Lexicon Latinum (part 8 of 9)
— (Avec mouvement), Alio, in alium locum, ad aliam rem.
=Ailleurs= (d’), Cæteroquin, alioquin.
AIMANT, Magnes.
AÎNÉ, Maximus stirpis, maximus natu filius.
AINSI, Sic, ita, item, similiter.
=Ainsi que=, Velut, veluti, sicut.
A L’INSTANT, Mox, repente.
AIR, Aer, cœlum, æther.
En plein air, In propatulo.
A son air, Ex vultu.
=Aéré=, Perflabilis.
=Aérien=, Flabilis, spirabilis, aerius.
AIRAIN, Æs.
=Airain= (d’), Æneus, æreus, quod ex ære est.
AIRE, Area.
AISE, (à son), Otiose, per otium.
=Aisément=, Facile, libenter, nullo negotio, cito, expedite.
AISSELLE, Axilla.
AJOURNEMENT, Prorogatio, prolatio, procrastinatio, dilatio, comperendinatus.
=Ajourner=, Prorogo, produco, differo, procrastino, tardo, amplio, moram interpono, moror, comperendino.
AJOUTER, Addo, adjungo, adjicio, appono, adscribo, adjungo.
=Ajouté=, Assumptivus.
AJUSTER, Attexo, addo, adjungo.
ALARMER (s’), Trepido, timeo, metuo.
=Alarmé=, Trepidus, pavidus, metuens, timens.
AVENTURE (à l’), Ut fors tulerit.
ALIÉNATION, Abalienatio.
=Aliéner=, Alieno, vendo.
ALIMENT, Alimentum, nutrimentum, cibaria, pabulum, pastio.
=Alimentaire=, Alimentarius, ad alimenta pertinens, cibarius.
ALLÉGER, Levo, allevo, sublevo, minuo, lenio.
ALLÉGORIE, Allegoria.
ALLÉGUER, Prætexo, prætendo, causam affero.
ALLÉES et venues, Obambulatio, crebræ itiones.
=Aller=, Vado, eo, ingredior, pergo.
Aller souvent, Ito.
Allez! Illicet, ilicet.
N’allez pas croire, Noli putare.
Aller au-devant, Anteoccupo, præoccupo, oppeto.
Aller devant, Anteverto, præverto, antecedo.
Aller (s’en), Abeo, discedo, migro, egredior, proficiscor.
ALLIANCE, Affinitas, necessitudo, fœdus.
Conclure une alliance, Percutio fœdus cum aliquo.
=Allier à= (s’), Societatem cum aliquo coeo.
=Allié=, Fœderatus, socius, affinis, conjunctus affinitate.
ALLOCUTION, Allocutio.
ALLONGEMENT, Productio, porrectio.
=Allonger=, Protendo, prorogo, porrigo.
En allongeant, Producte.
=Allongé=, Oblongus.
ALLUMER, Accendo, uro, inflammo, illumino, illustro.
ALLUVION, Alluvio, eluvies.
ALORS, Tum, tunc.
=Alors que=, Cumprimum, ut primum, ubi primum, simul atque.
ALOURDIR, Prægravo.
ALPES, Alpes.
ALTÉRATION, Depravatio, corruptio, distortio.
=Altérer=, Depravo, corrumpo.
=Être altéré= (Avoir soif), Sitio, siti laboro.
ALTERNATIVE, Vices.
=Alternatif=, Alternus.
=Alternativement=, Vicissim, invicem.
AMAS, Cumulus, acervus, accessio, summa.
=Amasser=, Comporto, agglomero.
AMBAGES, Spinæ.
AMBASSADE, Legatio.
Envoyer en ambassade, Lego, legatum mitto.
=Ambassadeur=, Legatus.
Remplir les fonctions d’ambassadeur, Legationem perficio.
AMBIGU, Flexiloquus.
AMBITION, Ambitus, ambitio.
=Ambitionner=, Vehementer rem concupisco.
=Ambitieux=, Ambitiosus, ambitione plenus, honorum cupidus.
AMAIGRIR, Emacio, macie conficio.
ÂME, Anima, animus, mens.
AMENDE, Mulcta.
Infliger une amende, Mulctam alicui irrogo.
Punir par une amende, Mulcta afficio.
AMENER, Adduco, contendo, contraho.
AMERTUME, Acerbitas, ærumna, miseria, molestia, calamitas, tristitia.
=Amer=, Acerbus, acer, asper, mordax.
=Amèrement=, Acerbe.
AMEUBLEMENT, Instrumentum, supellex.
AMIABLE (s’arranger à l’), Causam cum altero compono.
AMITIÉ, Amicitia, benevolentia, conjunctio, familiaritas, necessitudo.
Rechercher l’amitié, In familiaritatem alicujus venio.
Lier amitié, Cum aliquo necessitatem conjungo.
Demeurer en relations d’amitié, In consuetudine permaneo.
Perdre l’amitié, Collectam effundo gratiam.
Renouer amitié, Fœdus renovo.
AMOUR, Amor, benevolentia, gratia, pietas, studium, caritas.
=Aimer=, Amo, diligo, carum habeo, studio prosequor, benevolentia complector.
On aime à, Juvat.
=Aimable=, Amabilis, lepidus, venustus, festivus, elegans.
=Ami=, Amicus, necessarius, familiaris, sodalis.
Se faire beaucoup d’amis, Concilio mihi conjunctionem multorum.
Je suis son vieil ami, Vetus mihi cum illo amicitia et consuetudo intercedit.
Perdre ses amis, Omnium consuetudine privari.
=Amicalement=, Amice, benevole, familiariter, animo amico.
A MOINS QUE, Nisi, ni, si non, nisi si, quod nisi.
AMOLLIR, Emollio, effemino, macero.
AMONCELER, Congero, congrego, accumulo, comporto.
AMORCER, Inesco, illecebris animos invito.
AMPHIBOLOGIE, Amphibolia.
AMPHORE, Amphora.
AMPLE, Amplus, laxus.
=Amplement=, Ample, magnifice, honorifice, honeste, affatim, abunde.
AMPOULE, Ampulla.
AMPUTATION, Amputatio.
=Amputer=, Amputo, reseco, circumcido, rejicio.
AMUSEMENT, Oblectamentum, oblectatio, delectatio.
=Amuser=, Delecto, oblecto.
=Amuser= (s’), Delector, oblector, ducor, capior.
AMYGDALES, Tonsillæ.
ANALOGIE, Analogia, proportio.
ANCÊTRES, Majores, patres, avi.
ANCIEN, Vetus, priscus, antiquus.
ANCRE, Anchora.
Mettre à l’ancre, Naves anchoris infreno.
Être à l’ancre, In anchoris exspecto.
Lever l’ancre, Navem ex portu educo.
ÂNE, Asinus.
ANÉANTIR, Infringo, frango, debilito, concido, interimo, perdo, everto, disperdo, profligo, labefacto, infirmo.
=Anéanti=, Profligatus.
ANGE, Angelus.
ANGINE, Angina.
ANGLE, Angulus.
=Anguleux=, Angulatus.
ANGOISSE, Angor, ægritudo.
ANIMATION, Animatio.
ANIMAL, Animal, animans.
=Animer=, Animo, vitam do, animatum facio, anima dono.
— (Exciter), Excito, stimulo, impello.
ANNEAU, Annellus, annulus.
Qui porte un anneau, Annulatus.
Qui fabrique des anneaux, Annularius.
ANNÉE, Annus, spatium annuum.
Année bissextile, Annus intercalaris.
=Année= (de l’), Hornotinus, hornus, hujus anni.
=Annales=, Annales.
=Anniversaire=, Anniversarius.
=Annuel=, Quotannis, singulis annis, annuus.
ANNONCE, Renuntiatio, nuntiatio, præconium.
=Annoncer=, Renuntio, nuntio, expono, præcino, prædico.
ANNOTER, Annoto, observo.
ANNULATION, Abrogatio.
=Annuler=, Irritum facio.
ANSE, Ansa, manubrium.
Qui a une anse, Ansatus.
ANTENNE, Antenna.
ANTÉOCCUPATION, Anteoccupatio, impulsio.
ANTÉRIEUR, Prior.
ANTICIPATION, Anticipatio.
=Anticiper=, Anticipo.
ANTIPODES, Antipodes, gentes adversi orbis incolæ.
ANTIQUITÉ, Vetustas, antiquitas.
=Antique=, Antiquus, vetus, priscus.
A l’antique, Prisce, antique, prisco more.
ANTRE, Antrum, caverna, specus.
ANXIÉTÉ, Anxietas, sollicitudo, dolor.
Avec anxiété, Anxie, sollicite, religiose, cum anxietate.
APAISEMENT, Placatio, pax, tranquillitas, sedatio.
=Apaiser=, Placo, lenio, mitigo, placatum efficio, reconcilio, mulceo, calmo.
=Apaiser= (s’), Defervesco, refrigeror.
=Apaisé=, Placatus, pacatus, tranquillus, quietus.
Qu’on apaise facilement, Placabilis, exorabilis.
APATHIE, Segnitia, segnities, inertia.
APERCEVOIR, Perspicio.
APOCRYPHE, Subdititius, fictus.
APOLOGIE, Prædicatio, laudatio, celebratio.
APOLOGUE, Apologus, fabula.
APOSTASIER, Ejuro avitam religionem, deficio a fide, a Christo descisco.
=Apostat=, Apostata, desertor sacri instituti.
APOSTROPHE, Compellatio, appellatio.
=Apostropher=, Compellor, appello.
APÔTRE, Apostolus.
APPARAT, Apparatus, apparatio.
APPAREIL, Instructus, apparatus.
APPARENCE, Species, forma, figura, facies.
=Apparent=, Simulatus, fucatus, fallax.
=En apparence=, Simulate.
APPARITION, Visio, visum, spectrum.
=Apparaître=, Appareo, adsum, præsto sum, videor, compareo, in conspectum me do, exsto, sum.
APPARITEUR, Apparitor, stipator.
Fonction d’appariteur, Apparitio, apparitionis officium.
APPARTENIR, Pertineo, permano.
Cela m’appartient, Hoc ad me pertinet.
APPEL, Convocatio, congregatio, conventus, vocatus, arcessitus.
Faire l’appel, Facio nominationem.
=Appel= (en justice), Appellatio.
=Appelant= (qui interjette appel), Appellator.
=Appeler=, Voco, advoco, nomino, evoco, convoco, arcesso, accio, venire jubeo.
Appeler chaque chose par son nom, Quamque rem suo nomine voco.
=Appeler= (en justice), Appello, in jus voco, provoco ad tribunos.
APPENDICE, Additamentum, accessio, corollarium, appendix.
APPESANTIR, Degravo, gravem et ponderosum reddo, prægravo.
APPÉTIT, Fames, appetitus cibi, esuries.
Exciter l’appétit, Obsono famem.
APPLAUDISSEMENT, Plausus, applausus.
Rechercher les applaudissements, Plausum capto.
=Applaudir=, Plaudo, approbo, assentior, plausum do, admurmurationem facio.
=Applaudir= (s’), Boni consulo.
APPLICATION, Applicatio, adjunctio, cura, studium, opera, labor.
=Appliquer=, Applico, adjungo, figo.
=Appliquer= sur, Induco.
=Appliquer à= (s’), Incumbo, perago, ago, tracto, innitor, operam do, versor, laboro, do operam.
=Appliqué à=, Studiosus, observans.
APPORTER, Apporto, adveho.
APPRÉCIATION, Æstimatio, pretii judicium, existimatio.
=Apprécier=, Penso, examino, perpendo, excutio, existimo, sentio, æstimo.
=Appréciateur=, Æstimator, existimator, judex.
=Appréciable=, Æstimabilis.
APPRÉHENSION, Timiditas, reformidatio.
Ôter l’appréhension, Metu libero.
Avec appréhension, Timide, diffidenter.
APPRENDRE, Disco, percipio, disciplinam accipio, cognosco, perdisco.
=Apprendre= par cœur, Edisco, memoriter complector.
Il apprend facilement, Docilis est, ingenium nactus est facile.
=Apprendre= à fond, Condisco, disco, perdisco.
=Apprentissage=, Rudimentum.
APPRÊTS, Apparatus, præparatio, cautio, comparatio.
APPRIVOISÉ, Cicur, mansuetus, mansuefactus, domitus.
APPROBATION, Admurmuratio, plausus, acclamatio, applausus murmure factus, comprobatio.
=Approuver=, Comprobo, approbo, laudo, collaudo, affirmo, subscribo, consentio, assentior.
=Approbateur=, Comprobator, approbator, assensor.
APPROCHE, Appropinquatio.
=Approcher=, Accedo, adeo, venio, appropinquo, appello, contingo, transeo ad, advenio, advento, propinquo, porrigo.
Le jour approche, Dies instat, adest, prope est.
=Approchant= (analogue), Natura proximus.
APPROFONDIR, Pernosco.
APPROPRIER (s’), Pigneror.
APPROVISIONNEMENT, Res frumentaria.
APPUI, Præsidium, auxilium.
Se prêter un mutuel appui, Alter alteri operam commodat.
=Appuyer à= (s’), Nitor, enitor, connitor, adnitor.
=Appuyer= (s’), Innitor, inclinor, reclinor.
=Appuyé sur=, Subnixus.
ÂPRE, Confragosus.
APRÈS, Subinde, deinde, postea, post, deinceps.
=Après que=, Posteaquam, postea vero quam, postquam.
Qui vient après, Posterior, posterus.
Faire passer après, Posthabeo, postpono.
=Après-demain=, Perendie, perendino die.
=Après-midi= (dans l’), Pomeridianus, postmeridianus.
APTITUDE, Captus, ingenium, intelligentia, discendi facilitas.
=Apte= (à), Accommodatus, paratus, aptus, commodus, idoneus, habilis, opportunus, consentaneus.
AQUEDUC, Aquæductus, ductus aquarum.
=Aquatique=, Aquatilis.
=Aqueux=, Aquosus.
AQUILON, Aquilo, ventus e septentrione spirans.
ARBITRAGE, Arbitratus, judicium, opinio.
=Arbitre=, Judex, arbiter, cognitor, existimator, disceptator litis.
Choisir pour arbitre, Judicem lego.
A votre libre arbitre, Tuo arbitrio, ad te, ad arbitrium tuum.
ARBRE, Arbor.
ARC, Arcus.
Arc-en-ciel, Arcus e nubibus coloratus.
=Archer=, Sagittarius.
ARCHÉTYPE, Archetypus, exemplar.
ARCHITECTURE, Architectura.
=Architecte=, Architectus, machinator, ædificator, fabricator.
ARCHIVES publiques, Tabularium.
ARDEUR, Alacritas, cupiditas, aviditas, ardor, amor, animi impetus, libido, studium, desiderium, desideratio, æstus, flagrantia, incendium.
Enflammer qqn d’ardeur, Cupiditatem alicui injicio, in cupiditatem rei impello.
Étouffer son ardeur, Restinguo cupiditates.
Satisfaire son ardeur, Cupiditatibus meis servio.
Perdre de son ardeur, Ardorem refrigesco.
=Ardent=, Fervidus, ardens, gnavus, celer.
=Ardemment=, Cupide, studiose, avide, callide, diligenter, gnaviter, vehementer.
ARGENT, Pecunia, nummi, argentum.
=Argent= comptant, Pecunia præsens, numerata; numeratum.
Il gagne beaucoup d’argent, Multum pecuniæ ex commercio facit.
Prêter de l’argent à intérêts, Pecuniam fenori do.
Emprunter de l’argent, Pecuniam fenori sumo.
Faire argent de qqche, Pecuniam ex re aliqua redigo.
Il ne fait rien sans argent, Mercede agit, quidquid agit.
Riche en argent, Pecuniosus, bene nummatus, pecuniatus, qui in numerato multum habet.
=Argent= (d’), Pecuniarius.
ARGILE, Argilla, terra tenax.
=Argile= (d’), Fictilis.
ARGUMENT, Argumentum.
ARGUMENTATION, Argumentatio, argumentum.
=Argumenter=, Argumentor, probo.
ARIDE, Aridus, exsiccatus.
ARISTOCRATIE, Optimates.
ARITHMÉTIQUE, Arithmetica, ars numerorum.
ARME, Arma, ferrum, telum.
Appeler aux armes, Ad arma voco.
En venir aux armes, Ad arma descendo.
Préparer ses armes, Arma paro.
Déposer les armes, Ab armis discedo.
=Armer=, Armo, arma do, armis instruo.
=Armé=, Paratus, instructus, armatus.
Armé de toutes pièces, Probe paratus.
=Armateur=, Navicularius, naviculator.
=Armée=, Exercitus, copiæ, manus.
Mettre sur pied une armée, Exercitum paro.
Lever une armée, Conduco exercitum, conscribo milites, conquisitionem habeo militum.
=Armistice=, Induciæ.
=Armure=, Armatura.
ARMOIRE, Armarium, arca, capsa.
ARPENT, Jugerum, jugera.
=Arpenteur=, Finitor, metator.
ARRACHER (action d’), Evulsio.
=Arracher de=, Evello, abstraho, aufero, abjungo, distraho, detraho, exstirpo, extraho, eradico.
ARRANGEMENT, Collocatio, dispositio.
=Arranger=, Colloco, loco, dispono, statuo, accommodo, conformo, compono, fingo, figuro, formo, informo.
ARRESTATION, Comprehensio.
ARRÊT, Interdictum.
Rendre un arrêt, Judicatum facio.
=Arrêter=, Statuo, decerno, sancio, inhibeo, cohibeo, coerceo, distineo, impedio, impeditum teneo.
Il a été arrêté entre nous, Mihi tecum convenit.
=Arrêter= (s’), Consisto, moror, commoror, insisto, consisto, resto, maneo, remaneo, resideo, itinere desisto.
ARRHES, Arrha, arrhabo.
ARRIÈRE! Apage, apagite.
ARRIVÉE, Adventus, accessus.
Arrivée imprévue, Interventus.
=Arriver=, Advenio, accedo, appropinquo, pervenio, adeo, appello, contingo.
=Il arrive= (en mauvaise part), Accidit, evenit, usu venit, cadit.
=Arriver= (par hasard), Incido, accido, contingo, evenio, incurro.
ARROGANCE, Insolentia, arrogantia, superbia, intolerantia.
=Arrogant=, Superbus, arrogans, elatus, inflatus.
Rendre arrogant, Ferocem reddo, animos tollo.
=Arrogamment=, Superbe, insolenter, arroganter, immoderate.
ARROGER (s’), Arrogo, temere mihi tribuo, adscisco.
ARRONDIR, Rotundo, rotundum facio.
=Arrondi=, Rotundus, globosus.
D’une façon arrondie, Rotunde.
ARROSER, Irrigo, rigo, aspergo, respergo.
=Arrosé=, Irriguus.
ARSENAL, Armamentarium.
ART, Ars, artificium, ratio faciendi, scientia, disciplina.
Sans art, Vaste, inscite, aspere.
=Artisan=, Artifex, opifex, faber.
=Artistique=, Artificiosus.
=Artistement=, Fabre, affabre, artificiose, scite, summo artificio, venuste, pulchre.
ARTIFICE, Simulatio.
=Artificieusement=, Dolose, ex insidiis, ex occulto.
ARTÈRE, Arteria.
ARTICULATION, Articulus, nodus.
=Articulation= (des os), Commissura ossium.
ARUSPICE, Aruspex.
Science des aruspices, Aruspicina, ars aruspicum.
Relatif aux aruspices, Aruspicinus.
AS, Assis.
ASCENSION, Ascensio, ascensus.
ASILE, Profugium, perfugium, portus, asylum.
ASPECT, Figura, species, forma.
ASPÉRITÉ, Asperitas, salebra.
ASPERSION, Aspersio, respersio.
ASPHYXIER, Suffoco.
ASPIC, Aspis.
ASPIRER (action d’), Haustus.
ASSAISONNEMENT, Condimentum, conditio.
=Assaisonner=, Respergo, condio.
ASSASSINAT, Occisio, cædes, occidio.
=Assassin=, Sicarius, gladiator, percussor.
ASSAUT, Oppugnatio, impetus, impugnatio.
Soutenir un assaut, Oppugnationem sustineo.
Livrer un assaut, Oppugnationem infero.
Qui donne l’assaut, Oppugnator.
ASSEMBLAGE, Coagmentatio, nexus, compositio, conjunctio, commissura, junctura, compactio, compages.
ASSEMBLÉE, Concilium, cœtus, congregatio, conventus, numerus, concio corona, multitudo, chorus.
=Assemblé=, Compactus, coagmentatus, compositus, vinctus.
Se rendre à l’assemblée, In concilium prodeo, procedo.
Convoquer l’assemblée, Concionem convoco.
Dissoudre l’assemblée, Concionem submoveo, semoveo, dimitto, solvo.
Relatif à l’assemblée, Concionalis, concionarius.
=Assembler=, Coagmento, compono, conjungo, construo, compingo.
ASSENTIMENT, Probatio, approbatio.
ASSESSEUR, Consessor, assessor, qui alteri assidet.
ASSEOIR (s’), Sedeo, assideo, resido, consido.
=Assis= (être), Assideo, prope sedeo, desideo, subsideo.
Être assis sur, Supersedeo.
ASSEZ, Satis.
ASSIDUITÉ, Assiduitas, perseverantia, opera quotidiana.
=Assidu=, Assiduus, continuus, frequens, diligens.
Peu assidu, Infrequens.
=Assidûment=, Assidue, continenter, quotidie.
ASSIÉGER, Obsideo, circumsideo, obsessum teneo, oppugno.
ASSIETTE, Patella.
ASSIGNATION, Assignatio, attributio.
=Assigner=, Assigno, attribuo, adscribo.
=Assigner= (en justice), Cito, in jus voco, diem alicui dico.
Assigner des témoins, Cito testes.
ASSISTANCE, Suppetiæ, assessio.
=Assister=, Assisto, adsto, assideo.
ASSOCIATION, Conciliatio, communio, communitas, consociatio, societas.
=Associer=, Consocio, jungo, conjungo, copulo, socio.
=Associer= (s’), Convenio, coeo societatem cum aliquo.
ASSOUPISSEMENT, Veternum.
=Assoupir=, Consopio, somno obruo, opprimo, sopio.
ASSOUPLIR, Mollio, mitigo, mulceo.
ASSOUVIR, Exsatio, satio, exsaturo.
ASSUJETTIR, Illigo, irretio, implico, obfirmo, subjungo, subjicio, adjungo.
Il s’assura le pouvoir, Imperium sibi confirmavit.
ASSURÉMENT, Nimirum, nempe, scilicet, videlicet, næ, profecto, sine dubio.
ASTRE, Sidus, stella, astrum.
=Astronomie=, Astrologia, astrorum scientia, studium siderum.
=Astronome=, Astrologus, interpres astrorum.
ASTUCE, Astutia.
ATELIER, Officina, fabrica.
ATHÉE, Athæus, homo sine ulla religione et fide.
ATHLÈTE, Athleta.
ATOME, Atomus, individuum corpusculum.
ATRIUM, Atrium.
Gardien de l’atrium, Atriensis.
ATROCITÉ, Atrocitas, diritas, immanitas, crudelitas.
=Atroce=, Atrox, crudelis, dirus.
ATTACHE, Colligatio, vinculum, connexio.
ATTACHEMENT (témoigner de l’), Navo alteri studium ac voluntatem.
=Attacher=, Adjungo, adjicio, addo, affigo, insero, adnecto, attexo, applico, aggrego, colligo, vincio, agglutino, ligo, adhibeo, adscribo.
Attacher (s’) quelqu’un, Aliquem mihi concilio.
Je me le suis attaché par des bienfaits, Beneficio illum mihi devinxi; beneficio gratiam ejus emi, liberalitate et officio devinctum teneo.
=Attaché à=, Affixus, adhærens, studiosus, assiduus, connexus, adjunctus.
Rester attaché à, Inhæreo, hæreo, insideo.
ATTAQUE, Oppugnatio, impressio, vis, violentia, impetus, incursio, impugnatio, offensio.
=Attaquer=, Adorior, aggredior, oppugno, irrumpo, impetum facio, invado, irruo, involo, impugno, confligo, dimico, prœlior, prœlio decerto, certamen misceo.
Qui attaque, Oppugnator.
ATTARDÉ, Serus.
ATTEINTE, Accessus, appulsus.
=Atteindre=, Assequor, nanciscor, consequor, obtineo, acquiro, pervenio, accedo, attingo.
ATTENTAT, Scelus, facinus.
ATTENTE, Exspectatio, spes.
Vous avez répondu à l’attente, Conceptæ opinioni respondisti.
=Attendre=, Exspecto, præstolor, spero.
Attendre beaucoup de qqn, In summa exspectatione sum.
Attendu que, Quia, quoniam.
ATTENTION, Attentio, cura, animi cogitatio, vigilantia.
Donner son attention, Prospicio.
Faire attention à, Ad rem investigandam oculos habeo advocatos.
Ne pas faire attention, Negligo, non curo, leviter fero, contemno.
=Attentif=, Attentus, intentus.
=Attentif= (être), Attendo, animadverto, mentem erigo, silentium tribuo, animum teneo, aures admoveo.
=Attentivement=, Attente, diligenter.
ATTÉNUER, Retundo, obtundo.
ATTERRISSEMENT, Circumluvio.
ATTESTER, Obtestor, testor, appello, imploro, testificor, testem facio.
=Attesté=, Testatus.
ATTRAIT, Illecebra, incitamentum, blandimentum, dulcedo, dulcitudo.
=Attirer=, Attraho, allicio, invito, allecto, adduco, traho, prolecto, blande invito, excito, titillo.
ATTRIBUER, Attribuo, adscribo, assigno, confero, adscisco, affingo.
ATTRISTER, Contristo, mœrore afficio, ægritudinem affero, ægritudine afficio.
AUBERGE, Popina, diversorium, hospitium, caupona.
=Aubergiste=, Caupo, tabernarius.
AUCUN, Nullus, nemo.
AUDACE, Audacia, confidentia, impudentia, securitas.
=Audacieux=, Audax, confidens, temerarius, impudens, petulans, fidens, audens.
=Audacieusement=, Audacter, fidenter.
AU DELA DE, Trans, supra, longius.
Passer au delà, Transeo, trajicio, transgredior, prætervehor.
AU-DEVANT DE, Obviam.
Aller au-devant, Obviam fio.
AUDIENCE (accorder), Mei potestatem facio.
=Auditoire=, Acroasis, auditio, auscultatio, auditorium, conventus.
=Auditeur=, Auscultator.
AUGMENTATION, Amplificatio, cessio, incrementum, cumulus, exaggeratio, additamentum, appendicula.
=Augmenter=, Augeo, amplifico, addo, cumulo, ingravesco, exaggero, cumulo, multiplico.
La colère et la douleur ont augmenté, Exarsit ira, vehementius efferbuit; ira dolorque crevit.
=Augmenter= (s’), Increbresco, percrebresco.
AUGURE, Augur, interpres auguriorum, auspex.
=Augures= (action de prendre les), Auguratio, auspicium, divinatio.
Science des augures, Augurium, auspicium, auctoritas rei bene gerendæ.
=Augurer=, Auguror, augurium ago, auspicium ago, auspicor, præsagio, præsentio.
=Augural=, Auguralis, augurius.
AUGUSTE, Augustus, sanctus, plenus majestate, almus.
=Aujourd’hui=, Hodie, hoc die, hodierno die, nunc, hoc tempore.
=Aujourd’hui= (d’), Hodiernus.
=Aumône=, Eleemosyna, stips.
Faire l’aumône, Panem præbeo mendiculis.
Demander l’aumône, Panem ostiatim quæro.
AUPARAVANT, Antea, antehac, ante hoc tempus.
AUPRÈS DE, Juxta, prope, non secus, apud, non procul.
AURORE, Aurora, diluculum.
AUSPICE, Auspicium.
Prendre les auspices, Auspicor.
AUSSI, Etiam, et, item, vel, tum.
Aussi souvent .... que, Toties .... quoties.
Pas aussi souvent... que, Non toties... quoties.
AUSSITÔT, Statim, continuo, illico, extemplo, protinus, confestim, actutum.
=Aussitôt que=, Simul ac.
Tout aussitôt, Subinde, statim post.
AUSTRAL, Australis.
AUTANT, Tantum, tantumdem, tam, æque, adeo, tam .... quam, tam.... sicut, tantum .... quantum.
=Autant que=, Quoad, donec, usque dum, ut, quamvis, quantum, quotcumque.
Une fois autant, Alterum tantum.
D’autant plus que, Eo magis, quod.
Tout autant, Totidem.
AUTEL, Ara.
AUTEUR, Auctor, suasor, impulsor, hortator, opifex, inventor, scriptor.
AUTOMNE, Autumnus.
D’automne, Autumnalis.
AUTORITÉ, Auctoritas, existimatio, fides, vis, opinio, imperium, dignitas, magistratus, dominatio.
Conserver son autorité, Auctoritatem tueor.
User de son autorité, Dignitate usus est, potestate.
Confier l’autorité, Imperium alicui defero.
=Autoriser=, Permitto, concedo.
AUTOUR (de), Circa, circum.
Tout autour, Circumcirca, ab omni parte, undique.
AUTRE, Alius, non idem, reliquus, alter, diversus.
=Autrement=, Aliter, secus, alio modo, non eodem modo, non perinde, alia ratione, multo secus.
AUTREFOIS, Quondam, olim, alias, aliquando.
AUXILIAIRE, Auxiliarius.
AVALER, Absorbeo, haurio.
AVANCER, Progredior, progressum facio, procedo, proveho, promoveo, incedo, perficio.
Faire avancer, Promoveo, proveho, perduco.
S’avancer, Procedo, progredior, exeo, gradum infero.
Avancé en âge, Provectus, natu grandior.
AVANT, Præ, pro, a fronte, in conspectu, ob.
Avant (fort), Ad multum.
=Avant que=, Priusquam, antequam.
AVANTAGE, Emolumentum, utilitas, commodum, questum.
— Il ne cherche que son propre avantage, Suum tantum commodum quærit, omnia ad suam tantum utilitatem refert.
=Avantageux=, Conducibilis, utilis, commodus.
=Avantageux= (il est), Expedit, utile est, conducit.
=Avantageusement=, Utiliter, commode.
AVANT-COUREUR, Prænuntius.
AVANT-HIER, Nudius tertius.
AVARICE, Avaritia, sordes, aviditas, cupiditas.
=Avare=, Avarus, parcus, avidus, illiberatus, sordidus.
=Avec=, Cum.
AVENIR, Futurum.
Prévoir l’avenir, Provideo quod futurum sit.
AVENT, Adventus Domini.
AVENTURIERS, Convenæ.
AVERTISSEMENT, Monitio, monitum, monitus, præceptum, denuntiatio, indicium, significatio.
=Avertir=, Moneo, admoneo, præmoneo, commonefacio, denuntio, indico.
=Qui avertit=, Monitor, admonitor.
AVEU, Confessio.
Se perdre par ses aveux, Mea me confessione jugulo.
=Avouer=, Confiteor, fateor, præ me fero, agnosco.
AVEUGLE, Cæcus, captus oculis.
=Aveugler=, Cæco, cæcum facio, oculis privo, excæco, occæco.
=Aveuglé= (être), Caligo, cæcutio.
AVIDITÉ, Aviditas, cupiditas, desiderium.
=Avide=, Avidus, valde appetens, cupidus.
=Avidement=, Avare, parce, avide, restricte, cupide, sitienter.
AVIS, Sententia, consilium, mens, voluntas, judicium, opinio.
A mon avis, Judicio meo.
Être du même avis, Consilium meum cum tuo, res meas cum tuis commiscui.
Être d’un avis contraire, In aliam opinionem discedo.
S’en tenir à l’avis de qqn, Consentio, sto.
AVOCAT, Patronus, defensor, tutor, advocatus, causidicus.
=Avocat-général=, Prætor.
AVOIR, Pecunia, opes, divitiæ, fortuna, res, copiæ.
=Avoir=, Habeo, possideo, utor.
AVOUÉ, Cognitor.
AXE, Axis.
AXIOME, Axioma.
B
BABILLER, Garrio, blatero, argutor.
=Babillard=, Garrulus, loquax.
BACCHANALES, Bacchanalia.
Célébration des bacchanales, Bacchatio, bacchantium furor.
Célébrer les bacchanales, Bacchor.
BADINER, Alludo, jocor.
BAGAGES, Impedimenta, sarcina.
BAGATELLES, Nugæ, ineptiæ.
BAGUETTE, Rudis, virga, flagellum.
BAIL (donner à), Affermo, loco.
BAILLER, Oscitor, dormito.
BAINS (publics), Balneæ.
Salle de bains, Balnearia, balneum, balineum.
=Baignoire=, Alveus.
=Baigneur=, Balneator.
=Baigner=, Lavo, abluo, circumluo, respergo.
BAISER, Suavium, osculum, basium.
=Baiser=, Suavior, osculor, suavium do.
BALAI, Scopæ.
=Balayer=, Verro, scopis aufero.
BALANCE, Statera, trutina, libra.
=Balancer=, Libro, pondero, statera examino.
BALBUTIER, Lingua titubo.
BALLE (à jouer), Pila.
BALLOTTER, Vexo, exagito, agito.
=Ballotté= (être), Huc illuc impellor, jactor.
BANAL, Pervulgatus, vulgaris.
BANC, Scamnum.
BANDES (en), Catervatim, turmatim, per catervas.
=Bandit=, Latro, prædo, sicarius.
BANDER, Intendo.
BANLIEUE, Suburbanitas.
BANNISSEMENT, Ejectio.
=Bannir=, Exturbo, expello, dejicio, evertor.
=Banni=, Extorris, exul.
BANQUE, Argentaria.
Faire la banque, Argentariam facere.
=Banquier=, Argentarius, trapezita, collybista, qui argentariam facit.
BANQUEROUTE (faire), Decoquo, male rem gero, conturbo.
=Banqueroutier=, Decoctor, inficiator, fraudator.
BANQUET, Epulæ, epulatio, epulum, dapes.
De banquet, Epularis.
Assister à un banquet, Epulor, convivor.
=Banquette=, Subsellium, sedes judicum.
BAPTÊME, Baptismus.
=Baptiser=, Baptismum confero.
BARBARIE, Feritas, immanitas.
=Barbare=, Immanis, barbarus, ferus, crudelis, agrestus, atrox.
=En barbare=, More barbarorum.
=Barbarisme=, Barbarismus.
BARBE, Barba.
Qui porte une barbe naissante, Barbatulus, fere imberbis, cum rara barba.
=Barbu=, Barbatus.
=Barbier=, Tonsor.
Échoppe de barbier, Tonstrina.
BARQUE, Linter, navicula, cymba, scapha, phaseolus.
BASILIQUE, Basilica.
BASSESSE, Demissio, animi infractio, debilitatio.
=Bas=, Depressus, demissus, abjectus, humilis, vilis.
=En bas=, Deorsum.
=Bas= (le plus), Imus, infimus.
=Bassement=, Humiliter, submisse, demisse.
BAT, Clitellæ.
BATAILLE, Certamen, dimicatio, discrimen.
Prolonger la bataille, Certamen extraho.
Terminer la bataille, Certamen sedo.
Refuser la bataille, Certamen abnuo, defugio.
Livrer une bataille décisive, Ad universæ rei dimicationes venio.
En bataille rangée, Acie constituta.
=Bataillon=, Caterva, turbæ, turma, acies.
BÂTON, Scipio, fustis, bacillum, baculus, virga.
=Bastonnade=, Fustuarium.
BÂTIR, Ædifico, exstruo, exædifico, construo, condo, constituo, pono, architector, muros tollo, parietes duco, facio, ædificium struo, molior.
BATTRE, Cædo, verbero.
Les veines battent, Venæ micant.
=Battu= (être), Vapulo, cædor, verberor.
Être battu par les orages de l’envie, A ventis invidiæ circumflor.
BAUDRIER, Balteus.
BAUMIER, Balsamum.
BAVARDAGE, Loquacitas.
=Bavarder=, Deblatero, stulte loquor, garrio; garrulus, loquax sum.
=Bavard=, Loquax, garrulus.
BÉATIFIER, Beatifico, beatorum in cœlo numero addo.
BEAUCOUP, Multo, haud paulo, multum, valde, sane, non parum, valde, mirum in modum, egregie, non mediocriter, mirifice.
=Beaucoup plus=, Impendio magis, multo magis.
BEAUTÉ, Formositas, pulchritudo, forma, venustas.
=Beau=, Formosus, pulcher, decorus.
BEC, Rostrum.
BÊCHER, Humum molior.
BÈGUE, Balbus, lingua hæsitans.
=Bégayer=, Balbutio, lingua hæsito.
BÊLER, Balo.
BELETTE, Mustela.
BÉLIER, Aries.
Choquer avec le bélier, Arieto.
De bélier, Arietinus.
BELLIQUEUX, Bellicosus, pugnax, pugnator, armis et belli virtute valens.
BÉNÉFICE, Lucrum, feneratio.
=Bénéficiaire=, Beneficiarius, cliens.
BERCEAU, Cunabula, cunæ, incunabula.
BERGERIE, Caulæ, stabulum.
BESACE, Mantica.
BESOINS, Egestas, indigentia, inopia.
Il est besoin, Opus est, necesse est, convenit.
=Besoin de= (avoir), Egeo, opus est, indigeo.
=Qui a besoin=, Indigus.
BÊTE, Bellua, bestia.
Bête de somme, Jumentum.
Bête féroce, Fera, bestia.
De bête féroce, Ferinus.
=Bétail=, Pecus, armentum.
=Bestiaux=, Pecuaria.
Éleveur de bestiaux, Pecuarius.
BIBLE, Biblia, sacræ litteræ.
=Bibliothèque=, Bibliotheca, librorum locus.
BIEN (dire du), Benedico, laudo.
Faire du bien, Benefacio, beneficio afficio.
=Bien-être=, Salus, sanitas, bonum.
=Biens=, Bona, fortuna, res, possessiones, divitiæ, fundi, prædia, facultates.
BIEN, Apte, apposite, accommodate, decore, commode, congruenter, eleganter, pulchre, belle, recte, bene, jure, rite, præclare.
=Bien= (beaucoup), Multo, longe.
=Bien que=, Quantumvis, licet, quamvis, tametsi, quanquam.
BIENFAIT, Meritum, beneficium, gratia, munus, officium, studium.
=Bienfaisance=, Beneficentia, liberalitas, benignitas.
=Bienfaisant=, Beneficus, benigne facilis, benignus.
BIENHEUREUX, Beatus, felix, cui bene est.
BIENSÉANCE, Decentia.
BIENTÔT, Brevi, propediem, in brevi, paucis diebus, actutum, mox, statim.
BIENVEILLANCE, Humanitas, urbanitas, suavitas morum, benevolentia, gratia, studium.
Rechercher la bienveillance, Benevolentiam capto.
Montrer de la bienveillance, Benevolentiam exhibeo.
=Bienveillant=, Benevolens, benevolus, amicus.
BIFFER, Deleo, induco.
BIGARRÉ, Versicolor.
BILE, Bilis.
Exhaler sa bile contre qqn, Stomachum in aliquem erumpo.
BLÂME, Castigatio, objurgatio, reprehensio, vituperatio, ignominium.
Échapper au blâme, Omnem offensionem effugio.
=Blâmer=, Castigo, objurgo, mulcto, reprehendo, increpo, exprobro, culpæ do.
=Blâmable=, Accusabilis.
BLANCHIR, Candesco, candidus fio, dealbo.
=Blanc=, Albus, candidus, purus.
=Devenir blanc=, Exalbesco, expallesco, extimesco.
=Blanc= (être), Candeo, candore fulgeo.
Vêtu de blanc, Candidatus, candida veste indutus.
BLASPHÈME, Blasphemia.
BLÉ, Frumentum, triticum.
Qui conserve le blé, Frumentarius.
Marchand de blé, Frumentarius.
BLÊME, Luridus.
BLESSURE, Sauciatio, vulneratio, vulnus, plaga.
Sans blessure, Invulneratus, integer, inviolatus.
=Blesser=, Saucio, vulnero, vulneribus afficio, lædo, offendo, offensionem do, injuriam facio.
=Blessé=, Saucius, vulneratus, mortifero vulnere ictus.
BLEU, Cæruleus.
BLOCUS, Obsidio, obsessio.
BŒUF, Bos.
=Bouvier=, Bubulcus.
BOIS, Lignum.
— (Forêt), Silva, nemus.
=Bois sacré=, Lucus, nemus sacrum.
Aller couper du bois, Materior, lignor.
=Boisé=, Silvestris, nemorosus.
BOISSON, Potus, potio.
Le boire et le manger, Potus pastusque.
=Boire=, Bibo, poto, poculum exhaurio, potionem exhaurio, sorbeo.
Boire avec excès, Perpoto.
Offrir à boire, Propino.
=Buveur=, Potor, bibulus.
BOISSEAU, Modius.
BOITE, Pyxis, arca, capsa.
BOITER, Claudico.
=Boiteux=, Claudus, altero pede læsus.
Marche de boiteux, Claudicatio.
LE BON, Rectum.
Il y a cela de bon, Illud inest commodi.
BONACE, Malacia, maris tranquillitas.
BONTÉ, Benignitas, clementia, comitas, humanitas, pietas, liberalitas, bonitas, integritas.
=Bon=, Bonus, probus, integer, justus, præstabilis, salutor.
Bon à tout, Panchrestus.
=Bonnement=, Simpliciter, candide, sincere, benigne, comiter, liberaliter.
BONHEUR, Felicitas, prosperitas, res secundæ.
Jouir d’un bonheur sans mélange, Fortuna utor perpetuo bona, perpetuam felicitatem habeo.
Avoir plus de bonheur que personne, Felicitate omnibus sum superior.
Avec bonheur, Feliciter, prospere, fortunate, fauste.
BONDIR, Exsilio, prosilio, evado, me projicio, me proripio.
BONNET, Pileus.
BORD, Extrema ora.
BORGNE, Luscus, cocles.
BORNE, Limes, finis, terminus, meta.
Borne milliaire, Milliarium.
Reculer les bornes, Fines profero.
Dépasser les bornes, Terminos transeo, longius progredior, excedo.
=Borner=, Dimeto, distinguo, describo.
BOUC, Hircus, caper.
BOUCHE, Os, bucca.
Vous avez cela sans cesse à la bouche, Id tibi frequens in ore est.
=Bouchée=, Frustum.
BOUCHER, Obstruo, obsero.
BOUCHERIE, Carnarium.
BOUCHER, Lanius.
BOUCLE (de cheveux), Cincinnus, capillus ad ornatum intortus.
Qui a les cheveux bouclés, Cincinnatus.
BOUCLIER, Scutum, clypeus.
BOUE, Lutum.
Couvert de boue, Lutulentus.
BOUFFON, Scurra, sannio.
Qui sent le bouffon, Scurrilis.
BOUGIE, Cereus.
BOUILLIR, Ferveo, ebullio, caleo, effervesco, erumpo.
=Bouilli=, Elixus.
=Bouillonner=, Ebullio.
BOULANGER, Pistor.
BOULEVERSER, Perturbo, perturbationem affero, confundo, permisceo.
BOUQUET, Fasciculus florum.
BOURBEUX, Limosus, limo plenus, cœnosus.
BOURDONNER, Strepo.
BOURGADE, Pagus.
BOURGEON, Gemma.
=Bourgeonner=, Gemmo.
BOURRASQUE, Procella, tempestas.
BOURREAU, Carnifex, tortor, lictor.
Faire le métier de bourreau, Carnificinam facio.
BOURSE, Crumena.
BOUTEILLE, Lagena.
BOUTIQUE, Taberna, officina.
=Boutiquier=, Tabernarius, caupo.
BRACELETS, Armillæ.
BRAIES, Bracæ.
Qui porte des braies, Bracatus.
BRAIRE, Rudo.
BRANCHE, Ramus.
Qui a des branches, Ramosus.
BRANDIR, Jaculor, torqueo, conjicio, jacio.
BRANLER, Vacillo, titubo, hæsito.
BRAS, Brachium.
BRAVE, Strenuus.
=Bravement=, Strenue, fortiter, naviter.
BRAVO! Macte.
BREBIS, Ovis.
BRÈCHE (réparer une), Mœnium ruinam instauro.
BREUVAGE, Potio, potus.
BRIDE, Habena.
À bride abattue, Citato equo.
=Brider=, Infreno.
BRIÈVETÉ, Brevitas.
=Bref=, Brevis, parvus, pusillus, exiguus.
=Bref=, Summatim, uno verbo, ne plura.
=Brièvement=, Breviter, strictim, brevi, cum brevitate, paucis verbis.
BRIGANDAGE, Latrocinium, excursio.
=Brigand=, Grassator, latro.
Vivre en brigand, Latronem agere.
BRIGUE, Petitio, rogatio, rogatus, preces, ambitio, ambitus, prensatio.
Par brigue, Ambitiose, cum ambitione.
=Briguer=, Ambio, circumeo, prenso, prehenso.
BRILLANT, Splendor, claritas, nitor.
=Briller=, Niteo, splendeo, nitesco, floreo, præfulgeo, luceo, mico, corusco.
=Briller= (faire), Illumino, colorum varietatem distinguo.
=Brillant=, Splendidus, coruscus.
D’une façon brillante, Nitide, splendide, eleganter.
BRISER, Infringo, frango, concido debilito, disrumpo.
BROUILLARD, Nebula.
Plein de brouillards, Nebulosus, caliginosus.
BROUILLON, Adversaria.
BROUTER, Depasco, depascor.
BROYER, Contero, tero.
BRU, Nurus.
BRUIT, Strepitus, sonitus, stridor, fragor, sonus.
Faire du bruit, Instrepo, obstrepo.
Répandre des bruits, Rumores spargo.
Le bruit s’est répandu, Fama de re vulgata est.
Ce bruit ne durera pas longtemps, Hæc fama diuturna non erit.
Le bruit court, Manat in vulgus rumor.
Faire grand bruit de, Magnus ubique erat rumor ea de re.
Sans bruit, Tacite, silentio.
BRÛLER, Incendo, cremo, uro, aduro, comburo, igne perdo, flagro, conflagro.
=Brûler= (FIG.), Æstuo, ardeo, ferveo, angor, irascor.
=Brûlant=, Æstuosus.
=Brûlé= (être), Deflagro, comburor, ardeo.
BRUN, Aquilus, fuscus, subniger, aureus.
=Brun= (rendre), Infusco.
BRUT, Rudis.
BÛCHER, Bustum.
=Bûcher funèbre=, Rogum.
BUFFET, Abacus, i.
BUISSON, Dumus, spina, vepres.
Couvert de buissons, Dumosus, spinosus, vepribus plenus.
BULLE, Bulla.
BUT, Finis, causa, cujus gratia, scopus.
BUTIN, Manubiæ, præda, spolia ex hostibus capta, exuviæ.
BUTTE (en) à, Expositus, obnoxius, objectus.
C
CABANE, Tugurium.
CACHET, Sigillum.
Rompre le cachet, Resigno, aperio, solvo.
CACHETTE, Latebra, recessus.
=En cachette=, Occulte, lecte, ex occulto, per ambages, furtim, clanculum.
=Cacher=, Abdo, occulo, occulto, condo, abstrudo, tego, velo, operio, celo, abscondo, recondo.
Cacher sa pensée sous ses discours, Dictis circumvestio consilia mea.
=Cacher= (se), Delitesco, lateo, abscondor.
=Qui cache=, Occultator, receptor.
=Caché=, Latebrosus, latens, obscurus, involutus, reconditus, occultus, abditus, abstrusus.
=Caché= (=être=), Latito.
CADAVRE, Cadaver, corpus exanime.
=Cadavéreux=, Cadaverosus.
CADENCE, Rhythmus.
D’une façon cadancée, Modulate, numerose, composite.
CADRAN (solaire), Solarium.
CADRES (compléter les), Exercitum reficere.
CADUC, Caducus, mortalis, incertus.
CADUCÉE, Caduceum.
ÇÀ ET LÀ, Disperse, diffuse, passim, ultro citroque, huc et illuc, horsum.
Aller çà et là, Pervagor.
CAGE, Cavea.
CAGNEUX, Loripes.
CAHIER, Dictata.
CAILLOU, Calculus, lapillus, ratio, silex.
CAL, Callum, cutis usu densior.
CALAMITÉ, Calamitas, miseria, ærumna, adversa.
CALCULER, Dinumero, numero, computo, calculos revoco, rationes confero.
=Calculé=, Ratus, fixus.
CALENDES, Calendæ.
=Calendrier=, Calendarium.
CALME, Sedatio, tranquillitas, pacatio, securitas.
Jouir du calme, Tranquillo sum animo.
=Calmer=, Sedo, placo, mitigo, lenio, mollio.
=Calmer= (=se=), Iracundiam sedare.
=Calmé=, Pacatus, quietus, remissus.
=Avec calme=, Sedate, tranquille, leviter, placate, placide, remisse.
CALOMNIE, Calumnia, obtrectatio, maledictum, vexatio, criminatio.
=Calomnier=, Calumnior, calumniam adhibeo, vexo.
=Calomniateur=, Calumniator, qui falsum crimen objicit.
CALVITIE, Calvitium.
=Chauve=, Calvus, raro capillo, calvitio deformis.
CAMARADE, Contubernalis, domesticus, familiaris, socius.
CAMP, Castra, tentorium.
Camp fortifié, Castra propugnaculis munita.
=Camper=, Castra metor, pono, loco, constituo, facio; tentoria erigo.
Étendre le camp, Castra extendo, profero.
Resserrer le camp, Castra arctius colloco.
Choisir un lieu pour le camp, Castra designo.
Rapprocher le camp, Castra proprius admoveo.
Changer le camp, Castra muto.
Assiéger le camp, Aggredior castra, tento.
S’emparer d’un camp, Castra capio.
Relatif au camp, Castrensis, militaris.
=Campagne= (faire), Stipendia in bello mereo.
Entrer en campagne, Bellum suscipio.
CAMPAGNE, Rus, villa.
=Séjour à la campagne=, Rusticatio.
=Habiter la campagne=, Ruri habito, rusticor.
=Campagnard=, Rusticanus, rusticus.
CANAL, Canalis.
CANARD, Anas.
CANDÉLABRE, Candelabrum.
CANDIDATURE, Petitio, rogatio, rogatus.
=Candidat=, Petitor, candidatus.
=De candidature=, Candidatorius.
CANDIDE, Simplex, sincerus, credulus.
CANICULE, Canicula.
CANON, Tormentum.
Abattre à coups de canon, Crebris tormentorum ictibus mœnia verbero.
CANON (de la messe), Canon missæ.
Sacrés canons, Canones sacri, scita Pontificum.
=Canonicat=, Canonicatus.
=Canoniser=, Canonizo, in sanctorum numerum refero.
CANTONNEMENT, Stativa, statio.
CAPACITÉ, Capacitas, amplitudo, spatium capiendi.
CAPITAINE (il fut grand), Dux fuit præstantissimus.
CAPITAL (ne pas toucher à son), Nihil detraho de vivo.
CAPITAL, Capitalis.
=Capitale= (ville), Urbs regni caput.
CAPITULATION, Deditio.
=Capituler=, Deditionem subeo, in deditionem venio.
Prendre par capitulation, In deditionem accipio, recipio, capio.
Refuser de capituler, Deditionem desero.
Se proposer de capituler, Deditionem specto.
Qui a capitulé, Dedititius.
CAPRICE, Levitas, futilitas, vanitas.
Selon son caprice, Libidinose.
Suivre son caprice, Ad arbitrium ago.
=Capricieux=, Inconstans, mutabilis.
CAPTATION, Captatio.
=Captieux=, Captiosus.
=D’une façon captieuse=, Captiose.
CAPTIVITÉ, Captivitas, servitus.
=Captif=, Captivus, captus et vinctus.
CAR, Nam, enim, namque, etenim, siquidem, quippe, nimirum, videlicet, sane, nempe.
CARACTÈRE, Indoles, mores, character, nota, figura, forma.
Caractère doux, Lenitas.
CARDINAL, Cardinalis, purpuratus Ecclesiæ Pater, Princeps.
Créer un cardinal, Cardinalem creo.
CARÊME, Feriæ esuriales.
CARESSES, Blandimenta, blanditia, palpum.
=Caresser=, Blandior, amplexor, palpo.
=Caressant=, Blandus, benignus, comis, lenis, suavis.
CARILLONNER, Tinnio.
CARNAGE, Strages, clades, cædes, occisio, internecio.
CARQUOIS, Pharetra.
CARREFOUR, Compita, trivium.
CARRIÈRE, Curriculum, cursus, stadium.
Carrière à pierres, Lapicidinæ.
CARROSSE, Carpentum.
CARTE (géographique), Geographica descriptio.
CAS (qui fait grand), Observans, studiosus, cupidus.
Faire grand cas de, Magnifacio, magni æstimo.
Ne faire aucun cas, Flocci facio, nihili facio, parvi facio.
CASQUE, Galea.
=Coiffé d’un casque=, Galeatus.
CANETTE, Capsa.
CASTAGNETTES, Crotalum.
CATADUPES, Catadupes.
CATAPULTE, Catapulta.
CATÉCHISME, Catechismus.
Enseigner le catéchisme, Catechismum trado.
=Catéchumène=, Catechumenus, sacri lavacri candidatus, primæ christianæ disciplinæ auditor, alumnus, discipulus.
CATHOLIQUE, Catholicus.
Devenir catholique, Catholicus fieri, amplecti catholica dogmata.
CAUSE, Causa, caput, origo, fons, radix, principium, occasio, ratio.
Confier sa cause à qqn, Apud aliquem causam meam depono.
Plaider sa cause, Litem meam facio.
Gagner sa cause, Causam vinco.
=A cause de=, Pro, propter, præ.
Il se fâche pour un rien, Irascitur de nihilo.
=A cause de cela=, Propterea, ideo, idcirco, ex eo, ea re.
=Causer=, Ago, efficio, infligo, infero.
CAUSERIE, Sermo, locutio.
=Causer=, Sermocinor, loquor.
CAUSTICITÉ, Dicacitas.
=Caustique=, Dicax.
CAUTION, Pignus.
Se faire caution, Appromitto, promitto.
Donner une caution, Satis do.
=Cautionner=, Intercedo pro aliquo pecuniam.
CAVALIER, Eques.
=De cavalier=, Equestris.
Cavalerie (charge de), Equestris procella. Cf. Cheval.
CAVE, Apotheca.
=Caverne=, Specus, spelunca, antrum, caverna.
CE, Hic, ille.
CÉCITÉ, Cæcitas.
CÈDRE, Cedrus.
CEINTURE, Zona, cingulus.
=Ceindre=, Cingo, circumdo, munio.
CELA, Id, hoc, istud.
=Pour cela=, Propterea, ideo, idcirco.
CÉLÉBRER, Celebro, orno, honesto, laudo, comitor.
=Célébrité=, Celebritas, fama, laus, splendor, dignitas, claritudo, nobilitas.
Soupirer après célébrité, Auram popularem capto.
=Célèbre=, Celeber, præclarus, laudatus, clarus, nobilis, insignis.
Rendre célèbre, Nobilito, illustro, orno.
CÉLÉRITÉ, Velocitas.
CÉLIBATAIRE, Cælebs.
=Cellérier=, Promus, cellarius.
CELLIER, Celle.
CELUI-CI, Iste.
CENDRE, Cinis.
CENS, Census, bonorum æstimatio.
CENSURER, Vitupero, culpæ do.
Censurer la conduite des autres, Aliorum mores carpo; alienos mores malignis sermonibus lacero.
=Censeur=, Censor, emendator, accusator, vituperator, reprehensor, castigator.
=De censeur=, Censorius, quod censoris est.
=Dignité de censeur=, Censura, censoris dignitas.
CENT, Centum.
=Cent fois=, Centies.
CENTRE, Umbilicus, centrum.
CENTURIE, Centuria, centum homines.
Distribuer en centuries, Centurio, in centurias distribuo, describo, centurias conficio.
Par centuries, Centuriatim.
Réparti en centuries, Centuriatus.
=Centurion=, Centurio.
CEPENDANT, Tamen nihilominus, attamen interea, verumtamen, verum.
CERCLE, Circulus, ambitus, rotundus, gyrus, orbis.
Faire un cercle, Orbem circumscribere.
Se réunir en cercle, Circulor, in circulum cogere homines.
Former le cercle, In orbem se recipere.
CÉRÉMONIE, Cærimonia, ritus sacer, cultus religiosus, religio sacrorum.
CERF, Cervus.
CERNER, Circumeo, circueo, eo circum.
CERTAIN, Certus, non dubius, non incertus, compertus, manifestus.
Il est certain, Certum est mihi, pro vero constat.
=Certainement=, Certe, scilicet, certo, profecto, sine dubio, equidem, sane, videlicet.
=Certes=, Equidem.
=Certifier=, Testificor, testor, notum facio.
CÉRUSE, Cerussa.
Blanchir avec la céruse, Cerussatus, cerussa illitus, fucatus.
CESSER, Desino, desisto, cesso, finem facio, cesso.
CESSION, Cessio.
=Céder=, Cedo, locum do, me retraho.
CESTE, Cœstus.
C’EST POURQUOI, Ea re, propterea, ideo, ob eam rem.
CET, Is.
CÉTACÉ, Cete.
CERVEAU, Cerebrum.
CHACUN, Singuli, quisque, unusquisque.
CHAGRIN, Mœror, tristitia, mœstitia, molestia, cura, ægritudo, angor, dolor, mœror, cura, sollicitudo, afflictio.
Le chagrin est un supplice, Ægritudo summa est carnificina.
Être accablé de chagrin, Magnam molestiam suscipio, mœrorem haurio.
Adoucir le chagrin, Dolorem lenio.
Chasser le chagrin, Dolorem depono.
=Chagriner=, Fodico.
=Chagrin=, Morosus, difficilis.
CHAÎNE, Vinculum, compedes, catenæ, copula, nexus.
CHAISE, Sella, sedes.
CHALEUR, Calor, ardor, æstus.
La chaleur augmente, Calor crescit.
La chaleur diminue, Calor remittit.
=Chauffer=, Calefacio.
=Chauffer (se) au soleil=, Apricor.
=Chaud=, Calidus.
=Chaud= (être), Caleo, calidus sum.
=Chaleur= (avec), Ferventer.
Parler avec chaleur de, Ferventer loquor de aliquo, fervide.
CHAMBRE (à coucher), Cubiculum, conclave.
CHAMEAU, Camelus.
CHAMP, Ager, arvum, campus, solum, territorium, seges.
Exercices du champ de Mars, Campestris exercitatio.
=Champêtre=, Rusticus, rusticanus.
=Sur-le-champ=, Extemplo, illico, statim, haud, ilicet.
CHANCE, Fortuna.
La chance tourne, Fortuna retro volvitur.
CHANCELER, Titubo, hæsito, vacillo, fluctuo.
CHANCELLERIE, Cancellaria.
=Chancelier=, Cancellarius, tabularii sanctioris præses, custos.
CHANDELLE (de cire), Cereus.
CHANGE (de monnaie), Collybus.
CHANGEMENT, Permutatio, mutatio, variatio, motus, conversio, vicissitudo.
=Changer=, Permuto, muto, inverto, verto, commutationem affero, vario.
=Changeant=, Mobilis, instabilis, inconstans.
CHANSON, Cantilena, cantio, cantiuncula.
=Chant=, Canticum, cantus, symphonia.
Chant funèbre, Nenia.
=Chanter=, Canto, cantus fundo, cantito, cano, cantus do, pervulgo.
=Chanteur=, Cantor.
CHAPEAU, Petasus.
=Coiffé d’un chapeau=, Petasatus.
CHAPELET, Preces coronariæ, corolla precum.
CHAPELLE, Sacellum, ædicula, cella, templum.
CHAPITRE, Capitulum.
=Salle du chapitre=, Capitulum ordinis, locus reprehendendis erratis destinatus, capitulum ordinis facio.
CHAQUE, CHACUN, Quisque, unusquisque, quivis, quilibet, singuli.
CHAR, Vehiculum, carpentum, currus, essedum.
Être traîné sur un char, Veho, subveho, inveho.
=Chariot=, Plaustrum.
CHARBON, Carbo.
=Charbonnier=, Carbonarius.
CHARGE, Onus.
Charger d’un fardeau, Onero.
=Chargé=, Onustus.
CHARGE, Munus, officium, provincia, mandatum.
Imposer une charge, Muneri aliquem præpono.
Remplir une charge, Munus obeo, cum imperio sum.
Être privé de charge, Munere exuor.
Satisfaire aux devoirs de sa charge, Munus pro mea dignitate gero.
Sortir de charge, De potestate exeo.
=Se charger de=, Suscipio.
=Qui est à charge=, Molestus, gravis.
Être plus à charge, Plus negotii facesco.
CHARGES, Honores.
Être dans les charges publiques, Dignitate præditus sum.
CHARGE (sonner la), Bellicum cano.
Faire une charge de cavalerie, Equestrem procellam excito.
CHARLATAN, Circulator, circumforaneus, vagus, nugator.
CHARME, Invitamentum, incitamentum.
Charme de la parole, Suaviloquentia.
CHARMES, Venustas, lepor, gratia, suavitas.
=Charmer=, Delecto, delectationem affero, delector, oblector, delectationem capio, allicio, allecto, demulceo.
=Charmant=, Festivus, lepidus, facetus, egregius, eximius, elegans.
CHARPENTE (qui a une), Materiatus.
=Charpentier=, Materiarius, faber, tignarius.
CHARRUE, Aratrum.
CHARYBDE, Charybdis.
CHASSE, Venatio, venatus.
=Chasser=, Venor, venatu me exerceo, feras consector.
=Chasseur=, Venator.
CHASSER, Depello, pello, propulso, expello, arceo, ejicio, dejicio, detrudo, amoveo, excludo, prohibeo.
CHASSIE, Lippitudo.
=Chassieux= (être), Lippo.
CHASTE, Incorruptus, integer, purus, inviolatus, sanus, castus, pudicus.
CHAT, Feles.
CHÂTEAU-fort, Castellum.
Habitant d’un château-fort, Castellanus, qui castellum habitat.
CHÂTIMENT, Pœna, supplicium, mulcta, verberatio, coercitio.
=Châtier=, Coerceo, reprimo.
=Châtié=, Limatus, politus.
CHATOUILLEMENT, Titillatio.
=Chatouiller=, Titillo.
CHATOYANT, Versicolor, dubio varioque colore.
CHAUME, Stipula, calmus.
=Chaumière=, Casa, tugurium.
CHAUSSURE, Calceamentum, calceus, pedum vestitus, soccus.
=Chausser=, Calceo.
=Chausser= (se), Calceos pedibus induo.
CHEF, Princeps, dux, caput, præfectus, imperator, rex, tyrannus.
Chef-d’œuvre, Palmarius.
CHEMIN, Via, iter.
Les chemins sont très mauvais, Viæ æstuosæ, lubricæ.
S’ouvrir un chemin, Viam mihi aperio.
Frayer le chemin, Munio viam.
Qui se trouve sur le chemin, Obvius, occurrens.
CHEMISE, Subucula.
CHÊNE, Quercus.
CHERCHER (avec soin), Exquiro, quæro, inquiro, investigo, perscrutor.
CHÈRE, Genium.
Faire bonne chère, Curo genium.
Faire maigre chère, Defraudo.
CHER, Carus.
=Chéri=, Carus, acceptus, jucundus, antiquus.
=Cher= (adv.), Care.
CHERTÉ, Caritas, inopia rei.
=Cher=, Magno, magno pretio.
Le blé est cher, Caritas annonæ est.
CHÉTIF, Tenuis, exilis.
CHEVAL, Equus, caballus.
Monter à cheval, Equum conscendo.
Partir à cheval, Advehor equo, equo feror.
Descendre de cheval, Descendo ex equo.
Tomber de cheval, Ex equo decido.
Être jeté à bas de cheval, Ex equo præcipitor.
Atteler les chevaux au char, Equos jungo currum tracturos.
Dételer, Equos abjungo.
Aller à cheval, Equito, equo vehor, equo iter facio.
=Chevalet=, Equuleus.
Éprouver les tourments du chevalet, Equuleo torqueor.
=Cavalerie=, Equitatus, equitum turma.
=Chevalier=, Eques.
=Chevaucher=, Coequito.
CHEVELURE, Coma, capillus, cæsaries.
CHEVEU, Capillus, capitis pilus.
=Cheveux blancs=, Cani, albi senum capilli.
=Cheveux blonds=, Flavi capilli.
=Cheveux en désordre=, Capilli impexi.
=Cheveux longs=, Coma intonsa.
Les cheveux tombent, Capilli fluunt.
Cheveux rares, Capilli rari et cedentes.
Laisser croître les cheveux, Capillum promitto, submitto.
Disposer les cheveux, Como, orno.
=Chevelu=, Capillatus, comatus, crinitus.
CHÈVRE, Capra, capella.
=De chèvre=, Caprinus.
=Chevreau=, Hædus.
=De chevreau=, Hædinus.
CHEZ, Apud.
CHICANE, Captiuncula.
=Chicaneur=, Rabula.
CHICHE, Malignus, avarus, parcus.
Chichement (vivre), Defraudo genium.
CHIEN, Canis.
=De chien=, Caninus.
CHIRURGIE, Chirurgia.
CHLAMYDE, Chlamys.
=Vêtu de la chlamyde=, Chlamydatus.
CHOC, Pulsus, motus, impulsus, agitatio, impressio, impetus, effectio, violentia.
Soutenir le choc des ennemis, Impetum sustineo, prœlium sustineo.
=Choquer=, Offendo, offensionem affero, injuriam facio.
CHŒUR, Chorus.
CHOIX, Cooptatio, constitutio, delectus, electio, selectio, lectio.
=Choisir=, Deligo, lego, eligo; delectum habeo, adhibeo; opto, coopto, adscribo, recipio.
=Qui choisit=, Elector.
=Choisi=, Exquisitus, accuratus, lectus, excellens.
=Choix= (avec), Electe, distincte, discrete.
CHOSE, Res.
CHOU, Brassica, caulis.
CHOUETTE, Noctua.
CHRÉTIEN, Christianus, qui Christi nomen profitetur, Christi fidei initiatus, Christi sectator.
CHUCHOTERIE, Susurratio.
=Chuchoter=, Susurro.
CHUTE, Labes, ruina, prolapsio.
CICATRICE, Cicatrix, signum relictum ex vulnere.
CIEL, Cœlum, regiones immortalitatis; beatorum sedes, domicilium.
Habitants du ciel, Cœlites, cœlicolæ.
Remuer ciel et terre, Mare cœlo miscere.
=Céleste=, Cœlestis, divinus, immortalis.
CIERGE, Cereus, fax cerea.
CIGALE, Cicada.
CIMENTER (la paix), Pacem coagmento.
CINTRÉ, Fornicatus.
CIRCONLOCUTION, Circuitio, periphrasis.
CIRCONSCRIRE, Definio, terminis circumscribo.
CIRCONSPECT, Cautus, providus, prudens.
CIRCONSTANCES (savoir se plier aux), Consulo temporibus.
S’accommoder aux circonstances, Tempori me accommodo, scenæ servio, servio tempori.
CIRCONVENIR, Circumvenio, decipio.
CIRCUIT, Circuitus.
CIRCULER, Commeo, venio, redeo, coeo.
Circuler (faire), Circumfero.
CIRE, Cera.
=Marchand de cire=, Cerarius, qui ceram tractat.
=Enduit de cire=, Ceratus, cera inductus, illitus.
=Cire= (de) Cereus, e cera factus.
CIRQUE, Circus.
Jeux du cirque, Circenses ludi.
CITADELLE, Arx, castellum.
CISELER, Cælo.
=Ciseleur=, Cælator.
CITÉ, Civitas.
Donner le droit de cité, Civem facio aliquem; civitatem alicui do, largior, impertior; adscribo civitati.
Perdre son droit de cité, Civitatem amitto, segregor a numero civium.
=Citoyen=, Civis, municeps, popularis.
Être fait citoyen, Civitate donatus sum.
CITATION, Appositio.
=Citer=, Cito, nomino.
=Civique=, Civicus.
=Civil=, Civilis.
=Civilement=, Civiliter.
CITHARE, Cithara.
=Joueur de cithare=, Citharista.
=Chanteur s’accompagnant de la cithare=, Citharœdus.
CITRONNIER (de), Citreus.
CLAIE, Crates.
CLAMEUR, Vociferatio, clamor, vox elata.
CLANDESTIN, Clandestinus, occultus, furtivus.
CLAIR, Clarus, planus, apertus, perspicuus, dilucidus, explicatus, evidens, pervulgatus, non obscurus.
=Clair= (être), Diluceo.
Rendre clair, Dilucido, declaro, enucleo, explico, aperio.
=Clairement=, Clare, manifeste, perspicue, plane, articulate, liquide, certo, enucleate, explanate, explicate, enodate, expresse, aperte, diserte, dilucide.
=Exprimé clairement=, Expressus, firmus, confirmatus, apertus.
=Clairvoyant=, Oculatus.
=Clarifier=, Defæco, a fæcibus purgo.
CLASSEMENT, Digestio, distributio.
=Classification=, Partitio, divisio.
=Classer=, Diribeo, distribuo, separo.
=Clause=, Cf. Condition.
CLEF, Clavis.
CLÉMENCE, Clementia, lenitas, benignitas, humanitas, misericordia, mansuetudo.
=Clément=, Clemens, lenis, mitis, mansuetus, liberalis, humanus.
=Avec clémence=, Clementer, mansuete.
CLEPSYDRE, Clepsydra.
CLIENTÈLE, Clientela; clientum defensio tutela, procuratio.
=Client=, Cliens, salutator.
Être le client de qqn, In clientela alicujus sum.
CLIN D’ŒIL (en un), Momento, e vestigio temporis.
CLOCHETTE, Tintinnabulum.
CLÔTURE, Sepes, septum, paries, murus.
=Clore=, Obsepio, sepio, intercludo.
CLOU, Clavus.
=Clouer=, Suffigo, affigo.
COCHER, Auriga; curruum rector, agitator.
CŒUR, Pectus, animus, cor.
Le cœur bondit, Pectus emicat.
De grand cœur, Propense, ex animo, libenter, sponte.
Si ma vie vous tient à cœur, Si tibi salus mea cordi est; si qua salutis meæ cura tangit.
Homme sans cœur, Homo durus.
COHÉRITIER, Cohæres.
COHÉSION, Cohærentia, compositio, conjunctio.
COHORTE, Cohors, militum manus.
COIFFER (se), Capillum como, compono, orno.
COIN, Cuneus.
En forme de coin, Cuneatim.
COLÈRE, Ira, iracundia, indignatio, stomachus, furor, rabies.
=Contenir= (se), Iracundiam contineo.
Dans un transport de colère, Animo irato ac percito.
Mettre en colère, Bilem moveo ac iracundiam adduco.
Se mettre en colère, Exardeo iracundia, irascor, stomachor.
Être tout en colère, In fermento jaceo, iracundia efferror.
Céder à la colère, Iracundiæ servio.
Décharger sa colère, Iram effundo in aliquem.
Sa colère se calme, Defervescit ira.
Il n’est plus en colère, Iracundiam demisit.
Apaiser sa colère, Iras lenio, furorem sedo.
La colère divine s’apaise, Expio DEUM.
=Coléreux=, Stomachosus, iracundus.
=Colère= (avec), Stomachose, iracunde, per iram, cum iracundia.
COLIQUES, Tormina.
=Qui a des coliques=, Torminosus.
COLLER, Agglutino, adnecto.
=Colleur=, Glutinator.
COLLÉGE, Collegium, conventus, cœtus.
COLLÈGUE, Collega.
COLLIER, Torques, monile, colli ornamentum.
=Qui porte un collier=, Torquatus.
COLLINE, Collis, clivus.
COLLISION, Afflictus, afflictatio.
COLLYRE, Collyrium.
COLOMBE, Columba.
De colombe, Columbinus.
COLONIE, Colonia.
=Colon=, Colonus, agricultor, agricola.
COLONNE, Columna.
Impôt sur les colonnes, Columnarium.
COLPORTER, Circumgesto, circumfero.
COMBAT, Prœlium, pugna, concertatio, dimicatio, certamen, conflictio, conflictus, contentio, discrimen.
COMBAT (signal du), Bellicum, cantus ad arma vocans.
Engager le combat, Arma confero.
Revenir au combat, Ex fuga ad conflictum redeo.
=Combattre=, Prœlior, prœlio dimico, prœlium decerto, depugno, dimico, concerto; conflictor, confligo, certo, depugno.
=Combattant=, Pugnator.
COMBIEN, Quantopere, quantum, quam, quatenus.
=Combien?= Quot?
COMBLE DU BONHEUR (être au), Nimia voluptate gestio.
COMBUSTION, Deflagratio, exustio, incendium.
=Consumer=, Exuro.
COMÉDIE, Comœdia, fabula, comicorum ars.
=Comédien=, Comicus, actor scenicus, comœdus.
=De comédien=, Mimicus.
=Comiquement=, Comice, more comico.
COMESTIBLES, Penus.
COMÈTE, Cometes, stella crinita.
COMICES, Comitia.
Relatif aux comices, Comitialis, ad comitia pertinens.
COMMANDEMENT, Imperium, potestas, ditio.
Donner le commandement, Præpono, præficio.
Prendre le commandement, Imperium obtineo, præsum, præpositus sum.
=Commander=, Jubeo, impero, mando, præcipio, edico, leges impono, præscribo.
COMME, Velut, sicut, veluti, sicuti, ut, æque ut, ita ut, vice, quemadmodum, quomodo, instar, quasi.
Comme pas un, Si quisquam alius.
Comme si, Perinde ac si, quasi, perinde quasi, tanquam.
COMMENCEMENT, Primordia, principium, exordium, exorsus, initium, inceptio.
Du commencement à la fin, A capite ad calcem.
=Au commencement=, Primo, primum, initio, principio.
Nous ne sommes encore qu’au commencement, Adhuc in primordio stamus.
=Commencer=, Exordior, exordium capio, inchoo, suscipio, principium capio, aggredior, incipio, telam exordior.
COMMENSAL, Convictor familiaris, quotidianus.
COMMENT, Quemadmodum, ut, ita ut.
=Comment?= Qui, quomodo?
COMMENTER, Commentor, explico.
COMMERCE, Mercatus, commercium, familiaritas, consuetudo, convictus, sodalitas.
=Faire le commerce=, Mercaturam facio, mercor, nundinor.
COMMETTRE (une faute), Committo, perpetro, pecco.
COMMIS (de recette), Coactor, qui pecuniam cogit et recipit officii nomine.
COMMISÉRATION, Miseratio, clementia, misericordia.
COMMISSION, Mandatum.
Charger d’une commission, Mandata do.
Recevoir une commission, Mandata recipio.
COMMODITÉ, Opportunitas.
=Commode=, Opportunus, commodus.
=Commodément=, Commode, opportune.
COMMOTION, Commotio, motus, perturbatio.
COMMUNAUTÉ, Communitas, communio, societas, consociatio.
En communauté, Communiter, promiscue.
COMMUN, Contritus, pervulgatus, vulgaris, communis, pervagatus, popularis.
Homme du commun, Homo tenuis, gregarius.
=Communément=, Fere, plerumque, vulgariter, usitate.
COMMUNE, Commune, respublica, universitas, collegium.
COMMUNION, Communio sacra.
Communion générale, Cœtus populi ad cœleste epulum celebrandum.
Donner la communion, Sacram communionem do.
Recevoir la communion, Sacrosancto Christi Corpore, divino epulo vescor, pascor.
COMMUNICATION, Communicatio.
=Communiquer=, Communico, confero, credo, refero, participo, do, tribuo.
COMPACTE, Condensus, spissus, densus.
COMPAGNIE, Societas, commercium, manipulus.
Par compagnie, Manipulatim, per manipulos.
=Compagnon=, Comes, sectator, assectator, assecla, socius, deductor, consors, particeps.
Compagnon (d’armes), Commilito, in bello socius.
COMPARAISON, Comparatio, collatio, contentio, similitudo, compensatio.
=En comparaison de=, Pro.
=Comparer=, Confero, comparo, collationem facio.
=Comparable=, Comparabilis.
=Comparatif=, Comparativus.
=Comparativement=, Comparate.
Faire comparaître, Aliquem in judicio sisto.
Ne pas comparaître, Vadimonium desero.
COMPASSION, Commiseratio, miseratio, misericordia.
Avoir compassion, Misereor, miseror.
Compatir aux douleurs, Doleo vicem tuam, commoveor miseriis tuis.
=Compatissant=, Misericors, clemens.
COMPATRIOTE, Nostras, noster, nostræ gentis.
COMPENSATION, Compensatio, comparatio, præmium, merces, remuneratio.
=Compenser=, Compenso, comparo, remunero, reparo, repono, exæquo, assequor.
COMPILATION, Compilatio.
COMPLAISANCE, Obsequium, officium, indulgentia.
=Complaisant=, Obsequiosus, officiosus.
COMPLEXION (faible), Corpore fracto, debilitato sum.
COMPLICE, Culpæ socius, satelles.
COMPLÉMENT, Complementum.
=Compléter=, Compleo, perficio, integro, consummo.
=Complètement=, Penitus, prorsus, omnino, plane, perfecte, funditus, integre.
COMPLIMENT, Gratulatio.
COMPLOT, Conspiratio, conjuratio, consensio.
Faire un complot, Conjurare.
COMPORTER (se), Se gerere.
Se comporter comme un citoyen, Gero me pro cive.
COMPOSER, Excudo, compono, elucubro, condo.
=Composé= (être), Consto, componor, fio, constituor.
COMPRENDRE, Comprehendo, intelligo, cognosco, sentio, capio, percipio, assequor, rem capio.
COMPROMIS, Compromissum, pactio.
Faire un compromis, Compromitto, compromissum facio.
COMPTE, Ratio.
En ligne de compte, In rationem.
Porter en compte, Scribo me alicui pecuniam dedisse.
Rendre ses comptes, Rationes alicui reddo.
Tenir plus compte de ... que, Tribuo plus alicui quam.
=Compter=, Numero, adnumero, recenseo, percenseo.
Compter sur, Confido, audeo, non timeo.
Vous pouvez y compter, Pro certo hoc tibi polliceor.
Compté, Ratus.
CONCAVE, Concavus, cavus.
CONCEPTION, Comprehensio, agnitio, phantasia.
Immaculée Conception, Conceptio immaculata B. M. V.
=Concevoir=, Concipio, comprehendo, colligo, accipio, imbibo, haurio.
CONCERNER, Pertinet, attinet, spectat, attingit.
CONCESSION, Concessio.
CONCILE, Concilium.
Concile œcuménique, Concilium sacrum œcumenicum.
Concile national, Concilium nationale.
Concile provincial, Concilium provinciale.
=Conciliabule=, Arcana pactio et factiosa, coitio.
CONCISION, Compressio, concisio.
D’une façon concise, Compresse.
CONCLAVE, Conclave pontificium.
CONCLUSION, Conclusio, clausula, peroratio, epilogus.
=Conclure=, Concludo.
CONCERT, Symphonia, concentus.
=Concerter= (se), Consilia tua mecum communica.
=Concert= (de), Compacto, consulto, ex composito.
CONCORDE, Concordia, consensus, pax, compositio.
=Concorder=, Concordo, congruo, consentio, idem sentio, cum aliquo sentio, concino.
CONCOURS, Frequentia, multitudo.
— (Aide), Auxilium.
=Concurrent=, Competitor.
CONCUSSION, Peculatus.
=Concussionnaire=, Peculator, ærarii violator, fur pecuniæ publicæ.
CONDAMNATION, Damnatio, condemnatio.
Il a subi plusieurs condamnations, Sæpius condemnatus est, multis judiciis confossus.
=Condamner=, Damno, condemno, improbo, supplicio addico, reprobo, rejicio, improbo.
Condamner sans entendre, Indicta causa aliquem condemno.
CONDENSER (se), Concresco.
CONDESCENDRE à, Obtempero.
CONDISCIPLE, Condiscipulus.
CONDITION, Conditio, status, fortuna, ratio, lex, pactum, pactio, conventio.
CONDUITE, Mos, usus, modus, ductus.
CONDUIRE, Duco, perduco.
Se bien conduire, Bene me gero.
Se mal conduire, Turpissime me gero.
Se conduire en roi, Partes mihi regis sumo.
=Conducteur=, Ductor, dux, qui ordinem ducit, perductor.
CONCLURE (un traité), Contraho, paciscor.
CÔNE, Conus.
CONFECTIONNER, Conficio, efficio, facio.
CONFESSION, Confessio sacra.
Confession générale, Totius vitæ maculas confessione eluo.
=Confesser=, Confitentibus de se reis pro sacro tribunali aures do.
=Se confesser=, Eluo animum peccatorum sordibus, sacra confessione perpurgo animum.
=Confesseur=, Confessarius, a confessionibus sacris; conscientiæ judex, arbiter.
CONFIANCE, Fiducia, spes certa.
=Confiance= (avoir), Fido, credo, confido, fiduciam in aliquem repono.
Gagner la confiance, Mihi fidem præstruo.
=Confier=, Commendo, committo, credo, trado, demando, confido.
=Confiant=, Fidens, audens, fretus.
CONFINS, Confinium, finis, limes, provinciæ extremum.
CONFIRMATION (donner la), Chrismatis sacramento confirmo.
CONFIRMER (assurer), Confirmo, stabilio, corroboro.
CONFISCATION, Publicatio.
=Confisquer=, Publico, proscribo, præconi subjicio.
CONFISERIE, Cupedia, suaviores epulæ, gulæ irritamenta.
=Confiseur=, Cupedinarius.
CONFORMATION, Conformatio, forma, compositio, exornatio.
=Conformité=, Convenientia, conjunctio.
=Conformer= (se) à, Se conformare.
=Conforme à=, Conveniens, consonus, consentaneus, congruens, concors, aptus, par, decorus, decens, dignus.
=Conformément=, Convenienter, congruenter, secundum, pro, congruenter.
CONFUSION, Perturbatio, confusio, admistio.
=Confondre=, Permisceo, confundo aliud alio; in unum confundo, misceo, confundo.
Confondre qqn, Aliquem in ruborem do, ruborem incutio, verecundiam affero.
=Confondu=, Promiscuus, mistus, confusus, incertus.
=Confus=, Inordinatus, perturbatus, confusus, inconcinnus, insulsus, non compositus.
=Confusément=, Perturbate, confuse, incondite, insulse.
CONGÉ, Dimissio.
Prendre un congé, Commeatum sumere.
Expiration du congé, Ad diem commeatus non venit.
=Congédier=, Dimitto, amitto, missum facio, remitto.
CONGRÉGATION, Congregatio B. M. V., Mariana sodalitas, sodalitium, conventus MARIÆ honoribus institutus.
CONJECTURE, Conjectio, conjectura, conjectus, opinio, suspicio, auguratio.
Fondé sur des conjectures, Conjecturalis, opinabilis.
=Conjecturer=, Conjecto, conjicio, conjecturum facio, suspicor.
CONJOINTEMENT, Conjuncte, simul, conjunctim.
CONJURATION, Conjuratio, consensio.
=Conjurer=, Conspiro, conjuro.
CONNAISSANCE, Cognitio, agnitio, intelligentia, notio, scientia, perspicientia.
— (Notion), Notitia, notio.
=Connaître=, Nosco, cognosco, agnosco, percipio, attendo, disco, non me latet, non me fugit, assequor, teneo, habeo.
Faire connaître d’avance, Præsignifico, prænuntio, præmonstro.
Se faire connaître, Se prodere.
=Connu=, Notus, cognitus, spectatus, perceptus, compertus, exploratus, pervulgatus.
CONNIVENCE, Collusio.
Être de connivence avec, Prævaricor.
CONSANGUIN, Consanguineus, sanguine conjunctus, conjunctione proximus.
CONSCIENCE, Conscientia.
Bonne conscience, Conscientia bene actæ vitæ, conscientia recte factorum.
Mauvaise conscience, Conscientia sceleris, facinorum.
Remords de conscience, Stimuli quibus mens compungitur.
Homme d’une conscience pure, Vir integerrimæ mentis.
=Consciencieux=, Scrupulosus, religiosus.
CONSÉCRATION, Dedicatio, consecratio.
=Consacrer=, Consecro, dico, dedico, voveo, sacro, religiosum facio, devoveo, inauguro.
CONSEIL, Consilium, deliberatio, cogitatio, animadversio, ratio, cogitatum, consultum, sententia, monitum, monitio, impulsus.
Conseil privé, Consilium sanctius.
Demander un conseil, Exigo consilium, sententiam consulo.
Prendre un conseil, Consilium ineo, consiliis utor.
Suivre le conseil, Monitis me præbeo, monitis pareo.
=Conseiller= (verb.), Consilior, consilium do, consulo, suadeo, moneo, hortor, suggero.
=Conseiller= (subst.), Consiliarius, suasor, qui consilium dat, hortator.
CONSENTIR, Consentio, idem sentio, cum aliquo facio, annuo.
CONSÉQUENCE, Consecutio, consequentia, connexum.
=Conséquent=, Consequens.
Par conséquent, Proin, proinde, itaque.
CONSERVATION, Conservatio, custodia, tuitio, salus, incolumitas.
=Conserver=, Conservo, custodio, tueor, servo, retineo, teneo.
=Conservateur=, Conservator, servator, custos.
CONSIDÉRATION, Dignitas, honor, auctoritas, observantia, veneratio, cultus, reverentia, decus, laus.
Recouvrer son ancienne considération, Ad pristinæ dignitatis gradum revocor.
Votre considération s’augmentera, Crescet dignitas tua.
En considération de, Causa.
=Considéré=, Honestus, decorus, honoratus, spectatus, cognitus, probatus.
CONSIGNER dans les annales, Rem annalibus mando.
CONSISTANCE, Soliditas, firmitas.
=Consistant=, Stabilis, firmus, fixus, solidus.
CONSOLATION, Consolatio, solatium, levamen, levatio, medicina, confirmatio.
=Consoler=, Consolor, levo, dolorem levo, mœrorem minuo, consolationem adhibeo, luctum, fletum abstergo.
=Consolateur=, Consolator.
Propre à consoler, Consolatorius.
Qui peut être consolé, Consolabilis.
CONSOLIDER, Corroboro, firmo, confirmo, roboro, sancio, solido.
CONSOMMER, Consumo, exhaurio, conficio, dissipo, comedo.
CONSOMPTION, Tabes, macies.
=Consumer le temps=, Dego, transigo, vivo.
=Se consumer=, Intabesco, extabesco, langueo.
CONSPIRER, Conjuro, conspiro, consentio.
CONSPUER, Conspuo, consputo, sputo aliquem fœdo.
CONSTANCE, Constantia, firmitas, stabilitas, gravitas, æqualitas, perseverantia.
Constance à supporter, Tolerantia, toleratio.
Souffrir avec constance, Perpetior, suffero, patior, fero, tolero.
=Constant=, Constans, perpetuus.
=Constamment=, Constanter, fortiter, æqualiter, perpetuo.
CONSTATÉ, Compertus, exploratus, certus.
CONSTERNATION, Consternatio.
CONSTITUTION, Constitutio, institutio.
CONSTRUCTION, Ædificatio, constructio ædium, exstructio.
=Construire=, Exstruo, ædifico, molior, struo, machinor, construo, conficio, fabricor, coacervo.
=Constructeur=, Fabricator, architectus, artifex, ædificator, molitor, machinator, fabricator, architectus.
CONSULAT, Consulatus.
Penser au consulat, Consulatum spero.
Briguer le consulat, Peto consulatum.
Confier le consulat, Demando consulatum.
Enlever le consulat, Consulatu aliquem dejicio.
=Consul=, Consul, reipublicæ princeps.
=Consulaire=, Consularis.
CONSULTER, Delibero, consilium peto, consulo.
CONTACT, Attactus.
CONTAGION, Contagio, fœditas, virus, venenum, pestis, lues.
CONTEMPLATION, Contemplatio, consideratio, cogitatio, mentis agitatio.
=Contempler=, Contemplor, meditor, considero, perspicio, intueor, animo intueor, viso, inviso.
=Contemplateur=, Contemplator.
CONTEMPORAIN, Coævus.
CONTE, Fabula, fabella.
CONTENTER de (se), Contentus sum, satis habeo.
Il ne se contenta pas de, Parum habuit.
CONTESTATION, Litigium, lis.
CONTESTE, Controversia.
=Contester=, Pungor, rixor, contendo.
CONTENIR, Coerceo, contineo, refreno, comprimo, domo, reprimo, cohibeo, sedo, freno.
=Se contenir=, Tempero, moderor.
CONTINUATION, Continuatio, perpetuitas.
=Continuer=, Persevero, exsequor, pergo, continuo.
CONTINUITÉ, Cursus, perpetuitas, perennitas, continuatio, diuturnitas, tenor.
=Continu=, Continuus, perpetuus, perennis, constans.
=Rendre continu=, Perpetuo, continuo.
=Continuel=, Perennis, jugis continuatus, perpetuus.
=Continuellement=, Jugiter, perpetuo, semper, constanter.
CONTORSION, Distortio.
CONTOUR, Lineamentum, ductus linearum.
CONTRACTION, Contractio, brevitas.
CONTREDIRE, Contradico, reclamo, refragor, adversor.
=Se contredire=, Sibimet contradicere.
CONTRARIÉTÉS, Tricæ.
CONTRASTE, Oppositio.
CONTRAT, Pactum, pactio, conventum, conventio.
CONTRE, Contra, adversum, adversus.
CONTRAIRE, Adversus, contrarius, incommodus, sinister, alienus, molestus, iniquus.
Le Sénat décida le contraire, Senatus contrarium sensit.
Au contraire, E contrario.
Bien au contraire, Longe secus.
Contrairement à, Contra, aliter, secus.
A CONTRE CŒUR, Repugnanter, invite.
CONTRÉE, Regio, tractus, ora.
CONTREFAIRE, Fingo, simulo, imitor.
=Contrefait=, Distortus, contortus.
A CONTRE TEMPS, Intempestive.
CONTRIBUTIONS (lever des), A civitatibus pecuniam impero.
=Contribuable=, Ærarius.
CONTRITION, Dolor animi ex criminum recordatione susceptus.
CONTROVERSE, Controversia.
=Controversé=, Controversus, litigiosus, dubius.
CONVENANCE, Decentia, convenientia, venustas, decorum, ordo, concinnitas.
=Convenir=, Congruo, convenio.
Convient (il), Decet, convenit, decorum est, æquum est, par est, dignum est.
=Convenable=, Conveniens, appositus, aptus, accommodatus, bellus, rectus, tempestivus.
=Convenablement=, Convenienter, apposite, commode, bene, recte, commodum, idonee, apte, decenter.
CONVENTION, Pactio, pactum, conditio, fœdus, conventum, constitutum.
=Convenir de=, Paciscor, depaciscor, pactionem facio.
CONVERSATION, Dictio.
=Converser=, Sermocinor, sermonem habeo, colloquor, confabulor.
CONVERSION, Emendatio morum, vitæ correctioris studium.
=Convertir=, E gurgite peccatorum extraho aliquem.
=Convertir= (se), Redeo in viam, abstineo a sceleribus, ad frugem redeo.
CONVEXE, Convexus.
CONVICTION, Persuasio.
=Convaincre=, Persuadeo, fidem facio, ad credendum duco, cogo, revinco.
CONVIVE, Conviva, socius ad epulas, convictor, pransor.
CONVOCATION, Convocatio, conventus, congregatio, vocatus, arcessitus.
=Convoquer=, Convoco, voco, concieo, advoco, congrego, arcesso, adesse jubeo, concito.
CONVOITER, Ligurio.
COPEAUX, Ramenta.
COPIE (envoyer une), Epistolæ exemplum mitto.
=Copier=, Transcribo, exscribo, describo.
=Copiste=, Librarius.
COQ, Gallus.
COQUILLE, Concha, testa.
COQUIN, Furcifer, scelestus.
CORBEAU, Corvus.
CORBEILLE, Corbis, canistrum, cista, fiscina, sporta.
CORDAGE, Restis.
CORDE, Funis, funiculus.
La corde au cou, Obtorta gula.
=Cordonnier=, Sutor.
CORNE, Cornu.
=Corné=, Corneolus, corneus.
CORNEILLE, Cornix.
CORPS, Corpus.
=Qui a un corps=, Corporeus, corporatus.
Corps (garde du), Stipator.
CORRECTION, Emendatio.
— (Châtiment), Verberatio, pulsatio.
=Corriger=, Corrigo, emendo, correctionem adhibeo, aliquem ab errore averto.
— (Châtier), Verbero, punio.
Corriger un discours, Orationem limo, perpolio, expolio.
=Correct=, Limatus.
=Correctement=, Emendate, castigate.
CORROBORER, Roboro, corroboro.
CORRUPTION, Corruptio.
=Corrompre=, Corrumpo, depravo, vitio, in vitium impello, destruo, infusco.
=Corrupteur=, Corruptor, largitor.
=Corrompu=, Vitiosus, convictus, depravatus, corruptus, profligatus.
=Avec corruption=, Corrupte, male, prave nequiter.
CORSAIRE, Pirata.
=De corsaire=, Piraticus.
CORTÉGE, Comitatus, assectatio, comitum multitudo, chorus, caterva, stipatio.
Il a un long cortége, Comitatum habet amplum.
=Qui fait cortége=, Assectator, assecla.
CORYPHÉE, Coryphæus, dux, princeps.
COSTUME, Vestimentum, vestis, vestitus.
CÔTE, Costa.
— (Littoral), Littus, ora.
CÔTOYER, Littus rado, circumveho.
De ce côté-là, Ab ultro, huc illuc.
De l’autre côté, Altrinsecus, e regione, ex altera parte.
De quelque côté, Aliqua, per aliquam partem.
De tous côtés, Quaquaversus.
D’un côté, de l’autre, Cum, tum.
Laisser de côté, Contemno.
Mettre de côté, Sepono, segrego, separo.
COTHURNE, Cothurnus.
COU, Collum, cervici subjecta pars.
Se jeter au cou, In collum alicui invado.
Couper le cou, Collum alicujus seco.
COUCHER (des astres), Obitus, occasus.
=Se coucher=, Lecto me commendo, decumbo.
Il va se coucher, Dormitum se confert.
=Couché= (être), Cubo, recumbo, accumbo, quiesco, jaceo.
COUDE, Cubitus.
COUDRE, Suo, consuo.
Coudre à, Assuo, suendo annecto.
Coudre dans, Insuo, includo.
COULER, Fluo, exeo, effluo, fundor, emano.
Couler à travers, Perfluo.
Couler dans, Influo, illator.
Couler de tous côtés, Diffluo, liquesco, fluo.
Coulé à fond, Demersus.
COULEUR, Color, figmentum.
Ses couleurs disparaissent, Color defluit.
=Colorer=, Coloro, tingo, colorem induco, colore imbuo.
COUP, Pulsatio, verberatio, percussio, ictus.
Appliquer un coup de poing, Pugno ico.
Frapper à coups de pied, Calibus impeto.
Porter un coup mortel, Graviter lædo.
Percé de coups, Multis plagis confectus.
A coups d’épingle, Minutissimis ictibus.
=Tout à coup=, Repente, subito, repentino.
=Coupable=, Sons, nocens, reus, criminosus, suspiciosus.
Se rendre coupable, Pecco, delinquo.
COUPE, Crater, poculum, cratera, scyphus, calix.
COUPE (action de couper), Sectio, consectio.
=Couper=, Incido, cædo, reseco, præcido, amputo, securim injicio, detrunco, seco.
Couper autour, Circumseco, circumcido.
Couper court à, Præcidere semel.
Couper en morceaux, Concedo, cædo, trucido, seco.
Couper par le milieu, Intercido, interscindo.
COUR, Aula, atrium, regia.
=Cour= (basse), Cors, area villæ, spatium intra maceriem.
COURAGE, Fortitudo, magnitudo animi, virtus, vis, robur.
Perdre courage, Animo deficio, animo concido.
Rendre courage, Erigo animum depressum, recreo afflictum.
Reprendre courage, Animum reficio, me colligo, animum resumo, revoco.
=Courage!= Macte, age, agedum, euge.
=Courageux=, Animosus, plenus animi, plenus roboris, intrepidus, fortis, strenuus.
=Courageusement=, Fortiter, viriliter, constanter, acriter, strenue, animose.
Supporter courageusement, Fortiter fero.
COURANT (n’être pas au... des affaires), In rebus tiro ac rudis sum.
COURANT (le... est rapide), Citatum fertur men.
En descendant le courant, Flumine secundo.
En remontant le courant, Flumine adverso.
COURBURE, Aduncitas, inflexio.
=Courber=, Flecto, inflecto, torqueo, intorqueo, curvo, arcuo.
=Courber= (se), Incurvesco, incurvo.
=Courbé=, Incurvus, curvatus, curvus.
COURONNE, Corona, diadema, sertum, insigne regni, insigne regium.
Couronne de laurier, Laurea, corona laurea.
=Couronnement= (mettre le... à un ouvrage), Imponere fastigium operi.
=Couronner=, Corono, coronam impono, corona dono.
=Couronné de=, Laureatus.
Qui se rapporte aux couronnes, Coronarius.
COURROIE (de soulier), Corrigia, lorum.
COURROUCÉ CONTRE (être), Succenseo, irascor.
COURSE, Cursus, iter, navigatio.
=Courir=, Curro, cursum teneo, cursum curro.
Courir à travers, Percurro.
Courir çà et là, Evagor, vagor, circumcurso, decedo via, concursor, discurro.
Courir ensemble, Concurro, convenio, convolo, fugio, concurso, confluo, concursus facio.
Courir hors, Excurro.
Courir vers, Accurro, aliquo contendo, advolo, me confero, concurro.
En courant, Cursim.
=Coureur=, Cursor.
=Courrier=, Tabellarius, qui litteras fert, nuntius, cursor.
COURTOIS, Urbanus, comis, elegans moribus.
COUSIN, Patruelis, consobrinus.
=Couteau=, Culter.
COÛTER, Consto, valeo.
Coûte que coûte, Quanti quanti.
COUTUME, Mos, consuetudo, ritus, institutum, usus.
=Coutume= (avoir), Assoleo, soleo.
Changer une coutume, A vetere consuetudine recedo.
S’éloigner de la coutume, A consuetudine longissime discedo.
Garder une coutume, Hac consuetudine utor, veterum consuetudinem servo.
Revenir aux vieilles coutumes, Ad consuetudinem redeo.
Contre la coutume, Præter morem, non ex more.
COUVER, Ova incubare.
COUVERCLE, Operculum.
COUVERTURE, Operimentum, tegmen, tegumentum.
=Couvrir=, Cooperio, tego, obnubo, velo, operio, vestio, occulo, occulto, abscondo.
Se couvrir de crimes, Scelus scelere cumulo.
CRABE, Cancer.
CRACHAT, Sputum.
=Cracher=, Exscreo, spuo.
CRAIE, Creta.
Blanchi avec de la craie, Cretatus, creta infectus.
CRAINTE, Metus, timor, formido, pavor.
=Crainte= (sans), Impavide, audacter, impavidus, audax, intrepidus.
Causer des craintes, Metum injicio.
Dissiper des craintes, Metu libero.
=Craindre=, Horreo, timeo, metuo, formido, paveo, vereor, metum habeo, extimesco, reformido, afficior timore.
Craindre de, Vereor.
Je crains de ne pouvoir vous satisfaire, Vereor ut tibi faciam satis.
Cesser de craindre, Timorem depono.
CRAQUEMENT, Crepitus.
=Craquer=, Crepo.
CRATÈRE, Crater.
CRÉANCIER, Creditor.
CRÉATION, Creatio.
=Créature=, Creatura.
=Créer=, Creo, gigno, facio.
DIEU a créé l’univers, Ex nihilo procreavit omnia DEUS.
Créer roi, Regem appello, jubeo; regnum alicui defero.
=Créateur=, Creator, effector.
CRÉDIT, Gratia.
Qui a du crédit, Gratiosus.
Être en grand crédit, Summum apud aliquem locum teneo.
Conserver son crédit, Tueor gratiam.
Diminuer le crédit de qqn, Fidem infirmo.
Ruiner le crédit, Opes everto.
CRÉDULITÉ, Credulitas, credendi facilitas.
=Crédule=, Credulus, simplex.
CRÉPIR, Sublino.
CRÉPU, Crispus.
CRÉPUSCULE, Crepusculum.
CRÈTE, Crista.
Qui a une crète, Cristatus.
CRÈTE d’une montagne, Montis vertex.
CREVASSE, Rima.
CRÈVE-CŒUR, Cordolium, dolor cordis.
CREUX, Lacuna, hiatus.
=Creuser=, Fodio, effodio, perfodio, cavo, excavo.
=Creux=, Cavus, concavus.
CRI (de guerre), Clamor, vociferatio.
Transmettre le cri, Clamorem proximis trado, clamorem arcto.
Exciter les cris, Clamorem moveo, excito.
Pousser des eris, Clamorem edo, tollo, profundo, vociferor.
Répondre aux cris, Clamorem reddo.
Crier aux armes, Conclamo ad arma.
=Crier=, Clamo, vocifero, clamorem do, persono, inclamo, ejulo, voco.
=Criard=, Clamosus, raucus.
CRIBLE, Cribrum.
Criblé de blessures, Vulneribus confectus.
CRIME, Scelus, flagitium, nefas, delictum, crimen, peccatum, facinus, maleficium, noxia, noxa, culpa.
Crime capital, Crimen capitale, capite aliquem accuso.
Pousser au crime, Ad facinus adduco, impello.
Il a commis un grand crime, Commisit magnum flagitium, magnum admisit in se facinus.
=Criminel=, Sceleratus, scelestus, nefarius, facinorosus, flagitiosus, maleficus.
=Criminellement=, Scelerate.
CRIN, Seta.
CRINIÈRE, Juba.
Qui porte crinière, Jubatus.
CRITIQUE, Reprehensio.
=Critiquer=, Lacero, dilacero, dilanio, improbo, rejicio, vitupero.
=Critique=, Vituperator, reprehensor.
CROC, crochet, Uncus.
=Crochu=, Hamatus, aduncus, uncinatus.
CROCODILE, Crocodilus.
CROÎTRE, Cresco, augesco, adolesco, ingravesco, serpo, surgo, ascendo.
CROIX, Crux, patibulum.
=Crucifier=, Cruci affigere.
CRUCIFIX, Imago Christi cruci affixi.
Faire le signe de la croix, Cruce me signo.
=Croiser= en sautoir, Decusso.
CROIRE, Credo, fidem habeo, auctoritatem tribuo, puto, existimo, censeo, judico.
Ne croyez pas le premier venu, Ne cujusvis testimoniis fidem adjungas.
Il ne faut pas croire tout le monde, Quibusdam fidem et auctoritatem justa suspicio derogavit.
=Croyable=, Credibilis, probabilis, verisimilis.
CRUAUTÉ, Sævitia, crudelitas, feritas, immanitas, acerbitas, inhumanitas, violentia.
=Cruel=, Crudelis, durus, inhumanus, natura asper, barbarus atque immanis, infestus, ferus, sævus.
Qui a l’air cruel, Truculentus.
=Cruellement=, Crudeliter, dure, acerbe, cum cruciatu, truculenter, atrociter.
CRUCHE, Urceus.
CUISSE, Femur.
CUEILLIR, Decerpo, carpo, aufero, lego, colligo.
En cueillant çà et là, Carptim, hinc atque illinc sine ordine decerpendo.
Cueillir avant le temps, Præcerpo.
CUILLER, Cochlear, cochleare.
=Cuillerée=, Cochlearis mensura.
CUIR, Corium, pellis.
CUIRASSE, Lorica.
Revêtu d’une cuirasse, Loricatus.
CUISINE, Culina.
=Cuisinier=, Coquus, qui cibos parat et condit.
=Cuire= (faire), Coquo, incoquo.
CULBUTER, Proruo.
CULTE, Religio, res divinæ, cærimoniæ sacræ.
CULTURE, Cultio, cultura, cultus.
=Cultiver=, Colo, excolo.
=Cultivateur=, Agricola, agricultor, colonus.
=Cultivé=, Excultus, ornatus, decoratus, institutus, præditus, politus.
CURIOSITÉ, Curiositas, nimia diligentia.
CURULE, Curulis.
CYGNE, Cycnus, olor.
De cygne, Cycneus.
CYLINDRE, Cylindrus.
CYMBALE, Cymbalum.
D
DACTYLE, Dactylus.
De dactyle, Dactylicus.
DAMIER, Alveolus.
DANGER, Periculum, discrimen, experimentum.
Jeter dans le plus grand danger, In capitis periculum adduco.
Les dangers nous menaçent, Periculis undique cingimur.
S’exposer au danger, Me in discrimen objicio, tendo in casum.
Courir un danger, Discrimen adeo.
Être hors de, Periculo defunctus sum.
=Dangereux=, Perniciosus, noxius.
=Dangereusement=, Periculose, cum periculo.
DANS, Intra, inter, in.
DANSE, Saltatio.
=Danser=, Salto.
=Danseur=, Saltator.
DAVANTAGE, Amplius, plusquam, plus, magis, ultra, præter.
DE, A, ab, abs, de, ex.
DÉ, Tessera, talus.
Lieu ou l’on joue aux dés, Talarius.
Jouer aux dés, Talis ludo.
DÉBARQUER, Exscendo, exscentionem facio.
DÉBARRASSER, Extrico, explico, expedio.
=Débarrasser= de, Libero.
=Débarrasser de= (se), Me exuo aliquo.
DÉBAT, Disputatio, disceptatio.
Débat judiciaire, Controversia, lis.
Ouvrir un débat, Contestor, obtestor, judicium constituo.
=Débattre=, Discepto, contendo, decerto, disputo, dijudico, cognosco.
DÉBAUCHE, Comessatio, luxuria, luxuries, libido.
Se laisser entraîner à la débauche, Luxuria diffluo, luxuriæ me dedo.
DÉBILE, Debilis, infirmus, imbecillus, fractus.
DÉBITEUR, Debitor.
DÉBORDEMENT, Proluvies, eluvies, eluvio.
=Déborder=, Superfluo, redundo, affluo.
DEBOUT (être), Sto, consisto, gradum sisto.
DÉBRIS, Fragmentum, reliquiæ, residua.
DÉBUT, Ingressus, initium.
Le début fut assez heureux, Lætissima erant principia.
DEÇA (en), Cis, circa.
DÉCACHETER, Relino.
DÉCADE, Decas.
DÉCAMPER, Castra movere.
DÉCAPITER, Obtrunco.
DÉCÉDÉ, Mortuus.
DÉCEMBRE, December.
DÉCEMMENT, Decore, decenter.
DÉCEPTION, Frustratio, labor inanis error.
DÉCHIRER, Lacero, conscindo, dilanio.
DÉCIDÉ, Paratus, promptus.
Décidé à tout, Ad omne facinus paratissimus.
=Décemvirat=, Decemviratus.
DÉCEMVIRS, Decemviri.
De décemvir, Decemviralis.
DÉCHAÎNER CONTRE (se), Debacchor.
DÉCHARGER, Exonero, allevo, onus detraho, deonero.
DÉCHARNÉ, Strigosus, tenuis, exhaustus.
DÉCHET, Decessio, detrimentum, diminutio.
DÉCHIRER, Dilacero, lacero, dilanio, lanio, scindo, conscindo, discindo, discerpo.
DÉCIDER, Decido, factionem facio, decerno.
Il n’a rien décidé, Rem in medio reliquit, sententiam dicere non est ausus.
=Décidé=, Deliberatus.
DÉCISIF, Definitivus.
DÉCLAMATION, Declamatio.
=Déclamer=, Declamo, pronuntio, edico.
=Déclamateur=, Declamator, præco.
=Déclamatoire=, Declamatorius.
DÉCLARATION, Declaratio.
=Déclarer=, Declaro, significo, planum facio, demonstro, ostendo, indico, pronuntio.
Déclarer publiquement, Profiteor, præbeo, significo, denuntio.
DÉCLIN, Occasus.
Déclin de l’âge, Flexus ætatis.
Sur le déclin, Occidens, occasus.
DÉCOLORATION, Decoloratio, livor, pallor.
=Décolorer=, Decoloro.
=Décoloré=, Decolor, sine colore, quod colorem amisit.
DÉCOMBRES, Parietinæ, parietum ruinæ.
DÉCORS, Choragium, scenicus apparatus et pompa.
=Décorer=, Decoro, celebro, orno, honesto.
=Décorum=, Decorum, decus.
DÉCOUDRE, Dissuo.
DÉCOULER, Profluo, mano, emano.
DÉCOUVERTE, Inventum, inventio, deprehensio.
=Découvrir= (trouver), Adinvenio, comminiscor.
=Découvrir= (faire connaître), Trado, prodo, manifestum facio, indico.
=Découvert= (mettre à), Exero, exsero, extraho.
DÉCRÉPIT, Decrepitus, senectute confectus, invalidus.
DÉCRET, Decretum, consultum, scitum, interdictum, lex, jussum.
=Décréter=, Decerno, censeo, legem fero, constituo, irrogo.
DÉCRIER, De aliquo detraho, infamiam alicui infero.
DÉCRIRE, Describo.
DÉCROÎTRE, Decresco, decedo.
DÉCUPLE, Decuplus.
DÉCURIE, Decuria.
DÉDAIN, Despicatio, contemptus, despicatus, despicentia, contemptio, vilitas.
=Dédaigner=, Dedignor, indignum habeo, contemno, despicio, sperno, respuo, pro nihilo puto, prætereo, transeo.
AU DEDANS, Introrsum, introrsus, intus.
DÉDICACE, Dedicatio, consecratio.
=Dédier=, Dedico, sacro, consecro.
DÉDOMMAGER, Compenso.
DÉESSE, Dea.
DÉFAILLANCE, Deliquium, defectus, diminutio.
Il eut une défiance, Animus eum destituit.
DÉFAITE, Clades, calamitas, damnum, cædes, strages.
Essuyer une défaite, Cladem accipio.
Faire essuyer une défaite, Cladem facio, affero, infero.
DÉFAUT, Vitium, vitiositas, pravitas.
Plein de défauts, Multis vitiis laboro.
Défaut (faire), Deficio, desum, vadimonium desero.
DÉFAVEUR, Offensa.
Être en défaveur, Offensam subeo apud aliquem.
DÉFECTION, Defectio.
Préparer les défections, Defectionem molior.
DÉFECTUOSITÉ, Vitium, vitiositas.
=Défectueux=, Pravus, distortus.
=Défectueusement=, Prave.
DÉFENSE, Defensio, propugnatio, patrocinium, tutela.
— (Interdiction), Prohibitio, interdictum.
Défense d’un lieu, Propugnatio, defensio.
Ouvrages de défense, Munitio.
Il y a une défense, Lege cautum est.
Sans défense, Indefensus.
=Défendre=, Prohibeo, impedio, veto, non permitto.
— (Protéger), Protego, tueor, defendo, tutor, munio, propugno, defendo, pugno, patrocinor.
=Défenseur=, Deprecator, defensor, propugnator, custos.
— (Avocat), Patronus, defensor.
=Défendu=, Nefas, non licitum.
DÉFÉRENCE (avoir de la), Obsequor, morem gero.
DÉFIANCE, Diffidentia.
=Se défier de=, Diffido, quasi despero.
Avec défiance, Diffidenter.
DÉFIGURER, Turpo.
=Défiguré=, Turpificatus.
DÉFILÉ, Fauces, angustiæ.
DÉFINITION, Definitio, descriptio.
=Définir=, Circumscribo, determino, constituo, definio, concludo.
=Défini=, Certus, decretus, definitus.
=Définitif=, Definitivus.
DÉFUNT, Mortuus.
DÉGAGER, Exsolvo, solvo, dissolvo, libero, absolvo, expedio, libero, explico, extrico.
=Dégagé=, Solutus, liber.
DÉGÉNÉRER, Degenero, deflecto, descisco.
=Dégénérer= de, Deflecto.
=Dégénéré=, Degener.
DÉGOÛT, Fastidium, tædium, satietas.
Avoir du dégoût, Fastidio.
Causer du dégoût, Satietatem, tædium affero.
Ressentir du dégoût, Molestia afficior.
=Dégoûté=, Fastidiosus.
=Dégoûté= (être), Pertædet.
Avec dégoût, Fastidiose.
DÉGRADÉ, Turpificatus.
DEGRÉ, Gradus, progressus, ordo, dignitas.
DÉGUISER, Fingo, dissimulo, imitor.
DEHORS, (Mouv.) Foras, extra.
— (Sans m.) Foris, extra, extrinsecus.
DÉJA, Jam.
DÉJEUNER, Jentaculum, prandium.
S’inviter à déjeuner chez qqn, Alicui ad prandium condico.
=Déjeuner=, Prandeo.
AU-DELA, Ultra, supra, præter, extra.
DÉLABREMENT, Ruina.
DÉLAI, Dilatio, mora, prolatio, retardatio, sustentatio, dilatio, cunctatio, tarditas.
Demander un délai, Moram postulo.
DÉLAISSEMENT, Relictio, derelictio, desperatio.
=Délaissé= (être), Negligor, jaceo.
DÉLÉGATION, Delegatio, mandatum, provincia.
=Déléguer=, Delego, mando, mitto.
DÉLIBÉRATION, Deliberatio, consultatio, consilium.
La chose demande une mûre délibération, Consilii magni res est.
=Délibérer=, Delibero, consulto, consulo, considero, video, inquiro.
Qui délibère, Deliberator.
=Délibératif=, Deliberativus.
DÉLICATESSE, Tenuitas, gracilitas, subtilitas.
=Délicat=, Scitus, lepidus, elegans, acutus.
=Délicatement=, Subtiliter, acute, tenuiter.
DÉLICES, Deliciæ, delectamentum, suavitas, voluptas, irritamenta, deliciolæ.
DÉLIÉ, Solutus, liber, dissolutus.
DÉLIMITATION, Terminatio, mensura.
=Délimiter=, Dimeto, metor.
=Délimité=, Definitus, certus, constitutus.
DÉLIRE, Deliramentum, deliratio.
=Délirer=, Deliro.
Qui délire, Delirus, demens, mente captus, furens, insanus.
DÉLIT, Delictum, peccatum, error.
DÉLIVRANCE, Liberatio, absolutio.
=Délivrer=, Eripio, aufero, adimo, expedio, libero, absolvo, eximo.
=Délivré=, Liber.
DÉLOGER, Demigro, ad alias ædes discedo.
=Déloyal=, Perfidiosus, perfidus, insidiosus, fallax, improbus.
D’une façon déloyale, Infideliter.
DÉMAGOGUE, Plebicola.
DEMAIN, Cras, crastina die.
De demain, Crastinus.
DEMANDE, Postulatio, postulatum, rogatio, petitio, rogatus, preces.
=Demander=, Postulo, peto, posco, requiro, desidero, imploro.
Demander instamment, Deposco, appeto, flagito, expeto.
DÉMARCHE, Incessus, ingressus, gressus.
DÉMÊLER, Extrico.
DÉMEMBRER, Deartuo.
DÉMENCE, Vecordia.
DÉMESURÉ, Nimius, immoderatus.
DÉMETTRE (se) d’une charge, Abdico.
DEMEURE, Mansio.
=Demeurer=, Resideo, maneo, commoror, resto, sto.
Demeurer près de, Præsto tibi sum.
DEMI-CERCLE, Semicirculus.
DÉMOCRATE, Populi studiosus.
DÉMOLITION, Disturbatio, demolitio, eversio.
=Démolir=, Diruo, excido, exscindo, everto, demolior, destruo.
DÉMONSTRATION, Demonstratio.
=Démontrer=, Demonstro, significo, declaro.
Qui démontre, Demonstrator.
=Démonstratif=, Demonstrativus.
DÉNÉGATION, Inficiatio, negatio, depulsio.
DENIER, Denarius.
DÉNIGREMENT, Obtrectatio, vituperatio.
=Dénigrer=, Famam detrimento afficio; de fama detraho; obtrecto, maledico, vitupero.
DÉNOMBREMENT, Recensio, census.
DÉNOMINATION, Appellatio, compellatio, nominatio.
DÉNONCIATION, Delatio, accusatio, proditio.
=Dénoncer=, Corripere, incusare.
DÉNOUER, Enodo, explico.
DENT, Dens.
Arracher une dent, Dentem evellere.
DÉPART, Decessio, abitus, discessus, profectio, egressus.
DÉPASSER, Excedo, emineo, præsto, abeo.
SE DÉPÊCHER, Celeritate utor, propero, festino.
DÉPEINDRE l’état de la république, Statum reipublicæ describo.
DÉPENS (il s’amuse à mes), Delicias me facit, ludibrio me habet.
DÉPENSE, Sumptus, impendium, impensa.
Diminuer ses dépenses, Sumptus circumcido.
Faire des dépenses, Sumptus insumo.
=Dépenser=, Consumo, dissipo, comedo.
DÉPENDANCE (être sous ma), Est mihi ejus rei amplissima potestas.
=Dépendre=, Pendeo.
Tout dépend de là, Cardo rei in hoc volvitur.
DÉPÉRIR, Contabesco, consumor, labefio, extabesco.
DÉPIT (crever de), Æstuare invidia.
DÉPLACER, Muto, mutationem facio, commuto, vario, dimoveo, removeo.
=Déplacé=, Indecorus, turpis, inhonestus, pravus.
DÉPLAIRE, Displiceo, odiosus sum, injucundus sum.
DÉPLORER, Mœreo, doleo, lugeo, deploro.
=Déplorable=, Flebilis.
DÉPLOYER, Pando.
DÉPOSITION, Testificatio, testimonium.
DÉPÔT, Depositum.
=Déposer=, Depono, colloco, abjicio, exuo, pono.
Déposer le commandement, Imperium depono.
Être déposé de ses fonctions, Abactus magistratu est.
DÉPOUILLE, Spolium, exuviæ, præda.
=Dépouiller=, Orbo, diripio, spolio, privo, exuo, nudo, exhaurio, compilo.
Dépouiller tout sentiment d’humanité, Hominem exuo.
Dépouiller le scrutin, Tabellas diribeo.
=Dépouillé=, Nudus, nudatus, spoliatus.
Être dépouillé de ses dignités, Honore dejicior.
DÉPOURVU de, Inops, pauper, nudus, impotens.
Pris au dépourvu, Inopinans.
DÉPRAVATION, Depravatio, corruptio, distortio.
=Dépraver=, Depravo, corrumpo, pravis moribus imbuo.
=Dépravé=, Perditus, profligatus.
DÉPRÉCIER, Carpo.
DÉPEUPLÉ, Vastus, desertus.
DEPUIS, Abusque, jam.
Depuis longtemps, Jamdiu, jampridem, jam dudum, jamdiu.
DÉPUTATION, Allegatio, privata legatio.
=Députer=, Oblego, mitto privati negotii causa.
DÉRACINER, Exstirpo, stirpem evello, funditus deleo, evello.
DÉRAISONNABLE, Insipiens, stultus.
D’une façon déraisonnable, Insipienter.
DÉRÈGLEMENT, Immoderatio, intemperantia, perversitas, pravitas, improbitas.
=Déréglé=, Immodestus, immoderatus.
DÉRIDER, Frontem exporrigo.
DERNIER, Postremus, ultimus, extremus.
Dernier (le), Novissimus.
Avant-dernier, Proximus a postremo.
=Dernièrement=, Proxime, nuperrime, postremo, paulo ante.
DÉROBÉE (à la), Furtive, furtim.
=Dérober=, Subtraho, subduco.
=Qui dérobe=, Interceptor.
=Se dérober=, Subtexor.
DÉROULER, Evolvo, explico.
DÉROUTE (arrêter la), A fuga revoco.
DERRIÈRE, Post, postea, posthac, sub.
Par derrière, Retro, a tergo, post tergum, post.
DÉSACCORD, Discrepantia, discordia, dissidium, dissensio.
=Être en désaccord=, Discordo, dissideo, disconvenio.
=Qui est en désaccord=, Discors, dissentiens, discordans.
DÉSAGRÉMENT, Incommoditas, incommodum, molestia, cura.
Causer du désagrément, Incommodo, incommodum offero.
DÉSAGRÉABLE, Injucundus, insuavis, acerbus, odiosus.
DÉSAGRÉABLEMENT, Injucunde.
DÉSAPPOINTEMENT, Frustratio, vanus conatus.
DÉSAPPRENDRE, Dedisco, obliviscor.
DÉSAPPROBATION, Improbatio.
=Désapprouver=, Improbo, vitupero, damno, rejicio.
DÉSARMER, Dearmo, armis exuo.
— (Calmer), Inflecto.
=Désarmé=, Inermis.
DÉSASTRE, Clades, calamitas.
=Désastreux=, Calamitosus.
D’une façon désastreuse, Pestifere.
DÉSAVOUER, Recanto.
DESCENDANTS, Posteri, posteritas, progenies, proles.
=Descendre=, Descendo, delabor, me demitto.
=Descendre= (en courant), Decurro.
DÉSERT, Vastitas, solitudo.
=Désert=, Desertus, incultus, nudus, vastus, avius.
=Rendre désert=, Vasto, depopulor.
DÉSERTION, Transfugium.
=Déserter=, Transfugio, perfugio, profugio, defectionem facio, ad hostes deficio.
=Déserteur=, Desertor, transfuga, perfuga.
DÉSESPOIR, Desperatio.
S’abandonner au désespoir, Plango, defleo, ploro.
=Désespérer=, Despero, spem perdo, a spe absum.
=Désespéré= (être dans un état), In discrimine sum.
DÉSHABITUER, Desuefacio, consuetudinem tollo.
DÉSHABILLER (se), Vestem exuo, me veste exuo.
DÉSHÉRITER, Exheredo, hereditate privo, abdico.
=Déshérité=, Exheres, hereditate exclusus.
DÉSHONNEUR, Dedecus, turpitudo, infamia, probrum, ignominia, opprobrium.
=Déshonorer=, Dedecoro, turpifico, corrumpo.
=Déshonoré= (être), Flagro infamia, infamiam subeo.
DÉSIGNER, Denoto, designo, significo, noto.
DÉSINTÉRESSÉ, Minime mercenarius, gratuitus.
DÉSIR, Desideratio, desiderium, cupiditas, ardor, amor, sitis, appetitio, appetitus.
=Désirer=, Desidero, desiderio rei flagro, in desiderio rei sum, cupio, aveo, exopto, opto, expeto, adscisco, concupisco, cupiditas me tenet, studeo.
=Désirer= vivement, Prægestio, valde cupio, gestio, percupio.
=Désirer= (pour quelqu’un), Opto tibi.
=Qui désire=, Cupidus, avidus, studiosus, appetens.
=Qui ne désire rien=, Remotus ab omni cupiditate.
=Désirer= (faire) qqn, Desiderium commoveo.
=Désirable=, Desiderabilis, expetendus, optandus.
D’une façon désirable, Optabiliter, optato.
DÉSISTER (se), Desisto, demitto, discedo.
DÉSOLER (se), Plango, ploro, defleo, lamentor.
DÉSŒUVRÉ, Otiosus, cessans, nihil agens, vacuus.
DÉSORDRE, Turba, seditio, tumultus.
=Désordonné=, Incompositus.
D’une façon désordonnée, Incomposite.
=Désordre= (en), Inordinatus, perturbatus, confusus, tumultuarius.
Plein de désordre, Turbulentus, turbidus.
Qui fait du désordre, Turbator.
DÈS QUE, Ut, postquam, simul ac, cum, ubi.
DESSÉCHER, Aresco, viriditatem amitto.
=Desséché=, Torridus.
DESSEIN, Propositum, mens, consilium, institutum, intentio, consilium, scopus, animus.
Dessein (à), Consulto, cogitato, constituto.
DESSERRER, Abstringo.
DESSINER, Deformo, depingo, primas lineas duco.
AU-DESSOUS, Infra, sub.
=Au-dessus= (=qui est=), Superus.
DESTIN, Fortuna, sors, casus, eventus.
=Destiner=, Perscribo.
DESTRUCTION, Eversio, ruina, casus, pernicies, excisio, excidium, consumptio, occasus, obitus.
=Destructeur=, Eversor, afflictor, consumptor.
=Détruire=, Destruo, tollo, deleo, diruo, everto, diripio, vasto, disturbo, obruo, perdo, demolior, labefacto, interimo, consumo.
DÉSUNIR, Dissolvo, solvo, disjungo, sejungo.
DÉTACHER (violemment), Abrumpo, avello, abscindo, resolvo.
DÉTAIL (en), Particulatim, minutatim.
DÉTENDRE, Detendo.
DÉTERMINER, Termino, determino, definio.
DÉTESTER, Abominor, exsecror, detestor, horreo, fugio.
=Détestable=, Exsecrandus, odiosus, odio dignus, detestabilis.
=Détesté=, Perosus.
DÉTOUR, Circuitio, anfractus.
=Détours=, Ambages, diverticula, inflexus Meandri.
=Sans détour=, Simpliciter.
=Détourner=, Derivo, duco, deduco, traho, arcesso, prohibeo, propello, deterreo, revoco, avoco, removeo, averto.
=Détourner= (une calamité), Averrunco, prohibeo, averto.
=Se détourner=, Aversor, refugio, abhorreo, recuso, me alio averto.
=Qui détourne=, Aversor.
=Détourné=, Devius, a via remotus, alienus, aversus.
DÉTRACTION, Calumnia.
=Détracteur=, Obtrectator, calumniator, maledicus.
DÉTRESSE, Miseria, calamitas, ærumna.
DÉTROIT, Fretum.
DETTE, Debitum, debitio, æs alienum, pecunia debita, nomen.
Écrasé de dettes, Ære alieno obrutus.
Payer une dette, Dissolvo pecuniam, expungo nomen debitoris, nomina mea exsolvo.
Réclamer ses dettes, Nomina exigo, appello de pecunia.
DEUIL, Luctus, mœstitia, mœror, squalor, fletus.
Être en deuil, Mœreo, in squalore sum, in luctu jaceo, squaleo.
=Deuil= (relatif au), Lugubris, funebris.
DEUX, Duo.
Partager en deux, Bipartior, in duas partes seco.
Deux à deux, Bini.
Deux fois, Bis.
DÉVALISER, Exentero.
DEVANCER, Antecedo, anteeo, præcurro, prægredior, anteverto, antegredior, antevenio, præeo, supero, excello.
DÉVASTATION, Depopulatio, vastatio, direptio, eversio, vastitas.
=Dévaster=, Depopulor, vasto, diripio, spolio, depopulor.
=Dévastateur=, Depopulator, prædator, direptor, populabundus.
DÉVELOPPEMENT, Progressio, progressus, processus.
=Développer= (se), Glisco, cresco.
=Développement= (avec), Diffuse.
DEVENIR, Fio.
DEVIN, Ominator, conjector, vates, fatidicus, divinus, sortilegus.
=Deviner=, Præsentio, præsagio, vaticinor, auguror.
Deviner juste, Tango.
DÉVOILER, Detego, aperio, evolvo, denudo, patefacio, divulgo.
DEVOIR, Officium.
Derniers devoirs, Justa, inferiæ, exsequiæ.
S’acquitter de son devoir, Officio fungor.
=Devoir=, Debeo, oportet, convenit, opus est, faciendum est.
=Dû=, Debitus, meritus, justus.
DÉVORER, Devoro, ligurio, obligurio, voro.
DÉVOTION, Religio, pietas in DEUM et superos.
=Dévot=, Religiosus, pius.
DÉVOUEMENT, Devotio, dedicatio, addictio.
=Dévoué=, Deditus.
DIABLE, Nequissimus inimicus ac vexator hominum, diabolus, dæmon.
DIADÈME, Diadema, corona, regni insigne.
DIALECTIQUE, Dialectica.
Qui concerne la dialectique, Dialecticus.
Selon la dialectique, Dialectice.
DIALOGUE, Dialogus, disputatio.
DIAMANT, Adamas.
DIAPHANE, Perlucidus, pellucidus.
=Diaphane= (être), Perluceo.
DIARRHÉE, Diarrhæa.
DICTATURE, Dictatura, dictatoris munus.
=Dictateur=, Dictator, magister populi.
=De dictateur=, Dictatorius.
DICTION, Elocutio.
=Dire=, Dico, loquor, aio, narro, verba facio.
Soit dit (sans blesser le maître), Pace magistri dictum sit.
C’est-à-dire, Nempe, scilicet, videlicet, nimium.
DICTER, Dicto.
DICTON, Proverbium, adagium.
DIEU, DEUS, Numen præpotens, Procreator mundi.
DIFFAMER, Conflo infamiam alicui, infamo, ignominia noto.
DIFFÉRENCE, Differentia, dissimilitudo, discrimen, varietas, distinctio.
Il y a cette différence, Hoc interlucet, hoc discrimen est.
=Différend=, Lis, disceptatio.
Renouveler des différends, Moveo rixas.
Terminer un différend, Litem transigo.
=Différer=, Discrepo, abhorreo, discrepans sum.
Combien le savant diffère de l’ignorant, Quantum differt doctus ab indocto!
— (Retarder), Differo, moram interpono, tardo, prolato, procrastino.
=Différent=, Discolor, diversus, dispar, dissimilis, varius, impar.
=Différemment=, Varie, diverse, dissimiliter.
DIFFICULTÉ, Difficultas, labor, asperitas.
Vous éprouverez de grandes difficultés, Multum laboris habebis.
Quelles difficultés présente cette affaire! Quid difficultatis res ista habeat!
Faire des difficultés, Tricor.
=Difficile=, Difficilis, laboriosus, operosus, arduus, habens difficultatem, spinosus, asper.
Entreprendre une chose difficile, Rem difficilem tento; multis difficultatibus impeditam rem aggredior.
Cela n’est pas difficile, Id non magni negotii est.
=Difficilement=, Difficulter, difficile, ægre, graviter, vix, tristius, durius, operose, laboriose.
Vous obtiendrez difficilement, Difficulter impetrabis.
DIFFORME, Deformatus, deformis, pravus, turpis.
DIFFUS, Verbosus.
DIGESTION, Digestio, concoctio.
=Digérer=, Concoquo, digero.
DIGNITÉ, Dignitas, honor, gradus, splendor, auctoritas.
Accorder des dignités, In dignitate loco, honores defero.
Perdre ses dignités, Gradu et statu dejicior.
=Digne=, Dignus, honestus, meritus, dignitate præditus, egregius.
Juger digne, Dignor, dignum habeo.
=Dignement=, Digne, pro dignitate.
DIGRESSION, Digressio.
DILATÉ, Fusus.
DILIGENCE, Curantia, cura, properantia, properatio, festinatio.
Faire diligence, Propero, accelero, festino.
DÎME, Decuma, decima pars.
DIMENSION, Dimensio.
DIMINUTION, Attenuatio, extenuatio, imminutio, diminutio.
=Diminuer=, Diminuo, minuo, attenuo, detraho, decerpo, ad pauciora redigo, diminutionem facio.
DÎNER, Cœna, cœnula.
S’inviter à dîner, Condico (ad convivium).
=Dîner=, Cœno.
DIOCÈSE, Diœcesis.
DIRECTION, Rectio, gubernatio, administratio.
=Diriger=, Dirigo.
=Diriger= vers, Intendo, intento, obverto.
=Directeur=, Rector, gubernator, præses, moderator.
=Directement=, Directo, recta via, di recte.
DISCERNEMENT, Prudentia, delectus, judicium, discrimen, ratio.
=Discerner=, Dignosco, discerno.
DISCIPLINE, Disciplina, institutum, ratio, institutio, ars, mos, consuetudo.
Maintenir la discipline, Servo disciplinam.
La discipline a disparu, Disciplina periit.
Faire revivre la discipline, Disciplinam instauro.
=Disciple=, Auditor, discipulus.
DISCORDE, Discordia, dissidium, dissensio, seditio.
Fomenter la discorde, Discordias concito.
La discorde règne parmi les citoyens, Discordant inter se cives.
Apaiser la discorde, Discordiam tollo.
=Discordant=, Absonus, repugnans, discors, discrepans, male conveniens, minime consentaneus.
DISCOURS, Oratio, sermo, concio.
Discours excellent, Oratio scripta elegantissime sententiis et verbis.
Discours ennuyeux, Oratio nec caput, nec pedes habens.
=Discourir=, Dissero, disputo, dico.
DISCRÉTION, Moderatio.
Se rendre à discrétion, Me victoris potestati relinquo.
DISCRET, Taciturnus, tacitus.
DISCULPER, Purgo, excuso, defendo, culpa libero.
Se disculper, Culpam a me amoveo.
DISCUSSION, Concertatio, controversia.
=Discuter=, Disputo.
Relatif à la discussion, Concertatorius, contentiosus, vehemens.
DISPARAÎTRE, Defluo, evanesco.
=Faire disparaître=, Occulto, tego, obtego, contego, celo, recondo.
DISPENSE, Vacatio, immunitas.
=Dispenser=, Legibus aliquem solvo.
Dispenser du serment, Sacramenti religione solvo.
DISPOSITION, Compositio, structura, dispositio, ordo, confectio.
=Disposer=, Dispono, colloco, ordino, paro, apparo, instruo.
=Dispos=, Alacer, expeditus, hilaris, ardens.
=Disposé=, Promptus, paratus, in promptu.
DISPERSION, Dispersio, dissipatio.
=Disperser=, Disjicio, dispergo.
=Se disperser=, Palor, vagor, dispergor.
DISPUTE, Altercatio, jurgium, lis, contentio, concertatio, forensis dimicatio, rixa.
Dispute (sur la religion), Fidei capita controversa; controversæ de Fide quæstiones.
Provoquer une dispute, Rixam concito.
=Disputer=, Litigo, discepto, contendo, altercor.
=Disputer= (=se=), Contendo, nitor, curo, conor, laboro, rixor.
DISETTE, Penuria, caritas annonæ, inopia, egestas, indigentia.
DISJOINDRE, Sejungo.
DISQUE, Discus.
DISSEMBLANCE, Dissimilitudo, varietas, discrepantia, differentia.
=Dissemblable=, Dispar, disparilis, dissimilis, diversus, varius, impar.
DISSÉMINER, Dissemino, dispergo, spargo, dissipo.
DISSENSION, Dissensio, dissidium, contentio.
DISSIMULATION, Dissimulatio, dissimulantia.
=Dissimuler=, Obtego, contego, celo, tenebris involvo, occulto, conniveo, dissimulo.
=Qui dissimule=, Dissimulator.
=Dissimulant= (en), Dissimulanter, obscure.
DISSIPATION, Dissipatio, dissolutio.
=Dissiper=, Dissipo, distraho, discutio, dispello, removeo, tollo, perturbo, disjicio.
— (Dépenser), Obligurio, ligurio, devoro, decoquo, dilapido.
Dissiper son bien, Rem meam familiarem omnem comedo, devoro.
Dissiper (se), Animum relaxo.
— (Disparaître), Diffugio, diffluo, evanesco, ad nihilum recido.
DISSOLUTION, Solutio.
=Dissolu=, Libidinosus.
DISSUASION, Dissuasio.
=Dissuader=, Dehortor, dissuadeo, deterreo, avoco, revoco, abstraho, abduco.
DISTANCE grande, Longinquitas.
=Distant=, Longinquus.
A une grande distance, Longe, procul.
DISTILLER, Distillo.
DISTINCTION, Distinctio.
=Distinguer=, Dispicio, video, nosco, intelligo, dignosco, discerno, dijudico, distinguo, dispicio, perspicio, animadverto, secerno.
=Distinguer= (se), Eniteo, clareo, emineo, eluceo, emico.
=Distingué=, Distinctus, elegans, luculentus, concinnus, politus, præclarus, eximius, egregius, insignis, præcipuus.
D’une façon distinguée, Præclare, recte, probe, optime, honorifice, honorate.
DISTRAIRE, Avoco, abstraho, removeo.
=Se distraire=, Animum a curis abduco.
Se distraire un peu, A miseria tantisper aberro.
=Distrait=, Distentus, occupatus, impeditus.
=Distrait=, Distractus.
Être distrait, Animo vagus sum, parum attentus sum.
DISTRIBUTION, Erogatio, distributio, partitio, divisio.
=Distribuer=, Dispertio, dispartio, divido, distribuo, partior, erogo, distribuo.
=Distributeur=, Distributor, partitor.
DIVERSITÉ, Varietas, dispar ratio, dissimilitudo.
=Diversifier=, Vario, varietatem facio, distinguo.
=Diversement=, Varie, diverse.
DIVERTISSEMENT, Oblectamentum, oblectatio, delectatio.
=Divertir=, Oblecto, delecto.
=Divertir= (se), Oblector, delector.
DIVINATION, Divinatio, vaticinatio, augurium, prædicto.
DIVINITÉ, Divinitas, numen.
=Divin=, Divinus, cœlestis, divus.
=Divinement=, Divine, divinitus.
DIVISION, Partitio, divisio.
=Diviser=, Partior, divido, partionem facio.
— (Désunir), Dissocio, disjungo.
=Divisible=, Dissolubilis, dissipabilis.
En divisant méthodiquement, Partito, distribute, distincte, ordinate.
DIVULGUER, Divulgo, foras effero, vulgo, in medium fero, edo, patefacio.
=Divulguer= (se), Percrebresco, increbresco, divulgor.
DIX, Decem.
=Dix fois=, Decies.
=Dixième=, Decimus.
=Dix par dix=, Deni.
DOCILE, Docilis, aptus ad disciplinas.
=Docilement=, Obedienter.
DOCTRINE, Præceptio.
Docteur, Doctor, interpres, magister.
Docteur de l’Église, Religionis interpres.
Créer docteur, Doctoris nomine ac insignibus orno.
Devenir docteur, Doctrinæ lauream vel insignia capio, accipio.
DOIGT, Digitus.
Faire claquer ses doigts, Manus impingo.
Mettre le doigt sur, Tango.
DOMAINE, Prædium.
DOMESTIQUE, Intestinus, domesticus, interior.
DOMICILE, Domicilium, domus, habitatio, sedes, tectum.
DOMINATION, Dominatio, dominatus, ditio, imperium, potestas, tyrannis, regnum.
=Dominer=, Dominor, in ditione habeo.
=Dominateur=, Dominator.
DOMMAGE, Incommodum, detrimentum, damnum, noxia.
Causer un dommage, Detrimentum infero.
Essuyer du dommage, Detrimentum accipio.
Refuser un dommage, Detrimentum reconcinno, resarcio.
DOMPTER, Mansuefacio, mansuetum reddo, edomo, domo.
=Dompteur=, Domitor.
=Domptable=, Domabilis.
DON, Donum, munus.
DONATION, Condonatio.
=Donner=, Do, impertio, largior, defero, præbeo, trado, tribuo, dono, condono.
DONC, Ergo, igitur, causa, proin, itaque, porro.
DORER, Inauro, auro tego.
=Doré=, Auratus, inauratus.
DORMIR, Dormio, somnum capio, sopitus sum, cubo.
=Dormir= sur, Indormio.
DOS, Dorsum, tergum.
Tourner le dos, Terga verto, in fugam abeo.
Couché sur le dos, Supinus.
DOT, Dos.
=Doter=, Doto, dotem do.
DOUBLE, Duplex, geminus.
=Doublement=, Geminato.
=Doubler=, Gemino, conduplico.
=Doublement=, Dupliciter.
DOUCEUR, Dulcedo, dulcitudo.
— (De caractère), Comitas, facilitas, benignitas, lenitas, suavitas morum.
=Doux=, Dulcis, suavis, jucundus.
Il m’est doux d’entendre, Dulce mihi est audire.
— (De caractère), Lenis, facilis, mitis, clemens, placidus, mansuetus, humanus, comis, suavis, commodus, benignus, præcellens.
— (Tranquille), Placidus, pacatus, tranquillus.
=Adoucir=, Placo, lenio, placatum efficio, mitigo.
=Rendre doux=, adoucir, Mitigo.
=Avec douceur=, Comiter, humaniter, humane, benigne, mansuete, placide, pacate, leniter.
=Doucement=, Leniter, molliter, suaviter, molli manu.
DOUÉ, Præditus, ornatus, decoratus, instructus.
Il est naturellement bien doué, Dona naturæ nactus est egregia.
DOULEUR, Dolor, mœror, animi cruciatus.
Ressentir de la douleur, Indoleo, doleo.
=Douloureux=, Luctuosus, funestus, luctu plenus.
=Douloureusement=, Dolenter.
DOUTE, Dubitatio, hæsitatio, scrupulus, dubium.
Faire naître le doute, Dubitationem injicio, scrupulum, rem in dubium voco.
Lever le doute, Dubitationem adimo.
Sans doute, Sine dubio, sane.
=Douter=, Dubito, hæreo, ambigo, ambiguum habeo, in dubium venio.
=Douteux=, Anceps, dubius, incertus, ambiguus, controversus.
La chose est douteuse, Dubium de re esse potest.
=En doutant=, Dubitanter, timide, difficulter.
=D’une façon douteuse=, Dubie.
DOUZE, Duodecim.
Douze fois, Duodecies.
Par douze, Duodeni.
DRACHME, Drachma.
DRAGON, Draco.
DROIT, Jus, æquitas, justitia, fas.
Réclamer ses droits, Jus meum persequor.
Contester un droit, Controversiam alicui intendo, in controversiam voco.
A bon droit, Jure, recte, merito.
=Droiture=, Probitas, integritas, virtus, bonitas.
DROITE (en ligne), Directa via.
=Droit=, Rectus, directus.
=Droit=, Dexter.
=A droite= (mouvement), Dextrorsum, ad dextram.
=Dresser=, Erigo, extollo, excito.
=Dresser= (se), Surgo.
=Dressé=, Erectus, celsus.
— (Assoupli), Assuefactus.
Qui n’est pas dressé, Insuetus, insolens.
DURÉE (longue), Diuturnitas, perennitas.
Votre gloire ne sera pas de longue durée, Tua hæc gloria non diu durabit, perpetua non erit.
=Durer=, Duro, maneo, diuturnus sum.
=Faire durer=, Protraho.
=Durable=, Perennis, perpetuus, continuus, jugis, continuatus, diuturnus, diutinus, longus, stabilis.
DURETÉ, Duritas.
— (De caractère), Immanitas, crudelitas, inhumanitas, severitas, acerbitas.
=Durcir=, Duresco, durus fio.
=Se durcir=, Obrigesco.
=Dur=, Durus, crudelis, asper, inhumanus, ferreus, vehemens, immitis.
Dur à la détente, Tenax.
Dur d’oreille, Surdaster.
=Durement=, Aspere, dure, severe, rigide, acerbe, inhumane, horride.
DUUMVIRAT, Duumviratus.
=Duumvirs=, Duumviri.
E
EAU, Aqua, unda.
Filet d’eau, Aquula, aqua exigua.
Approvisionnement d’eau, Aquatio.
ÉBLOUIR, Obcæco, perstringo.
ÉBRANLEMENT, Conquassatio, agitatio, commotio, pulsus.
=Ébranler=, Conquasso, commoveo, concutio, labefacio, labefacto, dissolvo, conquasso, concutio, debilito, percello, pulso, percutio, concutio.
=Ébranlé= (être), Collabefio, labor.
ÉCAILLE, Squama.
=Écailleux=, Squamosus.
=Écarter=, Removeo, amoveo, avoco, repello, depello, dejicio, submoveo, rejicio, arceo, prohibeo.
=Écarter= (s’), Declino, deflecto, decedo, vito, de via deducor.
=Écarté=, Diversus, distans, disjunctus, remotus.
ÉCARTELER, Divarico.
ÉCHALAS, Adminiculum.
ÉCHANGER, Permuto.
ÉCHAPPER, Fugio, vito, effugio, evito.
Cela m’échappe, Hoc me fugit, me præterit.
=Échapper= (s’), Evado, effugio, elabor, emergo, subterfugio, devito, declino.
ÉCHAUFFER, Concalefacio, tepefacio.
=Échauffer= (s’), Incalesco, refervesco calidus fio.
ÉCHEC, Offensio, incommodum.
ÉCHELLE, Scalæ.
ÉCHO, Echo.
ÉCHOIR, Obvenio, obtingo.
ÉCHOPPE, Taberna, caupona.
ÉCLAIR, Fulgur, fulgor.
Lancer des éclairs, Fulguro, corusco.
Il éclaire, Fulgurat.
=Éclairer=, Fulgeo, splendeo, fulguro, collustro, illumino, luceo.
=Peu éclairé= (ignorant), Ineruditus, indoctus, rudis.
ÉCLAIREUR, Antecursor, explorator, prodromus, emissarius.
ÉCLAT, Candor, splendor, fulgor, lux, illustratio, splendor, nitor.
=Éclatant=, Splendidus.
=Être éclatant=, Rutilo, splendeo.
D’une façon éclatante, Splendide, illuminate.
ÉCLATER, Erumpo, eruptionem facio, displodo.
ÉCLIPSE, Eclipsis, defectio solis et lunæ.
ÉCOLE, Schola.
Fréquenter l’école, In ludum eo, scholas obeo, gymnasium tero.
Il ne va plus à l’école, Ludo salutem dixit.
ÉCONOMIE, Parcimonia, frugalitas, moderatio.
=Économe=, Parcus, frugalis.
ÉCONOME (procureur), Cellarius, dispensator.
ÉCORCE, Cortex.
ÉCORCHER, Admutilo.
ÉCOT, Collecta.
ÉCOULEMENT, Fluxio.
=Écouler= (s’), Fluo, diffluo.
=Écoulé=, Præteritus, anteactus.
ÉCOURTÉ, Curtus, decurtatus, mutilus.
ÉCOUTER, Ausculto, aures admoveo, aures arrigo, audio, aures do, auribus accipio.
ÉCRASER, Comminuo, frango, attero, contundo.
ÉCRIER (s’), Exclamo.
ÉCRITURE, Scriptura, scriptum.
=Écrit=, Scriptio, scriptura.
Composer un écrit, Scriptito.
=Écrire=, Inscribo, mando litteris, in codicem refero.
=Écrire= entre deux lignes, Interscribo.
=Écrivain=, Scriptor.
Écrivain public, Scriba.
ÉCROUELLES, Struma.
ÉCROULEMENT, Ruina, casus.
=Écrouler= (s’), Concido, cado, ruo, corruo, procido, labor, collabor.
ÉCUEILS, Scopulus, saxum.
Se heurter contre des écueils, Ad scopulos appello, in periculis offendo.
Lieu plein d’écueils, Scopulosus.
ÉCUME, Spuma.
=Écumer=, Spumo.
=Écumeux=, Spumosus.
ÉCURIE, Præsepe.
ÉCUYER, Armiger.
ÉDIFICE, Ædificium, structura, ædes, domus.
ÉDILITÉ, Ædilitas, ædilitium munus.
=Édile=, Ædilis, curator urbis.
ÉDIT, Edictum, decretum, interdictum.
=Édicter=, Constituo, statuo.
ÉDUCATION, Educatio, institutio, disciplina, institutum.
Qui a reçu une excellente éducation, Institutus liberaliter educatione.
EFFACER, Eluo, deleo, abstergo, diluo, expungo, oblitero, adimo, obruo.
EFFÉMINÉ, Effeminatus, mollis.
D’une façon efféminée, Effeminate.
EFFET, Effectus.
=En effet=, Reapse, reipsa, enimvero, at enim, profecto et vero, quippe, etenim, namque, siquidem.
=Effectivement=, Enimvero.
EFFICACITÉ, Efficacitas, virtus, efficientia, vis efficiendi.
EFFLEURER du bord des lèvres, Labris primoribus gusto, degusto.
EFFORT, Conatus, impetus, vis, studium, labor, opera, nisus, contentio.
=Efforcer= (s’), Adnitor, molior, conor, adlaboro, applico, contendo, enitor.
=Effort= (avec), Contente, vehementer, acriter, magna contentione.
EFFRÉNÉ, Effrenatus, indomitus, furiosus.
D’une façon effrénée, Effrenate, temere.
EFFROI, Pavor, terror, exanimatio.
Glacer d’effroi, Magnum terrorem affero.
Répandre l’effroi, Terrores spargo.
=Effrayer=, Terreo, metum affero, terrorem infero, exanimo, perturbo.
=Effrayant=, Terribilis, horribilis, horrendus, formidolosus, horrifer.
=Effrayé=, Exanimatus, consternatus, pavidus.
Avec effroi, Pavide.
EFFRONTERIE, Protervitas, impudentia, petulantia, procacitas.
=Effronté=, Protervus, impudens, inverecundus, procax, temerarius.
=Effrontément=, Proterve, superbe, fidenter, impudenter, audacter.
ÉGALITÉ, Æquatio, adæquatio, æqualitas, similitudo.
=Égaler=, Adæquo, æquo, æqualem facio, æquiparo.
=Égal=, Par, æqualis, similis, compar, æquabilis.
Scélérat sans égal, Singulari scelere homo.
=Égaliser=, Complano.
=Également=, Perinde, similiter, eo loco, æquabiliter, juxta, pariter, vicissim, æque, simul.
ÉGARDS, Honor, observantia, reverentia, veneratio.
Avoir des égards, Defero, honorem habeo, colo, veneror, observo.
Qui manque d’égards, Inofficiosus.
A tous égards, Omnibus partibus.
Eu égard à, Præ.
ÉGARER (s’), Aberro, deflecto, devio, recedo, vagor.
=Égaré=, Alienatus, abhorrens, alienus, abalienatus.
ÉGAYER, Hilaro, exhilaro.
ÉGLISE, Ecclesia.
ÉGOISME, Illiberalitas, sordes, avaritia.
=Égoiste=, Illiberalis, sordidus, avarus.
ÉGORGER, Jugulo.
ÉGOUT, Cloaca.
EH BIEN! Quid!
ÉLANCER (s’), Prosilio, exsilio, prorumpo.
=Élancer= sur (s’), Impetum do in hostem, erumpo.
ÉLARGIR, Dilato, late explico, propago.
ÉLECTION, Cooptatio.
=Élire=, Deligo, lego, eligo, delectum habeo, adopto, opto.
ÉLÉGANCE, Elegantia, munditia, lautitia, lepor, festivitas, concinnitas.
=Élégance= (sans), Impolite, inculte, inornate, inconcinne.
=Élégant=, Concinnus, ornatus, numerosus, lautus, mundus, elegans, politus, facetus, aptus.
Peu élégant, Indisertus, inornatus.
=Elégamment=, Lepide, festive, eleganter, scite, ornate, polite, concinne, pulchre, facete.
Parler élégamment, Eleganter dico.
ÉLÉMENT, Elementum, initium, rudimentum.
ÉLÉPHANT, Elephas, elephantus.
ÉLÉVATION, Celsitas, altitudo, excelsitas.
— (D’âme), Exaggeratio, elatio.
=Élever=, Attollo, erigo, sustollo, struo, molior, construo.
S’élever en volant, Subvolo, evolo.
S’élever contre, Contra aliquem consisto, in aliquem consurgo.
S’élever plus haut, Insurgo altius.
=Élevé=, Celsus, sublimis, altus, elatus, profundus, exaggeratus, erectus, cumulatus, amplus.
D’une façon élevée, Sublate.
ÉLÈVE, Alumnus, discipulus.
=Élever=, Educo, alo, nutrio, instituo.
=Qui élève=, Educator, altor, nutritius.
ÉLOGE, Præconium, prædicatio, celebratio, laudatio, laus, commendatio, gloria.
Combler d’éloges, Faveo alicujus laudibus.
Digne d’éloges, Prædicabilis, prædicandus.
ÉLOIGNEMENT, Amotio, distantia, digressio a recta via, longinquitas.
— (Aversion), Alienatio, defectio, animorum diversio.
=Éloigner=, Removeo, arceo, prohibeo, pello.
=Éloigner d’un endroit=, Abscedo, migro, digredior, abeo, cedo, discedo, cesso, desino, secedo, proficiscor, desisto.
=Éloigner= (de qqn), Abalieno, alieno, distraho, averto, divello, disjungo.
=Éloigné=, Longinquus, longe remotus.
Être fort éloigné, Longe remotus sum.
=Éloigné= (être), Disto, absum, differo, diversus sum.
ÉLOQUENCE, Facundia, eloquentia.
Défaut d’éloquence, Infantia.
=Éloquent=, Facundus, disertus, eloquens, in dicendo ornatus.
Peu éloquent, Infacundus.
Devenir éloquent, Eloquentia valere.
=Éloquemment=, Facunde, diserte, eloquenter, eleganter, docte, perite.
ÉLUDER, Tergiversor, refugio.
ÉMANCIPER, Emancipo.
EMBALLER, Convaso, vasa colligo.
EMBARRAS, Impedimentum, impeditio, nodus, vinculum, tricæ, hæsitantia, hæsitatio, titubatio.
Être dans l’embarras, Hæreo, egeo consilio, impedior.
=Embarrasser=, Intrico, irretio, implico, illaqueo, impedio laqueis, obsto, impedio.
=Embarrasser= (s’), Me implico.
D’une façon embarrassée, Perplexe.
EMBONPOINT (qui a de l’), Corpulentus, obesi corporis homo.
EMBOUCHURE d’un fleuve, Fluminis ostium.
EMBRASEMENT, Flagrantia, ardor, incensio, incendium.
=Embraser=, Flagro, conflagro, ardeo.
=Embraser= (s’), Ignesco, ardeo, candeo, conflagro.
=Embrasé=, Igneus.
EMBRASSEMENT, Complexus, amplexus.
=Embrasser=, Amplector, amplexor; amplexu stringo, comprehendo; complexu teneo.
EMBROUILLER, Intrico.
=Embrouillé=, Perplexus, tortuosus, intricatus, implicatus, contortus.
D’une façon embrouillée, Implicite.
EMBÛCHE, Insidiæ.
Dresser des embûches, Insidias machino, tendo; insidior, periculum intendo.
Se dérober aux embûches, Ex insidiis elabor.
=Embuscade=, Insidiæ.
Tomber dans une embuscade, In insidias venio.
Se mettre en embuscade, In insidiis consido.
Placer en embuscade, In insidiis loco.
S’élancer de l’embuscade, Ex insidiis consurgo.
Éviter une embuscade, Insidias detego.
ÉMEUTE, Seditio, discordia, motus populi, tumultus.
=Émeutier=, Concitator.
ÉMIGRER, Migro, domicilium muto, solum muto, emigro.
ÉMINENCE, Eminentia.
=Éminent=, Eminens, præclarus, præstans, præcellens, excellens.
ÉMISSAIRE, Excursor, emissarius.
EMMENER, Abduco, aufero, tollo, abstraho, aveho, rapto.
ÉMOTION, Permotio, motus, perturbatio.
=Émouvoir=, Permoveo, commoveo, perturbo, perpello, excito, concito, exsuscito.
=Émouvant=, Patheticus.
ÉMOUSSER, Hebeto, obtundo, retundo, perstringo, obduco.
=Émousser= (s’), Hebesco.
=Émoussé=, Hebes, tardus, pinguis, obtusus.
EMPARER de (s’), Occupo, usurpo, teneo, invado, mihi aliquid subjicio, in potestatem redigo.
EMPÊCHEMENT, Obstaculum, impedimentum, impeditio, mora, cohibitio, interdictum.
=Empêcher=, Obsto, obsisto, officio, impedio, irretio, præpedio, prævenio.
EMPESTÉ, Pestilens, pestifer.
EMPHASE (s’exprimer avec), Ampullor, turgeo, inflor.
EMPIRER, Crescere, augere.
EMPLIR, Impleo, expleo, compleo.
EMPLOI, Usus, tractatio, provincia, munus, officium.
Nommer à un emploi, Prodo (consulem).
S’acquitter parfaitement de son emploi, Munus præclare gero.
=Employer=, Usurpo, utor.
=Employer à=, Insumo, impendo.
EMPOISONNEMENT, Veneficium.
=Empoisonner=, Venenum alicui infundo.
=Empoisonné=, Venenatus, venenum habens.
=Empoisonneur=, Veneficus.
EMPORTEMENT, Violentia, vis, impetus, injuria, excandescentia.
=Emporter=, Deporto, exporto, porto, reporto, aufero, subtraho, subduco.
=Emporter= (=s’=), Excandesco, exardesco, debacchor, tumeo, turgesco.
=Emporté=, Violentus, qui vim affert, cerebrosus, commotus, perturbatus.
EMPRESSEMENT, Studium, navitas.
=Empressé=, Navus, impiger, industrius.
=Empressement= (=avec=), Prompte, alacri animo, sine cunctatione.
EMPRISONNEMENT, Inclusio.
EMPRUNT, Mutuatio, mutuum.
=Emprunter=, Mutuor, mutuam sumo pecuniam, fenori accipo.
=Emprunté=, Mutuus.
ÉMULATION, Æmulatio, virtutis imitatio.
=Émule=, Æmulator, imitator, æmulus.
ENCAN, Auctio, publica venditio.
ENCEINTE, Sepes, septum, vallum, sepimentum, circumjectus.
ENCENS, Thus.
=Encensoir=, Thuribulum.
ENCHAÎNEMENT, Implicatio.
=Enchaîner=, Revincio, vincio, constringo.
=Enchaîné=, Catenatus, catenis vinctus.
=Avec enchaînement=, Contexte, conjuncte.
ENCHANTER, Incanto.
ENCHÈRES (vente aux), Licitatio.
=Enchérir=, =Liceor=, licitationem facio, pretium defero.
=Enchérisseur=, Manceps, licitator.
ENCHEVÊTREMENT, Implicatio.
ENCLIN à, Proclivis, propensus, facilis.
ENCLORE, Munio, sepio, vallo, septis contineo, intersepio, claudo, consepio.
ENCLUME, Incus.
ENCOMBRE (revenir sans), Pedem inoffensum refero.
ENCONTRE (aller à l’), Inficias eo.
ENCORE QUE, Tametsi, quanquam.
=Et pas encore=, Necdum, nondum.
ENCOURAGEMENT, Stimulus.
ENCRE, Atramentum.
ENDETTÉ, Obæratus.
ENDORMIR (s’), Obdormio, obdormisco, somno consopior, sopore opprimor.
ENDROITS (en beaucoup d’), Multifariam, multis locis.
ENDUIT (couvrir d’un), Incrusto, crustam duco, applico crustam.
=Enduire=, Perungo, ungo, allino, aspergo, oblino.
ENDURCIR, Obduro.
=Endurcir= (=s’=), Concallesco, concalleo.
ENDURER, Tolero, patior, sustineo, concoquo, perfero, suffero.
ÉNERGIE, Virtus, efficacitas, vigor, robur, vis, potestas.
Être sans énergie, Langueo, languesco.
Perdre son énergie, Languidus fio, flaccesco.
=Énergique=, Vividus, plenus vigoris, efficax, fortis, nervosus.
=Énergiquement=, Nervose, fortiter, valide, firmiter.
ÉNERVER, Enervo, debilito, effemino.
ÉNERVER (s’), Marcesco.
ENFANCE, Infantia.
Dès la plus tendre enfance, A teneris unguiculis.
=Enfant=, Infans, puer.
=Enfants=, Liberi, filii, proles, soboles, nati.
=Enfantin=, Puerilis.
D’une façon enfantine, Pueriliter.
ENFERS, Inferi, inferorum carcer, orcus.
Être précipité dans les enfers, Ad inferos descendo.
ENFERMER, Concludo, claudo, includo, comprehendo.
=Enfermé=, Conclusus, clausus, cinctus.
ENFIN, Demum, tandem, denique, postremo, ad ultimum.
ENFLAMMER, Inflammo, incendo.
— (FIG.) Excito, adhortor.
=Enflammer= (=s’=), Exardesco, inflammor.
=Enflammé=, Ignitus, incensus.
Enflammé de colère, Ira succensus.
— (Être), Irascor, succenseo.
ENFLURE, Inflatio, tumor.
=Enfler=, Tumeo, turgeo, turgesco, efferor.
=Enfler= (s’), Intumeo, intumesco, inflor.
=Enflé=, Tumidus, inflatus, turgidus.
ENFONCER, Infigo, figo, defigo, affigo.
Enfoncer les portes, Portarum claustra effringo.
ENFOUIR, Defodio, infodio.
ENFUIR (s’), Profugio, perfugio, transfugio, aufugio, fugam capesso.
S’enfuir de tous côtés, Quaquaversus fugio.
ENGAGEMENT, Promissum, receptum, obligatio, stipulatio, promissio.
=Engager=, Moneo, hortor, suadeo, impello, excito, adhortor.
— (Obliger), Obligo, devincio, adstringo, alligo.
=Engager= (s’), Obligationem de me do, nomina facio.
=Engager à= (s’), Polliceor me, obstringo.
ENGLOUTIR, Consumo, dissipo, devoro.
Engloutir dans la mer, In mari demergo.
=Englouti= (être), Mergor, voraginibus submersus pereo.
ENGOURDISSEMENT, Torpor, sopor.
=Engourdir=, Sopio.
=Engourdir= (s’), Obtorpesco, torpeo, obstupesco.
=Engourdi= (être), Torpeo.
ÉNIGME, Ænigma.
=Énigmatique=, Flexiloquus.
ENIVREMENT (exaltation), Sublatio, elatio.
=Enivré= par le succès, Elatus, tumefactus.
ENJOUÉ, Jocosus, facetus, urbanus.
ENLACER, Illaqueo, capio, implico.
ENLEVER (prendre), Affero, eripio, averto, adimo, detraho, removeo, præcido.
=Enlever= (s’), Avolo, fugio, fluo, evanesco.
ENNEMI, Hostis, inimicus.
Passer à l’ennemi, Ad hostes confugio, transfugio, profugio.
Repousser l’ennemi, Hostem submoveo.
Mettre l’ennemi en fuite, Hostes prosterno.
Se faire des ennemis, Inimicitias habeo.
=Ennemi=, Infensus, inimicus, adversus, molestus, hosticus, hostilis, infestus.
=En ennemi=, Infense, infeste, inimice, hostiliter.
Se conduire en ennemi, Hostiliter facio.
ENNUI, Molestia, tædium, satietas, fastidium, cura, angor, ægritudo.
Accabler d’ennuis, Multa incommoda patior.
Susciter des ennuis, Molestiam alicui facesso.
=Ennuyer=, Molestus sum, satietate expleo.
=Ennuyer= (s’), Tædet.
=Ennuyer= fort (s’), Pertædet.
ÉNUMÉRATION, Enumeratio, dinumeratio.
=Énumérer=, Enumero, recenseo.
ENORGUEILLIR, Inflo, efferor, intumesco.
=S’enorgueillir=, Superbio, efferor, superbus sum.
=Enorgueilli=, Inflatus, superbus, elatus.
ÉNORME, Immanis.
=Énormément=, Improbe.
ENQUÊTE, Disquisitio, inquisitio, investigatio.
Faire une enquête, Quæstionem habeo.
=Enquérir= (s’), Sciscitor, scitor, quæro, percontor.
=Qui s’enquiert=, Perquisitor.
ENRICHIR, Dito, locupleto.
=Enrichir= (s’), Ditesco, dives fio.
=Enrichi=, Peculiatus, nummatus, pecuniosus.
— (Orné), Ornatus, distinctus, illuminatus.
ENRÔLER des soldats, Conquisitionem militum facio, milites conscribo.
=Enrôleur=, Conquisitor.
ENROUEMENT, Ravis.
=Enrouer= (s’), Irrauceo, raucus fio.
=Enroué=, Raucus.
ENSANGLANTER, Cruento, sanguine imbuo.
=Ensanglanté=, Cruentus.
Non ensanglanté, Incruentus.
ENSEIGNE (drapeau), Aquila, signum, vexilla.
ENSEIGNEMENT, Doctrina.
=Enseigner=, Doceo, instituo, erudio, edoceo, præcepta do, vias trado, informo.
=Qui enseigne=, Præceptor, magister, doctor.
ENSEMBLE, Simul, una, pariter, in unum.
ENSEMENCER, Consero, sero, semino.
ENSEVELISSEMENT, Sepultura, humatio.
=Ensevelir=, Sepelio, humo, in sepulcro condo.
=Non enseveli=, Insepultus, inhumatus.
=Ensevelisseur=, Pollinctor, funerum curator.
ENSUITE, Dein, deinde, exinde, post, posthac, deinceps, inde, secundo, iterum.
ENTAILLER, Incido, cædo, reseco.
ENTASSER, Refercio, repleo.
=Entassé=, Confertus, refertus, plenus.
ENTENDRE, Inaudio, audio, exaudio.
Bien entendu, Videlicet, nimirum, nam, enim.
ENTERREMENT, Funus, exsequiæ.
=Enterrer=, Humo, sepelio, corpus terræ reddo.
Enterrer qqn, Exuvias defuncti terræ demando.
ENTÊTEMENT, Pertinacia.
ENTÊTÉ, Pervicax, durus, contumax, nulli cedens.
ENTHOUSIASME, Inflammatio, ardor.
=Enthousiasmer=, Inflammo, hortor, incito, impello, excito.
ENTIER, Integer.
=Entièrement=, Omnino, plane, prorsus, funditus, usquequaque.
ENTORTILLÉ, Tortuosus.
D’une façon entortillée, Contorte, oblique.
ENTOURAGE, Stipatio, comitatus.
=Entourer=, Cingo, circumdo, munio, contineo, sepio, vallo.
ENTRAILLES, Intestina, ilia, viscera.
ENTRAVES, Compedes.
ENTRE, Inter.
=Entre-colonnement=, Intercolumen.
ENTRÉE, Introitus, aditus, ingressio.
=Entrer=, Intro, introeo, ineo, subeo, ingredior, adeo, penetro.
Faire entrer, Introvoco, accerso, advoco.
ENTREPRISE, Susceptio, incœptio, cœptum.
=Entreprendre=, Incipio, occipio, conor, incumbo, suscipio, sumo.
=Entrepreneur=, Redemptor.
=Entreprenant=, Experiens, expertus.
ENTRETIEN, Collocutio, colloquium, sermo, dialogus, alloquium.
=Entretenir= (s’), Colloquor, communico, colloquium facio, sermocinor.
ENTREVUE, Congressio, congressus, colloquium.
ENTR’OUVRIR (s’), Dissolvo, crepo, frangor, disrumpor, dehisco.
ENVELOPPE, Velamentum, involucrum, integumentum.
=Envelopper=, Involvo, obvolvo, circumplico, circumplector, excæco.
ENVERS, Erga, adversum, adversus.
ENVIE (à l’), Certatim.
ENVIE, Invidia, malevolentia, offensio, obtrectatio, zelotypia.
Exciter l’envie, In invidiam adduco.
Écarter l’envie, Invidiam a me transfero.
Porter envie, Invideo.
=Envieux=, Invidus, obtrectator.
Qui excite l’envie, Invidiosus, odiosus.
ENVIRON, Circiter, ad, non multo secus, prope, fere.
ENVIRONNER, Circumcludo, circumdo.
Environner une ville, Circumdare urbem.
ENVOLER (s’), Evolo, avolo, aufugio.
ENVOI, Missio, missus.
=Envoyer=, Mitto, ablego, dimitto, amoveo.
=Envoyer= partout, Circummitto.
ÉPAISSEUR, Crassitudo.
=Épais=, Densas, plenior, pinguis, concretus, spissus, stipatus.
— (Grossier), Crassus, rudis.
ÉPARGNE, Parcimonia, moderatio.
=Épargner=, Parco.
=S’épargner= un travail, Hoc labore supersedeo.
ÉPAULE, Scapulæ, humerus.
ÉPÉE, Ensis, gladius.
ÉPERON, Calcar.
Exciter le cheval à coup d’éperon, Calcaribus equum urgeo.
ÉPERVIER, Accipiter.
ÉPHÉMÈRE, Fluxus, incertus, inconstans.
ÉPI, Spica.
ÉPIER, Observo, capto, pervestigo, prospeculor.
ÉPIGRAMME, Epigramma.
ÉPILOGUE, Epilogus, peroratio, conclusio.
ÉPINE, Spina, vepres.
=Épineux=, Spinosus, asper.
ÉPIQUE, Epicus, heroicus.
ÉPITAPHE, Epitaphium, elogium.
ÉPONGE, Spongia.
ÉPOQUE, Tempestas, tempus.
ÉPOUSER, Nubo, locor in matrimonium.
ÉPOUVANTE, Terror, consternatio, timor, formido.
Augmenter l’épouvante, Terrorem admoveo.
Remplir d’épouvante, Maximo timore afficio.
=Épouvanter=, Terreo, terrorem injicio, perterrefacio.
=Épouvanté= (être), Expavesco.
=Épouvantail=, Terricula.
=ÉPRENDRE= de (s’), Adamo, ardenter desidero, percupio, concupisco.
ÉPREUVE, Periclitatio.
=Éprouver=, Periclitor, tento, exploro, attento.
=Éprouvé=, Expertus.
ÉPUISER, Exhaurio, aufero, minuo, exinanio.
=Épuiser= (s’), Exaresco, exsiccor, exhaurior.
ÉQUESTRE, Equestris.
ÉQUILIBRE, Æquilibritas, æquabilitas, æqualitas.
ÉQUINOXE, Æquinoctium.
ÉQUIPER, Adorno, instruo, paro, comparo, apparo.
ÉQUITÉ, Æquitas, æquum et bonum, justitia, jus, fas.
ÉQUIVOQUE, Ambiguitas.
— (Adj.), Ambiguus, anceps, dubius, incertus, perplexus.
ÉREINTER, Delumbo, enervo, debilito.
ERREUR, Erratum, mendum, error, lapsus, erratio, peccatum.
Induire en erreur, In errorem induco.
Être dans l’erreur, Errore capior.
Se reconnaître dans l’erreur, Erratum agnosco.
Tirer quelqu’un de son erreur, Deduco ab errore.
Revenir d’une erreur, Veram in viam redeo.
Répandre l’erreur, Hæreses meas spargo.
Abjurer ses erreurs, Hæresim ejuro.
=Errer=, Erro, patior, evagor.
Pécher, Pecco.
=Errant=, Errabundus, omnivagus, errans.
ÉRUPTION, Eruptio.
ESCABEAU, Scamnum, sedes, scabellum.
ESCADRON, Turma.
Relatif à l’escadron, Turmalis.
Par escadron, Turmatim, per turmas.
ESCALADER, Scando, ascendo, conscendo.
ESCALIER, Scalæ.
ESCAMOTEUR, Præstigiator.
ESCARBOUCLE, Carbunculus.
ESCARMOUCHE, Velitatio, procursatio.
=Escarmoucher=, Velitor.
ESCARPÉ, Præceps, arduus, periculosus.
ESCLAVAGE, Servitus, servitium, famulatus.
— (Joug), Jugum.
=Esclave=, Puer, servus, mancipium.
— (Être), Servio, servitutem patior, in famulatu sum.
=Esclave= (d’), Famularis, servilis.
=En esclave=, Serviliter, abjecte.
ESCORTE, Stipatio, comitatus.
=Espace=, Decursus, spatium.
=Espace= (de deux, de trois jours), Biduum, triduum.
— (De 2 ans), Biennium.
ESPÈCE, Genus, species.
De même espèce, Uniusmodi, non varius.
ESPION, Procursor, emissarius, excursor, speculator.
ESPÉRANCE, ESPOIR, Exspectatio, spes, fiducia.
Donner de grandes espérances, Exspectationem apud omnes de me magnam commoveo.
Ne pas répondre aux espérances, Exspectationi hominum non respondeo.
Nos espérances ont été déçues, Spe frustrati sumus.
Perdre tout espoir, De spe decido.
Il ne nous reste plus d’espérance, Nullus jam spei locus est.
=Espérer=, Spero, confido.
Qui n’espère pas, Insperans.
ESPRIT, Mens, ratio, intelligentia.
=Esprit= lent, Tarditas ingenii.
Il a l’esprit remuant, Vir moribus turbidus, sine furore consistere ejus animus non potest.
Venir à l’esprit, In mentem venit.
Avoir perdu l’esprit, Desipio, deliro, demens sum.
=Plein d’esprit=, Ingeniosus.
=Avec esprit=, Salse, facete.
=Esprit= (sans), Inurbane, insulse, inconcinne.
Trait d’esprit, Facetiæ, sales, lepor.
ESQUIF, Scapha, navicula.
ESQUISSE, Adumbratio, rudior imago.
=Esquisser=, Adumbro.
=Esquissé=, Adumbratus, non absolutus.
ESQUIVER, Effugio, eludo.
=Esquiver= (s’) Me subduco, conspectu discedo.
ESSAI, Periclitatio, experientia, tentatio.
=Essayer=, Experior, pertento, tento, exploro, attento, conor, periclitor, periclitum facio.
=Qui essaye=, Tentabundus.
ESSAIM, Examen.
ESSIEU, Axis.
ESSUYER, Abstergo, tergo, purgo, deleo, extergeo.
C’est à vous, Vestrum est.
EST-CE QUE? An, anne, numquid, utrum, num, ecquid.
=Est-ce que jamais?= Ecquando.
=Est-ce que ne pas?= Ecquis, ecquisnam.
ESTIME, Dignatio, dignitas.
=Estimer=, Parvi vel magni facio, æstimo.
=Estimer= beaucoup, Magni facio.
Nous devons nous estimer fort heureux que, Præclare nobiscum actum iri, si.
=Estimé=, Spectatus, cognitus, probatus.
ESTOMAC, Stomachus.
ESTROPIER, Mutilo.
=Estropié=, Mutilus, mutilatus.
ET, Et, ac, atque, etiam, item, que.
ÉTABLE, Stabulum, præsepe.
=Étable= à bœufs, Bubile.
=Étable= à porcs, Hara, stabulum porcorum.
ÉTABLIR, Figo, defigo.
=Établir= solidement, Constabilio, stabilem et firmum reddo.
— (Statuer), Statuo, constituo, decerno, sancio.
=Établi=, Constitutus, institutus, confirmatus, compositus, decretus.
Le droit n’est pas encore bien établi, Nondum pro firmato jus stat.
ÉTAYER, Suffulcio.
ÉTALAGE, Venditatio.
Faire étalage, Ostento.
=Étaler=, Vendito.
ÉTANCHEMENT, Restinctio, sedatio.
ÉTANG, Stagnum.
ÉTAT (gouvernement), Respublica.
Gouverner l’état, Rempublicam gero.
— (Manière d’être), Status, conditio, habitus.
Voyez quel est l’état de nos affaires, Vide quanta rerum sit varietas.
Nos affaires sont dans un état déplorable, Deterrimo statu sumus.
Rester dans le même état, In eodem statu consisto.
Rétablir dans son premier état, Pristinum statum recupero.
Nos affaires sont en très bon état, Res nostræ optimo loco stant.
En bon état, Incolumis, integer.
Laisser une province dans le meilleur état, Provinciam quam expeditissimam trado.
Suivant l’état, Pro habitu.
ÉTÉ, Æstas.
ÉTEINDRE, Restinguo, sedo.
ÉTENDARD, Vexillum, signum.
=Étendard= (porte), Vexillarius, signifer.
ÉTENDUE, Latitudo, laxitas.
=Étendre=, Extendo, porrigo, tendo, pando.
=Étendu=, Magnus, immanis, vastus, diffusus.
=Étendu= (être), Objaceo.
=Étendue= (avec), Fuse, diffuse, disperse.
ÉTERNITÉ, Perpetuitas, perennitas, æternitas, ævum.
=Éterniser=, Æterno.
=Éternel=, Perpetuus, perennis, æternus, sempiternus.
ÉTERNELLEMENT, Perpetuo.
ÉTERNUEMENT, Sternutamentum.
ÉTHER, Æther.
ÉTHÉRÉ, Ætherius.
ÉTINCELLE, Favilla, scintilla, igniculus.
=Étinceler=, Scintillo, splendeo, emico, præfulgeo.
ÉTOILE, Stella, sidus, astrum.
ÉTOILÉ, Stellatus.
Parsemé d’étoiles, Stellifer.
ÉTONNEMENT, Miratio, admiratio.
Frapper d’étonnement, Obstupefacio, stupefacio.
Être frappé d’étonnement, Stupeo, obstupesco.
=Étonner= (se), Miror, demiror, obstupesco.
=Étonnant=, Mirandus, mirabilis, admirabilis, mirus, mirificus.
=Étonné=, Stupefactus, attonitus.
=Étonné= (être), Demiror, valde miror.
ÉTOUFFER, Suffoco, strangulo, fauces premo.
ÉTOUPE, Stupa.
ÉTOURDIR, Stupefacio, obstupefacio.
ÉTRANGER, Advena, peregrinus, hospes, alienus, exterus, extraneus, alienigena, adventitius.
ÉTRANGLER, Strangulo, suffoco, ango.
ÊTRE, Sum.
ÉTROIT, Angustus, arctus.
=Étroitement=, Arcte, stricte, anguste.
ÉTUDE, Studium, litteræ.
Interrompre les études, Animum a litteris avoco.
Reprendre l’étude des lettres, Ad studiorum usum redeo.
S’appliquer avec zèle à l’étude, Multum litteris operæ do.
=Étudier=, Studeo.
=Étudier= à fond, Perdisco.
=Étudier= assidûment, Studia nunquam intermitto.
Cesser d’étudier, Doctrinæ studia depono.
=Étudiant=, Litterarum studiosus.
ÉTUI, Theca.
ÉTYMOLOGIE, Etymologia, notatio, etymon, veriloquium.
=Eucharistie=, Sacrosanctum Christi Corpus.
ÉVADER (s’), Elabor.
ÉVALUÉ (être), Liceo, æstimor.
ÉVANGILE, Evangelium.
Prêcher l’évangile, Legem JESU Christi promulgo.
ÉVANOUIR (s’), Vanesco, evanesco.
ÉVÊCHÉ (ériger un), Urbem episcopi sede orno.
Recevoir un évêché, Episcopatum occupo.
=Évêque=, Épiscopus, præsul, antistes sacrorum.
Être fait évêque, Ad episcopi gradum evehor.
ÉVEILLER, Expergefacio, somno excito.
=Éveiller= (s’), Expergiscor, a somno excitor, somno solvor.
=Éveillé=, Percitus, concitatus, incitatus.
ÉVÉNEMENT, Eventus, eventum, exitus, casus, res, fortuna.
ÉVENTAIL, Flabellum.
ÉVENTRER, Eviscero.
ÉVIDENCE, Evidentia, perspicuitas.
=Évident=, Evidens, clarus, certus, perspicatus, apertus, manifestus, planus.
=Évident= (être), Diluceo.
Il est évident, Patet, constat, liquet.
=Évidemment=, Evidenter.
ÉVITER, Vito, devito, fugio, effugio, declino, præcaveo, evolo, fugito.
EXACTITUDE, Diligentia, sedulitas.
Mettez plus d’exactitude à m’écrire, Velim te plus operæ, curæ in scribendo consumere.
=Exactement=, Perquisite, exquisite, diligenter.
EXAGÉRER, Exaggero, amplifico, augeo.
EXALTER, Prædico, celebro, glorior.
EXAMEN, Inspectio.
=Examiner=, Exploro, indago, exquiro, omni cura investigo, inspecto, considero, circumspicio, specto, expendo, perpendo, examino.
Examiner l’affaire, Rem totam video, rem penitus cognosco.
=Examiner= avec soin, Sedulo expendo.
=Examiné=, Exploratus, explicatus.
=Examiné= à fond, Perspectus, cognitus, exploratus.
EXASPÉRER, Exaspero, exacerbo, irrito, accendo, commoveo.
EXAUCER, Exaudio.
EXCAVATION, Alveus.
EXCELLENCE, Præstantia, excellentia.
=Excellent=, Præstans, præstabilis, excellens, eximius, egregius, optimus, lectissimus, præstantissimus.
=Excellemment=, Eximie, egregie, bene, valde, præclare, belle.
EXCEPTION, Exceptio.
=Excepter=, Excipio, excludo, secerno.
=Excepté=, Præterquam, præter, extra, extra quam.
EXCÈS, Immodestia, immoderatio, intemperantia, procacitas.
Se livrer à des excès, Luxurio, lascivio.
A l’excès, Insane, vehementer, cum impetu.
=Excéder=, Excedo.
=Excessif=, Immodicus, profusus, nimius, immoderatus, immodestus, intemperans.
=Excessivement=, Immodice, immoderate, immodeste, intemperanter.
EXCITATION, Stimulus, incitamentum, excitatio, motus, commotio.
=Exciter=, Concito, excito, incito, moveo, conflo, sollicito, inflammo, agito, stimulo, jungo, agito, impello, elicio.
=Excité=, Concitus, commotus, compulsus.
EXCLAMATION, Exclamatio, acclamatio, clamor.
EXCOMMUNICATION (lever l’), Piorum communioni restituo.
=Excommunier=, Convictus piorum alicui interdico, a corpore Ecclesiæ segrego.
=Excommunié=, Communione piorum ejectus.
EXCURSION, Excursio, decursio, incursio.
EXCUSE, Excusatio.
Apporter des excuses, Excusatione uti.
Recevoir des excuses, Excusationem probo, admitto.
=Excuser=, Excuso, excusatione utor, excusationem affero.
EXÉCRATION, Detestatio.
=Exécrer=, Detestor, aversor, abominor.
=Exécrable=, Exsecrandus.
EXÉCUTION, Effectio, effectus, efficientia.
=Exécuter=, Gero, facio, administro, patro, perficio.
EXEMPLE, Exemplum, exemplar, documentum, specimen.
Donner le bon exemple, Documento sum aliis.
Prendre exemple, Exemplum sumo, ad alicujus mores me conformo.
Être un mauvais exemple, Pessimo exemplo alios corrumpo.
La chose servira d’exemple, Res in exemplum ibit.
EXEMPTION, Immunitas, libertas, vacatio.
=Exempté=, Liber.
Il était exempté des charges publiques, Muneribus vacabat.
=Exempt=, Exsors, immunis.
EXERCICE, Exercitatio, usus, tractatio.
— (Militaire), Exercitum.
=Exercer=, Exerceo, colo, excolo.
=Exercé à=, Exercitatus, versatus.
=Non exercé=, Inexercitatus, rudis, tiro.
EXHALAISON, Exhalatio, exspiratio, aspiratio, anhelitus terræ, respiratio.
=Exhaler=, Inhalo, exhalo, afflo, redoleo, oleo, spiro, emitto.
EXHORTATION, Hortatio, cohortatio, hortatus, invitatio.
=Exhorter=, Hortor, adhortor, suadeo, excito, impello, accendo, inflammo.
Qui exhorte, Hortator, suasor, auctor.
EXIGER, Exigo, postulo, flagito.
EXIL, Exilium, relegatio, rejectio.
Envoyer en exil, In exilium ejicio.
Partir pour l’exil, Proficiscor in exilium.
Être en exil, In exilio sum.
Être rappelé d’exil, Exilio reducor.
=Exiler=, Amando, relego, removeo, dimitto.
=Exiler= (s’), Exilio me mulcto.
=Exilé=, Exul, extorris, ejectus, relegatus.
— (Être), Exulo, exul sum.
EXORCISER, Malos dæmones ex corporibus exturbo, profligo.
EXORDE, Aggressio, principium, exordium.
Exorde insinuant, Insinuatio.
EXPÉDITION (militaire), Expeditio.
EXPÉRIENCE, Experientia, usus.
Il a une grande expérience, Magno usu est atque experientia præditus.
EXPIATION, Piaculum, expiatio.
=Expiatoire=, Lustralis, piacularis.
Sacrifice expiatoire, Piaculum.
=Expier=, Expio, eluo.
=Expiable=, Expiabilis.
EXPIRER, Exspiro, spiritum emitto.
EXPLICATION, Explanatio, explicatio, enodatio, interpretatio, explicatus.
=Expliquer=, Definio, enodo, evolvo, aperio, extrico, interpretor, explico, explano, commentor, expono.
=Expliqué=, Explicatus, apertus, definitus.
Qui explique, Explicator.
EXPLORER, Prospeculor, pervestigo.
EXPORTATION, Exportatio.
=Exporter=, Exporto.
EXPOSÉ, Expositio, expeditio.
=Exposer=, Expromo, eloquor, declaro, expono, exprimo.
=Exposer à= (s’), Præbeo me.
=Exposé=, Expositus, explicatus, declaratus.
=Exposé à=, Obnoxius, subjectus.
EXPRÈS, Consulto.
EXPRESSION très fidèle de ma pensée (mes paroles sont l’), Quod animo sentio, lingua promptus habeo.
=Exprimer=, Expromo.
Je ne puis exprimer ce que je ressens, Mentis cogitata explicare non possum.
EXPROPRIATION, Dejectio, depulsio.
=Exproprier=, Dejicio.
EXPULSION, Ejectio, expulsio.
=Expulser=, Extermino, expello, ejicio.
=Qui expulse=, Exterminator, expulsor.
EXTENSION, Porrectio.
EXTÉNUER, Extenuo.
EXTÉRIEUR, Extraneus, extrarius.
EXTINCTION, Exstinctio, interitus.
=Éteindre=, Exstinguo, restinguo.
Qui éteint, Exstinctor.
EXTRAIT, Epitome.
=Extraire=, Excerpo, decerpo, deligo, eruo, eripio.
EXTRAORDINAIRE, Insolitus, insolens, extraordinarius.
EXTRAVAGANCE, Deliramentum, deliratio, vesania.
=Extravaguer=, Deliro, desipio, hallucinor, aberro.
=Extravagant=, Vesanus, vecors, insanus.
EXTRÉMITÉ, Extremitas.
Qui est à l’extrémité, Extimus, extremus.
Réduire à la dernière extrémité, Ad rerum omnium egestatem adduco.
Réduit à l’extrémité, Ad incitas redactus.
=Extrême=, Extremus, postremus, ultimus, novissimus, summus, profusus, immoderatus.
=Extrêmement=, Nimio, summe, maxime, summopere.
EXUBÉRANCE, Luxuria, luxuries.
F
FABLE, Fabula, apologus.
Devenir la fable de tout le monde, Vulgi fabula fio.
=Fabuleux=, Fabulosus.
FABRIQUE, Officina.
=Fabriquer=, Fabricor.
FACE (en), In obvio, e regione.
FÂCHER (se), Irascor, incendor, iracundia effervesco, stomachor.
=Fâcheux=, Incommodus, adversus, alienus, molestus, iniquus.
FACILE, Facilis, proclivis, expeditus, explicatus.
=Facilement=, Facile, libenter, cito.
FAÇON, Modus.
A peu près de cette façon, Ad hunc fere modum.
De beaucoup de façons, Multis modis, multimodis.
En aucune façon, Nequaquam, nullo pacto, minime, neutiquam.
Sans façon, Simpliciter.
=Façonner=, Informo, adumbro, formo, instituo, fingo, figuro, creo.
FACTION, Factio, partes, secta.
— (Garde), Excubiæ.
=Factieux=, Factiosus, seditiosus, turbulentus.
FACTOTUM, Omnium rerum actor et administer.
FACULTÉ, Facultas, facilitas, commoditas, occasio, ansa, potestas, copia.
FAIBLESSE, Imbecillitas, infirmitas, debilitas, defatigatio, fragilitas, exilitas, jejunitas.
=Faible=, Debilis, infirmus, imbecillus, pallidus, fractus, debilitatus, invalidus, exsanguis.
Devenir faible, Langueo, languesco, flaccesco, torpesco.
=Faiblement=, Imbecilliter, languide, exiliter, tenuiter, jejune.
FAILLIR, Labor, cado, ruo.
FAIM, Esuries, fames.
=Faim= (avoir), Esurio, fame fatigor, famem tolero.
Apaiser la faim, Famem sedo.
Mourir de faim, Fame morior.
FAISCEAU, Fascis.
Il marche précédé des faisceaux, Fasces illi præferuntur.
FAIT, Factum.
Fait glorieux, Egregia facta.
En fait, Revera.
=Faire=, Ago, tracto, curo, efficio, facio, tento, molior, gero, agito, effero, contendo, transigo, aggredior.
=Ne rien faire=, Otior.
C’en est fait, Actum est.
C’en est fait des arts, Artes omnes concidunt.
C’en est fait de vous, Conclamatum est de salute tua.
Il a bien fait de venir, Humaniter fecit quod ad me venit.
=Fait= (être), Fio.
FAÎTE, Fastigium, culmen, conus.
FALLOIR (il faut), Oportet, necesse est.
Comme il faut, Probe, recte, præclare.
FALSIFIÉ, Adulterinus, fucatus, adumbratus, non verus, non genuinus.
FAMEUX, Celeber.
FAMILLE, Familia, cognatio, gens, gentilitas, genus, stirps.
De la famille, Gentilis.
Propre à la famille, Gentilitius.
De votre famille, Vestras.
=Familiarité=, Familiaritas, consuetudo, necessitudo, conjunctio.
=Familier=, Familiaris, necessarius, intimus, domesticus.
FAMINE, Caritas annonæ.
Causer la famine, Famem inveho, arctiorem annonam facio.
FANATIQUE, Fanaticus, delirus, furens.
FANER (se), Defloresco, flaccesco.
=Fané=, Vietus.
FANFARON, Gloriosus, ostentator.
FANGE, Lutum.
=Fangeux=, Lutulentus, impurus, luto plenus.
FANTAISIE, Lubido, libido.
=Fantasque=, Morosus.
FANTÔME, Terricula, larva.
FARCIR, Infercio, infarcio, inculco.
FARD, Pigmentum, fucus, color, ornatus.
— (Tromperie), Simulatio.
=Farder=, Fuco.
=Fardé=, Infucatus, fucatus, coloratus, fucosus.
FARDEAU, Sarcina, pondus, onus.
FAROUCHE, Ferus, barbarus, immansuetus, immanis, violentus, torvus, horribilis.
FASCINER, Fascino.
FASTES, Fasti.
FATALITÉ, Fatum, infortunium.
=Fatal=, Fatalis.
=Fatalement=, Fataliter.
FATIGUE, Defatigatio, lassitudo.
=Fatiguer=, Fatigo, defatigo.
=Fatiguer= (se), Fatisco, deficio.
=Fatigant=, Laboriosus.
=Fatigué=, Fessus, defessus, languens, de via lassus, defatigatus, debilis, confectus.
=Fatigué de= (être), Tædet.
FAUBOURG, Suburbium.
FAUBOURGS (les), Suburbanitas.
FAUSSETÉ, Falsitas, perfiditas.
=Faux=, Falsus, perfidus, mendax.
=Faussement=, Falso, fallaciter, perfide.
FAUTE, Culpa, causa, meritum, crimen, reprehensio.
— (Péché), Peccatum, delictum, crimen, culpa, nota, maleficium, erratum, labor.
Commettre une faute, Pecco, delinquo.
Il n’est pas en faute, Nihil in eo culpæ hæret.
Avouer une faute, Culpam agnosco.
Rejeter la faute sur d’autres, Culpam transfero in alium.
=Fauteur=, Fautor, studiosus, patronus, adscriptor.
FAUVE, Fulvus.
FAUX, Falx.
Fabricant de faux, Falcarius.
FAVEUR, Gratificatio, gratia, beneficium.
Être en faveur, Gratia valeo.
Regarder comme une faveur, In summi beneficii loco pono.
En faveur de, Pro alicujus gratia.
=Faveur populaire=, Jactatio, favor, amor popularis.
Rechercher la faveur populaire, Aucupor gratiam populi.
Faveur (perdre la) populaire, Studium populi amitto.
=Favoriser=, Secundo, faveo, studeo, amo, complector, tueor, juvo, adjuvo.
=Favorable=, Secundus, propitius, prosper, prosperus.
=Favorable= (être), Faveo alicui.
FÉCONDITÉ, Fecunditas, ubertas, fertilitas.
=Féconder=, Fecundo, fructiferum facio, fecunditatem do.
=Fécond=, Uber, fertilis, fecundus.
FEINTE, Assimulatio, simulatio.
=Feindre=, Assimulo, simulo, fingo.
=Feint=, Fallax, fictus, simulatus, fucatus.
=Feinte= (avec), Ficte, simulate.
FÉLICITATION, Gratulatio, congratulatio.
=Féliciter=, Gratulor, congratulor, gratulatione utor.
Qui félicite, Gratulator.
FÉLICITÉ, Felicitas, beatitudo, prosperitas, res secundæ.
FEMME, Femina, mulier.
=De femme=, Femineus, muliebris, effeminatus.
A la façon des femmes. Muliebriter, effeminate.
FENÊTRE, Fenestra.
FENTE, Hiatus.
=Fendre=, Findo, diffindo, aperio, divido.
=Fendre= (se), Hio, disjunctus sum, apertus sum.
=Fendu=, Hiulcus, hians.
FER, Ferrum.
=De fer=, Ferreus.
Garni de fer, Ferratus.
Mine de fer, Ferraria.
FERME, Villa.
=Fermier=, Villicus, custos villæ, conductor, redemptor.
FERMETÉ, Constantia, firmitas, gravitas, firmitas animi.
=Ferme=, Constans, firmus, stabilis, gravis, constantia præditus, pervicax.
Ferme (être), Sto, consisto, permaneo, perduro, firmiter sto, persto, persisto, persevero.
=Fermement=, Firmiter, firme.
FERMER, Obstruo, obsero, obsepio, occludo, claudo, intercludo.
=Fermé=, Interseptus, interclusus, obstructus, vallatus, munitus.
FÉROCITÉ, Ferocitas.
=Féroce=, Ferox.
FERTILITÉ, Fecunditas, ubertas, fertilitas, abundantia.
=Fertile=, Fertilis, frugifer, fructuosus, opimus, ferax, uber.
FESTIN, Convivium omnibus rebus instructum et paratum, ornatum magnifice et splendide.
Préparer un festin, Convivium paro, orno, instruo; epulum do.
Assister à un festin, Convivium ineo, celebro.
FÊTE, Festum, festus dies.
Instituer une fête, Diem festum instituo.
Célébrer une fête, Ferias ago.
Observer les jours de fêtes, Dies festos celebro.
Ne pas sanctifier les fêtes, Festæ diei sanctitatem violare.
=De fête=, Festus, sacer, religiosus, dies festus, feriæ.
FÊTE-DIEU, Corporis Christi festum.
FÉTIDE, Fœtidus.
FEU, Ignis, flamma, incendium.
Allumer le feu, Ignem elicio.
Mettre le feu, Ignes infero, succendo, inflammo, incendo.
Il est plein de feu, Est animo ferventior.
FEUILLE, Folium, frondes.
Se couvrir de feuilles, Frondesco, frondes emitto.
Les feuilles tombent, Folia defluunt.
=Feuillage=, Frondes, arborum folia.
Abondant en feuillage, Frondosus, frondibus abundans.
=Feuille de= papier, Pagella.
=Feuille= écrite, Pagina.
=Feuillet=, Tabella, pagella.
=Feuilleter=, Volvo, evolvo.
FÈVE, Faba.
FÉVRIER, Februarius.
FIBRE, Fibra.
FICHER DANS, Infigo.
FICTION, Commentum, res ficta, inventio.
FIDÉLITÉ, Fidelitas, fides.
=Fidèle=, Fidelis, fidus, fide præditus.
=Fidèlement=, Fideliter.
FIEL, Fel.
FIER (se), Fido, credo, confido.
Se fier à la fortune, Spem in fortuna repono.
FIERTÉ, Ferocia, ferocitas, superbia.
=Fier=, Gloriosus, superbus, violentus.
=Fièrement=, Proterve, superbe, fiduciter, ferociter.
FIÈVRE, Febris.
Fièvre tierce, Febres tertianæ.
Petite fièvre, Febricula, commotiuncula.
Avoir la fièvre, Febricito, febri laboro.
La fièvre diminue, Febris se inclinat.
La fièvre l’a quitté, A febre relictus est.
FIGUE, Ficus.
=Figuier=, Ficus, arbor fici.
FIGURE, Descriptio.
FIL, Filum, linum.
Fil à plomb, Perpendiculum.
=Filer=, Neo, fila duco.
FILET, Plaga, rete, laquei.
FILS, Filius, natus, gnatus.
Adopter un fils, Filium adopto.
Aimer comme un fils, Filii caritate aliquem diligo.
FIN, Finis, exitus, ultimum, extremum.
La chose tire à sa fin, Parum abest a fine.
Mener à bonne fin, Transigo, perficio, absolvo.
Revenir de la fin au commencement, Redeo ad fontem.
La fin ne répond pas au commencement, Extrema primis non respondent.
Vers la fin de, Sub alicujus finem.
A la fin, Extremo.
Sans fin, Interminatus, immensus, infinitus, æternus.
Du commencement à la fin, A capite ad calcem.
=Finir=, Finio, perficio, conficio, absolvo, claudo, concludo, termino, fastigium impono, ad exitum perduco.
=Fini= (c’est), Actum est, desperatum est.
=Finalement=, Postremo, ad ultimum.
FINI (subst.), Perpolitio.
FINESSE, Subtilitas, tenuitas, gracilitas.
Parler avec finesse, Scite dico aliquid.
=Fin= (rusé), Callidus, prudens, argutus, festivus, urbanus, qui argutias habet, homo nasutus.
=Finement=, Subtiliter, acute, tenuiter.
FISC, Fiscus.
FISSURE, Fissum, fissio.
FIXER, Destino, designo, decerno, constituo, attribuo, despondeo.
=Fixer= (se), Sido.
=Fixé=, Fixus, decretus, statutus, firmus, satus.
FLAMBEAU, Lampas, lucerna, lychnum, lumen.
FLAMME, Flamma.
=De flamme=, Flammeus.
FLAIRER, Odoror, olfacio.
FLANC, Latus, ilia.
=De flanc=, In latus.
FLATTERIE, Adulatio, assentatio, blanditiæ.
=Flatter=, Adulor, blandior, assentor, auribus do.
=Flatteur=, Adulator.
=Flatteur= (en), Assentatorie.
FLÉAU, Pestis, pernicies, labes, lues.
— (Destructeur), Perditor.
Éloigner un fléau, Pestem averto.
FLÈCHE, Sagitta, jaculum.
FLÉCHIR, Inflecto, placo, mitigo, lenio.
=Flexible=, Flexibilis, tener, mobilis.
FLÉTRIR, Defloro, rei decus diminuo.
— (Marquer), Noto.
=Flétrissant=, Ignominiosus.
=Flétri=, Deformatus, forma atque ornamentis spoliatus, turpificatus.
FLEUR, Flos.
Cueillir des fleurs, Flores carpere.
Les arbres sont en fleurs, Arbores florent.
=Fleurir=, Effloresco, floreo, splendesco, eluceo, eniteo, vigeo.
=Fleuri=, Floridus.
FLEUVE, Flumen, fluvius, amnis, profluens.
Le fleuve est profond, Flumen est profundum.
Le fleuve prend sa source dans la montagne, Flumen in monte oritur.
=Fluviatile=, Fluviatilis.
FLOT, Unda, fluctus.
=Flottant= (être), Hæreo, dubito, pendeo.
FLOTTE, Classis, navium multitudo.
Équiper une flotte, Classem ædifico, orno, apparo, instruo.
Détruire une flotte, Classem frango, deprimo.
Couler bas une flotte, Classem demergo.
FLUET, Tenuis.
FLUIDITÉ, Liquor.
=Fluide=, Liquidus.
FLÛTE, Tibia, fistula.
Joueur de flûte, Tibicen, fistulator.
FLUX ET REFLUX, Æstus marini.
FOI, Fides, constantia.
Mauvaise foi, Fraudatio, perfidia, fraus.
Manquer à la foi jurée, Fidem violo.
Qui manque à la foi jurée, Perfidiosus, perfidus, insidiosus, fallax, improbus.
=Sans foi=, Perfidiose.
FOIE, Jecur, hepar.
FOIN, Fœnum.
=De foin=, Fœneus.
UNE FOIS, Semel.
Une autre fois, Alias, alio tempore, aliquando.
Combien de fois, Quoties.
Toutes les fois que, Quotiescumque.
FOLIE, Amentia, insania, furor, dementia, stultitia, deliramentum.
=Fou=, Amens, insanus, mente motus, perturbatus, stultus, demens, fanaticus.
=Être fou=, Insanio, desipio, furo, mentem amitto, deliro.
Vous le rendrez fou, A sanitate mentis hunc deturbabis.
=Follement=, Dementer.
FONCIÈREMENT, Introrsum.
FONCTION, Munus. Cf. Charge.
A FOND, Interius, penitus, omnino, perfecte, funditus.
Au fond, Revera.
De fond en comble, Funditus.
FONDATION, Substructio.
Faire des fondations, Substruo.
FONDEMENT, Initium, principium, fundamentum, sedes.
=Fonder=, Fundo, fundamentum jacio.
FONDS de terre, Fundus, possessio.
FONDRE sur les bataillons ennemis, Impressione aciem hostilem fundere, evertere.
FORCE, Potestas, potentia, vis, nervi, vires, robur, firmitas.
=Forces=, Vires, robur, lacerti.
Employer toutes ses forces, Nervos omnes adhibeo.
De toutes ses forces, Omnibus opibus ac viribus, summa ope.
De vive force, Per vim.
=Fort=, Fortis, magnanimus, strenuus, constans, potens, robustus, valens, animosus, vehemens.
=Être fort=, Valeo, vires habeo, potens sum.
=Fortifier= (se), Invalesco, corroboror, confirmor, firmior fio.
=Fortement=, Firme, firmiter, valide, enixe, magnopere, vehementer, insigniter, apprime, admodum.
=Forcé=, Necessarius, fatalis, opus, necesse.
=Forcé=, Coactus, expressus.
=Forcer=, Cogo, impello, compello.
=Forer=, Terebro.
FORET, Terebra.
FORÊT, Silva, nemus, saltus.
Couvert de forêts, Silvestris, saltuosus.
FORFAIT, Scelus, facinus, flagitium.
FORGER, Cudo, ferio, percutio.
Forger des mots, Fabricor verba.
FORMATION, Informatio, notio.
=Forme=, Forma, figura, species, imago.
Qui a plusieurs formes, Multiformis, diversus.
=Former= (élever), Formo, figuro, fingo, effingo, erudio, doceo, instituo, imbuo, instruo.
=Formellement=, Definite, aperte, finite.
FORT, Impense, valde, vehementer.
FORT, Castrum, locus muris munitus, castellum majus.
=Fortification=, Munimen, munimentum, communitio.
=Fortifier=, Munio, sepio, roboro, corroboro.
=Qui fortifie=, Munitor.
=Fortifié=, Munitus, armatus, vallatus.
Fortifié par la nature, Locus ipse positu defensus.
Fortifié par l’art, Munitus opere locus.
=Non fortifié=, Immunitus, apertus, non septus.
FORTUIT, Fortuitus.
=Fortuitement=, Fortuito, fortuitu casu.
FORTUNE, Fortuna, sors, fors, casus.
=Bonne fortune=, Fortuna prospera.
=Mauvaise fortune=, Fortuna adversa.
=Céder à la fortune=, Fortunæ cedo.
— (Biens), Pecunia, opes, divitiæ, fortunæ, copiæ, bona.
Dissiper sa fortune, Fortunam dissipo, pecuniam devoro, comedo, exhaurio.
Perdre sa fortune, Amitto.
Rechercher la fortune, Fortunæ consilia mea applico.
Artisan de sa fortune, Fortunæ suæ faber.
=Fortuné=, Faustus, fortunatus.
FOSSE, Fossa.
=Fossoyeur=, Fossor.
FOSSÉ, Fossa.
Entourer la ville d’un fossé, Oppidum fossa munire.
FOUDRE, Fulmen, fulgur.
Coup de foudre, Fulminum jactus.
Lancer la foudre, Fulguro, corusco.
La foudre est tombée, Fulmina ceciderunt.
Périr foudroyé, Fulmine pereo.
FOUET, Verber, virga, flagellum, lorum, flagrum.
=Fouetter=, Verbero, cædo, pulso.
FOUGÈRE (garni de), Filicatus.
FOUGUE, Violentia, vis, impetus, fervor.
FOUILLER, Perscrutor, exquiro, inquiro, exploro.
FOULE, Multitudo, vulgus, turba, cœtus, caterva.
La foule se pressait chez lui, Concursus fiebant magni ad illum.
=De la foule=, Gregarius.
FOULER AUX PIEDS, Calco, conculco, protero.
FOURBERIE, Fallacia, fraus, præstigiæ, dolus, simulatio, machinæ.
=Fourbe=, Fraudulentus, fallax, dolosus, mendax, malitiosus.
Avec fourberie, Fallaciter, dolose, malitiose, ficte, insidiose, simulate.
FOURCHE, Furca.
FOURMI, Formica.
FOURNEAU, Caminus, fornax.
FOURNIR, Præbeo, impertio, do, præsto, exhibeo, commodo, gratificor.
=Fournisseur=, Præbitor.
FOURRAGER, Frumentor, frumentum colligo.
=Fourrageur=, Pabulator.
FOURREAU, Vagina.
FOURVOYER (se), Deerro, aberro.
FOYER, Lares, penates, focus, ædes.
Rentrer dans ses foyers, In tecta discedo.
FRACAS, Sonitus, sonus, fragor.
=Fracasser=, Dirumpo, dirimo, rumpo.
FRAGILITÉ, Fragilitas.
=Fragile=, Fragilis.
FRAGMENT, Particula, fragmentum, appendicula.
FRAIS, Gelidus.
FRAIS, Sumptus, impensa, impendium.
Faire des frais, Sumptus affero alicui.
Il fut enterré aux frais du trésor public, De publico est elatus.
Estimer les frais d’un procès, Litis æstimationem facio.
FRANC, Incallidus, simplex, incautus.
=Franchement=, Candide, sincere, pure, benigne, ingenue.
FRANCHIR, Trajicio, transeo, traduco, supero, superscando.
=Franchissable=, Superabilis.
FRANGE, Fimbriæ.
FRAPPER, Ico, ferio, ictum do, verbero, frango, contero, percutio, cædo.
=Frapper= contre, Impingo, jacio, impello, obtundo.
=Frapper= (se) de ses propres armes, Meo gladio me jugulo.
FRAUDE, Fraus, dolus, malitia, fallacia, captio.
=Frauder=, Fraudo, fraudem facio, fallo, ludifico.
=Fraudeur=, Captator.
FRAYEUR, Timor, metus, formido, pavor.
Frayeur mortelle, Maximus terror.
FREIN, Frenum.
Mettre le frein, Infreno.
Qui n’a plus de frein, Effrenus.
FRÉMISSEMENT, Fremitus, strepitus.
=Frémir=, Fremo, perstrepo.
=Frémissant= d’indignation, Fremebundus.
FRÉQUENCE, Crebritas, frequentia.
=Fréquenter=, Frequento, sæpe adeo.
=Fréquent=, Creber, frequens, densus.
Devenir très fréquent, Percrebresco.
=Fréquemment=, Crebro, frequenter.
FRATERNITÉ, Germanitas, communio sanguinis.
=Fraternel=, Germanus.
=Fraternellement=, Germane, fraterne.
=Fratricide=, Fratricida.
FRÈRE, Frater, germanus.
=Fréquenter=, Frequento, celebro.
FRIANDISES, Bellaria.
FRIMAS, Pruina.
FRIPON, Fraudator, inficiator.
FRISER (se) les chevaux, Capillum calamistris inruo.
=Frisé=, Calamistratus.
Fer à friser, Calamister.
FRISSON, Horror.
=Frissonner=, Exhorresco, horrore perfundor.
FRIVOLE, Frivolus, nugatorius.
D’une façon frivole, Nugatorie, inaniter, inepte.
FROID, Frigus, vis frigorum.
=Froid pénétrant=, Penetrabile frigus.
=Froid= (avoir), Frigeo, algeo, conglacio.
=Froid= (adj.), Frigidus, gelidus, algidus.
Pays froid, Regio in qua frigus impendet intolerabile.
=Froidement=, Gelide.
FROMAGE, Caseus.
FROMENT, Triticus.
FRONDE, Funda.
=Frondeur=, Funditor.
FRONT, Frons.
=Front sévère=, Nubecula.
Rider le front, Frontem contraho.
Se frapper le front, Frontem ferio.
Dérider le front, Frontem explico.
FRONTIÈRE, Limes, finis, terminus.
FROTTER, Defrico, frico.
FRUGALITÉ, Frugalitas.
=Frugal=, Frugalis, frugi.
D’une façon frugale, Frugaliter, moderate.
FRUIT, Fructus, fruges, pomum.
Qui rapporte des fruits, Fructuosus, frugifer.
Qui porte des fruits, Frugifer.
FRUSTRER, Interverto, frustror.
FUITE, Fuga, effugium, vitatio.
Mettre en fuite, In fugam do.
Prendre la fuite, Terga verto, in fugam me conjicio.
=Fuir=, Fugio, fugito, perfugio, transfugio, refugio, recuso, vito, devito.
=Fuyard=, Fugax, ignavus, timidus.
Arrêter les fuyards, Recessum fugientibus non do.
Poursuivre les fuyards, In tergis fugientium hæreo.
=Fugitif=, Fugitivus, profugus.
FUMÉE, Fumus.
=Fumer=, Fumo, fumum emitto.
FUMIER, Stercus, sterquilinium.
Fumer la ferre, Stercoro, fimum agris adhibeo, stercus agris ingero.
FUNÉRAILLES, Exsequiæ, funus.
Faire les funérailles, Funus facio, exsequias facio, funero, sepelio.
Priver des funérailles, Exsequiis privo.
Être privé des funérailles, Exsequiarum honore careo.
=Funèbre=, Funebris, lugubris, funestus, luctuosus, nefastus, infelix.
FUNESTE, Exitiabilis, exitialis, exitiosus, perniciosus, calamitosus, mortifer, noxius.
FUREUR, Rabies, furor, insania.
Apaiser la fureur populaire, Tumultus comprimo.
Furieux, Furens, furibundus, furialis, rabidus, violentus, rabiosus, non sui compos.
Furieusement, Furenter, furiose, rabide.
Furie, Furia.
Furibond, Furibundus.
FURTIVEMENT, Furtim, clam, obscure.
Se glisser furtivement, Obrepo, irrepo.
FUSION, Fusio.
=Fondre= (se), Liquefio, liquesco, fluo.
FUTILITÉ, Inanitas, vanitas, inane, futilitas.
Poursuivre des futilités, Inania sector.
=Futile=, Vanus, inanis, futilis, levis, nugatorius, ineptus.
FUTUR, Futurus, eventurus.
G
GAGE, Pignus, hypotheca.
Donner en gage, Pro pignore trado, do pignori.
Recevoir en gage, Pignus accipio.
GAIETÉ, Festivitas, hilaritas, jucunditas, lepor.
=Gai=, Festivus, lepidus, facetus, suavis, amœnus, hilaris, hilarus.
=Gaiement=, Festive, belle, apte, hilare, hilariter.
GAIN, Quæstus, lucrum, emolumentum, merces, fructus, feneratio.
Obtenir gain de cause, Jus meum adipiscor.
=Gagner=, Lucrifacio, lucror.
Gagner plus d’argent, Plurimum lucror.
Attirer qqn par l’appât du gain, Illicio, allecto.
Gagner par des services, Demeror.
GALERIE, Ambulacrum.
GARANTIE (de signature), Chirographi cautio.
=Garant=, Adstipulator, confirmator, defensor, intercessor.
GARDE, Tutela, patrocinium.
=Garder=, Custodio, asservo, tueor; custodia asservo, servo.
=Gardien=, Custos, conservator, vindex, defensor.
=Gardien= (du temple), Ædituus, sacræ ædis custos.
=Garde= (d’une épée), Capulus, manubrium gladii.
=Garde= (prendre), Caveo, declino, vito.
=Garder= (se) de, Caveo.
=Garde= (faction), Excubiæ.
Monter la garde, Excubo, excubias ago.
Qui est de garde, Vigil.
GARNISON, Præsidium.
GASPILLER, Dissipo, dispergo, diffundo, consumo.
GÂTEAU, Offa.
GÂTER, Corrumpo, vitio.
Gâter une affaire, Rem deteriorem efficio.
=Gâté=, Putridus, rancidus.
GAUCHE, Lævus, sinister.
A gauche, Sinistra.
Tourné vers la gauche, Sinistrorsus.
GAULOIS, Gallus.
GAZON, Gramen, herba.
=De gazon=, Gramineus.
GAZOUILLEMENT, Susurrus.
GÉANTS, Gigantes.
GELÉE (blanche), Pruina.
=Geler=, Congelo, conglacio, duresco in glaciem.
Il gèle, Aquæ gelu durantur.
=Gelé=, Rigidus.
GÉMISSEMENT, Plangor, ploratus, uluatus, gemitus, suspirium.
=Gémir=, Gemo, gemitum facio, ingemo, ingemisco, fleo, suspiro.
=Gémissant=, Queribundus.
GÉNÉALOGIE (faire une), Generis seriem describo.
=Arbre généalogique=, Genealogica arbor.
=Généalogiste=, Genealogus.
GENDRE, Gener, maritus filiæ.
GÊNE financière, Summa difficultas nummaria.
GÊNER (dans vos affaires), Negotia tua disturbo, interrumpo, impedio.
GÉNÉRALAT, Imperium.
GÉNÉRAL, Imperator, dux, bello præfectus.
— (D’ordre religieux), Summus religiosæ familiæ præfectus.
=Généralissime=, Exercitus imperator summus.
GÉNÉRAL, Generalis, communis, universus, confusus.
En général, Universe.
=Généralement=, Vulgo, plerumque, generaliter, communiter, una comprehensione.
GÉNÉROSITÉ, Magnanimitas, magnitudo animi.
=Généreux=, Generosus, magnanimis, magnificus, liberalis, largus, munificus, beneficus, prolixus.
=Généreusement=, Munifice, liberaliter, large, prolixe.
GÉNIE, Ingenium, vis ingenii; genium, dæmon.
GENOU, Genu.
Se jeter aux genoux, Me ad pedes projicio, ad genua jaceo.
Fléchir les genoux, In genua procumbo.
A genoux, Genu flexo.
GÉOGRAPHIE, Geographia.
GÉOMÉTRIE, Geometria.
=Géométrique=, Geometricus.
=Géomètre=, Geometra.
GERBE, Manipulus.
GESTE, Gestus, motus corporis.
GESTION, Gestio, tractatio.
GIBET, Patibulum.
GLACE, Gelu, glacies.
=Glacé=, Gelidus, frigidus.
GLADIATEUR, Gladiator, lanista, bestiarius, mirmillo.
=De gladiateur=, Gladiatorius.
GLAIVE, Gladius, sica, pugio, ensis.
Tirer le glaive du fourreau, Gladium evagino, gladium nudo.
Remettre le glaive dans le fourreau, Gladium in vaginam recondo, vaginæ reddo.
Se percer de son glaive, In gladium incumbo.
Périr par le glaive, Gladio conficior.
GLANAGE, Spicilegium.
GLAND, Glans.
Qui porte des glands, Glandifer.
GLÈBE, Gleba.
GLISSER (se), Correpo, irrepo.
GLISSER (se) vers, Allabor, accedo, accido, adhæreo.
GLISSER (se) en rampant, Subrepo.
=Glissant=, Lubricus, præceps, periculosus, in proclive labens.
=Globe=, Globus.
GLOIRE, Gloria, claritas, splendor, amplitudo, lux, honor.
Se couvrir de gloire, Gloriam acquiro.
Augmenter sa gloire, Gloriam amplifico.
Détourner du désir de la, A gloriæ studio refreno.
Rechercher la gloire, Laudem peto.
S’attribuer la gloire, Laudem vindico mihi.
Mépriser la gloire, Gloriam abjicio.
N’avoir en vue que la gloire de DIEU, Ad DEI gloriam omnia refero.
=Se glorifier=, Præ me fero, profiteor, glorior.
=Glorieux=, Gloriosus.
=Glorieusement=, Gloriose, magnifice, elate.
GLOUTONNERIE, Helluatio.
=Glouton=, Helluo, commessator, ventri deditus, vorax.
Manger en glouton, Helluor, commessor.
GLU, Viscum.
=Gluant=, Viscosus.
GOND, Cardo.
GONFLER (se), Turgeo, tumeo, inflatus sum.
GONFLÉ, Turgidus, inflatus, tumidus.
GORGE, Jugulum, jugulus, collum, guttur.
Prendre à la gorge, Jugulum alicujus peto.
Pris à la gorge, Obtortus.
GOSIER, Fauces.
GOUFFRE, Baratrum, locus præceps, vorago, gurges, charybdis.
GOUJAT, Cacula, calo.
GOURMANDISE, Helluatio, voracitas, ingluvies, gula, edacitas.
Satisfaire sa gourmandise, Gulæ indulgeo.
=Gourmand=, Vorax, helluo, lurco.
GOÛT, Gustus, gustatus.
=Goûter=, Degusto, delibo, agnosco.
GOÛT (inclination pour), Studium, cupiditas.
Qui a du goût pour, Studiosus, cupidus, amans, observans.
=Goûter= (jouir), Perfruor, fruor, utor, potior.
=Sans goût=, Ineleganter, inconcinne, impolite.
GOUTTE, Stilla, gutta.
Eau de gouttière, Stillicidium.
Tomber goutte à goutte, Stillo.
GOUTTE (maladie), Podagra.
=Goutteux=, Arthriticus.
GOUVERNAIL, Gubernaculum, clavis.
GOUVERNEMENT, Administratio, gubernatio, curatio, regimen.
Avoir le gouvernement de la province, Provinciam summo cum imperio obtineo.
Être chargé du gouvernement de la république, Ad gubernacula reipublicæ admoveor.
Acceptez le gouvernement de l’État, Complectere rempublicam tuis curis.
=Gouverner=, Guberno, administro, rego, gero, moderor, clavem teneo, ad gubernacula sedeo.
=Gouverneur=, Gubernator, rector.
Gouverneur de province, Provinciæ præsum.
GRABAT, Grabatus.
GRÂCE, Gratia, grates, beneficium, venia, facultas.
Demander grâce, Gratiam repeto.
=Gracier= (faire grâce), Condono, in gratiam recipio.
Trouver grâce devant qqn, Ineo gratiam ab aliquo.
De grâce! Sodes! amato.
A titre de grâce, Præcario.
GRÂCE, Lepor, festivitas, jucunditas, venustas, hilaritas, humanitas, urbanitas.
=Action de grâces=, Grates, gratiæ.
Je vous rends grâces, Gratias tibi ago.
Rechercher les bonnes grâces, Gratiam alicujus aucupo.
Être dans les bonnes grâces, Summa apud aliquem gratia valeo.
Perdre les bonnes grâces, Collectam gratiam effundo.
=Gracieux=, Venustus, festivus, lepidus.
Peu gracieux, Illepidus, infacetus, invenustus.
=Gracieusement=, Urbane, facete, eleganter, scite, ornate, polite.
Avec grâce, Naviter.
Faire avec grâce, Navo, præsto, exhibeo.
Sans grâce, Illepide, infacete.
GRADATION, Gradatio.
=Graduellement=, Gradatim, gradibus, per gradus, sensim.
GRAIN, Granum.
=Graine=, Semen.
GRAISSE, Adeps.
=Gras=, Opimus, corporatus, pinguis, amplus, adipalis.
=Grammairien=, Grammaticus.
GRANDEUR, Magnitudo, amplitudo, moles, granditas.
— (Éclat), Amplitudo, gloria, dignitas, splendor, auctoritas, gravitas, præstantia.
=Grandeur= (d’âme), Excelsitas, celsitas, altitudo, magnanimitas.
=Grandir=, Cresco, adolesco.
=Grand=, Grandis, altus, immanis, magnus, ingens, excelsus.
Aussi grand, Tantus, mediocris, aliquantus.
=Grandi=, Adultus, grandior, progressa ætas, magis confirmata, major.
=Grandement=, Longe, multum, magnopere, oppido.
Avec grandeur, Magnifice.
=Grands=, Optimates.
Grand-maître de l’artillerie, Generalis armorum præfectus.
GRATIFICATION, Corollarium, appendix, accersio, donum.
=Gratifier= (de), Dono, largior, munere afficio, munus, donum affero.
GRATTER, Scabo.
GRATUIT, Gratuitus, sine præmio et mercede.
=Gratuitement=, Gratis, gratuito, sine mercede, sine præmio.
GRAVITÉ, Gravitas, auctoritas.
Être plein de gravité, Maximæ gravitatis sum.
=Grave=, Gravis.
GRAVEUR, Cælator.
=Graver=, Insculpo, imprimo, inscribo.
=Graver dans=, Ingenero.
GRAVIER, Gravea, arena.
GRAVIR, Scando, ascendo, conscendo.
GRÉ (de son plein), Sponte, vi sua, sua voluntate.
GREC, Græcus.
Parler le grec, Græce loquor.
A la grecque, Græce.
GREFFER (action de), Insitio, consitio.
=Greffé=, Insitivus, non nativus.
=GREFFIER=, Scriba, scriptor.
GRÊLE, Grando.
Il grêle, Grando cecidit.
=GRÊLE=, Tenuis.
GRENIER, Granarium, horreum.
GRENOUILLE, Rana.
GRIEF, Querela, querimonia, questus, conquestio.
GRIFFE, Ungula.
GRILLE, Clathri.
=Grillage=, Cancelli forenses.
GRILLER (de), Prurio.
GRIMPER (à), Scando.
GRINCEMENT, Stridor, strepitus.
=Grincer=, Strideo, ringor.
GRIS-VERT, Cæsius.
=Grisonner=, Canesco, senesco, inveterasco.
GROGNER, Gannio.
GRONDER, Increpo, redarguo, accuso.
GROSSIER, Impolitus, rudis, inelegans, inconcinnus, infacetus, horridus, incultus, asper, dirus, ferus, barbarus, immanis, immansuetus; rusticus, rusticanus, agrestis, inurbanus, illepidus.
=Grossièrement=, Aspere, rustice, crasse, barbare.
GROUPER, Condenso, cogo.
GRUE, Grus.
GUÉ, Vadum.
=Guéable=, Vadosus.
GUÈPE, Vespa.
GUÉRISON, Sanatio, sanitas, salus.
=Guérir=, Curo, curationem adhibeo, valetudini restituo, sano.
Le temps guérit tous les maux, Tempus, omnem adversæ fortunæ recordationem ex animo expellit.
=Guérissable=, Sanabilis.
GUERRE, Bellum, tempus belli, mars.
Guerre civile, Bellum intestinum.
Guerre d’extermination, Bellum internecionum.
La guerre est imminente, Bellum imminet.
Faire les préparatifs de la guerre, Bellum paro.
Faire la guerre, Bello, belligero, bellum gero.
Traîner la guerre en longueur, Bellum protraho.
La guerre est sur le point de finir, Bellum remittit.
Terminer une guerre, Bellum absolvo.
=Guerrier=, Bellator, pugnax.
GUET (faire le), Speculor, in specula sum.
GUÊTRE, Ocrea.
Qui a des guêtres, Ocreatus.
GUIDE, Rector, gubernator.
Guider, Præmonstro, prænuntio, monstro.
GUIRLANDE, Serta, corona, corolla.
GUISE (faire à sa), Meo utor consilio, me ipsum adhibeo in consilium.
GYMNASE, Gymnasium.
=Gymnasiarque=, Gymnasiarchus.
H
HABILETÉ, Habilitas, agilitas, prudentia, sapientia, consilium, ratio.
=Habile=, Solers, sagax, perspicax, peritus, gnarus, ingeniosus, habilis, aptus.
=Habilement=, Callide, astute, caute, perite, provide, argute, scienter, apte.
HABILLEMENT, Vestis, vestitus, vestimentum.
HABITATION, Habitatio.
=Habiter=, Habito, colo, incolo, domicilium habeo, sum.
=Habiter= (près de), Accolo, juxta colo, habito.
=Habitable=, Habitabilis.
=Habitant=, Habitator, incola.
HABITUDE, Habitus, consuetudo, assuetudo, mos, modus, institutum.
Il garde ses habitudes, Instituto suo utitur.
Qui n’a pas l’habitude de, Insolens, insolitus, imperitus.
Perdre l’habitude de, Desuefacio, consuetudinem tollo.
Reprendre ses anciennes habitudes, In eamdem vitæ consuetudinem revolvor.
=Habituer à= (s’), Suesco, assuesco, consuesco.
=Habitué= (être), Soleo.
HACHE, Securis.
HAIE, Septum.
HAILLONS, Pannus.
Vêtu de haillons, Pannosus, pannis obsitus, male vestitus, sordidatus.
HAINE, Odium.
Être animi d’une grande haine, Flagro odio.
Concevoir de la haine, Ad inimicitias voco.
Exciter la haine contre qqn, Odium in aliquem concito.
Apaiser la haine, Odia mitigo.
Assouvir sa haine, Expleo odium ac saturo.
=Haïr=, Odi, odio habeo.
=Qui hait=, Exosus, qui odio habet.
=Haï=, Invisus, odiosus.
=Par haine=, Invidiose, odiose.
HALETANT, Anhelus.
HAMEÇON, Hamus.
HAMPE, Hastile.
HARANGUE, Oratio ad populum, concio, sermo.
=Haranguer=, Concionor, concionem habeo.
HARASSÉ, Fatigatus, defessus, languens.
HARCELER, Lacesso, irrito, insector.
HARDIESSE, Confidentia, impudentia, temeritas, audacia.
=Hardiment=, Libenter, audacter, fidenter, proterve, confidenter, animose.
HARMONIE, Harmonia, concentus.
— (Accord entre les gens), Harmonia, unanimitatis.
=Harmonieusement=, Numerose.
HASARD, Casus, fortuna, sors, alea.
Le hasard est puissant, Fortuna multum potest.
Tenter le hasard, Fortunam tento.
A tout hasard, In omnem eventum.
Au gré du hasard, Ut fors tulerit.
Par hasard, Fortuito, casu.
Il arrive par hasard, Casu evenit.
HÂTE, Properantia, properatio, festinatio.
A la hâte, Sine mora, cito.
=Hâter= (se), Accelero, maturo, propero, festino, premo, urgeo.
Qui se hâte, Festinus, properans.
Avec hâte, Festinanter, equis velisque, propere.
=Hâtif=, Præcox.
HAUTEUR, Altitudo, celsitas.
HAUT (du toit), Fastigium domus.
=Haut=, Altus, sublimis, excelsus, editus, excitatus humo.
Reprendre la chose de plus haut, Exordium longius peto.
Haut (en), Alte, sublime, sursum.
=Hautain=, Imperiosus, superbus, ferox.
HÉLAS! Heu, eheu, væ.
HENNISSEMENT, Hinnitus.
=Hennir=, Hinnio.
HÉRAUT, Præco, caduceator.
HERBE, Herba.
Pousser de l’herbe, Herbesco.
De couleur d’herbe, Herbeus.
HERCULE (par)! Hercle, hercule.
HÉRÉSIE, Heresis, secta, opinio a vera doctrina aberrans.
L’hérésie se propage, Serpit hæresis.
=Hérésiarque=, Hæreticus.
Devenir hérétique, Sinceræ religioni castra desero.
HÉRISSÉ, Hirsutus, asper, horridus.
HÉRITAGE, Hæreditas, patrimonium.
Enlever un héritage, Hereditatem alio averto.
Conserver son héritage, Rem a parente traditam servo.
Faire participer à un héritage, In partem hæreditatis aliquem voco.
=Hériter=, Hæreditatem teneo.
=Héritier=, Hæres.
Il a institué son héritier, Hæredem instituit.
Héritier de plusieurs, Multorum relictus est hæres.
=Héréditaire=, Hæreditarius, gentilitius.
HÉROÏQUE, Heroicus, herous.
=Héros=, Heros, princeps.
HÉSITATION, Hæsitatio, dubitatio, cunctatio, mora, tarditas.
=Hésiter=, Hæsito, dubito, titubo, timeo, cunctor, differo.
=Qui hésite=, Cunctabundus, segnis, resistens, cunctator.
=Hésitation= (avec), Cunctanter, lente.
HEUREUX, Faustus, fortunatus, felix, beatus.
Puissiez-vous être toujours heureux! Utinam omnia tibi feliciter succedant.
Rendre heureux, Fortuno, servo, augeo.
=Heureusement=, Fauste, fortunate, feliciter, beate.
HEURTER contre, Allido, impingo, incurro, affligo, concutio, vehementer commoveo.
HIATUS (avec des), Hiulce, aspere, vaste, rustice (loqui).
HIBOU, Bubo, strix, noctua.
HIDEUX, Teter, flagitiosus, deformis.
HIER, Heri, hesterno die.
D’hier, Hesternus.
HIRONDELLE, Hirundo.
HISTOIRE, Historia, annales.
Écrire l’histoire, Res gestas ad memoriam præscribo.
On lit dans l’histoire, Annales perhibent.
=Historien=, Historicus.
HISTORIETTE, Fabella, fabula.
HISTRION, Histrio, actor scenicus, comœdus.
HIVER, Hiems, hibernum tempus, bruma.
L’hiver passe, Hiems senescit.
Quartiers d’hiver, Hiberna, hibernaculum.
Passer l’hiver, Hiemo, hiberno.
D’hiver, Hibernus, hiemalis.
HO! Hui.
HOCHETS, Crepundia.
HOLA! Heus! oh! eho!
HOMME, Homo, mortalis, vir.
Homme de rien, Ignotum ac vile caput.
Homme petit, faible, Homuncio, homunculus.
=Homicide=, Homicida, sicarius.
— Homicidium, cædes.
=Honnêteté=, Bonitas, ingenuitas, honestas, probitas, honestum, decens, decorum.
=Honnête=, Ingenuus, honestus, probus, bonus.
=Honnêtement=, Caste, integre, pure.
HONNEUR, Dignitas, honor, splendor, auctoritas, laus, gloria, decus, amplitudo.
Conserver son honneur, Tueor dignitatem.
Porter atteinte à l’honneur, Dignitatem lædo, minuo.
Soutenir l’honneur, Dignitatem sustineo.
Élever aux honneurs, Promoveo ad honores.
Parvenir aux honneurs, Honores consequor.
Combler d’honneurs, Honores decerno.
Rechercher les honneurs, Honores affecto.
Obtenir de grands honneurs, In magno apud omnes honore sum.
=Honorer=, Honoro, honorem habeo, honesto, decoro, colo, observo, veneror, amo, diligo, honorem alicui habeo.
=Honoré=, Honoratus, decorus, honestus.
=Honoré= (être), Laudibus floreo.
=Honoraire=, Honorarius.
=Honorifique=, Honorificus.
=Honorable=, Honorabilis, gloriosus.
Regarder comme honorable de, In gloria id pono.
=Honorablement=, Honorate, honorifice, honeste, decore, laudate, recte, laudabiliter, graviter.
HONTE, Dedecus, ignominia, infamia, macula, opprobrium, flagitium, nequitia, turpitudo, fœditas.
Il regarde comme une honte pour lui, Probro, vitio, dedecori sibi vertit, dat.
=Avoir honte=, Pudet, pudore afficior, erubesco.
Être couvert de honte, Rubore suffundor.
=Honteux=, Turpis, inhonestus, fœdus, inquinatus, flagitiosus, nequam.
Faire qqche de honteux, Turpiter ago.
D’une façon honteuse, Turpiter, turpe, nequiter, nefarie, tetre.
HORIZON, Horizon, finiens.
HORLOGE, Horologium.
HORREUR (avoir en), Abhorreo, aversor, abominor, aspernor, formido, timeo, horreo, metuo, cohorreo.
Frémir d’horreur, Perhorresco.
Être saisi d’horreur, Horreo.
=Horrible=, Horrendus, horrificus, horribilis, formidolosus, metuendus, infandus, exsecrandus.
HORS, E, ex, extra, extrinsecus, foris.
Être hors de soi, Furo, insanio, bacchor, furore inflammor.
HORTICULTURE, Topiaria.
HOSPITALITÉ, Hospitium, familiaritas, amicitia.
Donner l’hospitalité, Hospitem admitto.
Refuser l’hospitalité, Alicui hospitium renuntio.
HÔPITAL, Xenodochium, diversorium publicum peregrinorum.
=Hospitalier=, Hospitalis, qui libenter recipit.
HÔTE, Hospes.
HOSTIE, Hostia, victima.
HÔTEL-DIEU, Nosocomium.
HOUSSE, Ephippia.
HOYAU, Ligo.
HUÉE, Sibilus.
=Huer=, Exsibilo, explodo.
HUILE, Oleum.
Relatif à l’huile, Olearius.
HUIT, Octo.
HUÎTRE, Ostrea.
HUMANITÉ, Humanitas, lenitas, facilitas, comitas, urbanitas, benignitas, navitas morum.
=Humain=, Humanus.
=Humainement=, Humane, humaniter, benigne.
HUMEUR, Bilis, ira.
=Avec humeur=, Morose.
HUMECTER, Humecto, humidum facio, humore aspergo, madefacio.
HUMIDE, Humidus, humorem habens, udus, madidus.
Rendre humide, Madefacio.
=Humide= (être), Humesco, madeo; madidus, humidus fio.
HUMILITÉ, Modestia animi, submissio animi, sui despicientia.
=Humilier=, Deprimo, conculco.
=Humilier= (s’), Demitto me.
=Humble=, Humilis, demissus, jacens, abjectus.
=Humblement=, Humiliter, submisse, demisse.
HURLER, Ululo.
HUTTE, Casa agrestis.
HYDROPISIE, Aqua Intercus.
HYPERBOLE, Superlatio.
HYPOCRITE, Simulator, adulator.
I
IAMBE, Iambus.
=Iambique=, Iambicus.
ICI (sans mouv.), Hic, isthic, illic.
Ici (avec mouv.), Huc.
=D’ici=, Hinc, ex hoc loco, isthinc.
IDÉE, Species rerum, prima et inchoata intelligentia, phantasia.
— (Connaissance), Notitia, notio, cognitio.
Venir à l’idée, In mentem venit.
Rien ne me fera changer d’idée, Nulla re a proposito deterreor.
IDES, Idus.
IDIOT, Idiota.
IDOLE, Idolum.
IDOLÂTRIE, Cultus falsorum numinum.
=Idolâtre=, Cultor falsorum numinum.
IGNOMINIE, Ignominia, infamia, dedecus, contumelia, probrum.
=Ignominieux=, Probrosus, ignominiosus.
IGNORANCE, Ignorantia, ignoratio, inscientia.
=Ignorer=, Nescio, ignoro, sum ignarus, inscius sum.
=Ignorant=, Imperitus, inscius, rudis, ignarus, indoctus, nescius.
=En ignorant=, Imperite, inscite, indocte, imprudenter.
ÎLE, Insula.
ILLETTRÉ, Illitteratus.
ILLICITE, Illicitus, nefas.
ILLUSTRATION, Ornamentum, decus, insigne, honor, dignitas, lumen, illustratio.
=Illustre=, Præclarus, eximius, egregius, insignis, nobilis, notatus, inclitus, clarus.
=Illustrer=, Illustro, illumino, collustro.
IMAGE, Imago, simulacrum, species, exemplar.
IMAGINATION, Excogitatio.
=Imaginer=, Excogito, cogitando invenio, fingo, meditor.
=Imaginer= (s’), Persuasum habeo, animo mihi repræsento.
IMBÉCILE, Baro, homo stupidus.
IMBERBE, Imberbis.
IMBIBER, Madefacio, imbuo, tingo, inficio.
IMITATION, Imitatio, æmulatio.
=Imiter=, Imitor, adumbro, exprimo, imitatione exprimo.
IMITATEUR, Imitator, æmulator, æmulus.
IMITABLE, Imitabilis.
IMMATÉRIEL, Incorporeus, quod corpore caret.
IMMÉDIATEMENT, Subinde, statim post.
IMMENSITÉ, Immensitas, infinitas, innumerabilitas.
=Immense=, Immensus, infinitus, profundus, ingens, immanis, grandis.
IMMINENT, Instans, imminens.
IMMISCER (s’), Me misceo, me ingero, me insero.
IMMOBILE, Immobilis, torpens, immotus.
IMMODÉRÉ, Intemperans, immoderatus.
=Immodérément=, Impotenter.
IMMOLER, Sacrifico, immolo, macto.
IMMORALE (d’une façon), Obscœne, turpiter.
IMMORTALITÉ, Immortalitas.
=Immortaliser=, Immortalitati trado, immortalitati commendo.
=Immortel=, Immortalis, indissolubilis, sempiternus.
=A la façon des immortels=, Immortaliter.
IMMUTABILITÉ, Immutabilitas, necessitas.
=Immuable=, Immutabilis, immobilis, perennis.
IMPAIR, Impar.
IMPARFAIT, Imperfectus, inchoatus, non absolutus, adumbratus, affectus.
IMPÉNÉTRABLE, Impenetrabilis.
IMPÉRIEUX, Imperiosus, superbus.
IMPERTINENCE, Fatuitas.
=Impertinent=, Petulans, audax.
IMPÉTUOSITÉ, Impetus, vis, violentia, ferocia, conatus.
IMPIE, Impius, nefarius, nefandus, detestabilis, impurus.
Tout ce qui est impie, Nefas.
D’une façon impie, Impie, nefarie, sceleste, turpiter.
=IMPITOYABLE=, Immisericors, immansuetus, superbus, infestus.
IMPLACABLE, Implacabilis, inexorabilis.
IMPLORER, Imploro, invoco, flagito.
IMPORTANCE, Momentum, pondus.
Il importe, Refert, interest, ad rem pertinet.
Cela vous importe peu, Hoc tua nullam in partem interest.
Cela vous importe beaucoup, Hoc tua multum refert.
N’importe lequel des deux, Utervis.
=Importante= (chose), Magnum habens momentum, multum momenti est.
Peu important, Parvus, modicus, angustus, tenuis, minutus, futilis, vanus, levis.
IMPORTATION, Invectio.
=Importer=, Inveho, importo.
On importa une grande quantité de blé, Maxima frumenti copia advecta est.
IMPORTUN, Interpellator, interventor.
IMPOSER, Impono, injungo.
En imposer, Impono alicui.
=Imposer= (s’), Me intrudo.
IMPÔT, Vectigal, pensio.
Exempt d’impôts, Immunis.
Perception des impôts, Vectigalium cura.
=Imposer=, Vectigal impono.
Payer l’impôt, Vectigal pendo.
Exempter d’impôts, Vectigalibus libero.
Qui concerne les impôts, Vectigalis, stipendiarius, tubulerus.
IMPRÉCATION, Diræ, furiæ, minæ, exsecrationes, imprecationes.
=Charger d’imprécations=, Exsecror, imprecor, abominor, detestor.
IMPRÉGNER, Inficio, imbuo.
IMPRESSION, Affectus, affectio.
Faire impression, Animum pello.
IMPRIMER (dans l’esprit), Impingo, infigo.
Imprimer un livre, Typis edo.
IMPROVISÉ, Extemporalis.
IMPROVISTE (à l’), Improviso, ex improviso, ex inopinato, derepente, subito, repentino.
Venir à l’improviste, Intervenio; de improviso venio, intersum.
IMPRÉVU, Improvisus, inopinatus, repentinus, fortuitus.
IMPRUDENCE, Temeritas.
IMPRUDENT, Imprudens, incautus, improvidus, temerarius.
=Imprudemment=, Incaute, incallide, imprudenter, temere, inconsiderate.
IMPUDENCE, Impudentia, procacitas, petulantia, protervitas.
=Impudent=, Impudens, inverecundus, procax, petulans, audax.
=Impudemment=, Impudenter, audacter, procaciter, petulanter, licenter.
IMPUDICITÉ, Impudicitia.
=Impudique=, Impudicus, lascivus, libidinosus, luxuriosus.
IMPUISSANCE, Impotentia.
=Impuissant=, Impotens, invalidus, infirmus.
IMPULSION, Impulsio, impulsus, commotio.
IMPUNITÉ, Impunitas, licentia, venia.
=Impuni=, Impunitus, inultus.
Rester impuni, Pœnam effugio, impunitus maneo.
=Impunément=, Impune, tranquille.
IMPURETÉ, Impuritas, flagitia turpitudinis.
=Impur=, Immundus, impurus, illotus, sordidus, contaminatus, sceleratus.
D’une façon impure, Impure, spurce, fœde, obscœne, turpiter.
INABORDABLE, Invius.
INACCESSIBLE, Inaccessus, invius, impenetrabilis.
INACCOUTUMÉ, Insolitus, insuetus, novus, inusitatus, inexpertus.
INACHEVÉ, Infectus.
INACTIF, Otiosus, nihil agens, négligens, oscitans, piger.
Demeurer inactif, Oscitor, otior.
INANITION, Inedia.
=Inanimé=, Inanimatus, inanimis, expers vitæ, inanimus, exanimis.
INATTENDU, Inexspectatus, insperatus, repentinus, subitus, nec opinatus.
INATTENTION, Inconsiderantia, negligentia.
=Inattentif=, Oscitans, negligens.
INAUGURER, Inauguro, consecro, dedico.
INCENDIE, Incendium, ardor, flamma.
Allumer un incendie, Incendium excito.
Éteindre un incendie, Incendium exstinguo.
Sauver de l’incendie, Ab incendio libero.
=Incendier=, Incendo, inflammo, incendium facio.
INCERTITUDE, Hæsitatio.
=Incertain=, Incertus, obscurus, fallax, dubius.
=Incertain= (être), Fluctuo.
INCISE, Incisum, incisio.
Par incises, Incise, incisim, cæsim.
INCIVIL, Inurbanus, insulsus, infacetus, inhumanus, ineptus.
INCLINATION, Inclinatio, proclivitas.
=Incliné=, Pronus, flexus, inclinatus, cernuus, deflexus.
INCOMMODITÉ, Incommoditas, incommodum.
=Incommoder=, Incommodo, incommodum affero, obturbo, molestus sum.
=Incommode=, Molestus, intempestivus.
D’une façon incommode, Incommode, moleste.
INCONNU, Ignotus, obscurus, incognitus, ignobilis, humilis.
INCONSÉQUENT, Qui sibi non constat.
D’une façon inconséquente, Inconstanter, leviter.
INCONSIDÉRÉ, Incautus, inconsideratus, inconsultus, temerarius, imprudens.
=Inconsidérément=, Improvide, incaute, inconsiderate, imprudenter, temere.
INCONSTANCE, Inconstantia, levitas, mutabilitas, vanitas, mobilitas.
=Inconstant=, Inconstans, ingenii mobilis, levis, infidelis, infidus, mobilis.
INCONVENANT, Indecorus, turpis, inhonestus, pravus, inconveniens.
D’une façon inconvenante, Indecore.
INCONVÉNIENT, Incommodum, damnum, detrimentum.
INCORRECT, Mendosus, vitiosus.
D’une façon incorrecte, Mendose, vitiose.
INCORRIGIBLE (il est presque), Nullum pene correctioni locum relinquit.
INCRÉDULE, Incredulus.
INCROYABLE, Incredibilis, inauditus.
D’une façon incroyable, Incredibiliter.
INCULQUER, Ingenero, ingigno.
INCULTE, Vastus, incompositus.
— (Grossier), Impolitus, rudis.
INCURIE, Incuria, negligentia.
INCURABLE, Insanabilis, desperatus.
INCURSION, Impetus, incursio, excursio.
Faire une incursion, Agros incurso, irruo, excurro, invado.
INDÉCEMMENT, Indecenter.
INDÉCIS (être), Hæreo, dubito, pendeo.
INDÉPENDANT, Liber, non impeditus, integer.
INDICATION, Destinatio, descriptio, indicium, documentum, nota.
=Indice=, Significatio, signum, index.
=Indiquer=, Designo, describo, noto, significo, constituo, destino, definio.
INDIFFÉRENCE (je suis dans la plus complète), Neutram in partem moveor.
=Indifférent=, Indifferens.
INDIGENCE, Paupertas, tenuitas, inopia, penuria, egestas, indigentia.
Être dans l’indigence, Indigeo, egeo.
INDIGÈNE, Indigena.
INDIGESTION, Crapula, dissoluta victus ratio, cruditas.
INDIGNITÉ, Indignitas, turpitudo, atrocitas.
=Indigne=, Indignus, turpis, iniquus.
=Indignement=, Fœdissime, turpissime.
INDIGNATION, Indignatio, stomachus, ira.
Plein d’indignation, Indignabundus, indignans, obiratus.
=Indigner=, Indignationem concipio.
INDISPENSABLE, Necessarius, fatalis, opus, necesse.
INDISPOSITION, Invaletudo.
INDISSOLUBLE, Indissolubilis.
INDISTINCTEMENT, Promiscue, sine discrimine.
INDIVISIBLE, Individuus, simplex.
INDOLENCE, Ignavia, inertia, desidia, languor, socordia, tarditas.
=Indolent=, Segnis, piger, languens.
INDOMPTABLE, Indomabilis.
=Indompté=, Indomitus, effrenatus, insociabilis.
INDULGENCE, Indulgentia, obsequium, patientia, lenitas, mansuetudo, placabilitas.
Être indulgent pour qqn, Indulgeo, obsequor, facilis sum in aliquem.
Avec indulgence, Remisse, leniter.
INDUSTRIEUX, Solers, ingeniosus.
=Industrieusement=, Solerter, segniter.
INÉGAL, Inæquabilis, inæqualis.
=Inégalement=, Inæqualiter.
INÉPUISABLE, Inexhaustus.
INESPÉRÉ, Insperatus.
INESTIMABLE, Inæstimabilis.
INÉVITABLE, Necessarius, fatalis, opus.
INEXORABLE, Inexorabilis, implacabilis, inexpugnabilis, inexplebilis.
INEXPÉRIMENTÉ, Inexpertus, rudis, imperitus.
INEXPIABLE, Inexpiabilis.
INEXPLICABLE, Inexplicabilis, inenodabilis.
INEXPUGNABLE, Inexpugnabilis, tutus, munitus, invictus.
INEXTRICABLE, Inenodabilis.
INFAMIE, Ignominia, turpitudo, dedecus, flagitium, nota, probrum, convitium, maledictum.
Souillé d’infamie, Plurimis flagitiis contaminatus.
Noter d’infamie, Ignominia afficio.
=Infâme=, Probrosus.
=Infamant=, Turpis, flagitiosus, infamis.
Cela n’a rien d’infamant, Nullam ea res infamiam habet.
D’une façon infâme, Turpiter, turpe, obscœne, nequiter, nefarie.
INFANTERIE (troupe d’), Pedestres copiæ.
Être dans l’infanterie, Pedibus stipendia facio.
INFATUER, Infatuo, fatuum reddo.
INFECT, Fœtidus.
=Infecter=, Inficio, corrumpo, vitio.
INFÉRIEUR, Inferior.
INFERNAL, Infernus.
INFIDÉLITÉ, Infidelitas, perfidia.
=Infidèle=, Infidelis, infidus.
Être infidèle à, Deficio a meipso.
Infidèle à mes principes, Discedo a meipso.
INFIME, Infimus.
INFINITÉ, Innumerabilitas.
=Infini=, Infinitus, immensus, indeterminatus, inexhaustus.
A l’infini, Infinite.
INFIRMITÉ, Infirmitas, debilitas.
=Infirme=, Infirmus, debilis, carens viribus, fractus.
=Infirmer=, Infirmo, debilito, frango.
INFLAMMATION, Inflammatio, ardor.
INFLEXION, Flexio, flexus, anfractus.
INFLIGER, Infligo, infero.
INFLUENCE, Pondus, auctoritas.
Avoir de l’influence, Apud aliquem possum.
INFORMATION, Percontatio, quæstio.
=Informer=, Prænuntio, præmonstro, prædico.
=Informer= (s’), Sciscitor, percontor, quæro.
INFORME, Informis.
INFRANCHISSABLE, Inexsuperabilis.
INGÉNIEUX, Ingeniosus, solers.
Traits ingénieux, Argutiæ.
=Ingénieusement=, Ingeniose, solerter, subtiliter, acute, argute.
INGÉNU, Ingenuus, honestus.
=Ingénument=, Ingenue, sincere, candide.
INGRAT, Ingratus, immemor beneficii.
En ingrat, Ingrate, illiberaliter.
INHABILE, Inhabilis, ineptus.
INHABITABLE, Inhabitabilis, desertus, incultus, vacuus.
INHOSPITALITÉ, Inhospitalitas.
=Inhospitalier=, Inhospitalis, asper, desertus.
INHUMANITÉ, Inhumanitas, crudelitas, immanitas.
=Inhumain=, Inhumanus, ferus, crudelis, immanis.
=Inhumainement=, Inhumane, inhumaniter.
INHUMATION, Inhumatio, sepultura.
INIMITIÉ, Inimicitia, alienatio, disjunctio.
ININTELLIGIBLE, Obscurus.
INITIÉ (être), Initio, devoveor.
INJURE, Convitium, maledictum, probrum, contumelia, crimen, opprobrium.
En venir aux injures, Ad verborum contumelias descendo.
Souffrir des injures, Convitio jactor, contumeliam accipio.
Pardonner les injures, Injurias contemno, obliviscor.
Venger une injure, Ulciscor, pœnam repeto, punio.
=Injurier=, Maledico, maledictis prosequor, probra insero.
Qui injurie, Conviciator, maledicus.
INJUSTICE, Injuria, iniquitas, injustitia.
Souffrir une grande injustice, Injuriam accipio gravissimam.
Oublier les injustices, Injurias oblivione contero.
=Injuste=, Injustus, iniquus, injuriosus, nefas.
=Injustement=, Improbe, injuste, inique, perverse, nequiter, immerito.
Être injustement condamné, Judicio iniquo jugulor.
INNÉ, Innatus, insitus, ingenitus.
INNOCENCE, Innocentia.
=Innocent=, Purus, mundus, castus, innocens, innoxius.
Il est innocent, Culpa caret.
=Innocemment=, Pure, sincere, caste.
INNOMBRABLE, Innumerabilis, innumerus.
INOCCUPÉ (être), Vaco, nihil ago, cesso.
INOFFENSIF, Innocuus.
INONDATION, Proluvies, eluvies, eluvio.
=Inonder=, Inundo, alluo, obruo, respergo, perfundo, superfluo.
INOPINÉ, Inopinatus, nec opinatus, improvisus.
=Inopinément=, Inopinate.
INOPPORTUN, Inopportunus.
INOUÏ, Inauditus.
INQUIÉTUDE, Sollicitudo, angor, cura, molestia, scrupulus.
Il m’a enlevé cette inquiétude, Magna me cura levavit; curam meam levavit.
=Inquiéter=, Sollicito, ango.
=Inquiéter de= (s’), Curo.
=Inquiet=, Sollicitus, anxius, perturbatus, pavidus, metuens, timens.
INSAISISSABLE, Incomprehensus, non perceptus, incognitus.
INSALUBRE, Pestilens, pestifer.
INSATIABLE, Insatiabilis, insaturabilis, inexplebilis.
INSCRIPTION, Inscriptio, titulus.
Orner d’une inscription, Inscribo, imprimo.
=Inscrit=, Adscriptitius, adscriptus.
INSECTE, Bestiola.
INSENSÉ, Ineptus, insanus, furens, amens, fanaticus, vecors, mente captus.
INSENSIBILITÉ, Indolentia.
Rendre insensible, Obstupefacio, stupefacio.
Devenir insensible, Occalesco, obduresco.
Insensible à la douleur, Ad omnem dolorem occalesco.
=Insensiblement=, Paulatim, sensim, gradatim, leniter.
INSERTION, Interjectio, interpositio.
=Insérer=, Interpono, interjicio, in medio colloco.
INSIGNE (décoration), Insigne, signum, indicium, nota, ornamentum.
INSIGNIFIANT, Levis, vanus, futilis.
INSINUER (s’), Insinuo, influo, irrepo.
S’insinuer fort avant dans l’amitié de qqn, In alicujus me consuetudinem immergo.
INSISTER, Insisto, urgeo.
INSOCIABLE, Insociabilis.
INSOLENT, Insolens, superbus, elatus.
INSOMNIE, Vigilia.
INSOUCIANT, Negligens, socors.
INSOUTENABLE, Improbabilis, non probabilis.
INSPECTEUR, Episcopus, custos, speculator.
INSPIRATION de (sous l’), Alicujus instinctu.
INSTABLE, Instabilis, mutabilis.
INSTANCE, Efflagitatio, efflagitatus, preces, precatio.
Demander avec instance, Flagito, ardenter peto, insto, urgeo.
Demander avec les plus vives instances, A te maximopere peto.
=Instamment=, Enixe.
Prier instamment, Enixe rogare.
INSTANT, Punctum, momentum.
Un instant, Parumper, tantisper, paulisper, aliquantum.
INSTAR (à l’), Instar, quasi.
INSTIGATION, Instigatio, permotio, impulsio.
=Instigateur=, Impulsor, suasor, auctor.
INSTITUER, Instituo, decerno.
INSTRUCTION, Doctrina, eruditio, litteræ.
— (Ordre), Mandata.
Transmettre des instructions, Mandata defero.
=Instruire=, Instituo, erudio, informo.
=Instruit=, Doctus, litteratus, eruditus.
INSU (à l’), Clam.
Cela s’est fait a mon insu, Me ignaro, me inscio, me inconsulto factum est.
INSUFFLATION, Inflatus, afflatus.
INSULTE, Contumelia, ludibrium.
=Insulter=, Insulto.
INSUPPORTABLE, Intolerabilis.
D’une façon insupportable, Intoleranter.
INSURMONTABLE, Insuperabilis.
INSURRECTION, Discessio, seditio.
=Insurger= (s’), Rebello.
INTACT, Illibatus, intactus, purus, integer.
INTÉGRITÉ, Integritas, innocentia.
Avec intégrité, Integre, incorrupte.
INTELLIGENCE, Ingenium, perspicacitas mentis, judicium, ingenii celeritas, intelligentia, mens.
Être d’une intelligence supérieure, Ingenium in homine est eximium.
En bonne intelligence, Concorditer.
=Intelligent=, Intelligens.
=Intelligible=, Comprehensibilis, planus, apertus.
D’une façon intelligible, Intelligenter.
INTEMPÉRANCE, Intemperantia, incontinentia, vinolentia.
=Intempérant=, Intemperatus, intemperans, immoderatus, incontinens.
Avec intempérance, Incontinenter, intemperanter, dissolute, immoderate.
INTEMPESTIF, Intempestivus, intempestus, præposterus.
INTENDANT, Procurator, alieno præpositus negotio.
INTENTION, Intentio, consilium, finis.
Intention mauvaise, Malevolentia.
Je l’ai fait dans cette intention, Id volui, eo consilia mea spectabant.
Dans quelle intention, Quo animo.
INTERCALER, Intercalo, interpono.
=Intercalé=, Intermedius, medius, interjectus.
=Intercalaire=, Intercalaris, intercalarius.
INTERCEPTER, Intercipio.
INTERCESSION, Deprecatio.
=Intercéder=, Supplico, deprecor pro.
=Intercesseur=, Precator, deprecator.
INTERDICTION, Interdictio, interdictum.
=Interdit=, Interdictus, vetitus.
=Interdire=, Prohibeo, impedio, interdico, veto.
INTÉRÊT (avantage), Commodum.
Intérêt de l’argent, Usus, usura, fenus, fenerationis fructus.
Songer à ses intérêts, Commodis meis servio.
Prêter à intérêt, Fenori do, loco argentum.
=Intéresser= à (s’), Faveo, studeo, cupio, benevolus sum.
INTÉRIEUR, Interior.
A l’intérieur, Interius, funditus, intra, inter, intro, introrsum, introrsus.
INTERMÉDIAIRE, Transactor.
=Intermédiaire= (adj.), Medius, intermedius.
INTERPOSITION, Interpositio, interpositus, interjectio, objectio.
=Interposer=, Interjicio, interpono.
=Interposer= (s’), Intercurro, intercedo, intervenio.
=Interposé=, Intermedius, medius, interjectus, intermissus.
INTERPRÉTATION, Interpretatio, explanatio.
L’interprétation de ce passage est difficile, Difficilis explicationis locus est.
=Interpréter=, Interpretor, interpretationem facio, rem obscuram declaro, explano.
=Interprète=, Interpres, internuntius, explanator, conjector.
INTERROGATION, Interrogatio, percontatio.
=Interroger=, Interrogo, quæro, percunctor, rogo, requiro, sciscitor, rogito, quæso.
INTERRUPTION, Interpellatio, interventus, intercapedo, intervallum.
=Interrompre=, Interpello, interrumpo, impedimento sum, intercapedinem facio, desino, cesso, conquiesco, intermitto.
=Interrompre= (en conversation), Interloquor.
INTERVALLE, Intercapedo, intervallum, intermissio.
Après qques jours d’intervalle, Paucis diebus intermissis.
INTERVENTION, Intercursus, interventus.
=Intervenir=, Intervenio.
INTIMITÉ, Consuetudo.
=Intime=, Familiaris.
Être l’intime de qqn, In familiaritate alicujus versor, intime illo utor.
INTOLÉRANCE, Intolerantia.
=Intolérant=, Intolerans, impatiens, impotens.
=Intolérable=, Intolerabilis, intolerandus, impatibilis.
INTRÉPIDITÉ, Fortitudo, magnitudo animi, animi excellentia.
=Intrépide=, Fortis, strenuus, animosus, maximi animi, intrepidus, impavidus.
=Intrépidement=, Fortiter, animose, viriliter, audacter, nervose, acriter, strenue, intrepide.
INTRODUCTION, Introductio, proœmium, exordium.
=Introduire=, Introduco, induco, adduco, intromitto, ingero.
=Introduire= (s’), Penetro, serpo.
=Introducteur=, Perductor.
INUSITÉ, Inusitatus, insolens, inauditus.
INUTILITÉ, Inutilitas.
=Inutile=, Inutilis, irritus.
=Inutilement=, Inutiliter, frustra, nequidquam.
INVENTION, Inventio.
=Inventer=, Invenio, excogito, machinor.
=Inventeur=, Inventor, auctor.
INVESTIGATION, Investigatio, inquisitio, indagatio, conquisitio veri.
Faire des investigations, Investigo, exquiro, indago, scrutor.
=Investigateur=, Investigator.
INVESTISSEMENT, Obsessio, obsidio.
=Investir=, Circumsedeo, circumsideo, obsideo, circumvenio.
INVINCIBLE, Invictus.
INVIOLABLE, Inviolatus, integer, incorruptus.
=Inviolablement=, Inviolate, integre, incorrupte.
INVITATION, Invitatio, invitatus.
=Inviter=, Invito.
— (A dîner), Ad cœnam devoco.
=Invité=, Pransor.
INVOCATION, Imploratio.
=Invoquer=, Imploro, invoco, exposco, flagito, ad aliquem confugio.
Invoquer DIEU, DEUM ad auxilium devoco.
IRASCIBLE, Iracundus, irritabilis.
IRONIE, Ironia, illusio, inversio, dissimulatio, irrisio, dissimulantia.
IRRÉFLEXION, Incogitantia, imprudentia.
=Irréfléchi=, Inconsultus, inconsideratus, temerarius, incogitans.
IRRÉPARABLE, Irreparabilis.
IRRÉSOLUTION, Fluctuatio.
=Irrésolu= (être), Fluito, fluctuo.
IRRÉVOCABLE, Irrevocabilis.
IRRIGATION, Aquarum inductio, irrigatio.
IRRITER, Irrito.
=Irriter= (s’), Irascor, incendor, iratus fio, stomachor, indignor.
S’irriter contre qqn, Concitor in aliquem.
=Irrité=, Iratus, incensus, stomachosus, iracundus.
=Irrité= (être), Succenseo, irascor.
=Irritable=, Irritabilis.
IRRUPTION, Irruptio, incursio.
Faire irruption, Grassor, sævio.
ISOLER, Secerno, segrego, sejungo, sepono.
ISSU, Natus, editus, oriundus, prognatus.
ISSUE, Eventus futurus.
Attendre l’issue de l’affaire, Exitum rei exspecto.
=Ivoire=, Ebur.
=D’ivoire=, Eburneus.
IVRAIE, Lolium.
IVRESSE, Crapula, vinolentia, ebrietas.
=Ivre=, Vinolentus, ebrius, vino plenus, temulentus.
Il est ivre, Mero incalescit, sensus mero victi sunt.
IVROGNERIE, Ebriositas.
=Ivrogne=, Ebriosus, potator.
J
JACTANCE, Jactatio, ostentatio, concitatio.
JADIS, Olim, quondam.
JALOUSIE, Invidia, æmulatio, malignitas, obtrectatio.
Par jalousie, Invidiose, odiose.
=Jalouser=, Invideo.
=Jaloux=, Malevolus, invidus.
JAMAIS, Nunquam, nullo tempore, nulla ætate.
JAMBE, Crus.
=Jambière=, Ocrea.
JANVIER, Januarius.
Du mois de janvier, Januarius.
JARDIN, Hortus.
=Jardinier=, Olitor.
=De jardinier=, Olitorius.
JARRET, Poples.
JAUNE, Flavus, croceus.
=Jaune= (être), Flaveo.
JAVELOT, Telum, jaculum, hostile ferrum, hasta, pilum.
JE, Ego.
JET, Jactus, conjectus.
=Jeter=, Jacio, immitto, objicio, projicio.
=Jeter= (à bas), Dejicio, deturbo, depello, præcipito, dimoveo, dejectionem facio.
=Jeter= (se), Irruo, impetum facio, irrumpo.
Se jeter, (dans), Influo, me præcipito.
Qui jette, Jaculator.
JEU, Ludus, lusio, munus, spectaculum, jocus.
Jeu de dés, Alea.
Être en jeu, Agitur.
Commencer les jeux, Ludos instauro.
=Jouer=, Ludo, ludo utor.
=Jouer= (se), Eludo, fallo, fraudem facio, derideo, deludo, illudo.
=Joueur=, Aleator, aleæ lusor, aleæ cupidus, lusor.
JEÛNE, Jejunium.
=Jeûner=, Jejunium servo.
Qui est à jeun, Jejunus.
JEUNESSE, Juventus, ætas florens.
Jeune homme, Juvenis, adolescens.
Plus jeune, Junior, adolescentior, natu minor.
En jeune homme, Juveniliter, more juvenum.
JOIE, Lætitia, voluptas, hilaritas, gaudium, jucunditas.
Bondir de joie, Exsulto, efferor gaudio.
Combler de joie, Magnam lætitiam affero.
Concevoir une grande joie, Lætitiam capio non mediocrem.
=Joyeux=, Lætus, alacer, hilaris, jucundus.
=Joyeusement=, Læte, jucunde, hilariter.
JOLIMENT, Lepide, venuste, eleganter, festive.
JONCHER, Consterno, sterno, tego, spargo, effundo, substerno.
JOINDRE, Aggrego, adjicio, congrego, conjungo, addo, confligo.
=Joindre= à (se), Societatem et fœdus ineo cum aliquo, cohæreo, coalesco.
JOUES, Genæ, malæ.
JOUG, Jugum.
JOUISSANCE, Voluptas, lætitia, jucunditas.
— (Usage), Usus, usura.
Chercher partout des jouissances, Conquiro undique suavitates.
=Jouir=, Voluptatem percipio, perfruor, fruor, utor.
JOUR, Dies.
Jour ordinaire, non férié, Profestus.
Jour de fête, Dies festus.
Il commence à faire jour, Lucescit, lucere incipit.
Il fait jour, Lucet.
Au jour fixé, Ad constitutam diem.
Dès que le jour fut arrivé, Dies ubi illuxit.
Différer le jour, Diem profero.
Choisir son jour, Diem, tempus deligo, statuo.
Il faisait à peine jour, Vix lucescebat, aperiente se die, sub primam auroram, sub diluculum, albescente cœlo.
En plein jour, Multa jam die.
Vers la fin du jour, Inclinato in vesperam.
Pendant le jour, Clara luce, interdiu.
Un jour, Unquam.
Espace de deux jours, Biduum.
Le 2ᵉ et 3ᵉ jours se passèrent, Dies intercessit una, altera, tertia.
=Journalier=, Quotidianus.
=Journellement=, Quotidie, singulis diebus.
JOURNAL, Ephemeris.
JUGEMENT, Ratio, mens, judicium, existimatio, consilium, sententia, opinio.
=Juger=, Censeo, arbitror, puto, autumo, existimo, sentio, judico, statuo, decerno, examino.
Juger des autres par soi, Animum alterius ex meo specto.
Jugez le tout, Tua erit de re tota existimatio.
=Judicieux= (être), Sapio.
JUGEMENT, Judicatio, disceptatio, quæstio.
Casser un jugement, Judicatum infirmo.
=Juger=, Judico, judicium facio, litem decerno.
=Judiciaire=, Judicialis, forensis, judiciarius.
=Juge=, Arbiter, judex, quæsitor, disceptator.
Juge instructeur, Inquisitor, quæsitor.
Remplir les fonctions de juge, Judex sedeo.
Se présenter devant les juges, In jus adeo.
Corrompre ses juges, Judicium contamino.
JUMEAUX, Gemini fratres.
JURER, Dejero, juro.
Qui n’a pas juré, Injuratus.
JURISCONSULTE, Jurisconsultus, jurisperitus, legum peritus.
JUSQUE, Usque.
Jusqu’à ce jour, Ad id tempus.
Jusqu’à ce point, Eatenus, hactenus.
Jusqu’à ce que, Donec, dum, quoad usque.
Jusqu’à présent, Etiam nunc, nunc etiam, etiamnum, adhuc, etiam tum.
Jusqu’au bout, Usquequaque, omnino.
Jusqu’à un certain point, Quodammodo.
Jusque là, Eatenus.
Jusques à quand, Quousque, quamdiu.
Jusqu’ici, Hactenus, hucusque, adhuc, etiam nunc, ad hoc tempus.
Jusqu’où, Quatenus.
JUSTICE, Æquitas, jus, fas, justum, justitia.
Citer en justice, In judicium arcesso.
Livrer à la justice, Noxæ dedo.
Être absous en justice, Judicio liberor.
Rendre la justice, Judicia exerceo, jus do.
Faire justice des fausses opinions, Opinionum commenta deleo.
=Juste=, Justus, æquus, verus, meritus, debitus, legitimus.
Il est juste, Oportet, convenit, decet.
=Justement=, Juste, jam, recte, legitime, vere.
JUSTIFICATION, Purgatio, satisfactio, excusatio.
=Justifier=, Excuso, excusationem affero, a culpa eximo.
L
LÀ (sans mouvement), Ibi, in illo loco, isthic.
Là (avec mouvement), Illo, isthuc.
=De là=, Ex eo, inde, ideo, idcirco, quia, ea re, exin, exinde, illinc, proinde, dehinc, itaque.
LABORIEUX, Operosus, laboriosus, sollicitus.
LABOUR, Aratio, agricultura, agricultio.
=Labourer=, Aro, solum aratro perstringo, =terram= proscindo, solum opere renovo.
=Laboureur=, Arator.
LAC, Lacus.
LACET, Laqueus.
LÂCHE (non tendu), Incontentus, remissus.
LÂCHER, Omitto, missum facio.
LÂCHETÉ, Ignavia, dissolutio, resolutio, confutatio, rejectio.
=Lâche=, Ignavus, iners, dissolutus, negligens, effeminatus.
=Lâchement=, Dissolute, remisse, indulgenter, negligenter, ignave, effeminate.
LAIDEUR, Deformitas, pravitas, turpitudo.
=Laid=, Deformis.
Assez laid, Turpiculus.
Rendre laid, Deformo, fœdo, turpo, formam exstinguo, ornamentis omnibus spolio.
LAINE, Lana.
=De laine=, Laneus.
LAIT, Lac.
=De lait=, Lacteus.
LAITON, Auricalcum.
LAMBRIS, Laquear, lacunar.
LAMENTATION, Lamentatio, questus, plangor, gemitus, lamentum, ejulatio, ejulatus.
=Lamenter= (se), Deploro, lamentor, conqueror, ejulo, ploro, defleo, ingemisco, gemo.
=Lamentable=, Lacrimosus.
LAMPE, Lychnus, lucerna.
LANCE, Hasta, hastile.
=Armé de lance=, Hastatus, hasta armatus.
LANCER (action de), Emissio, jactus, ictus, conjectio.
LANCER, Jacio, immitto, conjicio, emitto.
Lancer en avant ses troupes, Copias produco.
=Lancé=, Incitatus.
LANGUE, Lingua.
Sa langue s’est déliée, Lingua soluta est.
=Langage=, Eloquium, sermo.
Langage élevé, Magniloquentia.
Langage arrogant, Superbiloquentia, sermo arrogans.
LANGUEUR, Languor, torpor, desidia, tabes, macies.
=Languir=, Marcesco, torpesco.
=Languissant=, Languidus, languens, tardus, debilitatus, enervatus, solutus.
Rendre languissant, Languefacio, languorem affero.
Devenir languissant, Elanguesco, languore conficior, infirmor.
=Languissamment=, Languide.
LANTERNE, Laterna.
LAPIDATION, Lapidatio, lapidum jactus.
=Lapider=, Lapido, lapidibus obruo.
Qui lapide, Lapidator, percussor.
LAQUAIS, Circumpedes.
LARCIN, Furtum.
LARES, Lares, penates.
LARGESSE, Donatio, largitas, liberalitas.
Faire des largesses, Elargior, largior, dono.
Qui fait des largesses, Largitor, corruptor.
=Large=, Prolixus, liberalis, benignus.
=Largement=, Large, largiter, liberaliter, copiose, munifice, effuse.
LARGEUR, Latitudo.
=Large=, Latus, amplus, laxus.
LARMES, Fletus, lacrimæ, lamentatio, planctus, ploratus.
Verser des larmes, Lacrimas fundo.
Émouvoir jusqu’aux larmes, Fletum moveo, ad lacrimas moveo.
Répandre des larmes, Lacrimas educo.
Retenir ses larmes, Cohibeo lacrimas.
Baigné de larmes, Lacrimabundus, udis oculis.
LASSITUDE, Lassitudo, defatigatio.
=Las=, Defessus, fatigatus, lassus, languens.
LATINITÉ, Latinitas.
=Latin=, Latinitas.
=Latin= (adj.), Latinus.
=En latin=, Latine.
LAURIER, Laurus.
Rameau de laurier, Laureola.
Couronne de laurier, Laurea.
Couronné de laurier, Laureatus.
LAVER, Abluo, lavo, purgo, diluo, expio, abstergo.
Se laver d’un reproche, Crimen dissolvo.
LÉCHER, Lingo, lambo, abligurio.
LEÇON, Documentum, admonitio, præceptum, exemplum, monumentum.
LECTURE, Lectio, evolutio.
— (A haute voix), Recitatio.
Donner lecture de, Recito, pronuntio.
Lire, Lego, perlego, evolvo.
— (A haute voix), Recito, pronuntio.
Lire sur les traits une expression de fureur, In facie vultuque vecordia inerat.
=Lecteur=, Lector, recitator, anagnostes.
LÉGÈRETÉ, Levitas, inconstantia, mobilitas, vanitas, futilitas.
=Léger=, Levis, minime gravis.
— (Vain), Nugatorius, ineptus, futilis, ventosus, inanis, vacuus, levis.
=Légèrement=, Leviter, leniter, molliter, tenuiter, nugatorie.
LÉGION, Legio.
=Légionnaire=, Legionarius.
LÉGITIMEMENT, Legitime, juste, jure, more majorum.
LÉGUER, Testamento aliquid relinquo.
LÉGUME, Legumen, olus.
LENDEMAIN (le), Postridie, postero die.
LÉNITIF, Fomentum, delinitio.
LENTEUR, Lentitudo, tarditas.
=Lent=, Lentus, tardus.
=Lentement=, Spisse, tarde, lente.
Aller lentement, Pedetentim eo.
LÈPRE, Scabies, lepra.
LEQUEL DES DEUX? Uter?
LÉSINERIE, Illiberalitas, sordes, avaritia.
LEST, Saburra.
LÉTHARGIE, Lethargus.
=Léthargique=, Veternosus.
LETTRE (Caractère d’imprimerie), Littera, nota, elementa litterarum.
Écrire en toutes lettres, Perscribo.
LETTRE (épître), Epistola, litteræ, tabella.
Écrire une lettre, Scribo.
Attendre une lettre, Litteras desidero.
Recevoir une lettre, Litteras accipio.
Répondre à une lettre, Epistolæ rescribo.
BELLES-LETTRES, Humaniores litteræ, humaniores disciplinæ, bonæ artes.
Se livrer à l’étude des belles-lettres, Litteris humanioribus me impendo.
=Lettré=, Litteratus, litteris instructus.
LEURRER, Conditionibus aliquem produco.
LEVAIN, Fermentum.
LEVANT (le), Oriens, ortus.
LEVÉE d’hommes, Evocatio, supplementum.
=Lever= des troupes, Copias contraho, legionum supplementa scribo.
Qui fait des levées, Evocator.
LEVÉE d’impôts, Exactio, vectigal, tributum, stipendium.
Lever les impôts, Pecunias describo, impero.
Côte personnelle, Exactio capitum.
Impôt de ports, Exactio ostiorum.
LEVER des astres, Ortus, exortus, oriens.
=Lever=, Extollo, erigo.
=Lever= (se), Consurgo, surgo, exsurgo.
Se lever du lit, Surgo, de lecto exeo.
Se lever par déférence, Assurgo, honoris causa surgo.
LÈVRES, Labia, labellum, labrum.
Du bout des lèvres, Summis, primoribus labris.
Je l’ai sur le bout des lèvres, Versatur mihi in primoribus labris.
LÉZARDE, Ruina.
LIAISON, Conjunctio, necessitudo, societas, consociatio, affinitas, consensio.
LIBATION, Libatio, libamentum.
LIBÉRALITÉ, Liberalitas, largitas.
=Libéral=, Liberalis, largus, munificus, beneficus, prolixus.
=Libéralement=, Liberaliter, large, munifice.
Donner libéralement, Largior, gratificor, largitionem facio.
LIBERTÉ, Libertas, immunitas, licentia.
Recouvrer la liberté, In libertatem me assero.
Donner la liberté, Libertatem largior.
Être en liberté, Libertatem habeo.
Enlever la liberté, Libertatem adimo.
=Libérateur=, Servator, conservator, assertor.
=Libre=, Solutus, liber.
De condition libre, Liberalis.
=Libre= (être), Vaco, nihil ago, cesso.
=Librement=, Libenter, audacter, fidenter, confidenter, solute, libere.
LIBERTINAGE, Lascivia.
LICENCE, Effrenatio, insolentia.
— (Permission), Licentia, libertas.
S’abandonner à la licence, Lascivio.
Réprimer la licence des mœurs, Licentiam morum præcido.
=Licencieux=, Lascivus, libidinosus, intemperans.
=Licite= (il est), Licet, fas est.
=Licenciement=, Dimissio.
LICENCIER, Dimitto, exauctoro.
LICTEUR, Lictor, apparitor.
LIE, Fæx.
LIEN, Vinculum, compedes, catenæ.
=Lier=, Devincio, obstringo, obligo, demereor, concilio, constringo, alligo, comprehendo.
=Lier= ensemble, Colligo, necto, constringo, ligo, vincio, conjungo, consocio, congrego, coagmento, concilio, connecto, devincio.
Se lier avec qqn, Familiaritatem cum aliquo contrahere.
LIERRE, Hedera.
LIEU, Locus, status.
— (Sacré), Locus sacer.
Tenir lieu de père, Pro parente fuit, instar parentis fuit.
Avoir lieu, Evenio.
Au lieu de, Vice, loco.
Au même lieu, Ibidem, in eodem loco.
De quelque lieu, Alicunde.
D’un autre lieu, Aliunde, ex alio loco, ex alia re.
Du même lieu, Indidem, ex eodem loco.
Passer d’un lieu dans un autre, Transmigro.
LIÈVRE, Lepus.
LIGNE, Linea.
J’ai pu à peine écrire une ligne, Vix versum unum exarare potui.
Dévier de la ligne, Aberro a proposito.
LIGNÉE, Progenies.
LIMAÇON, Cochlea.
LIMER, Perpolio, expolio, limo.
=Limé=, Limatus, perpolitus.
LIMITE, Limes, finis, terminus, extremitas, circumscriptio, regiones, determinatio, conclusio.
Dans certaines limites, Finite, definite.
Rester dans les limites, Regionibus me contineo.
=Limiter=, Determino, termino, constringo, concludo.
=Limitrophe=, Gens finitima, proximus, affinis.
LIN, Linteum.
=De lin=, Linteus.
Vêtu de lin, Linteatus.
LINÉAMENT, Lineamentum.
LION, Leo.
LIQUIDE, Humor, aqua, liquor.
— (Adj.) Liquidus.
=Liquéfier=, Liquefacio, mollio, liquo.
=Liquéfier= (se), Deliquesco, dissolvor, liquefio, diffluo, fluo.
LISSE, Levis.
Rendre lisse, Lævigo.
LISTE, Album, subscriptio, adscriptio.
LIT, Lectus, stratum, cubile, torus, grabatus.
LITIÈRE, Lectica, octophorus, stramen.
Porteur de litière, Lecticarius.
LIVIDE, Lividus.
LIVRE (poids), Pondo, libra.
LIVRE (volume), Liber, opus, volumen, codex, libellus.
Écrire un livre, Librum compono.
Feuilleter un livre, Librum evolvo, percurro.
Publier un livre, In lucem prodo librum.
LIVRER, Dedo, addico, do, trado, mancipo, prodo.
=Livré à=, Deditus.
LOCATION, Conductio, redemptio.
=Louer=, Conduco.
=Locataire=, Inquilinus.
=Loué=, Conductitius.
LOGER (en voyage), Diversor.
LOI, Lex, canon, regula.
Édicter une loi, Legem perfero.
Observer la loi, Legi pareo.
Violer la loi, Contra legem facio.
Abroger une loi, Legem irritam facio.
Agir conformément à la loi, Lege ago.
=Législateur=, Legislator, lator legis.
=Légiste=, Jurisconsultus, interpres legum.
=Légal=, Legitimus, æquus, secundum legem.
Qui n’est pas soumis à la loi, Exlex.
LOIN, Remote, procul.
=Au loin=, Eminus, e longinquo.
Bien loin que, Nedum.
=Plus loin=, Ultra, supra.
Voir de loin, Prospicio.
LOISIR, Otium, vacuum tempus, vacatio a labore.
Avoir de loisir, Otior, nihil ago, cesso, vaco, otio abutor.
A loisir, Otiose, per otium.
LONGUEUR, Longitudo, longinquitas, diuturnitas.
=Long=, Longus, longinquus, diuturnus, procerus.
Pour n’être pas trop long, Ne multus ac insolens sim.
A la longue, Mora.
LONGTEMPS, Diu, longo intervallo.
Longtemps avant, Diu ante, multo ante.
Longtemps après, Diu post, longo ex intervallo.
Qui dure longtemps, Diuturnus, longinquus.
Aussi longtemps que, Quamdiu, dum, quantum, tamdiu... quamdiu.
Il y a déjà longtemps, Pridem, dudum.
Si longtemps, Tanto tempore.
LORSQUE, Quum, cum, postquam, ubi, simul, simul ac.
LOUANGE, Prædicatio, celebratio, commemoratio, laudatio, præconium, commendatio.
=Louer=, Laudo, commendo, celebro, extollo, collaudo.
=Louable=, Laudabilis, laudandus, prædicandus, laude dignus, prædicabilis, tolerabilis.
D’une façon louable, Laudabiliter, recte, laudate, honeste, cum laude.
=Loué=, Laudatus, spectatus, probatus.
LOUCHE, Limus, obliquus.
LOUP, Lupus.
=De loup=, Lupinus.
LOURD, Onerosus, gravis, ponderosus.
LOYER, Locatio.
Donner à loyer, Loco.
LUCRE, Lucrum, feneratio.
LUGUBRE, Lugubris, funebris.
LUI-MÊME, Ipse.
LUIRE, Eluceo, emico, effulgeo, resplendeo, niteo, nitesco, splendeo, luceo.
=Luire= sur, Eluceo, illuceo, exorior, appareo.
=Luisant=, Nitidus, nitens.
LUMIÈRE, Lux, lumen.
Priver de la lumière, Obscuro, luminibus officio.
Qui craint la lumière, Lucifugus.
LUNE, Luna.
Relatif à la lune, Lunaris.
LUTTE, Contentio, certatio, luctatio, certamen, dimicatio, pugna, concertatio.
=Lutter=, Obsisto, pugno, dimico, certo, contendo, belligero, concerto, luctor.
=Lutteur=, Luctator.
LUXE, Luxus, opulentia.
Son luxe est extraordinaire, Luxus in eo est tantus, ut nihil supra possit esse.
LYCÉE, Lyceum.
LYRE, Fides, lyra.
Joueur de lyre, Fidicen, qui fidibus canit.
=Lyrique=, Lyricus.
M
=Macérer=, Macero, contero.
MÂCHOIRE, Maxilla, mala.
=Mâcher=, Mando.
MACHINE, Machina, machinamentum.
MACHINATION, Machinatio, artificium.
=Machiner=, Machinor, excoquo.
MAÇON, Structor.
MAGASIN, Receptaculum.
MAGE, Magus.
=Magicien=, Magus.
=Magique=, Magicus.
MAGISTRATURE, Magistratus, dignitas, honor, potestas.
MAGNANIMITÉ, Magnanimitas, magnitudo animi.
=Magnanime=, Magnificus, generosus, clarus.
MAGNIFICENCE, Apparatio, magnificentia, lautitia.
=Magnifique=, Speciosus, illustris.
=Magnifiquement=, Magnifice, opipare, laute, apparate, splendide, speciose, artificiose, eleganter, pretiose.
MAI, Maius.
MAIGREUR, Macies, gracilitas, tenuitas.
D’une maigreur extrême, Torridus macie.
=Maigre=, Macer, macie extenuatus, tenuis, gracilis.
MAIN, Manus.
=Main droite=, Dextera, dextra.
=Main gauche=, Sinistra.
En venir aux mains, Conflictum ineo, adversis signis maximo clamore concurro, cum hoste congredior.
Donne la main, Cedo manum.
Sous la main, =Être sous la main=, Suppeto, suppedito.
La dernière main, Perpolitio, expolitio.
Mettre la dernière main, Perficio, perpolio, elimo.
De main en main, Per manus.
Sous la main, Sub manu, præsto, in promptu, in manu, in manibus, ad manum.
MAINTENANT, Nunc, hoc tempore, hodie, modo.
MAINTENIR, Sustineo, tueor, labentem excipio.
MAIS, Ast, at, sed, atqui, certe, verum, sed, enim, autem, vero.
MAISON, Domus, ædes, domicilium, tectum, penates, lares.
=Maison de campagne=, Villa, prædium.
Demeurer chez soi, Domo se tenere, domi manere.
=De la maison=, Domesticus, familiaris, privatus, intimus.
MAÎTRE (de maison), Dominus, herus, paterfamilias.
— (Précepteur), Doctor, magister, præceptor, interpres, pædagogus.
Qui n’est pas maître de soi, Impos.
=Maîtriser=, Contineo, reprimo, cohibeo, coerceo.
Se rendre maître, Præoccupo, anteoccupo.
Être maître de sa colère, Iram in potestate habeo.
MAJESTÉ, Majestas, summa gravitas.
MAL, Malum.
Faire du mal à, Malefacio.
=Mal=, Male, prave, nequiter, perperam perverse, corrupte, vitiose.
Vos affaires vont mal, Claudicant res vestræ.
Parler mal de, Maledico.
MAL, Morbus.
Le mal empire, Crescit morbus.
Le mal diminue, Decrescit.
MALADIE, Morbus, invaletudo, ægrotatio.
Maladie invétérée, Inveteratio.
Arrêté, empêché par la maladie, Morbo præpeditus.
=Malade=, Æger, ægrotus, morbidus, invalidus, infirmus.
=Malade= (être), Ægroto, morbo sum implicatus, ægro corpore, sum.
MALADROIT, Inconcinnus, ineptus.
=Maladroitement=, Inepte, insulse.
MÂLE, Mas, masculus, virilis, fortis.
MALÉDICTION, Exsecratio, diræ, imprecatio.
=Maudire=, Exsecror, imprecor, abominor, detestor, diras alicui imprecor.
MALFAISANT, Maleficus, reus, damnificus.
MALFAMÉ, Infamis, turpis; sceleribus, ignominia notatus.
MALGRÉ, Ingratis, invito.
=Malgré soi=, Invite, repugnanter, invito.
Qui agit malgré soi, Invitus, rogatus, repugnans, coactus.
MALHEUR! Væ.
MALHEUR, Malum, damnum, incommodum, pestis, detrimentum, miseria, calamitas, pernicies, infortunium, ærumna.
Être sous le coup d’un malheur, Sum in maximis malis.
Éloigner un malheur, Pestem averto.
Un malheur menace, Malum imminet.
Tomber dans le malheur, In miseriam incido.
Être dans le malheur, Miseriis premor.
Arracher au malheur, A miseria vindico.
Être délivré d’un malheur, E malis emergo.
=Malheureux=, Infelix, miser, calamitosus, infortunatus, ærumnosus, nefastus, impius, prostratus, jacens.
Devenir malheureux, Malum contraho, in calamitatem incido.
MALHONNÊTE, Inhonestus, turpis, nequam, improbus.
=Malhonnêtement=, Inhoneste, spurce.
MALICE, Malitia, fraus, calliditas, nequitia.
=Malicieusement=, Malitiose, callide, versute, vafre, dolose, nequiter.
MALPROPRETÉ, Squalor, sordes, lutum.
=Malpropre=, Squalidus, sordidus.
=Être malpropre=, Squaleo, sordeo.
MALSÉANT, Inconveniens.
Il est malséant, Dedecet, indecorum est.
MALTRAITER, Aspere aliquem accipio, vexo, male tracto.
Qui maltraite, Vexator.
MALVEILLANCE, Malevolentia.
=Malveillant=, Malevolus.
MAMELLE, Mamma, uber.
Qui est à la mamelle, Lactens.
MANCHE, Manica.
Pourvu de manches, Manicatus.
MÂNES, Manes.
MANGER, Comedo, edo, cibum capio, cibum sumo, cœno.
— (Consumer), Exedo, consumo, obligurio.
=Manger= avidement, Helluor, comessor.
Je n’ai pas mangé depuis deux jours, Biduo nihil cibi cepi.
MANIEMENT, Tractatio.
=Maniable=, Tractabilis.
MANIÈRE, Modus.
A la manière de, Ritu.
A la manière des vieilles, Aniliter.
D’une autre manière, Aliusmodi, rationis disparis, alterius, dissimilis.
Par manière d’acquit, Oscitanter, negligenter, indiligenter, in speciem, per simulationem.
MANIFESTE, Manifestus, clarus, perspicuus, non obscurus, perspectus, apertus, evidens.
=Manifester=, Patefacio, in lucem profero, divulgo, præfero, significo.
=Manifestement=, Manifesto, palam, aperte, clare, perspicue.
MANŒUVRE (milit.), Exercitium.
MANŒUVRE, Operarius.
MANQUE de, Jejunitas, inopia, indigentia, penuria, egestas.
=Manquer=, Deficio, desum.
Il manque, Deficit, deest.
=Manquer à=, Delinquo, pecco, errorem committo.
=Manquer de=, Careo, vaco, deficior, vacuus sum, egeo, indigeo.
MANTEAU, Læna, amiculum, pallium.
=Manteau militaire=, Paludamentum.
Mettre son manteau, Onero humerum pallio, pallium humeris injicio.
Retrousser le manteau, Colligo pallium.
MANUSCRIT, Chirographum, volumen.
MARAIS, Palus.
=Marécageux=, Palustris.
MARÂTRE, Noverca.
MARAUDEUR, Prædator.
MARBRE, Marmor.
=De marbre=, Marmoreus.
MARCHANDISE, Mercimonium, merx.
Commerce de marchandise, Mercatura, negotiatio, nundinatio.
=Marchand=, Mercator, negotiator, qui mercaturam facit, propola.
MARCHÉ, Macellum, emporium, mercatus.
=Jour de marché=, Nundinæ, mercatus.
Tenue d’un marché, Nundinatus.
MARCHE, Ingressio, incessus, itio, ingressus, gressus.
=Marcher=, Incedo, ingredior, ambulo, eo.
Ils marchent rapidement, Celeres sunt.
MARÉCHAL-DE-CAMP, Supremus castrorum præfectus.
MARÉE, Æstus marini.
MARI, Maritus, vir.
MARIAGE, Matrimonium, conjugium, connubium, nuptiæ.
Contracter mariage, (en parl. d’une femme), Ineo matrimonium.
Faire un mariage, Matrimonio habeo conjugem.
=Se marier=, Nuptias concilio, uxorem duco.
Femme mariée, Matrona, mulier, uxor.
Non marié, Innuptus, non nuptus.
MARMITE, Olla.
MARQUE, Nota, signum.
Apposer une marque, Notam appono.
Faire une marque, Noto, signo.
=Marquer=, Consigno, obsigno, firmo.
=Marqueté=, Vermiculatus.
MARTEAU, Malleus.
MARTYR, Laureatus Fidei pugil.
MASQUE, Persona, larva, facies ficta.
Lever le masque, Integumenta evolvo, larvam depono.
=Masqué=, Larvatus, personatus.
=Masquer= la vue, Luminibus obstruo.
MASSACRE, Trucidatio, cædes, clades, jugulatio.
=Massacrer=, Interficio, neco, occido, cædo, jugulo, morte mulcto, interimo, contrucido.
MASSE, Moles.
En masse, Conglobatim.
MASSUE, Clava.
MÂT, Malus.
=Matelot=, Nauta, navita.
MATHÉMATIQUE, Mathematicus.
MATIÈRE, Materia.
=Matériaux=, Materia, apparatus.
MATIN (le), Mane, diluculo, prima luce, matutino tempore.
=Matin= (du), Matutinus.
MATURITÉ, Maturitas, tempestivitas, tempus maturum.
=Mûr=, Maturus, coctus, tempestivus, mitis.
=Mûrir=, Maturesco, maturo, mitesco, mitior fio, excoquo.
Les moissons mûrissent, Fruges prope maturitatem sunt.
MAUVAIS, Malus, inprobus, perditus, facinorosus, nequam, homo nihili.
MAUX, Miseria, calamitas.
Soulager les maux, Miseriam lenio.
MAXIME, Dogma, decretum, citum, præceptum.
MÉCANICIEN, Machinator, fabricator.
MÉCHANCETÉ, Improbitas, perversitas vecordia, malignitas.
=Méchant=, Improbus, sceleratus, nequam.
=Méchamment=, Improbe, maligne, malitiose, nefarie, perverse, nequiter.
MÉCONTENTEMENT, Bilis, ira.
MÉDIATEUR, Conciliator, pactor.
MÉDICAMENT, Medicamen, medicamentum, medicina, remedium.
MÉDECINE, Medicina, medicamentum, remedium, ars medendi.
=Médecin=, Medicus, medicinæ peritus.
MÉDIOCRITÉ, Mediocritas.
=Médiocre=, Modicus, mediocris, paucus, nonnullus.
=Médiocrement=, Modice, moderate, modeste, mediocriter.
=Médisance=, Maledictio, maledictum.
=Médire=, Maledico.
=Médisant=, Maledicus, obtrectator, mordax.
En médisant, Maledice.
MÉDITATION, Meditatio, commentatio.
=Méditer=, Meditor, attente cogito, commentor, contemplor, considero.
Méditer une ruse, Machinor.
Il médite je ne sais quoi au fond de son cœur, Clam nescio quid agitat.
MÉFAIT, Noxa, noxia, culpa, crimen.
MEILLEUR, Melior, potior, præstabilior, commodior, prior.
MÉLANCOLIE, Melancholia, atra bilis.
=Mélancolique=, Melancholicus.
MÉLANGE, Permistio, admistio, confusio.
Sans mélange, Meracus, merus.
=Mêler=, Promiscua habeo, commisceo, insero, confundo.
=Mêler à= (se), Me interpono, in res me immitto.
=Mêlé=, Promiscuus, mixtus, confusus.
MEMBRE, Artus, membrum.
Privé d’un membre, Mancus.
MÊME, Etiam, et, item, vel, quidem, profecto.
=De même=, Item, similiter, quoque.
=De même que=, Sicut, sicuti, perinde ut, similiter atque, velut, tanquam, quodammodo ac.
=De la même manière=, Itidem, similiter, pariter, item.
=Et même=, Quin etiam, idem.
=Pas même=, Ne quidem.
LE MÊME, Idem.
=Mémoire=, Memoria.
Avoir bonne mémoire, Memoria valeo.
Avoir une mémoire ingrate, Memoria vacillat.
Exercer la mémoire, Mémoriæ studeo.
=Mémorable=, Memorabilis, memorandus, memoria dignus.
=De mémoire=, Memoriter, e memoria, sine scripto.
Réciter de mémoire, Ex memoria pronuntio.
De mémoire d’homme, Post hominum memoriam.
MÉMOIRES, Commentarium, commentarii.
MENACE, Minæ, minatio, terror.
Proférer des menaces, Terrores jacto.
=Menacer=, Minor, minitor, terreo.
— (Être imminent), Impendeo, immineo, insto.
=Menaçant=, Minax, horrificus, minitabundus, minitans.
=Menaçant= (en), Minaciter, aspere.
MÉNAGER la chèvre et le chou, Utrosque parietes linio. (PROV.)
MENDICITÉ, Mendicitas.
=Mendier=, Mendico, ostiatim quæro.
=Mendiant=, Mendicus.
MENER, Propello, impello, propulso.
MENSONGE, Mendacium, falsitas.
=Mentir=, Mentior, ementior, mendacium dico.
=Menteur=, Mendax, fraudulentus.
=Mensonger=, Mendax, fraudulentus.
MENSUEL, Menstruus.
=Mention=, Commemoratio, mentio, recordatio.
Faire mention, Mentionem de re facio.
=Mentionner=, Commemoro, memoro, dico, memini, narro.
MENTON, Mentum.
MÉPRIS, Contemptio, contemptus, despicientia, despectio, vilitas, aspernatio, despectus.
=Mépriser=, Flocci facio, contemno, despicio, sperno, pro nihilo puto, rejicio aspernor, abhorreo, respuo, repudio.
=Méprisable=, Luteus, nullius pretii, ineptus.
MER, Pelagus, mare, pontus, æquor, salum.
La pleine mer, Altum.
En pleine mer, In salum.
Mal de mer, Nausea.
Se mettre en mer, Navigo, mare ingredior.
=Marin=, Marinus, maritimus.
— (Soldat), Classiarius.
MERCENAIRE, Mercenarius, operarius.
MÈRE, Mater, parens, genitrix.
MÈRE DE FAMILLE, Materfamilias.
=Maternel=, Maternus.
MÉRITE, Promeritum, meritum, beneficium.
Favoriser le mérite, Dignitati faveo.
=Mériter=, Mereo, mereor, commereo, promereor.
Je ne mérite pas autant, Non id est meritum meum, ut.....
=Mériter= (de), Benemereor, beneficio afficio, beneficium colloco.
=Mérité=, Meritus, justus, debitus.
MERLE, Merula.
MERVEILLE, Miraculum, prodigium, portentum.
A merveille, Mirum in modum.
=Merveilleux=, Portentosus, monstrosus, prodigiosus, mirandus, mirabilis.
=Merveilleusement=, Mirifice, mire, admirabiliter.
=Mésintelligence=, Dissidium, dissensio, divortium.
MESSAGE, Nuntium.
=Messager=, Nuntius, tabellarius, cursor.
MESSE, Res sacra, missa, res divina.
Dire la messe, Sacrum facio.
Servir la messe, Sacerdoti sacra operanti ministro.
Entendre la messe, Intersum divinis.
MESURE, Mensura.
— (Manière), Modus.
Garder la mesure convenable, Modum in rebus servo.
Avec mesure, Numerose.
Sans mesure, Immoderate, immodeste, extra modum.
=Mesurer=, Commetior, metior.
Qui mesure, Metator.
MÉTAL, Metallum.
MÉTAMORPHOSER, Transformo.
MÉTHODE, Methodus, via, ars.
=Méthodiquement=, Distincte, disposite, distribute.
METS, Esculenta, escæ, cibi, pulmentum.
METTRE, Pono, colloco.
Il se mit à, Cœpit.
MEUNIER, Pistor.
MEURTRE, Homicidium, cædes.
MEURTRIER, Homicida, sicarius, interfector.
=Meurtrier= (adj.), Internecinus, crudelis.
MIDI, Meridies.
=De midi=, Meridianus.
Avant midi, Ante meridiem.
Après midi, Post meridiem.
MIEL, Mel.
Rayon de miel, Favus.
=Mielleux=, Mellarius, mellitus, suavis, jucundus.
MIEN, Meus.
MIEUX, Melius, commodius, potius, præstabilius.
Un peu mieux, Meliuscule, aliquanto melius.
Aimer mieux, Malo, magis volo, præopto.
MIGRATION, Migratio, loci mutatio, discessus.
MILAN, Milvus.
=De milan=, Milvinus.
MILIEU (le), Medietas, medium, media pars.
Juste milieu, Mediocritas; nec parum, nec nimium.
=Qui est au milieu=, Medius, intermedius.
Arriver au milieu de la nuit, Nocte intempesta adsum.
MILITAIRE, Militaris.
MILLE, Mille.
— (Longueur), Millium, milliare.
=Mille fois=, Millies.
De mille façons, Multis modis.
=Millésime=, Millesimus.
MIME, Mima, mimus.
=Miner=, Peredo.
MINUTIEUX, Scrupulosus.
MIROIR, Speculum.
MISÈRE, Miseria, calamitas, ærumna.
Soulager la misère, Medeor inopiæ.
=Misérable=, Miserandus, miserabilis.
=Misérablement=, Miserabiliter, misere.
MISÉRICORDIEUX, Misericors, clemens.
MISSION, Expeditio sacra.
MOBILE, Mobilis, volubilis, instabilis, inconstans.
MOBILIER, Supellex.
A l’ancienne mode, Obsolete.
MODÈLE, Specimen, exemplum, exemplar.
MODÉRATION, Moderatio, modestia, modus, temperantia, gravitas.
=Modérer=, Moderor, modum adhibeo, freno, tempero, moderationem adhibeo, placo, domo, reprimo, impero animo, cohibeo iram.
=Modéré=, Moderatus, temperatus, restrictus.
=Modérément=, Sobrie, parum, modeste, moderate, modice, temperate, parce, restricte.
MODESTIE, Demissio, animi abjectio, verecundia.
=Modeste=, Demissus, humilis, modestus, pudens, verecundus.
Il est très modeste, Modestia animi est insigni.
=Modestement=, Pudenter, verecunde.
MODIFIER, Interpolo, renovo, muto.
=Modifié=, Modificatus.
MODIQUE, Modicus, mediocris, paucus.
=Modiquement=, Modice.
MOELLE, Medulla.
MOELLON, Cœmentum.
Bâti en moellon, Cœmentitius.
MŒURS, Mores.
Bonnes mœurs, Optimi mores.
Mœurs dépravées, Pravi mores.
Mœurs sévères, Castigati mores.
MOI, Ego.
MOINE, Monachus.
MOINEAU, Passer.
MOINS, Minus, secius.
Du moins, au moins, Saltem, modo.
Le moins possible, Minime, nequaquam.
Le moins du monde, Minimum.
MOIS, Mensis.
MOISSON, Messis, proventus.
=Moissonner=, Meto, messem facio.
=Moissonneur=, Messor.
MOITIÉ, Dimidia pars.
Moitié (par), Bipartito, bifariam.
Partagé par moitié, Dimidiatus.
MÔLE, Crepido.
MOLESTER, Pervello, vello, vellico.
MOLLESSE, Mollitia, mollities, teneritas.
=Mou=, Mollis, tener, tractabilis, flexibilis.
=Mollement=, Molliter, segniter, delicate.
MOMENT, Punctum, momentum.
Moments perdus, Horæ subsecivæ.
Moment défavorable, Alieno tempore.
En ce moment, Ibi.
Assigner un moment, Tempus alicui constituo.
Saisir le moment, Tempus scite capio.
Savoir choisir le bon moment, Commoditatis omnes articulos scio.
MON, Meus.
MONCEAU, Acervus, cumulus.
En monceau, Acervatim, summatim.
MONDE, Mundus, rerum universitas.
=Mondain=, Mundanus.
MONNAIE, Nummus, moneta.
=Monnaie= fausse, Nummi adulterini.
Battre monnaie, Nummos cudo.
=Monétaire=, Monetalis.
MONSTRE, Monstrum, portentum, prodigium.
=Monstrueux=, Monstrosus, portentosus.
=Monstrueusement=, Monstrose.
MONTAGNE, Mons.
Pied d’une montagne, Infimæ radices montis.
MONTÉE, Acclivitas, clivus, collis.
=Monter=, Ascendo, scando.
=Montagneux=, Montosus, montuosus.
=Montueux=, Clivosus.
MONTRER, Ostendo, exhibeo, expromo, expono, demonstro, indico, declaro, propono, in conspectu pono, monstro.
=Montrer= (se), Compareo, videor, adsum, palam sum, oborior, nascor.
Il se montre autre qu’il n’est, Alium se quam sit ementitur.
MONUMENT, Monumentum, opus publicum.
MOQUERIE, Irrisio, ludibrium, risus, cachinnus.
=Moquer de= (se), Insulto, illudo, ludo, ludificor, derideo, eludo, irrideo, naso suspendeo aliquem.
=Moqueur=, Nasutulus, nasutus, irrisor.
=Moral=, Moralis.
MORCEAUX (en), Particulatim, membratim, singillatim.
MOROSE, Illepidus, infacetus.
D’une façon morose, Morose, fastidiose, importune.
MORSURE, Morsus.
=Mordre=, Admordeo, abrodo.
=Mordant=, Dentatus, mordax, dicax.
=En mordant=, Mordicus.
MORT, Mors, interitus, letum, discessus, exitus, obitus, decessio.
=Mort= violente, Nex.
Se donner la mort, Necem mihi conscisco.
Menacer de mort, Mortem alicui minitor.
Donner la mort, Morte afficio.
Envoyer à la mort, Ad mortem do.
=Mortalité=, Mortalitas.
=Moribond=, Moribundus, moriens.
=Mourir=, Morior, decedo, e vita discedo, succumbo, vitam amitto, animam edo, intereo, ad DEUM excedo.
Que je meure, si, Ne vivam, si...
Mourir avant le temps, Præmorior, ante tempus morior.
Mourir de mort violente, Vita cum sanguine effluo.
Mourir de la peste, Peste conficior.
=Mort=, Mortuus.
=Mortel=, Mortifer, pestifer, letalis, mortalis.
MOSAÏQUE, Emblema vermiculatum.
MOT, Verbum, vox, vocabulum, dictum.
Bon mot, Sales, joci, facetiæ, urbanitas.
Mot d’ordre, Tessera.
A mots couverts. Tectis verbis.
=Mot à mot=, Verbis totidem, verbum pro verbo, ad verbum.
MOTIF, Causa.
MOTTE de terre, Gleba.
MOUCHE, Musca.
MOUCHER (se), Emungo.
MOUILLER, Humecto, humidum facio, madefacio.
=Mouillé=, Humidus, madidus, udus.
MOULIN, Pistrinum.
MOUSSE, Muscus.
=Moussu=, Muscosus.
MOUTON, Fistuca.
MOUVEMENT, Motus, motio, agitatio, impulsus.
Mouvement circulaire, Conversio, circumvectio.
Mettre en mouvement, Incito, impello, excito.
Faire signe par un mouvement de tête, Nuto.
De son propre mouvement, Sua sponte.
=Mouvoir=, Moveo, cieo, agito, impello, muto, commuto.
MOYEN, Ratio, via, modus.
Il connaît tous les moyens, Vias omnes aliquid faciendi tenet, omnes artes novit.
Chacun selon ses moyens, Pro se quisque.
Par tous les moyens possibles, Quoquomodo, pro virili parte.
MUET, Elinguis, mutus, indisertus, tacitus.
=Rendre muet=, Obmutesco.
MUGISSEMENT, Mugitus.
=Mugir=, Mugio, boo.
MULET, Mulus.
=Muletier=, Mulio.
=De muletier=, Mulionius.
MULTIPLIER, Multiplico.
=Multiplier= (se), Percrebresco.
MULTITUDE, Multitudo, frequentia, celebritas, turba, cœtus, vulgus.
MUNICIPALE (ville), Municipium.
=Municipal=, Municipalis.
MUR (de clôture), Maceria, paries, murus.
— (Fortifications), Mœnia, muri urbis.
=Mural=, Muralis.
MURMURE, Murmur, fremitus, mugitus, strepitus, susurrus.
=Murmurer=, Murmuro, commurmuror.
Murmurer à l’oreille, Insusurro.
MUSE, Musa.
MUSES, Musæ.
=Musique=, Musica, cantus, symphonia.
Aimer la musique, Musicæ studio teneor.
Faire de la musique, Modulate describo.
=Musicien=, Musicus, symphoniacus.
MUTILER, Mutilo, diminuo.
=Mutilé=, Mutilus, mutilatus.
MUTUEL, Mutuus, respondens.
=Mutuellement=, Mutue, mutuo.
=Mystère=, Mysterium, sacra res occulta.
N
NACELLE, Navicula.
NAGE (traverser à la), Trano, trajicio, transnato.
=Nager=, Nato, no.
=Nager= dans, Innato, inno.
NAGUÈRE, Dudum, jam pridem, nuper, recens, novissime.
NAISSANCE, Ortus, exortus.
Naissance illustre, Genus illustre.
De parents obscurs, Genus obscurum.
Par la naissance, Natu, ætate.
=De naissance=, Natalis.
Jour de naissance, Dies natalis, natalis.
Fête pour célébrer le jour de la naissance, Natalitia.
Relatif au jour de naissance, Natalitius.
=Naître=, Nascor, orior, in vitam venio, in lucem edor, exsisto.
=Natal=, Genitalis.
Sol natal, Genitale solum.
Faire naître, Incutio, injicio.
NAÏF, Simplex, credulus, sincerus.
=Naïvement=, Pueriliter, stulte.
NARINES, Nares.
NARRATION, Narratio, rerum gestarum expositio.
=Narrer=, Narro.
=Narrateur=, Pronuntiator, narrator.
NATION, Natio, gens.
=National=, Vernaculus.
NATURE, Natura.
NATUREL, Natura, indoles, ingenium, mores.
=Naturel= (adj.), Naturalis, nativus, innatus, insitus, genuinus, proprius.
=Naturellement=, Naturaliter, a natura, secundum naturam.
NAUFRAGE, Naufragium.
Faire naufrage, Naufragium facio, naufragio intereo.
=Naufragé=, Naufragus, naufragio ejectus, qui naufragium facit.
NAUSÉE, Nausea, stomachi fastidium.
Avoir des nausées, Nauseo, stomachi fastidio laboro.
NAUTIQUE, Nauticus.
NAVAL, Nauticus.
NAVIGATION, Navigatio.
=Naviguer=, Navigo, in navi vehor.
=Navigable=, Navigabilis.
=Navigable= (pas), Innavigabilis.
=Navigateur=, Nauta, navita, naviculator, navicularius, remex.
NAVIRE, Navigium, navis.
NE PAS, Non, neque.
NÉCESSITÉ, Necessitas, necessitudo, fatum.
Faire de nécessité vertu, Necessitati pareo.
=Nécessaire=, Necessarius, fatalis, opus, necesse, necessum.
Il est nécessaire, Oportet, necesse est.
=Nécessairement=, Necessario, necessarie, ex necessitate.
=Nécessiteux=, Pauperculus.
NECTAR, Nectar.
NÉGATION, Negantia, negatio.
=Nier=, Nego, abnuo, diffiteor, pernego, prorsus nego, recuso.
NÉGLIGENCE, Socordia, incuria, negligentia, neglectio.
=Négliger=, Negligo, non curo, rem segniter tracto.
Il néglige son devoir, Claudicat in officio.
Négliger tout pour obéir, Omnia postpono dum obedirem.
Négliger ses affaires, Rebus meis plane indormio.
=Négligent=, Oscitans, socors, deses, negligens.
=Négligé=, Inconcinnus, inurbanus.
=Être négligé=, Negligor, jaceo.
=Négligemment=, Oscitanter, negligenter, indiligenter, somniculose, socorditer.
NÉGOCE, Negotiatio, mercatura.
Faire le négoce, Negotior, mercaturam facio.
=Négociant=, Negotiator, mercator.
NÉGOCIATEUR, Pactor.
NEIGE, Nix.
=Neigeux=, Nivalis.
Plein de neige, Nivosus.
=Il neige=, Ningit.
NERF, Nervus, vis, robur.
=Nerveux=, Nervosus, fortis, robustus.
N’EST-CE PAS? Nonne, annon.
NETTEMENT, Plane, clare, aperte, perspicue.
NETTOYER, Depurgo, purgo.
NETTOYER à fond, Perpurgo.
NEUF en tout (Homme), Homo usu rerum tiro, nulla cognitione ornatus.
NEUF, Novem.
De neuf jours, Novendialis.
=Neuvième=, Nonus.
NEUTRE (demeurer), Medius sum.
NEVEU, Nepos.
NEZ, Nasus.
Qui a un grand nez, Nasutus.
NI D’UN COTÉ, NI DE L’AUTRE, Neutro, in neutram partem.
=Ni l’un ni l’autre=, Neuter.
NID, Nidus.
NIVEAU, Norma, perpendiculum.
NOBLESSE, Nobilitas, claritas, dignitas generis, vetustas familiæ, præstantia.
Faire partie de la noblesse, In nobilium ordinem adscribor.
=Noble=, Nobilis, clarus, insignis, genere nobili natus, magnanimus.
Noble de fraîche date, Homo novus.
=Noblement=, Insigniter, elate.
NOCE, Nuptiæ, matrimonium, nuptiarum dies.
Faire les apprêts des noces, Nuptias conficio.
=Nuptial=, Nuptialis.
NŒUD, Nodus.
=Nouer=, Religo, vincio, colligo, necto, connecto.
=Noueux=, Nodosus.
NOIR (subst.), Nigror.
=Noir=, Niger, ater, atratus, fuscus.
Vêtu de noir, Atratus, funebri vestimento indutus.
=Noirâtre=, Pullus, atratus, niger.
NOIX, Juglans, nux.
NOM, Nomen, vocabulum.
En mon nom, Meo nomine, ex me, meis verbis.
Donner un nom, Nomen alicui cudo.
Ils ont le nom sans la chose, Honorum vocabula habent, non dignitatis insignia.
Se faire un nom, Gloria floreo.
=Nommer=, Denomino, nomino, appello, voco, nomen pono, nuncupo.
=Nommément=, Nominatim.
NOMBRE, Numerus, multitudo, copia.
En grand nombre, Multus, permultus.
=Nombreux=, Multus, non pauci, numerosus, copiosus, frequens.
Peu nombreux, Infrequens.
NON, Non, haud, neutiquam, haudquaquam.
=Et non=, Nec, non, neque.
NONCHALANCE, Segnitia, inertia.
=Nonchalant=, Segnis, piger, languens, somniculosus.
=Nonchalamment=, Somniculose.
NOTE, Nota.
=Noter=, Noto, observo, signo.
=Notable=, Notabilis, conspicuus.
NOTION, Notio, cognitio, intelligentia, informatio.
NOTORIÉTÉ, Lux, perspicuitas.
=Notoire=, Testatus, exploratus, ratus, indubitatus.
NOTRE, Noster.
=Le nôtre=, Noster.
NOURRITURE, Nutrimentum, pabulum, pastio, esca, cibus, pastus, epulæ.
=Nourrir=, Alo, educo, nutrio, pasco.
=Nourrir de= (se), Vescor, edo, pascor, utor.
=Nourricier=, Nutricius.
=Nourrissant=, Esculentus.
NOUVEAUTÉ, Novitas.
Aimer la nouveauté, Novitatem amo.
=Nouveau=, Novus, recens, inauditus, inusitatus, per se cognitus, inopinatus, novitius.
=De nouveau=, De integro, iterum, rursum, rursus, denuo.
Rendre nouveau, Novo.
=Nouvellement=, Nove.
NOUVELLE, Nuntius, rumor.
Bonne nouvelle, Exoptatus nuntius.
Mauvaise nouvelle, Tristis nuntius.
Apporter des nouvelles, Nuntium affero.
Recueillir les nouvelles, Rumores excipio.
La nouvelle se confirme, Rumor crescit.
NOVICE, Inexercitatus, tiro.
NU, Nudus, nudatus, spoliatus, vacuus.
Mettre à nu, Nudo, spolio.
NUAGE, Nimbus, nubes.
=Nuageux=, Nimbosus.
NUANCER, Vario.
=Nuancé=, Varius.
NUIRE, Lædo, obsto, noceo, officio, detrimentum affero.
=Nuisible=, Nocens, noxius, perniciosus.
NUIT, Nox, tenebræ.
Passer la nuit blanche, Pervigilo.
Passer la nuit, Pernocto, noctem ago.
Être surpris par la nuit, Nox me oppressit.
Il fait nuit, Advesperascit.
=Nocturne=, Nocturnus.
Qui se fait la nuit, Noctuabundus.
Qui dure toute la nuit, Pernox.
=Nuitamment=, Noctu, nocte, nocturno tempore, in tenebris.
NUL, Nullus, nemo.
=Nullement=, Nequaquam, minime, haudquaquam, neutiquam.
O
OBÉISSANCE, Obedientia, obtemperatio.
=Obéir=, Obedio, pareo, monita sequor, imperata facio, obtempero.
=Obéissance= (avec), Obedienter.
OBÉRÉ, Obæratus.
OBJECTION, Objectum.
=Objecter=, Objecto, objicio.
OBJET, Res.
OBLIGATION, Obligatio.
— (Argent), Nomen.
Avoir en obligation, In nominibus habeo.
Faire une obligation de conscience, Religionem objicio.
=Obliger=, Obligo, obstringo, devincio, alligo.
=Obligé=, Obligatus, obstrictus, devinctus.
Je vous suis bien obligé, Maximis me beneficiorum vinculis obstrinxisti.
OBSCÉNITÉ, Obscœnitas, turpitudo.
=Obscène=, Obscœnus, turpis.
D’une façon obscène, Obscœne.
OBSCURITÉ, Tenebræ, caligo, nox, obscuratio, obscuritas.
=Obscurcir=, Obscuro, lucem eripio, tenebras obduco.
=Obscur=, Obscurus, tenebricosus, spissus, latens, opertus.
— (Embrouillé), Perplexus, intricatus, implicatus, tortuosus.
— (Ignoré), Ignobilis, humilis.
Naissance obscure, Ignobilitas, humilitas generis.
D’une façon obscure, Obscure, per nebulam, per caliginen, perplexe.
OBSÉDÉ (être), par mille pensées, Hinc inde cogito.
OBSÉQUIEUX, Obsequiosus.
OBSERVATION, Observatio, animadversio.
=Observer=, Circumspicio, adverto, considero, perpendo, observo, animadverto, noto, speculor, attendo.
OBSÈQUES, Funus, exsequiæ.
OBSERVATION, Consideratio, contemplatio.
— (Remarque), Animadversio, notatio.
=Observer=, Attendo, contemplor, observo.
— (Remarquer), Animadverto.
S’observer, Me ciscumspicio.
=Observateur=, Speculator, animadversor.
=Observatoire=, Specula.
OBSTACLE, Obstaculum, impedimentum, mora, impeditio, obex, nodus, vinculum.
Faire obstacle, Officio, noceo, obsum, obsto, obsisto.
OBSTINATION, Contumacia, pertinacia, pervicacia, obstinatio.
=Obstiner= (s’), Persto.
=Obstiné=, Pertinax, obstinatus, pervicax.
=Obstinément=, Pugnaciter, pertinaciter, præfracte.
OBSTRUER, Præstruo, oppilo.
OBTENTION, Impetratio.
=Obtenir=, Impetro, nanciscor, consequor, teneo, adipiscor, assequor.
Qui peut être obtenu, Impetrabilis.
OCCASION, Occasio, locus, tempus, opportunitas, ansa, causa, facultas.
A l’occasion, Pro re nata, e re nata.
Saisir l’occasion, Oblata opportunitate utor, tempus scite arripio.
Laisser passer l’occasion, Prætermitto facultatem.
Ne laisser passer aucune occasion, Nullum locum prætermitto.
Si l’occasion se présente, Si occasio tulerit.
OCCUPATION, Occupatio.
=Occuper=, Occupo, possideo.
=Occuper de= (s’), Sollicitus sum, pertracto, tracto.
S’occuper des affaires de quelqu’un, Tracto, curo res alicujus, procurator rerum alicujus sum.
=Occupé=, Laboriosus, operosus, occupatus.
Qui n’est pas occupé, Minime occupatus.
=Occupé= à, Versatus in aliquo, exercitatus, subactus.
ODEUR, Odor.
Exhaler une odeur, Fragro, odorem reddo, redoleo, odorem afflo, odorem spiro.
=Odorant=, Odoratus.
=Odorant= (être), Redoleo, oleo.
=Odorat=, Odoratus.
ODIEUX (faire retomber sur qqn tout l’), Invidiam omnem in aliquem trajicio.
=Odieux=, Perosus, odiosus.
=Rendre odieux=, In invidiam voco.
ŒIL, Oculus, lumen, acies.
=Œil= de la vigne, Gemma in vitibus.
Je n’ai point fermé l’œil de la nuit, Hac nocte nihil dormivi.
Jeter les yeux sur qqn, Oculos in aliquem conjico.
Sous les yeux, Ante oculos.
Placer sous les yeux, Ante oculos pono, rem in medio pono.
ŒUF, Ovum.
ŒUVRE, Opus, opera, artificium.
Mise en œuvre, Fabricatio, fabrica.
Bonnes œuvres, Actiones sanctæ.
OFFENSE, Offensa, injuria.
=Offenser=, Offendo, pecco, lædo.
OFFICE (bon), Officium, munus, muneris officium.
Répondre aux bons offices, Officiis mutue respondeo.
Rendre office pour office, Vinco studiis meis amici officia.
=Officieusement=, Officiose, amice.
OFFRE, Sollicitatio.
=Offrir=, Offero, defero, trado, refero.
S’offrir à la vue, Do me in conspectum.
OH! Hem! o!
OIE, Anser.
OISEAU, Volucris, ales, avis, volatilis.
=Oiseleur=, Auceps.
OISIVETÉ, Inertia, otium, ignavia, desidia, negligentia, fuga laboris.
=Oisif=, Iners, ignavus, piger, languidus, vecors, deses, otiosus, nil agens.
=Oisif= (être), Cesso, nihil ago, vaco, conquiesco, langueo.
OLIVE, Oliva, olea.
=Olivier=, Olea.
Lieu planté d’oliviers, Olivetum.
OMBRAGE, Ombraculum.
OMBRE, Umbra.
Qui reste à l’ombre, Umbratilis.
=Ombrager=, Opaco, obscuro.
=Ombreux=, Ombragé, Umbrosus, opacus, umbrifer, obscurus.
OMISSION, Prætermissio.
=Omettre=, Prætereo, omitto, missum facio, prætermitto, reticeo, relinquo.
ONAGRE, Onager, asinus silvester.
ONCE, Uncia.
ONCLE, Avunculus, matris frater.
ONCTION, Unctio, unctura.
ONGUENT, Onguentum.
=Oindre=, Illino, inungo, ungo, perungo; unguentis oblino, lino.
=Qui oint=, Unctor.
ONDE, Unda, fluctus.
ON DIT, ON RACONTE, Fama est, in vulgus exit; emanat rumor.
ONGLE, Unguis.
ONZE, Undecim.
OPÉRATION, Actio.
=Opérer=, Facio, ago.
La médecine opère, In venas se diffundit medicamentum.
OPINION, Existimatio, fama, opinio, sententia, consilium, voluntas, opinatio, sensus.
Donner de soi une bonne opinion, Bellam exspectationem mei concito.
Se faire une mauvaise opinion, Malam animo opinionem imbibo de aliquo.
Persister dans son opinion, Persevero in sententia, sto in eadem sententia.
Changer d’opinion, Sententiam repudio.
OPINIÂTRETÉ, Pertinacia, pervicacia, obstinatio.
=Opiniâtre=, Obstinatus, pertinax, pugnax.
=Opiniâtrément=, Præfracte, pertinaciter, pugnacissime, obstinate.
OPPOSITION, Oppositio.
Faire opposition, Refragor, adversor.
=Opposer=, Objecto, objicio, oppono.
=Opposer= (s’), Adversor, repugno, obsisto, obsto, contra pugno, resisto, obtrecto, contravenio, adversum me præbeo, oppono, objicio, renitor.
=Opposé=, Oppositus, dissentaneus, disparatus.
Être opposé à, Dissentio, dissideo, discrepo, in alia opinione sum.
OPPORTUNITÉ, Opportunitas, tempestivitas.
=Opportun=, Tempestivus, opportunus.
=Opportunément=, Tempestive, opportune.
OPPRESSION, Oppressio, obsessio, oppugnatio.
=Oppressé= (être), jour et nuit, Dies noctesque pungor ac stimulor.
=Opprimer=, Opprimo, obruo, pondere affligo, servitute oppressum teneo.
=Oppresseur=, Oppressor.
OPPROBRE, Nota, infamia, dedecus, ignominia, macula, labes.
OPTION, Optio, potestas eligendi.
=Opter=, Opto, exopto, expeto, eligo.
OPULENCE, Opulentia, opes.
=Opulent=, Opulentus, abundans, affluens, copiosus, dives, uber, plenus, refertus.
OR, Aurum.
Qui produit de l’or, Aurifer.
Qui a couleur d’or, Aureolus.
=Orfèvre=, Aurifer, vascularius.
ORACLE, Fatum, vaticiniam, oraculum, prædictio, ariolatio.
Débiter des oracles, Ariolor, divino, prædico.
ORAGE, Tempestas, turba, procella.
=Orageux=, Procellosus, nimbosus.
ORATEUR, Orator, concionator.
Orateur très abondant, Orator admodum copiosus.
=Oratoire=, Oratorius.
D’une façon oratoire, Oratorie, ornate, copiose, splendide.
ORBICULAIRE, Orbiculatus.
ORCHESTRE, Orchestra.
ORDRE, Ordo, dispositio, collocatio, œconomia.
=Ordonner= (mettre en ordre), Dirigo, constituo, ordino, dispono.
En ordre, Ordinate, ordinatim, ordino, composite, disposite.
Sans ordre, Passim, incomposite, perturbate, confuse.
Mal ordonné, Confusus, inordinatus.
ORDRE (commandement), Mandatum, imperium, jussum.
Ordre des dieux, Numen, divina potestas, providentia.
Exécuter un ordre, Mandata exsequor.
Être aux ordres (de), In potestate alicujus sum.
=Ordonner=, Præcipio, mando, injungo, impero, impono, jubeo, præscribo.
Sans l’ordre de, Injussu.
OREILLE, Auricula, auris.
Qui a de longues oreilles, Flaccus.
Satisfaire l’oreille, Aures impello.
=Oreiller=, Culcita, pulvinus, lectulus, stragulum.
ORGANISER, Constituo, decerno, statuo, præscribo, designo.
ORGE, Hordeum.
ORGIE, Perpotatio.
ORGUEIL, Superbia, contumacia, ostentatio, jactatio, vanitas, ferocitas.
=Orgueilleux=, Contumax, superbus, obstinatus.
=Orgueilleusement=, Elate, contumaciter, superbe, ferociter.
ORIENT, Oriens.
ORIGINE, Origo, principium, ortus, stirps, fons, caput, primordia.
=Originaire=, Oriundus, ortus, originem trahens.
=Original=, Examplar, exemplum, imago.
ORNEMENT, Exornatio, ornamentum, ornatus, species.
— (Du discours), Expolitio, exornatio, explicatio.
=Orner=, Exorno, expolio, illustro, decoro, illumino, cohonesto.
=Orné=, Ornatus, decoratus.
Peu orné, Inornatus, incomptus, sine nitore et palæstra.
D’une façon ornée, Ornate, splendide, composite.
Sans ornement, Inornate, inculte, ineleganter.
ORNIÈRE, Orbita.
ORPHELIN, Pupillus.
OS, Os.
=Ossements=, Ossa.
OSER, Audeo, non dubito, non vereor.
OSIER, Vimen.
=Fait d’osier=, Vimineus.
=Lieu planté d’osier=, Virgetum.
OSTENTATION, Jactatio, ostentatio, venditatio, obstinatio, vanitas.
ÔTAGE, Obses.
ÔTER, Adimo, aufero, eripio, detraho, tollo, extorqueo.
OU, Ve, vel, seu, sive, aut.
=Ou non=, Necne.
OÙ? Ubi, quo loco, ubinam, quorsum, quo, quem in locum.
Où en sont vos affaires? Quo loco res tuæ sunt?
=D’où=, Unde, ex quo, a quo.
=Par où=, Quo.
OUBLI, Oblivio, memoriæ lapsus.
Sauver de l’oubli, Facti memoriam a silentio vindico.
=Oublier=, Obliviscor, oblivio me capit.
=Oublieux=, Obliviosus, immemor.
OUI, Vere, certe quidem.
OUIE, Auditus, sensus audiendi, auditio.
OURAGAN, dévastateur, Tempestas calamitosa.
OURDIR, Machinor, ordior, texo, contexo, struo.
OUTRAGE, Contumelia, convitium, maledictum, ignominia, injuria, ludibrium.
Recevoir des outrages, Contumeliam accipio, sustineo.
=Outrager=, Maledico, contumelian alicui facio.
=Outrageux=, Coutumeliosus, injuriosus, maledicus, mordax.
=Outrageusement=, Contumeliose, per contumeliam, injuriose.
OUTRE, Præter, supra, extra.
=En outre=, Præterea, insuper, ad hæc.
Passer outre, Transgredior.
OUVRAGE, Opus, opera, artificium.
=Ouvrages= de fortification, Opus, munitio.
Petit ouvrage (opuscule), Opusculum.
=Ouvrier=, Opifex, artifex, effector, faber.
=D’ouvrier=, Fabrilis.
OUVERTURE, Apertura, hiatus, labes.
=Ouvrir=, Aperio, patefacio, recludo, resero.
Ouvrir la bouche, Hisco.
=Ouvrir= (s’), Patesco, pateo.
=Ouvert=, Pervius, apertus, patens, planus, manifestus.
— (Sincère), Simplex, sincerus.
=Ouvert= (être), Hio, disjunctus sum, pateo.
=Ouvertement=, Aperte, publice, plane, palam, non obscure, non dissimulanter, patenter, propalam.
— (Franchement), Candide, ingenue, sincere, simpliciter.
P
PACIFICATION, Pacificatio.
=Pacifié=, Paco, sedo, in tranquillum redigo, pacatum reddo.
=Pacifier=, Pacatus, quietus, tranquillus.
=Pacificateur=, Pacificator.
Qui doit rétablir la paix, Pacificatorius.
=Pacifique=, Pacificus, quietus.
PACTE, Pactum, pactio, conventio, conventum, constitutum, fœdus, decisio, conditio, fides.
=Pactiser=, Depaciscor, paciscor, spondeo.
PAGE, Tabella, pagella, pagina.
PAÏEN, Falsorum numinum cultor.
PAILLE, Palea.
PAIN, Panis.
PAIR, Similis, geminus, pur.
PAIX, Pax, concordia, tranquillitas.
Faire la paix, Redeo cum aliquo in gratiam, pacem constituo.
Les condition de paix n’ont pas été acceptées, Ad pacis conditiones adduci non potuere.
Rompre la paix, Pacem irritam facio.
=Paisible=, Tranquillus, placidus, lenis, quietus, pacatus, mitis, clemens.
=Paisiblement=, Placide, leniter, pacate.
PALAIS (membre), Palatum.
=Palais=, (demeure royale), Regia, palatium.
PALESTRE, Palæstra, gymnasium.
PÂLEUR, Pallor.
=Pâlir=, Expallesco, exalbesco, pallore suffundor, palleo.
=Pâle=, Pallidus, lividus, exsanguis, decolor.
PALIMPSESTE, Palimpsestus.
PALINODIE, Palinodia, retractatio.
PALISSADE, Vallus.
=Palissader=, Præsepio.
PALLADIUM, Palladium, signum Palladis.
PALME, Palma, victoria.
Qui mérite la palme, Palmaris.
PALMIER, Palma.
PALLIUM, Pallium.
Vêtu du pallium, Palliatus.
PALPER, Pertracto, tracto, palpo, palpor.
=Palpable=, Tractabilis.
=Pampre=, Pampinus.
PANACÉE, Panchrestum, medicamentum.
PANÉGYRIQUE, Panegyricus.
PANTHÈRE, Panthera.
PAON, Pavo.
PAPE, Summus Ecclesiæ Pastor.
Élire un Pape, Summum alicui pontificatum defero.
PAPIER, Charta.
=Papier= (grand format), Macrocolum, charta.
— (Buvard), Bibula.
=Main de papier=, Scapus chartæ.
=Feuille de papier=, Chartæ pagina.
PÂQUES, Pascha.
PAR, Per.
PARADE, Ostentus.
Faire paradé, Ostento.
Qui fait parade de, Ostentator, gloriosus.
PARADOXE, Paradoxa.
=Par-dessus=, Supra.
PARAÎTRE, Videor, appareo, speciem affero, orior, nascor.
PARALLÈLE, Comparatio, similitudo.
PARALYSIE, Paralysis.
PARASITE, Parasitus, mensarum assecla.
PARCELLE, Particula, appendicula.
PARCE QUE, Quod, quia, quoniam, propterea, ob eam causam.
PARCHEMIN, Membrana.
PARCOURIR, Peragro, perambulo, percurro.
— (En esprit), Mente peragro.
— Passer légèrement sur, Breviter decurro, strictim attingo, percurro.
PARDON, Venia.
Demander pardon, Veniam rogo.
=Pardonner=, Ignosco, parco, veniam do, remitto, condono.
PAREIL, Similis, par, compar, æqualis, talis.
Rendre la pareille, Par pari reddo.
=Pareillement=, Similiter, item, itidem, pariter, perinde, juxta, eo loco, etiam, quoque.
PARENTÉ, Cognatio, propinquitas, gentilitas, consanguinitas.
=Parenté= (paternelle), Agnatio.
=Parent=, Cognatus, sanguine conjunctus, propinquus.
=Parents=, Parentes.
PARER un coup, Declinatione corporis ictum effugio.
PARESSE, Pigritia, ignavia, inertia, segnities, desidia, negligentia, languor, socordia.
=Paresseux=, Ignavus, iners, socors, cessator, deses, otiosus, qui cessat, languidus, piger, indiligens, segnis.
=Être paresseux=, Pigror.
=Avec paresse=, Indiligenter, negligenter.
PARFOIS, Interdum, nonnunquam.
PARFUM, Unguentum.
=Parfumeur=, Unguentarius, pigmentarius.
PARI (faire un), Sponsione aliquem lacesso.
Gagner un pari, Sponsionem vinco.
PARJURE, Perjurium, perfidia.
=Parjurer= (se), Pejero.
Qui se parjure, Perjurus.
PARLEMENTAIRE, Internuntius, interpres, caduceator.
PARMI, Inter.
PAROLE, Locutio, sermo, eloquium, effatum, verbum.
Bonne parole, Benedictum.
Douce parole, Blandiloquentia.
Prendre la parole, Silentium rumpo, loquor.
Il perdit l’usage de la parole, Lingua illi constitit.
=Parler=, Loquor, sermonem confero, aio, dico, enuntio, exprimo.
Parler souvent de, De aliquo frequenter sermocinor.
Parler le premier, Præloquor.
Parler avec insolence, Insolenter loquor.
Parler contre qqn, Obloquor.
On parle beaucoup de, Sermo multus est de.
Donner sa parole, Fidem do.
Engager sa parole, Fidem do alicui.
Garder la parole donnée, Fidem quam dedi præstabo.
Violer sa parole, Fidem frango.
Dégager sa parole, Nomen salvo.
Sur ma parole, Fide mea.
PARC, Stabulum.
=Parquer=, Stabulor.
PARRAIN (être), Ex baptismo levo, e sacro fonte suscipio.
PARRICIDE (crime), Parricida.
PARSEMER, Conspergo, aspergo, respergo.
PART de (faire), Impartio, impertio, impertior.
Qui prend part à, Particeps, consors.
=Participer=, Particeps sum.
Faire participer, Participo, participem facio, socium adjungo.
Qui participe à, Particeps, consors.
A part, Seorsum, separatim, discrete, distincte.
Mettre à part, Sepono, segrego, separo.
De part et l’autre, Utrinque, ab utraque parte, utrobique, hinc et illinc.
Nulle part, Nusquam, nullo in loco.
Quelque part, Alicubi.
— (Avec mouvement), Aliquo, in aliquem locum.
De quelque part que ce soit, Undelibet.
De toutes parts, Undique.
En bonne part, In optimam partem.
PARTAGE, Divisio, partitio, distributio.
Échoir en partage, Obtingo, obvenio.
=Partager=, Partior, divido, partitionem facio.
Faire partager à, Impertior.
=Qui partage=, Divisor.
PARTI, Factio, secta, partes.
Se joindre au parti de, Factionem sequor alicujus.
Quitter le parti de, Descisco, deficio.
=Partisan=, Adjutor, particeps, socius, fautor, assecla, assectator.
Être partisan des idées nouvelles, Rebus novis studere.
PARTIE, Pars, portio, membrum, species, forma.
Quitter la partie, Hastam abjicio.
En partie, Partim.
=Particulier=, Singularis, peculiaris, proprius, privatus.
En particulier, Speciatim, nominatim, seorsum, singulatim, præter cæteros, privatim, clam.
=Particulièrement=, Singulariter, singulari modo.
PARTIR, Proficiscor, discedo.
A partir de, Ab.
PARTOUT, Usquequaque, ubique.
Partout où, Ubicumque, quocumque in loco, quocumque.
PARURE, Ornamentum, decus.
=Parer=, Orno, decoro, ornatus affero, ornamentis afficio.
PARVENIR, Pervenio, devenio.
PAS ENCORE, Nondum, necdum, non adhuc.
PAS, Passus, gradus, gressus.
Faux pas, Lapsus, lapsio, prolapsio.
Céder le pas, De via concedo, deflecto a via, iter præbeo.
Sortir d’un mauvais pas, Ex nassa exeo.
Pas à pas, Pedetentim, sensim, gradatim, sensim sine sensu.
PASSABLE, Tolerabilis, patibilis.
PASSAGE, Transitus, transmissio, meatus.
Se frayer un passage, Ferro mihi viam facio.
=Passer= dans, Immigro, migro, solum coloniis occupo.
=Passer= devant, Prætergredior, præterlabor.
Passer d’une chose à l’autre, Accedo, delabor, defluo.
=Passer= outre, Prætervehor.
Faire passer, Traduco, trajicio.
Action de passer, Traductio.
Qui fait passer, Traductor.
Passer le temps, Dego.
=Passer= (omettre), Prætermittere.
En passant, Obiter, leviter, tenuiter, mediocriter.
=Passager=, Vector.
Qui transporte, Vector.
=Passager= (qui ne dure pas), Brevis, fugax, caducus.
=Passé=, Præteritus, transactus, anteactus.
PASSEPORT, Diploma.
PASSE-TEMPS, Exercitatio, ludicrum, ludus.
PASSEREAU, Passer.
PASSION, Cupido, cupiditas, libido, cupiditatis sitis.
S’abandonner aux passions, Libidini parere.
Réprimer les passions, Coercere cupiditatem.
PASTEUR, Pastor.
=Pastoral=, Pastoralis, pastoritius.
PÂTE, Massa.
PATHÉTIQUE, Patheticus.
PATIENCE, Patientia, tolerantia.
=Patient=, Patiens.
=Patiemment=, Patienter, tranquille, toleranter, fortiter, constanter, æquo animo.
PATRIE, Patria, sedes natalis, terra parens.
=Patriotique=, Patrius.
PATRIMOINE, Patrimonium, hereditas.
Manger son patrimoine, Consumo patrimonium meum; fortunas meas abligurio.
PATRONAGE, Patrocinium, advocatio, defensio.
Se mettre sous le patronage, In alicujus fidem me trado.
=Patron=, Patronus, defensor, custos.
PÂTURAGE, Pastio, pastus, pabulum, pascua.
Faire paître, Pasco.
PAUME, Palma.
PAUPIÈRES, Palpebræ.
PAUSE, Distinctio, interjunctio.
PAUVRETÉ, Egestas, paupertas, inopia, indigentia, mendicitas, domestica difficultas.
Être réduit à la pauvreté, Inopia premor.
=Pauvre=, Egenus, pauper, egens, inops.
=Pauvrement=, Jejune, tenuiter, exiliter.
PAVÉ, Pavimentatum.
=Pavé=, Pavimentatus.
PAVOT, Papaver.
PAIE, Stipendium.
PAYEMENT, Pensio, solutio.
=Payement= (argent comptant), Repræsentatio.
=Payer=, Dependo, pendo, solvo, pensito, persolvo.
=Payer comptant=, Pecuniam repræsento.
Faire payer, Exigo, de pecunia appello.
PAYS, Regio.
De notre pays, Nostras.
De votre pays, Vestras.
Du pays, Vernaculus, domesticus.
=Paysan=, Paganus.
PEAU, Pellis, cutis, corium, membrana.
Couvert d’une peau, Pellitus.
PÊCHE, Piscatus.
=Pêcher=, Piscor.
=Pêcheur=, Piscator.
PÉCHÉ, Peccatum, delictum, crimen, culpa, noxa, noxia, maleficium, erratum.
=Pécher=, Pecco, scelus admitto, rem nefariam committo, scelera facio.
Commettre le péché mortel, Lethali noxa me obstringo.
Se rendre coupable de péché véniel, Me levioris culpæ labe polluo.
PÉCULE, Peculium.
PEIGNE, Pecten.
=Peigner=, Pecto.
=Peigné=, Comptus, ornatus, compositus.
À PEINE, Vix, vix dum, vix jam.
PEINE, Molestia, cura, sollicitudo, angor, pœna, ægritudo, negotium, studium, labor, opera, supplicium.
Avoir de la peine, Doleo, dolorem capio, indoleo, condoleo, mœreo, angor animo, dolore ardeo.
Se donner de la peine, Operor.
Se donner mille peines, Sudo.
Se mettre en peine de, Curo, sollicitus sum.
Perdre sa peine, Operam, tempus perdo.
Faire qqche qui en vaille la peine, Operæ pretium facio.
Faire peine, Piget.
Avec peine, Gravate, difficulter, ægre, moleste, dolenter, laboriose.
PEINE (châtiment), Mulcta, pœna.
Remettre une peine, Mulcta gratiam facio.
Subir une peine, Do pœnas.
Porter la peine de, Non effugio pœnam.
PEINTURE, Pictura.
=Peindre=, Depingo, pingo, describo.
=Peindre= au vif, Effigiem ad germanum exprimo.
=Peintre=, Pictor.
PÊLE-MÊLE, Promiscue, sine discrimine, permiste, perturbate, confuse.
PÈLERINAGE (faire un), Sacram peregrinationem obeo.
PÉNATES, Penates, dii patrii, lares.
PENCHANT, Inclinatio, flexio, inflexio, proclivitas, facilitas, propensio.
Penchants (suivre ses), Servio cupiditatibus, Cf. Pente.
=Pencher= vers, Acclino, inclino, flecto ad aliquid.
=Pencher= (se), Inclino, vergo, procumbo.
PENTE, Declivitas, inclinatio, proclivitas, facilitas.
Qui est en pente, Declivis, inclinatus, incurvus.
=En pente=, Procliviter.
PENDAISON, Suspendium.
=Pendre=, Pendeo, suspensus sum, hæreo.
PENDANTS d’oreilles, Inaures.
PENDANT, Pendulus, pensilis.
PENDANT, Per, interea.
Pendant ce temps, Interim, inter hæc.
PÉNÉTRATION d’esprit, Acumen, perspicacia; ingenii vis, subtilitas, sagacitas, calliditas, solertia.
=Pénétrer=, Permano, pervenio, penetro, permeo, pervado.
Pénétrer les autres de ses pensées, Sententiam meam in aliorum mentibus defigo.
=Pénétrant=, Acer, vehemens, acutus, strenuus.
=Pénétrable=, Penetrabilis.
=Avec pénétration=, Sagaciter, callide.
PÉNIBLE, Laboriosus, operosus, molestus, difficilis.
=Péniblement=, Ægre, vix, gravate, moleste.
PÉNITENCE (faire), Pœnitens consilii impii factique serio resipisco.
PENSÉE, Cogitatio.
Rejeter une pensée, Cogitationem abjicio.
Développer sa pensée, Volvo sententias.
Mille pensées m’obsèdent, Hinc inde cogito; animus diversa agitat.
=Penser=, Cogito, meditor, commentor, sentio, animo agito, censeo, existimo, opinor, puto, autumo, reor, arbitror.
Il pense tout savoir, Omnia se intelligere arbitratur.
PÉNURIE, Penuria.
PÉPINIÈRE, Seminarium.
PERCER, Pungo, stimulo, perforo, suffodio.
PERCEVOIR, Sentio, sensum accipio, intelligo.
PERCHE, Contus, sudes.
PÈRE, Pater, parens, genitor.
=Père= de famille, Paterfamilias.
=Paternel=, Paternus, patrius.
=Paternellement=, Patrie.
PERFECTION, Absolutio, perfectio.
=Perfectionner=, Perficio, perpolio, polio, expolio, exorno.
=Parfait=, Expolitus, perpolitus, perfectus.
=Parfaitement=, Polite, ornate, eleganter, splendide, perfecte, absolute, luculenter, copiose.
PERFIDIE, Fraus, dolus, machina, insidiæ, perfidia.
=Perfide=, Insidiosus, fraudulentus, dolosus, perfidiosus, fallax, improbus.
=Perfidement=, Perfidiose, fallaciter, fraudulenter, insidiose.
PÉRIL, Periculum, discrimen.
Être en péril, Periclitor, in periculo sum, in discrimine versor.
=Périlleux=, Periculosus, anceps.
=Périr=, Intercido, cado, pereo, intereo.
Faire périr, Neco, necem affero, interficio.
PÉRIODE, Periodus, ambitus, circuitus.
PÉRISTYLE, Peristylum.
PERLE, Margarita.
PERMISSION, Permissio, permissus, concessus, facultas, licentia, venia, concessio.
Obtenir une permission, Facultatem adipiscor.
Enlever une permission, Facultatem alicui adimo.
=Permettre=, Permitto, concedo, sino, patior, licentiam largior, fero.
Il est permis, Licet, licitum est, jus est, copia est.
PERNICIEUX, Perniciosus, exitiosus, pestifer.
D’une façon pernicieuse, Perniciose, pestifere.
PERPÉTUITÉ, Perennitas, perpetuitas.
=Perpétuel=, Perennis, perpetuus, jugis, æternus, sempiternus.
PERRUQUE, Capilli ficti, adsciti, adventitii.
PERRUQUIER, Tonsor.
PERSÉVÉRANCE, Perseverantia, assiduitas, constantia, permansio.
=Persévérer=, Persevero, persto, persisto, permaneo.
=Persévérance= (avec), Perseveranter, constanter.
PERSIFFLER, Vellico, pervello.
PERSISTER, Persisto, persto, persevero, maneo, permaneo.
PERSONNE, Nemo, nullus.
PERSONNE, Persona.
Qui est là en personne, Præsens.
=Personnage =, Persona, larva.
PERSPICACITÉ, Perspicuitas, acumen, solertia.
=Perspicace=, Perspicax, solers, acutus, ingeniosus.
PERSUASION, Persuasio, persuasus.
=Persuader=, Persuadeo, fidem facio, ad credendum duco.
PERTE, Amissio, jactura, detrimentum, damnum, pernicies, exitium, labes, pestis, calamitas.
Préparer la perte de quelqu’un, Perniciem alicui affero.
=Perdre=, Amitto, dimitto, perdo, jacturam facio.
PERTURBATEUR, Turbator.
PERVERSITÉ, Perversitas, pravitas, improbitas.
=Pervers=, Perversus, improbus.
=Perverti=, Perditus, profligatus.
PESANTEUR, Gravitas, pondus.
=Peser=, Appendo, penso, expendo, perpendo, examino, exquiro.
— (Examiner), Æstimo.
=Pesant=, Gravis, onerosus, ponderosus.
PESTE, Pestilentia, pestis, pernicies, lues, contagio, tabes.
La peste sévit, Sævit pestis.
=Pestilentiel=, Pestifer, perniciosus, tabificus.
PETIT d’un animal, Pullus.
PETITESSE, Parvitas, exiguitas.
=Petit=, Minutus, parvus, angustus, exiguus, exilis, pusillus, brevis.
Si petit, Tantulus, tantillus.
En petites parties, Minute, jejune, tenuiter.
=Petitement=, Exigue, tenuiter, exiliter.
PETIT-FILS, Nepos.
PÉTULANT, Petulans, protervus, audax.
PEU, Paucus, rarus, modicus, exiguus.
En peu de mots, Presse, breviter.
Peu après, Paulo post.
Peu d’années après que..., Paucis annis, quam.
Peu avant, Paulo ante.
Peu s’en faut, Pene, prope.
A peu près, Fere, pene, propemodum, prope, non multo secus.
=Peu à peu=, Paulatim, seorsim, pedetentim, lento gradu, sensim sine sensu.
Trop peu, Perparum, minimum.
=Un peu=, Aliquanto, paulum, aliquantulum, nonnihil, leviter, paulisper, aliqua ex parte, aliquid, aliquantum, haud multo, paululum, paulo.
PEUPLE, Populus, plebs, vulgus, natio gens, turba.
=Peuplé=, Numerosus.
PEUR, Pavor, timor.
Avoir peur, Paveo, timeo.
Trembler de peur, Paveo, timeo.
PEUT-ÊTRE, Forsitan, fortassis, fortasse, forte, casu, fortuna, forsan.
PHALANGE, Phalanx.
PHARMACIEN, Pharmacopola.
PHILOSOPHIE, Philosophia, studium vel amor sapientiæ.
=Philosopher=, Philosophor, philosophiam colo.
=Philosophe=, Philosophus, philosophiæ sectator.
=Philosophique=, Philosophicus.
PHYSIONOMIE, Facies, vultus, species oris.
PHYSIQUE, Physica, explicatio naturæ.
A la façon des physiciens, Physice.
=Physicien=, Physicus.
PIC (taillé à), Præruptus.
PIÈCE de théâtre, Fabula, tragœdia.
PIÈCES (action de mettre en), Laniatus, laniatio.
Mettre en pièces, Lanio, dilanio, lacero, discerpo, dilacero.
PIED, Pes.
Aller à pied, Pedibus iter facio.
Mettre pied a terre, Ad pedes desilio.
Se jeter aux pieds, Ad pedes alicujus voluto.
Des pieds à la tête, Ab imis unguibus ad summum verticem.
=Pédestre=, Pedester.
PIÉGE, Laqueus, insidiæ, fovea, scrobs.
Tendre des piéges, Insidias alicui facio.
Qui tend des piéges, Insidiator.
Pris au piége, Fraude captus.
PIERRE, Saxum, lapis, silex, rupes, cautes, petra.
En pierres de taille, Lapide quadrato.
=Pierre précieuse=, Gemma.
=Pierreux=, Saxeus, lapidosus.
PIÉTÉ, Religio, pietas, sanctitas, sanctimonia.
Homme sans piété, Homo improbus, impius.
=Pieux=, Pius, religiosus, sanctus.
=Pieusement=, Pie, religiose, sancte.
PIEU, Palus.
PILER, Pinso.
PILLAGE, Expilatio, direptio, spoliatio.
=Piller=, Diripio, prædor, aufero, rapio, spolio, detraho, eripio.
=Pillard=, Prædo, prædator, direptor, spoliator.
PILOTE, Nauta, navicularius, remex.
PILOTIS, Sublica.
Pont sur pilotis, Pons sublicius.
PINCEAU, Penicillum.
PIQUER, Pungo, molestiam affero, mordeo, stimulo, figo, carpo.
=Piquant=, Aculeatus.
PIRATERIE, Piratica.
=Pirate=, Pirata, prædo.
=De pirate=, Piraticus.
PIRE, Deterior, pejor, nequissimus.
=Pis=, Deterius.
PISCINE, Piscina.
PITIÉ, Compassio, commiseratio, misericordia.
J’ai pitié de vos malheurs, Commiseror fortunam tuam; casu tuo vehementer commoveor.
Implorer la pitié, Misericordiam expono.
Exciter la pitié, Misericordiam commoveo.
Être touché de pitié, Misericordia moveor.
Digne de pitié, Miserabilis, miserandus.
PITUITE, Pituita.
=Pituiteux=, Pituitus.
PLACE fortifiée, Locus munitus.
PLACE publique, Forum, platea.
=Place= (placement), Locus, locatio.
A la place de, Loco, vice.
Perdre sa place, De gradu dejicior.
Arriver à la place ambitionnée, Ad eum quem volebam, locum ascendo.
=Placer=, Pono, adjicio, loco, repono, colloco.
=Placer= auprès, Astituo, juxta colloco, admoveo.
=Placer= devant, Objicio, oppono.
=Placé=, Situs, positus, locatus.
Être placé sous, Subsum.
Être placé entre, Intersum, intercedo.
PLAFOND, Lacunar, laqueare.
PLAGIAT, Plagium.
=Plagiaire=, Plagiarius.
PLAIDOIRIE, Advocatio, patrocinium, advocati munus.
=Plaider=, Jurgo, rixor.
Plaider une cause, Causam ago, defendo, sustineo.
=Plaideur=, Litigator.
PLAIE, Vulnus, plaga.
PLAINE, Planities, æquor.
Plaine fermée, Convallis.
PLAINTE, Querela, querimonia, lamentatio, questus, conquestio.
=Plaindre= (se), Queror, querelam habeo, conqueror, deploro, gemo, ingemisco, expono.
Qui est à plaindre, Miserandus, miserabilis.
PLAIRE, Placeo, non displiceo, arrideo, delecto, oblecto; delectationem habeo, affero.
L’étude me plaît beaucoup, Libris delector magnopere; libri mihi voluptati sunt.
Il plaît, Collibet, libet, placet, delectat, juvat.
Si cela vous plaît, Si collibitum est, si cordi est.
Plaise ou plût à DIEU que! Utinam!
PLAISANTERIE, Cavillatio, ludibrium, ludificatio, nugæ, jocatio, jocus, facetiæ, lepor, sales.
=Plaisanter=, Nugor, nugax sum, nugas ago, ludifico, illudo, jocor, cavillor, jocose ludo, jocor.
Cessez de plaisanter, Omitte nugas.
En plaisantant, Jocose, urbane, facete, concinne, venuste, ridicule, salse.
PLAISANT, Joculator, nugator.
PLAISANT (adj.), Jocularis, joculatorius, jocosus, festivus.
PLAISIR, Jucunditas, oblectamentum, delectatio, oblectatio, voluptas.
Bon plaisir, Arbitrium, arbitratus, libido.
Faire plaisir à, Alicui gratificor, commodis servio, placeo.
S’abandonner au plaisir, Voluptatibus me permitto.
Avec plaisir, Grate, animo grato.
PLAN, Propositio, mens, consilium, institutum.
Changer de plan, Muto institutum.
PLAN (adj.), Planus.
PLANCHE, Tabula.
Couvrir en planches, Contabulo.
=Plancher=, Contabulatio, tabulatum.
PLANÈTE, Planeta.
PLANT, Planta.
PLANTE, Stirps, planta.
=Plantation=, Consitio, satio.
PLAQUE, Lamina.
PLASTRON (être le), Materia sum jocorum.
PLAT, Lanx, patina, catinum.
=Plat= (mets), Ferculum.
PLAT (adj.), Planus.
PLATANE, Platanus.
PLÂTRÉ, Gypsatus.
PLAUSIBLE (donner un motif), Probabilem facti rationem reddo.
PLÈBE, Plebecula, plebs, vulgus.
=Plébéien=, Plebeius.
PLÉBISCITE, Plebiscitum, populi scitum, tribunitia rogatio.
PLÉNITUDE, Plenitudo.
=Plein=, Plenus, refertus, confertus, cumulatus, redundans, integer.
=Pleinement=, Plane, plene, perfecte, cumulate, abundanter.
PLEURS, Lacrima, fletus, ejulatus, ploratus, planctus.
=Pleurer=, Defleo, deploro, fleo, ploro, lamentor, lacrimo, illacrimor, lugeo, squaleo, mœreo.
Pleurer la mort de, Fleo de morte alicujus.
PLIER, Complico, involvo, claudo.
Se plier à, Me conformo.
PLOMB, Plumbum.
De plomb, Plumbeus.
PLONGER dans, Immergo, demergo, ingurgito.
PLOYER, Incurvesco, incurvo.
PLUIE, Pluvia, imber, cœlestes aquæ.
=Pleuvoir=, Pluit; imber effluit, funditur.
Pleuvoir à travers, Perfluo.
PLUVIEUX, Nimbosus.
PLUME, Pinna, penna, pluma.
=Emplumé=, Plumatus, pinnatus, penniger.
Qui n’a pas de plumes, Implumis.
PLUPART la, Plerique, major pars.
La plupart du temps, Plerumque, persæpe, fere, ex majori parte.
PLUS, Plus, magis, amplius, ultra, præter.
=Plus.... Plus=, Quo... (avec comparatif) hoc..., ut... ita.
=Plus que=, Plus quam, supra quam, ultra quam, amplius.
Faire plus que vous n’attendez, Exspectationem tuam mea diligentia vinco.
Plus que personne au monde, Si quisquam alius.
=Bien plus=, Quin etiam, quin immo.
=De plus=, Præterea, tum etiam, insuper, ad hoc.
=De plus en plus=, Etiam atque etiam, magis ac magis, magis magisque.
=Le plus possible=, Maxime, potissimum, magnopere.
=Le plus tôt possible=, Quamprimum.
PLUTÔT, Potius, verius, magis, aptius.
POÈME (poésie), Poesis, poetica, poema, carmen.
=Poète=, Poeta, poeticæ peritus, conditor carminum.
=Poétique=, Poeticus.
=Poétiquement=, Poetice.
POIDS, Libramentum, pensio.
— (Fardeau), Onus, pondus.
Au poids, Pondo.
Avoir peu de poids, Parum valeo.
=Peser=, Libro, pondero, pendo.
— (Estimer), Æstimo, examino.
POIGNARD, Sica, gladius, pugio.
=Poil=, Pilus, villus.
Couvert de poil, Pilosus.
POING, Pugnus.
POINT, Punctum.
C’est là le point important, In eo cardo rei vertitur.
A tel point, Usque adeo.
=Point= (au), Eo, idcirco, usque eo.
L’affaire en est venue à ce point, In eum locum res adducta est.
=De tout point=, Ex omnibus partibus.
POINTE, Cuspis.
Élever en pointe, Fastigo, in fastigium erigo.
En piquant de la pointe, Punctim.
POIS chiche, Cicer.
POISON, Venenum, virus.
Prendre du poison, Venenum haurio.
POISSON, Piscis.
=Poissonneux=, Pisculentus.
POITRINE, Pectus.
POIX, Pix.
PÔLE, Polus, vertex.
POLITESSE, Humanitas, urbanitas, morum lepos, mansuetudo, comitas.
Vous avez fait cela par politesse, Egisti hoc humanitate incitatus.
=Poli=, Comis, facetus, urbanus, elegans moribus.
=Poliment=, Urbane.
POLIR, Polio, limo, expolio, perpolio.
Polir et repolir des vers, Ad unguem castigo carmen.
POLITIQUE, Politicus.
Organisation politique, Politia.
POLLUX (par), Ædepol.
POMME, Malum, pomum.
POMPEUX, Magnificus, lautus, splendidus.
=Pompeusement=, Sublate.
PONCTUATION, Interpunctum, interductus, interpunctio.
PONDRE, Ova pareo.
PONT, Pons.
Établir un pont, Fluvium ponte jungo.
Couper un pont, Pontem rescindo.
PONTIFE, Pontifex, antistes sacrorum, præsul.
=Souverain pontife=, Summus DEI in terris Vicarius.
=Pontifical=, Pontificalis, pontificius.
=Pontifical=, Pontificalis, summi pontificis dignitas.
POPULACE, Vulgus, turba, multitudo.
PORC, Porcus, sus.
=De porc=, Suillus.
Quartier de porc, Succidia.
PORT, Portus.
Entrée du port, Portus ostium.
Rester dans le port, Portum teneo.
Quitter le port, Ex portu progredior, navim solvo.
Arriver à bon port, Portum teneo.
Qui a des ports, Portuosus.
PORTE, Janua, ostium, fores, aditus, porta.
Fermer la porte, Fores adduco.
Attendre à la porte, Assisto ad fores.
De porte en porte, Ostiatim.
=Portier=, Janitor.
PORTÉ à, Propensus, proclivis.
PORTÉE (cela dépasse la) de mon esprit, Hoc ingenii facultatem excedit.
PORTE-ENSEIGNE, Signifer.
PORTEFAIX, Bajulus.
=Porter=, Bajulo, porto, fero, gero, sustineo.
Porter dans, Importo, induco.
Se bien porter, Sto pulcherrime.
Être bien portant, Valeo.
PORTION, Pars, portio, membrum.
PORTIQUE, Porticus, ambulatio, xystus.
PORTRAIT, Effigies, species, imago, simulacrum.
Faire un portrait, Effingo, exprimo.
POSITION, Situs, positio, natura loci.
— (État), Status.
Position défavorable, Iniquus locus.
=Poser=, Pono, propono.
Poser en principe, Pro certo, pro comperto sumo.
POSSESSION, Possessio.
En la possession de, Penes, in manu, in potestate.
Être en possession de soi, Compos sum, mihi præsens sum.
Entrer en possession, In possessionem eo.
=Posséder=, Habeo, possideo, teneo.
=Possesseur=, Possessor.
POSSIBLE, (je ferai tout mon), Quoad fieri poterit, contendam.
POSTE, Statio.
POSTÉRIEUR, Posticus.
POSTÉRITÉ, Posteri, posteritas.
Passer à la postérité, Ad posteritatem pervenio.
POST-SCRIPTUM, In extremis litterarum.
POTABLE, Poculentus.
POTION, Potio, potus.
POUCE, Pollex.
POUDRE Jeter de la..... aux yeux, Oculos auri splendore perstringo.
POULE, Gallina.
De poule, Gallinaceus.
=Poulailler=, Gallinarius.
=Poulet=, Pullus.
POULAIN, Equuleus, equulus.
POUMON, Pulmo.
POUPE, Puppis.
POUR, Propter, ob, pro, loco.
Pour la troisième fois, Tertio.
Pour le moins, Nihilominus.
Pour peu que, Si.
POURCHASSER, Proturbo, repello.
POURPRE, Purpura.
Se colorer en pourpre, Purpurasco.
Vêtu de pourpre, Purpuratus.
De couleur pourpre, Purpureus.
POURQUOI? Cur, quare, quamobrem, quid est quod, qua ratione, quid est.
=Pourquoi?= Quare, cur, quid.
C’est pourquoi, Quapropter, quare, quamobrem, quocirca, itaque, idcirco, ideo.
POURRITURE, Caries.
=Pourrir=, Putrefacio, corrumpo, dissolvo.
=Se pourrir=, Putresco.
Pourri, Putridus.
POURSUITE, Incitatio.
Poursuite judiciaire, Exsecutio, persecutio.
=Poursuivre=, Prosequor, persequor, insector, quæro, sequor.
— (Continuer), Continuo, pergo.
— (En justice), Postulo, accuso.
POURVOIR à, Provido.
=Pourvu de=, Præditus, ornatus, instructus.
POURVU QUE, Dummodo, dum, dum tamen, simodo, dum ut, modo ut.
POUSSER, Adigo, vi impello, vi cogo, compello, instigo.
— (Presser), Urgeo, impello, incito.
Pousser à, Animos do ad.
Pousser en avant, Promoveo, proveho, perduco.
Pousser hors de, Expello, ejicio, amoveo, submoveo, loco moveo.
POUSSIÈRE, Pulvis.
=Poudreux=, couvert de poussière, Pulverulentus.
POUTRE, Trabs.
POUVOIR, Potentia, potestas, jus, jurisdictio.
Pouvoir souverain, Summus magistratus.
Au pouvoir de, Penes, in manu, in potestate.
Cela est en votre pouvoir, Per te stat quominus, etc.; in tua voluntate id totum vertitur, tua in manu est.
Il est en mon pouvoir, In mea illum potestate habeo, teneo, contineo.
Ôter le pouvoir de, Postestate nocendi exuo.
PRAIRIE, Pratum.
PRATIQUE, Tractatus, tractatio.
=Pratiquer=, Factito, exerceo, usurpo.
=Praticable=, Pervius, apertus.
PRÉ, Pratum.
PRÉCAIRE, Precarius.
PRÉCAUTION, Cautio, provisio.
=Précautionner= (se), Præcaveo.
PRÉCÉDER, Præcedo, præeo, præcurro, prægredior, antecedo, anteeo, progredior.
=Précédent=, Prior, primus.
=Précédemment=, Supra.
PRÉCEPTE, Præscriptio, præscriptum.
=Précepteur=, Præceptor, doctor, magister, pædagogus.
PRÉCIPITATION, Properantia, properatio, festinatio, immaturitas.
=Précipiter=, Præcipito, præcipitem ago, detrudo, deturbo, expello.
=Précipiter= (se), Ruo, cado, irrumpo, irruo, invado.
=Précipité=, Præproperus, præmaturus, celer, præceps, tumultuarius.
=Précipitamment=, Incitate.
PRÉCISE (d’une façon), Circumscripte, paucis, definite, breviter.
PRÉCOCE, Præcox, præmaturus.
PRÉCONÇU, Antecaptus, anteconceptus, præjudicatus.
PRÉCURSEUR, Prænuntius, prævius.
PRÊCHER, De rebus divinis dico; de rebus divinis verba facio, sermonem habeo.
=Prédicateur=, Concionator, orator sacer, præco verbi divini.
PRÉDICTION, Prædictio, prædictum, divinatio, vaticinatio, oraculum.
=Prédire=, Antedico, prædico, divino, auguror, vaticinor, conjectura prospicio, prædico, prænuntio.
PRÉFACE, Præfatio, exordium, proœmium.
PRÉFET, Præfectus, curator, procurator.
PRÉFÉRENCE (donner la), Præpono, antefero; antiquior, potior mihi est.
De préférence, Potissimum, maxime, quam maxime, præcipue.
=Préférer=, Malo, præfero, antepono, antefero, præpono, præopto.
=Préférable=, Potior, antiquior, carior, melior, prior.
PRÉJUDICE, Noxa, culpa, noxia.
Porter préjudice, Afficio incommodis.
PRÉJUGÉ, Præjudicium.
=Préjuger=, Præjudico, præjudicium facio.
PRÉLUDE, Prolusio, præludium, præcentio.
=Préluder=, Proludo.
PRÉMATURÉ, Præmaturus, præproperus, immaturus, intempestivus.
PRÉMÉDITATION, Præmeditatio, meditatio, prævisio.
=Préméditer=, Præmeditor, meditor, cogito, paro, præparo.
PREMIER, Primus, primarius, princeps, principalis.
Le premier, Præcipuus.
Qui est des premiers, Primarius.
=Premièrement=, Primum, primo.
PRÉMUNIR, Præmunio, præparo.
PRÉNOM, Prænomen.
PRESSION, Pressus, compressio.
PRÉOCCUPATION, Trepidatio.
PRÉPARATION, Præparatio, præmeditatio, præmunitio.
=Préparer=, Præparo, præparationem adhibeo, paro, comparo, instruo, apparo, accingo.
Avec préparation, Parate.
PRÉPONDÉRANCE (avoir la), Propendeo.
PRÉPOSITION, Præpositio.
=Préposer=, Præficio, præpono.
=Préposé=, Præpositus, præfectus.
PRÈS, Prope, propter, juxta.
=Près de=, Cominus, proprius, de propinquo loco.
A peu près, Fere, ad.
PRÉSAGE, Omen.
=Présager=, Ominor, auguror, præsagio, præsentio.
PRESCRIPTION, Usucapio.
Acquérir par prescription, Usucapio (verb.).
PRESCRIPTION (ordre), Præceptio, præceptus, monita, admonitio, jussum, præscriptio.
=Prescrire=, Mando, præcipio, præscribo.
Prescrire à l’avance, Præmando ut.
PRÉSENCE, Præsentia, conspectus, aspectus.
— (D’esprit), Præsentia animi.
En ma présence, Me præsente, sub oculis meis, ante oculos, ante pedes meos, me teste.
=Présenter à= (se), Occurro.
Se présenter a l’esprit, In mentem venit.
=Présent=, Præsens.
=Présent= (être), Suppeto, sum, supersum, adsum, præsto sum, intersum, adsum.
PRÉSENT, Munus, donum, beneficium, largitio.
Donner en présent, Muneror.
Faire des présents, Dono, donum affero, muneribus orno.
PRÉSERVER, Arceo, submoveo, repello, servo, tueor.
PRÉSIDER, Præsum, præsideo, præses sum.
=Président=, Præses, antistes.
PRÉSOMPTION (avoir la), Mihi tantum sumo, ut.
=Présumer=, Opinor, opinionem habeo, in opinione sum.
Présomptueux, Præfidens.
=Présumé=, Opinabilis.
PRESQUE, Fere, ferme, propemodum, prope, pene.
Presque tous, Plerique omnes.
PRESSENTIMENT, Præsensio, præsagitio.
=Pressentir=, Præsentio, præsagio, prænosco, præcognosco, suspicor.
PRESSER, Urgeo, impello, incito, premo, insto.
Sans se presser, Otiose, soluto animo.
PRESTIGES, Præstigiæ.
PRÉSURE, Coagulum.
PRÊT, Paratus, instructus, qui præsto est.
Tout prêt, Expeditus, promptus, paratus, nulla re implicatus.
Se tenir prêt pour, Præstolor, exspecto.
=Prêt à=, Paratus ad.
PRÉTENTION, Postulata.
Transmettre les prétentions de qqn, Postulata ad aliquem defero.
=Prétendre=, Autumo, opinor, censeo.
On prétend, Aiunt, dicitur, fertur, fama est.
PRÊTER, Pecuniam do mutuam.
=Prêter à= (se) Obsecundo.
=Prêté=, Expensus, mutuus.
PRÉTEXTER, Prætexo, prætendo.
PRÉTOIRE, Prætorium.
=Préteur=, Prætor.
=Prétorien=, Prætorius.
PRÊTRE, Sacerdos.
PREUVE, Experimentum, argumentum, specimen, indicium.
Faire preuve de, Præsto.
Juger sur preuves, Litem do secundum tabulas.
=Prouver=, Probo, argumentis tueor.
PRÉVARICATION, Prævaricatio.
=Prévaricateur=, Prævaricator.
PRÉVENANCES, Occursatio.
=Prévenir=, Præverto, prælabor, præsentio, præcurro.
Il faut prévenir le mal, Malum prævertere convenit.
PRÉVISION, Præmeditatio, prævisio, providentia, præsagitio.
=Prévoir=, Prævideo, prospicio, præcaveo, præsentio.
=Prévoyant=, Providus, providens, prospiciens.
Avec prévoyance, Providenter.
PRIÈRE, Precatio, obsecratio, rogatus, deprecatio, rogatio, imploratio, preces.
Prières publiques, Supplicatio, comprecatio.
Prier, Precor, precibus peto, oro, obsecro, rogo, obtestor.
Prier avec instance, Exoro.
PRIMAUTÉ, Principatus, dominatus.
=Primitif=, Primigenius.
=Primitivement=, Principio, primo, initio.
=Primordial=, Primigenius.
PRINCE, Princeps.
Prince héritier, In spem imperii genitus.
PRINCIPE, Initium, principium, fundamentum, elementum, origo.
Dans le principe, Principio, primo, initio.
=Principal=, Præcipuus, peculiaris, proprius, principalis.
=Principalement=, Præcipue, potissimum, maxime.
PRINTEMPS, Ver, vernum tempus.
PRISE à (donner), Præbeo ansam.
Prise d’assaut, Expugnatio.
Prise de corps, Nexus.
=Prendre=, Assumo, sumo, capio, prehendo, prenso, accipio.
Prendre d’assaut, Expugno, vi capio.
Prendre par force, Rapio, aufero, prædor, furor, impello.
Prendre garde, Caveo, cautionem adhibeo.
Prendre l’air, Capto auram.
Prendre sur soi, In me recipio, in me transmoveo.
=Pris=, Captus.
Pris à la guerre, Bello captus, jure belli captus.
=Prison=, Carcer, custodia, vincula.
Mettre en prison, In custodiam trado.
Relâcher de prison, Vinculis levo.
Être en prison, In custodiis habeor.
Être mis en prison, In carcerem mittor, in carcerem ducor, conjicior.
Retenir en prison, In carcere asservo.
PRIVATION, Privatio, viduitas.
=Priver=, Privo, orbo, spolio, exuo, exspolio.
=Privé=, Expers, vacuus, inanis, cassus, viduus, orbus.
— (Apprivoisé), Privatus, domesticus.
PRIVILÉGE, Præmium, beneficium.
PRIX, Pretium, merces, præmium.
Mis à prix (être), Liceo, æstimor.
=Au prix= de, Præ.
Au prix de la vie, Devotione capitis.
=Priser=, Parvi vel magni facio, æstimo.
=Précieux=, Pretiosus, magni pretii.
PROBABILITÉ, Probabilitas, verisimilitudo.
=Probable=, Probabilis, verisimilis, credibilis.
Il est probable que, Par est credere, a ratione haud alienum est.
=Probablement=, Credibiliter, probabiliter.
PROBITÉ, Honestas, dignitas, decus, laus, sanctimonia, sanctitas, virtus.
PROCÉDÉS envers qqn (user de mauvais), Male consulo in aliquem.
PROCÈS, Actio, actus, factum, lis, causa, procuratio, negotium, concertatio, disceptatio, sacramentum.
Intenter un procès, Sacramento cum aliquo contendere.
S’engager dans un procès, In causam descendo.
Commencer un procès, Incipio causam, in causam me dimitto, in causam descendo.
Être en procès, Jurgo.
Le procès est terminé, Controversia sedata, dirempta, dijudicata est.
Perdre un procès, Causam perdo, amitto; causa cado.
Gagner son procès, Causam obtineo, teneo, causa mihi adjudicata est.
S’occuper peu d’un procès, Causam negligenter tracto, indormio causæ meæ.
Abandonner un procès, Causam relinquo.
Qui aime les procès, Litigiosus.
PROCESSION, Pompa.
PROCHAIN, Vicinus.
PROCHAINEMENT, Propediem, brevi.
PROCHE, Propinquus, vicinus, proximus, junctus, adjunctus, affixus, conjunctus, proximus, non interruptus.
Parent, Cognatus, necessarius.
Être proche, Contingo, attingo, tango.
PROCLAMATION, Præconium.
=Proclamer=, Edico, indico.
PROCONSUL, Proconsul.
PROCURER, Suppedito, suppeto, non desum.
=Procureur=, Cognitor.
PRODIGUER, Prodigo, consumo, ultra modum erogo.
=Prodigue=, Prodigus, profusus.
Avec prodigalité, Prodige, effuse.
PRODIGE, Miraculum, monstrum, portentum, prodigium, ostentum.
Il fait des miracles, Miracula edit.
=Prodigieux=, Mirabilis, mirus, mirandus, portentosus.
PRODUCTION, Fructus, fruges, proventus.
=Produire=, Produco, pario, in publicum do, effero, edo, profero.
PROÉMINENT (être), Promineo, emineo.
PROFANER, Polluo, macula afficio, fœdo, contamino, profano.
Profaner les rites sacrés, Cærimonias polluo.
=Profane=, Profanus, a religione remotus, nihil habens religionis.
PROFESSION, Professio.
Être professeur, Doceo, profiteor.
PROFIT, Lucrum, feneratio, quæstus, utilitas, commodum.
Ne retirer aucun profit, Nihil lucri habeo.
=Profitable=, Utilis, frugifer, commodus.
PROFOND, Cavus, profundus.
=Profond= (le plus), Imus, infimus.
PROFUSION, Effusio, largitio.
Avec profusion, Effuse, prolixe, large.
PROGRÈS, Progressio, progressus, processus.
Faire des progrès, Progressum facio, proficio, procedo.
PROHIBER, Veto, prohibeo.
PROIE, Præda, rapina, spolium, manubiæ.
PROJET, Propositum, mens, consilium, institutum, sententia.
Détourner d’un projet, A mente deduco.
=Projeté=, Propositus, objectus, destinatus.
PROLÉTAIRE, Proletarius, vilis, plebeius.
PROLOGUE, Prologus, præfatio, exordium.
PROLONGER, Profero, produco, prorogo, differo, protraho.
L’entretien se prolongea bien avant dans la nuit, In multam noctem sermo extractus est.
PROMENADE, Ambulatio, deambulatio, spatium.
=Promener= (se), Deambulo, ambulo, inambulo, spatior, eo, decurro, iter facio.
PROMESSE, Stipulatio, promissio, votum, sponsio, pollicitatio, fides.
Tenir ses promesses, Promissa servo, sto promissis, promissis facio satis.
Garder sa promesse, In fide maneo, solvo promissi fidem.
=Promettre=, Promitto, polliceor, fidem meam obligo, profiteor, pollicitor, despondeo, paciscor, spondeo.
— (Faire vœu), Voveo; vota facio, nuncupo.
PROMONTOIRE, Promontorium.
PROMPT, Celer, velox, volucer, incitatus, citus.
=Promptement=, Propere.
Plus promptement, Ocius, citius.
PROMULGATION, Promulgatio.
=Promulguer=, Promulgo, edo, prodo, publice propono.
PRÔNEUR, Laudator, præco, buccinator.
PRONOSTIC, Prognosticon.
PROPAGATION, Propagatio, procreatio, amplificatio.
=Propager=, Propago, profero, amplifico, prosemino.
=Propagateur=, Propagator, amplificator.
PROPENSION, Propensio, inclinatio, conatus.
PROPHÉTIE, Prædictio, prædictum, vaticinatio, oraculum.
=Prophétiser=, Portendo, prænuntio, præmonstro, vaticinor.
=Prophète=, Vates, divinus vir.
PROPICE, Propitius, secundus, præsens.
Rendre propice, Propitio, propitium reddo.
PROPORTION, Proportio, comparatio.
Dans la même proportion, Pro rata parte.
PROPOS, Sermo.
A propos, Commodum, opportune, satis in tempore, ad tempus.
Mal à propos, Importune, moleste, intempestive.
De propos délibéré, Meditate, consulto, composito.
PROPOSITION, Thesis, propositum, enuntiatio, effatum, pronuntiatum, axioma, enuntiatum.
=Proposer=, Enuntio, propono, effero, dico, pono.
Je ne me suis proposé que, Nihil mihi deliberatius est quam..., hoc unice intendo.
PROPRETÉ, Munditia, lautitia, elegantia.
=Propre=, Mundus, elegans.
— (Particulier), Præcipuus, peculiaris, proprius.
En propre, Proprie.
PROPRIÉTÉ, Proprietas.
— (Biens), Possessio, bona, prædia, fundi mancipium.
Transmettre en toute propriété, Mancipo.
=Propriétaire=, Possessor.
PROROGATION, Prolatio, dilatio.
=Proroger=, Prorogo, protendo.
PROSCRIPTION, Proscriptio.
=Proscrire=, Proscribo.
=Proscrit=, Proscriptus, in exilium actus.
PROSPÉRITÉ, Prosperitas, res, felicitas, secundus fortunæ status.
=Prospère=, Prosper, prosperus, secundus.
PROTECTION, Patrocinium, tuitio.
Prendre sous sa protection, In fidem recipio.
=Protéger=, Protego, tueor, defendo, tutor, munio, patrocinor, servo, custodio, custos sum.
=Protecteur=, Tutor, defensor, patronus, vindex, custos.
PROTESTER, Reclamo, adversor, contradico.
PROUE, Prora.
PROVERBE, Adagium, proverbium.
PROVIDENCE, Providentia, numen.
PROVINCE, Provincia.
=Provincial=, Provincialis.
PROVISIONS de bouche, Penus.
PROVOQUER, Lacesso, provoco, impello, incito, allecto, allicio, irrito, tento.
PROXIMITÉ, Vicinitas, vicinia, propinquitas.
PRUDENCE, Prudentia, consideratio, circumspectio, animadversio.
=Prudent=, Prudens, sapiens.
=Prudemment=, Caute, callide, considerate, cogitate, consulto, meditate, prudenter.
PUBLICAIN, Decumanus, publicanus, qui decumas exigit.
PUBLICATION, Promulgatio, præconium.
=Publier=, Vulgo, divulgo, jacto, promulgo, edo, prodo, publice propono, pronuntio, edico, prædico, profero.
=Public=, Publicus, communis.
Rendre public, Propono in publico.
En public, publiquement, Publice, aperte, palam, vulgo, propalam, in propatulo, in aperto, manifeste.
Paraître en public, In concionem populi prodo, in foro versor.
Répandre en public, Vulgo, pervulgo, divulgo.
=Publique= (affaire), Respublica.
— (Chose), Respublica.
=Publié=, Editus.
PUDEUR, Pudor, verecundia, integritas.
Vous avez perdu toute pudeur, Pudorem omnem exuisti, nullius te rei pudet.
=Pudique=, Pudicus, verecundus, castus.
PUÉRIL, Puerilis.
PUISER, Haurio, traho.
PUISQUE, Quandoquidem, quoniam.
PUISSANCE, Ditio, imperium, potestas, jurisdictio, potentia.
=Puissant=, Potens.
Très puissant, Præpotens, valde potens.
Être tout puissant auprès de qqn, Magna apud aliquem positus sum in gratia.
=Puissamment=, Valide, enixe, summopere.
=Pouvoir=, Possum, licet, queo, valeo, polleo, potestatem habeo, potestate valeo.
Je puis à peine m’empêcher de, Vix tenere possum... quin.
=Ne pouvoir pas=, Nequeo, non queo, non possum.
Je ne puis m’empêcher de m’écrier, Non possum, quin exclamem.
On ne peut pas plus, Perquam.
Je ne puis trop, Non queo satis.
PUITS, Puteus.
PUNITION, Mulctatio, direptio.
=Punir=, Punio, castigo, flecto, vindico.
PUPILLE, Pupillus.
PURETÉ, Castimonia, castitas, virginitas.
=Pur=, Purus, illibatus, incorruptus, mundus, castus, integer, nitidus, incontaminatus.
=Purifier=, Purgo, expurgo, lustro.
=Purement=, Pure, caste, simpliciter.
=Pureté= (sans), Inquinate, prave, barbare, incompte.
PUS, Sanies, tabum.
PUSILLANIME, Imbellis, ignavus.
Q
QUALITÉ, Qualitas, proprietas, dos.
QUAND, Quando, ubi, simul, simul ac, simul atque, ut, cum, etiamsi.
QUANTITÉ (petite), Paucitas, exigua quantitas.
QUARTIERS (d’été), Æstiva.
— (D’hiver), Hiberna.
QUATRE, Quatuor.
QUE, Quantum, quam, ut maxime.
QUEL, Qualis.
De quel genre, Cujusmodi.
De quel pays, Cujas, unde, qua ex gente.
=Quel qu’il soit=, Qualiscumque, quidlibet, quivis.
QUELQUE, Aliquis, quidam, quispiam, ullus, nonnullus, unus, aliquid, non nemo.
=Quelque chose=, Aliquantum, non nihil.
=Quelquefois=, Interdum, nonnunquam, aliquoties.
Quelque jour, Quandoque, aliquando.
Quelque part, Uspiam, alicubi, usquam, ullo loco.
De quelque manière, Cujusdammodi.
De quelque manière que, Quomodocumque, utut, utcumque.
En quelque endroit, Uspiam, alicubi, usquam.
En quelque façon, Quodammodo, quasi.
En quelque lieu, Uspiam, alicubi, usquam, ullo loco.
En quelque lieu que, Ubicumque, ubi ubi, ubivis, quocumque.
En quelque temps que, Quandocumque.
Si quelque part, Sicubi, si quo in loco.
Si de quelque part, Sicunde, si aliunde, si quo ex loco.
QUELQU’UN, Ullus, aliquis, unus, quidam, quispiam, quisquam.
=Quelques-uns=, Aliquot.
QUENOUILLE, Colus.
QUERELLE, Jurgium, contentio, rixa.
=Quereller= (se), Rixor, litigo, contendo, jurgor.
QUESTION, Quæstio, percontatio.
Question de mots, Verbi controversia.
QUESTURE, Questura.
=Questeur=, Quæstor.
=De questeur=, Quæstorius.
QUEUE, Cauda.
Cela n’a ni queue ni tête, Nec caput, nec pedes habet.
QUI, Qui.
=Qui?= Quis?
=A qui?= Cujus?
=Qui donc?= Quisnam?
QUICONQUE, Quisquis, quilibet.
QUINZE, Quindecim.
QUITTER, Relinquo, desero, destituo.
QUOIQUE, Quamvis, quanquam, licet, etsi, tametsi, etiamsi, ut, utut.
Quoiqu’il arrive, Utcumque res ceciderit.
QUOTIDIEN, Quotidianus.
=Quotidiennement=, Quotidie, singulis diebus, in dies.
R
RABOTEUX, Scaber.
RACCOMMODER, Reconcinno, reficio.
RACE, Gens, natio, semen.
De la race, Gentilis.
RACHAT, Redemptio.
=Racheter=, Redimo, recupero.
RACINE, Radix, stirps.
=Radicalement=, Radicitus, funditus, omnino, stirpitus.
RÂCLER, Abrado, rado, aufero, subripio.
RACONTER, Narro, enarro, explano, propere expromo, memoro, refero, proloquor.
Raconter tout en détail, Explico rem omnem, ut gesta est.
Raconter la même chose, Rem eamdem sæpe auribus inculco.
On raconte, Tenet fama, traditum memoriæ est.
RADEAU, Ratis.
RADOTER, Deliro, desipio.
RÂFLER, Corrado.
RAFRAÎCHISSEMENT, Refrigeratio.
RAGE, Rabies, furor.
Avec rage, Rabide, rabiose, furiose, furenter.
RAGOÛT, Pulpamentum.
RAILLERIE, Cavillatio, sermonis aculeus, dictum aculeatum.
=Railler=, Cavillor, dicta aculeata jacio, illudo, ludificor.
RAISIN, Uva.
RAISON, Sapientia, lumen ingenii.
RAISONNEMENT, Ratio, argumentum, ratiocinatio.
=Raisonner=, Ratiocinor.
=Raisonnable=, Rationalis, sapiens, sanus.
RAJEUNIR, Reviresco, renovor, revivisco.
=Rajeuni=, Renovatus.
RAME, Remus.
A rames et à voiles, Remis velisque.
=Ramer=, Remigo.
Action de ramer, Remigatio, remigium.
=Rameur=, Remex.
RAMEAU, Ramus.
Qui a des rameaux, Ramosus.
RAMENER, Revoco, reveho.
SE RAMOLLIR, Remollesco.
RAMPER, Irrepo.
— (S’insinuer), Adrepo.
RANCE, Rancidus.
RANCUNE, Offensum, dissidium, inimicitia.
RANG (personne de haut), Majores.
Tenir un certain rang, Aliquem numerum obtineo.
Au premier rang, Cumprimis, imprimis.
Mis à son rang, Ordinatim.
Donner le premier rang, Primas alicui concedo.
Tenir le premier rang, Primas fero.
Obtenir le premier rang, Assequor gradum altissimum.
Mettre au second rang, Postpono, posthabeo, post aliquid habeo, posterius duco.
RANGÉE, Series, ordo.
RANIMER, Reficio.
RAPACITÉ, Rapacitas.
=Rapace=, Rapax, prædo.
RAPIDITÉ, Volubilitas, celeritas, incitatio, velocitas.
=Rapide=, Volubilis, volucer, velox, celer, rapidus, citus.
— (Abrupte), Præceps, periculosus.
=Rapidement=, Volubiliter, celeriter, incitate, velociter, ocius, cito, brevi tempore, mature, quamprimum, propediem, rapide, cursim, raptim.
RAPINE, Rapina, furtum vi factum.
RAPPEL, Revocatio.
=Rappeler=, Revoco, retraho.
Rappeler à la mémoire, Repeto, resumo, memoro, refero, commemoro, suggero.
=Se rappeler=, Recognosco, recenseo, recolo.
RAPPORT (gain), Fructus, fruges, commodum.
=De rapport=, Frugifer.
RAPPORT (relation), Relatio.
N’avoir aucun rapport avec quelqu’un, Mihi cum illo nullius rei commercium est.
Sous tous les rapports, Ex omnibus partibus.
RAPPORTER (raconter), Narro, nuntio.
— (Faire un rapport), Perhibeo, dico, aio, fero.
— (Rendre), Refero, reporto, reduco.
S’en rapporter à, Ad aliquem refero.
=Rapporteur=, Relator.
=Rapporté= (terrain), Congestitius.
RAPPROCHER, Conglutino, conjungo, copulo, conflo, compingo.
Plus rapproché, Citerior, propinquior.
RAPT, Raptus.
RARETÉ, Raritas.
=Rare=, Rarus, paucus.
=Rarement=, Raro, non sæpe.
RASOIR, Novacula, culter tonsorius.
=Raser=, Rado, tondeo.
Raser une maison, Complano domum, solo æquo.
Raser (se), Barbam depono.
RASSASIEMENT, Saturitas, satietas.
=Rassasier=, Saturo, expleo, satio.
=Rassasié=, Satur, satiatus, plenus.
RASSEMBLEMENT, Coactio, congregatio, conspiratio, conventiculum.
=Rassembler=, Conglobo, cogo, colligo, congrego, convoco, coacervo.
=Rassemblé=, Coactus.
Rassemblé à la hâte, Collectitius.
RASSURER, Solor, consolor, metu libero, ex terrore firmo.
RATE, Lien, splen.
RATURE, Litura.
RAUQUE, Raucus.
RAVAGE, Vastatio, vastitas, depopulatio, solitudo, ruina, populatio.
=Ravager=, Depopulor, evasto, populor, vasto, vastitatem infero.
=Ravageur=, Populabundus.
RAVALER, Detraho, obtrecto.
RAVIR, Surripio, furor, rapto.
=Ravisseur=, Raptor.
RAYON, Radius.
=Rayonner=, Radio, radios emitto, fulgeo.
EN RÉALITÉ, Revera, re, exitu.
=Réaliser=, Perficio, absolvo.
Réaliser ses projets, Ad exitum deduco cogitata mea.
RÉBELLION, Rebellio, seditio, tumultus.
AU REBOURS, Præpostere.
=Rebrousser= chemin, Recedo, abeo, decedo, revehor, recurro.
REBUT, Rejectanea.
RÉCALCITRANT, Contumax, superbus, obstinatus.
RECÉLEUR, Occultator.
RÉCENT, Novus, recens, inauditus, novitius.
=Récemment=, Recens, nuper, modo, paulo ante, novissimo.
RECENSEMENT, Recensio, census.
RECEVOIR, Accipio, capio, prehendo, suscipio, sumo.
Recevoir qqn, Tracto, admitto, excipio.
SE RÉCHAUFFER, Recalesco, concalesco.
DERECHEF, Rursum, rursus, denuo, de integro.
RECHERCHE, Indagatio, investigatio, inquisitio, conquisitio, disquisitio.
=Rechercher=, Indago, vestigo, investigo, inquiro, requiro, quæro, postulo, flagito, scrutor, inquiro, examino.
=Recherché=, Conquisitus, exquisitus, insignis.
Avec recherche, Conquisite, exquisite, diligenter, docte.
RECHUTE, Offensio, detrimentum.
=Réciproquement=, Mutue, vicissim, mutuo, retrorsum.
RÉCIT, Narratio.
RÉCLAMATION, Expostulatio, criminatio.
Réclamation en justice, Vindiciæ.
=Réclamer=, Reclamo, contradico, exigo, vindico, repeto.
RÉCOLTE, Fruges, fructus terræ.
Récolte de l’année, Annona, res frumentaria, commeatus, cibaria.
RECOMMANDATION, Præceptio, præceptum, monita, institutum, jussum.
Titre de recommandation, Commendatio, suffragatio, magna commendatio.
Lettres de recommandation, Commendatitiæ litteræ.
=Recommander=, Commendo, fidei alicujus committo, fidei alicujus trado.
RÉCOMPENSE, Præmium, merces, fructus, beneficium, remuneratio.
Récompense pour une victoire, Adorea.
Demander une récompense, Pretium peto.
Recevoir une récompense, Pretium fero.
=Récompenser=, Remuneror, retribuo, mercedem do.
RÉCONCILIATION, Reconciliatio.
=Réconcilier=, Concilio, reconcilio, devincio, benevolentiam facio.
Se réconcilier avec son ennemi, In gratiam cum adversario redeo, inimicitias depono.
RECONNAISSANCE (écrit), Syngrapha, chirographum, cautio.
RECONNAÎTRE, Recenseo, persequor, percurro.
RECONNAISSANT, Gratus, officii memor.
Être reconnaissant des bienfaits, In me beneficia nunquam obliviscor.
RECONQUÉRIR, Recipio, recupero.
RECOURBÉ, Aduncus, curvatus, tortuosus.
RECOURS (avoir à qqn), Ad aliquem confugio.
RECOUVREMENT, Recuperatio.
=Recouvrer=, Recupero, redimo.
RÉCRÉATIF, Ludicrus, jocularis.
Se récréer, Me recreo.
RÉCRIER (se), Reclamo.
RECRUTEMENT, Delectus militaris.
=Recrue=, Tiro.
RECUEIL, Compilatio.
=Recueillir=, Recolligo, extraho.
— (Recevoir), Excipio.
RECULER, Cedo, retro cedo.
Reculer les frontières, Fines imperii profero, dilato imperium.
Faire reculer, Retrudo.
REDIRE, Repeto.
REDOUBLEMENT, Congeminatio.
=Redoubler=, Congemino, gemino.
REDOUTER, Expavesco, perhorresco, in metu habeo, vereor, timeo, metuo, reformido.
=Redoutable=, Terribilis.
RÉDUIRE A, Redigo.
RÉELLEMENT, Revera, reapse, reipsa.
REFAIRE, Reficio.
RÉFECTOIRE, Triclinium, cœnabulum.
RÉFLEXION, Cogitatio, mentis sensus, animi motus, meditatio, commentatio.
=Réfléchir=, Meditor, mecum cogito, in animo voluto, delibero, considero, video.
REFLUER, Relabor.
RÉFORME, Correctio, temperatio, emendatio.
REFRÉNER, Refreno, coerceo, reprimo, cohibeo, frango, restinguo, reseco.
REFROIDIR, Refrigeo.
=Se refroidir=, Refrigesco, defervesco, refrigeror, frigesco.
REFUGE, Receptaculum, latebra, recessus, asylum, perfugium, refugium, portus.
Chercher un refuge dans la fuite, Ex fuga aliquo me recipio.
=Réfugier= (se), Suffugio, perfugio, confugio; perfugium, præsidium et auxilium quæro; concurro.
REFUS, Repudiatio, detrectatio, recusatio, rejectio.
=Refuser=, Recuso, renuo, abnuo, declino, nego, nolo, rejicio, resisto, aversor, vito, repudio.
=Se refuser=, Nego mihi.
RÉFUTATION, Infirmatio, confutatio, refutatio, dissolutio, reprehensio.
=Réfuter=, Confuto, repello, reprehendo, redarguo, refuto, revinco.
REGARD, Visus, contuitus, obtutus, aspectus, conjectus oculorum.
=Regard en arrière=, Respectus.
Attirer les regards, Oculos omnium averto.
Attacher ses regards, Ad rem oculos adjicio.
Se présenter aux regards, Obvisor, occurro, versor.
=Regarder=, Intueor, video, contueor, contemplor, respicio, aspicio.
Regarder fixement, Oculos in aliquid defigo.
Regarder autour de soi, Prospicio, prospecto.
Regarder dans, Introspicio, inspicio.
REGARDER (être l’affaire de), Attinet, pertinet, spectat, attingit.
Cela vous regarde, Tui officii est, consilii tui est.
REGIMBER, Calcitro, recalcitro.
RÉGION, Ora, regio, pars terrarum.
RÉGIR, Rego, guberno, moderor.
=Régisseur=, Villicus, custos villæ.
REGISTRE, Codex.
RÈGLE, Regula, norma, lex, præscriptio, formula, præscriptum.
S’écarter de la règle, Ab regula aberro.
=Réglé=, Moratus, institutus, perpolitus.
=Régler=, Moderor, modulor, constituo, præscribo, designo, præfinio.
=Régulier=, Legitimus, justus, æquus, verus.
=Régulièrement=, Examussim.
RÉGNER, Regno, impero, dominor.
REGRET, Desiderium, studium, pœnitentia.
Adoucir les regrets, Desiderium lenio.
Laisser de grands regrets, Desiderium mei relinquo.
=Regretter=, Tædet, pudet, dolore afficior.
A regret, Moleste, graviter, ægre, ingratiis.
RÉHABILITATION, Restitutio.
=Réhabiliter=, Famam restituo, labem eluo, sarcio infamiam.
REINS, Renes, lumbus.
REJAILLIR, Referveo, refervesco.
REJETER, Depono, rejicio, repudio, aspernor, reprobo, abjicio, improbo, respuo, contemno, abrogo, antiquo.
=Rejeter sur=, Regero.
REJETON, Virgultum, surculus, germen.
Pousser des rejetons, Fructicor, surculor, emitto, reviresco.
RÉJOUIR, Lætifico, lætitiam affero, hilaro, oblecto, recreo, exhilaro.
=Se réjouir=, Lætor, exsulto, lætitia efferor, gaudeo.
RELÂCHE, Cessatio, intermissio, otium, relaxatio.
Relâche (donner du), Laxo, remitto.
RELÂCHEMENT, Remissio.
=Relâcher=, Relaxo, remitto, laxo, solvo.
RELATER, Refero.
RELATION, Ratio.
— (D’amitié), Consuetudo.
Lier des relations, Rationes contraho cum aliquo.
RELÉGUER, Relego, expello.
RELEVÉ, Diribitio.
RELEVER, Erigo, relevo.
RELIEUR, Glutinator librorum.
RELIGION, Religio.
=Religieux=, Religiosus, sanctus, pius.
=Religieusement=, Religiose, sancte, pie.
RELUIRE, Refulgeo, reluceo.
REMARQUE, Animadversio, consideratio, attentio, notatio.
=Remarquer=, Adverto, animadverto, observo, attendo, noto.
=Remarquable=, Luculentus, præstans, insignis, grandis, præstabilis, clarus, peculiaris, singularis.
D’une façon remarquable, Insignite, insigniter.
REMÈDE, Medicina, medicamentum, medicamen, remedium.
Le remède produit grand effet, Salubritas medicamenti toto corpore percipitur.
Apporter remède, Succurro.
REMETTRE à un autre temps, Differo rem in longiorem diem, protendo, prorogo.
REMETTRE une faute, Condono crimen.
REMORDS (poursuivi par les), Hominem conscientiæ suæ præcipitem agunt pœnæ.
REMPART, Vallum, agger, mœnia, muri urbis.
Faire un rempart de son corps, Oppono meum corpus alicui.
Entourer de remparts, Vallor, munio.
=Remplacements= (être en), Sufficio, substituo.
=Remplaçant=, Successor, qui subrogatur.
REMPLIR, Farcio, impleo, compleo, saturo, satio, repleo, refercio.
=Rempli=, Refertus, confertus, plenus.
REMUER, Volvo, converto, moveo.
=Remuant=, Inquietus, turbulentus.
=Remuer= l’esprit, Moveo animum, accendo.
RÉMUNÉRATION, Remuneratio.
RENAÎTRE, Renascor, exorior, renovor.
RENARD, Vulpes.
RENCONTRE, Concursio, concursus, conflictus, effusio hominum.
A la rencontre, Obviam.
=Rencontrer=, Reperio, invenio, occurro.
=Rencontrer= (se), Convenio, coeo, congregor.
RENDRE, Reddo, restituo, refero.
Se rendre au vainqueur, Ditioni victoris me permitto; dedo me victori.
Se rendre à, aller vers, Devenio, venio, pervenio.
Se rendre qque part, Proficiscor.
RENFERMER, Contineo, comprehendo, complector, includo.
RENFORT, Subsidium, auxilium.
RENIER, Abnego, pernego, retracto, renuo, recuso.
RENOM, Laus, præconium, gloria, splendor, celebratio, laudatio.
Renom (mauvais), Infamia, dedecus, sinistra fama, probrum, labes, ignominia.
Il s’est acquis par cette action un renom perpétuel, Eo facto immortalitatem est consecutus.
RENOMMÉE, Fama, opinio, existimatio, nomen, nominis celebritas, rumor.
Chercher la renommée, Famam capto.
Prendre soin de sa renommée, Famæ meæ consulo.
Acquérir de la renommée, Famam consequor nonnullam.
Perdre beaucoup de sa renommée, Multum de bona fama amitto.
RENOUVELLEMENT, Renovatio, redintegratio, instauratio.
=Renouveler=, Innovo, renovo, novum facio, redintegro, instauro, itero.
=Se renouveler=, Refrico.
=Renouvelé=, Renovatus.
RENTRER, Remigro, redeo, remeo.
RENVERSEMENT, Perversitas.
=Renverser=, Labefacio, subruo, prosterno, affligo, frango, labefacto, dissolvo, conquasso, perverto, subverto, perimo, deleo.
RENVOYER, Remitto.
REPAÎTRE son esprit de choses agréables, Mente varias voluptates contrecto.
RÉPANDRE, Diffundo, dispergo, instillo, effundo, fundo, spargo.
=Répandre= (autour), Circumfundo, ambio.
=Répandre çà et là=, Dispergo, disjicio, dissipo, inspergo, respergo.
=Répandre= (se), Dimano, profluo.
Se répandre en injures, Maledicta in aliquem congero.
=Très répandu=, Pervagatus, divulgatus.
RÉPARATION (excuse), Satisfactio, purgatio.
=Réparer=, Sarcio, reficio, restituo, obmolior.
— (Expier), Expio.
RÉPARTITION, Partitio, divisio, tributio.
=Répartir=, Tribuo, partior, divido.
=Répartiteur=, Partitor.
REPAS, Convivium, epulæ, accubatio epularis amicorum.
Donner un repas, Convivor, convivium ago, epulum do.
REPENTIR, Pœnitentia, dolor ob admissa peccata.
SE REPENTIR, Pœnitet, tædet, piget me.
RÉPERCUSSION, Repercussio.
=Répercuter=, Repercutio.
RÉPÉTITION, Repetitio, iteratio.
=Répéter=, Repeto.
REPLACER, Repono, colloco.
REPLIER, Replico.
RÉPLQIUER, Respondeo.
RÉPONSE, Responsio, responsum.
=Répondre=, Respondeo, responsum do, refero, rescribo.
Répondre par écrit, Rescribo, litteris respondeo.
RÉPONDANT, Sponsor.
REPORTER sur qqn, Ad aliquem transfundo.
REPOS, Requies, quies, tranquillitas, otium, vacatio, vacuum tempus.
Troubler le repos, Otium perturbo.
=Reposer=, Relaxo, remitto.
=Reposer sur=, Nitor, enitor.
=Se reposer=, Quiesco, otior, requiesco, consido, desino.
Se reposer de temps en temps, Interquiesco.
Qui est en repos, Quietus, tranquillus.
En repos, Quiete, tranquille.
REPOUSSER, Propulso, repello, arceo, depello, amoveo, propello, extrudo, ejicio, excludo, prohibeo, extendo, portas alicui claudo.
Repousser en jurant, Ejero, ejuro.
REPOUSSER (croître de nouveau), Renascor, renovor, recresco, rursum cresco.
REPRENDRE, Recipio, recupero, repeto.
— (Réprimander), Reprehendo, vitupero, carpo, objurgo.
REPRÉSENTATION, Descriptio, figura, designatio.
Représentation (de théâtre), Commissio.
=Représenter= (se) dans l’esprit, Mente mihi aliquid depingo, repræsento.
RÉPRIMANDE, Reprehensio, vituperatio, objurgatio, castigatio.
=Réprimander=, Reprehendo, corripio, objurgo, castigo.
RÉPRIMER, Reprimo, coerceo, comprimo, cohibeo, refreno, contineo, domo.
Qui réprime, Repressor.
REPRISES (à plusieurs), Identidem.
REPROCHE, Vituperatio, reprehensio, exprobratio, nota, dedecus.
Il a encouru un reproche, In dedecus incurrit.
Je ne lui ai pas adressé le moindre reproche, Eum ne graviore quidem verbulo compellavi.
Il m’a accablé de reproches, Probris omnibus me vexavit.
REPROCHER, Exprobo; crimen in aliquem conjicio, confero.
RÉPROUVER, Reprobo, improbo, rejicio.
RÉPUBLIQUE, Respublica.
RÉPUTATION, Honor, existimatio, fama.
Il y va de ma réputation, Agitur existimatio.
Nuire à la réputation, Splendori nominis jacturam affero.
Détruire la réputation, Laudes alterius obscuro.
Veiller à sa réputation, Existimationi consulo.
Être en danger de perdre sa réputation, In discrimen existimationis venio.
RÉSERVE, Exceptio.
Mettre en réserve, Reservo, servo, conservo, recondo.
— (Militaire), Miles, copiæ, cohortes subsidiariæ.
=De la réserve=, Subsidiarius.
— (Retenue), Temperantia, modestia, moderatio, continentia, verecundia, ingenuitas.
=Réservé=, Temperatus, temperans, moderatus, verecundus, prudens.
Avec réserve, Verecunde, pudenter.
RÉSIDENCE, Sedes, domicilium.
=Résider=, Habito, domicilium habeo.
RÉSIGNATION, Patientia, tolerantia.
Avec résignation, Patienter, sedate, tranquille, æquo animo.
=Résigner=, Resigno.
=Se résigner à=, Mihi persuadeo.
RÉSIPISCENCE (venir à), Resipisco.
RÉSISTANCE, Retractatio.
=Résister=, Obsisto, resisto, a conatu repello, repugno, adversor, reluctor.
RÉSOLUTION, Propositum, consilium.
Persister dans sa résolution, Permaneo in proposito.
Changer de résolution, Decedo de sententia.
=Résolu=, Constans.
Je suis résolu à, Decrevi, me....; certum mihi est, decretum mihi est, animo proposui.
=Résolûment=, Obstinate.
RÉSONNER, Sono, sonum reddo, consono, persono.
RESPECT, Observantia, veneratio, cultus, reverentia, honor.
=Respecter=, Vereor, observo, colo, revereor.
=Respectueux=, Venerabundus, perfusus honore.
RESPIRATION, Anhelitus, spiritus, respiratio, spiratio.
=Respirer=, Anhelo, spiro, respiro.
=Respirable=, Spirabilis, flabilis.
RESSEMBLANCE, Similitudo.
=Ressembler=, Similis sum, ad similitudinem accedo.
Ils se ressemblent comme deux gouttes d’eau, Ovum ovo similius non est (Prov.).
RESSENTIR, Sentio.
RESSERRER, Constringo, stringo, vexo, arcto, concludo, coarcto, constipo.
=Resserré=, Contractus, brevis, adstrictus.
RESSOURCES, Opes, facultates, copiæ.
RESSOUVENIR, Recognitio, recensio.
=Se ressouvenir=, Memini, commemini.
RESSUSCITER, Revivisco, in vitam redeo.
RESTAURER, Reficio, restituo, recreo.
RESTES, Reliquiæ, residua.
Du reste, Alioqui, alioquin, alias, cæteroquin, cæterum.
=Rester=, Permaneo, maneo, commoror, resto, sto, resideo.
Rester chez soi, Domi me teneo.
Qu’il reste bien entendu, Illud maneat.
=Restant=, Reliquus, residuus, rejectus.
Ce qui reste, Subsecivus.
RESTITUER, Retribuo, refero, rependo, restituo.
RESTRICTION, Exceptio.
RÉSULTAT, Exitus, finis, terminus.
=Résulter=, Provenio.
RÉTABLISSEMENT, Redintegratio, restitutio, reparatio, renovatio.
=Rétablir=, Restituo, repono, instauro, reparo, redintegro, sancio, reficio, recreo.
=Rétablir= (se), Convalesco, consanesco, sanus fio, valentior fio, ex morbo evado, morbo levor, resurgo.
=Rétabli= (être), Convalescere.
RETARD, Mora, retardatio, impedimentum, cunctatio, tarditas, dilatio.
Sans retard, Sine mora, abjecta cunctatione.
=Être en retard=, Moras traho, tardo.
Ne point souffrir de retard, Dilationem non recipio.
=Retarder=, Retardo, moror, moram affero, impedimentum affero, differo.
RETENTIR, Resono, sonum refero, sono, persono, percrepo, recino.
=Retentissant=, Clarisonus, clare sonans, canorus, horrisonus.
RETENUE, Cf. Réserve.
Avec retenue, Temperanter.
Qui est sans retenue, Immodestus, parum modestus, expers modestiæ.
Sans retenue, Effuse, large, prolixe.
Avoir de la retenue, Verecundor, pudore deterreor, erubesco.
=Retenir=, Teneo, retineo, moror, inhæreo, inhibeo, cohibeo, coerceo.
Action de retenir, Inhibitio.
=RETIRER=, Retraho.
Retirer de dessous, Subduco, removeo, subtraho.
=Se retirer=, Recedo, abeo, discedo.
Se retirer chez soi, Capesso me domum.
=Retiré=, Penetralis.
RETOMBER, Recido, redundo.
Faire retomber sur qqn, Transfero in aliquem.
RETORS, Veteratorius.
RETOUCHER son discours, Orationem emendo.
RETOUR, Regressio, regressus, reditus, reditio, reversus.
En retour, Mutue, mutuo.
=Retourner=, Redeo, reverto, revenio.
RÉTRACTER (se), Palinodiam cano, retexo orationem.
RETRAITE, Latibulum, receptus, perfugium, secessus.
— (Du combat), Avocatio a pugna.
Couper la retraite aux ennemis, Excipio ex fuga hostem.
Aimer la retraite, Latebris me involvo.
RETRANCHEMENT, Propugnaculum.
=Retrancher= (fortifier), Obvallo, circumvallo, munio, firmo.
— (Soustraire), Depasco, recido, minuo, detraho, delibo, reseco, derogo, defero, aufero, decerpo, amputo.
RÉTRÉCIR, Coangusto, coarcto.
RÉTROGRADER, Regredior, pedem refero.
RETS, Rete, laqueus, cassis, casses.
RÉUNION, Corona, cœtus, societas, sodalitas, collegium, sodalitium, collectio, congregatio.
=Réunir=, Compono, conjungo, coagmento, construo, conglutino, congrego, misceo, colligo.
=Réunir= (se), Colo, convenio, adjungor, congredior.
REVANCHE (prendre sa), Cladem reddo.
RÈVE, Somnium, visio, visum.
=Rèver=, Somnio.
Ne rèver que batailles, Nihil nisi prœlium cogito.
RÉVEILLER, E somno excito.
=Réveiller= (se), Evigilo.
Je me suis réveillé plus tôt que de coutume, Maturius me somnus reliquit.
RÉVÉLER, Indico, confiteor, expono, patefacio, in lucem profero, divulgo, profiteor.
REVENDICATION, Vindiciæ.
=Revendiquer=, Vindico, vindictam sumo, tueor, repeto, reposco, persequor.
REVENIR, Reverto, revertor, revenio, redeo.
Revenir à soi, Animum colligo.
Revenons aux motifs abandonnés, Revertamur ad calculos quos abjecimus.
Cela revient au même, Ea opinio eodem recidit, revolvitur.
=Revenu=, Reditus.
RÉVÉRER, Revereor, colo, veneror.
REVERS, Offensio, incommodum, detrimentum, molestia, calamitas.
REVÊTIR, Induo, vestio, induco, tego, orno.
REVOIR, Retracto, revoco.
RÉVOLTE, Rebellio, seditio, secessio, tumultus, defectus, defectio.
RÉVOLUTION, Tumultus, perturbatio, confusio.
REVUE rapide, Percursio.
Passer en revue, Percenseo, recenseo, percurro.
Passer la revue, Exercitum lustro.
RHÉTORIQUE, Rhetorica.
=Rhéteur=, Rhetor.
RHUME de cerveau, Gravedo.
Sujet aux rhumes, Gravedinosus.
RHYTHME (qui a du), Numerosus.
RICHESSES, Divitiæ, ampla fortuna, summa copia, opes et copiæ.
Amasser des richesses, Opes consectari.
=Riche=, Dives, locuples, copiosus, opulentus, pecuniosus, nummatus, fortunatus, abundans.
=Riche= (être), Opibus abundo.
— (Fécond), Uber, fecundus, fertilis, abundans, copiosus, pinguis.
=Richement=, Pretiose, eleganter.
RIDE, Ruga.
=Rider=, Corrugo.
=Ridé=, Rugosus.
RIDEAU, Cortina.
RIDICULE, Deridiculum, irrisio.
=Ridicule= (adj.), Ridiculus, jocularis.
=Ridiculiser=, Derideo, irrideo.
RIEN, Nihil, nihilum, nil.
Ne rien laisser, Ne vestigium rei est reliquum, ne minimam rem fecit reliquam.
Ne rien avoir, Nihil est in manu.
Je n’eûs rien de plus pressé que, de plus à cœur que, Nihil mihi potius fuit, quam ut.
Rien encore, Nihildum, non adhuc, nondum quidquam.
Rien n’est si, Nihil tam..... quam.
Il n’est rien de si, Nihil tam ... est, cujus....
Je ne hais rien tant que, Nihil acerbius odi quam....
UN RIEN, Hilum, naucis, res nihili.
C’était un rien, Parva res erat.
Pour un rien, De nihilo.
Dire des riens, Nugor, jocor, ludo, nugas ago, nugax sum.
Diseur de riens, Nugator, nugax.
RIGUEUR, Inclementia, duritas.
=Rigoureux=, Inclemens, asper.
=Rigoureusement=, Inclementer, severe, austere, stoice, stricte.
RIRE, Cachinnatio, cachinnus, risus.
Exciter le rire, Cachinnum commoveo.
RISÉE (être l’objet de la), Ludibrio esse aliis, ludibrio haberi.
=Rire=, Rideo, risum edo.
Rire aux éclats, Cachinnor, solutius rideo.
=Risible=, Ridiculus, jocularis.
D’une façon risible, Ridicule.
En riant, Per jocum, joci causa.
RISQUES (courir des), Periclitor.
Avec risque, Periculose, cum periculo.
RITE, Ritus.
RIVAGE, Littus, ora, ripa.
De rivage, Littoreus.
RIVALITÉ, Rivalitas, æmulatio.
=Rivaliser=, Æmulor, invideo.
=Rival=, Æmulus, competitor.
RIVE, Ripa, littus, ora.
RIVIÈRE, Profluens, fluvius, flumen, torrens.
ROBE, Stola.
ROBUSTE, Valens, validus, fortis, robustus, lacertosus.
ROCAILLEUX, Saxosus.
ROCHE, Petra, rupes.
=Rocher=, Saxum, silex, lapis, rupes, cautes.
ROI, Rex, princeps.
Être roi, Regno, impero, domino.
=Royal=, Regius, regalis, basilicus, splendidus, magnificus.
Maison royale, Regia, domus regia.
=Royalement=, Regie, more regio.
ROYAUME, Regnum.
ROYAUTÉ, Regnum, principatus, dominatus.
ROITELET, Regulus.
ROIDE, Rigidus, durus, austerus.
Être roide, Rigeo, conglacio, congelo.
RÔLE (s’acquitter très bien de son), Personam egregie gero, tueor.
ROND, Circulus, orbis, ambitus.
=Rond= (adj.), Rotundus.
RONFLER, Sterto.
RONGER, Arrodo, erodo, peredo.
ROSE, Rosa.
ROSEAU, Arundo, canna.
Roseau (à écrire), Calamus.
ROSÉE, Ros.
RÔTI, Assus, torridus, aridus.
ROUE, Rota, orbis.
ROUGEUR, Rubor.
=Rougir=, Rubeo, erubesco.
— (De honte), Pudet me.
=Rouge=, Ruber, rubens, rutilus.
ROUILLE, Rubigo, ærugo.
=Rouillé=, Rubiginosus.
ROULER, Volvo, convolvo, involvo, verto, verso.
Faire rouler, Torqueo, voluto.
ROUTE, Via, iter, semita.
Faire route, Iter habeo.
Continuer sa route, Pergo iter cœptum.
Se détourner de sa route, Iter alio flecto.
Se frayer une route, Viam mihi aperio.
ROUVRIR, Refrico.
ROUX, Fulvus.
RUBICOND, Rubicundus, rubore plenus.
RUCHE, Alvearium.
RUDESSE, Duritia, firmitas, asperitas.
=Rude=, Asper, scaber, durus, habens aliquid asperitatis.
RUDIMENT, Rudimentum.
RUELLE, Angiportus.
RUER SUR (se), Me ingurgito, irruo.
Se ruer sur la fortune, In copias me ingurgito.
RUGUEUX, Rugosus.
RUINE, Ruina, casus, perinicies, exitium, occasus, interitus, obitus.
=Ruiner=, Destruo, dirimo, everto, demolior, vasto, disperdo, dissipo, perdo, exscindo, devoro, exhaurio, absumo, abligurio.
=Ruineux=, Ruinosus.
=Être ruiné=, Perire, concidere.
RUISSEAU, Rivus, rivulus.
RUMEUR, Auditio, rumor, publicus sermo, fama.
RUPTURE, Abruptio.
=Rompre=, Perrumpo, disrumpo, perfringo, vi aperio, decerpo, frango, divido, distraho, infringo, effringo, labefacto.
RUSE, Dolus, fraus, fallacia, machina, insidiæ, artificium, astus, astutia.
=Rusé=, Malitiosus, versutus, callidus, astutus, vafer.
Un peu rusé, Subdolus.
Avec ruse, Malitiose, versute, vafre, callide.
RUSTIQUE, Rusticanus, rusticus.
S
SABLE, Arena.
=Sablonneux=, Arenosus.
SAC, Saccus.
— (Pillage), Direptio, vastatio.
=Saccager=, Destruo, diruo, vasto, nullum vestigium relinquo.
SACERDOCE, Sacerdotium, sacerdotis munus.
=Sacerdotal=, Sacerdotalis.
SACRÉ, Sacer, religiosus, consecratus, religionem habens, sacratus, dicatus.
SACRIFICE, Sacrificium, sacrificatio.
Sacrifice expiatoire, Piaculum.
Faire un sacrifice, Rem divinam ad aras facio.
Offrir un sacrifice en l’honneur des morts, Parento, justa solvo.
Se rendre propice par des sacrifices, Pio, expio.
=Sacrifier=, Sacrifico, sacris operor, sacra facio, libo, immolo, macto, neco, interficio.
Sacrifier, Propono, posthabeo, posteriorem duco.
=Sacrificateur=, Immolator, qui sacra facit.
SACRILÉGE, Nefas.
SACRISTIE, Sacrarium.
=Sacristain=, Ædituus.
SAFRAN, Crocus.
SAGACITÉ, Sagacitas, solertia.
=Sagace=, Sagax, callidus, acutus.
SAGESSE, Prudentia, consilium, ratio, sapientia.
Dans ta sagesse, Pro tua prudentia.
=Sage=, Moderatus, temperatus, sapiens, prudens, magni consilii.
Être sage, Sapio, sapientia præditus sum.
=Sagement=, Sapienter, considerate, prudenter.
SAILLIE, Facetiæ, joci, sales.
SAINTETÉ, Sanctimonia, sanctitas, sanctitudo.
=Saint=, Augustus, religiosus, sanctus.
=Saintement=, Pie, religiose, sancte.
SAISIR, Prehendo, prendo, capio, prenso, corripio, comprehendo, teneo, capesso, peto, capto.
Saisir l’occasion, Capto occasionem, immineo in occasiones omnes, intentus sum in occasionem.
SALETÉ, Illuvies, sordes.
=Salir=, Cf. Souiller.
=Sale=, Squalidus, impurus, obscœnus, immundus, illotus, sordidus, contaminatus.
=Être sale=, Squaleo, sordeo.
=Sali=, Illotus, sordidus.
=Salement=, Spurce, obscœne, fœde, turpiter.
SALIVE, Saliva.
SALLE à manger, Cœnaculum, triclinium.
SALUBRITÉ, Salubritas.
=Salubre=, Salubris.
D’une façon salubre, Salubre, salubriter.
SALUT, Salus, requies.
=Salutaire=, Salutaris.
SALUTATIONS, Persalutatio, salutatio.
Rendre un salut, Resaluto.
=Saluer=, Consaluto, saluto.
Qui vient saluer, Salutator.
SANCTIFIÉ, Sacratus, sacer.
SANCTION, Sanctio.
=Sanctionner=, Sancio.
SANCTUAIRE, Adytum.
SANDALES, Soleæ, crepidæ.
Qui porte des sandales, Crepidatus.
SANG, Sanguis, cruor.
=Saigner=, Mitto sanguinem alicui.
=Sanglant=, Sanguineus, sanguinolentus, cruentus.
=Sanguinaire=, Sanguinarius.
SANGLIER, Aper, sylvestris porcus.
SANGLOT, Singultus, gemitus.
SANGSUE, Hirudo.
SANS, Absque, sine.
SANTÉ, Salus, sanitas, valetudo.
Mauvaise santé, Invaletudo, valetudo infirma.
Avoir une bonne santé, Valeo recte, valetudine utor bona.
Conserver en bonne santé, Incolumem servo.
Avoir une mauvaise santé, Valetudine utor parum.
Recouvrer la santé, Amissam valetudinem recupero.
Rendre à la santé, Sano, curo; medeor, morbum depello.
=Sain=, Salubris, sanitatem afferens, sanus, firmus, valens.
Sain et sauf, Salvus, incolumis, integer, conservatus, sospes.
Qui est en bonne santé, Firmus, morbo defunctus.
=Sainement=, Sicce.
SAPIN, Abies.
SARCLOIR, Sarculum.
SARMENT, Sarmentum.
SATELLITE, Stipator, satelles.
SATIÉTÉ, Satietas, fastidium.
Prévenir la satiété, Satietatem relevo.
SATISFACTION, Satisfactio, voluptas, lætitia, jucunditas.
=Satisfaire à=, Satisfacio, impleo quod debeo, solvo.
SAULE, Salix.
=Sausaie=, Salicetum.
SAUPOUDRER, Inspergo, aspergo, respergo.
SAUTER, Salto.
Sauter en bas, Desilio.
=Sauter= (sur), Assilio, aggredior, invado, insilio.
SAUVAGE, Trux, atrox, truculentus, immansuetus, ferus, barbarus, immitis, asper, sævus.
SAUVER, Servo, tueor, custodio, salutem do, fero, affero, salvo, sospito, incolumem servo.
=Sauveur=, Soter, servator, conservator.
SAVEUR, Sapor.
SAVOIR, Scientia, doctrina, eruditio, Cf. Science.
SAYON, Sagum.
Vêtu d’un sayon, Sagatus.
SCALPEL, Scalpellum.
SCEAU, Sigillum, signum.
=Sceller=, Obsigno, signo, signum imprimo.
SCÉLÉRAT, Nefarius, sceleratus, scelestus.
SCÈNE, Scena.
SCEPTRE, Sceptrum.
SCIE, Serra.
SCIENCE, Scientia, disciplina, eruditio, doctrina, institutio.
=Savoir=, Scio, teneo, habeo, cognosco, non sum nescius, scientiam habeo, nosco.
Savoir à fond, Percallesco.
Savoir parfaitement, Calleo, scio, teneo.
=Ne savoir pas=, Ignoro, sum inscius, nescio.
Je ne sais comment il se fait, Nescio quo pacto fiat.
Ne savoir que faire, Quid agam, dubito.
=Savant=, Sciens, eruditus, doctus, perpolitus, philologus, gnarus, peritus, litteratus.
Qui ne sait pas, Insciens.
=Savamment=, Scienter, scite, erudite, docte, perite, litterate.
Il l’a fait sciemment, Prudens sciensque fecit.
SCION, Surculus.
SCRUPULE, Scrupulus, sollicitudo, religio.
Inspirer des scrupules, Religionem alicui infero.
Se faire scrupule de, Aliquid mihi religioni duco.
Lever les scrupules, Aliquem religione solvere.
=Scrupuleux=, Scrupulosus, religione obstrictus.
SCRUTER, Excutio.
=Scrutateur=, Diribitor.
SCULPTER, Scalpo.
=Sculpteur=, Fictor.
=Sculpté=, Sculptus, scalptus.
SÉANCE, Sessio.
Lever la séance, Dimitto concionem.
SÉCHERESSE, Siccitas.
=Sécher=, Sicco, exhaurio.
=Sec=, Siccus.
Sécheresse de style, Jejunitas, tenuitas.
=Sec=, Jejunus.
=Sèchement=, Jejune, tenuiter.
EN SECOND LIEU, Secundo.
=Seconder=, Obsecundo.
=Secondaire=, Secundarius, secundus.
SECOUER, Excutio, agito, depello, quatio.
SECOURS, Suppetiæ, auxilium, subsidium, præsidium.
Sans le secours d’un autre, Per se, ex se, suo nomine, suis viribus, sua sponte, sua natura, suo marte.
Implorer le secours de DIEU, Ad DEUM confugio; præsidium in DEO statuo.
=Secourir=, Subvenio, succurro, subsidio venio, opitulor.
Secourir les pauvres, Inopiam sublevo, pauperes juvo.
SECOUSSE, Succussus.
SECRET, Arcanum.
Confier ses secrets, Intima mea concredo.
=Secret=, Occultus, latens, abditus, tacitus, furtivus, arcanus, latebrosus, obscurus.
=Secrètement=, Latenter, occulte, abdite, abscondite, tecte.
En secret, Clam, furtim, ex occulto, ex insidiis.
SECTE, Secta.
=Sectateur=, Sectator, amator, æmulus.
SÉCURITÉ, Securitas, tranquillitas.
En sécurité, Secure, sine cura.
SÉDITION (exciter la), Seditionem molitus sum, seditionem cieo.
Apaiser la sédition, Motus compono.
=Séditieux=, Seditiosus.
=Séditieusement=, Seditiose.
SÉDUCTION, Sollicitatio.
=Séduire=, Pellicio, allicio, induco, illaqueo, capio, implico.
=Séducteur=, Corruptor.
SÉJOUR, Remansio, mansio.
=Séjourner=, Remaneo, maneo, resideo, moror, commoror, subsisto, consisto.
SELON, Secundum, pro, juxta, ex.
Selon que, Prout, ut, perinde ut.
SEL, Sal.
Relatif au sel, Salarius.
=Salaison=, Salsamentum.
Marchand de salaison, Salsamentarius.
=Salière=, Salinum.
=Saline=, Salinæ.
SEMAINE, Hebdomas.
Semaine-sainte, Hebdomas Christi patientis sacra.
SEMBLER, Videor.
SEMENCE, Semen.
SEMAILLES, Satio, satus.
=Semer=, Obsero, consero, sero, semen spargo, semino.
=Semeur=, Seminator, sator.
SÉMINAIRE, Seminarium.
SÉNAT, Senatus.
=Sénateur=, Senator; patres conscripti.
=Sénatorial=, Senatorius.
SÉNATUS-CONSULTE, Senatus consultum.
SENS, Interpretatio.
Dans les deux sens, In utramque partem.
SENS (bon). Ratio, mens.
Reprendre ses sens, Animum recipio.
=Sensé=, Cordatus, prudens, sapiens.
=Sensément=, Cordate, sapienter, prudenter.
SENSATION, Sensus.
SENTENCE, Dijudicatio, disceptatio, judicium, deliberatio.
=Sentencieux=, Sententiosus.
D’une façon sentencieuse, Sententiose.
SENTIER, Callis, trames.
SENTIMENT, Sensus, sententia.
Amener à son sentiment, In meam sententiam aliquem traho.
Voilà mon sentiment, Ego sic sentio.
Perdre le sentiment, Obstupesco, stupeo, stupesco.
=Sentir=, Sentio, percipio.
Sentir une odeur, Olfacio, odoror, odorem percipio.
Sentir mauvais, Fœteo, puteo, male oleo.
Qui sent mauvais, Fœtidus.
SENTINE, Sentina, fundus.
SENTINELLE, Excubitor, vigil.
— (Faire), Excubo, vigilo, excubias ago.
SÉPARATION, Discretio, distinctio, sejunctio, disjunctio.
— (Intervalle), Intervallum, spatium, discrimen.
=Séparer=, Abscindo, segrego, sejungo, separo, discrimino, disjungo, distraho, secerno.
=Séparer violemment=, Abstraho, avello, avoco, abduco, removeo, divello.
=Séparable=, Separabilis.
=Séparément=, Separatim, seorsum, distincte, discrete, secreto, clam.
Sept, Septem.
SEPTEMBRE, September.
SEPTEMVIR, Septemvir.
SEPTENTRION, Septentriones.
=Septentrional=, Aquilonaris.
SÉPULCRE, Sepulcrum, tumulus, monumentum.
SÉPULTURE, Sepultura, humatio.
Priver de la sépulture, Funeris pompa spolio.
Sans sépulture, Inhumatus, insepultus.
SÉRÉNITÉ, Serenitas, serenum tempus, cœlum serenum.
=Serein=, Serenus, sedum.
Rendre serein, Sereno.
SÉRIEUX, Serius, gravis.
=Sérieusement=, Asseveranter, sine joco, serio, affirmate.
SERMENT, Jusjurandum.
Serment militaire, Sacramentum.
Faux serment, Perjurium, perfidia.
Exiger le serment, Ad jusjurandum adigo.
Obliger au serment, Ad jusjurandum adigo.
Prêter serment, Jusjurandum do.
Violer son serment, Jusjurandum negligo.
Qui viole son serment, Perjurus.
SERPENT, Hydra, excetra, anguis, serpens.
SERRER, Arcto, constringo, coangusto, adstringo, in angustum cogo, stipo, coerceo, alligo.
=Serré=, Arctus, adstrictus, angustus, obstrictus.
=Service divin=, Sacra religionis, sacrificia, res divina.
SERVICE, Militia.
Se faire soldat, s’engager, In militiam nomen do.
Être soldat, Milito.
— (Dans la cavalerie, dans l’infanterie) Equo, pedibus mereo.
Finir le service militaire, Emereor, stipendia facio.
SERVICE, Gratia, beneficium, gratificatio.
Rendre service, Gratifico, largior, beneficium confero, deservio, servio.
Rendre service pour service, Remuneror.
SERVIR, Prosum, proficio, juvo.
Servir à, Juvat.
Se servir de, Utor, usurpo, frequenter adhibeo.
SERVIETTE, Mappa.
SERVITUDE, Servitus, servitium, famulatus.
Être en servitude, Famulor, servio.
=Servir=, Servio, pareo, operam do, ancillor, ministro, famulor.
=Serviteur=, Servus, famulus, puer, minister.
=Servante=, Famula, ancilla.
=Servile=, Ancillaris, servilis, famularis.
=Servilement=, Serviliter, abjecte, timide.
SEUIL, Limen.
SEUL, Solus, solitarius, unicus, unus, singularis, incomitatus, sine comite.
=Seulement=, Tantum, solum, modo, duntaxat, tantummodo.
Non-seulement — mais encore, Cum, tum; non solum, sed etiam.
SÈVE, Succus.
SÉVÉRITÉ, Severitas, gravitas, duritas.
=Sévère=, Severus, gravis, asper, acerbus, austerus.
=Sévèrement=, Horride, duriter, stoice, aspere, austere, dure, severe.
SÉVIR, Sævio.
Cesser de sévir, Desævio.
=Sexe=, Sexus.
SI, Utrum, an, num, numquid.
Si petit que, Quantuluscumque.
Si ce n’est, Præterquam, præter.
Si ne .... pas, Ni, nisi.
Si .... ne pas, Nisi, ni, si non.
Si toutefois .... ne pas, Nisi si.
SIÈCLE, Seculum.
SIED (il), Decet, convenit, æquum est, postulat jus.
SIÉGE, Solium, sedes, cathedra, sella.
Siége d’une ville, Circumsessio, obsessio, obsidio.
Faire le siége, Obsideo.
De siége, Obsidionalis.
SIESTE, Meridiatio, somnus meridianus.
SIFFLEMENT, Sibilus.
=Sifflet=, Sibilus.
=Siffler=, Sibilo.
=Siffler qqn=, Exsibilo, explodo.
SIGNAL, Signum.
Donner le signal du combat, Cano, concino classicum.
=Signaler=, Noto.
SIGNE, Signum, indicium, nota, insigne.
Signe de tête, Nutus.
Mettre un signe, Signo, designo, consigno.
Faire signe, Innuo, nuto.
Donner des signes, Præ me fero.
Au moindre signe, Ad nutum.
=Signer=, Subsigno.
SIGNIFICATION, Significatio.
=Signifier=, Significo, signum do.
SILENCE, Silentium, taciturnitas.
Silence obstiné, Reticentia, taciturnitas.
Silence! Tacete!
Gardez un religieux silence, Favete linguis.
Garder le silence, Reticeo, taceo, conticeo, obmutesco, sileo, linguam comprimo.
Réduire au silence, Elinguem reddo.
Passer sous silence, Aliquid silentio prætermitto.
=Silencieux=, Taciturnus, tacitus, silens.
Demeurer silencieux, Conticesco.
SILLON, Sulcus.
=Sillonner=, Sulco, sulcos facio.
SIMILITUDE, Assimilatio, comparatio, proportio.
SEMBLABLE, Assimilis, par, parilis, similis, consimilis, talis, hujusmodi, ejusdem generis.
Rendre semblable, Assimilo.
=Semblablement=, Similiter, item, itidem, simili modo.
SIMPLE, Simplex, sincerus, credulus, incallidus, antiquus.
=Simplement=, Attenuate, jejune, simpliciter.
SIMULÉ, Simulatus.
SINCÈRE, Sincerus, verus, verax, veridicus.
=Sincèrement=, Sincere, vere, sine fraude.
SINGE, Simius.
SESSION, Sessio.
SINUOSITÉ, Flexio, flexus, conversio, sinus, anfractus.
=Sinueux=, Flexuosus, tortuosus.
SITUATION, Positio, locus, status.
Situation désespérée, Ad extremum.
La ville est dans sa situation primitive, Reflorescere videtur civitas.
=Situé=, Situs, positus, locatus.
Être situé entre, Interjaceo.
Être situé sur, Insideo.
=SIX=, Sex.
SOBRIÉTÉ, Frugalitas.
=Sobre=, Abstinens, temperans, continens, sobrius, moderatus, parcus, frugalis, frugi, modestus, suo contentus.
=Sobrement=, Continenter, temperanter, modeste, sobrie, parce, frugaliter, moderate.
SOCIÉTÉ, Societas, communitas, commercium, comitatus, congregatio.
=Social=, Socialis.
=Sociable=, Sociabilis, congregabilis.
SŒUR, Soror.
SOI (de), Sui.
SOIE, Sericum.
=De soie=, Sericus.
SOIF, Sitis.
Avoir soif, Sitio, siti laboro, fauces siti ardent.
SOIN, Diligentia, assiduitas, sedulitas, cura, studium, labor, opera, assiduitas.
— (Sollicitude), Angor, metus, molestia, sollicitudo.
Avec soin, Exquisite, accurate, diligenter, naviter, studiose.
Avoir soin, Curo, do operam, laboro, studeo, curam adhibeo, administro, gero.
Donner ses soins à, Studium ad operam alicui addico, inservio, servio, operam do.
Je prendrai grand soin de vos affaires, Habebo rationem dignitatis tuæ, curabo res tuas diligenter.
=Soigner=, Accuro, diligenter administro.
=Soigneux=, Diligens, studiosus, assiduus, vigilans, attentus, curiosus, sedulus, officiosus.
=Soigné=, Compositus, instructus.
=Soigneusement=, Diligenter, accurate, exquisite, studiose, magna cum cura ac diligentia, curiose.
SOIR, Vespera, vesper.
Vers le soir, Occidente sole, ad solis occasum, nocte prima.
Qui se fait le soir, Vespertinus.
SOIT! Esto!
Soit que .... soit que, Sive .... seu.
SOL, Solum, terra.
SOLDAT, Miles, bellator.
Simple soldat, Gregarius miles.
Soldat armé à la légère, Velox.
Enrôler des soldats, Conquisitionem habeo militum, milites scribo.
État de soldat, Militia, res militaris.
Congédier les soldats, Exercitum dimitto.
A la façon des soldats, Militanter, more militari.
SOLDE, Stipendium.
On paie exactement la solde des soldats, Stipendia militibus rite dantur.
SOLÉCISME, Solœcismus.
SOLEIL, Sol.
Lever du soleil, Coucher du soleil, Solis accessus et recessus.
Le soleil se lève, Exoritur sol.
Le soleil se couche, In occasum præcipitat sol.
SOLENNEL, Solemnis.
=Solennellement=, Solemniter.
SOLIDITÉ, Robur, firmitas, soliditas.
=Solide=, Robustus, fortis, valens, solidus, obfirmatus.
=Solidement=, Firme, firmiter.
SOLITUDE, Solitudo, vastitas, secessus, recessus.
=Solitaire=, Solitarius, solus, solivagus.
SOLIVE, Asser, tabula.
SOLLICITATION, Rogatio, rogatus, cura, impulsio, impulsus, commotio, sollicitatio.
=Solliciter=, Rogo, precor, quæso, obsecro, posco, peto, flagito, requiro, postulo, peto, desidero.
SOLSTICE, Solstitium.
SOMBRE, Caliginosus, obscurus, tenebricosus, caligine tectus, spissus.
SOMMAIREMENT, Summatim, breviter, compressius, uno verbo, strictim.
SOMME, Summa.
En somme, Summatim, ad summam.
SOMMEIL, Somnus, sopor, quies.
=Sommeiller=, Dormito, oscito, somnus me sollicitat.
=Somnolent=, Veternosus.
SOMMET, Fastigium, culmen, apex, vertex, cacumen.
SOMPTUOSITÉ, Magnificentia, splendor.
=Somptueux=, Sumptuosus, splendidus, magnificus, lautus, dives, opiparus.
=Somptueusement=, Apparate, cum apparatu, sumptuose, magnifice, laute, opipare, splendide, dapsiliter, large, abundanter, liberaliter.
SON, Suus.
SON, Vox, sonus, sonitus.
Son de la trompette, Clangor, tubarum cantus.
=Sonner=, Tinnio.
Sonner l’assemblée, Advoco ad concionem.
=Sonnette=, Tintinnabulum.
=Sonore=, Canorus, vocalis.
SONDER, Perquiro, inquiro, prætendo.
SONGE, Somnium, visum, visio.
=Songer à=, Præmeditor, cogito, paro, præparo.
SOPHISME, Sophisma.
=Sophiste=, Sophistes.
SORDIDE, Sordidatus, sordidus, avarus.
=Sordidement=, Sordide, avare.
SORNETTES, Ineptiæ, nugæ, fabulæ, logi.
Dire des sornettes, Ineptio.
SORT, Fortuna, casus, eventus, sors, fatum.
Exposé aux coups du sort, Expositus fortunæ injuriis.
Le même sort vous est réservé, Idem te fatum manet.
=Au sort=, Sortito, sortitione.
Tirage au sort, Sortitio, sortitus.
Tirer au sort, obtenir par le sort, Sortior.
DE CETTE SORTE, Istiusmodi, ejusmodi.
=De la même sorte=, Ejusdemmodi.
SORTIR DE, Exeo, egredior, prodeo, progredior, foras me do.
Il sortit tout à coup de la maison, Repente domo exivit.
Faire sortir de, Elicio, educo, extraho.
SOTTISE, Fatuitas, stultitia, insulsitas, socordia, stupiditas.
Sottises, Ineptiæ, nugæ.
Dire des sottises, Ineptio.
=Sot=, Ineptus, stolidus, inconcinnus, insulsus, stupidus, absurdus, fatuus, stultus.
=Sottement=, Stulte, dementer, insipienter, incaute, stolide, insulse, inepte.
SOUCHE, Familia, stirps, genus.
=Souche= (d’arbre), Caudex, stirps arboris, stipes.
=Souche= (homme stupide), Caudex, stipes, asinus.
SOUCI, Molestia, cura, angor, sollicitudo.
Mes soucis augmentent, Cura acuitur.
Mille soucis m’envahissent, Alia ex alia me cura excipit.
Être dévoré de soucis, Curis maceror.
Se débarrasser de soucis, Molestiam depono.
N’avoir souci de rien, Nihil in animum descendit, nihil his movetur.
=Se soucier= peu de, Negligo.
Ne se point soucier de, Pensi nihil curo.
=Soucieux=, Sollicitus, anxius, perturbatus.
SOUDAIN (adj.), Repens, repentinus, inopinatus.
— (Adv.), Repente, derepente, subito, ecce tibi.
SOUFFLE, Halitus, flatus, spiritus, anima, afflatus, inflatus, flamen, aer, aspiratio, exhalatio.
=Souffler=, Flo, sufflo, inflo.
Souffler à travers, Perflo.
Souffler partout, Circumflo.
Souffler sur, Afflo.
SOUFFLET, Colaphus.
=Souffleter=, Aliquem palma concutio.
SOUFFRIR, Suffero, fero, patior, indoleo, doleo, tolero, perpetior, sustineo, perfero, laboro, discrucior.
Souffrir avec peine, Gravor.
Faire souffrir, Excrucio, crucio, conficio, interimo, exanimo.
SOUHAIT, Optatio, optatum, optio.
=Souhaiter=, Opto, cupio, exopto, volo, expeto, vota facio.
Souhaiter du mal à qqn, Imprecor.
=Souhaitable=, Optabilis, optandus, expetendus.
A souhait, Optato, optabiliter.
SOUILLURE, Fœditas, turpitudo, macula, labes, dedecus, infamia, vitium.
=Souiller=, Coinquino, turpifico, polluo, turpo, fœdo, maculo, contamino, inquino.
Souiller par un meurtre, Funesto.
=Souillé=, Infectus, maculosus, turpificatus.
SOULAGEMENT, Levamen, levamentum, allevamentum, allevatio.
=Soulager=, Allevo, leve facio, lenio, relevo, mitigo, levo, levamento sum, consolor, levationem affero.
SOULÈVEMENT, Tumultus, concitatio, seditio.
=Soulever=, Elevo, levo, sublevo.
=Se soulever=, Tumultuor, rebello.
=Soulevé=, Insedatus, commotus.
SOUMISSION, Obtemperatio.
=Soumettre=, Subigo, subjicio, subjungo, in ditionem redigo.
=Se soumettre=, Me subjicio, alienæ potestatis me meaque omnia facio, obtempero, obedio, obsequor.
=Soumis=, Subjectus.
SOUPÇON, Suspicio, conjectura, metus.
Le soupçon tombe sur plusieurs, Suspicio in plures manat.
=Soupçonner=, Suspicor, suspicionem habeo.
Soupçonner sans raison, De illo falsa suspicio est.
On ne peut le soupçonner, Abhorret a suspicione.
=Soupçonneux=, Suspiciosus.
=Soupçonné=, Suspectus.
De façon à éveiller le soupçon, Suspiciose, criminose.
SOUPIR, Halitus, suspirium, spiritus, gemitus.
Rendre le dernier soupir, Vitam profundo.
=Soupirer=, Suspiro.
=Soupirer après=, Desidero aliquid.
SOUPLESSE, Mollitudo.
=Souple=, Lentus, flexibilis, tener, tractabilis.
SOURCE, Fons.
SOURDRE, Scaturio, emano, effluo, erumpo.
SOURCIL, Supercilium.
SOURIS, Mus.
SOURIRE approbateur, Arrisio.
SOURIRE, Subrideo.
SOUS, Sub, subter, subtus.
SOUSCRIPTION, Collatio.
=Souscrire=, Subsigno.
SOUSTRACTION, Interceptio, suppressio.
=Soustraire=, Subtraho, subduco, supprimo, præripio, præcerpo.
=Se soustraire=, Alicui me subduco.
SOUTERRAIN, Cuniculus, fossa subterranea.
SOUTERRAIN (adj.), Subterraneus.
Faire une galerie souterraine, Cuniculis subtraho aggerem.
SOUTIEN, Præsidium, auxilium, columen, fulcrum, princeps.
Vous êtes le seul soutien de la république, In te uno nititur salus reipublicæ.
=Soutenir=, Nitor, adminiculor, adjuvo, sublevo, sustento, fulcio, sustineo.
SOUVENIR, Memoria, recordatio.
=Se souvenir=, Memini, memoria teneo, recordor, reminiscor.
Qui ne se souvient pas, Immemor.
SOUVENT, Sæpe, frequenter, crebro, frequens, sæpenumero, identidem.
SOUVERAIN, Regnator, princeps.
=Souveraine=, Domina, princeps, regina.
La prudence est la souveraine et la reine des vertus, Prudentia domina et regina virtutum est.
=Souverainement=, Summe, summopere, maxime.
SPACIEUX, Capax.
SPÉCIAL, Peculiaris, proprius, singularis, præcipuus.
SPECTRE, Spectrum, visum, larva.
SPHÈRE, Sphæra, globus.
SPLENDEUR, Nitor, magnificentia, splendor.
SPIRALE, Spira.
SPIRITUEL, Facetus, festivus, argutus, concinnus, scitus, venustus, elegans, acutus, dicax, salsus.
SPOLIATION, Spoliatio, ereptio.
=Spoliateur=, Spoliator.
SPONTANÉMENT, Ultro, sponte.
STABILITÉ, Stabilitas, firmitas, constantia.
=Stable=, Stabilis, fixus, certus, perennis.
STAGNANTE (eau), Stagnum.
=Stagnant= (être), Stagno.
STATUE, Signum, simulacrum, imago, statua.
STATURE, Statura, corporis habitus.
STÉRILITÉ, Sterilitas, frugum inopia.
Il y eut une grande stérilité, Adversus annus frugibus fuit.
=Stérile=, Sterilis, nihil ferens, infecundus.
STIMULANT, Incitamentum, calcar, irritatio.
=Stimuler=, Stimulo, stimulum adhibeo, pungo, excito, incito, cohortor, exacuo, acuo.
STIPULATION, Stipulatio, promissio.
Faire une stipulation réciproque, Restipulor, repromitto.
=Stipuler=, Stipulor, de aliquo convenio.
STOÏQUE, Stoicus.
=Stoïquement=, Stoice, severe.
STRATAGÈME, Stratagema, dolus militaris.
STRICTEMENT, Restricte, stricte.
STRUCTURE, Structura, constructio, constitutio, coagmentatio.
STUC, Tectorium.
STUPEUR, Stupor.
Être frappé de stupeur, Obstupesco, stupeo, stupesco.
STUPÉFIER, Stupefacio.
=Stupéfait=, Attonitus, stupefactus.
STUPIDITÉ, Stupiditas, stupor, tarditas.
=Stupide=, Stupidus, stupens, tardus, stolidus, hebes, obtusus.
=Stupidement=, Stolide.
STYLE, Stylus.
Qui a un style pompeux, Grandiloquus.
SUAVITÉ, Suavitas, dulcitudo, jucunditas.
=Suave=, Suavis, dulcis.
SUBIR, Subeo, patior, fero.
SUBIT, Subitus, repentinus.
=Subitement=, Subito, repente, continuo, ecce tibi.
SUBJUGUER ses passions (il faut), Effrenatæ libidines sub jugum sunt mittendæ.
SUBMERGER, Mergo, demergo, submergo.
SUBORNER, Suborno, substituo.
SUBSISTER, Supersum, resto, supero.
Qui subsiste sain et sauf, Superstes, salvus, incolumis.
SUBSTITUER, Substituo, subrogo, subdo.
=Substitué=, Subditus, substitutus.
SUBSTRUCTION, Substructio.
SUBTERFUGE, Tergiversatio, recusatio.
SUBTILITÉ, Tenuitas, subtilitas.
=Subtilités=, Spinæ dialecticæ.
=Subtil=, Subtilis, acutus, tenuis.
=Subtilement=, Tenuiter, sagaciter.
SUBURBAIN, Suburbanus.
SUC, Succus.
SUCCÈS, Successus, eventus, exitus, processus.
La chose n’a pas eu tout le succès que j’espérais, Res non successit, ut sperabam; non cecidit, ut optabam.
L’affaire a eu un heureux succès, Res secundissime processit.
Je désire que cette affaire ait un plein succès, Ut prosperum habeat eventum, opto.
SUCCESSION, Successio, hereditas.
Accepter une succession, Hæreditatem obtineo.
=Succéder= (à), Succresco, succedo.
=Successeur=, Successor.
SUCCINCTEMENT, Cf. =Sommairement=.
SUCCOMBER, Decumbo, vita excedo, e vita discedo, concido, oppeto, morior, succumbo, cado, frangor, debilitor.
SUEUR, Sudor.
=Suer=, Sudo, sudore madeo, diffluo, laboro.
SUFFIRE, Sufficio.
=Suffisant= (être), Sufficio.
SUFFOCATION, Interclusio animæ.
SUFFRAGE, Suffragium, punctum.
SUGGÉRER, Suggero.
SUICIDER (se), Mortem oppeto.
Il s’est suicidé, Sua sibi manus vitam exhausit.
SUITE, Series, ordo.
Dans la suite, Postmodum.
=Suivre=, Sequor, comitor, comes sum, subsequor, insequor, sector, assector, prosequor.
— (Obéir), Pareo, obtempero, obedio.
=Suivant=, Posterus, consequens, secundus, alter.
SUJET, Materia, apparatus, argumentum.
Revenir à son sujet, Ad propositum redeo.
SUJET (mauvais), Ganeo, helluo.
=Sujet= (soumis), Subjectus.
Il a beaucoup de sujets, In multos dominatum habet.
SUPERBE, Superbus, arrogans, insolens, elatus, inflatus.
=Superbement=, Superbe, arroganter.
SUPERFICIELLEMENT, Summatim.
SUPERFLU, Supervacaneus, supervacuus, superfluus.
SUPÉRIORITÉ, Excellentia, præstantia.
=Supérieur=, Præstabilis, eximius, præcellens, excellens, præstans.
=Supérieurement=, Magnifice, egregie, excellenter.
SUPERPOSER, Super impono.
SUPERSTITION, Superstitio.
=Superstitieux=, Superstitiosus.
=Superstitieusement=, Superstitiose, sine ratione, aniliter.
SUPPLÉER, Suppleo, expleo.
=Suppléant=, Vicarius, qui vicem alterius obtinet.
SUPPLÉMENT, Corollarium, appendix, accessio.
=Supplémentaire=, Adventitius, fortuitus, insperatus, non quæsitus.
SUPPLICATION, Obsecratio, preces, deprecatio, obtestatio, supplicatio.
SUPPLIQUE (faire une), Libellum trado supplicem.
=Supplier=, Precor, obsecro, supplico, imploro, deprecor, rogo.
=Suppliant=, Supplex, prostratus ad pedes.
En suppliant, Suppliciter, demisse.
SUPPLICE, Supplicium, cruciatus, pœna.
Traîner au supplice, Ad supplicium traho.
Faire subir le supplice, Ad supplicium do.
SUPPORT, Firmamentum, robur, vires.
Support de lit, Fulcrum.
SUPPORTER, Tolero, perfero, sustineo, suffero, fero, patior, suppetior.
=Supporter difficilement=, Ægre fero.
Je ne puis le supporter, Videre sine dolore hominis frontem non possum.
Qui ne peut supporter, Intolerans, impatiens, impotens.
=Supportable=, Tolerabilis, patibilis.
SUPPOSITION, Suppositio.
=Supposer=, Suppono, subjungo, subjicio.
Supposons que, Finge rem ita habere, fac ita esse.
=Supposé=, Subdititius, fictus.
SUPPUTER, Deputo, censeo, subduco.
SUPRÊME, Supremus, summus.
SUR, Super, supra, in.
SURABONDANT, Supervacaneus, supervacuus, redundans.
=Surabondamment=, Profluenter.
SURAJOUTER, Superaddo.
SURANNÉ, Obsoletus.
SURDITÉ, Surditas.
SOURD, Surdus.
Devenir sourd, Obsurdeo.
SÛRETÉ, Incolumitas.
En sûreté, Tute, tuto, explorate.
Qui est en sûreté, Tutus, securus.
=Être en sûreté=, In portu sum, in tuto sum.
=Sûr=, Certus, fidus, securus.
=Sûrement=, Tute, tuto, impune.
SURLENDEMAIN, Perendie.
SURNOM, Cognomen, cognomentum.
=Surnommé=, Cognominatus.
SURPASSER, Supero, supersum, antecello, excello, præsto, præcello, præpondero, emineo, præcedo, antecedo, antesto, vinco.
SURPRENDRE, Prehendo, prendo, capio, prenso.
=Surpris=, Imparatus, non paratus, incautus, immunitus.
=Surprenant=, Mirabilis, mirandus.
D’une façon surprenante, Mirifice, mire.
SURTOUT, Præsertim, cumprimis, maxime, præcipue, singulariter.
SURVENIR, Accido, evenio, obtingo, supervenio, cado, fio, ex opinato venio.
EN SUS, Præterea, tum etiam, ad hoc, insuper.
SUSCEPTIBLE, Irritabilis.
SUSCITER, Incutio, defigo, injicio, suscito.
SUSPENSION, Suspensio.
=Suspendre=, Suspendo, præfigo.
=Suspendu=, Pendulus, pendilis.
— (Douteux), Suspensus, pendens, anceps, incertus.
=Suspendu= (être), Dependeo, pendeo.
— (Douter), Suspensus sum, hæreo.
Être suspendu au-dessus, Impendeo, instat.
SUSPECTER, Suspicor, suspicionem habeo.
=Suspect=, Suspiciosus, suspicionem præbens, suspectus.
SYLLABE, Syllaba.
Par syllabe, Syllabatim.
SYMÉTRIE, Rhythmus.
SYMPATHIE, Adjunctio.
SYMPHONIE, Symphonia, concentus.
T
TABERNACLE, Tabernaculum.
TABLE, Mensa.
Charger une table de mets, Mensam epulis orno.
TABLEAU, Tabula, pictura.
TABLETTE à écrire, Tabellæ, libelli, codicilli.
TABOURET, Scabellum, scamnum humile.
TACHE, Macula, labes, probrum, dedecus, vitium.
Imprimer une tache, Maculam alicui infero.
Laver une tache, Maculam deleo.
=Se tacher=, Maculam contraho.
Qui est sans tache, Purus, mundus, nitidus.
TÂCHE, Pensum.
TACT, Tactio, tactus.
=Toucher=, Contingo, tango, attingo, contrecto, tracto, attrecto.
TAILLE, Statura.
Il a une taille magnifique, Proceritate corporis insignis est.
De grande taille, Longus.
A sa taille, Ex se.
TAILLER, Reseco, excido, exscindo.
Tailler une armée en pièces, Copias profligo.
TAIRE, Silentio prætereo.
=Se taire=, Taceo, sileo, reticeo, conticeo, obmutesco.
Ce qu’on tait, Tacitus, abditus, interior, prætermissus.
=Tacitement=, Tacite, silentio.
TALENT, Ingenium, facultas.
D’un talent remarquable, Alta mente præditus.
TALION, Talio.
TALON, Calx, pars pedis posterior, talus.
Qui pend sur les talons, Talaris.
TANDIS QUE, Dum.
TANIÈRE, Latibulum.
TANT, Tantopere.
Tant la conviction a de force, Tantum firma animi inductio valet.
Tant...... que, Tum...... tum.
=Tant que=, Quoad, donec, usque dum, ut.
En tant que, Utpote, quippe.
Tant soit peu, Tantulum.
TANTOT ... tantôt ... Tum ... tum, modo unum ... tum autem.
TAPIS, Aulæum, aulæ ornamenta, peripetasmata, stragula.
TARDER, Moror, cunctor, tardo, moram traho.
=Tardif=, Tardus, serus.
=Tard=, Tarde, sero.
TARIR, Ebibo, exhaurio.
TAS, Strues.
TAUPE, Talpa.
TAUREAU, Taurus.
TAVERNE, Ganeæ, taberna.
TEIGNE, Tinea.
TEINDRE, Tingo, coloro, fuco.
=Teinturier=, Infector.
=Teint=, Infectus, fucatus, fucosus.
TEL, Talis, id genus, ejusmodi, hujusmodi.
=Tel ... tel=, Qualiscumque.
=Tellement=, Sic, ita, similiter, adeo, usque eo, tam, tantum, tantopere.
TÉMÉRITÉ, Temeritas, inconsiderantia.
=Téméraire=, Temerarius, inconsideratus, præfidens.
=Témérairement=, Temere, inconsulto, imprudenter.
TÉMOIGNAGE, Testificatio, testimonium.
=Témoigner=, Testificor, testor, notum facio, testimonium dico.
Qui ne peut témoigner, Intestabilis.
=Témoin=, Testis, conscius, particeps, socius.
=Témoin= oculaire, auriculaire, Testis oculatus, auritus.
Témoin à décharge, Laudator, testis innocentiæ.
Prendre à témoin, Testes voco, obtestor, appello.
TEMPÉRAMENT, Temperamentum, temperatio, ratio.
=Tempérant=, Temperans, continens, sobrius, moderatus, temperatus.
Avec tempérance, Sobrie, parce.
TEMPLE, Delubrum, templum, fanum, ædes.
TEMPÉRATURE, Tempestas, cœli status.
TEMPÊTE, Procella, tempestas.
TEMPS, Tempestas, tempus, status cœli.
Beau temps, Sudum, cœlum serenum.
Je n’ai pas le temps de, Tempus non habeo ad.
Le temps m’empêche de, Tempore excludor, quin.
Passer son temps à, Tempus omne do, in aliquo tempus pono.
Passer son temps dans l’oisiveté, Ætatem in otio exigo, tempus omne in otio pono.
Il n’est pas temps, Nondum tempus est.
Il est temps, Tempus est ut.
Perdre le temps, Frustra tempus perdo.
Accorder du temps, Tempus concedo ad.
Le temps est passé, Tempus præteriit.
En prenant son temps, Per otium.
A temps, Tempestive, opportune, in tempore, non incommode tempestivus, opportunus.
Temps opportun, Tempestivitas, opportunitas.
A contre-temps, Importune, moleste.
Avec le temps, Tempore suo.
De temps en temps, Interdum.
En même temps, Simul, una, similiter, pariter, vicissim.
Un peu de temps, Paulisper, aliquantum.
Quelque temps, Aliquamdiu.
TÉNACITÉ, Tenacitas.
=Tenace=, Tenax.
TENDRE vers, Tendo, porrigo, contendo, eo peto.
Action de tendre, Intentus, porrectio, projectio.
TENDRESSE, Caritas, amor, studiosa propensio.
=Tendre=, Tener, mollis.
=Tendrement=, Amanter, studiose, prolixe.
TENDRON de la vigne, Clavicula, capreolus in vite.
TÉNÈBRES, Tenebræ, caligo, nox.
La mer se couvre de ténèbres, Inhorrescit mare.
=Ténébreux=, Tenebricosus, obscurus.
TENIR bon, Resisto, insisto, persisto.
Il ne tient pas à moi que, Per me non stat quominus id fiat.
Tenir contre, Resisto, obsisto.
Tenir pour indubitable, Mihi id confirmatissimum est.
Se tenir au-dessus, Supersto.
Se tenir auprès, Adsto.
TENTATIVE, Experientia, periclitatio, usus, tentatio.
=Tenter=, Experior, usu tractando cognosco, tento, pertento, conor.
TENTE, Tentorium, tabernaculum militum.
Plier les tentes, Tabernacula detendo.
TENTURE, Peripetasmata.
TÉNU, Subtilis, acutus, tenuis.
TERGIVERSATION, Tergiversatio.
=Tergiverser=, Tergiversor, refugio.
TERME, Exitus, eventus, casus, finis, terminus.
— (Expression), Vocabulum, vox, nomen, verbum.
=Terminer=, Finio, finem constituo, ad exitum perduco, exantlo, defungor, perago, perficio.
Terminer une affaire, Negotium ad finem deduco.
La guerre se termina par la paix, Bellum ad exitum pervenit.
TERNIR, Decoloro.
Ternir la gloire des ancêtres, Dedecori sum majoribus.
=Terne=, Decolor.
TERRASSER, Sterno, profligo, prosterno.
TERRE, Humus, tellus, terra, gleba.
Terres labourables, Aratio, arvum.
=Terrestre=, Terrenus, terrestris.
=Territoire=, Territorium, terra, ager.
TERREUR, Terror, minæ.
=Terrifier=, Perterrefacio, perterreo.
=Terrible=, Terribilis, horribilis, horrendus, terrificus, horridus, asper, durus.
TERTRE, Tumulus.
TESTAMENT, Tabella, codicilli, testamentum.
Casser un testament, Testamentum rumpo.
=Tester=, Testamento decerno.
TÊTE, Caput.
Se découvrir la tête, Caput aperio alicui, saluto aperto capite.
Se couvrir la tête, Caput tego.
Trancher la tête, Caput cervicibus abscindo.
Perdre la tête, Consilio labor, cerebrosus sum.
Tenir tête, Subsisto.
Mettre à la tête de, Præpono, præficio.
Qui a deux têtes, Biceps.
Qui a trois têtes, Triceps.
Par tête, Viritim.
A voir un tête-à-tête, Capita confero, offenso.
TEXTILE, Textilis.
TEXTUELLEMENT, Syllabatim.
THÉÂTRE, Theatrum, scena.
Sur un plus grand théâtre, Majoribus theatris.
=Théâtral=, Scenicus, theatralis.
THÈME, Materia.
THÉOLOGIE, Divinarum rerum scientia.
THÉORÈME, Theorema.
THÈSE, Thesis, propositum.
TIARE, Tiara.
TIÉDEUR, Tepor.
=Tiède=, Tepidus.
Rendre tiède, Tepefacio, calefacio.
Devenir tiède, Tepesco.
TILLAC, Fori.
TIMIDITÉ, Timiditas, angustus animus.
=Timide=, Timidus, circumspectans omnia.
=Timidement=, Timide, diffidenter, ignare.
TIMON, Temo.
TINTEMENT, Tinnitus.
=Tinter=, Tinnio.
TIRAILLÉ, Districtus, occupatus, distentus.
TIRER, Traho, vi adduco, impello.
=Tirer de=, Deduco, abduco, revoco, removeo, detraho, extraho.
TISON, Titio.
TISSU, Contextus, complexio, textum.
Faire un tissu, Contexo, texo, conjungo.
=Tisser=, Texo, contexo.
=Tisserand=, Textor.
Atelier de tisserand, Textrina.
=Tissé=, Textus.
TITRE, Titulus, nomen.
Titre d’un livre, Inscriptio libri.
Titre de noblesse, Honoris vocabula et nomina.
TOGE, Toga.
Vêtu de la toge, Togatus.
TOILE, Tela.
TOI-MÊME, Tute.
TOISON, Vellus.
TOIT, Tectum.
Enlever le toit, Domum detego.
TOLÉRER, Tolero, patior, sustineo.
=Tolérable=, Patibilis, tolerabilis.
TOMBEAU, Sepulcrum, tumulus, monumentum.
TOMBER, Cado, concido, labor, procido, procumbo, decido, corruo, ruo, illabor.
=Tomber= de, Delabor, defluo, devenio, deflecto.
Tomber d’en haut sur, Superincido.
Tomber malade, In morbum incido.
TON, TIEN, Tuus.
TON (doux), Melos, cantus.
TONNEAU, Dolium, cupa.
TONNERRE, Tonitru, nubium fragor.
=Tonner=, Intono, tono, sono.
TONDRE, Tondeo, attondeo.
Qui sert à tondre, Tonsorius.
Qui n’est pas tondu, Intonsus.
=Tonsure=, Ordinis insigne, attonso in coronæ modum vertice.
TOPIQUES, Topica.
TORCHE, Fax, tæda, funale.
TORPEUR, Torpor.
TORRENT, Torrens.
TORRÉFIER, Torreo, exuro.
=Torride=, Torridus.
TORT, Noxa, noxia.
Causer du tort, Alicui sum fraudi.
Faire du tort, Officio, obsto, obsisto, noceo, malefacio.
Se faire tort, Me lædo.
A tort, Immerito.
A tort et à travers, Inepte.
Parler à tort et à travers, Garrio.
A tort et à raison, Recte, an secus?
TORTUE, Testudo.
TORTUEUX, Tortuosus, sinuosus.
TORTURE, Cruciatus, tormentum, pœna, supplicium.
=Torturer=, Carnifico, carnificor, excarnificor.
— (Tourmenter), Remordeo, crucio, uro, pungo.
TÔT, Mature, cito.
Au plus tôt, Quamprimum.
Le plus tôt possible, Quamprimum.
TOTAL, Summa.
TOTALITÉ, Summa.
TOUCHANT, Super.
TOUCHER, Cf. Tact.
— (Émouvoir), Moveo.