Lexicon Latinum (part 5 of 9)

Lexicon Latinum (part 5 of 9)

MĔLĬUS, Mieux. SYN. Commodius, satius, potius, præstabilius. PHRAS. Melius habet civitas ejus opera, la ville s’est rétablie par ses soins. Species est adeo reviviscentis reipublicæ; surrexit ejus opera ex intolerabili statu respublica; fieri quædam ad meliorem spem inclinatio videtur; ad sanitatem revertitur civitas; auctoritate ejus et opera emergit tandem civitas, et in tolerabili statu consistit; lux quædam affulgere videtur civitatis rebus; melius jam res civitatis ire incipit; correxit urbem ejus industria, et affectis partibus medicinam attulit; rempublicam velut in sedes ac statum suum revocavit; in antiquum statum restituit; urbem consilio recreavit, perditamque ac afflictam erexit; reperta demum ejus opera est medicina tot incommodis civitatis; rem prolapsam superiorum temporum negligentia restituit, inque veterem dignitatem rempublicam vindicavit ejus industria; convalescere ac sanari, reviviscere ac recreari postliminio civitas ejus opera videtur. Cf. Emendo, Corrigo. USUS: Philosophia et ad melius vivendum, et ad commodius disserendum vim habet maximam.

MĔLĬUSCŬLĒ, Un peu mieux. SYN. Aliquanto melius. USUS: Cum meliuscule tibi erit, fac ad nos quamprimum redeas.

MELLĀRĬUS, a, um, De miel. USUS: Mellaria cella.

MELLĪTUS, a, um, De miel, doux comme le miel. SYN. Suavis, jucundus. USUS: Mellitus puer.

MĔLOS, indecl. Ton doux, agréable. SYN. Cantus. USUS: Dulce melos.

MEMBRĀNA, æ, f. Peau, enveloppe; parchemin. EPITH. Tenuissima, pellucida. USUS: Natura oculos membranis tenuissimis sepsit.

MEMBRUM, i, n. Membre. Pars corporis. TRANSL. Aliarum quoque rerum. SYN. Artus. EPITH. Proximum, turbidum, turgidum, tumidum. Membra commutabilia, humana, imbecilla, minutiora, reliqua, tenuissima. USUS: Membrorum alia videntur a natura donata ad usum, alia ad ornatum. Partes et membra Philosophiæ.

MEMĬNI, isse, n. Se souvenir. SYN. Memoria teneo, memoria repeto, commemini, recordor, reminiscor, commemoro. )( Obliviscor. ADV. Diligentissime, grate, jucunde, melius, omnino, probe, recte, suaviter. PHRAS. 1. Semper tui meminero, je me souviendrai toujours de vous. Nunquam ex animo meo discedet tui memoria. Anni consequentes excipient tui memoriam. In memoria mea penitus insedisti; semper in memoria hærebis; erit infixa menti meæ tua imago; complectar absentem te cogitatione. Virtutes tuas grata semper memoria persequar; memoriam tui in me officii colam benevolentia sempiterna. Cf. Obliviscor, Memoria. 2. Memini eorum quæ dixeras, je me souviens de ce que vous avez dit. In memoria habeo; in memoria sunt; memoria teneo; memoriæ infixa sunt; hærent, insident in memoria; memoria repeto, complector ea, quæ dixeras. USUS: Memini, nec obliviscar noctis illius. Memini mandata tua.

MĔMOR, ŏris, omn. gen. Qui se souvient. SYN. Qui non obliviscitur. USUS: Memorem in bene meritos animum præstare. Cf. Memoria.

MĔMŎRĀBĬLIS, e, gen. com. Digne de mémoire, mémorable, glorieux. SYN. Memorandus, memoria dignus, commemorabilis, dignus memoratu, ad memoriam insignis. ADV. Maxime. PHRAS. Memorabile facinus, action fameuse, remarquable. Facinus, cujus memoriam posteritas alet; quod vivet in omnium pectoribus; cujus memoriam nulla dies obscurabit; cujus memoria apud posteros nunquam morietur; facinus ad memoriam posteritatis insigne, commendandum hominum memoriæ sempiternæ, celebrandum memoria seculorum omnium, prædicandum posteris, omnis posteritatis memoria dignissimum; facinus, quo annalium memoria nullum conspectius. USUS: Memorabilis et divina virtus. Res a te gesta memorabilis, et pene cœlestis. Cf. Clarus.

MĔMŎRĬA, æ, f. Mémoire, souvenir. SYN. Facultas animæ rerum perceptarum custos; recordatio, monumentum. EPITH. Acris, acerba, æqualis, æterna, altior, bona, brevis, clara, custos rerum, digna, divina, diuturna, excellens, fidelis, grata, germana, hebes, immortalis, infinita, non ingrata, insignis, mira, jucunda, naturalis, nimia, præsens, publica, recens, singularis, suavis, superior, tanta, thesaurus omnium, vetus, viva, ingratissima, ultima pueritiæ. PHRAS. 1. Ab hominum memoria nemo illi similis erat, jamais, de mémoire d’homme, on ne rencontra un homme semblable à lui. Vir post hominum memoriam; post natos homines; post genus hominum natum rerum gestarum gloria maximus. 2. Memoriam sibi immortalem comparavit, il s’est acquis un renom immortel. Eo facto immortalitatem sibi donavit; nomen suum ad immortalitatem consecravit; ab oblivionis injuria nomen suum vindicavit; memoriam nominis sui cum omni posteritate adæquavit; memoriam sui reliquit immortalem. Cf. Fama, Gloria. 3. Memoriam tanti viri litteris consignavit, il consigna par écrit le souvenir d’un si grand homme. Res tanti viri posteritatis memoriæ tradidit, prodidit, consecravit; res tanti viri ad memoriam posteritatis propagavit; litteris firmavit; immortalitati, scriptis ac monumentis mandavit, commendavit. 4. Est adhuc in memoria factum hominis improbum, je me souviens encore de sa mauvaise action. Memoriam facti improbissimi etiamnum servo, conservo, usurpo, teneo; hæret etiamnum in memoria factum improbum; memoria teneo, retineo facti improbitatem; memoriam improbissimi facti nondum deposui, abjeci; nondum abolevit, excidit facti improbissimi memoria; non delapsum est e memoria factum improbum. Cf. Obliviscor. 5. Juvat interdum tempora superiora in memoriam revocare, il est parfois utile de se souvenir des siècles passés. Juvat, superiorum temporum memoriam commemorando renovare; superiorum temporum res gestas recognoscere; memoria repetere; excitare antiquitatis memoriam, mentem ad antiqua revocare; animum ad vetera referre; antiquitatis speciem repræsentare animis; superiorum temporum memoriam refricare, redintegrare; in memoriam reducere. 6. In memoriam sæpe venit ætatis primæ petulantia, je me rappelle souvent les étourderies de ma jeunesse. In mentem venit mihi petulantia adolescentiæ meæ; in memoriam redeo ætatis primæ petulantissime exactæ; in memoriam nunc demum regredior adolescentiæ per summam petulantiam exactæ. Versatur mihi in mente cum acerba recordatione ætatis primæ petulantia; subit persæpe animum ætatis primæ memoria in jocum et petulantiam effusæ. 7. Memoria es bona, vous avez une bonne mémoire. Fideli es memoria, præsenti, non vulgari, singulari, incredibili, tenacissima; memoria mirum quantum vales; memoria præstas, excellis; eximia in te est vis memoriæ; memoria tenes, quæcumque legis vel audis; nihil e memoria effluit. 8. Memoria est imbecilla, il a une mémoire ingrate. Fallit hominem sæpe memoria; memoria vacillat; memoria illi haud satis constat; memoria homini segnis admodum est et lenta; memoria offendit sæpius; fluxa homini memoria est et infida; memoria labat interdum; facile e memoria, quæ dixerit vel audierit, homini excidunt, effluunt, elabuntur. Cf. Obliviosus. USUS: Bella nostra et patrum memoria gesta. Memoriæ studere, cultiver, exercer la mémoire. Memoriam remittere, négliger de cultiver la mémoire. Memoria aliquid comprehendere, et complecti. In memoria habere aliquid. In memoria res est, hæret, insidet. Memoria aliquid repetere. In memoriam rei redire. Memoriam beneficii obscurare, abstergere, delere. Memoria aliquid deponere. In memoriam redire, revocare alteri. Fortium virorum memoriam honore prosequi, amplissimis monumentis consecrare.

MĔMŎRĬTER, De mémoire, par cœur. SYN. E memoria, sine scripto. PHRAS. 1. Memoriter didicit, il a appris par cœur. Memoriæ mandavit; edidicit; memoria complexus est; memoria comprehendit; memoriter complexus est. 2. Memoriter dicere, réciter de mémoire. Ex memoria recitare, proferre, exponere, reddere, pronuntiare. USUS: Memoriter pronuntiavit.

MĔMŎRO, as, avi, atum, are, a. Rappeler qqchose à qqn; raconter. SYN. Commemoro, narro, refero. ADV. Nimis obscure. USUS: Clarorum virorum laudes memorare. Cf. Loquor, Mentio, Narro.

MENDĀCĬUM, ii, n. Mensonge, fiction. Falsitas, orationis vanitas. EPITH. Magnum atque impudens, modestum et non infacetum, honestum ac misericors, crassum, perniciosum, officiosum, jocosum, turpissimum, infestum, splendidum, triumphale. USUS: Improbi hominis est mendacio fallere, mendacium dicere. Sermonem mendaciis aspergere. Cf. Mentior.

MENDAX, ācis, omn. gen. Menteur; mensonger. SYN. Vanus, fraudulentus. )( Verax. PHRAS. Homo mendax est, c’est un menteur. Ex fraude et mendacio constare totus videtur; ex fraude et mendacio compositus, qui omnia mendaciunculis aspergit; qui veritatem mendaciis contaminare nihil veretur; qui insignem orationis vanitatem adhibet; qui compostis ad fraudem mendaciis semper est instructus; qui mendacia struit alia ex aliis; qui mera fundit mendacia. USUS: Mendaci homini ne verum quidem dicenti credere solemus.

MENDĪCĬTAS, ātis, f. Mendicité, pauvreté. SYN. Paupertas, inopia. EPITH. Aviditati conjuncta, summa. USUS: Ad mendicitatem redigi. In summa mendicitate esse, vivere. Mendicitatem perpeti. E mendicitate emergere. Cf. Paupertas, Inopia.

MENDĪCO, as, avi, atum, are, a. Mendier. SYN. Vitæ alimenta ostiatim quæro; stipem peto, colligo; precario victum conquiro, corrogo.

MENDĪCŬLUS, i, m. Mendiant. USUS: Exercitus e mendiculis rusticis collectus.

MENDĪCUS, i, m. Mendiant. SYN. Pauper, qui pedem in suo ponere non potest. Cui res ad manticam rediit, qui manum ad stipem porrigit; qui in summa mendicitate est, vivit. EPITH. Beatus, dives, sapiens. USUS: 1. Si paupertas malum est, nemo mendicus beatus. 2. Adjective, pauvre, misérable. Hoc genus forense exiguum est, et mendicum. Cf. Pauper.

MENDŌSĒ, D’une manière défectueuse, incorrecte. USUS: Libri mendose et vitiose scripti.

MENDŌSUS, a, um, Plein de fautes, incorrect. SYN. Vitiosus. USUS: Historia mendosa, in qua pars aliqua deest.

MENDUM, i, n. Défaut, faute. SYN. Vitium, erratum libri, etc. EPITH. Magnum. USUS: Mendum litura corrigere. Menda tollere.

MENS, entis, f. Esprit, raison, intelligence. SYN. Ratio, princeps animi pars, intelligentia. EPITH. Acrior, humilis, conscelerata, constans, divina, domestica, civilis, effrenata, præceps, firma, fons sensuum, humana, impia, imbecilla, incredibilis, infinita, integra, intenta, liberalis, provida, sagax, præstans, tranquilla, vegeta, demens, improvida, nefaria, singularis, sancta, tarda. PHRAS. 1. Mente motus, privé de raison, insensé. Mentis errore affectus est; a mente discessit; mente captus est; emota mente est; de mente dejectus; de stata mentis deturbatus; a mente desertus est; mentis inops est; mente non consistit. Cf. Insania. 2. DEUS tibi hanc mentem indidit, c’est DIEU qui vous a donné cette pensée. DEUS tibi hanc mentem dedit, injecit, indidit; in eam mentem te impulit; a DEO factum est, eam ut mentem susciperes; eo ut mentem appelleres; consilii hujus dux auctorque DEUS fuit. 3. Ab hoc consilio mentem nemo avertet, personne ne pourra me détourner de ce projet. Nemo me ab hac mente deducet, avocabit; nemo mentem meam flectet, mutabit; ab hac mente nullius suasu aut consilio deflectam, desistem. Cf. Consilium. USUS: 1. Mente tota, omnique animi impetu in rem incumbere. 2. Consilium, sententia, propositum, intention, project, dessein. Dii tibi illam mentem injecere. Ab hac mente nihil me deducet. 3. Memoria, souvenir. Venit mihi in mentem illius temporis.

MENSA, æ, f. Table. EPITH. Argentea, exstructa, hospitalis, maxima, publica, sancta, sana, secunda, extrema, solemnis. USUS: Mensam exquisitissimis epulis exstruere, ornare, construere, couvrir, charger une table des mets les plus succulents. Mensæ accumbere, accubare, être couché à table. Mensam tollere, removere. Secundam mensam apponere. Cibos mensæ inferre. Manum in mensam porrigere. De mensa aliquid alteri mittere. Mensarum assecla, parasite. Quæ ad mensam quotidianam atque epulationem pertinent. Cf. Convivium.

MENSĀRĬUS, ĭi, n. Banquier, changeur. SYN. Argentarius, trapezita, qui argentariam facit. USUS: Mensarii a dispensatione pecuniæ appellantur, q. Rei nummariæ publicæ curatores.

MENSĬO, ōnis, f. Action de mesurer, mesurage. SYN. Dimensio.

MENSIS, is, m. Mois. USUS: Mensis, quando luna solem lustrato suo cursu consecuta est. Lunæ cursus, quia mensa spatia conficiunt, menses nominantur.

MENSTRŬUS, a, um, Mensuel, qui revient tous les mois, ou qui dure un mois. SYN. Quod mensem unum durat, et singulis mensibus fit. USUS: Menstrua cibaria. Menstruum spatium. Solis lustrationem luna menstruo spatio complet.

MENSŪRA, æ, f. Mesure. SYN. Modus. EPITH. Cumulatior, evidens, major. USUS: Quæ acceperis utenda, majore, si possis, mensura reddito. Cumulatiore mensura uti.

MENTHA, æ, f. Menthe. Herba.

MENTIO, ōnis, f. Mention, action de mentionner, de rappeler. SYN. Sermo, commemoratio. EPITH. Fatua, honorifica, indigna. PHRAS. Mentio de illa re nulla fuit, on ne fit aucune mention de cela. Intermissa rei mentio; mentio ejus rei in perpetuum finita videbatur; nemo mentionem ea de re fecit; altum ab omnibus ea de re silentium fuit; nemo verbum injecit ea de re; mentionem ejus rei nemo intulit; nec memoria ejus rei cuiquam præsentium fuit; in oblivione jacuit ea res; nec quisquam ea de re meminit; nulla de re ferebatur mentio; nulla tum agitata est ejus rei mentio. USUS: Mentionem facere Cæsaris, de Cæsare. Mentio illata est; intermissa est. Casu incidi in eam mentionem.

MENTĬOR, īris, ītus sum, iri, d. Mentir. SYN. Ementior, mendacium dico, orationis vanitatem adhibeo, temporis causa fingo, vera falsis involvo, rumoribus affingo, mendacia struo, mendacii religione me obstringo. PHRAS. Mentiris quidquid loqueris, tout ce que vous dites est faux, toutes vos assertions sont des mensonges. Quidquid loqueris, a vero abest longissime; alienum a veritate est; abhorret a veritate. Quidquid loqueris, mendaciis aspergis. Mera fundis mendacia; falsa est omnis oratio tua. Quidquid loqueris, falso loqueris. Ne speciem quidem veritatis habent, quæ tu deblateras. Nullum non modo verum, sed ne verisimile quidem dictum exstat in longissima oratione tua; omnia veritati adversantur. Cf. Mendax. USUS: Mentiri in aliqua re, de aliqua.

MENTUM, i, n. Menton. Pars subjecta ori. EPITH. Paulo attritius. USUS: Mentum in dicendo intorquere. Sinistra mentum sublevare.

MĔRĀCUS, a, um, Pur, sans mélange. SYN. Merus. USUS: Vinum meracius sumere.

MERCĀTOR, ōris, m. Marchand, commerçant. SYN. Negotiator, qui mercaturam facit. EPITH. Callidus, peritus. USUS: Sordidi putandi sunt, qui mercantur a mercatoribus, ut statim vendant.

MERCĀTŪRA, æ, f. Commerce de marchandises, négoce. SYN. Negotiatio, nundinatio. EPITH. Æqua, certa, iniqua, magna, parva, pauca, publica, fucosa, fallax. PHRAS. Mercaturam exercet, il fait le négoce, le commerce. Mercaturam facit; mercaturis faciendis rem quærit; mercaturæ operam dat. USUS: Ad gymnasium tanquam ad mercaturam bonarum artium profectus.

MERCĀTŬS, ūs, m. Commerce, marché. SYN. Nundinæ, emptorium. EPITH. Domesticus, tantus, turpissimus. USUS: Domi suæ turpissimo mercatu omnia habet venalia. Mercatum instituere, edicere.

MERCĒNĀRĬUS, a, um, Qui fait qqche pour une récompense ou pour un salaire. Subst. Journalier, mercenaire. SYN. Conductus cum mercede, operarius, qui manuum mercede inopiam tolerat. )( Gratuitus. USUS: Liberalitas mercenaria non est. Illiberales et sordidi quæstus mercenariorum, quorum opera, non artes emuntur. Cf. Merces.

MERCES, ēdis, f. Salaire, récompense, gain. RAD. a Mereo. SYN. Pensio, præmium, pretium, fructus. EPITH. Æqua, iniqua, magna, parva, pauca, publica. PHRAS. 1. Nihil agit sine mercede, il ne fait rien sans argent. Nonnisi mercedula adductus, evocatus, quidquam officii præstat; venalis illius opera est, non liberalis; mercede agit, quidquid agit; cessat opera ejus sine manupretio. 2. Magnam mercedem petit, il demande une grande récompense. Magnum suæ arti pretium statuit; magnum operæ suæ pretium petit, exigit; laboris præmium non exiguum petit. 3. Mercedem tuam accipies, vous recevrez votre récompense. Laboris præmia feres, capies large, cumulateque; exstabit operæ tuæ merces sane cumulata; dabitur merces operæ, persolvetur; pretium feres operæ tuæ; operæ pretium habebis; mercede donaberis promissa. USUS: Mercedem laborum constituere, promittere, proponere. Mercedem exigere, mercedem dare, tribuere, solvere, persolvere. Mercedem accipere, recipere. In loco mercedis numerare. Mercede docere.

MERCĬMŌNĬUM, ĭi, n. Marchandise. SYN. Merx.

MERCOR, aris, atus sum, ari, d. Faire le commerce, trafiquer, acheter. SYN. Nundinor, emo. USUS: Pretio aliquid mercari de aliquo. Cf. Emo.

MĔRĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. et MĔREOR, ēris, ĭtus sum, eri, d. Mériter. SYN. Commereo, promereor. ADV. Male, melius. PHRAS. 1. Non mereor tantum, je ne mérite pas autant. Non id est meritum meum, ut, etc. Nullum exstat in te officii tanti meritum, ut, etc. Qui mereri tantum de te potui? Majus id est meritis in te meis. 2. Quid male de te merui? De quelle faute me suis-je rendu coupable à votre égard? Quid feci, quid commerui, quid peccavi? Quam in te culpam commerui? Quod crimen in te meum est? Cf. Delinquo, Pecco. USUS: 1. Diurna opera decem nummos meretur. Bene de aliquo, male, perniciose merere. Pro eo, ac quisquis meretur, gratiam referre. 2. Milito, servir à l’armée, être soldat. Equo, pedibus merere, servir dans la cavalerie, l’infanterie. Bina stipendia in bello meruit, il fit deux campagnes. Cf. Meritum, Obligatus.

MĔRĔTRĪCĬUS, a, um, De courtisane. USUS: Meretricia vita, quæstus, mores.

MĔRĔTRIX, īcis, f. Courtisane. SYN. Scortum, lupa vulgato corpore, prostibulum, quæ corpore quæstum facit; quæ pudicitiam in propatulo habet; quæ venalem habet cum forma pudicitiam; quæ copiam sui corporis facit omnibus; mulier prostituti pudoris; promortui pudoris; prostituti corporis. EPITH. Publica. PHRAS. Meretrices conversæ sunt, ces courtisanes se sont converties. A meretricio quæstu sunt abductæ; e cœno libidinis extractæ; e cœno turpitudinis emerserunt; ad vitæ honestatem sunt traductæ; ad amorem pudicitiæ sunt revocatæ; a flagitiosa consuetudine sunt abstractæ; vitam turpem cum honesta mutarunt. Multæ, quæ corpus vulgarant antea, ad frugem redierunt; ad bonam mentem sunt reductæ; e vago concubitu se ejecerunt; a turpi quæstu deserta nequitia ad bonam frugem se receperunt. Cf. Converto.

MERGO, is, mersi, mersum, ere, a. Plonger dans l’eau, submerger. SYN. Demergo, submergo; haurio. )( Emergo. PHRAS. Mersus est aqua, il fui englouti dans l’eau. Voraginibus submersus periit; in præruptum gurgitem haustus est; haustus est fluctibus; in profluentem mersus statim ad ima ferebatur, ima petiit, ad ima delatus est; in aquam mersum, in mare excussum, præcipitem gurgites hauserunt; infesto gurgite procella circumegit, atque hausit. USUS: Quæ se in mari mergunt et emergunt. Mergere in aquam. Mersa navis, et depressa omnes destituit.

MĔRĪDĬĀNUS, a, um, De midi. SYN. Tempus meridianum.

MĔRĪDĬĀTĬO, ōnis, f. Le repos de midi, la sieste. SYN. Somnus meridianus. USUS: Nunc, valetudinis causa, quod non solebam, et lucubrationes detraxi, et meridiationes addidi.

MĔRĪDĬES, ēi, f. Midi, le milieu du jour. SYN. Tempus meridianum, diei tempus fervidissimum. PHRAS. Meridies erat, il était midi. Medium fere diei erat; prius sol meridie se inclinaverat; appetente jam meridie; prono, devexo jam in meridiem sole. Dies jam ad umbilicum erat. USUS: 1. Ante meridiem, post meridiem. Ambulatio antemeridiana, sessio pomeridiana. 2. Australis mundi regio, le midi, le sud. Sol ad meridiem devexus.

MĔRĬTO, A bon droit. SYN. Jure, optimo jure, non injuria, perinde ac debuit; haud secus, quam par erat; haud injuria; pro eo ac merebatur. )( Immerito. Cf. Jure.

MĔRĬTŌRĬUS, a, um, Qui produit un salaire, un gain; qui se loue. USUS: Meritoria taberna, garni, hôtel pour les gens de passage. Meritorium vehiculum, voiture de louage.

MĔRĬTUM, i, n. Mérite, bienfait. SYN. Promeritum, beneficium. EPITH. Amplissimum, divinum, egregium, immortale, innumerabile, magnum, perpetuum, præcipuum, singulare, summum, præstantissimum. USUS: Nullam tuorum meritorum partem non modo referenda, sed ne cogitanda quidem gratia consequi possum. Tot tua exstant, constant in me merita. Id si feceris, omnia tua priora merita ad nihilum venient. Nullis suffragantibus meritis consulatum est consecutus. Hoc meo merito peto. Ejus merito Pisonem amo.

MĔRĬTUS, a, um, Mérité, juste. SYN. Justus, debitus. ADV. Omnino, populariter, recte. USUS: Merita iracundia.

MĔRŬLA, æ, f. Merle. USUS: Merula fusca.

MĔRUS, a, um, Pur, simple. SYN. Purus, liquidus. USUS: Mera monstra nuntiat. Merum bellum loquitur, il ne parle que guerre. Meræ nugæ. Merus veterator, purus sycophanta est.

MERX, mercis, f. Marchandise. SYN. Res venalis. USUS: In eam insulam omnes cum mercibus et oneribus commeant. Proba merx facile emptorem reperit.

MESSIS, is, f. Moisson. USUS: Messis eo anno nulla fuit. Messem facere.

MESSOR, ōris, m. Moissonneur. USUS: Messores videris imitari.

MESSŌRĬUS, a, um, De moisson, de moissonneur. USUS: Corbis, falx messoria.

MĒTA, æ, f. Cône, pyramide; borne, fin, limite. SYN. Conas, terminus. USUS: Umbra terræ, quæ est meta noctis. Fama ejus paulum ad metas hæsit.

MĔTALLUM, i, n. Métal. EPITH. Perfectum. USUS: Metallum gignitur, torretur, utitur. Metallum factum, infectum, métal travaillé, brut.

MĒTĀTOR, ōris, m. Celui qui mesure, qui trace une enceinte. USUS: Castrorum ante metator, nunc urbis, quam decempeda divisit.

MĒTHŎDUS, i, f. Méthode. SYN. Via, ars, ratio.

MĒTĬOR, īris, mensus sum, iri, d. Mesurer. SYN. Dimetior, permetior, definio, norma seu regula describo; pondero. PHRAS. Metiebatur hominem ex se, il mesurait cet homme à sa propre taille, c. à d., d’après lui-même. Animum hominis ex suo spectabat; suo illum metiebatur pede; exquirebat hominis indolem non ad antiquæ probitatis rationem, sed ad mores suos; e suis moribus, non ejus vita hominem spectabat, metiebatur. USUS: Sua omnia voluptate metiri. Pecuniæ fructum utilitate metiri; non brevitate orationis, sed rerum magnitudine orator metiendus est. E sua natura cæteros metiri.

MĒTO, is, messŭi, messum, ere, a. Moissonner. SYN. Demeto, frumentum succido, deseco segetem, messem facio. USUS: Ut sementem feceris, ita metes. Serito beneficium, ut metere possis fructum.

MĒTOR, aris, atus sum, ari, d. Mesurer, limiter, délimiter. USUS: Castra metari, tracer le camp, dresser le camp, camper. Uno loco metari.

MĔTŬO, is, ŭi, ere, a. et n. Craindre, redouter. SYN. Timeo, vereor, in metu sum, metum habeo. )( Spero. ADV. Diligentius, magnopere, plane, valde. USUS: Non tam de vita sua, quam republica metuit. Cf. Metus, Timeo.

MĔTŬS, ūs, m. Crainte, frayeur. SYN. Timor, formido, suspicio, pavor, exanimatio. EPITH. Amplior, communis, consularis, diurnus ac nocturnus, falsus atque inanis, finitimus, instinctus furore, magnus, non mediocris, novus, parvus, permanens, præcipuus, præsens, quotidianus, reliquus, subsequens, summus, tantus, temerarius, inanis. PHRAS. 1. Magnum ea res mihi metum incussit, cette affaire m’a causé de grandes craintes. Metum attulit, obtulit, injecit, objecit, incussit; magnum me in metum adduxit; metu me affecit ingenti; non parvam formidinem injecit; metu me exanimavit; percussit animum graviter ea res, et perculit. Cf. Terreo. 2. In metu eram, je craignais, j’étais épouvanté. Ingens me incesserat metus; metu suspensus eram; metu metus; metu suspensus eram; metu frangi, debilitari, exanimari me sentiebam; cecidere animi vultu ipso timorem ex conscientia facinoris significante. 3. Sermo tuus mihi metum omnem sustulit, vos paroles ont dissipé toutes mes frayeurs. Metu me levavit; metu animum exoneravit; metum dempsit; metu me solvit, liberavit; metum mihi levavit, ademit, depulit, abstersit; ex metu me exemit; metum amovit. 4. Metum omnem posui, je ne crains plus du tout. Metum omnem deposui; formidinem posui; metum abjeci, a metu respiravi. USUS: Metus est mali exspectatio. Metum habere, craindre, éprouver de la crainte et qqf en inspirer. Metu vacuum esse, être exempt de crainte. In metu esse, être effrayé. Unum in metu est, je ne crains qu’une chose. In metu aliquid ponere, faire de qqchose un objet d’effroi. In metu habeo Quintilem, je redoute le mois de Juillet. Cf. Timeo, Terror.

MĔUS, a, um, Mon, mien, le mien. USUS: Nihil addo de meo.

MĬCO, as, cŭi, are, n. Se mouvoir rapidement, trembler, briller. SYN. Vibro. USUS: 1. Venæ et arteriæ micant, les veines et les artères ne cessent de battre. 2. Digitis jactis ludo, jouer à la mourre. Dignus est, quicum in tenebris mices. Est, cui tuto possis fideri, on peut sans crainte jouer à la mourre avec lui, même durant la nuit; on peut s’en rapporter à lui. (PROV.)

MĬGRĀTĬO, ōnis, f. Migration, passage d’un lieu dans un autre. SYN. Loci mutatio, discessus. EPITH. Multæ in alienum solum. USUS: Mors est quasi migratio, commutatioque vitæ.

MĬGRO, as, avi, atum, are, n. et a. Passer d’un lieu dans un autre, s’en aller. SYN. Alio ad habitandum eo, solum muto, verto. )( Maneo. PHRAS. Ex urbe migrat, il quitte la ville. In alia loca demigrat; urbe emigrat; aliud domicilium, alias sedes petit; hujus civitatis solum mutatione vertit, domicilium, solum mutat; alias sedes quærit; alio se confert, recipit; sedem omnium rerum et fortunarum suarum alibi collocat. USUS: 1. Migrare de vita. In cœlum migrare. Hospitium alicui renuntiare, et alio migrare. 2. Negligo, transgredior, transgresser, enfreindre. Qui jus conservat, justus, qui migrat, injustus est. Cf. Abeo, Discedo.

MĪLES, ĭtis, m. Soldat. SYN. Bellator. EPITH. Ignavus, timidus, inexercitatus, prudens, veteranus, non legionarius, ne auxiliarius quidem, fortissimus, gloriosus, horridus, nocturnus. Milites acres, boni, crudelissimi, sanctissimi, firmi ad tuendum aliquid, optimi, paratissimi, fame et egestate perditi, egentes, permulti, veteres. PHRAS. 1. Milites conducere, enrôler des soldats. Milites scribere, facere, conquirere, legere; copias cogere; legiones scribere, conscribere, conficere; exercitum scribere, conscribere, cogere, colligere, parare, comparare, conflare, facere, conficere. Legiones explere, legionibus supplementa scribere. Delectum instituere, conficere, habere; delectu acerbo juventutem agitare; conquisitionem per agros habere. 2. Milites fieri, devenir soldats. Nomina dare in militiam; inter milites nomina dare, edere, profiteri; ad nomina danda præsto esse. 3. Milites dimittere, congédier des soldats. Milites sacramento solvere, exauctorare; exercitum dimittere. 4. Milites præclari, vétérans. Durum in armis genus, longa militia efferati; omni disciplina militari eruditi; usu belli præstantes; magnorum exercituum animos gerentes; bello armisque unice facti; bello florentes ac impigri; militari indole feroces; egregia bello manus, cujus virtuti committi nihil non posset; flos roburque exercitus. 5. Miles egregius, soldat illustre. Incredibili virtute atque exercitatione in armis est; magnum in re militari usum habet; summam scientiam rei militaris habet; vir præstans animi magnitudine, et rei militaris scientia; vir bello spectatissimus; disciplina militari nobilitatus; qui in re militari floret; in armis multum studii consumpsit; vetus miles, manu strenuus et per tot annos omnes militiæ artes edoctus. USUS: Miles tiro, veteranus, auxiliarius, legionarius. Milites imperare. Milites conscribere. Milites a signis dimittere. Milites dilabuntur.

MĪLĬTĀRIS, e, gen. com. De soldat, de guerre. SYN. Bellicus, castrensis. USUS: Militaris labor, ratio. Res militaris. Militaris ætas eorum, qui arma ferre possunt.

MĪLĬTĀRĬTER, A la manière des soldats, militairement. SYN. More militari. USUS: Oratio militariter gravis.

MĪLĬTĬA, æ, f. État de soldat, service militaire, guerre. SYN. Res militaris, bellum. EPITH. Communis, muliebris, plena sollicitudinis, prima, vetus, urbana. PHRAS. Militiam sequi, se faire soldat, s’engager. In militiam nomen dare; proficisci in militiæ disciplinam; rei militari se dare; ad militiam animum adjungere. USUS: Obligare aliquem militiæ sacramento. Militiam subterfugere, detrectare, se soustraire à l’obligation du service militaire.

MĪLĬTO, as, avi, atum, are, n. Être soldat, faire la guerre. SYN. Mereo sub signis alicujus, stipendia facio, stipendia mereo. USUS: In Catonis exercitu juvenis militarat.

MILLE, Mille. USUS: Quid illa fortissimorum virorum millia.

MILLĒSĬMUS, a, um, Millième. USUS: Millesima pars.

MILLĬĀRE, is, et MILLĬĀRĬUM, ĭi, n. Borne, pierre milliaire. SYN. Mille passus, millium. USUS: Ad quintum milliarium tibi occurram. A tertio milliario.

MILLĬES, Mille fois. USUS: Mori millies præstat, quam hæc pati.

MILLĬUM, ĭi, n. Mille romain. SYN. Milliare. USUS: Quot millia tuus fundus abest ab urbe? Romani millia explicabant sæpe per lapides, ut: ad tertium lapidem, à la troisième borne.

MILVĪNUS, a, um, De milan. USUS: Pullus milvinus.

MILVUS, i, m. Milan. Avis rapax et gallinis infesta.

MĪMA, æ, f. Mime, comédienne. EPITH. Comis. USUS: Omnia mimæ condonavit.

MĪMĬCUS, a, um, De comédien, plaisant. USUS: Scurrilis jocus et mimicus.

MĪMUS, i, m. Mime, comédien. SYN. Qui dicta factaque aliorum gestu quodam cum lascivia et obscœnitate imitatur. EPITH. Communes, ethologi. USUS: Alter mimos commentatur, tragœdias agit alter.

MĬNA, æ, f. Mine, monnaie grecque d’argent ou d’or. USUS: Aquæ sextarium mina emere.

MĬNĀCĬTER, En menaçant, avec menaces. SYN. Minis, aspere.

MĬNÆ, ārum, f. pl. Menace. SYN. Minatio, comminatio, terror, terror verborum, )( Blanditiæ. EPITH. Facetæ, inanes, magnæ. USUS: Minæ, quæ jactantur, parum me tangunt. Alicujus minis et terrore commoveri. Clamore et minis insectari aliquem. Non ultra minas processum est. Cf. Minor.

MĬNĀTĬO, ōnis, f. Action de menacer. SYN. Comminatio.

MĬNAX, ācis, omn. gen. Menaçant. SYN. Horrificus. USUS: Minaces et acerbæ litteræ. Homo minax et arrogans.

MĬNĬĀTUS, a, um, Fardé avec du minium, coloré, peint en rouge. SYN. Ruber, miniatulus.

MĬNĬMĒ, Le moins possible, pas du tout. SYN. Minimum, minime omnium, nequaquam, nullo pacto, nullis conditionibus, nulla ex parte.

MĬNĬMUM, Le moins du monde, très peu. SYN. Perparum. PHRAS. Minimum res meas curas, vous vous occupez le moins possible de mes intérets. In minimis res meas ponis; in extremis habes; nullo apud te numero res meæ sunt; nec digito quidem res meas attingis. USUS: Præmia apud me minimum valent.

MĬNĬMUS, a, um, Très petit, très faible. SYN. Tenuissimus, tantulus. USUS: Omnia minima, maxima ad me scribas velim.

MĬNĬSTER, tri, m. Serviteur; aide, agent, ministre, instrument. SYN. Administer, administrator, qui a latere est. EPITH. Impurissimus, publicus. USUS: Minister ac satelles cupiditatum. Manus multarum artium ministræ. Magistratus legum ministri. Ministrum se præbere ad aliquid.

MĬNISTRĀTOR, ōris, m. Serviteur, domestique. SYN. Minister.

MĬNISTRĀTRIX, īcis, f. Servante. SYN. Ministra.

MĬNISTRO, as, avi, atum, are, a. Servir; fournir, donner. SYN. Servio. ADV. Diligenter, commodius. USUS: Ministrare alicui pocula. Formosi pueri ministrabant.

MĬNĬTĀBUNDUS, a, um, Menaçant. SYN. Minax, minitans.

MĬNĬTOR, aris, atus sum, ari, d. Menacer. SYN. Minor. ADV. Atrociter. USUS: Horribilia nobis omnia ferro igneque minitatur.

MĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Menacer, faire des menaces. SYN. Minitor, terreo; vim, periculum intendo; periculum, judicium denuntio. )( Promitto benigne. ADV. Acerrime, crudeliter, gravius, mediocriter, vehementer, quotidie. PHRAS. Minari atrociter cœpit, il commença à proférer d’horribles menaces. Cœpit jam non per ambages minas jacere, minas jactare; terrores, et pericula denuntiare; clamore, et minis insequi; denuntiatione periculi terrere; periculum capitis ostendere; vim denuntiare; periculi metum inferre; errorem injicere; terrores jactare et opponere; terrorem inferre; minas admovere; minas, periculum intendere; minacibus verbis perstringere; periculum capitis ostentare; minaciter fremere; minis territare; formidines opponere; clamore et minis insectari. USUS: Hostis teterrimus omnibus bonis tormenta et cruces minatur.

MĬNŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Rendre plus petit, diminuer, amoindrir. SYN. Diminuo, detraho, derogo, delibo, exhaurio, extenuo, levo, elevo, debilito, frango. PHRAS. 1. Homo improbus gloriam meam opesque minuit, ce scélérat a ruiné ma gloire et ma fortune. Pennas mihi, facultatesque meas incidit; de laudibus æque, ac fortunis cumulum deruit; de opibus, ac amplitudine multum detraxit; de fortunis, et honorum præsidiis multum deripuit. 2. Minuere dignitatem meam satagit, il s’efforce d’affaiblir ma gloire. Deformandi mei causa, detrahendæ spoliandæque dignitatis gratia multa molitur. Non modo ad salutem meam exstinguendam, sed et gloriam infringendam contendit; invidia laudem virtutis meæ obterit, gloriam eludit; id spectat unice, ut meam elevet auctoritatem, gloriam dignitatemque infringat. 3. Res tua in dies minuitur, vos ressources diminuent de jour en jour. Res tua in dies deterior fit, deficit, consumitur, minor evadit, in deterius ruit, corroditur, dilabitur; non solum non augetur, verum etiam aliquid deperdit; fortunæ tuæ in dies aliquid detrimenti capiunt, comminuuntur, diminuuntur; fortunarum in dies aliqua fit diminutio. 4. Oratio tua mirifice mihi doloram minuit, vos paroles ont considérablement apaisé ma douleur. Dolorem leniit, levationem doloris attulit; magna de dolore diminutio facta est ex sermone tuo; decrevit dolor ac prope evanuit; sublata ac sepulta est omnis tristitia. Tuæ orationis fomentis mitigatus dolor est, attenuatus, imminutus, doloris ille æstus deferbuit, subsedit, consenuit, infractus est et debilitatus; levare dolorem, luctum oratio tua sic visa est, ut pene exhauriret. 5. Res meas et merita, quantum potest, minuit, il affaiblit, autant qu’il peut, ma fortune et ma réputation. Laudem meritorum meorum verbis elevat, verbis extenuat, eludit; de meritorum meorum laudibus cumulum deruit; de meritorum meorum amplitudine multum detrahit, decerpit. Cf. Detraho. USUS: Minuere vectigalia, sumptus.

MĬNUS, Moins. )( Plus. USUS: Præstitimus patriæ non minus, quam debuimus. Quatuor mensibus, sex diebus minus navigavimus. Sæpe, quæ prædicta sunt, minus eveniunt.

MĬNŪTĀTIM, Par petits morceaux, en détail. SYN. Gradatim, tenuiter, parce, exiliter, jejune. USUS: Minutatim interrogare, interroger par petites questions de détail.

MĬNŪTĒ, En petites parties; d’une manière commune, mesquine. SYN. Exiliter, jejune, anguste, tenuiter. USUS: Grandia minute dicere, dire des choses importantes dans un style mesquin.

MĬNŪTUS, a, um, Petit; mesquin, pauvre. SYN. Angustus, parvus. )( Grandis. ADV. Sane. USUS: Genus orationis minutum, exile, aridum, concisum, fractum. Animus minutus et angustus. Orator præstat minutis imperatoribus. Minuta diligentia utitur, et anxia. Minutissimis ictibus excarnificatus, tué à coups d’épingles, qu’on a torturé à petit feu.

MĪRĀBĬLIS, e, gen. com. Prodigieux, étonnant, admirable. SYN. Admirabilis, mirus, mirificus, mirandus. USUS: Hæc non modo mirabilia sunt, sed prodigiis simillima. Re et dictu inopinatum et mirabile. Mirabilis copia dicendi. Cf. Mirandus.

MĪRĀBĬLĬTER, D’une manière merveilleuse, admirable. SYN. Admirabiliter, mirandum in modum, mire, mirifice. USUS: Omnes mirabiliter de te loquuntur et sentiunt.

MĪRĀCŬLUM, i, n. Prodige, merveille, miracle. SYN. Prodigium, portentum. PHRAS. 1. Miracula patrat, il fait des prodiges. Res supra naturæ vim et ordinem multas efficit; miranda quædam opera, et humanis viribus majora efficit; miracula edit; majora naturæ viribus exsequitur; multa ejus exstant opera, non humana, sed divina virtute perpetrata. 2. Vir miraculis clarus, (VULG. miraculosus), homme qui fait des miracles. Vir, per quem divina virtus admiranda multa patravit; operibus supra vim ordinemque naturæ patratis; miraculorum gloria, multis supra naturæ vim editis operibus clarus. USUS: Miracula edere. Miraculo illud mihi erat.

MĪRANDUS, a, um, Étonnant, merveilleux. SYN. Mirabilis, admirabilis, quod multum habet admirabilitatis. PHRAS. Miranda res visa est omnibus, la chose parut à tous digne d’admiration, surprenante, merveilleuse. Miraculo erat omnibus; nulli non admirationem movit rei insolentia; omnium in se oculos convertit; admirabilitatem magnam ea res habuit; res humana major visa est omnibus; res ea omnes stupore ac silentio defixit. Cf. Admiratio. USUS: Opus mirandam in altitudinem exstructum.

MĪRĀTĬO, ōnis, f. Admiration, étonnement. SYN. Admiratio. USUS: Causarum ignoratio in re nova mirationem facit, dans un fait nouveau l’ignorance de la cause fait naître l’etonnement.

MĪRĒ, Étonnamment, beaucoup, fort. SYN. Mirabiliter. USUS: Omnes tibi mire favent.

MĪRĬFĬCE, D’une façon merveilleuse, surprenante. SYN. Mire, admirabiliter. USUS: Mirifice me delectat hoc.

MĪRĬFĬCUS, a, um, Qui produit l’étonnement, l’admiration; merveilleux. SYN. Mirus, admirandus, admirabilis. USUS: Mirificam cepi voluptatem.

MIRMILLO, ōnis, m. Gladiateur. SYN. Gladiator.

MĪROR, aris, atus sum, ari, d. Admirer, s’étonner. SYN. Admiror, demiror, obstupesco; mirum, mirandum, mirabile mihi videtur. ADV. Admodum, magnopere, vehementer, maxime. PHRAS. Miror de ea re vehementer, cette chose m’étonne considérablement. Magna me tenet admiratio hujus rei; magna hujus rei capior admiratione; magna me incessit eo de negotio admiratio; admirationi mihi ea res est; admiratione afficior, cum intelligo etc.; movet admirationem ea res. Cf. Admiror, Obstupesco, Stupor. USUS: Non dubito, quin mireris et stomacheris etiam. Miror, quid causæ sit, ea de re. Id vehementer miror. Cf. Mirandus.

MĪRUS, a, um, Étonnant, merveilleux. SYN. Mirabilis, mirificus. PHRAS. Mira sunt quæ narras, vous racontez des choses bien surprenantes. Portento similia narras; mera monstra nuntias. Quid tam novum, tam præter consuetudinem, quid vero tam inauditum, tam inusitatum, tam singulare, tam incredibile, ac illud, quod memoras? Non hæc mirabilia modo, sed prodigiis similia sunt, quæ commemoras. USUS: Mirum, ni videas. Mirum me desiderium tenet. Sales in dicendo mirum quantum valent. Nec mirum, si, etc. Cf. Mirandus.

MISCĔO, es, cŭi, mistum et mixtum, ere, a. Mêler, unir, confondre. SYN. Permisceo, turbo, confundo, perturbo. PHRAS. Miscere se negotiis, s’immiscer dans les affaires. Immiscere se, se ingerere, se inserere negotiis; offerre se negotiorum tumultui; implicare se alienis negotiis. 2. Miscebuntur omnia et turbabuntur, tout sera bouleversé et confondu. Ingens inde perturbatio rerum omnium, et confusio consequetur. Confuse omnia agentur; omnia in motu, conversione rerum, confusione et perturbatione versabuntur. Cf. Turbo. USUS: Miscere venenum, potionem. Rempublicam turbare et miscere.

MĬSELLUS, a, um, Pauvre, malheureux. SYN. Miser.

MĬSER, ĕra, ĕrum. Misérable, malheureux, triste; mauvais. SYN. Calamitosus, ærumnosus, infelix, afflictus, prostratus, jacens. )( Beatus. PHRAS. Miser sum, je suis malheureux. In magna calamitate versor; in summa infelicitate versor; premor, circumventus sum, conflictor, afficior maximis calamitatibus; jaceo in calamitate; vitam vivo, ago, duco, exigo calamitosam; miserrima sum conditione; ea videor conditione natus, nihil ut boni videam in vita, nihil ut mali non sustineam. Nemo omnium, qui vivunt, infelicior me est et infortunatior. Meas miserias nulla æquat infelicitas. Mea est miserrima conditio. Omnibus vexor, perturbor, exagitor infortunii casibus, calamitatibus, miseriis, malis. Omnes me premunt miseriæ. Infesta, infensa, adversa, iniqua mihi sunt omnia. Nulla est tam misera fortuna, quam mea fortuna non superet, quæ sit cum mea fortuna conferenda, quæ non infra meam fortunam sit. Miserrimo sum fato natus; nemo, qui in terris degunt mortalium, deteriore fato est, ac ego. Fatum hoc meum est, ut miserrima quæque subeam, sustineam. Hæc mihi nascendi dicta lex est; ut amarissimam fortunam in omni vita degustarem; nunquam ut secunda fortuna uterer; nunquam ut miser non essem; perpetuis ut vexarer miseriis; perpetuis ut angerer, cruciarer, torquerer, afficerer malis. Infausto nimium adversoque sidere natus sum. Mecum infeliciter agitur. Prorsus infeliciter ago. Suas in me vires fortuna nunquam non exercet. Nihil fingi potest mali, quo non urgear. Omnibus me fortuna machinis, omni me telorum genere, suis me fortuna, quantascumque habet, opibus ac viribus oppugnat. Non adversa tantum, sed eversa penitus est mea fortuna. Sortem meam fortuna crudelius aggravat; eo redactus sum, ut melioris spei nullus mihi relictus locus sit; morte graviorem vitam exigo. Cf. Actum est, affligo. USUS: Nihil tam miserabile, quam e beato miser, rien n’est si digne de pitié que celui qui d’heureux est devenu malheureux.

MĬSĔRĀBĬLIS, e, gen. com. Digne de pitié; lamentable. SYN. Miserandus. ADV. Mire. PHRAS. Miserabilis est, il est digne de pitié. Homo fractus ac prope dissipatus; gravissimo fortunæ vulnere percussus; circumventus morbo et inopia; afflictus, debilitatus et omni spe salutis orbatus; afflictus atque eversus; mœrore ac miseriis perditus; fractus malis, debilitatus et abjectus metu; malis confectus; deformatus ærumnis; coopertus miseriis; ad summam infelicitatem redactus. USUS: Casus fortunæ miserabilis. Cf. Miser, Miseria.

MĬSĔRĀBĬLĬTER, D’une manière lamentable, misérablement. SYN. Miserandum in modum. USUS: Miserabiliter emori. Epistola miserabiliter scripta, lettre touchante, écrite dans des termes pathétiques.

MĬSĔRANDUS, a, um, Digne de pitié, à plaindre. SYN. Miserabilis. USUS: Oratio tua omnibus miseranda est visa. Cf. Miser, Misericordia.

MĬSĔRĀTĬO, ōnis, f. Compassion, pitié. SYN. Commiseratio, misericordia. EPITH. Multa, flebilis. USUS: Miseratio nascitur, odia concitantur. Ad miserationem promovere judices. Cf. Misericordia.

MĬSĔRĒ, Misérablement, malheureusement. USUS: An pace turpiter, an bello misere vivendum esset, nondum sciebamus.

MĬSĔRĔOR, ēris, ertus sum, eri, d. Avoir pitié, compassion de qqn. SYN. Me miseret, miseror, misericordia me tenet alicujus; misericordia commoveor. PHRAS. Misereor egentium, j’ai compassion des pauvres. Frangor sæpe misericordia egentium; egentium misericordia me cepit; miseror illorum fortunam; egentium subit me sæpe miseratio; moveor egestate hominum; eorum inopia et egestate ad misericordiam adducor; misericordiam in egentes verto. Cf. Commiseror. USUS: Supplicum tandem miserere.

MĬSĔRET, imp. J’ai pitié de qqn ou de qqchose. USUS: Miseret me tui. Cf. Misericordia.

MĬSĔRĬA, æ f. Misère, détresse; peine, embarras; douleur. SYN. Calamitas, ærumna. )( Felicitas. EPITH. Diuturna, insignis, perennis, præsens, sempiterna, summa, summo dedecore conjuncta, voluntaria, afflicta, aliena, communis, maxima, tanta. PHRAS. 1. In summis miseriis versatur respublica, la république est dans la plus grande détresse. Res ubique asperæ sunt et turbidæ; durissima sunt reipublicæ tempora; in discrimen extremum venimus. Nihil est, unde nos reficiamus, aut ubi lapsi resistamus. In fortuna miserrima et luctuosissima destituti sumus. Quanta hæc caligo temporum! quæ flammæ quassatæ reipublicæ! quæ pestes, quæ bonorum omnium naufragia! quot incommodis conflictamur? in quas miserias projecti sumus et præcipitati? quibus in angustiis res est? quibus difficultatibus premimur? quibus undique miseriis obsidemur? Ita sunt debilitata omnia et prope exstincta; tanta malorum impendet Ilias; adeo nihil consilio, nihil ordine, nihil ratione agitur, ut nihil possit esse miserius, perditius, fœdius. 2. In tantis miseriis quæ potest esse consolatio reliqua? Dans de si grands malheurs, quelle consolation peut nous rester? In tantis tenebris; tam turbidis in rebus; in hac flamma rerum, et perturbatione temporum; in his asperitatibus rerum, acerbitatibus temporum; in hac orbis terrarum perturbatione; in tanta rerum omnium amissione, et desperatione recuperandi; in fortuna adeo afflicta; in hac iniquissima vitæ conditione; in his, quibus jactamur, fluctibus; in hac injustissima temporum calamitate; in tanta vi ac acerbitate; in hac temporum iniquitate; in ista caligine ac tenebris, quæ totam rempublicam occuparunt; in tanta difficultate, summisque angustiis rerum necessariarum; tam dubiis in rebus, quibus æternam mihi impositam ærumnam arbitrarer; in tanto reipublicæ vulnere; in tam ægra, et prope deposita reipublicæ fortuna; in hac vexatione, in hoc squalore et lacrimis reipublicæ; cum patriæ eversiones, exilia civium, liberorum orbitates prope in oculis sint, quid miserius, quid acerbius, quid luctuosius esse potest? cum tam multiplici clade fœdetur annus; cum amissio meorum, interitus patriæ, exilium, servitus impendeant, jaceo sine sermone, sine cogitatione, inque lacrimis et sordibus tabescendum mihi video. USUS: In maximam miseriam incidere, tomber dans de grands malheurs. In miseriis esse, versari. Miseriis premi, cooperiri, être dans le malheur. Miseriam levare, lenire, soulager les maux. E miseriis eripere, a miseria vindicare, arracher au malheur. Tantisper a miseria aberrare, se distraire un peu.

MĬSĔRĬCORDĬA, diæ, f. Compassion, commisération, miséricorde. SYN. Miseratio, clementia. EPITH. Aliena, grata et jucunda, magna, maxima, mira, pristina, similis, singularis. PHRAS. 1. Est misericordia dignus, il est digne de commisération. Dignus est, qui perfugium in vestra misericordia habeat; cui misericordia impertiatur, tribuatur, adhibeatur; is est, qui misericordiam moveat merito suo; qui facile alliciat ad misericordiam quemlibet; dignus est, cujus misericordia quemlibet teneat; cujus calamitas perspecta misericordiam concitet, commoveat; ad misericordiam quoslibet adducat; qui receptum ad vestram misericordiam habeat. 2. Misericordiam tuam implorat, il implore votre pitié. Misericordiam tuam exposcit, requirit, captat, implorat; ut ignoscas, ut miserearis sui, orat; ut ex ista se ærumna extrahas, rogat atque obsecrat; orat, obsecrat, ut misericordia sui te capiat; ut vicem ejus misertus misericordiam tribuas, impertiaris. USUS: Misericordiam alicujus implorare, implorer. Misericordiam movere, commovere, concitare, exciter. Ad misericordiam allicere, vocare, revocare, adducere, amener à la miséricorde. Misericordia capi, teneri, moveri, commoveri, être touché de pitié. Misericordiam tribuere, impertiri, adhibere, accorder sa pitié à qqn, témoigner de la compassion. Misericordiam magnam habere, inspirer une profonde pitié.

MĬSĔRĬCORS, dis, omn. gen. Compatissant, miséricordieux. SYN. Clemens, propensus ad misericordiam, cujus animus alieno incommodo facile commovetur. )( Severus, crudelis. USUS: Misericordem se vir bonus mitemque præbuit. Cf. Misericordia.

MĬSĔROR, aris, atus sum, ari, d. Avoir compassion, avoir pitié. SYN. Commiseror. USUS: Non queo satis communem omnium nostrum conditionem et hujus fortunam miserari, je ne puis trop déplorer notre condition commune et la mauvaise chance de cet homme. Cf. Misereor.

MISSA, æ, f. Messe, office divin. SYN. Sacrificium divinum, res divina, res sacra. EPITH. Sacrosancta, celebrata pro defunctis. PHRAS. 1. Missam facere, célébrer la messe. Sacrificare; sacrificium, sacrum, rem divinam facere, conficere, peragere; sacris operari; rem sacram perpetrare; cœlestem hostiam immolare; cœlesti victima litare. 2. (Missam solemnem celebrare, VULG.), chanter une messe solennelle. Apparatissima pompa rem divinam facere; augustiori ritu, pompa, cerimonia sacris operari; divinam hostiam offerre; maximis cerimoniis inter symphoniacos vel musicos concentus rem divinam conficere. 2. Ad missam ministrare, servir la messe. Sacerdoti sacris operanti ministrare; sacrificanti, rem sacram peragenti inservire. 4. Missam audire, entendre la messe. Interesse divinis sacris, divino sacrificio. Rem divinam obire; divinis assistere; sacrificio adesse. 5. Parare se ad sacrum Missæ officium, se préparer à la célébration du saint Sacrifice. Ad rem divinam se comparare: se ornatu sacrificantis induere. 6. Missam pro defunctis legere, dire la messe pour les morts. Sacrum piaculare facere; funebre sacrum facere; rem divinam in subsidium piorum manium facere; offerre cœlestem hostiam in subsidium vita functorum. 7. Intra Missam, pendant la messe. Inter sacrificandum; inter rem divinam; sub sacrificio divino. 8. Post Missam, après la messe. Re divina peracta; perpetratis rebus divinis; secundum rem divinam; perpetratis sacris; peracto sacrificio; ab re sacra; a sacris.

MISSĬLIS, e, gen. com. Ce qu’on jette, ce qu’on lance; subst. e, is, n. Trait, javelot. USUS: Saxa; tela missilia.

MISSĬO, ōnis, f. Action d’envoyer, envoi. USUS: 1. De litterarum rariore missione frustra accusor. 2. Dimissio, congé. Missione militem donare. 2. (Sacra Missio, mission, VULG.), Latine: Expeditio sacra.

MISSŬS, ūs, m. Envoi; portée. SYN. Missio. USUS: Balbus ad me venit, missu Cæsaris. Missus telorum, lapidum.

MĪTESCO, is, ere, n. Devenir doux, tendre; mûrir. SYN. Mitior fio. USUS: Uvæ a sole mitescunt.

MĪTĬGĀTĬO, ōnis, f. Adoucissement. SYN. Delinitio, excusatio. USUS: Licentia, si nimium acrimoniæ habueris, multis mitigationibus lenietur.

MĪTĬGO, as, avi, atum, are, a. Rendre doux, adoucir, calmer, fléchir. SYN. Mitiorem facio, lento, placo, sedo, flecto. ADV. Facile. USUS: Eum ordinem tibi reconcilies, multisque humanitatis condimentis mitiges. Dolor vetustate mitigatur. Ætas omnia, et dies mitigabit. Ex agresti vita ad humanitatem mitigatus. Cf. Lenio.

MĪTIS, e, gen. com. Doux. SYN. Moderatus, placatus, lenis, mansuetus. )( Asper, durus, ferus, immanis. USUS: Homo mitissimus et lenissimus. Est illi mite ac tractabile ingenium. Cf. Lenis, Mansuetus.

MĬTRA, æ, f. Mitre, coiffure orientale. SYN. Redimiculum, muliebre capitis ornamentum in coronæ modum.

MITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Envoyer, députer. SYN. Ablego. )( Accipio. PHRAS. Hominem statim mitte, envoyez aussitôt un homme. Hominem, si nondum profectus est, quamprimum fac extrudas, dimittas, submittas, amandes in Græciam; ad illum alleges. USUS: 1. Mitto tibi, ad te litteras. Nullam pro republica vocem misit, il n’a pas fait entendre sa voix pour la défense de la république. 2. Omitto, congédier, bannir, chasser. Certamen, iram, lacrimas mitte. 3. Invado, jeter, lancer, etc. Mittere se in hostem. 4. Educo, émettre, tirer. Mittere sanguinem alicui, saigner qqn.

MIXTUS, a, um, Mêlé. SYN. Confusus, concretus. USUS: Voluptate et molestia mixtus amor.

MŌBĬLIS, e, gen. com. Mobile, changeant. SYN. Volaticus, volubilis, instabilis, inconstans, fluxus, quod modo huc, modo illuc transfertur. )( Constans, stabilis. USUS: 1. Oculus mobilis et lubricus. 2. Levis, caducus, mutabilis, fluxus, inconstant. Te tam mobili in me animo fore non putabam. Cf. Inconstans, Varius. (Mobilia, VULG.), les biens meubles, le mobilier. Latine: Res moventes, supellex, instrumentum domesticum, quæ moveri possunt. Præda, quæ rerum moventium sit.

MŌBĬLĬTAS, ātis, f. Inconstance, légèreté. SYN. Inconstantia. )( Constantia. EPITH. Celerrima. USUS: Quid inconstantia, mobilitate, levitate turpius? Cf. Inconstantia.

MŌBĬLĬTER, Rapidement, promptement. USUS: Animus mobiliter agitatus.

MŎDĔRĀTĒ, D’une manière modérée, avec mesure. SYN. Modeste, modice, temperate, temperanter, parce, restricte, abstinenter. PHRAS. Dignitate moderate usus est, il usa de son autorité avec modération. Modice et scienter usus est; modice et modeste; modeste et abstinenter se in prætura gessit; parce et molliter potestate usus est; in jubendo parcus erat et verecundus; temperate magistratu suo usus est; parce ac restricte potestate sua usus est.

MŎDĔRĀTĬO, ōnis, f. Modération, mesure. SYN. Modestia, modus, temperantia, mediocritas, temperatio, gravitas. )( Superbia, libido, incitatio. EPITH. Certa, continens, divina, facilis, magna, singularis, summa. USUS: Etiam in jocando adhibenda, tenenda, servanda est moderatio. Ad usum nostrum definita moderatio rei familiaris. Cf. Moderatus.

MŎDĔRĀTOR, ōris, m. Qui dirige, qui gouverne. SYN. Rector, gubernator. USUS: Tu eris moderator omnium consiliorum meorum. Divina providentia fictrix et moderatrix materiæ.

MŎDĔRĀTUS, a, um, Modéré, sage, tempérant. SYN. Temperatus, æquabilis. )( Asper, durus. PHRAS. Vir est moderatissimus, cet homme est très modéré. Vir est summa æquitate, temperantia, et bonitate naturæ; qui rebus in omnibus mediocritatem sectatur; in quo summa verecundia et quidam quasi ornatus vitæ temperantia et modestia; quo justiorem, temperantioremque habemus neminem; vir est moderationis expertæ; medii et moderati consilii; qui et temperare suos impetus, et severitatem comitate miscere pulchre norit. Vir est, qui et iram tenere, et in ordinem sese ipse norit cogere; qui in rebus omnibus consilium et modum adhibeat; in quo nihil materiæ neque ad cupiditatem, neque ad audaciam esse videtur; qui acerbiore in neminem imperio, præterquam in se utatur. Cf. Modestus. USUS: Vir castus, moderatus, sanctus. Nihil in eo, nisi ingenuum, moderatum, pudens, pudicum. Convivium moderatum et modestum.

MŎDĔROR, aris, atus sum, ari, d. Modérer; régler, disposer, gouverner. SYN. Modum abhibeo, rego, tempero, guberno, moderationem adhibeo, metior. ADV. Diligenter, vehementer, magnopere. PHRAS. 1. Moderari sibi novit, il a appris à se modérer. Novit imperare animo, sibi, cupiditatibus; continere linguam, manus a præcipiti impetu; dare spatium iræ, continere dolorem, odium, etc.; cohibere iram, libidinem; modum figere effrenatæ cupiditati; effrenatos animi impetus tanquam in gyrum rationis ducere. Cf. Cohibeo, Coerceo, Frenum, Domo. 2. Vix moderari mihi possum, quin, etc., je puis à peine m’empêcher de... Vix me teneo, vix teneri possum, quin, etc.; vix tempero manibus; vix me retineo; temperatum ægre est. USUS: Te hortor, ut omnia gubernes et modereris prudentia tua. Sententiam suam non sua, sed reip. utilitate moderari. Auditorum aures moderantur oratori.

MŎDESTĒ, Avec modération, mesure, modestie. SYN. Moderate. USUS: Modeste, temperanter et graviter se gessit. Cf. Moderate.

MŎDESTĬA, æ, f. Modération, mesure, réserve, retenue, modestie. SYN. Modus, moderatio, pudor. EPITH. Singularis, summa, virginalis. USUS: Modestia est in animo continens moderatio cupiditatum omnium, per quam pudor honestus claram et stabilem comparat auctoritatem. Cf. Modestus.

MŎDESTUS, a, um, Modéré, modeste, réservé, sage. SYN. Pudens, minime ambitiosus, commodus. PHRAS. 1. Homo est perquam modestus, cet homme est on ne peut plus réservé. Modestissimis est moribus; summo pudore ac temperantia; ad omnem modestiam compositus; ita compositis est moribus, ut nec manum, nec oculum sine causa moveat, et decorum in statu ac incessu teneat; motu omni, ac statu pudorem, ingenuitatemque præstat; modestiæ speciem præ se fert pulcherrimam; commendat hominem verecundus pudor, index probitatis, virtutumque custos. 2. Homo est animo perquam modesto, cet homme est très modéré. Minime ambitiosus est; animo egregie imperare novit; is est, qui et fortunæ magnitudinem possit capere, nec insolentius se efferre; qui fortunam utramque modeste ferat; qui a cupiditate remotissimus; cujus ex ore nunquam neque insolens, neque gloriosum quidquam exire soleat; qui a fastu omni, ac supercilio absit quam longissime. USUS: Modestus et frugi vir. Cf. Moderatus.

MŎDĬCĒ, Dans la mesure convenable, discrètement; médiocrement. SYN. Moderate, mediocriter, modeste. USUS: Modice et scienter honore usus est. Modice illum laudabo, aut etiam intra modum.

MŎDĬCUS, a, um, Médiocre, modique. SYN. Mediocris, paucus. ADV. Valde. USUS: 1. Pecunia mea est ad vulgi opinionem mediocris, ad meam modica. 2. Mediocris, temperatus, moyen, tempéré. Genus dicendi modicum. Esca modica uti. Cf. Paucus.

MŎDĬFĬCĀTUS, a, um, Mesuré, modifié. SYN. Ad certum modum traductus. USUS: Verba ab oratore modificata et inflexa quodammodo, mots dont le sens a été modifié et en qq sorte détourné par l’orateur.

MŎDĬUS, ii, m. Mesure pour le blé; boisseau contenant 16 setiers ou la sixième partie d’un médimne grec. SYN. Sexta pars medimni. EPITH. Multi, pleni.

MŎDO, Récemment, tout à l’heure, naguère. SYN. Paulo ante, memoria nostra, nunc, solum. USUS: 1. Modo uno tempore tot viri clari interiere. 2. Saltem, au moins, du moins. Qui hæc mediocriter modo considerarit. 3. Nunc, maintenant. A studiis ante solatium, modo salutem petimus. 4. Tantummodo, seulement, exactement. Hæc omnibus, si ea mediocriter modo considerentur, pertractata esse possunt.

MŎDŬLĀTĒ, D’une manière mesurée, cadencée. SYN. Concinne, numerose, composite. USUS: Fidibus modulate canere.

MŎDŬLOR, aris, atus sum, ari, d. Mesurer, diriger, régler. SYN. Metior, moderor. USUS: Hominum auribus vocem natura modulatur ipsa. Ipsa natura quasi modulatur hominum orationem. Cf. Cano.

MŎDŬLUS, i, m. Petite mesure. SYN. Parvus modus. USUS: Metiri se quemque suo modulo ac pede verum est, il est vrai que chacun se mesure à sa taille et se chausse à son pied (PROV.).

MŎDUS, i, m. Mesure; manière. SYN. Mensura. EPITH. Amabilissimus, antiquus, aptus, austerus, bonus, certissimus, florentior, gravis, humanus, magnus, bonus, naturalis, novus, simplex, varius. Hostilis, incredibilis, major, mirandus, miserandus, saliaris, servilis; multi, pressi, flebiles, tardiores, toti. PHRAS. 1. Perge, quo cœpisti modo, continuez à agir de la même façon. Quam eatenus viam, quam rationem rerum gerendarum secutus es, persequere; quam viam, quam rationem rerum tuarum inivisti, instituisti, ingressus es, tene; quo tenore res tuæ fluere cœpere, eodem ut decurrant, vide. Quæ tibi ratio viaque principio tentata est in rebus tuis, eadem procedant reliqua. Perge tenere viam, quam instituisti. 2. Nunc primum intelligo, quo modo ad honores sit contendendum, je comprends maintenant comment on peut parvenir aux honneurs. Qua ratione via munienda sit ad honores; qua via grassandum ad honores; quo artificio, quibus artibus aditus ad honores recludendus. Nunc tandem vias teneo, nosco, quibus ad honores pervenitur. 3. Modus omnibus in rebus servandus est, en toutes choses, il faut garder la mesure convenable. Omnibus in rebus tenendus, servandus modus est; modum unicuique rei statuere, constituere, finire, definire, terminare, necesse est; ordo in rebus omnibus adhibendus est, et modus. Omnibus in rebus modum retineas; lineam teneas, necesse est. 4. Cave modum excedas, prenez garde de dépasser les bornes. Cave, lineam transeas; fines transeas; modum transgrediaris; modum transeas, excedas; extra modum prodeas. Cf. Transeo. USUS: 1. Id more et modo fecit. Tristitiæ modum res ipsæ terminabunt. Magnum agri modum possidet. Extra, præter, supra modum sumptu prodire. Homo mirum in modum, mirandum, admirabilem in modum, servilem in modum patiens. Modum finire. Modum transire. 2. Finis, terme, bornes, fin. Modum tandem orationis faciamus. Quare faciam modum lugendi. 3. Conditio, condition, genre. Homines cujusquemodi. Ejusdemmodi labor. Jus prætorum uniusmodi et simplex. 4. In musicis, les modes en musique. In musicis numeri et voces et modi.

MŒCHUS, i, m. Adultère, débauché. SYN. Adulter. Cf. Adulterium.

MŒNĬA, ōrum, n. pl. Murs de défense, remparts. SYN. Muri urbis. EPITH. Extrema. USUS: Urbes mœnibus sepire, circumdare, cingere, vallare. Mœnia quatere.

MŒRĔO, es, ere, n. et a. Être triste, affligé; déplorer. SYN. Doleo, lugeo, gemo, in mœstitia sum, in mœrore jaceo, voce et querelis dolorem indico, significo. USUS: Filii mortem, de filii morte graviter mœrebat. Cf. Lugeo, Mœror, Tristis, Gemo.

MŒROR, ōris, m. Tristesse, deuil, gémissement. SYN. Mœstitia, tristitia, luctus, squalor, ægritudo. EPITH. Assiduus, communis, dignus, domesticus, incredibilis, infinitus, luctuosus, magnus, novus, major, patrius, quotidianus, summus, tantus. PHRAS. In magno mœrore sum, je suis accablé de tristesse. In maximo mœrore jaceo, versor; mœrori me dedi; mœrore laceror, urgeor, conficior, affligor; in mœstitia sum; in squalore et luctu sum; sordibus et squalore obsitus sum. Cf. Luctus, Tristitia, Lacrimæ. USUS: Mœrorem suscipere, ressentir du chagrin. Mœrorem minuere, deponere, mettre un terme à sa douleur. A mœrore recreari, être soulagé, ranimé.

MŒSTE, Tristement. SYN. Cum mœrore.

MŒSTĬTĬA, æ, f. Tristesse, chagrin, affliction. SYN. Mœror, tristitia. )( Hilaritas. EPITH. Præsens, tanta. Severitas et quasi mœstitia orationis. Graves modi mœstitiam inferunt. In mœstitia esse. Mœstitiæ resistere. Cf. Mœror.

MŒSTUS, a, um, Triste, affligé. SYN. Tristis, mœrens, sordidatus, incultus, horridus, capillatus, squalidus. )( Hilaris. USUS: Vultu mœsto, conturbato. Mœstum senem excitavi, in spem erexi. Cf. Tristis.

MŎLA, æ, f. Farine sacrée, c. à d., grains de blé torréfié, mêlé de sel, qu’on répandait sur la tête des victimes. SYN. Far tostum et sale respersum, libatio. USUS: 1. Extis molam simul et vinum inspergunt. 2. Lapis quo frumentum frangitur, meule, moulin. Rhodi molis potius, quam Moloni operam dedit.

MŌLES, is, f. Masse informe, grande, lourde. EPITH. Tanta, major, insana, mirifica. USUS: Moles oppositæ fluctibus. Ad utrumque portus cornu moles jecimus. Molem injuriæ vix sustineo. Molem mali a cervicibus reipubl. depellere. Quas aras ille cæsis lucis, substructionum insanis molibus oppresserat. Moles superba, magnifica.

MŎLESTĒ, Avec peine, à regret. SYN. Graviter. PHRAS. Moleste fero nonnullorum stultitiam, je supporte difficilement la sottise de quelques personnes. Ægre sustineo; haud satis æquo animo fero; adduci non possum, impetrare a me non possum, dementiam nonnullorum ut animo non iniquo feram. Cf. Ægre. USUS: Rem moleste tulit.

MŎLESTĬA, æ, f. Peine, ennui, chagrin. SYN. Cura, sollicitudo, angor, ægritudo, negotium. EPITH. Consequens, honestissima, incredibilis, ingens, judicialis, magna, minor, par, propria, provincialis, vetus. Undique confusæ, diuturniores, maximæ, inultæ, magnæ, variæ, tantæ. PHRAS. 1. Nolo te molestia afficere, je ne veux point vous causer de désagrément. Nolo molestiam tibi afferre, exhibere, aspergere; molestiæ causam dare; molestia afficere; pluribus molestiis implicare; nolo tibi negotium facessere, exhibere; nolo tibi ægre facere; litteris aut querelis aures tuas obtundere; nolo importunis his querelis sæpius tibi obstrepere. 2. Magnam molestiam capio ex perfidia amicorum, la perfidie de mes amis m’accable de chagrin. Magnam molestiam traho, contraho, suscipio, habeo ex perfidia amicorum; in magna molestia sum; magnis molestiis conflictor, vehementer angor, discrucior ex tanta amicorum perfidia. Cf. Ango. 3. Epistola tua omnem mihi ademit molestiam, votre lettre m’a enlevé tout mon chagrin. Omnem mihi delevit molestiam; omni me molestia expedivit, liberavit; omnem molestiam laxavit, diluit, dimovit, depulit, dempsit, levavit; omni a molestia me vindicavit; animum ab omni molestia abduxit; omnem aculeum, qui me adhuc pupugit, evellit. Cf. Levo, Adimo. 4. Molestia ista me tandem liberavi, enfin je me suis débarrassé de ce souci. Exspui tandem hanc animo molestiam; molestiam omnem deposui; a molestiis tandem aberrare cœpi; aberrationem a molestiis tandem reperi. USUS: Hoc molestiæ ea res aspersit. Molestias omnes devoravi; a molestiis absum; vacuus sum molestiis. Ea res mihi renovat, refricat, auget molestiam. Molestiis maximis perfunctus sum. Cf. Molestus.

MŎLESTUS, a, um, Qui est à charge, embarrassant, incommode, fâcheux. SYN. Gravis, intempestivus, odiosus, laboriosus, negotiosus. ADV. Omnino, valde, magnopere, sane, diuturne. PHRAS. 1. Molestum mihi illud est, cela m’est à charge. Illud me pungit; mordet me illud; illud grave mihi est; oneri mihi illud est; odio mihi illud est, et fastidio; negotium illud facessit, conflat, exhibet; urit me illud gravissime. 2. Non ero tibi molestus litterarum crebritate, je ne vous ennuierai point par mes lettres fréquentes. Non obtundam sæpius aures tuas crebritate litterarum; non erunt tam frequentes epistolæ, ut pertimescas; litterarum frequentia multum molestiæ tibi non aspergam; non obstrepam multis epistolis; non obtundam te pluribus epistolis. 3. Non ero molestus pluribus querelis, je ne vous incommoderai point en me plaignant davantage. Non obturbabo, nec aures crebritate querelarum violabo; non offendam aures; non gravis ero auribus tuis; non onerabo aures tuas pluribus querelis; non pergam aures tundere querelis odiosis; non obtundam ea de re sæpius; non committam, ut importunitatem meam accusare possis. Cf. Interpello. USUS: Nihil negotiosius aut molestius hac provincia. Amicitia nunquam molesta est. Cf. Odiosus.

MŌLĪMEN, ĭnis, n. Effort pour atteindre un but; grandeur, importance. SYN. Molitio. USUS: Res suo ipsa molimine gravis.

MŌLĬOR, īris, ītus sum, iri, d. Mettre qqchose en mouvement, préparer, disposer. SYN. Ago, struo, conor, machinor, paro, comparo. ADV. Aliquando, amplius, maxime, nefarie, occulte, obscure, palam. PHRAS. Molitur magnum aliquid, il entreprend qqchose de grand. Nihil medium, sed immensa omnia volvit animo; rem suscipit, aggreditur, sibi sumit plenam periculi et laboris. Cf. Magnus. USUS: Moliri alicui calamitatem, bellum, periculum, insidias, pestem, corruptelam judicii. Moliri semper aliquid et agere. Moliri e terra naves. Cf. Conor, Contendo.

MŌLĪTĬO, ōnis, f. Travail difficile, entreprise pénible; moyens d’action. SYN. Machinatio, fabricatio. EPITH. Nova, tanta. USUS: En parl. de la création du monde: Quæ molitio, quæ ferramenta, qui vectes, quæ machinæ, qui ministri tanti muneris fuerunt? Quels puissants moyens d’action, etc. (a dû employer l’Architecte du monde).

MŌLĪTOR, ōris, m. Celui qui disposé, constructeur. SYN. Machinator, fabricator, architectus. USUS: Effector mundi et molitor DEUS, DIEU créateur et architecte de l’univers.

MOLLĬO, is, īvi et ĭi, ītum, ire, a. Rendre mou, amollir, assouplir. SYN. Mitigo, mulceo. )( Durum facio. USUS: Poetæ molliunt animos et effeminant.

MOLLIS, e, gen. com. Mou, flexible; efféminé. SYN. Tener, tractabilis, flexibilis, effeminatus. )( Durus. ADV. Nimis. PHRAS. Homo est nimium mollis et effeminatus, cet homme est trop mou, trop efféminé. Homo est mollitia liquescens et fluens; unguentis oblitus; vino luxuque languidus; coma calamistrata, quique omnia ad voluptatem corporis referat; qui unguentis niteat; cui capilli compti, madentes cincinnorum fimbriæ, fluentes, cerussatæque buccæ; cujus domus cantu et cymbalis semper personat; bomo cogitationibus mollissimis effeminatus; enervato animo ac muliebri; mollis natura, cultu mollissimo; cujus animus umbris, deliciis, otio, languore, desidia dudum infectus. Cf. Voluptas. USUS: Philosophus mollis, enervatus, languidus. Infima auricula mollior. Oratio mollior. Modestior et ad præcepta capienda mollior adolescens.

MOLLĬTER, Mollement; de bonne grâce. SYN. Cum luxu. )( Duriter. USUS: 1. Molliter ac delicate vivere. Molliter recubare. 2. Quod ferendum est molliter sapienti, ce que le sage doit supporter de bonne grâce.

MOLLĬTĬA, æ, et MOLLĬTĬES, ēi, f. Sensibilité, délicatesse, défaut d’énergie, mollesse. SYN. Mollitudo, teneritas. )( Duritia. USUS: Civitatis mores lapsi ad mollitiem. Quæ ista animi est mollities. Ejicienda enim vero hæc mollities animi. Liquescimus fluimusque mollitia. Cf. Mollis.

MOLLĬTŪDO, ĭnis, f. Souplesse, flexibilité. EPITH. Spongiæ similis. USUS: Mollitudo corporis, vocis, pulmonum.

MŌMENTUM, i, n. Moment; poids, importance. SYN. Punctum temporis, pondus, vis. EPITH. Magnum, parvum, par, perleve. PHRAS. 1. Momento evanuit, il disparut en un clin d’œil. Ad punctum temporis; momento temporis; puncto temporis; e vestigio temporis evanuit. 2. Res est magni momenti, l’affaire est très importante. Res est, in qua existimatio agitur; multum in ea re momenti est; magnum habet ea res momentum; agitur salus multorum, aguntur vectigalia, etc., ea in re; agitur, geritur negotium anceps et periculosæ plenum aleæ. Cf. Gravis, Magnus. USUS: 1. Minimis momentis maximæ fiunt temporis inclinationes, les plus petites causes amènent les plus grandes variations. Observare omnia temporis momenta. 2. Pondus, valeur, prix, cas, importance. Res æstimare, suisque momentis ponderare. Si quid habet momenti commendatio mea. Magno momento est ad beate vivendum. Nihil in his est momenti. Rei alicui momentum facere, faire grand cas de qqchose. Hujus testimonium propter turpitudinem vitæ nullius momenti putatur, son témoignage est considéré comme de nulle valeur, n’a aucune autorité.

MŎNĂCHUS, i, m. Moine, solitaire. PHRAS. Monachus factus est, il se fit moine. Rebus humanis et caducis, vitæ hujus commodis ac voluptatibus nuntium remisit; omnia vitæ hujus blandimenta abjecit, deseruit, despexit, conculcavit; rebus mortalibus valere jussis, DEO se in sacra familia devovit; in sacram ac religiosam se familiam dicavit; sacræ familiæ instituta professus est; ad religiosorum virorum ordinem animum appulit; christianæ militiæ sub vexillo ac nomine Sancti N. nomen dedit; religiosa castra secutus est; in ordinem, sacram familiam S. N. adscitus, adscriptus, cooptatus est. Religiosæ familiæ se addixit, sacramento se obligavit, auctoratus est. In familiam sacram, in cœnobium se contulit religionis causa; in Religiosorum domicilium se inclusit; in cœnobium se conclusit: ad Christi vexilla confugit, convolavit; religiosæ militiæ sacramento se obligavit, Christo duce stipendia meriturus. In familiam se sacram abdidit; inter sacri ordinis homines nomen professus est; in familiam DEO dicatam aggregatus est.

MŎNĒDŬLA, æ, f. Choucas, oiseau. Avis monetæ cupida, et sic dicta, quod aurum furetur. USUS: Non plus aurum tibi, quam monedulæ committebant.

MŎNĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. Faire penser à, avertir; exhorter, engager; instruire. SYN. Admoneo, suadeo, hortor, præcipio, prædico, auctor sum vel fio. ADV. Acrius, accuratissime, amice, diligenter, identidem, magnopere, prudenter, recte, sapienter, sero, temere, varie. PHRAS. 1. Monere non desistam, je ne cesserai de vous avertir. Monitis, consiliis perurgebo; officii te commonere, commonefacere non desistam; auctor hortatorque tibi ubique adero; instabo monitis, consiliis, hortatibus; non deero, monebo, prædicabo, denuntiabo, testabor DEUM ac homines. 2. Monuit me amicus de visendo patruo, mon ami m’a engagé à aller voir mon oncle. Amicus in eam mentem me impulit, eam mentem dedit, mentem injecit, ut patruum inviserem; amicus auctor mihi fuit, ut patruum salutarem. Amici admonitu et invitatu patruum accessi. USUS: Accuratissime me de re monuit. Cf. Hortor, Impello, Incito, Excito.

MŎNĒTA, æ, f. Surnom de Junon, dont le temple à Rome était le lieu où on fabriquait la monnaie; inde metaph. Hôtel des monnaies; monnaie. USUS: Juno moneta.

MŎNĒTĀLIS, e, gen. com. Relatif à la monnaie, monétaire. SYN. Qui monetam cudit. USUS: Triumviri monetales, triumvirs monétaires, directeurs de la monnaie.

Mŏnĭălis, is, f. Religieuse. PHRAS. Virgo Christo consecrata; virgo DEO sacra vel dicata; quæ virginitatis sponsione DEO sese obligavit; virginitatem suam in perpetuum DEO consecravit; quæ se in sacrarum virginum collegium abdidit; quæ se a profanarum rerum strepitu, amore abstractam uni DEO sacras inter virgines devovit; quæ virginitatem suam uni DEO consecratam religiosos inter parietes conclusit. Cf. Monachus.

MŎNĪLE, is, m. Collier, ornement. USUS: Monile ex auro et gemmis.

MŎNĬMENTUM et MŎNŬMENTUM, i, n. Monument, souvenir, tout ce qui rappelle le souvenir d’une personne ou d’une chose. SYN. Memoria, litteræ, commentarii, moles, opus publicum, tropæum. EPITH. Æternum, amplissimum, celeberrimum, clarum, gloriosum, gratum, illustrissimum, immortale, amplissimum, marmoreum, atticum, certum, gravissimum, perenne, ære perennius. Pauca, plena, præclara, publica, pulcherrima, religiosa, sempiterna, summa, tecta, vetera. USUS: 1. Cupio, res meas monimentis litterarum commendari, mandari. Amplissimis monimentis consecrare memoriam nominis. Monimentis proditum testatumque reperimus. Publicis monimentis rerum gestarum, annalium monimentis celebrare. Monimentum statuere, ponere, relinquere, præbere; in animis condere et collocare. Testimonium ac monimentum virtutis, honoris, gloriæ, rerum gestarum. 2. Sepulcrum, tombeau. Sepulcrorum monimenta et elogia. Aditus monimentorum suorum carminibus exornare.

MŎNĬTĬO, ōnis, f. Avertissement, avis, exhortation. SYN. Admonitio, monitum. USUS: Monitio acerbitate, objurgatio contumelia vacare debet.

MŎNĬTOR, ōris, m. Celui qui avertit, qui fait souvenir. SYN. Admonitor. EPITH. Fatuus. USUS: Cæsar auctor et monitor hujus sententiæ.

MŎNĬTUM, i, n. Avis; conseil. SYN. Præceptum, monitio. PHRAS. Monitis tuis parui, j’ai obéi à vos conseils. Meæ aures tuis monitis semper patuere; præcepta nequaquam surdis auribus cecinisti; tuis monitis ac præceptis ducendum me præbui; tuis monitis auscultavi. Cf. Obedio. USUS: Tuis monitis et consiliis nitar. Cf. Consilium.

MŎNĬTŬS, ūs, m. Avertissement. SYN. Monitio. USUS: Divino monitu.

MONS, tis, m. Montagne. SYN. Alpes. EPITH. Communis, altus, apricus, sacer; altissimi, impendentes, patrii, silvestres, vestiti. PHRAS. 1. Regio tota undique montes habet, tout le pays est couvert de montagnes. Perpetuis montibus continetur; perpetuo jugo montis asperi et prærupti includitur; regio cincta, circumvallata montibus; regio circumjectis montibus tanquam vallo septa. 2. Mons altus, montagne élevée. Mons editi in altitudinem ingentem cacuminis; jugum montis cœlo junctum; mons in ingentem altitudinem exsurgens, surgens. 3. Mons in acutum cacumen desinens, montagne finissant en une cime aiguë. Mons in angustum dorsum cuneatus; mons, cujus jugum in acutum cacumen exsurgit. 4. Mons rupibus horridus, mont couvert de rochers. Mons præruptus, saxisque et cotibus impeditus, mons vastus ab natura et humano cultu. USUS: Infimæ radices montis, le pied d’une montagne. Jugum montium cepit, quorum perpetuum jugum in Persidem excurrit. Edita montium occupat. Qua se montium jugum paulatim demittit. Dorsum ejus montis æquum satis, sed angustum. Danubius molli et clementer edito montis jugo effusus.

Mons Calvariæ, Le Calvaire. PHRAS. Mons morientis in cruce Servatoris nostri memoriæ consecratus. Mons obitu acerbissima Christi morte ad memoriam insignis.

MONSTRO, as, avi, atum, are, a. Montrer, indiquer, désigner. SYN. Demonstro, commonstro, ostendo, doceo, patefacio, digitum ad rem, in aliquem intendo. ADV. Benigne, comiter, non gravate. USUS: Viam erranti comiter monstrare. Monstrabis, quæ non intelligo. Cf. Ostendo.

MONSTRŌSĒ vel MONSTRŬŌSĒ, Monstrueusement, contre nature. USUS: Nihil tam incondite, tam præpostere, tam monstrose cogitari potest, quod non possimus somniare.

MONSTRŌSUS vel MONSTRŬŌSUS, a, um, Prodigieux, monstrueux. SYN. Portentosus. USUS: Monstrosus partus. Vita scriptisque monstrosus.

MONSTRUM, i, n. Présage divin; prodige, monstre. SYN. Portentum, ostentum, prodigium, errantis in alienos fetus naturæ partus. USUS: Fœdissimum monstrum, naturæque ludibrium.

MONTĀNUS, a, um, De montagne. USUS: Ligures montani, duri et agrestes, les Ligures, peuple de montagnards.

MONTŌSUS vel MONTŬŌSUS, a, um, Montueux, montagneux. )( Planus. PHRAS. Montosa regio, région montagneuse. Regio præaltis montibus intersecta, distincta, intersepta; impendentibus ubique montium jugis, interjectis montibus coarctata. USUS: Aspera et montuosa regio.

MŎRA, æ, Délai, retard. SYN. Cunctatio, dilatio, prolatio, procrastinatio, tergiversatio, retardatio, tarditas. )( Celeritas. EPITH. Justa, longa, minima, multa, parva, utilior, procabilis. PHRAS. 1. Moram non faciam, je ne retarderai pas. Neminem morabor, remorabor; moram non injiciam; moram non interponam; non retardabo, non extraham vestra consilia; cunctationem non injiciam; tempus longius non ducam; moram non producam; non distinebo longius; moram non afferam; non demorabor vos diutius. 2. Res moram non patitur, l’affaire ne souffre point de retard. Res dilationem non recipit; cunctationem non recipit; dilationem non patitur. 3. Moram res postulat, la chose demande un délai. Res ipsa locum tempusque dari sibi aptum postulat; res ipsa quodammodo manum injicit, et paulisper consistere cogit; res ipsa moram et cunctationem injicit; res ipsa ut aliquid esset moræ, interpellat; intervalli aliquid sibi dari postulat, moram consiliis creat. 4. Ego ipse non ero in mora, pour moi, je ne serai pas en retard. Mora in me nulla erit; moras non traham; nihil erit in me moræ; sine mora, abjecta omni cunctatione adero; non cunctabor. USUS: Ista legatio moram bello afferet. Non modo non effugium, sed ne moram quidem mortis assequi potuit.

MŌRĀLIS, e, gen. com. Moral. USUS: Decet augentem Latinam linguam, philosophiam moralem appellare, quæ de virtutibus et vitiis, omninoque de bonis et malis quærit, mais en enrichissant la langue latine d’un mot nouveau, il convient de l’appeler morale, cette philosophie qui, etc.

MŌRĀTOR, ōris, m. Celui qui retarde, qui empêche. USUS: Adversus unum moratorem publici commodi, etc., contre un seul qui faisait obstacle au bien de l’État, etc.

MŌRĀTUS, a, um, Qui a telles ou telles mœurs; constitué, bien réglé. SYN. Moribus præditus, perpolitus, constitutus, institutus. ADV. Bene, mirabiliter. USUS: Bene morata civitas. Institutus, ac bene moratus adolescens. Cf. Mores boni.

MORBĬDUS, a, um, Malade, indisposé. SYN. Morbosus. USUS: Morbidum corpus, pecus. Cf. Debilis, Morbosus.

MORBŌSUS, a, um, Malade, maladif. SYN. Morbis obnoxius. USUS: Majores nostri iracundos solos morbosos nominarunt.

MORBUS, i, m. Maladie. SYN. Invaletudo, malum corporis, ægrotatio. EPITH. Difficillimus, gravis, perniciosus, diuturnus, ingravescens, miser, mortifer, novus, perpetuus, relevatus, senescens, tantus, vetus. Alieni, insanabiles, odiosi, opinabiles, voluntarii. PHRAS. 1. In morbum incidit, il est tombé malade. In morbum cecidit, delapsus est; morbo oppressus, correptus; implicitus est; valetudinis quodam genere tentatus est; in morbum injectus est; eum ingens vis morbi adorta est; in morbum implicitus est; morbum nactus est; morbo infestari cœpit. 2. Ex morbo decumbo, la maladie m’oblige à garder le lit. Morbo urgeor, impedior, implicor, teneor, afficior, affligor, opprimor; morbo intabesco; in morbo cubo; ex gravi diuturnoque morbo infirmus sum; graviter æger sum; morbo exerceor; incommoda mihi valetudo est; morbo conflictor. 3. Morbus augetur, le mal s’aggrave, empire. Crescit morbus et ingravescit in dies; ad morbi vehementiam nova in dies fit accessio. 4. Morbus decrescit, la maladie diminue. Laxatur vis morbi; senescit vis morbi, et remittit; morbi fit inclinatio ad sanitatem. 5. Ex morbo nondum plene convalui, je ne suis pas encore complètement rétabli. Etsi contra vim gravitatemque morbi contendam, redeunt tamen commotiunculæ aliquæ, ut malo me liberatum, aut omnino confirmatum dicere non possim; levari morbo me sentio, nondum ex illa virium debilitate recreari. 6. Ex morbo convalui, je suis guéri de ma maladie. Morbo defunctus sum; morbum medicamentis depuli, removi; e morbo evasi; recreor ex gravissimi morbi longinquitate. 7. Morbi latius serpunt, la contagion gagne au loin. Vulgantur contactu in homines morbi; cœlestis ira urbes morbis populatur; morbi in agrestes irruunt; ingruunt morbi, et vis mali latissime vagatur. USUS: Senescentis morbi remissio profuit. Vi morbi consumptus est; morbo exstinctus est, il est mort de maladie.

MORDAX, ācis, omn. gen. Qui mord facilement; piquant; amer. SYN. Aculeatus, dentatus. USUS: Mordax sollicitudo; homo mordax.

MORDĔO, es, mŏmordi, morsum, ere, a. Mordre; chagriner, tourmenter. SYN. Morsu, dente peto, appeto; perstringo, carpo. USUS: TRANSL. Valde me momordit epistola tua. Si ignominia pupugit, par pari referam, nec decrit, quod te mordeat.

MORDĬCUS, adv. 1. En mordant. 2. Au fig. tenir à, persister dans. SYN. Arcte, tenaciter. USUS: Auriculam mordicus abstulit. Perspicuitas, quam mordicus tenere debemus, la clarté, à laquelle nous devons nous attacher.

MŎRĬBUNDUS, a, um, Mourant, moribond. SYN. In exigua spe trahens animam, moriens. USUS: Moribundum vidistis illum. Cf. Assisto.

MŌRĬGĔROR, aris, atus sum, ari, d. Condescendre à, être complaisant. SYN. Morem gero, obsequor, satisfacio, obsecundo. USUS: Voluptati aurium morigerari debet oratio, le style doit flatter l’oreille. Cf. Obedio.

MŎRĬOR, ĕris, mortuus sum, mori, d. Mourir. SYN. Emorior, occido, intereo, decedo, animam ago, mortem obeo, mortem oppeto, de vita decedo; e vita discedo, recedo, migro, emigro, demigro, excedo; vitam cum morte commuto; vitam amitto; extremum vitæ spiritum edo; vitam desero; ab hominibus demigro; ago supremum vitæ diem; extremum vitæ diem morte conficio; morte occumbo; diem obeo; de vita exeo; naturæ concedo, satisfacio; e corpore excedo, emigro; morte occumbo; finem vitæ facio; animam efflo; vitæ cursum, vitæ curriculum conficio; morte deleor; animam, vitam edo; vita fungor; naturæ cedo; e vita cedo; fato concedo; mortalitatem, supremum diem expleo; fato perfungor; ex conspectu hominum morte decedo; rebus humanis eripior; ad DEUM excedo; de medio excedo; vitam pono; mortem cum vita commuto; vitam reddo; spiritum reddo; e vita tanquam ex theatro exeo; e vita, e medio abeo; ex his tenebris ad sempiternam lucem excedo; morti occumbo; occido et exstinguor; istis corporis custodiis liberor; animas corporis se vinculis relaxat; vita me deserit; anima me relinquit; letum oppeto; morte defungor; naturæ debitum reddo; mors me occupat; mors me aufert. PHRAS. 1. Ex morbo mortuus est, il est mort de maladie. Morbo absumptus est; vis morbi hominem consumpsit; vitam homini ademit; vitam abstulit: vi morbi oppressus vitam amisit; morbo exstinctus est; morbo naturæ debitum reddidit. 2. Ex vulnere mortuus est, sa blessure l’a fait mourir. Prolapsus in vulnus, moribundus cecidit; multis vulneribus confectum anima, ultimus spiritus defecit, recepto altius ferro exspirans corruit; vitam in vulnere posuit; sauciatum telo, spiritus pariter ac sanguis liquit; accepto vulnere animam deposuit; linquente spiritu pariter ac sanguine moribundus in arma procubuit. Vulnus vitæ finem attulit; sub oculis hostium vitam profudit; vitam finivit. 3. Mortuus est senex admodum, il est mort dans un âge très avancé. Naturæ modum explevit; naturæ cessit, concessit; naturæ satisfecit; naturæ debitum reddidit; natura ipsa hominem consumpsit; corpus senectus solverat; naturæ dissolutione exstinctus est; diem suum non immatura morte obiit; mortalitatem explevit; vivendi curriculum a natura concessum confecit. 4. Pie sancteque mortuus est, il est mort en bienheureux. Plenus recte factorum gloria ad DEUM excessit; ex vitæ hujus tenebris ad sempiternam lucem excessit; de vitæ statione discessit; in cœlum migravit; in vivis, inter vivos esse desiit; ad beatam immortalitatem demigravit; e custodia corporis evolavit; ereptus, exemptus rebus humanis in cœlum abiit; amorem hujus lucis immortalium spe bonorum lætus projecit, et ad divinum illud animorum concilium plenus meritis migravit; diem supremum, omnibus morientium præsidiis comparatus ad vitæ exitum, sacris mysteriis rite procuratus et expiatus, rite munitus et confirmatus, pie religioseque confecit. 5. Repente mortuus est, il est mort tout à coup. Mora hominem repente occupavit, abstulit, subita morte correptus est; supremus eum dies ante occupavit, quam instare crederet; morte repentina oppressus, ereptus est; nihil cogitantem vita deseruit, anima reliquit; vis repentina mortis sustulit. 6. Si mori fors ante contingeret, s’il m’arrivait de mourir auparavant. Si quid me fieret; si quid humanitus accideret; si me fatum præriperet. Si quid mihi accideret; si mors ante obreperet. 7. Libenter pro patria moriar, volontiers je donnerai ma vie pour mon pays. Libenter pro patria vitam profundam, vitam reddam; spiritum, quem naturæ debeo, patriæ reddam; pro patria morti occumbam; libenter pro patria fatum excipiam; patriæ sanguinem meum largiar; impendam libenter meum patriæ spiritum; pro patria ingenti animo letum oppetam. 8. Cupio mori, je désire mourir. Cupio e vinculis corporis elabi, evolare; cupio relictis rebus mortalibus ad exoptatam immortalitatem discedere; cupio ad vitæ metas pertingere, ex hoc carcere emitti; e vitæ hujus ærumnis ac calamitatibus morte abduci; de vita exire; lucis hujus usuram reddere; ab hoc exilio ad illam bonis omnibus affluentem regionem transire. 9. Omnibus moriendum est, tous les hommes doivent mourir. Mors omnibus impendet; omnia hac lege creata sunt ut morte deleantur, exstinguantur; mortem nemo effugiet; omnibus ad mortem irrevocabili decreto decurrendum est; suprema necessitas omnibus est subeunda. USUS: Sapientissimus quisque æquissimo animo moritur.

MŎROR, aris, atus sum, ari, d., n. et a. S’arrêter, séjourner; tarder. SYN. Cunctor, in mora sum; maneo, commoror. ADV. Diutius, parum, valde. PHRAS. 1. Nescio, quamdiu Venetiis moraturus sim, je ne sais combien de temps je resterai à Venise. Nescio quantum temporis positurus sim, quot mensium mea Venetiis commoratio futura sit; quantam moram Venetiis facturus sim; quanto tempore Venetiis detinendus sim. 2. Alia ex aliis me morantur, mille choses m’arrêtent, me retiennent. Moram injiciunt; distinent me alia ex aliis; alia ex aliis me tenent, remorantur. Cf. Mora. USUS: 1. Brutus valde moratur, non tergiversans sed exspectans. 2. Impedio, retardo, moram affero, arrêter, retarder. Non morabor te quin mox conscendas. Cf. Differo.

MŌRŌSĒ, Avec une humeur chagrine, morose. SYN. Fastidiose, importune. USUS: Piso iracundius respuebat ineptias hominum, sive morose, sive ingenuo liberoque fastidio.

MŌRŌSĬTAS, ātis, f. Humeur chagrine, difficile. SYN. Difficultas. )( Comitas, humanitas. EPITH. Inutilis, odiosa. USUS: Ne irascamur importune petentibus, ne in morositatem inutilem et odiosam incidamus, ne témoignons pas notre mauvaise humeur contre les solliciteurs importuns, de peur de nous faire des ennemis sans nécessité.

MŌRŌSUS, a, um, Capricieux, chagrin, fantasque. SYN. Difficilis, inhumanus, importunus. )( Facilis, comis. USUS: Senes anxii sunt, morosi, iracundi, difficiles. Mulier stomachosa et submorosa. Cf. Durus, Asper, Inhumanus.

MORS, mortis, f. Mort. SYN. Interitus, occasus, fatum, letum, exitus, discessus, supremus alicujus dies, excessus e vita, dissolutio naturæ. EPITH. Acerba, atrocior, beata, bellica, peregrina, bona, certa, communis, consentanea vitæ, crudelis, miserabilis, divinior, dubia, extrema, fatalis, fœda, gloriosa, fortunata, fraterna, matura, honesta, indigna, immatura, levior, media, melior, misera, nefaria, paterna, perniciosa, propinqua, repentina, teterrima, stabilis, subita, turpis, voluntaria, vulgaris. USUS: Mortem alicui minitari, menacer de mort. Mortem alicui afferre, offerre, morte afficere, mulctare, donner la mort. Ad mortem mittere, dare aliquem, envoyer à la mort. Mortem sibi accelerare, mortem sibi consciscere, se suicider. Mortem oppetere, obire, cum vita commutare, morte deleri, mourir. Cf. Morior.

MORSŬS, ūs, m. Action de mordre, morsure. EPITH. Acer, immanis, viperinus, ulceratus. USUS: Acer morsus doloris.

(Mortale peccatum, VULG.) Péché mortel. Crimen mortiferum, letiferum, capitale; letalis noxa, letalis noxæ piaculum, pestifera animi macula. Cf. Pecco.

MORTĀLIS, e, gen. com. Mortel, sujet à la mort. SYN. Morti obnoxius, dissolubilis. )( Immortalis. USUS: Mens soluta et libera, segregata ab omni concretione mortali. Pro mortali conditione vitæ immortalitatem estis consecuti. Sciebam me genuisse mortalem. Cf. Homo.

MORTĀLĬTAS, ātis, f. Mortalité. SYN. Mortalis vitæ conditio, naturæ communis fragilitas. USUS: Omne, quod ortum est, mortalitas consequitur. Multa illi supra mortalitatem sunt attributa.

MORTĀRĬUM, ĭi, n. Mortier. USUS: Contundere in mortario.

MORTĬFER, ĕra, ĕrum, Mortel, qui cause la mort. SYN. Pestifer, perniciosus, letalis, mortem afferens. )( Salutaris. USUS: Morbus, plaga, vulnus mortiferum.

Mortĭfĭcātĭo, ōnis, f. Mortification. Corporis afflictatio, asperitas vitæ voluntaria.

Mortĭfĭco, as, are, Mortifier. Corpori ægre facio, acriter mihi impero; arcte et contente me habeo; noxias frango cupiditates; duriter ac inclementer me tracto; genium defraudo. Cf. Domo, Edomo, Disciplina.

MORTŬUS, a, um, Mort, décédé, défunt. SYN. Morte deletus, consumptus; fato perfunctus; sensu ac vita carens. ADV. Brevi, intestato, omnino, proxime, repentino, acerbe. USUS: A mortuis excitare. Infra mortuos amandare.

MŌRES, rum, m. pl. Mœurs, caractère. PHRAS. 1. Est optimis moribus adolescens, ce jeune homme a un caractère excellent, des mœurs irréprochables. Moribus est gratissimis et humanissimis; natura sanctis et religiosis; modestis, et ad capienda præcepta mollioribus; summa facilitate et comitate; mira facilitate et jucunditate naturæ. Mitis ingenii juvenis est, moribus placidis, liberalibus, summa suavitate temperatis vel conditis; ingenui, placidi et comiter facilis multa documenta sunt; singulari est morum elegantia; cultissimis est moribus et omni humanitate perpolitis. 2. Moribus est malis, il a des mœurs dépravées. Pravis est moribus et protervis; barbaris et immanibus; corruptis et perditis; violento est ingenio, et indomito; summa est ingenii asperitate; homo est effuse petulans, nequam et improbus; protervus, petulans, ignavus; homo semissis, homme sans valeur, qui ne vaut pas deux sous. 3. Ad mores suos cito rediit, il est vite revenu à ses mauvaises habitudes. Cito rediit ad ingenium; recepit se ad ingenium suum; in eamdem vitam revolutus est; ad pristinam vitæ consuetudinem revertit, se retulit, revocavit. 4. Mores deficiunt, les bonnes mœurs s’en vont, la corruption s’accroît. Desident mores, labuntur; ire cœperunt præcipites; disciplina morum paulatim fluere ac inclinari cœpit. Cf. Disciplina. USUS: Aliquem in suos mores formare, former quelqu’un à son image.

MOS, mōris, m. Conduite, usage, coutume. SYN. Consuetudo, institutum, ritus, disciplina, usus, modus. EPITH. Accusatorius, antiquus, austerus, civilis, communis, conscius, perversus, usitatus, verus, novus, patrius, domesticus, regius, rhetoricus. Amabiles, boni, modesti, commodi, corrupti, dispares, extremi, faciles, feri, grati, immanes, improbi, imperiti, barbari, justi, integri, religiosi, timidi, mali, molesti, perditi, rustici, suaves, severi, temperati, feri. PHRAS. 1. Moris est, il est d’usage, c’est l’usage. In more est; in more positum est; more comparatum, confirmatum est; consuetudo fert; consuetudinis hoc est; consuetudo est, mos est; mos obtinuit; mos fert; more receptum est; jam inde a majoribus consuetudo tenet, obtinet, ita fert; vetus hoc est, ut, etc. 2. Morem suum servat, il garde ses habitudes. Instituto suo utitur; institutum suum tenet, servat; solemne suum servat; morem suum obtinet, tenet, retinet; propositum suum tenet; institutum suum sequitur; antiquum obtinet. USUS: Hoc factum est more et modo. In more majorum id non fuit. Meo more agam. More barbarorum fungi, agir en barbare. Abhorret id a more nostro, cela est contraire à nos usages. Decedere de more et instituto, abandonner les anciennes coutumes. Revocare veterem morem, ramener une vieille coutume. Morem inducere, in morem aliquid inducere, transferre, perducere, faire passer qqchose en coutume. Morem eum posteri acceperunt, leurs descendants ont adopté ces usages. Tenues reliquiæ pristini moris hærent, il ne reste plus que des vestiges des anciennes coutumes. Mos ille ac consuetudo inveteravit, cette habitude s’est enracinée. Non recedam a more et consuetudine, je n’abandonnerai pas mes coutumes et mes habitudes. Morem alicui gerere, faire les volontés de qqn. Cf. Consuetudo.

MŌTĬO, ōnis, f. Mouvement, impulsion. SYN. Motus, commotio. EPITH. Continuata, perennis, transversa, dispar, suavis. USUS: 1. Orbium cœlestium motio. 2. Affectus, motiones animi, les mouvements, les passions de l’âme.

MŌTŬS, ūs, m. Mouvement, agitation. SYN. Motio, agitatio, impulsus. )( Status. EPITH. Acerrimus, alienus, asper, celer, certus, necessarius, constans, deformis, divinus, dulcis, externus, igneus, inanis, incertus, incredibilis, interior, jucundus, magnificus, minimus, naturalis, novus, opinabilis, oratorius, pronus, obliquus, supinus, repentinus, sempiternus, solutus, temerarius, turbidus, venustus, voluntarius. Accommodati, admirabiles, aversi, uberes, acuti, constantes et rati, dispares, dissimiles, finiti, æquabiles, inimici, non temperantes, liberi, magni, odiosi, palæstrici, mediocres, soluti, vagi, turbulenti, volucres. USUS: 1. DEUS motum dedit cœlo. Animalia motu cientur interiori. In maximis motibus et mutationibus cœli. 2. Affectus, perturbatio, commotio, mouvements de l’âme, pensée, idée, passion. Magnos animorum motus efficere. Motus animi rationi obtemperantes. Motus cogitationis celeriter agitatus. Nunquam animus agitatione motuque vacuus est. 3. Concursus, turba, tumultus, mouvement politique, émeute, révolution. In quo motu temporum, quanta conversione rerum versamur! Catilinæ insanos motus cohibuit, compressit. Motum concitare, moliri. Motus Reipublicæ afferre. Magno res in motu est. (Motu proprio, VULG.), de son propre mouvement. Latine: sua sponte.

MŎVĔO, es, mōvi, mōtum, ere, a. et n. Mouvoir, mettre en mouvement; exciter, causer, produire; n. Se mouvoir. SYN. Cieo, agito, impello, pello, verso, ago; efficio, excito; allicio, pellicio, induco. ADV. Conjuncte, leviter, longius, magnopere, mirabiliter, necessario, permultum, valde, vehementius, acute, constanter, dulciter, facile, fortuito, immoderate, inaniter, jucunde, libere, mediocriter, non ita placide, solute, peracute, tardius, vehementer, velociter, vere. PHRAS. 1. Movit oratione sua hominum animos, son discours a remué les auditeurs. Animos flexit; animos incendit, accendit; motum animis attulit; mentes hominum allexit, voluntates impulit, quo volebat. Valebat ejus oratio ad fingendas hominum voluntates, et quo vellet, ducendas; valebat ad motus inflammandos. Motus animorum ita miscuit, sensus mentesque hominum ita pertractavit, nemo ut resisteret; flexit mentes hominum fregitque ejus oratio; uno sermone animos omnium, quo vellet, perduxit. Perculit animos ejus oratio, et in audientium animis aculeum defixit, reliquit. Ad stimulandos hominum animos aculeum habuit ejus oratio; ita percussit ac quatefecit hominum animos, tanquam in ejus manu omnium voluntates essent; ad sententiam suam populi animos deduxit; in suam sententiam omnium mentes oratione convertit. 2. Motus sum ejus precibus, ses prières m’ont touché. Adductus precibus, impulsus lacrimis, invitatus, inductus precibus cessi. USUS: 1. Ursere illi, ut nos loco moverent. 2. Abduco, ébranler. Movere aliquem de sententia. Senatu movere. 3. Muto, changer qqche. Tot annorum possessiones movere intutum. 4. Discedo, s’éloigner, quitter. Ne te Roma moveris. 5. Sollicito, exciter. Multa me movent in discessu. 6. Allicio, invito, hortor, inviter. Illa me causa movet. 7. Efficio, excito, produire, causer. Clamores, risus, lacrimas, hominum studia, suspicionem movere. Cf. Persuadeo.

MOX, Bientôt. SYN. Quam mox, ocius, statim. USUS: Mox revertor. Cf. Statim.

MŪCRO, ōnis, m. Pointe aiguë; pointe de l’épée. EPITH. Cruentus, tribunitius. USUS: Hic est mucro defensionis meæ. Censorii stili mucro. Mucrones jam in civium jugulis fixos rejecimus.

MŪGĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Perdre le temps, lambiner. SYN. Cunctor, moror, dissimulo, verbum antiquum.

MŪGĬO, is, ĭi vel īvi, ītum, ire, n. Mugir, beugler. SYN. Boo.

MŪGĪTŬS, ūs, m. Mugissement, beuglement; bruit, grondement. USUS: Terræ mugitus et fremitus. Mugitus ciere, edere. Mugitibus implere viciniam.

MŪLA, æ, f. Mule. USUS: Mulæ partus mirabilis, quia rarus.

MULCĒO, es, mulsi, mulsum, ere, a. Caresser; adoucir, apaiser. SYN. Permulceo, lenio. USUS: Carmina mulcent mentes. Cervix mulcetur dextera. Cantu cervi mulcentur.

MULCTA et MULTA, æ, f. Peine. SYN. Pœna. USUS: Mulctam alicui dicere, irrogare, ab aliquo petere, infliger une amende. Mulctam remittere, condonare, mulcta gratiam facere, remettre une peine. Cf. Pœna.

MULCTĀTĬO, ōnis, f. Punition. SYN. Direptio. USUS: Misera mulctatio bonorum, exilium civium.

MULCTĀTĬCĬUS, a, um, D’amende. USUS: Mulctatitia pecunia.

MULCTO et MULTO, as, avi, atum, are, a. Punir par une amende, infliger une peine. SYN. Mulcta afficio, punio, mulctam irrogo. ADV. Crudelissime, male. USUS: 1. Morte mulctare reos, exilio. 2. Male accipio, male tracto, maltraiter. Discessit ab oppugnatione male mulctatus. Mulctatus virgis, fustibus. Cf. Punio.

MULGĔO, es, si, sum, ere, a. Traire. SYN. Lac e mammis exprimo. USUS: Mulgere oves. Mulgere hircos; de re palam absurda, traire les boucs, c. à d., tenter une chose impossible (PROV.).

MŬLĬĒBRIS, e, gen. com. De femme; mou, efféminé. SYN. Femineus, mollis, effeminatus. USUS: Mundus muliebris. Forma muliebris. Sententia muliebris et enervata.

MŬLĬĒBRĬTER, A la manière des femmes, comme une femme. SYN. Effeminate. USUS: Lamentis se et lacrimis muliebriter dedere. Nequid muliebriter et serviliter faciamus.

MŬLĬER, ĕris, f. Femme. SYN. Femina. EPITH. Ægra, ærumnosa, aliena, amens, avara, audax, beata, nobilis; consularis, copiosa, locuples, crudelis, importuna, deterrima, digna, dives, felix, furiosa, gravida, ignota, immoderata, imperita, ingeniosa, insana, libera, libidinosa, misella, misera, molesta, nefaria, nobilis, nota, optima, pecuniosa, propinqua, proterva, seditiosa, suavis, temeraria, procax, irata, timida Beatissimæ, castiores, miseræ, formosæ, inornatæ. PHRAS. 1. Mulier importuna est, cette femme est insupportable. Mulier abundat audacia, consilio et ratione deficitur; mulier est proterva, seditiosa, parvis rebus sæpe mobilis; mulier est ex earum numero, quæ impotenti naturæ frenos dant, nullumque licentiæ modum faciunt, quæ indomitæ et animi impotes feruntur. 2. Mulier est præstans, cette femme est remarquable. Feminarum præstantissima, spectatissima, primaria, lectissima; virilis animi femina; matrona gravis et spectata. USUS: Mulierum famam ut multorum oculis lux clara custodiat, diligenter sanciendum est. Mulieres omnes propter infirmitatem consilii, majores in tutorum potestate esse voluere.

MŬLĬĔRĀRĬUS, a, um, De femme. USUS: Manus mulieraria, troupe de femmes.

MŬLĬERCŬLA, æ, f. Faible femme, femmelette; femme du commun. EPITH. Impura, deterrima, publica. USUS: Bellum cum mulierculis gestum. Ista quidem pueris et mulierculis grata sunt.

MŪLĬO, ōnis, m. Muletier. SYN. Qui mulos agit, agaso. USUS: Mulionem agere.

MŪLĬŌNĬUS, a, um, De muletier. USUS: Penula mulionia.

MULLUS, i, m. Rouget, mulet. Genus piscis. USUS: Mulli barbati in piscinis sunt.

MULSUM, i, n. Vin mêlé avec du miel. SYN. Potio e melle vinoque confecta. USUS: Calicem mulsi ei impingamus, ut plorare desinat.

MULTĬFĂRĬAM, Dans beaucoup d’endroits. SYN. Multis locis. USUS: Aurum multifariam defossum, or enfoui en différents endroits.

MULTĬFORMIS, e, gen. com. Qui a plusieurs formes, varié. SYN. Varius, diversus. USUS: Principis qualitates sunt variæ, et quasi multiformes.

MULTĬJŬGUS, a, um, et MULTĬJŬGIS, e, gen. com. Attelé avec plusieurs, multiple, nombreux. SYN. Multus et varius, multiplex. USUS: Multijugas epistolas simul accepi, j’ai reçu plusieurs lettres ensemble.

MULTĬMŎDIS, De beaucoup de manières. SYN. Multis modis. USUS: Multimodis sum circumventus.

MULTĬMŌDUS, a, um, Varié, divers. USUS: Multimoda ars.

MULTĬPLEX, ĭcis, omn. gen. Multiple, varié; nombreux; considérable. SYN. Multus, varius, copiosus. USUS: Varia multiplexque natura. Genus orationis vagum et multiplex. Anceps et multiplex verbi potestas. Multiplex et tortuosum ingenium.

MULTĬPLĬCĀBĬLIS, e, gen. com. Multiplié, nombreux. SYN. Multiplex.

MULTĬPLĬCO, as, avi, atum, are, a. Multiplier, augmenter. SYN. Augeo. USUS: Aucto exercitu multiplicatis auxiliis, multiplicata cum gloria redii.

MULTĬTŪDO, ĭnis, f. Multitude, foule. SYN. Frequentia, celebritas, turba, cœtus, caterva, populus, vulgus, corona, manus, chorus, colluvies. EPITH. Armata, concitata, congregata, domestica, egens, imperita, incredibilis, indocta, infima, infinita, innumerabilis, magna, miranda, repentina, splendidior, tanta, turpis, urbana, universa. USUS: Hominum multitudinem congregare, cogere. Quanta multitudo, quanta vis hominum! Multitudo beneficiorum. Cf. Copia, Numerus.

MULTO, Bien, beaucoup, de beaucoup. SYN. Longe, multis vel omnibus partibus, non paulo, haud paulo, impendio, longo intervallo. USUS: Multo doctior. Meo judicio multo stare malo, quam aliorum.

MULTUM, Beaucoup, souvent, longtemps. SYN. Valde, sane, non parum, sane quam; nescio, quid. )( Parum. USUS: Res diu multumque agitata. Multum ad salutem alicujus conferre.

MULTUS, a, um, Nombreux, en grand nombre. SYN. Multiplex, frequens, non pauci. ADV. Ita, ut, non ita, non parum, quam minime, nimis, fortasse, valde, minus. PHRAS. 1. Multi affuere, ils vinrent en grand nombre. Frequentes, conferti aderant; magnus numerus erat eorum, qui præsentes interfuere; multitudo hominum forum inundaverat, impleverat. 2. Multa et varia erant consilia, les avis étaient nombreux et différents. Mille indies nova consilia; sexcenta erant de re consilia. Longum sit explicare quot in sententias abierint senatores; plura, quam pro numero senatorum, erant consilia; quot capita, tot erant sententiæ; plura pene consilia, quam capita numerabantur. USUS: 1. Multæ et magnæ res. 2. Præclarus, grand, illustre. Tuum nomen multum est in his locis. 3. Prolixus, longus, nimius, long, diffus. Multus est in laudando. Multus sermo, ad multum diem extractus. Ne in re tenui multus ac insolens sim, pour n’être pas trop long.

MŪLUS, i, m. Mulet. USUS; Mulus clitellarius. Mutuum muli scabunt (PROV.), ce sont deux mulets qui se grattent, en parl. de deux personnes qui se louent mutuellement.

MUNDĀNUS, a, um, Du monde, de l’univers. SYN. Mundi civis et incola. PHRAS. 1. (Res mundanæ, VULG.), choses de la terre. Res caducæ, perituræ, fugaces, profanæ, inanes, infimæ, mortales, humanæ, fluxæ res et fragiles. 2. (Homo mundanus, VULG.), mondain. Homo rerum fluxarum blandimentis implicitus; humanæ vitæ deliciis ac commodis impense deditus; illecebris vanarum oblectationum captus, et irretitus; qui res fugaces et caducas ardenti studio persequitur; omnibus humanæ vitæ voluptatibus obsequitur. USUS: Socrates rogatus, cujas esset? mundanum se dixit, nempe mundi civem et incolam. Cf. Mundus.

MUNDĬTĬA, æ, f. Propreté. SYN. Elegantia, lautitia. EPITH. Non odiosa. USUS: Adhibenda est munditia, non odiosa, nec exquisita nimis, il faut avoir une propreté, une élégance qui ne dégénère pas en insupportable recherche.

1. MUNDUS, a, um, Propre, élégant. SYN. Elegans, lautus. )( Sordidus. USUS: Vir mundus et elegans.

2. MUNDUS, i, m. Monde, univers. SYN. Orbis terrarum, orbis universus, rerum universitas; pulcherrimum naturæ regnum; orbis theatrum; universitas rerum, qua omnia continentur; natura universa; mundi moles; civitas communis mortalium atque immortalium. EPITH. Æternus, amens, sapiens, aptus, beatus, bonus, pulcher, salutaris, ornatus aspectu, constans, communis, disertus quidem, et mathematicus et musicus, omnium doctrinarum eruditus, postremo philosophus; expers consilii, globosus, immensus, immundus, parum mundus, levis undique, æquabilis et a medio ad summum par, perfectus et absolutus, litterratus, melior, mortalis, sempiternus, præditus animo et sensibus, rotundus, ardens, pulcher, quietus, similis, singularis, unigenus, omnium rerum, quæ naturæ administrantur, seminator et parens et educator atque auctor, universus, stabilis, volubilis. PHRAS. 1. (Sic agitur in mundo, VULG.), ainsi on se conduit dans le monde. Sic est vita hominum; sic vivitur; sic natura comparatum est; ita fert hominum consuetudo; sic sunt homines. 2. Quamdiu mundus stetit, depuis la création du monde. Post natos homines; post hominum memoriam; post natum hominum genus. 3. Quamdiu mundus stabit, jusqu’à la fin du monde. Dum genus hominum erit. 4. Quidquid in mundo est, tout ce qu’il y a dans le monde, sous le soleil. Quidquid cœlum suo ambitu complectitur; quidquid in se continet orbis terrarum; quidquid in orbe terrarum est. 5. (Egregie se accommodare novit mundo, VULG.), il sait se faire tout à tous. Mores ex hominum moribus feliciter effingit; vitæ rationem ad communem vivendi modum belle exigit; vitam ex usu hominum agit; ex communi lege metitur, ad communem vivendi morem mores fingit suos. Cf. Sæculum. USUS: Naturam mundi, et pulchritudinem contemplari. Democritus ait innumerabiles esse mundos. Mundi ætates, partes.

MŪNĔRO, as, avi, atum, are, a. et.

MŪNĔROR, aris, atus sum, ari, d. Donner en présent, gratifier de. SYN. Largior. ADV. Opipare. USUS: Opipare me muneratus est. Cf. Remuneror.

MŪNĬA, ōrum, n. pl. Affaires, devoirs, offices; charges publiques, magistrature. SYN. Munera, onera. USUS: Suis cervicibus publica munia sustinere. Obire munia. Cf. Officium, Munus, Magistratus.

MŪNĬCEPS, ĭpis, m. Citoyen d’un municipe, d’une ville libre. SYN. Civis, popularis, qui e municipio est. EPITH. Honestissimus, ornatissimus. USUS: Municipes sunt cives Romani suo jure et legibus suis utentes, muneris tantum cum populo Romano honorarii participes, a quo munere capessendo appellari videntur.

MŪNĬCĬPĀLIS, e, gen. com. De municipe, municipal. SYN. Ex municipio. USUS: Homines municipales et rusticani.

MŪNĬCĬPĬUM, ĭi, n. Ville municipale, municipe. SYN. Conventus, colonia. EPITH. Antiquissimum et fidelissimum, frequentissimum, frequens mœstumque, gratum, grave, firmum, honestum, illustre, immune, integerrimum, rusticanum, totum. Reliqua, rusticana, vetera. USUS: Scis cujus municipii sim.

MŪNĬFĬCĒ, Généreusement. SYN. Liberaliter, large, prolixe. USUS: Munifice et large dare aliquid.

MŪNĬFĬCUS, a, um, Généreux, libéral. SYN. Liberalis, largus. Cf. Liberalis.

MŪNĪMEN, ĭnis, et MŪNĬMENTUM, ti, n. Rempart, fortification. USUS: Illa quoque fossa haud parvum urbis munimentum.

MŪNĬO, is, īvi vel ĭi, ītum, ire, a. Entourer un lieu d’une muraille, fortifier. SYN. Firmo, confirmo, obvallo, sepio, obsepio; paro, adorno. ADV. Præclare. PHRAS. 1. Urbem munire, fortifier une ville. Firmissimis præsidiis munimentisque firmare; vallo fossaque cingere; quasi sepimento aliquo vallare; fossam et alia munimenta urbi circumjicere; aditus omnes fossis aggeribusque præsepire; novo munimenti genere impedire, sepire. 2. Castra egregie munita habemus, notre camp est parfaitement fortifié. Castra ita firmavimus, ut nihil tam clausum ad exitus, tam septum undique, tam tutum ad custodiam nec fieri, aut cogitari possit; castra ex omni parte præmunita, præsidiis militum tecta, probe obvallata; munitionibus valida habemus; castra vallo, vallum congestis arboribus septum habemus, ne qua intrare in munimenta hostis possit. Cf. Munitus. USUS: 1. Munite communem arcem bonorum, obstruite perfugia improborum. 2. Sterno, facio, frayer le chemin. Munire viam sibi ad honores. 3. Reparo, reficio, défendre, protéger. Munire alveum, ripam, aditum. 4. TRANSL. Viam et aditum ad aliquem sibi munire. Tueri et munire se adversus incumbentia discrimina; benevolentia multorum se munire, se faire un rempart de l’affection publique.

MŪNĪTĬO, ōnis, f. Fortifications, ouvrages de défense, murs, remparts. USUS: Operibus et munitionibus sepire urbem. Operis munitione, et concursu militum, et telorum repulsu submotus hostis.

MŪNĪTŎR, ōris, m. Celui qui fortifie, ingénieur militaire.

MŪNĪTUS, a, um, Muni, fortifié, défendu. SYN. Septus, vallatus; armatus, stipatus. PHRAS. 1. Locus natura munitus, lieu fortifié par la nature. Oppidum positu munitum; locus ipso satis positu defensus; oppidum loci natura tutum a periculo; defendit se ipse locus; ipsa loci natura facile repellit periculum, in ipso loco satis est ad firmitatem præsidii; oppidum ingenio situs, locique natura, firmum. 2. Locus arte munitus, lieu fortifié par l’art. Munitum manu oppidum. Munitus opere locus. Locus munitionibus obseptus; objectis aggeribus a periculo tutus. Cf. Munio. USUS: 1. Munitus firmissima hominum benevolentia. Urbs natura ac loco munita, succincta portubus, armata muris. Regulus virtutum præsidio munitus. Munitus ad vitæ custodiam. 2. TRANSL. Sapientia munitum pectus gerere.

MŪNUS, ĕris, n. Don, présent; service, office, devoirs, fonctions. SYN. Donum, beneficium, largitio; officium, provincia. EPITH. Ædilitium, amplum, gratum, annuum, candidatorium, consulare, dignum, expletum, divinum, exiguum, extraordinarium, latum, magnificum, mediocre; perfectum, præclarum, provinciale, proprium, publicum, servile, sordidum, pristinum, senatorium, certum. PHRAS. 1. Muneribus corrumpi se sinit, il se laisse corrompre par les présents. Muneribus facile delenitur; pretio sollicitari atque etiam labefactari fides ejus solet; pretio addictam fidem gerit; est, quem pecunia non oppugnes modo, sed expugnes; venalem habet pretio fidem; quæstui omnia in illo sunt venalia, fides, jusjurandum, æquitas. 2. Munus alicui imponere, imposer une charge à qqn. Muneri aliquem præficere, præponere; munus alicui assignare; partes judicis, quæstoris, etc. dare, imponere; imponere alicui personam judicis, etc. Provinciam alicui decernere, dare, tradere; provinciæ, procurationi præficere; procurationem committere. 3. Munus aliquod gerere, remplir une fonction. Munus sustinere, obire, exsequi; muneri præesse; munere fungi; provinciam habere, sustinere, obire, administrare; liberaliter dextereque munia obire; procurationem habere; personam judicis, etc. sustinere, gerere, tenere, tueri; partes judicis agere. 4. Munus mihi obtigit, on m’a confié une charge. Munus mihi obvenit; mihi mandatum est; ad procurationem ejus muneris vocatus sum; provincia mihi obvenit; obtigit; provinciam cepi, accepi. 5. Munere hoc orbatus est, il a été privé de cette charge. Munus illi ereptum est; a procuratione amotus; procuratione privatus; munere exutus est; ea provincia illi abrogata est; ejus muneris partes illi ereptæ sunt. 6. Muneri suo satisfecit, il a satisfait aux devoirs de sa charge. Munere egregie perfunctus est; munus pro sua et reipublicæ dignitate gessit; partes eas egregie sustinuit, egit, tuitus est; nihil in eo munere gerendo officii, nihil diligentiæ desiderari passus est; summam ex eo munere laudem collegit, tulit, retulit, sibi peperit, comparavit; officium integre cumulateque præstitit. 7. Hoc tui muneris est, c’est votre office, cela vous regarde. Hoc partes tuæ sunt; id tuum est; tui officii est; tuum id munus est, tuarum id partium est; ad te, ad tuum officium pertinet, tuæ curationis res ista est; tua ista curatio est. USUS: Munera dare, largiri, mittere, afferre. Munera sua apud aliquem bene collocare. Munus concinnare. Munus verbis ornare. Muneribus populum delinire. 2. Officium, provincia, dignité, emploi public. Ad munus aliquem instruere. Muneri præficere aliquem. Munus, partes, personam Consulis suscipere. Muneri succedere. Munus defugere. Munerum immunitatem alicui dare. Cf. Donum, Officium, Magistratus.

MŪNUSCŬLUM, i, n. Petit présent, léger don. SYN. Donum exiguum, tenue munus. EPITH. Tenue. USUS: Munuscula non ingrata misit.

MŪRĀLIS, e, gen. com. De mur, mural. USUS: Tormentum murale, machine de guerre pour ébranler les murailles, bélier. Muralis corona, couronne murale.

MŬRĬA, æ, f. Saumure, eau salée. SYN. Aqua multo sale condita. USUS: Caro muria condita. Piscis muriæ incoctus.

MURMUR, ŭris, n. Murmure, bruit sourd; bruit, son. SYN. Fremitus, mugitus, strepitus. USUS: Murmur ortum aliorum cum assensu, aliorum assentientes increpantium.

MURMŬRO, as, avi, atum, are, n. Murmurer, faire entendre des murmures; gronder. USUS: Fremitus murmurantis maris, frémissements de la mer qui murmure.

MŪRUS, i, m. Mur; rempart, le plus souv. au pluriel. SYN. Mœnia, paries. EPITH. Firmissimus. PHRAS. 1. Muri pars tormentis dejecta est, les machines ont abattu une partie des murailles. Pars muri tormentis labefactata est; murorum pinnæ frequentibus tormentorum ictibus detersæ sunt; pars mœnium tormentis prostrata, diruta, deturbata, aditum hosti patefecit; verberata crebris tormentorum ictibus mœnia ruinam traxere; disjecta tormentis mœnia; pars una muri tormentis diruta continentibus ruinis urbem nudavit; murus cum ingenti fragore procidit; oppidum ruinis mœnium est patefactum; tormentorum tot ictibus secuta murorum strages; murorum hiatus; mœnium ruina; quassati muri labes; imposita muris plaga ruinam impulit. Quassata pars muri ruinam dedit, ruina collapsa est, ruinam fecit; crebri tormentorum ictus muri ruinam, stragem edidere. Convulsa tormentorum ictibus mœnia et disjecta sunt. 2. Muros tormentis ferire, ouvrir une brèche à coups de canon. Muros tormentis quatere, labefactare; munimentorum ruina aditum in urbem moliri; crebris tormentorum ictibus mœnia verberare; in muros impressionem facere. 3. Murorum hiatum reparare, réparer une brèche. Quassatam muri partem objectis saxis reficere; mœnium ruinam instaurare; muri labem obducta raptim lorica defendere; pinnas loricasque ex cratibus attexere; pluteos vallo addere; desidentem murorum labem pluteis cratibusque reficere, sarcire. 4. Hostes ex murorum ruina depellere, chasser les ennemis des murailles en ruines. Ad prostrati muri ruinas; ad ruinosam muri labem; ad quassatum muri hiatum; ad labefactum muri partem hostes irruptionem molientes arcere; hostem impressionem in munimentorum ruinas facientem depellere; ex ipsis mœnium ruinis hostem submovere. USUS: Leges propugnacula et muri sunt tranquillitatis et otii. Muro urbem sepire, cingere; circumdare. Murum ingentis altitudinis duximus. Facile subruitur ex imo murus quod cæmenta non calce durata sunt, sed interlita luto, structuræ antiquæ genere. Murus humilior, et scalis facile superabilis.

MUS, mūris, m. Souris, rat. USUS: Platonis Politiam nuper mures apud me corroserunt. Clypei a muribus derosi.

MŪSA, æ, f. Muse, chant. MŪSÆ, ārum, f. pl. Les muses; sciences, études. EPITH. Agrestiores, mansuetiores, proximæ, pulchellæ, superiores. USUS: Cum omnibus Musis rationem habere cogito. Quis tam aversus a Musis? Qui est si ennemi des études? Quis cum musis, id est, cum humanitate ac doctrina, non habet commercium? Cum musis commercium habet unice. Mansuetiores musæ. Cum musis se delectare. Cf. Litteræ.

MUSCA, æ, f. Mouche. USUS: Puer, abige muscas. Depellere muscas. Ne musca quidem.

MUSCŌSUS, a, um, Couvert de mousse. USUS: Nihil alsius, nihil muscosius.

MUSCUS, i, m. Mousse. USUS: Saxum sæpius volutum non obducitur musco, pierre qui roule n’amasse pas mousse. (PROV.).

MUSĬCA, æ, et MUSĬCE, es, f. Art musical, musique. SYN. Cantus, symphonia. PHRAS. 1. Musica valde delector, j’aime beaucoup la musique. Musicæ studio teneor; studio sonorum capior; nervorum vocumque cantibus delector; fidibus, tibiis modulate canentibus; fidiculis numerose sonantibus, varietate sonorum; mollissimis et delicatissimis in cantu flexionibus mirifice delector; pulsis scienter fidium nervis, vocum gravitate ac varietate concitari animum vehementer sentio. 2. (Ille textum fecit, ego musicam, VULG.), il a fait les paroles et moi la musique. Ille materiam subjecit, ego modulate illam descripsi; ille verba, modos ego ac numeros adinveni; voces ille subjecit, ego modis musicis illigavi. 3. (Interea musica instrumentalis fuit, VULG.), pendant ce temps il y eut un concert instrumental. Interea tibiis fidibusque modulate canebatur; sub hæc cantus nervorum et tibiarum personabat; cantatum interea tibiis fidibusque; interea symphonia, pulsis scienter fidium nervis canebat. USUS: Leges musicæ. Musicam Damon et Aristoxenus tractaverunt. Cf. Cano.

MŪSĬCUS, i, m. Musicien. SYN. Musicis eruditus, symphoniacus, qui voce, fidibus, etc. canit. USUS: Musici, qui erant quondam iidem Poetæ.

MUSTĀCĔUM, i, n. Sorte de gâteau où il entrait du vin doux et que l’on faisait cuire sur des feuilles de laurier. Cibi genus. USUS: Laureolam in mustaceo quærere, chercher une couronne de laurier dans un gâteau au laurier, c. à d., se faire valoir par des bagatelles (PROV.).

MUSTĒLA, æ, f., Belette, fouine. USUS: Mustela catulos suos quotidie transfert.

MUSTUM, i, n. Moût, vin doux. EPITH. Novum, dulce. USUS: Nova ista quasi de musto et lacu fervida oratio.

MŪTĀBĬLIS, e, gen. com. Changeant, variable, inconstant. SYN. Quod habet mutationem. PHRAS. (Valde mutabilis homo est, VULG.), cet homme est très inconstant. Animum ex levibus fortunæ momentis suspensum gerit; parum constat. Cf. Varius, Inconstans. USUS: Omne corpus mutabile. Mutabile vulgus. Polypo mutabilior. Sidera mutabili ratione labuntur. Cf. Varius, Inconstans.

MŪTĀBĬLĬTAS, ātis, f. Mobilité, mutabilité. USUS: Inconstantia et mutabilitas mentis.

MUTĀTĬO, ōnis, f. Changement, variation. SYN. Permutatio, motus, conversio, inclinatio. EPITH. Crebra, magna, manifesta, misera, suspiciosa, imbecillis, minuta, varia. USUS: Optimus est portus pœnitenti mutatio consilii. Coloris, morum, officiorum mutatio. Mutationes quatuor temporum. Mutationem moliri, facere, subire. Magnam voluntatis mutationem afferre.

MŬTĬLO, as, avi, atum, are, a. Mutiler, couper, estropier. SYN. Diminuo. USUS: Mutilatum exercitum in Galliam duxit. Naso, auribus, membrorum parte mutilati.

MŬTĬLUS, a, um, Mutilé, tronqué. SYN. Diminutus, mutilatus. )( Integer. USUS: Mutila quædam et hiantia loqui, prononcer des phrases tronquées, parler sans suite. Cornibus mutilus.

MŪTO, as, avi, atum, are, a. Mouvoir, déplacer; changer, modifier. SYN. Mutationem facio, permuto, inverto, converto, immuto, commuto, vario. ADV. Turpissime, leviter, paulatim, repente, valde. PHRAS. 1. Locum mutavit, non ingenium, il changea de lieu, non de conduite. Nihil de suis institutis immutavit; mores antiquos non exuit, non correxit; novum ingenium non induit, nec in diversum animum mutavit; nihil de actionum suarum cursu deflexit; loci mutatione nihil a versus a prioribus institutis, nec ad alia se consilia contulit, in alios mores non abivit; commutatio loci quidem facta est, sed ab ingenio suo nihil variavit. 2. Fortuna mutata est, la fortune a tourné. Fortuna jam verterat; fortuna jam variaverat; fortunæ inclinatio quædam facta erat; eam rem conversio rerum, et inclinatio temporum secuta est; fortunæ mutatio in contrarium facta est; paucis diebus magna erat rerum facta commutatio, ac se fortuna inclinaverat. Res in contrarium verterat. 3. Mutare consilium, changer de résolution, de plan, de projet. Calculum reducere; decedere de sententia; discedere a sententia. 4. Mutare ferociam, changer son naturel sauvage. De asperitate multum lenire atque submittere; in mores a veteri asperitate alienos verti; supercilium remittere, ponere. 5. Tempus concedere ad mutandam sententiam, accorder du temps pour changer d’idée. Tempus dare ad receptum pertinacis sententiæ. USUS: Pactiones, consilium, genus dicendi, moris, vestem, sententiam mutare. Civitatem, solum mutare. Nihil mutavit odor, nihil mutatus est.

MŪTŬĀTĬO, ōnis, f. Action d’emprunter, emprunt. USUS: Multos minutis mutuationibus defraudavit.

MŪTŬĒ, Réciproquement, en retour. SYN. Vicissim, mutuo. USUS: Officiis mutue respondere, répondre aux bons offices.

MŪTŬO, Mutuellement, réciproquement. SYN. Mutue. USUS: Fac, valeas meque mutuo diligas.

MŪTŬOR, aris, atus sum, ari, d. Emprunter qqche à qqn. SYN. Mutuam sumo pecuniam; utendum aliquid accipio. ADV. Aliunde. USUS: Orator subtilitatem e philosophia mutuatur, et vicissim reddit ubertatem orationis et ornamenta dicendi.

MŪTUS, a, um, Muet. SYN. Elinguis, tacitus. )( Loquens, eloquens. USUS: Civitas fracta malis, muta, debilitata metu. Curia elinguis, mutum forum. Tempus mutum a litteris. Cf. Obmutesco.

MŪTŬUM, i, n. Emprunt. USUS: Pecuniam sumere mutuum.

MŪTŬUS, a, um, Emprunté, prêté; mutuel, réciproque. SYN. Par, æqualiter, respondens. USUS: Pecuniam dare mutuam, sumere mutuam. Mutuas operas tradere. Beneficentia mutua esse debet. Voluntas mutua. Mutua inter nos officia. In mutua benevolentia amici conquiescunt.

MY̆ŎPĂRO, ōnis, m. Sorte de navire léger à l’usage des pirates. SYN. Navis piratica, lembus piraticus. EPITH. Perennes, inopes, relicti. Egregius, pulcherrimus.

MYSTĂGŌGUS, i, m. Celui qui conduit qqn dans les lieux consacrés aux mystères. SYN. Rex sacrorum.

MYSTĒRĬUM, ĭi, n. Cérémonies secrètes; mystère. SYN. Sacra res occulta. EPITH. Augustum, tantum. USUS: Hoc tacitum tanquam mysterium teneas. Mysteria aperire, enuntiare nefas. Epistolæ nostræ multum habent mysteriorum.

N

NÆ, Assurément. SYN. Profecto, valde. USUS: Næ illi vehementer errant.

NÆNĬA, æ, f. Chant funèbre. USUS: Næniæ nomine Græci lugubres cantus appellant.

NÆVUS, i, m. Tache sur le corps. SYN. Corporis macula. USUS: Farina decocta in aceto nævos tollit.

NAM, Car. SYN. Enim, namque, etenim, siquidem, quippe, nimirum, videlicet, sane.

NAMQUE, En effet, à savoir. SYN. Siquidem.

NANCISCOR, ĕris, nactus sum, nancisci, d. Acquérir, obtenir, recevoir, trouver. SYN. Invenio, adipiscor, consequor, assequor, mihi obvenit, offertur mihi. USUS: Si quid firmitatis, virium, laxamenti nactus fuero. Cf. Acquiro.

NĀRIS, is, f. Narine; au pl. NĀRES, ĭum, f. Les narines, le nez. SYN. Foramen nasi geminum. USUS: Nares semper patent. Fasciculum ad nares admovere.

NARRĀTĬO, ōnis, f. Narration, récit. SYN. Rerum gestarum expositio. EPITH. Aperta, ficta, brevis, probabilis, dilucida, jucunda, longa, obscura, perspicua, suavis, verisimilis; breves, incredibiles, indoctæ, molestæ. USUS: Narrationes non historico modo, sed prope quotidiano sermone exponere, explicare.

NARRĀTOR, ōris, m. Narrateur, conteur, historien. USUS: Imitator et narrator facetus.

NARRO, as, avi, atum, are, a. Raconter. SYN. Rem gestam narratione expono, demonstro, dico. ADV. Bene, hercule, breviter, diligenter, dilucide, enodate, graviter, sane et probe, jucunde, male, memoriter, multum, novissime, probabiliter, venuste, interrupte, ornate, palam, pervarie. PHRAS. 1. Narratur, on raconte, on rapporte, le bruit court. Traditum memoriæ est; tenet fama; incorruptis rerum gestarum monumentis traditur; fama est; variorum sermonibus jactatur; fama nascitur, surgit, manat, percrebescit, dissipatur, peragrat, pervadit urbem, venit, pervenit ad aures; fama exit de re; memoriæ proditum est. 2. Res dupliciter narratur, il y a deux récits différents. Duplex inde fama est; duplex inde de re prodita est memoria; variat fama. 3. Rem omnem ex ordine narrabo, je vous raconterai tout en détail. Dicam, eloquar, aperiam, significabo, exponam, explicabo rem omnem, ut gesta est. Scies, cognosces, audies ex me, quæ facta sunt. 4. Rem eamdem sæpissime narrat, il raconte toujours la même chose. Rei gestæ narratione aures complet, implet, obtundit; rem eamdem sæpe auribus inculcat. USUS: Plurima de tuis narrantem multa voluptate audivi.

NARTHĒCĬUM, ĭi, n. Vase ou boîte à médicaments, à parfums. SYN. Myrothecium. USUS: Medicamenta illa tanquam de narthecio promebat.

NASCOR, ĕris, nātus sum, nasci, d. Naître. SYN. Orior, in vitam venio, introeo, ingredior; ortum habeo, in lucem edor, suscipior, primam lucem aspicio, lucem accipio, alicujus satu edor, procedo, vitæ lumen adeo, in lucem prodeo. )( Morior. ADV. De integro, improviso, similiter. USUS: Suapte sponte nasci. Pestis homini ab homine nascitur. Cf. Orior.

NASSA, æ, f. Nasse de pécheur. SYN. Vas vimineum ad capiendos pisces. USUS: Ex hac nassa exire cupio, non ad fugam sed in spem mortis melioris, je veux sortir de cette nasse, de ce mauvais pas.

NASTURTĬUM, ĭi, n. Cresson. RAD. a nasi tormento, ex acri ejus odore. USUS: Persas negat Xenophon ad panem adhibere quidquam præter nasturtium.

NĂSUS, i, m. Nez. USUS: Nasus ita locatus, ut quasi murus oculis interjectus videatur. Naso suspendere aliquem, se moquer de qqn. Illudere aliquem.

NĀSŪTŬLUS, a, um, Moqueur, railleur. USUS: Uxor didacula et nasutula.

NĀSŪTUS, a, um, Qui a un grand nez; fin, spirituel, moqueur. USUS: Homo nasutus, homme fin, avisé, railleur.

1. NĀTĀLIS, is, m. Le jour de la naissance. USUS: Agere diem natalem. Scripsi hæc natali meo.

2. NĀTĀLIS, e, gen. com. De naissance, natal. USUS: Natale solum, Patria. Natalis dies.

NĂTĀLĬTĬA, ōrum, n. pl. Fête pour célébrer le jour de la naissance. USUS: Natalitia dare, celebrare. Natalitia in hortis dedi.

NĀTĀLĬTĬUS, a, um, Relatif au jour de la naissance. SYN. Ad natalem diem pertinens. USUS: Natalitia sidera omnia, tous les astres peuvent présider à la naissance.

NĂTĀTĬO, ōnis, f. Natation.

NĀTĬO, ōnis, f. Nation, peuple. SYN. Gens. EPITH. Eruditissima, levissima, magna, officiosissima, religiosa, tota; acerrimæ, bellicosissimæ, cæteræ, communes, deditæ scientiis, exteræ, externæ, conquassatæ, immanes, inimicissimæ, miseræ, multæ, sociæ, ultimæ. USUS: 1. Cæsar natione Romanus. Erudita Græcorum natio. 2. Ordo, race, gent. Tota natio candidatorum. Natio optimatum.

Nativitas Domini, La Nativité de JÉSUS-CHRIST. PHRAS. Augustissimus et omnium, qui post homines natos illuxerunt orbi, faustissimus dies, quo rerum universarum opifex, DEUS, humanis indutus artubus, ex Matre Virgine natus est. Ortus natalis Christi Servatoris nostri.

NĀTĪVUS, a, um, De naissance; naturel, natif. USUS: Hujus gentis domesticus et nativus sensus est. Malum nativum. Verba nativa et simplicia, quasi sponte nata, mots racines, radicaux.

NĂTO, as, avi, atum, are, n. Nager. SYN. Trano. PHRAS. 1. Trans flumen natavit, il passa le fleuve à la nage. Flumen natando trajecit; in adversum littus natatione evasit; flumen transnavit; incubans cortici nando in littus evasit; secundo primum flumine delatus, brevi post trajectu, utribus innatans in tutum pervenit; inflati utres eum transvexere; subivit aquam et fluctus diverberando in littus enatavit; utribus incubans in adversum littus deferebatur. 2. Sub aqua natavit ad urbem, il arriva à la ville en nageant sous l’eau. Aquam subivit et occulto lapsu ad urbem usque penetravit. USUS: Natabant pavimenta vino.

NĂTRIX, īcis, f. Hydre, serpent d’eau. Serpentis genus.

NĀTU, Par la naissance, l’âge, les années. SYN. Ætate. USUS: Grandis natu matrona. Natu major, minor. Natu maximus, minimus, stirpis maximus, etc.

NĀTŪRA, æ, f. Nature. SYN. Communis hominum parens, DEUS ipse; provida solersque mater rerum omnium; vis ingenita, causa intima in rebus universis; mundi moles, rerum universitas; item: Ingenium, indoles, conditio, status. EPITH. Paulo acrior, admirabilis, angusta, animalis, antiqua, apta, aspera, beata, mortalis, sempiterna, blanda, cœlestis, communis, commutabilis, conservatrix, congrua, continuata, depravata, deterrima, eximia, expers rationis, fera, immanis, fervida, generata, humida, idonea, ignea, ignota, imbecilla, importuna, impurissima, inanima, infensa, intelligens, sapiens, invicta, locupletior, quasi lena sui, mira, mitis, clemens, mortalis, multiplex, firmior, obscura, præstans, parens, patibilis, perfecta, perpetua, plenior, præpotens, prolixa, benefica, propria, provida, solers, pulcherrima, recta, simplex, singularis, socors, spirabilis, superior, tacita, terrena, tristis, recondita, vana, varia, vitiosa, universa. Dissimiles, divinæ, multæ, optimæ. PHRAS. 1. Natura parum in te benigna fuit, la nature à été pour vous une marâtre. Naturam expertus es parum liberalem; satis angusta natura te suis copiis instruxit; suis te bonis abundare natura notuit; natura sic tecum egit, ut noverca potius, quam mater fuisse videatur; non optime de te merita est natura; non multum naturæ debes. Non est, cur naturæ gratias agas. Possum in te quidvis potius, quam naturæ subsidia laudare. Naturæ bona, quibus abundant alii, in te desiderantur, requiruntur, non agnoscuntur. Inops es a naturæ bonis; desunt ea, quæ natura alioquin impertit, largitur præsidia. 2. (Nescio quam nunc naturam sibi assumat, VULG.), je ne sais quel caractère nouveau il se forme. Nescio, quod novum induat nunc ingenium; in quos mores abeat; in quos mores se formet; quæ instituta sequatur. Cf. Degenero. 3. Naturam nactus est bonam, il a un bon naturel. Naturæ bonitas in eo eximia, præclara indoles, humanitas singularis; naturam nactus est eximiam atque illustrem; naturam fautricem habuit in tribuendis animi virtutibus; naturæ habitus in eo singularis, ac prope divinus; animus illi e natura bene informatus; animi ingenium magnarum rerum capax et appetens; iis bonis, quæ natura data sunt, naturæ donis, naturæ muneribus, animi dotibus ita ornatus, quidvis ut consequi natura duce posse videatur. 4. Natura tetrica est, il est naturellement triste. Ea est asperitate naturæ, tam acerba indole ac intractata, nihil ut fingi difficilius ac morosius possit; tristi est ingenio ac illepido; asper moribus ac natura, quæ consuetudinem reddit difficilem. 5. (Natura mea talis est, VULG.), tel est mon caractère, je suis ainsi. Ita natura fert mea; in hos mores me natura finxit; ingenio hoc sum ac indole; ita natura factus sum; sic homo sum. USUS: 1. Ad majora nos genuit natura. Natura est, quæ mundum omnem continet ac tuetur. 2. Vis ingenita et potestas rerum, nature. Natura ipsa nos admonet. Ita natura comparatum. Naturæ speculator. 3. Rerum universitas, mundus, le monde, l’univers, l’ensemble des êtres. Naturæ fabrica incredibilis. In rerum natura quærenda sunt, quæ materia, quæ forma. 4. (Essentia, VULG.), essence, qualité naturelle. Cujus rei ea vis est, ea natura. Vis et natura justitiæ. 5. Ingenium, mores, nature, naturel, caractère. Victoria natura insolens. Natura in pueris, ut in spectaculis, cernitur. Homo optima, tristi, recondita natura. Naturæ asperitas. Ad naturam eximia quoque ars accedit. 6. Judicium, ratio naturalis, raison naturelle. Natura duce errari non potest. 7. Temperatio, habitudo, habitude. Corporis natura in ægroto cognoscenda est. 8. Ortus, origo, principium, naissance. )( Ars, institutum. Non natura, sed instituto quodam id fit. Natura ita erat factus, ut, etc. Hæc vitia a natura habet. 9. Status, conditio, cursus, cours naturel des choses. Ea erat natura temporum, is cursus, etc.

NĀTŪRĀLIS, e, gen. com. Naturel. SYN. Nativus, innatus, insitus, a natura profectus vel ortus; secundum naturam, naturæ congruens, quod a natura est, quod homini naturaliter, insitum est. )( Fucatus, artificiosus. ADV. Maxime. USUS: Naturalis non fucatus nitor. Milvio naturale bellum est cum corvo. Quæstiones, res naturales, physicæ.

NĀTŪRĀLĬTER, Naturellement, conformément à la nature. SYN. A natura, secundum naturam, natura, ipsius naturæ habitu. USUS: Quod homini naturaliter insitum est, eo uti decet.

1. NĀTUS, i, m. Fils. SYN. Filius. )( Parens, procreator. USUS: Naturaliter a procreatoribus nati diliguntur. Vox alioquin Poetis frequentius in usui quam oratoribus.

2. NĀTUS, a, um, Né, issu. SYN. Ortus, editus, procreatus, progenitus, prognatus, alicujus satu vel partu editus, in lucem editus. ADV. Fortuito, necessarie, optime, ex improviso. USUS: Honesto, amplo, obscuro loco natus; patricio sanguine natus. Scipio ad excidium Carthaginis natus, aptus, factus; aptus, natus ad omnem eloquentiam. Quidam ita habiles, ut non nati, sed ab aliquo Deo ficti videantur. Natus servituti, abdomini.

NAUCUS, i, m. Chose sans aucune valeur, un rien, un zeste de noix. SYN. Juglandis putamen, res nihili. USUS: Nauci facio, non nauci habeo, je ne fais aucun cas, je n’attache aucune valeur.

NAUFRĂGĬUM, ĭi, n. Naufrage. SYN. Jactura, quæ fit nave fracta. EPITH. Æterna, maxima, missa, extrema. PHRAS. Naufragium passus est, il fit naufrage. Navem fregit, naufragium fecit; naufragio interiit; fractæ navis et fortunarum jacturam fecit; naufragio periit; navis onere suo plane capta atque depressa est. Navis expulsa atque ejecta fluctu, fracta est, elisa est; navis hausta mari est; confracta illi navis est; navis procellis diu quassata, postremo demersa est; navis jactata ventis, tempestatibus vexata, postremo fluctibus cessit. USUS: 1. Naufragium reficere, colligere. Naufragio projici, expelli. 2. TRANSL. Calamitas, malheur, désastre, ruine. In naufragio reipublicæ, fortunarum, rerum, rei familiaris, patrimonii. Hæc una e naufragio tabula mihi superest. Tot clarissimorum regum ducumque naufragia considera. Cf. Navis.

NAUFRĂGUS, a, um, Qui fait ou qui a fait naufrage, naufragé. SYN. Naufragio ejectus, mari haustus, qui naufragium facit. EPITH. Natans, sapiens. USUS: Corpora, saxa naufraga.

NAUSĔA, æ, f. Mal de mer, nausée. SYN. Stomachi fastidium. USUS: Navigavimus sine timore et nausea. Ne nauseæ molestiam susciperes æger.

NAUSĔO, as, avi, atum, are, a. Avoir des nausées, mal au cœur. SYN. Stomachi fastidio laboro, abhorreo. PHRAS. Nauseo pisces, je déteste les poissons. Fastidio sunt pisces; fastidium stomacho movent, generant pisces; nauseam movent, afferunt, generant pisces. USUS: Sudet, palleat, quidlibet, modo ne nauseet, faciat.

NAUTA, æ, vel NĀVĬTA, æ, m. Navigateur, matelot, marin, pilote. SYN. Naviculator, navicularius, remex. EPITH. Inviti, timidi. USUS: Nautarum alii malos scandunt, alii sentinam exhauriunt, gubernator clavum tenens ad puppim sedet quietus.

NAUTĬCUS, a, um, De nautonnier, naval, nautique. USUS: Nauticarum rerum scientia. Nautica impedire ministeria.

NĀVĀLE, is, n. Chantiers de construction, lieu où l’on construisait et radoubait les navires. SYN. Armamentarium, locus in quo naves ac opera navalia fiunt et servantur. USUS: Muri, portus, navalia.

NĀVĀLIS, e, gen. com. De vaisseau, naval. USUS: Pugna, disciplina navalis, bellum navale.

NĀVARCHUS, i, m. Capitaine, commandant de vaisseau. SYN. Gubernator et magister navis, navicularius.

NĀVĬCŬLA, æ, f. Petit bateau, barque. SYN. Parva navis, lembus, navigiolum.

NĀVĬCŬLĀRĬA, æ, f. Métier d’armateur, commerce maritime. SYN. Ars nautica. USUS: Naviculariam facere.

NĀVĬCŬLĀRĬUS, ĭi, m. Propriétaire de navires, armateur. SYN. Naviculator, navarchus, navis gubernator.

NĀVĬCŬLĀTOR, ōris, m. Armateur. SYN. Navicularius.

NĀVĬGĀBĬLIS, e, gen. com. Navigable, où l’on peut naviguer. USUS: Flumen navigabile.

NĀVIGĀTĬO, ōnis, f. Navigation. SYN. Navigationis cursus, cursus navalis. EPITH. Bona, hiberna, odiosa, longa, hiemalis, portuosa, perdifficilis, vehementior. USUS: Tandem e diutina navigatione in portum veni.

NĀVĬGĬUM, ĭi, n. Toute espèce de navire, vaisseau, bâtiment, barque. SYN. Navis. USUS: Proficisci probo navigio, bono gubernatore ac tranquillitate. Cf. Navis.

NĀVĬGO, as, avi, atum, are, a. et n. Naviguer, voguer. SYN. Navi, in navi vehor navem ago. ADV. Bellissime, bene, caute, commode, considerate, diligenter, expeditius, explorate, feliciter, incommode, omnino, periculose, prospere, quam cautissime, recte, strenue, tarde, tardius, temere, tuto, ultro citroque. PHRAS. 1. Tempus est navigandi, c’est la saison de naviguer, de se mettre en mer. Non solum nauta significat, sed etiam favonius ipse insusurrat, navigandi tempus esse. Anni tempus navigabile jam præbet mare; nacti idoneum tempus et ventum, e portu exeamus. 2. Vix navigavimus ex portu, à peine étions-nous sortis du port. Vix navim solvimus; vix oras resolvimus, anchoras præcidimus, vellimus; vix conscendimus; vix anchoras præcidimus; vix e portu exivimus; vix e conspectu terræ ablati sumus; vix malum ereximus, vela pandimus; vix navi profecti sumus; vix in altum vela dedimus; vix in altum provecta navis; vix anchoras sustulimus; a terra solvimus, vento nos dedimus. 3. In Græciam navigat, il fait voile pour la Grèce. In Græciam transmittit; in Græciam flectit; in Græciam cursum dirigit; in Græciam transportatur, cursum tenet, navibus proficiscitur, trajicit; in Græciam transvehitur, vela dat, vela facit. 4. Ex Austria in Hungariam navigavit, il descendit d’Autriche en Hongrie. Secundo Danubio descendit, defluxit in Hungariam; secundo flumine in Hungariam delatus est; secundo flumine bellissime in Hungariam decurrit. 5. Cum prope Africæ littora navigarem, quand je côtoyais les rivages de l’Afrique. Cum oram Africæ legerem; navi præterveherem; Africæ littus raderem; cum præter Africæ littus velis ferrer; cum Africæ littus præterveherer. 6. Genuam navigavi, je suis allé par mer à Gênes. Ad Genuam navibus accessi; in portum Genuensem descensionem feci, exscensionem feci; navim adverti Genuensem in portum; navim appuli, navi appulsus sum Genuensem ad portum. Cf. Appello.

NĀVIS, is, f. Vaisseau, navire. SYN. Navigium. EPITH. Bona, constrata, magna, idonea, inanis, instructa, ornata, longa, maxima, oneraria, onusta, optima, parva, plena, postrema, pulcherrima, referta, recta, rostrata, salva, tuta ac fidelis. USUS: Navim ædificare, comparare, instruere, fabricare, ornare, construire, équiper un vaisseau. Navim conscendere; in navem ascendere, se collocare, monter dans un navire. Navem ex portu educere, faire sortir un vaisseau du port, lever l’ancre. Navem subducere, tirer un navire sur le rivage. Navim ad littus appellere, toucher terre, aborder. E navi egredi, desilire, se projicere, descendre de vaisseau. Navem frangere, in ipso portu evertere, ex maximis turbinibus ereptam in portu amittere, faire naufrage. Navis tormentis hostilibus depressa interiit, le navire a péri sous les boulets ennemis. Navis in vadum illisa est, le vaisseau a été brisé sur un écueil. Naves in vadis afflictantur, eliduntur, les navires font naufrage contre les récifs. Navim reficere laceratam, colligere de integro, et ornare, radouber un navire, le réparer. Naves firmare, et anchoris infrenare, mettre le navire à l’ancre. Naves in anchoris exspectant, commorantur, les navires sont à l’ancre.

NĀVĬTAS, ātis, f. Empressement, zèle, ardeur, activité. SYN. Industria, opera. )( Ignavia. USUS: Navitas tua et animus in rempublicam est admirationi. Cf. Diligentia.

NĀVĬTER, Avec zèle, ardeur. SYN. Strenue. USUS: Naviter dicere, pugnare. Cf. Diligenter.

NĀVO, as, avi, atum, are, Faire qqchose avec zèle; rendre un service à qqn. SYN. Præsto, exhibeo. USUS: Operam alicui et studium navare. Suffragia alicui, benevolentiamque navare. Navare atque venditare suam operam alicui.

NĀVUS, a, um, Empressé, soigneux, attentif. SYN. Strenuus, impiger, industrius. )( Ignavus. Cf. Diligens, applico.

NE, Ne.... pas, non. SYN. Ut ne, quo ne, neque. USUS: 1. Quidvis age, dumne abieris. 2. Non, ne. Illud ne quis admiretur. 3. Neque, pas même. Ne istius quidem laudis sum cupidus. Nullas a te litteras habeo, ne famam quidem. 4. An, utrum, si. Humine, an sublime putrescat, nihil interest.

NĔBŬLA, æ, f. Brouillard, vapeur. USUS: Quasi per nebulam aliquid videre. Depulsa nebula diem aperuit.

NĔBŬLO, ōnis, m. Vaurien, polisson; charlatan; dissipateur. SYN. Nugator, nequam, qui mendaciis et dolis nebulas offundit et tenebras. EPITH. Certior, magnus. USUS: Hærebat nebulo, quo se verteret, non habebat. Cf. Nequam, Malus.

NĔBŬLŌSUS, a, um, Plein de brouillards. SYN. Caliginosus. PHRAS. Nebulosum erat, l’air était plein de brouillards. Humidi montes effundebant caliginem, quæ universam rei faciem, quæ prospectum oculorum auferebat; quæ liberum oculorum prospectum prohibebat. Nebulosum erat cœlum et caliginosum; nebula erat ad multum diei, densa adeo, ut lucis usum eriperet, non prospectu modo extra vallum adempto, sed propinquo etiam congredientium inter se conspectu; orta ex lacu nebula campo quam montibus densior sederat; prima luce densa nebula saltum omnem camposque circa intexuit. USUS: Caliginosum, nebulosum cœlum.

NEC, Non, ne pas, ni. SYN. Non, neque. USUS: Nec bona, nec mala.

NECDUM, Et pas encore. SYN. Nondum.

NĔCESSĀRĬĒ vel NĔCESSĂRĬO, Nécessairement, forcément, par nécessité. SYN. Necessitate, ex necessitate, necessariis et maximis de causis.

1. NĔCESSĀRĬUS, ĭi, m. Parent, parente, ami, amie. SYN. Conjunctus, intimus, familiaris, necessitudine conjunctus, aliquem necessitudine attingens. EPITH. Cari, honesti, paterni; communis, conjunctus, inferior. USUS: Inter necessarios mihi conjunctissimus. Eos necessarios habere oportet, quos ineunte ætate dileximus. Necessarius et propinquus meus. Cf. Familiaris.

2. NĔCESSĀRĬUS, a, um, Nécessaire, absolu, inévitable, forcé. SYN. Opus, fatalis. )( Voluntarius. ADV. Æque, maxime, eo magis, vehementissime, summe. USUS: Necessarium est, quod imperatur: voluntarium, quod permittitur. Leges fatales et necessariæ. Necessaria consecutio. Cf. Necessitas.

NĔCESSE, Nécessaire, forcé, indispensable. SYN. Necessum, necessarium, opus. ADV. Plane, quodammodo, valde. PHRAS. Necesse erat id facere, il était nécessaire de faire cela. Casus erat fatalis et necessarius; imposita mihi fuit necessitas id agendi; parendum erat necessitati; serviendum erat necessitati; necessitas me ad ea detrusit; ista experiri necessitas subigebat; coactus rerum necessitudine id suscepi; necessitudo, quæ timidos etiam fortes reddit, eo me adegit; necessitate adductus, compulsus id egi. Necessitas ultimum ac maximum telum huc me adegit; ultima necessitas, id ut facerem, admonuit, expressit; invitus hoc feci et necessitate pressus, adstrictus, coactus. Id factum, quod sic tempus et necessitas flagitaret, quod sic usus posceret, quod sic ratio postularet; consilium necessitas subjecit. Id facere necesse habui. USUS: Comitas omnibus necesse est. Necesse non habui scribere. Necesse puto. Cf. Opus, Decet, Necessitas.

NĔCESSĬTAS, ātis, f. Nécessité, besoin absolu. SYN. Necessitudo, fatum, vis. EPITH. Crudelis, divina, fatalis, honesta, magna, multa, nimia, nova, probabilis, summa, tanta. USUS: 1. Necessitatem alicui imponere, afferre. Necessitate pressus. Ea mihi necessitas obvenit. Necessitati parere, servire. Necessitatem effugere. In rationem versa necessitas, faire de nécessité vertu. 2. Vinculum conjunctioque amoris, parenté, amitié, intimité. Necessitatem amicitiamque violare. Cf. Necesse.

NĔCESSĬTŪDO, ĭnis, f. Liens étroits, rapports intimes, parenté, amitié. SYN. Familiaritas, amicitia, intima consuetudo, conjunctio, necessitas. EPITH. Absoluta, certissima, communis, conjuncta, fraterna, justa, levissima, magna, paterna, privata, recens, sanctior, simplex, singularis, summa, tanta, vetus, magna, nova; simplices et absolutæ. PHRAS. Necessitudinem cum aliquo facere, lier amitié avec qqn. Conjungere necessitudinem cum aliquo; ad suam necessitudinem adjungere aliquem; cum aliquo necessitudinem constituere; aliquem in necessitudinem recipere. Cf. Amicitia. USUS: 1. Quos natura aut voluntas necessitudine aut benevolentia conjunxit. Vetus mihi cum illo necessitudo intercessit. Necessitudinem cum aliquo habere; colere, conservare necessitudinem. Necessitudine me attingit, il est mon ami. 2. Necessitas, nécessité. Necessitudo est, cui vi nulla obsisti potest. In necessitudinem causam confere, faire de qqche une nécessité.

NEC NE, Ou non. SYN. An non. USUS: Sit missum, nec ne, nescio.

NĔCO, as, avi, atum, are, a. Faire périr, tuer. SYN. Necem affero, occido, interficio. ADV. Manifesto, recte, acerbe, crudelissime. USUS: Fame, verberibus aliquem necare. Cf. Interficio, Occido.

NECTAR, ăris, n. Nectar, le breuvage des dieux. SYN. Deorum immortalium potus.

NECTO, is, nexui, nexum, ere, a. Nouer, attacher, unir, joindre. SYN. Connecto, colligo. USUS: Videtis, quanta sit rerum series, ut alia ex aliis nectantur.

NĒDUM, Ce n’est pas pour que, bien loin de, à plus forte raison non. SYN. Non modo, ne dicam, ut ne addam. USUS: Optimis temporibus non potuere, nedum istis miseris.

NĔFANDUS, a, um, Impie, affreux. SYN. Nefarius, detestabilis.

NĔFĀRĬĒ, D’une manière impie, abominable, criminelle. SYN. Turpiter, scelerate. USUS: Nefarie, libidinose, crudeliter egit.

NĔFĀRĬUS, a, um, Impie, maudit, scélérat, affreux. SYN. Sceleratus, consceleratus, scelestus, impius. ADV. Maxime. USUS: Scelus nefarium facere. Cf. Sceleratus.

NĔFAS, Tout ce qui est impie, illicite, injuste; sacrilége. SYN. Scelus detestandum, non fas. )( Licet. USUS: Nefas dictu. Aiebat id sibi nefas esse. Tu nihil mihi nefas censes.

NĔFASTUS, a, um, Malheureux, funeste, impie. SYN. Nefarius, impius, infelix. USUS: Quæ augur injusta, nefasta, dura, vitiosa dixerit, irrita infectaque sunto.

NĔGANTĬA, æ, f. Négation, proposition négative. Vox technica. USUS: Deinde addunt conjunctionum negantiam sic: non, si hoc est et illud; hoc autem non, igitur illud.

NĔGĀTĬO, ōnis, f. Action de nier, dénégation. SYN. Infitiatio. USUS: Negatio et infitiatio facti.

NĒGLECTĬO, ōnis, f. Négligence. SYN. Neglectus. )( Curatio.

NĒGLECTŬS, ūs, m. Négligence. SYN. Neglectio. USUS: Rem neglectui habere. Cf. Negligo.

NĒGLĬGENS, entis, omn. gen. Négligent, indifférent, insouciant. SYN. Socors, indormiens, dissolutus. )( Sedulus, diligens. PHRAS. Negligens est in rebus suis, il néglige ses affaires. Rebus suis plane indormit; segnis est ad imperata; dormitat in rebus suis; solute, indiligenter, oscitanter agit omnia; cum maxima illum negotia circumstent, sedet, et oscitatur; segniter, otiose, negligenter agit omnia. Negligentia, inertia, pigritia est incredibili. Cf. Negligo. USUS: Eum socors et negligens natura tardavit.

NĒGLĬGENTER, Négligemment, sans soin. SYN. Indiligenter, oscitanter, pro cætera socordia.

NĒGLĬGENTĬA, æ, f. Négligence, incurie, indifférence, etc. SYN. Indiligentia, pigritia, socordia, inertia, incuria. )( Diligentia. EPITH. Agrestis et inhumana, diligens, diserta, non ingrata, mira, plena, summa, turpis. USUS: Negligentia corrumpit animum. Fugere agrestem et inhumanam negligentiam. Negligentiæ se dedere. Negligentia languere, obtorpescere. Cf. Pigritia.

NĒGLĬGO, is, lexi, lectum, ere, a. Ne pas faire attention à, ne pas s’occuper de, négliger. SYN. Mitto, non curo, curare omitto, leviter fero, dissimulandum puto, contemno. )( Curo. ADV. Omnino, maxime, necesse, plane, crudeliter. PHRAS. 1. Litteras olim diligenter cultas nunc plane negligit, il ne s’occupe plus des lettres qu’il cultivait autrefois avec ardeur. Litteras jam ad se nihil pertinere arbitratur; non laborat jam de paranda doctrinæ fama, nec progressus sui in litteris rationem ullam ducit; nulla illum de litteris cura jam tangit; obduruit plane ad litteras. Famam ingenii plane abjecit; soluto et quieto in tantis æmulantium studiis agit animo; animo ad litterarum studia est omisso; nihil de studiis litterarum sollicitus est. Litteras nil pensi habet. Jacet, refrixit ille discendi labor. Oblivio litterarum eum cepit; summa apud eum rei maxime necessariæ incuria. Motam jam dudum remisit industriam. 2. Negligit officium suum, il néglige son devoir. Cessat in officio; claudicat in officio; deest officio, occasione, sibi; causam suam ipse prodit; causam ipse suam damnat; abest illi cura, diligentia; remisso ac languido est animo in rebus suis; languidius versatur in opere. 3. Hæc omnia sunt ab iis neglecta, ils négligent toutes ces choses. Nihil obedienter curatum; id totum pro cætera socordia actum; dimissa maximarum rerum opportunitas; res tanta ex omnium cura est omissa. 4. Negligant, per me licet, isti commoda publica, qu’ils se soucient peu, je le veux bien, des intérêts de la république. Neglectui, per me licet, sint istis commoda publica; pedibus, per me licet, ista trahantur; fiat jactura istorum omnium, et salutis communis oblivio capiat levissimorum hominum pectora. Dissolvantur instituta omnia, quibus saluti publicæ cavetur; obterantur et conculcentur. Jaceant leges, instituta majorum obsolescant, frigeant bonorum civium studia, langueant, senescant: ego ista nec moveo, nec curo. Vilia habeantur, susque deque habeantur publica commoda, ego ne manum quidem verterim. 5. Adeone negligis sinistram famam? Est-ce ainsi que vous vous inquiétez peu d’une mauvaise renommée? Adeone parum abhorres sinistram de te famam? adeone parvi facis? adeone parum pensi tibi est? nihil igitur pensi habes, nihil laboras; nihil ad te pertinere arbitraris, quis hominum de te sermo sit? adeone famam abjecisti? adeo nec bonæ, nec sinistræ famæ cura cogitatioque te tangit ulla? USUS: Exempla majorum, leges, auctoritatem senatus, religiones, jura publica neglexisti. Cf. Piger.

NĔGO, as, avi, atum, are, n. et a. Nier; refuser, ne point accorder. SYN. Inficior, abnuo, denego, recuso. )( Affirmo, fateor, promitto. ADV. Ad extremum, belle, jucunde, liquido, omnino, molestius, palam, plane, præcise, prorsus, recte, valde, verius, usquam, vulgo. PHRAS. 1. Negat se a te quidquam accepisse, il affirme qu’il n’a rien reçu de vous. Pernegat, se quidquam a te accepisse, inficias it, præcise negat; plane sine ulla excusatione præcidit; pari animi vultusque constantia abnuit, tibi a se quidquam deberi. 2. Negat sibi omnes delicias, il se refuse toute satisfaction. Genium ubique defraudat; deliciis se fraudat omnibus; ab innocentibus etiam deliciis manum abstinet. 3. Negat opem, il refuse son secours. Spe auxilii rogantem frustratur. Cf. Nolo.

NĔGŌTĬĀLIS, e, gen. com. Relatif à une affaire. USUS: Pars negotialis ea constitutione contenta.

NĔGŌTĬĀTĬO, ōnis, f. Commerce, négoce. SYN. Mercatura. EPITH. Vetus.

NĔGŌTĬĀTOR, ōris m. Marchand. SYN. Mercator. EPITH. Germanus, obscurus, improbus. Cf. Mercator.

NĔGŌTĬŎLUM, i, n. Petite affaire. USUS: Erit aliquid negotioli.

NĔGŌTĬOR, aris, atus sum, ari, d. Faire le commerce. SYN. Negotium gero; mercaturam facio, exerceo. Cf. Mercator.

NĔGŌTĬŌSUS, a, um, Fort occupé, très affairé. SYN. Plenus negotiorum. USUS: Provincia est molesta et negotiosa.

NĔGŌTĬUM, ĭi, n. Affaire, occupation, devoir, obligation. SYN. Res, munus, cura, labor, provincia, molestia. EPITH. Audax, certum, jucundum, dignum, facetissimum, impudens, ineptum et græculum, fortunatum, lautum, lentum, luteum, odiosum, salubre et honestum, suspiciosissimum, turbulentum, vulgare et notum, molestum et operosum, invidiosum, plenum laboris et periculorum, assiduitate molestum, a dignitate alienum, expeditum, forense. PHRAS. 1. Multa habeo negotia, j’ai beaucoup d’affaires. Multa me circumstant negotia; res mihi multæ tractandæ sunt, et curandæ; maxima onera in republica sustineo. Multis distineor laboribus; negotiorum mole obruor; procuratio quædam multis officiis implicatum me tenet et constrictum; pluribus nunc curis sum adstrictus; res suscepi plurimas et maximas; multis negotiis implicor; tument, ut cum maxime, negotia; occupatissimus sum; multæ ad me quotidie maximarum rerum procurationes deferuntur; multis quotidie urgeor, impedior negotiis. 2. An tibi negotium facesso? Est-ce que je vous crée, vous suscite des embarras? An molestiam tibi exhibeo? An molestia te afficio? An tibi mecum res est? An tibi negotium præbeo, exhibeo? An gravis auribus tuis, an fastidio sum? Num que tibi ægritudo a me objecta est? An negotii tibi aliquid a me seritur, conflatur? An alieno tempore incommodus obversor? Num sermonis insolentia aures tuæ offenduntur? Cf. Molestus. USUS: 1. Nullo negotio rem efficiam. Id non magni negotii est, cela n’est pas difficile. Negotium alicui mandare, imponere, dare, deferre; in negotium mittere; negotio aliquem præficere, præponere, préposer qqn à une affaire, l’en charger. Negotium suscipere; negotium attingere, contrahere, entreprendre une affaire, s’en charger. Negotium administrare, curare, tractare, agere, obire, gerere, sustinere, s’occuper d’une affaire. Negotium expedire, explicare, conficere, transigere cum aliquo, conclure une affaire avec qqn. Multis negotiis implicari, impediri, detineri, obrui, distineri, être embarrassé dans une multitude d’affaires. E negotiis emergere, sortir d’une affaire, s’en tirer. Negotio præesse, être à la tête d’une affaire. In negotio versari, être embarqué dans une affaire. Negotia tueri, prendre soin d’une affaire. Negotia fugere, se a negotiis removere, negotia deponere, fuir les affaires. Negotium invertere, changer les affaires. Est mihi tecum aliquid negotii, j’ai affaire avec vous. 2. Molestia, difficulté, embarras. Negotium alicui facessere, præbere, exhibere, créer, susciter des embarras. Cf. Res, Occupo.

NĒMO, ĭnis, m. Personne, nul. SYN. Nullus, nemo omnium, quis omnium? )( Aliquis. ADV. Omnino. USUS: 1. Nemo de Senatoribus affuit. Te amo, ut neminem. Magis te idoneum scio neminem. 2. Ullus, quelqu’un, une personne. Contingit tibi, quod haud scio, an nemini.

NĔMŎRŌSUS, a, um, Plein de bois, bien boisé. USUS: Insula nemorosa.

NĔMUS, ŏris, n. Bois, forêt. USUS: Agros et nemora peragrare.

NEMPE, Car, en effet, c’est-à-dire, sans doute. SYN. Scilicet, videlicet, nimirum, quippe, certe. USUS: Quibus autem hostibus? nempe, qui, etc. Nempe igitur ea restant.

NĔO, nes, nēvi, nētum, nere, a. Filer. SYN. Fila duco, deduco, torqueo, pensum carpo, manus lanæ admoveo, lanam in fila attenuo.

NĔPOS, ōtis, m. Petit-fils; prodigue, dissipateur. SYN. Qui ex filio vel filia natus; item: Prodigus. PHRAS. Est in patrimonio nepos, il est prodigue de son patrimoine. Gurges est atque helluo, natus abdomini suo. Patrimonium ejus profundæ libidines devorant. In vino ac luxu, in suo fœtore ac vino jacet; patria bona lacerat, abligurit; notos dies bibit, ludit, vomit. Totos dies in caupona delitescit, ad vesperum perpotat, pergræcatur, voluptati obsequitur. Cf. Consumo, Luxurio.

NEPTIS, is, f. Petite-fille. SYN. Ex filio vel filia nata.

NEPTŪNUS, i, m. Neptune, dieu de la mer. SYN. Maris Deus.

NĒQUAM, omn. gen. indecl. Mauvais, méchant, vaurien. SYN. Homo nihili, improbus, impurus. )( Frugi. PHRAS. Homo nequam et improbus, homme méchant et malhonnête. Bipedum nequissimus, quo inertior nemo, nemo ignavior proferri potest. Nemo est unquam inventus tam profligatus, tam perditus, tam ab omni non modo honestate, sed etiam simulatione honestatis remotus, relictus. Quæ nota domesticæ turpitudinis non inusta est vitæ ejus? Nequissimus omnium qui sunt, quique unquam fuere, mortalium. Officina nequitiæ, diversorium omnium flagitiorum. Cf. Malus, Nequitia, Improbus.

NĒQUĀQUAM, En aucune façon, pas du tout, nullement. SYN. Nullo pacto, nulla ex parte, minime, haudquaquam, neutiquam; minime gentium, minime vero; fabulæ. USUS: Illud nequaquam præterire possum, quod, etc.

NĔQUE, Non, ne ... pas. SYN. Nec. USUS: Neque tunc peccavi, neque modo.

NĔQUĔO, is, īvi, ĭtum, ire, n. Ne pouvoir pas, n’être pas en état de. SYN. Non queo, non possum, non habeo, quemadmodum et integrum mihi non est. USUS: Istud præterire nequeo. Cf. Possum.

NĒQUIDQUAM, En vain, inutilement. SYN. Frustra. USUS: Ea res mihi nequidquam angorem attulit.

NĒQUĬTER, Tristement, injustement; honteusement. USUS: Ille prave, turpiter, nequiter egit.

NĒQUĬTĬA, æ, f. Mauvaise qualité; dissolution; honte, infamie. SYN. Flagitium, malitia, inertia. )( Frugalitas. EPITH. Insignis, perdita, singularis, summa, victrix. USUS: Homo singulari nequitia præditus. Summa nequitia et libidinum infamia. Officina nequitiæ. Cf. Malus, Nequam, Improbus.

NERVŌSĒ, Fortement, vigoureusement, énergiquement. SYN. Enixe, fortiter, valide, firmiter. USUS: Nervose disserere.

NERVŌSUS, a, um, Nerveux, musculeux; fort, énergique. SYN. Fortis, robustus. )( Dissolutus. USUS: Quis Aristotele nervosior?

NERVUS, i, m. Nerf; force, vigueur, énergie. SYN. Torus, vis, vires, robur. EPITH. Forenses, honesti. USUS: 1. Nervi in omne corpus ducuntur. Nervorum implicatio toto corpore pertinens. 2. Nervi musici, corde (d’instrument). Nervi fidium ita sonant, ut a digitis sunt pulsi. 3. Virtus, vis, robur. TRANSL. nerf, force, vigueur. Quantum in tuo animo roboris est, et nervorum! Contendere, intendere, adhibere nervos omnes in re aliqua, employer tous ses efforts pour une chose. Incidere nervos virtutis reipublicæ, énerver le courage de la république. Pecunia belli nervus. Pecunia nervus rerum, l’argent est le nerf de tout.

NESCĬO, is, ĭvi vel ĭi, ĭtum, ire, n. Ne pas savoir, ignorer. SYN. Ignoro, sum ignarus, inscius sum et rudis, id scientiam meam fugit, id latet me, juxta cum ignarissimis ignoro. PHRAS. 1. Quis vero id nescit? Qui donc ne sait pas cela? Quis in ea re adeo hospes? cujus aures ita peregrinantur? quis omnium tam est ignarus, tam rudis in Republ., tam nihil de se cogitans? quem præterit, fugit? quem id fallere potest? Quis in sua patria tam peregrinus est, et advena, ut rem adeo vulgatam ignoret? Quis in tanta ignoratione rerum omnium versatur? Quis tanta laborat inscientia, cui id incompertum esse possit? 2. Quid agam nescio? Je ne sais ce que je ferai. Hæret aqua; nondum habeo exploratam aut explicatam rationem consilii mei; res necdum est ad liquidum ratione perducta; sententia mihi necdum stare potuit; incertum mihi est, quid fieri conveniat. 3. Nesciente me factum est, cela s’est fait à mon insu. Me ignaro, nec opinante; me inscio, imprudente me, insciente me, me inconsulto factum est. Cf. Ignoro. USUS: Nemo in eo, quod nescit, disertus esse potest. Homo nescio quis. Nescio quid timere videtur.

NESCĬUS, a, um, Qui ne sait pas, qui ignore. SYN. Inscius. USUS: Non eram nescius quantum is, etc., je n’ignorais pas combien celui-ci, etc. Cf. Ignarus.

NEUTER, tra, trum, Aucun des deux, ni l’un ni l’autre. SYN. Indifferens, nullarum partium, qui in neutram partem movetur, medius, neutrius factionis, partis; qui medium quemdam cursum tenet; qui ancipitem se et medium gerit; qui nihil magnopere ad ullam partem inclinatur, qui ex ancipiti temporum mutatione pendet, a studio partium alienus. Neutralis, VULG. )( Alter, uterque. USUS: In neutram partem commoveri. Neuter vestrum mihi carior est. Neuter anguis, nec mas, nec femina.

NEUTĬQUAM, En aucune façon, nullement. SYN. Nequaquam.

NEUTRO, Ni d’un côté ni de l’autre. SYN. In neutram partem. USUS: Tempus teritur neutro inclinata spe.

NEX, nĕcis, f. Mort violente, meurtre. Mors violenta. USUS: Necem sibi consciscere, se donner la mort, se suicider. Necem alteri afferre. Cf. Mors, Interficio, Occido.

NEXŬS, ūs, m. vel NEXUM, i, n. Prise de corps, contrainte par corps, emprisonnement pour dettes. SYN. Obligatio quædam civilis. USUS: Nexorum et mancipiorum multa sunt jura. Nexu obligari alicui. Nexum inire, se et corpore, et bonis devincire creditori, tomber sous la dépendance de son créancier, encourir la détention pour dettes, tomber en servitude. Nexu solutus, post dissolutum æs alienum, rendu à la liberté après payement des dettes.

NI, Si ne ... pas. SYN. Nisi. USUS: Mirum, ni domi est.

NĪDOR, ōris, m. Odeur, exhalaison d’une chose rôtie. SYN. Odor rerum præsertim assarum. USUS: In illo nidore ganearum tuarum.

NĬDUS, i, m. Nid. USUS: Aves cubilia nidosque fingunt, construunt, eosque quam possunt, mollissime substernunt. Nidos ponere, texere.

NĬGER, gra, grum, Noir. SYN. Ater, atratus, fuscus. )( Albus. Quæ alba sunt, nigra dicere.

NĬGROR, ōris, m. Le noir, la couleur noire. (Nigredo, VULG.) USUS: Noctis excæcat nigror.

NĬHIL, Rien. Nihilum, nequidquam, non quidquam, nihil quidquam, nulla pars, ne pilus quidem. PHRAS. 1. Nihil penitus reliquit, il ne laissa absolument rien. Ne vestigium quidem rei est reliquum; tegulam in urbe nullam reliquit; ne minimam quidem rem fecit reliquam; nec argenti scrupulum, nec umbram quidem; non modo granum nullum, sed ne paleam quidem, non glebam ulli reliquit; ne imago quidem veteris opulentiæ nobis relicta est; nihilo minus habemus ex tantis opibus. 2. Nihil de virtute habet, il n’a aucune vertu. Virtutem ne de facie quidem noscit; ne pilum quidem viri boni habet; ne umbram quidem honesti unquam vidit; pristinæ virtutis ne vestigium quidem ullum superest. USUS: Nihil potest fieri nec commodius, nec melius. Nihil tibi obligor. Illa nocte nihil aliud, præterquam vigilatum est, cette nuit-là, on ne fit que veiller. Nihil ad Persium Lælius, Lælius n’a rien à voir avec Persius. Hostes nihil aliud, quam abeunt. Hominem nihil amplius, quam urbe submovit. Tene ego defraudem, cui ipsi nihil est in manu, n’avoir rien.

NĬHILDUM, Rien encore. SYN. Nihil adhuc, non adhuc, nondum quidquam.

NĬHĬLŌMĬNUS, Pour le moins, pas moins. SYN. Nihilo secius.

NĬHĬLUM, i, n. Rien. RAD. ex ne et hilum. PHRAS. Omnia in nihilum interibunt, tout sera anéanti. Omnia in nihilum occident; recident; ad nihilum venient; in nihilum redigentur. USUS: Ex nihilo orta sunt omnia; nihilo majori in discrimine es ac ego. Nihilo magis, quam tu, certus sum. Pro nihilo ducere hominem. Nihili facere, pendere. Homo nihili.

NĪL, Rien. SYN. Nihil.

NIMBŌSUS, a, um, Plein d’orages, orageux; pluvieux. USUS: Ventus, sidus nimbosum.

NIMBUS, i, m. Averse, pluie; nuage. SYN. Imber, pluvia. USUS: Nimbi, nives, grandines. Cf. Imber.

NĪMĪRUM, Assurément, certainement. SYN. Nempe, scilicet, videlicet. USUS: Hoc nimirum est illud, etc.

NĬMĬŎPĔRE, Trop. SYN. Maximopere. USUS: Nimiopere ædificia me delectant.

NĬMĬO, Trop, extrêmement, beaucoup. USUS: Nimio plus te diligo.

NĬMIS vel NĬMĬUM, Trop. SYN. Immoderate, extra modum, præter modum, ultra quam satis est, ultra justum, plus æquo, nimiopere, nimio plus. )( Parum. PHRAS. 1. Nimis in dicendo longus es, vous êtes trop long dans vos discours. Nimius es in dicendo; præter modum profusus es in dicendo; nimis progrederis in dicendo; satietate enecas audientes; est quædam in te dicendi exuberantia; immoderatione verborum efferris; immoderata, immensa, infinita est tua oratio; modum excedis, egrederis in dicendo; profusum dicendi genus sequeris; abuteris patientia auditorum; stili luxuriem depascas, nimia reseces, oportet. 2. Potentia nimis magna, puissance trop grande. Magnitudine jam laborat sua; vires præpotentis populi sese ipsæ conficiunt. USUS: Magis offendit nimium, quam parum. Sed hæc nimis requiro. Ne quid nimis (PROV.). Nimis insidiarum. Nimis valde.

NĬMĬUS, a, um, Excessif, démesuré; trop grand, trop nombreux. SYN. Immoderatus, immodicus, intemperans, plus æquo, nimio plus, nimis magnus, etc. )( Modicus. USUS: Nullam ego in re tanta diligentiam nimiam puto. Nimius animi, imperii. Nimio plus mobilia ingenia. Nimius in decernendis præmiis, et tanquam prodigus. Cf. Nimis.

NINGIT, ebat, ninxit, imp. Il neige. USUS: Toto ningit æthere. Cf. Nix.

NĬSI, Si... ne pas; si toutefois... ne pas; à moins que ne.... SYN. Ni, si non, nisi si, quod nisi; præter, præterquam. USUS: Veniam, nisi impeditus fuero. Nisi si se forte jactat. Quem civem senatus, nisi me commendavit? Cur id respuis, nisi quod turpe est? Si nihil aliud fecerunt, nisi rem retulerunt, nonne satis fuit, illis gratias agi?

NĪSŬS, ūs, m. Effort. SYN. Conatus, gressus. USUS: Pedetentim ire, et sedato nisu. Cf. Conor, Labor.

NĪTĒDŬLA, æ, f. Mulot, petite souris des champs. Muris genus agreste.

NĬTĔO, es, ere, n. Luire, briller. SYN. Splendeo, nitesco, floreo. )( Squaleo, obsolesco. ADV. Valde. USUS: Nitet oratio. Unguentis nitet. Cf. Splendeo.

NĬTESCO, is, ere, n. Devenir brillant. SYN. Niteo. USUS: Cœlum nitescit.

NĬTĬDĒ, D’une manière brillante, magnifique. SYN. Splendide, eleganter.

NĬTĬDUS, a, um, Luisant, brillant, poli, resplendissant. SYN. Nitens, cultus. )( Incultus, horridus, agrestis. USUS: Verba, oratio nitida. Pexo capillo nitidus, bien peigné. Nitidi colles, campi. Cf. Cultus.

1. NĬTOR, ōris, m. Éclat, splendeur. SYN. Cultus, munditia. )( Squalor. EPITH. Naturalis, non fucatus, nimius, parilis. USUS: Inest in eo naturalis nitor, non fucatus. Ejus nitor urbis Italiam illustrat. Intuens ejus purpuram, et nitorem corporis.

2. NĪTOR, ĕris, nixus et nīsus sum, niti, d. S’appuyer à ou sur qqche; reposer sur qqche; tendre vers. SYN. Enitor, connitor, adnitor. PHRAS. Salus nostra in illo nititur, notre salut repose en lui. Salus publica unius hominis incolumitate continetur; ex unius vita, vita pendet omnium; unius consilio ac præsidio Respublica nititur. Ex unius viri consilio, auctoritate, gratia suspensæ sunt omnium nostrum rationes. Cf. Innitor. USUS: 1. Ad immortalitatem nominis niti. Consilio, studio, labore omni nitebar. 2. Innitor, sustentor, s’appuyer, reposer sur. Egone hujus pecudis consilio aut præsidio niterer? Divinatio conjectura nititur, la divination repose sur la conjecture. Sustentabimus nos ac omni spe nitemur. Cf. Conor, Laboro.

NĬVĀLIS, e, gen. com. De neige, neigeux. SYN. Nive plenus. USUS: Tumuli nivales, dies nivalis.

NĬVĔUS, a, um, De neige, blanc comme neige. USUS: Candor niveus.

NĬVŌSUS, a, um, Plein de neige. USUS: Nivosa grando.

NIX, nĭvis, f. Neige. PHRAS. Omnia erant plena nivibus, tout était plein de neige. Densam procella nivem effuderat; nives omnia oppleverant; iter perpetuis obsitum erat nivibus, quas frigoris vis gelu adstrinxerat; prata erant alta nive obruta; cumulata nive tecta laborabant. USUS: Risi nivem atram. Nix vento cumulata ingredientes fatigabat.

NIXŬS, ūs, m. Action de s’appuyer, effort, peine. SYN. Nisus. USUS: 1. Magno nixu aggredi aliquem. 2. Partus, accouchement. Fetum acerbo nixu edere.

NO, as, avi, atum, are, n. Nager. SYN. Nato. USUS: Natura bestias nantes aquarum incolas esse voluit. Cf. Nato.

NŌBĬLIS, e, gen. com. Célèbre, renommé; de noble origine. SYN. Clarus, insignis, genere nobili natus; honesto, summo loco natus; bono loco natus; clarissimo patre satus vel natus, non ignobili, equestri loco, nobilissima familia, inclitis avis seu majoribus natus; stirpe antiquissima, in summa familia ortus; natus in antiquissima amplissimaque familia; bonis parentibus, ampla et honesta familia editus; generosa stirpe profectus; honestissimi et nobilissimi generis; generosus, non ignobilis, non obscurus, in veteri dignitate fortunaque natus; genere insignis, vir honestissimæ imaginis, veteris prosapiæ, multarum imaginum, de summo loco; prognatus genere summo, et summis divitiis, clarus genere; inclitus nobilitate; nobilitate florens, præcellens; regali sanguine creatus; regio semine ortus; vir honoratissimæ imaginis. )( Obscurus, ignobilis. PHRAS. 1. Nobilis est, il est noble. Domestico summo genere est; inter populares nobilitas illi et opes eminent; nobilitatem generis summam habet; antiquo genere in spem magnæ fortunæ genitus est; antiquitate generis et gloria majorum floret; multas insignesque familias paterna nobilitate complexus est; multa claritudine generis, illustri sanguine est; majorum commendatione insignis est. 2. Materna stirpe non est nobilis, sa mère n’est pas de race noble. Materno genere impar est; paterno summo genere, materno humili atque obscuro. 3. (Nobilis novus, VULG.), noble de fraîche date. Homo novus; una imagine nobilis; per se cognitus nulla majorum commendatione; nullis imaginibus decorus; qui sibi omnia fortunæ incrementa vel ornamenta debet; qui nobilitatis insignia primus in familiam invexit; splendorem generi suo accersit; natales suos novo dignitatis splendore illustravit. 4. Nobilibus adscriptus est, il fait partie de la noblesse. In nobilium ordinem adscriptus, adscitus, adlectus, cooptatus est; inter nobiles lectus est; nobilitatis jure, ac prærogativa donatus, ornatus est; collata est illi dignitas equestris. USUS: Vir inter suos illustris, ac nobilis. Nequaquam tam genere insignes, quam vitiis nobiles. Ex pietate nobilis et clarus. Cf. Familia, Genus, Generosus.

NŌBĬLĬTAS, ātis, f. Célébrité; noble naissance, noblesse. SYN. Claritas, antiquitas, dignitas generis; vetustas familiæ, splendor, claritudo generis. )( Ignobilitas. EPITH. Excellens, clarissima, gloriosa, inimica, integra, innocens, major, notior, par, præclara, præstans, summa, tanta, vera, insignis, princeps, illustris, antiqua, nulli secunda, ingenua, obscurior. USUS: Nobilitate florere, præcellere. Ad memoriam laudum domesticarum et illustrandam nobilitatem tuam. Cf. Genus, Nobilis.

NŌBĬLĬTO, as, avi, atum, are, a. Faire connaître, rendre célèbre. SYN. Illustro, orno, celebro. USUS: Poetæ et opifices post mortem nobilitari volunt. Nobilitatus multitudine rerum gestarum. Spectata et nobilitata viri virtus. Cf. Illustro, Nobilis.

NŎCENS, entis, omn. gen. Nuisible. SYN. Noxius. )( Innocens. USUS: Reus nocens. Libido hominum pestiferorum et nocentissimorum. Cf. Reus.

NŎCĔO, es, cŭi, ere, n. Nuire. SYN. Officio, obsto, fraudi sum, detrimentum affero, incommodo afficio, calamitatem importo, mali aliquid inveho. ADV. Inepte, leviter, mediocriter, quam minimum. USUS: Non licet, sui commodi causa nocere alteri. Nihil nocuerit, si cum Balbo fueris locutus. Cf. Damnum, Detrimentum, Incommodum, Incommodo.

NOCTŬA, æ, f. Hibou, chouette. SYN. Noctuam Athenas mittere, porter de l’eau à la rivière (PROV.).

NOCTU, Pendant la nuit. SYN. Nocturno tempore, in tenebris, nocte. USUS: Noctu, an interdiu. Cf. Nox.

NOCTŬĂBUNDUS, a, um, Qui a lieu, qui se fait la nuit. SYN. De multa nocte ambulans.

NOCTURNUS, a, um, De nuit, nocturne. )( Diurnus. USUS: Nocturni diurnique labores. Fur nocturnus.

NŌDŌSUS, a, um, Plein de nœuds, noueux. SYN. Quod multos habet nodos.

NŌDUS, i, Nœud, lien. SYN. Colligatio, vinculum. EPITH. Æternus, difficilis, magnus, cœlestis. USUS: 1. Amabilissimus nodus amicitiæ. Adstrictum pluribus nodis in semetipsos implicatis, et celantibus nexus. Solvere, explicare nodum, cujus nexus, unde inciperet quove se conderet, nec ratione, nec visu percipi poterat. 2. Difficilis ad explicandum locus, res, quæstio, difficulté, embarras, obstacle. Incideramus in nodum difficilem. Dum hic nodus expediatur. Inopia rei frumentariæ magnus in Republica nodus.

NŌLO, non vis, nōlŭi, nolle, v. anom. Ne pas vouloir. SYN. Non volo, non libet, negligo. ADV. Minime, omnino, plane, prorsus, valde. PHRAS. 1. Nolo in hoc negotio ultra progredi, je ne veux pas m’occuper davantage de cette affaire. Totum simul consilium abjeci; non committam, ut magis eo negotio implicer; studeo effugere, quod male cœptum est negotium; parcam longiori labori; animum posthac talibus curis vacuum et integrum servabo; ejusmodi negotiis ultra me non dabo; aversatur plane animus, abnuit, detrectat illam procurationem. Nego me progressurum, atque in hoc perstabo, neque restitantem quisquam ac tergiversantem ad aliud consilium traduxerit. Tædet me illorum laborum, ac pœnitet. 2. Pactiones tam inhonestas nolo, je ne veux pas de compromis si honteux. Non recipit pactiones tam absonas honestas mea, aspernatur, repellit; ab his pactionibus infamia me rejicit; sibi habeant, quibus istæ probantur, pactiones, ego animum non inducam, ut ad eas conditiones descendam. Absum a tam turpi pactione longissime, neque me unquam ad paciscendum dabo. USUS: Noli putare, cave existimes, n’allez pas croire, ne pensez pas. Cf. Invitus.

NŌMEN, ĭnis, n. Nom, dénomination, appellation. SYN. Vocabulum, appellatio; causa, titulus, debitum; fama, existimatio. EPITH. Æternum, alienum, ambiguum, amantius, amplissimum, aureum, carum, certum, clarum, bonum, commune, consulare, contrarium, divinum, divulgatum, dulce, durius, falsum, fatale, finitimum, frumentarium, geminum, gratissimum, gravans, grave, honestum, hostile, illustre, inane, inauditum, incolume, infimum, inimicum, invidiosum, invisum, leve, magnum, miserum, molle, molestum, nobile, notum, novum, obscurum, paternum, patrium, perditum, plenum, populare, pulchrum, recens, regale, regium, sanctum, splendidum, triste, tutum, vitiosum usitatum, vulgare. Aptiora, læta. PHRAS. 1. Nomen a victa Africa habet Africanus, Scipion reçut le nom d’Africain pour avoir dompté l’Afrique. Africanus a sua victoria nomen traxit, invenit, reperit, adeptus est; cognomen ex victoria invenit, cepit; appellationem a victa Africa traxit; Africano nomen a victoria inditum est; a victa Africa sumpsit, consecutus est; cognomen Africani cum victoriæ insignibus ex Africæ spoliis induit; cognomen Africani ex Africa devicta adscitum est; Africani nomen a victa Africa obtinuit, meruit; Africa devicta Scipioni nomen dedit, cognomen fecit, titulum Africani adscripsit, adjecit. 2. Hoc nomen habet, cela s’appelle. Hoc nomine est; hoc illi nomen est; hoc illi nomen inditum; hoc illi cognomentum est, hoc nomine salutatur; nuncupatur, appellatur. Cf. Nomino. 3. Saluta illum meo nomine, saluez-le en mon nom. Verbis meis die salutem homini; ex me saluta hominem; salvere illum verbis meis jube. 4. Nomen sine re habent, ils ont le nom sans la chose. Honorum vocabula habent, non dignitatis insignia; in amplissimis honorum nominibus, non modo dignitas nulla est, sed et summa deformitas. Honoris inane nomen gerunt. Non tam solido, quam specioso nomine Consules appellantur. USUS: 1. Nomina nova rebus novis ponenda, imponenda, danda. Res novæ nomine etiam novo appellandæ, signandæ, notandæ. Hoc, puto, nomine est. Meo illum nomine roges velim. 2. Causa, titulus, titre, cause, occasion. Græci multis nominibus reprehendendi. Nomine reipublicæ, nullum laborem defugere. Voluptatis nomine omnia facere. Eo nomine nihil de fortuna queri possum. Justæ severitatis nomen barbaris tuis moribus prætendis. 3. Debitum, titre de créance, obligation. Nomina facere. Nomina exigere. Nomen solvere, expedire, explicare, expingere, de tabula tollere, acquitter une dette, dégager sa parole. Decem millia in nominibus habeo, in numerato nihil, j’ai dix mille francs en obligations, et pas un sou en numéraire. 4. Fama, existimatio, auctoritas, nom, renom, célébrité, réputation. Clarum nomen captare, consequi adipisci, obtinere, habere. Viget, floret invictum ejus nomen. Ejus nomen nulla vetustas delebit, exstinguet, obscurabit. 5. Ad rem bellicam, nom (donner son nom, s’enrôler pour le service militaire). In militiam nomen dare. Nomina profiteri. Ad nomen respondere. Nomen alicujus accipere, inscrire le nom de qqn (l’enrôler). Cf. Debitum, Æs, Fama, Detraho, Gloria.

NŌMENCLĀTĬO, ōnis, f. Désignation de qqn par son nom. SYN. Appellatio, nominatio.

NŌMENCLĀTOR, ōris, m. Nomenclateur, esclave qui indiquait à son maître le nom des clients et des personnes qu’ils rencontraient. SYN. Servus monitor, qui civium nomina tenebat seu noverat.

NŌMĬNĀTIM, Nommément, formellement. )( Generatim. USUS: Nominatim honore aliquo excludi. Nominatim appellare.

NŌMĬNĀTĬO, ōnis, f. Appellation, dénomination. USUS: Facere nominationem alicujus, faire l’appel de qqn.

NŌMĬNO, as, avi, atum, are, a. Nommer, appeler. SYN. Appello, nuncupo, voco, nomen pono, impono; nomine appello, compello; verbo noto, certo nomine noto. ADV. Acerrime, bene, brevi, imperite, iterum, melius, præclare, vere. PHRAS. 1. Filium suum Ascanium nominari voluit, il voulut que son fils s’appelât Ascagne. Parens Ascanio filio nomen dixit, edidit; Ascanio nomen dedit, indidit; Ascanii nomine filium prædicari et nominari voluit; Ascanium nuncupari voluit; Ascanio ut nomen esset filio vel Ascanius ut illi nomen esset; Ascanium salutari voluit; Ascanium filio nomen dixit, edidit. 2. Virgilius opus de agrorum cultu Georgica nominavit, Virgile appela Géorgiques son poème sur la culture des champs. Georgica inscripsit, nuncupari voluit; Georgicorum titulum ferre, habere voluit; Georgicorum appellationem dedit, indidit libris suis; Georgicorum nomine insignivit; Georgicorum nomine prodire, circumferri, legi voluit. USUS: Rem suo certo, ac proprio nomine nominare. Brutus, quem ego honoris causa nomino. Cf. Nomen.

NON, Non, ne pas. SYN. Haud, neutiquam, haudquaquam, minus. )( Etiam. PHRAS. Non est opus tibi monitore, vous n’avez pas besoin d’instructeur, de conseiller. Nihil admonendus es; nihil est, quod te admoneam; nefas est, te monere; facies, etiamsi nullus moneam; quis est tam demens, quin sentiat, monitore tibi haud opus esse. USUS: Non enim, si mundus non erat, DEUS non erat. Non ita valde cupio.

NŌNÆ, ārum, f. pl. Les nones, le cinquième jour de tous les mois de l’année, excepté mars, mai, juillet et octobre, où les nones tombaient le septième jour.

NŎNĀGĒSĬMUS, a, um, Le quatre-vingt-dixième.

NŌNĀGĬES, Quatre-vingt-dix fois.

NŌNĀGINTA, Quatre-vingt-dix.

NONDUM, Pas encore. SYN. Necdum, neque dum, neque etiam dum, nihildum, etiam nunc non, non adhuc. USUS: Nondum scit rem pater.

NONGENTI, æ, a, Neuf cents.

NONNE, N’est-ce pas? est-ce ne.... pas? SYN. An non? USUS: Nonne ita est? nonne oportuit præscisse me?

NONNĬHIL, Non rien, c. à d., quelque chose. SYN. Aliquantum. USUS: Nonnihil commoveor, un peu.

NONNULLUS, a, um, Non aucun, c. à d., quelque. USUS: Nonnullus honor. Nonnulli dicunt.

NONNUNQUAM, Non, ne ... jamais, c. à d., quelquefois. SYN. Aliquando, interdum; est cum, etc.

NŌNUS, a, um, Neuvième.

NORMA, æ, f. Equerre; règle, modèle, type, exemple. SYN. Lex, regula, præscriptum. EPITH. Acerrima, certa, naturalis. USUS: Non hæc sunt Philosophorum acerrima regula, ac norma dirigenda. Natura est norma legis. Non est Epicurus ad istam normam sapiens. Plura homines judicant odio aut amore, quam veritate aut præscripto, aut rationis norma aliqua. Cf. Regula.

NOSCO, is, nōvi, nōtum, ere, a. Chercher à connaître, étudier; connaître, savoir. SYN. Cognosco; cognitum, notum, perspectum habeo; notitiam rei habeo, perspicio, comprehendo. ADV. Bene, funditus, omnino, paululum, modo, plane, penitus, probe, pulchre, recte, satis. PHRAS. Nosco perbene adolescentem illum, je connais très bien ce jeune homme. Ita mihi notus est, ut sensum ejus et naturam plane perspexerim; pertractatas penitus perceptasque res illius habeo; percalleo res ejus omnes ac rationes; pulchre novi hominem; nihil ignoro rerum ejus; sensus ejus omnes cognitos habeo, et perspectos; ingenium hominis et mores probe, optime teneo; animi ejus ignarus non sum. Cf. Notus, Intelligo. USUS: Jubet nos Pythius Apollo noscere nos ipsos. Non leges civitatis, non jura novit. Si Cæsarem bene novi, is est, qui, etc.

NOSTER, ra, rum, Notre, le nôtre. USUS: Noster est. Noster socer, video, venit.

NOSTRAS, ātis, omn. gen. De notre pays, indigène, compatriote. SYN. Noster, nostræ gentis, consuetudinis, artis, sectæ. USUS: Capior facetiis maxime nostratibus. Nostratia verba.

NŌTA, æ, f. Signe, marque, indice, symptôme; reproche, infamie, flétrissure. SYN. Signum, insigne, vestigium; infamia, dedecus, ignominia. EPITH. Certa, falsa, insignis, justa, melior, quasi naturalis, propria, sempiterna, turpis; certæ, inscriptæ, infinitæ, optimæ, tenues, obscuræ, verisimiles, verissimæ. PHRAS. 1. Notam incurrit, il a encouru un reproche. In dedecus incurrit; nota inustus est; in reprehensiones hominum incurrit: reprehensionem non effugit. Cf. Reprehensio. USUS: 1. Nomina sunt tanquam rerum notæ. Ego illum de meliori nota commendavi. Optimæ notæ homo. 2. Infamia, ignominia, dedecus, opprobre, honte, infamie. Quæ nota domesticæ turpitudinis non est inusta vitæ tuæ? quod dedecus hæret infamiæ? Notam inurere alicui. Censoriæ severitatis nota inustus. 3. (Signum, cifra, VULG.), signe, marque. Notam apponere ad malum versum. Epistolis notam apponam, quæ mihi tecum convenit, j’apposerai à mes lettres le signe convenu entre nous. Cf. Signum.

NŎTĀBĬLIS, e, gen. com. Notable, remarquable, insigne. SYN. Insignis, conspicuus, conspiciendus. USUS: Si exitu notabili concluduntur.

NŌTĀTĬO, ōnis, f. Observation. SYN. Etymologia, interpretatio nominis, observatio. USUS: 1. Notatio naturæ peperit artem. Diligens notatio imaginum. 2. Castigatio, correction. Notatio censoria.

NŌTĬO, ōnis, f. Idée, notion, connaissance. SYN. Cognitio, intelligentia, notitia, significatio. EPITH. Certa, complicata, naturalis atque insita. Communes, informatæ, consignatæ. USUS: Notiones rerum animis imprimuntur, e quibus non principia solum, sed latiores quædam ad rationem inveniendam viæ aperiuntur. Notionem rei capere, ac intelligentiam. Insitæ et quasi consignatæ in animis notiones. Informata, impressa est in animo DEI notio. Rerum omnium quasi adumbratas intelligentias seu notiones mente concipimus. Huic verbo. Beatus subjecta est notio gravissima, à ce mot de Bienheureux est attaché un sens très grave.

NŌTĬTĬA, æ, f. Connaissance, science, notion, idée. SYN. Notio, cognitio, prudentia, EPITH. Dura, nova. USUS: Nullum animal præter hominem DEI notitiam habet. Natura ingenuit nobis notitias rerum plurimarum. Notitia rerum definiendo aperienda est.

NŎTO, as, avi, atum, are, a. Marquer, faire une marque; noter, observer, signaler. SYN. Observo, animadverto, signo. ADV. Aspere, insigniter, maxime, scienter, turpiter, sero, separatim. PHRAS. Notanda sunt quæ in auctoribus leguntur, il faut noter ce qu’on lit dans les auteurs. In adversaria referenda sunt; notatis auctorum locis memoriæ consulendum est; exscribenda quædam ex auctoribus sunt, et in adversaria transferenda; excerpenda quædam et in chartis consignanda. USUS: 1. Hæc vulgus ipse notat, le vulgaire même remarque cela. Notare locum, tempus. Multa diutius usus notavit. 2. Signo, indico, désigner, signaler. Notare res novis nominibus, désigner les choses par des noms nouveaux. Id præcipue notavi et descriptum tibi misi, j’ai noté surtout cela, je l’ai transcrit et je te l’ai envoyé. 3. Ignominia afficere, reprehendere, marquer d’une mauvaise, note, blâmer, censurer. Aliquem dedecore, macula, ignominia notare. Eum censores furti nomine notarunt, les censeurs le flétrirent pour vol.

NŌTUS, a, um, Connu. SYN. Cognitus, pervulgatus, exploratus, manifestus, testatus, quod omnibus patet, quod tenetur, omnium sermone celebratur. )( Ignotus. ADV. Maturius, penitus, sane. PHRAS. 1. Nihil nisi notum afferam, je n’avancerai rien que de bien connu. Quæ minime sunt obscura, quæ pervulgata ac toti populo testata, quæ planæ perspecta, cognita, explorata habemus, afferam. Ea, quæ jam decantata, quæ in medio posita, de quibus inter omnes constat, commemorabo. Res, quæ in omnium sermone versantur, hoc loco afferam. 2. Res est nota, la chose est connue. Res est tam illustris et ante oculos posita, ut ne recensenda quidem videatur. Res in confesso est; pro explorato habetur; res est omnium sermone celebrata, et quasi majoribus theatris proposita; res est constante fama notissima; res est confessa et manifesta; decantata fabula est, et tota urbe celeberrima. In re versamur celebratissima sermone omnium. USUS: Clara res est et tota Sicilia notissima. Notus est tractatusque locus. Res nota est et apud omnes pervulgata. Cf. Nosco.

NŎVĀCŬLA, æ, f. Rasoir. SYN. Culter tonsorius. USUS: Versari in acie novaculæ, in præsentissimo discrimine, être sous le tranchant du rasoir, c. à d., dans un péril imminent.

NŎVĒ, D’une manière nouvelle, inusitée. USUS: Ne quid ambigue, ne quid nove dicamus, pour éviter toute équivoque, tout néologisme.

NŎVELLUS, a, um, Nouveau, jeune. )( Vetulus. USUS: Arbores novellæ.

NŎVEM, Neuf.

NŎVENDĬĀLIS, e, gen. com. De neuf jours, qui dure neuf jours. USUS: Sacrum novendiale. Feriæ novendiales.

NŎVERCA, æ, f. Belle-mère, marâtre. USUS: Noverca filii.

NŎVISSĬMĒ, Récemment, naguère. SYN. Nuperrime, postremo. USUS: Primum, deinde, novissime. Cf. Nuper.

NŎVISSĬMUS, a, um, Le dernier. SYN. Postremus. )( Primus. USUS: Novissimus ego in castra veni.

NŎVĬTAS, ātis, f. Nouveauté, chose nouvelle. SYN. Novæ rei ratio, conditio. )( Vetustas. PHRAS. Novitatem amas, vous aimez la nouveauté. Novitatis amans, studiosus es; rerum novarum cupidus es; novitati studes; novis rebus studes; delectat te status hic novus. USUS: Magnam cupiditatem hominibus injicit novitas. Novitate ad causas inquirendas excitamur. Commovit me ea novitas.

NŎVĪTĬUS, a, um, Nouveau, récent. SYN. Novus. PHRAS. (Novitius Sacri Ordinis, novice d’un ordre religieux, VULG.). Tiro religiosus; in tirocinium nuper cooptatus; qui nuper nomen dedit in religiosam militiam, in sacram familiam; nuper inter S. Ordinis tirones adscriptus, adlectus. Cf. Tiro, Tirocinium. USUS: Syrus, nescio quis, de genere novitiorum factus consul.

NŎVO, as, avi, atum, are, a. Rendre nouveau; renouveler, refaire. SYN. Innovo. USUS: Verba novamus ipsi, nous créons nous-mêmes des mots nouveaux. Multa novare volebant. Cf. Reparo.

NŎVUS, a, um, Nouveau, récent. SYN. Recens, inauditus, inusitatus, per se cognitus, a se ortus, monstri similis, peregrinus, inopinatus, præter consuetudinem; nuperus. )( Vetus. ADV. Plane, omnino. PHRAS. 1. (Bona nova affero, VULG.), j’apporte de bonnes nouvelles. Læta apporto omnia; exoptatum nuntium affero; læta narro ac prospera. 2. (Tristia nova affers, VULG.), vous apportez de mauvaises nouvelles. Tristes affers nuntios; malum apportas, narrando enecas. 3. (Sunt nova incerta, VULG.), ces nouvelles sont incertaines. Rumores sunt incerti; rumor sine auctore; rumores temere sine ullis auctoribus orti; nuntii non optimis auctoribus; rumores temere, incertis auctoribus, vulgati. 4. (Nova affers incredibilia, VULG.), vous rapportez des choses incroyables. Monstra narras; ficti sermones, conficti rumusculi sunt, quos tu nuntias; res narras fidem non habituras; monstri simile est, quod narras. Cf. Nuntius. USUS: Novum id et admirabile. Hoc mihi plane novum accidit, ac præter opinionem. Numquid processit ad forum hodie novi? Rebus novis studere, être partisan des idées nouvelles, travailler à des changements politiques. (Nova, VULG.), nouvelles, nouveautés. Commentarii rerum novarum, commentarii rerum urbanarum vel publicarum. Ephemerides rerum novarum.

NOX, noctis, f. Nuit. SYN. Tenebræ. EPITH. Acerbissima, cæca, prope extrema, hiberna, obscura, atra, serena, fausta, funesta, luctuosa, intempesta, præceps, longa, proxima, media, multa, sempiterna, socia, stellans. Noctes contractiores, nuits plus courtes. PHRAS. 1. De nocte ad me venit, il vint chez moi de nuit. Multa nocte, intempesta nocte, concubia nocte, media nocte, medio noctis silentio, provecta jam nocte, adulta jam nocte ad me venit; cum jam multum noctis processisset; noctis silentio, quod tempus mortales altissimo somno premit, ad me accessit; intempestæ noctis silentio, profunda jam nocte ad me venit. 2. Nocte ingruente, au soir, au commencement de la nuit. Nocte appetente; nocte prima; sub primam facem; intendentibus se primis tenebris; primoribus noctis tenebris; cum jam terras nox opacasset; primæ noctis silentio. 3. Studere in seram noctem, étudier fort avant dans la nuit. Producere ad multam noctem litterarum studia; in serum noctis lucubrare aliquid operis; lucubrationes in multam noctem extrahere; bonam partem noctis ad elucubrandos commentarios assumere; bonam noctis partem in litterarum studiis ponere, collocare. 4. Nox me obruit proficiscentem, la nuit me surprit pendant mon voyage. Proficiscentem nox oppressit; itineris pars magna in noctem conjecta est. 5. Tota nocte profectus est, il voyagea toute la nuit. Nullam partem noctis iter intermisit; ea nocte continenter profectus est; iter totam eam noctem tenuit. USUS: 1. Ipsa terræ umbra soli officiens noctem efficit. Sermo in serum noctis extractus. Noctes atque dies. Nocte ad me venit. 2. TRANSL. Noctem rebus etiam claris offundere, répandre sur des choses claires une certaine obscurité.

NOXA, æ, f. Tort, préjudice, dommage; faute, délit. SYN. Culpa, noxia. EPITH. Minima. USUS: In noxa esse; extra noxam esse. Eximere noxæ aliquem. Noxæ dedere aliquem, livrer le coupable à la justice. Sine noxa esse. Cf. Culpa, Crimen.

NOXĬA, æ, f. Tort, dommage, méfait, crime. SYN. Noxa, culpa, crimen. USUS: Castigare aliquem ob meritam noxiam. Noxiæ pœna par esto.

NOXĬUS, a, um, Nuisible, funeste; coupable. SYN. Malus, perniciosus. USUS: Noxius civis coerceatur.

NŪBĒCŬLA, æ, f. Petit nuage, air sombre, front sévère. USUS: Frontis tuæ nubeculam pertimesco.

NŪBES, is, f. Nue, nuage. SYN. Concretus in ære vapor. EPITH. Opacæ, atræ, acres, cæcæ, densæ, cœlestes, cæruleæ. PHRAS. Cœlum nubibus obducitur, le ciel est couvert de nuages. Intendunt se spissæ in cœlo nubes; concreti in ære vapores se in nubes induunt; cœlum nubibus obscuratur; obductæ cœlo nubes solem condunt, lucem eripiunt; aer in nubes cogitur. USUS: Aer concretus in nubem humoremque colligens terram auget imbribus. Conflictu nubium ardor exprimitur. Cum illi anhelitus se in nubem induerent. In illis reipubl. tenebris, nubibus ac procellis. Objicere nubem fraudibus, étendre un nuage, un voile sur des méfaits.

NŪBĬLĬS, e, gen. com. Nubile, en âge d’être marié. SYN. Apta viro, matura viro. USUS: Grandis et nubilis filia.

NŪBO, is, psi vel nupta sum, nuptum, ere, n. Se voiler (pour le fiancé), de là: épouser. Feminis proprium. SYN. Locor, collocor in matrimonium. PHRAS. Filia nupsit viro nobili, sa fille a épousé un gentilhomme. Collocata est in matrimonium, juncta matrimonio est viro nobili; cum viro nobili conjuncta est; in nobilem familiam nupsit; in manum convenit viro nobili; in matrimonium data, locata, mandata est viro nobili; filia domesticum fœdus junxit cum viro nobili; nuptum data, collocata, locata est viro nobili. Cf. Matrimonium. USUS: Venerem Adonidi nuptam tradunt. Nubere in amplam familiam. Cf. Nuptiæ.

NŪDĬUS tertius, Il y a aujourd’hui trois jours, c. à d., avant-hier. q. d. Nunc est dies tertius.

NŪDO, as, avi, atum, are, a. Mettre à nu, dépouiller. SYN. Spolio. )( Vestio, lego. USUS: Aliquem omnibus præsidiis nudare et exuere. Flagitii principium est nudare inter cives corpora. Cf. Privo.

NŪDUS, a, um, Nu, dépouillé, privé, vide. SYN. Nudatus, spoliatus, vacuus. )( Vestitus. USUS: Urbs nuda præsidio, ab omnibus rebus vacua. Decore nuda mulier. Nudus ab amicis.

NŪGÆ, ārum, f. pl. Bagatelles, plaisanteries. SYN. Ineptiæ. )( Res graves, seriæ. EPITH. Meræ, tantæ. PHRAS. Omitte nugas, cessez de plaisanter. Nugas tandem relinque; mitte has ineptias; nugas aufer. Quid ad has ineptias abis? USUS: Nugas agit; næ illa magnas nugas dixerit. Delectari nugis. Cf. Facetiæ, Ineptiæ.

NŪGĀTOR, ōris, m. Diseur de riens, radoteur; menteur. SYN. Nugax. Cf. Ineptus.

NŪGĀTŌRĬĒ, D’une manière frivole, légère. SYN. Inaniter, inepte.

NŪGĀTŌRĬUS, a, um, Futile, léger, puéril. SYN. Ineptus, levis, futilis. USUS: Nugatoria argumentatio, argumentation futile, qui n’appartient pas à la cause.

NŪGAX, ācis, omn. gen. Vain, léger; sot. SYN. Nugator.

NŪGOR, aris, atus sum, ari, d. Dire des riens, plaisanter. SYN. Jocor, ludo, nugas ago, nugas garrio, nugas dico, nugax sum, ad ineptias abeo, aures ineptiis obtundo. ADV. Inscite, omnino. USUS: Democritus non inscite nugatur. Cf. Ineptus.

NULLUS, a, um, Nul, aucun, personne. SYN. Non ullus, nemo, nec quisquam unus, ne ullus quidem, nemo unus, nemo quisquam. )( Omnis, aliquis. ADV. Omnino. USUS: 1. Res, quæ nulli usui sit. Nulli fides ejus, nulli opera, nulli res familiaris defuit. Nulla re una magis orator commendatur. 2. Levis, irritus, qui n’a aucune valeur, nul, sans importance. Homo nulla memoria. Argumentum hoc nullum est. 3. Non, ne... pas. Nullus dubito. Exinde vir ille summus nullus est.

NUM? Est-ce que? SYN. An, ecquid, numquid, utrum. USUS: Num quod vestigium, num quæ trepidatio?

NŪMEN, ĭnis, n. Signe de tête; volonté divine, volonté puissante, ordre des dieux. SYN. Divina vis, potestas, providentia. EPITH. Divinum, grave, sanctum, ingens, lætum, magnum, summum, vetustum. USUS: Omnes naturæ divino Numini parent. Vos, qui apud me vim et numen deorum tenetis. Numen honore, precibus placare. Accidit id non sine numine. Numen senatus, auctoritas et potestas. Vis cœlestis numenque divinum. Cf. Deus.

NŬMĔRĀTUM, i, n. Argent comptant. USUS: Placet conditio, sed numerato malim, quam æstimatione, la condition me plaît; mais j’aime mieux traiter argent comptant que par échange.

NŬMĔRO, as, avi, atum, are, a. Compter. SYN. Dinumero, annumero, numerum ineo, numerando percenseo, numero commetior. ADV. Recte, adstricte, numerosius. USUS: 1. Numerare pecuniam de suo. 2. Censeo, judico, existimo, compter parmi, mettre au nombre de, regarder comme. Voluptatem nullo loco numerant. Numerare aliquid in bonis, in loco mercedis, beneficii. Prope alter Cicero numeratur. Hostem te numero, non amicum. Prodigii id simile numeratur. Cf. Computo.

NŬMĔRŌSĒ, Avec mesure, harmonieusement. USUS: Fundere orationem numerose, volubiliter, apte, circumscripte. Numerose cadit sententia, la phrase finit avec nombre.

NŬMĒRŌSUS, a, um, Nombreux; qui a de la proportion, du rhythme, de la cadence. SYN. Aptus numeris, copiosus. USUS: Numerosum est in omnibus sonis ac vocibus, quod metiri possumus intervallis æqualibus. Oratio numerosa, style nombreux, harmonieux. Quæstus numerosior; exercitus numerosus.

NŬMĔRUS, i, m. Nombre. SYN. Multitudo, vis summa, copia. EPITH. Perfectus, accommodatior, magniloquentior, adstrictus, solutus, æquus, aptus, certus, difficilis, exiguus, frequens, grandior, iambicus et dactilicus, impar, incolumis, ingens, innumerabilis, integer, legitimus, longior, mollis, musicus, oratorius, par, plenus, poeticus, procerior, proprius, repentinus, simillimus, verus, vitiosus, tantus, magnus, novus, invidiosus. USUS: 1. Frumenti, mellis, vini maximus numerus, une grande quantité de... Classis mille numero navium. Aliquem in amicorum numerum adscribere, referre; in amicorum numero ponere, existimare, putare, habere, colere, mettre qqn au nombre de ses amis, le compter parmi ses amis. Is aliquo numero erit; nullo numero est; aliquem numerum obtinere, tenir un certain rang, jouir d’une certaine considération. Opus omnibus numeris absolutum, chose parfaite, accomplie, où rien ne manque; omnibus partibus et numeris expletum quod omnes numeros habet, complètement terminé; omnibus numeris absolutus adolescens, jeune homme accompli. Ex numero amicorum sejungere, tollere, eximere, ejicere aliquem. 2. Musicæ ac oratoriæ modus ac mensura, mesure, cadence, rhythme, nombre, harmonie. Numerus in cantu, in soluta oratione. Attici maxime numero serviunt. Oratio adstricta certa quadam numerorum ratione et pedum.

NUMMĀRĬUS, a, um, Relatif à l’argent, d’argent. SYN. Quod ad nummos pertinet. USUS: Esse in summa difficultate nummaria, gêne financière, embarras d’argent. Rem nummariam bene constituere.

NUMMĀTUS, a, um, Muni; pourvu d’argent, riche. USUS: Homo bene nummatus.

NUMMUS, i, m. Pièce de monnaie, monnaie, argent. SYN. Pecunia. USUS: Adventus noster ne nummo quidem sumptui fuit. Nummos cudere, battre monnaie. Ad nummos pervenire. Quid in nummis habeam, ipse ignoro. Subducere ad nummum. Nummos adulterinos pro veris dare. Nummos corrogare. Cf. Pecunia.

NUMQUAM (nunquam), Jamais. SYN. Nullo tempore, nulla ætate, non post hominum memoriam, non ex omnium sæculorum memoria; post natos homines, ex omni memoria nihil unquam. USUS: Frigidum, ut nunquam antea. Nunquam pertinacius dimicatum, sic ut contra omnia vetustatis exempla nemo victor ex arena discesserit.

NUMQUID? Si en quelque chose? SYN. Anne, num, ecquid. USUS: Numquid duas habetis patrias? Avez-vous deux patries?

NUMQUIS, quæ, quod? Est-ce que ce? Numquis fundus venalis est? Cf. Numquis.

NUNC, Maintenant. SYN. Hoc tempore, in præsentia, hodie, per hæc tempora. )( Tunc. USUS: Erat tunc excusatio, nunc nulla est. Nunc autem; nunc vero ea vis est in nomine, ut, etc.

NUNCŬPO, as, avi, atum, are, a. Appeler. SYN. Appello, nomino. ADV. Plenius. Nuncupare aliquem suo nomine. Nuncupare vota pro imperio, prononcer des vœux solennels, prononcer la formule solennelle des vœux (pour l’empereur, pour l’État, etc.).

NUNDĬNÆ, ārum, f. pl. Jour de marché. SYN. Mercatus. EPITH. Domesticæ, flagitiosissimæ, mutæ. USUS: In hujus ædibus totius reipublicæ nundinæ, marché.

NUNDĬNĀTĬO, ōnis, f. Tenue d’un marché, foire; commerce, trafic. EPITH. Plena, referta, nova. USUS: Nundinatio juris.

NUNDĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Être au marché, faire du commerce, trafiquer. SYN. Mercor, emo, cauponor. USUS: Senatorium ordinem pretio nundinari.

NUNTĬO, as, avi, atum, are, a. Annoncer, dire, déclarer. SYN. Affero, ab aliquo alicui nuntium perfero. ADV. Pertumultuose, quam primum, vere, longe, non dubie, obscure, vesperi. PHRAS. Nuntiatum est nobis, on nous a annoncé. Perlatum, allatum est ad nos; renuntiatum nobis est; nuntius citatis equis ad nos allatus, perlatus est; certis auctoribus accepimus; certos nuntios accepimus; nuntii ad nos venere, qui paulo certius aliquid in rebus attulere; fama ad nos, ad aures nostras pervenit; fama perlata est ad nos. USUS: Pompeio in hortos nuntiavit. Cf. Narro, Nuntius.

NUNTĬUS, ĭi, m. Messager, courrier; nouvelle, message. SYN. Tabellarius, cursor, internuntius, rumor. EPITH. Acerbus, certior, domesticus, verus, falsus, gravis, jucundus, malus, optatissimus, superior, volucer. Adversi, boni, fallaces, proximi, quotidiani, tristes, varii, universi. PHRAS. Tristem nuntium accepi, j’ai reçu une triste nouvelle. Adversi, tristes, parum commodi, minime læti, parum secundi venerant mihi nuntii; allatus est gravis ad me nuntius; gravior ad me fama pervenerat; duriores de re rumores erant, qui fœdum nuntium incussere; graves nuntii ad nos delati, perlati sunt. Cf. Nuntio, Novus, Fama. USUS: 1. Per nuntium me certiorem fecit. Nuntios in omnem partem dimittere. Epistolam hanc multi nuntii, et fama ipsa celeritate superabunt. 2. Rumor, res allata, narrata, message, nouvelle. Nuntios accepimus lætissimos. Nuntium apporto tibi lætum sane et exoptatum. 3. Divortii et repudii ratione, répudier sa femme, se séparer d’elle. Nuntium uxori, nuntium virtuti, litteris remittere.

NŪPER, Récemment, naguère. SYN. Paucis ante diebus, horis; paucis abhinc annis; nostra, patrum memoria; novissime. USUS: Nuper, quid dico nuper, imo vero modo.

NUPTĬÆ, ārum, f. pl. Noce, mariage. SYN. Matrimonium, nuptiarum dies. EPITH. Diuturnæ, innuptæ, legitimæ, maritimæ, multæ, nefariæ, terrenæ. USUS: Nuptias apparare, adornare, conficere, facere, parare, faire les apprêts d’une noce. Nuptias conjungere; nuptiis jungi, se marier. Nuptias conciliare, nuptiarum conciliatorem esse, faire un mariage. Nuptias disturbare, rompre un mariage. Nuptias fugere, effugere, fuir le mariage. Nuptiæ plenæ dignitatis et concordiæ, mariage plein de dignité. Nuptiæ non diuturnæ fuerunt, erant enim non matrimonii dignitate, sed sceleris societate conjunctæ, cet hymen ne fut pas de longue durée, etc. Cf. Matrimonium, Nubo.

NUPTĬĀLIS, e, gen. com. De noce, de mariage, nuptial. USUS: Faces nuptiales; dona nuptialia.

NŬRŬS, ūs, f. Belle-fille, bru. SYN. Filii uxor.

NUSQUAM, Nulle part. SYN. Nullo in loco. )( Usquam. USUS: 1. Sive scripta est uspiam lex illa, sive nusquam. 2. Nulla in re, pour aucune chose, pour rien. Sumptus nusquam melius potest poni.

NŪTO, as, avi, atum, are, n. Faire signe par un mouvement de tête; être incertain, flottant, indécis; chanceler. SYN. Vacillo. USUS: Democritus nutare videtur in natura deorum, Démocrite n’est pas fixé sur la nature des dieux. Statua nutabat. Cf. Dubito.

NŪTRĪCĬUS, ĭi, m. Nourricier, qui nourrit. USUS: Nutricius ejus pueri.

NŪTRĪCOR, aris, atus sum, ari, d. Nourrir, alimenter, élever. SYN. Nutrio. USUS: Mundus omnia nutricatur et continet. Cf. Alo.

NŪTRĪCŬLA, æ, f. Nourrice. USUS: Gellius, nutricula seditiosorum, ardent protecteur de tous les séditieux.

NŪTRĪMENTUM, i, n. Nourriture, aliment. SYN. Cibus, alimentum. USUS: Educata suis nutrimentis eloquentia. Cf. Cibus.

NŪTRĬO, is, īvi et ĭi, ītum, ire, a. Allaiter, nourrir, élever. SYN. Alo, educo. Cf. Alo.

NŪTRIX, īcis, f. Nourrice. SYN. Alumna. USUS: Cum lacte nutricis errorem suxisse videtur, il semble avoir sucé l’erreur avec le lait de sa nourrice.

NŪTŬS, ūs, m. Mouvement, signe de tête. SYN. Vis, nisus, gravior significatio, voluntas. EPITH. Regius. PHRAS. Ad nutum paret, il obéit au moindre signe. Ad illius nutum se fingit et accommodat; ad ejus nutum ac voluntatem se convertit totum; ejus nutus observat, intuetur omnes. USUS: 1. Tendance, pesanteur. Gravia suo nutu ac pondere deorsum feruntur. 2. Voluntas, signe, ordre, désir. Ejus nutu, ac arbitrio omnia fiunt, reguntur, gubernantur. Nutu aliquid ab aliquo consequi.

NUX, nŭcis, f. Noix. USUS: Nucem frangere; nuces legere.

O

O! O, oh! ah! Interj. dolentis, gaudentis, vocantis. USUS: O post hominum memoriam fortissimi consules! O rem odiosam! O gratum adventum!

OB, Pour, à cause de. SYN. Propter, ante. USUS: 1. Ob eam causam, ob delictum pœnas a te repetam. 2. Ante, devant. Mors mihi semper ob oculos versatur. Cf. Propter.

ŎBÆRĀTUS, a, um, Endetté, obéré; subst. Débiteur insolvable. SYN. Ære alieno obligatus, obstrictus, ære alieno demersus debitor. USUS: Ex omni colluvie exules obærati. Cf. Æs.

ŎBAMBŬLĀTĬO, ōnis, f. Allées et venues autour, devant. SYN. Inambulatio. Cf. Ambulatio.

OBDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. Placer, mettre qqche devant qqche. USUS: Obdere pessulum ostio, mettre la traverse devant la porte (pour la fermer).

OBDORMĬO, is, īvi, vel ĭi, ītum, ire, n. S’endormir. SYN. Dormio, obdormisco, somno consopior, sopore opprimor. USUS: Endymion in Latmo obdormivit. Quid melius, ac in mediis vitæ laboribus obdormiscere, et ita conniventem somno consopiri sempiterno. Cf. Dormio.

OBDŪCO, is, xi, ctum, ere, a. Conduire devant, mener, amener vers. SYN. Obnubo, obtego, obstruo, oppono. )( Delego. USUS: Rebus clarissimis tenebras obducere. Labor callum obduxit dolori, manibus. Consuetudo obduxit callum stomacho, l’habitude émousse la sensibilité de l’estomac. Obducta jam reipublicæ cicatrix. Aliquem alicui obducere, competitorem alicui opponere, opposer un homme à un autre. Cf. Tego.

OBDUCTĬO, ōnis, f. Action d’amener sur, d’étendre sur. USUS: Obductio capitis absit a cive Romano, le citoyen romain ne doit pas avoir la tête couverte en allant au supplice.

OBDŪRO, as, avi, atum, are, a. et n. Endurcir, durcir; persister, tenir bon. SYN. Constanter, æquo animo perfero, tolero, fero. ADV. Vehementer. USUS: Obduretur hoc triduum, qu’on prenne donc patience trois jours encore. Cf. Perfero.

OBDŪRESCO, is, dūrŭi, escere, n. S’endurcir, devenir insensible. SYN. Callum obduco. USUS: Jam ad illa obduruimus et humanitatem omnem exuimus. Usu ac consuetudine obduruit ac percalluit incredibilis nostra patientia. Desperatione animus ad dolorem, contra dolorem obduruit. Cf. Durus, Occallesco.

ŎBĒDĬENTER, Avec soumission, docilité, volontiers. USUS: Spondent se sub imperio obedienter fideliterque futuros. Id obedienter est curatum.

ŎBĒDĬENTĬA, æ, f. Obéissance, soumission. SYN. Obtemperatio. USUS: Abjiciunt obedientiam, nec rationi parent, cui sunt subjecti lege naturæ. Servitus est obedientia animi arbitrio carentis suo.

ŎBĒDĬO, is, īvi vel īi, ītum, ire, n. Obéir à qqn, exécuter ses volontés, lui être soumis, RAD. ex Ob et Audio. SYN. Pareo, audio, obtempero, obsecundo, assentio, dicto pareo, imperium non recuso, monita sequor, dicto audiens sum, mandata facio, exsequor, imperata facio; alienæ voluntati morem gero, sequor; meam voluntatem ad alienam aggrego, cum aliena voluntatem meam conjungo. PHRAS. 1. Obediendum DEO est, il faut obéir à DIEU. Intenti ad DEO parendum simus, oportet; DEO nos obedientissimos esse decet; DEI imperia animo non invito exsequamur; morigeros nos DEO esse decet; aggreganda est voluntas nostra ad divinam voluntatem; DEUM auctorem sequamur, oportet; DEI imperia sequamur, persequamur, necesse est. 2. Negat se obediturum senatui, il affirme qu’il n’obéira pas au sénat. Negat se in auctoritate, in potestate senatus futurum, senatus imperio morem gesturum; imperata facturum; imperio pariturum; minatur se ab officio discessurum; obedientiam abjecturum; jugum excussurum; negat se porro legitima imperia pati posse; negat se senatus decretis staturum; imperium senatus abnuit. USUS: Ad verbum obedire alteri. Obedire tempori. Cf. Pareo.

ŎBĔO, is, īvi vel īi, ĭtum, ire, n. Aller ou venir devant, vers. a. S’approcher, atteindre; voyager, parcourir. SYN. Peragro, lustro, perago, tracto. ADV. Audacius, diligenter, flagitiose. USUS: 1. Urbem, regionem, provinciam pedibus obire. 2. Perago, ago, tracto, s’appliquer à qqche, s’en occuper, faire. Munus suum obire; facinus, rem privatam et publicam, sacra obire. Diem edicti, vadimonium obire neglexit. 3. Morior, mourir. Diem, mortem obire. Cf. Fungor, Administro, Facio.

ŎBĔQUĬTO, as, avi, atum, are, n. Chevaucher devant ou autour, parcourir à cheval. USUS: Castris vel castra obequitare.

ŎBEX, ĭcis, m. Obstacle. USUS: Moliri obices. Cf. Impedimentum.

OBFIRMO, as, avi, atum, are, n. Rendre solide, affermir, assujettir, consolider. USUS: Obfirmare animum.

OBFIRMĀTUS, a, um, Ferme, solide, opiniâtre, entêté. USUS: Pertinax et obfirmatus in iracundia. Cf. Pertinax.

ŎBĬTER, * En passant, d’une manière accessoire, par occasion. SYN. Leviter, tenuiter, mediocriter. )( Perfecte. PHRAS. 1. Scientias obiter didicit, il n’a étudié qu’en passant. Litteras primoribus duntaxat labris gustavit; extremis, ut aiunt, digitis attigit; litteras leviter attigit; litteras quasi præteriens, quasi per nebulam, quasi per transennam præteriens strictim aspexit; litteras vix primoribus labris attigit; de litteris vix cursim aliquid arripuit. 2. Hæc tantum obiter tractavi, je n’ai traité ce point qu’en passant, d’une manière accessoire. Leviter hæc tantum egi; levi brachio, molli brachio hæc acta sunt; indiligenter hic eram. Leviter hæc transii, attigi; his quasi præteriens satisfeci; strictim hæc tractavi et tanquam in transcursu. Cursim hæc transmisi.

ŎBĬTŬS, ūs, m. Destruction, mort; coucher des astres. SYN. Occasus, mors. USUS: Siderum ortus et obitus. Obitus consulum vulgatus, la mort des consuls fut connue. Cf. Mors.

OBJĂCĔO, es, cŭi, ere, n. Être couché, étendu devant ou auprès. USUS: Cumulus sarcinarum objacet.

OBJECTĀTĬO, ōnis, f. Reproche. USUS: Exprobratio.

OBJECTO, as, avi, atum, are, a. Opposer, objecter. SYN. Objicio. USUS: Objectare probrum, falsum crimen alicui. Cf. Objicio.

OBJECTŬS, ūs, m. Action de mettre devant, interposition. USUS: Objectu lateris aliquem defendere.

OBJECTUS, a, um, Placé, mis, situé devant. SYN. Oppositus. USUS: Objecta species voluptatis. Objectus fortunæ. Ad omnes casus subitorum periculorum objectus et oppositus.

OBJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. Mettre, placer devant, opposer; reprocher. SYN. Oppono, objecto, exprobro; crimini do, jacio, conjicio; culpam impingo. ADV. Falso, vere, varie. USUS: Objeci caput meum in tot et tantas dimicationes, atque in tot impetus perditorum civium. Alicui religionem objicere, faire à qqn une obligation de conscience. Objicere spem, metum, sollicitudinem, moram, laborem, molestiam. Aliquid alteri in criminis loco objicere. Feris corpus objicere. Objici insidiis. Objiciuntur sæpe formæ, souvent des images se présentent à notre esprit. (Ego omnium objectum, VULG.), je suis le jouet, le plastron de tous. Materia sum omnium jocorum; idoneus videor, quem omnes merito ludo faciant, in quo omnes illudant.

OBJURGĀTĬO, ōnis, f. Reproche, réprimande, blâme. SYN. Castigatio. EPITH. Longior, lenis, necessaria, plena, mediocris, utilis. USUS: Objurgatio ne multum acerbitatis habeat. Objurgatio contumelia vacare debet. In objurgationibus interdum vocis contentione majori utendum. Cf. Reprehendo.

OBJURGĀTOR, ōris, m. Qui réprimande, qui blâme. SYN. Severus admonitor. EPITH. Benevolus. USUS: Non est ferendus objurgator, qui, quod in altero vitium reprehendit, in eo ipse deprehenditur.

OBJURGO, as, avi, atum, are, a. Blâmer, réprimander, faire des reproches. SYN. Castigo, asperius appello, asperius admoneo. ADV. Vehementer, mediocriter. USUS: Cæsar meam in rogando verecundiam, de mea me verecundia objurgavit. Cf. Alloquor, Perstringo, Reprehendo.

OBLANGUESCO, is, langŭi, escere, n. S’affaiblir. USUS: Litterulæ meæ tui desiderio oblanguerunt. Cf. Langueo.

OBLECTĀMENTUM, i, n. Amusement, divertissement, plaisir. SYN. Oblectatio, delectatio. EPITH. Longius. USUS: Oblectamenta et solatia senectutis. Cf. Delectatio.

OBLECTĀTĬO, ōnis, f. Action d’amuser; divertissement, plaisir. SYN. Oblectamentum. EPITH. Honesta, libera, ingenua. USUS: Interdum oblectatio quæritur animi requiesque curarum. Cf. Delectatio.

OBLECTO, as, avi, atum, are, a. Divertir, amuser. SYN. Delecto. USUS: In libris, in hortulis se oblectare. Cf. Delecto.

OBLECTOR, aris, atus sum, ari, d. S’amuser, se divertir. SYN. Delector, ducor, capior. ADV. Commode. USUS: Ludis oblectamur et ducimur. Cf. Delector.

OBLĬGĀTĬO, ōnis, f. Obligation, engagement. SYN. Auctoramentum. EPITH. Gravis et difficilis. USUS: Difficilior est animi ac sententiæ, quam pecuniæ obligatio. (Est mea obligatio, VULG.), c’est mon devoir. Est id officii mei; meæ hæ sunt partes. (Obligationem scriptam accepi, habeo, VULG.), j’ai une obligation écrite. Fiduciam accepi; fiduciam teneo. Obligationem de se dare, s’engager. Nomina facere.

OBLĬGĀTUS, a, um, Obligé, qui a des obligations. SYN. Obstrictus, devinctus. PHRAS. Magnopere tibi obligatus sum, je vous suis bien obligé. Tantum tibi debeo, quantum persolvere difficile est; incredibilem tibi amorem quemdam et omnia in te summa ac singularia studia debeo. Vix, aut ne vix quidem solvendo sum, tanta sunt tua in me officia ac merita. Verbis non patitur res satisfieri, adeo me in perpetuum devinxisti. Maximis me beneficiis obstrictum tenes. Mancipio et nexu tuum me fecisti. Multis me beneficiis ac pignoribus velut auctoratum habes. Agere mecum potes tanquam ex syngrapha, ita me tibi divinctum tenes. Maximis me beneficiorum vinculis obstrinxisti. Cf. Obnoxius, Beneficium, Officium. USUS: Tenere aliquem beneficiis obligatum.

OBLĬGO, as, avi, atum, are, a. Lier, attacher; engager, obliger. SYN. Obstringo, in perpetuum obligo, devincio, adstringo, religo, alligo. ADV. In perpetuum, nusquam, valde. PHRAS. 1. Magnopere me tibi obligabis, vous m’obligerez singulièrement, vous me rendrez service. Magnam a me inibis gratiam; hoc ego in summi beneficii loco ponam, numerabo; me tibi in perpetuum devincies, obstringes. Cf. Obligatus. 2. Obligo me, je m’oblige, je m’engage. Omni me exsecratione devincio; fidem meam do, interpono; obligo fidem meam et obstringo. 3. Obligatur ex promisso, legibus, ses promesses, les lois l’obligent. Tenetur promisso, legibus; legum, promissorum vinculis obstringitur. USUS: Obligare aliquem militiæ sacramento, pactionibus. Sibi aliquem beneficio obligare. Domum alicujus religione, populum scelere obligare. Legum et judiciorum pœnis obligatur. Obligare vulnus, bander une plaie.

OBLĬGŪRĬO, is, ire, n. Dissiper, manger, dévorer. SYN. Ligurio, devoro. USUS: Fortunas suas obligurire; patrimonia profundere. Cf. Consumo.

OBLĬMĀTUS, a, um, Couvert de limon. SYN. Limo pinguis. USUS: Nilus oblimatos agros relinquit, le Nil laisse les terres couvertes de limon (engraissées).

OBLĬNO, is, lēvi, lĭtum, nere, a. Enduire, oindre, frotter de; souiller. USUS: Vita hominis libidine oblita. Unguentis, cœno oblitus. Eloquentia Asiæ moribus oblita, l’éloquence altérée par les mœurs de l’Asie.

OBLĪQUĒ, Obliquement, de travers. )( Recte. USUS: Recte, oblique ferri.

OBLĪQUUS, a, um, Oblique, qui est ou qui va de travers, de côté. SYN. Transversus. USUS: Motu corporis obliquo. In obliqua et transversa hostium latera invectus.

OBLĬTESCO, is, lĭtŭi, escere, n. Se cacher. SYN. Delitesco. USUS: Stellæ a nostro aspectu interdum oblitescunt.

OBLĪTĔRO, as, avi, atum, are, a. Effacer. USUS: Beneficii memoriam obliterare. Cf. Obliviscor, Oblivio.

OBLĪVĬO, ōnis, f. Action d’oublier, oubli. SYN. Memoriæ lapsus. EPITH. Exigua, perpetua, sempiterna, voluntaria. PHRAS. 1. Clades ea jam in oblivionem venit, on a déjà perdu le souvenir de ce désastre. Clades ea jam oblivioni data est; obliterata in animo est; memoria intercidit; in oblivionem venit; ejecta ex animo memoria ejus cladis est; recens dolor proximæ cladis transiit; cladis ejus memoria cessit; clades e memoria excessit, animo excidit, ex animo deleta est; clades ea jam ex memoria deposita est; e memoria dilapsa, elapsa est; in oblivionem adducta est; clades ea jam animo effluxit; excidit memoria ejus cladis; clades ea oblivione contrita, obruta, tecta est; cladis ejus acerbitatem oblivio jam delevit. 2. Tot summorum virorum nomina in oblivione sunt, les noms de tant d’hommes illustres sont tombés dans l’oubli. Tot summorum virorum memoria cessit; abiit vetustate memoria; nomen vetustate abolevit, memoria abolevit; tot viri summi in oblivione jacent. 3. Lætiores in dies nuntii oblivionem tandem inducunt tot malorum, les nouvelles de jour en jour plus heureuses nous font oublier tant de maux. Lætiores nuntii expellunt memoriam tot malorum; oblivionem afferunt tot malorum; tristes superiorum temporum imagines ex memoria detergunt, evellunt; obliterant in animo superiorum temporum clades; animum a conspectu tot malorum avertunt; tot malorum memoriam ex animo delent. USUS: Omnem memoriam injuriarum sempiterna oblivione delere, obruere, exstinguere, conterere. Tuas laudes nulla unquam obscurabit oblivio. Erunt semper, qui tuas laudes ab oblivione et silentio hominum vindicent. Cf. Obliviscor, Memoria imbecilla.

OBLĪVĬŌSUS, a, um, Oublieux, qui oublie aisément. SYN. Immemor. )( Memoria.

OBLĪVISCOR, ĕris, blītus sum, visci, d. Oublier, ne pas se souvenir. SYN. Mihi excidit, ex animo meo excidit, effluit; oblivionem capit, ex memoria depono; alicujus rei memoriam depono, oblivione perpetua deleo; aliquid e memoria elabitur, dilabitur; rei memoria ex animo discedit. PHRAS. 1. Nunquam tui obliviscar, je ne vous oublierai jamais. Ita mihi imago tam cari capitis insedit, ut excidere, effluere ex animo nunquam possit; memoria tua nulla temporis longinquitate abibit; nulla ætas tui memoriam ex animo obliterabit meo. Cf. Memor, Oblivio. 2. Obliviscere tandem calamitatum tuarum, oubliez enfin vos malheurs. Casus tuos tandem ex animo tuo, mente tua, memoria tua dele, evelle; omitte temporum tuorum memoriam; depone et abjice calamitatum tuarum memoriam; malorum tuorum tristes imagines voluntaria oblivione depone, contere; deleat tandem, auferat calamitatis sensum sempiterna oblivio. USUS: Depone memoriam doloris tui et injurias vel injuriarum obliviscere.

OBLONGŪS, a, um, Long, allongé. USUS: Figura oblonga.

OBLŎQUOR, ĕris, lŏcūtus sum, loqui, d. Parler contre qqn, interrompre, contredire. SYN. Obstrepo. PHRAS. Totus ei senatus oblocutus est, tout le sénat l’interrompit pour le contredire. Reclamatum a toto senatu, nec sine convitio; fremitus universi senatus obortus est; obstrepebat senatus universus carpebatque sententiam. USUS: Tu me appelles licet, et interpelles, et obloquaris.

OBLUCTOR, aris, atus sum, ari, d. Lutter, combattre contre qqn, lui résister. SYN. Obnitor, repugno. USUS: Hosti obluctari. Cf. Repugno.

OBMŌLĬOR, īris, mōlītus sum, iri, d. Élever, construire devant; fermer, boucher par une construction. USUS: Omnes ad obmolienda, quæ ruinis strata erant, concurrerunt, tous coururent réparer les murailles qui étaient en ruines.

OBMŪTESCO, is, mūtŭi, escere, n. Devenir muet; se taire, garder le silence. SYN. Conticesco. ADV. Plane. PHRAS. Praæ stupore obmutuit, la stupeur le rendit muet. Admiratio tam novæ rei ac subitæ homini incluserat vocem; rei insolentia animum pariter et silentium defixit, mutum et elinguem reddidit; insolitum rei spectaculum hominem ita defixit, ut neque animo, neque lingua constaret; rei spectaculo defixus et attonitus silentium tenuit, stupenti lingua constitit. USUS: Nulla unquam vetustas de te obmutescet, les siècles les plus reculés ne garderont pas le silence sur votre personne. Homo disertus et loquacissimus repente obmutuit.

OBNĪTOR, ĕris, nīsus et nixus sum, niti, d. Lutter, résister. SYN. Obsisto, occurro; adversum rem, contra rem tendo. Cf. Repugno.

OBNOXĬUS, a, um, Exposé à; sujet, soumis, obéissant. SYN. Subjectus. USUS: Vivat, qui obnoxius et subjectus vivere cupit. Supplex et obnoxius.

OBNŪBO, is, psi, ptum, ere, a. Couvrir, voiler, envelopper. SYN. Obtego.

OBNUNCĬĀTĬO, ōnis, f. Annonce d’un mauvais présage. SYN. Auguris significatio de periculo imminente. USUS: Dirarum obnuntiatio neglecta, imprécations négligées.

OBNUNTĬO, as, avi, atum, are, a. Annoncer un mauvais présage, un malheur. SYN. Nuntio, prænuntio. USUS: Legem tulit, ne obnuntiare comitiis liceret.

ŎBŎRĬOR, ĕris, ortus sum, iri, d. Naître, paraître, se montrer. SYN. Exorior. USUS: Quanta mihi lux oboritur. Cf. Orior.

OBRĒPO, is, repsi, reptum, ere, n. Se glisser furtivement, s’insinuer. SYN. Irrepo. ADV. Extrinsecus. USUS: Sensim tibi obrepit senectus. Obrepere ad honores, in animos hominum. In animos dormientium multæ imagines obrepunt.

OBRĬGESCO, is, gŭi, escere, n. Se durcir. USUS: Nive et pruina obriguere. Cf. Frigus.

OBRŎGO, as, avi, atum, are, a. Opposer une loi nouvelle à une loi ancienne. SYN. Aliam legem rogo, qua prior ab alio lata infirmetur.

OBRŬO, is, ŭi, ŭtum, ere, a. Couvrir, ensevelir; anéantir, accabler. SYN. Operio, sepelio. )( Eruo. USUS: Magnitudine negotii tanquam fluctu obruor. Homo ære alieno obrutus, homme écrasé de dettes. Criminibus et testibus aliquem obruere.

OBSCĒNĒ, D’une manière indécente, immorale. SYN. Turpiter.

OBSCĒNĬTAS, ātis, f. Impureté, obscénité. SYN. Turpitudo. USUS: Verborum rerumque obscenitas vitanda.

OBSCĒNUS, a, um, Impur, obscène. SYN. Turpis. USUS: Genus jocandi illiberale, petulans, flagitiosum, obscœnum. Cf. Turpis, Petulans, Libido, Impudicus.

OBSCŪRĀTĬO, ōnis, f. Obscurité, éclipse. SYN. Obscuritas. EPITH. Magna, tanta. USUS: Obscuratio solis. Inde mentis obscuratio consequitur.

OBSCŪRĒ, D’une manière obscure; furtivement, en cachette. SYN. Per nebulam, per caliginem. )( Aperte. USUS: Non agam obscure. Malum serpit non obscure.

OBSCŪRĬTAS, ātis, f. Obscurité, défaut de clarté. SYN. Obscuratio, tenebræ, caligo, ænigma. )( Lux. EPITH. Diuturna, maxima, involuta. USUS: Causa latet obscuritate naturæ involuta. Habet ea res magnam obscuritatem. Oratio, quæ lumen adhibere rebus debet, sæpe obscuritatem et tenebras affert.

OBSCŪRO, as, avi, atum, are, a. Rendre obscur, priver de la lumière. SYN. Lucem eripio, noctem rebus vel tenebras obduco, obcæco, luminibus officio, inobscuro, caliginem offundo, luminibus obstruo, tenebris involvo, tenebris circumfundo. ADV. Negligenter, sensim, plene. PHRAS. 1. Cœlum obscuratur, le ciel s’obscurcit. Spissæ intendunt se cœlo nubes, ut lucem condant; cœlum una et continenti nube involvitur; aer totus in nubes cogitur; obductæ cœlo nubes solem diemque eripiunt, tenebris omnia involvunt, circumfundunt. USUS: Lumen lucernæ obscuratur, et offunditur luce solis. Obscurata et evanescens memoria.

OBSCURUS, a, um, Obscur, sombre; inconnu, secret. SYN. Habens obscuritatem, tenebricosus, spissus, cæcus, tortuosus, involutus, latens, opertus, a natura involutus. )( Apertus, illustris. PHRAS. 1. Homo obscurus et ignotus, homme obscur, inconnu. Homo re nulla nobilis; cujus fama in obscuro; ex cœno, nescio quo et tenebris extractus. Cf. Humilis, Ignobilis. 2. Liber est nimis obscurus, ce livre est peu intelligible. Multa sunt in hoc libro tenebris circumfusa; abstrusa multa, et crassis occultata tenebris; longissime ab imperitorum intelligentia sensuque disjuncta; materia, argumentum libri non satis puerili ingenio æqua; nihil ibi in medio positum, nihil non abstrusum et reconditum. 3. Obscurus orator est, orateur obscur, que l’on ne comprend pas. Orator qui ita loquitur, ut non intelligatur; cujus millesimam partem vix intelligas; qui in tenebris, quam luce causam suam versari malit; qui compressione rerum totam obcæcat orationem; cujus sermo oraculis similior, quam orationi; qui ænigmata loquitur; cujus orationi Œdipo conjectore opus sit. USUS: Multa erant obscura, ambigua, involuta; explanationes interpretum essent adhibendæ. Homo obscuris natalibus.

OBSĔCRĀTĬO, ōnis, f. Prières instantes, supplications. SYN. Preces, deprecatio, obtestatio. EPITH. Gravis, humilis, superba. USUS: Obsecratione uti. Obsecrationem repudiare.

OBSĔCRO, as, avi, atum, are, a. Prier avec instances, supplier, conjurer. SYN. Rogo, oro, obtestor. ADV. Amantissime, magnopere, vere. USUS: Ille pro salute mea populum obsecravit. Obsecro te per fratris mortui cinerem, per nomen propinquitatis. Cf. Rogo.

OBSĔCUNDO, as, avi, atum, are, n. Se prêter à, se conformer à, obéir, seconder. USUS: Cui cives assenserint, hostes obedierint, venti obsecundarint. Cf. Obedio, Pareo.

OBSĒPĬO, ĭs, sepsi, septum, ire, a. Clore d’une enceinte, fermer, intercepter le passage. SYN. Sepio, intercludo. USUS: Vias ad honores alicui obsepire, fermer à qqn l’accès aux dignités. Cf. Munio.

OBSĔQUĬŌSUS, a, um, Plein de complaisance, de déférence, obséquieux. SYN. Qui facile obsequitur. Cf. Officiosus.

OBSĔQUĬUM, ĭi, n. Complaisance, déférence, soumission, docilité. SYN. Indulgentia, officium. EPITH. Molestum. USUS: Obsequio suo mitigare hominem. Multa in homines obsequia. Animus ab indulgentia et obsequio corporis discedat. Obsequium amicos, veritas odium parit. Cf. Officium.

OBSĔQUOR, ĕris, sĕcūtus sum, sequi, d. Se conformer aux désirs de qqn, avoir pour lui de la déférence; céder à une chose, s’y laisser aller. SYN. Morem gero, morigeror, gratificor, indulgeo. )( Repugno. PHRAS. 1. Obsequi genio suo, suivre ses penchants, s’abandonner au plaisir. Morem gerere animo suo; servire cupiditatibus; curare genium; indulgere genio. 2. Homini improbo per omnia obsequitur, il fait toutes les volontés de ce méchant homme. Totum se dat homini; nutus ejus omnes observat, intuetur; ad nutum hominis improbissimi se convertit; nutu ejus regitur; ex ejus nutu et arbitrio suspensas habet omnes vitæ suæ rationes. USUS: Tempestati navigantes obsequuntur. De ea re tibi obsequor. Consuetudine libenter obsequor. Cf. Indulgeo, Gratificor.

1. OBSĔRO, as, avi, atum, are, a. Fermer au verrou, verrouiller. SYN. Sera imposita occludo. USUS: Ædes, aures obseratæ. Cf. Claudo.

2. OBSĔRO, is, sēvi, sĭtum, ere, a. Semer, ensemencer. Sero, consero. USUS: Terra frugibus obserebatur. Loca virgultis, tenebris obsita, lieux couverts de broussailles, remplis de ténèbres.

OBSERVANS, antis, omn. gen. Qui fait grand cas de. SYN. Studiosus, cupidus. USUS: Homo mei observantissimus. Cf. Studiosus.

OBSERVANTĬA, æ, f. Considération, honneur, respect. SYN. Veneratio, cultus, reverentia. EPITH. Diligens, perpetua, præsens, summa. USUS: Observantia est, per quam aut ætate aut dignitate antecedentes colimus et veneramur, on entend par respect (observantia) les marques de déférence et de vénération que nous donnons à l’âge ou aux dignités. Mea tibi observantia nunquam defuit. Amicos observantia retinere. Cf. Officium, Revereor.

OBSERVĀTĬO, ōnis, f. Observation, attention. SYN. Animadversio. EPITH. Diuturna, constans, longinqua, summa, supina. USUS: Observatio diuturna peperit artem.

OBSERVO, as, avi, atum, are, a. Observer, remarquer; respecter, honorer. SYN. Animadverto, noto; speculor, aucupor, ex insidiis capto, in specula sum; legibus obtempero, pareo; colo, veneror, amo. ADV. Æque, assidue, diligentius, peramanter, perofficiose, sanctissime, stricte, valde, vehementer. PHRAS. Ubique observat me, partout il m’épie. Ejus oculi assidue in me intenti sunt; in me unum oculos conjicit; ex insidiis, clanculum sermones meos captat; velut e specula observat mores meos; aures et oculi ejus assidue speculantur me et custodiunt; omnia odoratur; subauscultat, aucupatur ex insidiis sermones omnes meque omni in loco infensus servat. USUS: 1. Motus stellarum observare. Observa, quæso, hominis consilia. 2. Colo, veneror, avoir des égards, de la déférence pour. Peramanter me observat. Observare et colere aliquem ut alterum parentem. Cf. Colo, Veneror.

OBSES, ĭdis, m. Otage. EPITH. Præcipuus, incolumes, multi. USUS: Obsides victis imperare; obsides dare, habere, mittere, accipere.

OBSESSIŎ, ōnis, f. Siége, investissement, blocus. SYN. Obsidio. USUS: Obsessio fori, occupatio templorum, oppressio curiæ.

OBSĬDĔO, es, sēdi, sessum, ere, a. Assiéger. SYN. Circumsideo, obsessum teneo, fossa et vallo septum teneo; oppugno. ADV. Omnino. PHRAS. 1. Romani Numantiam obsedere, les Romains assiégèrent Numance. Obsidione munitionibusque pressere; corona circumdedere, cinxere; vallo, aggere, operibus oppugnavere; Romani obsidionem intulere Numantiæ; Numantiæ mœnia ab omni parte aggressi sunt; Romani exercitum ad urbem Numantiam admovere; corona militum cinxere; circumplexi sunt opere ac munitione; in obsidione tenuere. 2. Obsessa urbs est et vehementer oppugnata, la ville est assiégée et fortement attaquée. Circumsessa urbs est et circumvallata, arx opere circumventa, circumjecta mœnibus peditum multitudo, peditatui circumfusæ equestres turmæ, quassata muralibus tormentis mœnia et summa ope oppugnata. Totius belli instrumentis et apparatu actum, ac ne punctum quidem temporis oppugnatio respiravit. Urbs aggeribus oppugnata, tormentis verberata, nudata pars magna mœnium, pars muralibus machinis decussa; urbi externa vis ingruit, castra ad urbem posita sunt; urbs obsidione clausa est; viæ omnes aditusque insessi et admoto totius bellici apparatus instrumento quati, feriri, arietibus percuti urbs cœpta est. Cf. Oppugno. USUS: Obsidere urbem. Armis senatum obsidere.

OBSĬDĬO, ōnis, f. Siége, blocus, investissement d’une place. SYN. Obsessio. PHRAS. 1. Urbem obsidione liberavit, il délivra la ville assiégée. Ab obsidione vindicavit; obsidione exemit; ex obsidione eripuit; urbem hostilibus armis obseptam, hostium copiis septam, cinctam, oppressam in libertatem restituit, incolumem servavit, libertate, incolumitate donavit. Hostes urbem obsidione prementes, castris positis ad urbem sedentes, urbis libertati imminentes expulit, ejecit, in fugam convertit, submovit, fugavit. 2. Obsidio sustinenda erit, il faudra soutenir un siége. De tectis mœnibusque dimicandum erit; mœnibus bellum propulsandum erit. USUS: In obsidione esse; in obsidione tenere; obsidionem continuare. Obsidionem solvere, omittere. Obsidione urbem liberare.

OBSĬDĬŌNĀLIS, e, gen. com. De siége, obsidional. USUS: Corona obsidionalis, couronne obsidionale, couronne d’herbe donnée à un général qui a délivré un autre général assiégé.

OBSIGNĀTOR, ōris, m. Celui qui scelle, qui cachette. USUS: Litterarum obsignatores et testes.

OBSIGNO, as, avi, atum, are, a. Sceller, cacheter; contre-signer un testament. SYN. Signo, consigno, signum appono, signum imprimo. USUS: Epistolam, decretum, tabulas obsignare. Judicum signis testamentum obsignatum est.

OBSISTO, is, stĭti, stĭtum, ere, n. S’arrêter ou se mettre devant; résister, faire face, tenir tête. SYN. Resisto, repugno, occurro, conatum refuto, prohibeo, conatibus obviam eo; conatum comprimo, frango; a conatu repello. ADV. Audacter, malitiose, perniciose, vehementer. USUS: Audacter alicui; dolori, vitiis obsistere. Multorum odiis nullæ opes obsistere possunt. Cf. Resisto.

OBSŎLESCO, is, sŏlēvi, escere, n. Passer, vieillir, s’user. SYN. Inveterasco, tenebris vetustatis opprimor. )( Splendeo. USUS: Vetustate ista vel propter vetustatem jam obsoleverant.

OBSŎLĒTĒ, A l’ancienne mode. USUS: Homo obsoletissime vestitus.

OBSŎLĒTUS, a, um, Suranné, vieilli, usé. SYN. Antiquus, inusitatus, insolens, sordidus. USUS: Obsoletus vestitus. Hæc vulgaria sunt, abjecta et obsoleta. Obsoletus Numitor.

OBSŌNĬUM, ĭi, n. Ce qui se mange avec le pain, mets, viande. SYN. Quidquid cibi ad panem vinumque adjicitur. Cf. Cibus.

OBSONŎ, as, avi, atum, are, a. Acheter des provisions, préparer un festin. SYN. Obsonium comparo. USUS: Famem ambulando obsonabat Socrates, appetentiam cibi excitabat, Socrate faisait provision d’appétit en se promenant.

OBSTĀCŬLUM, i, n. Obstacle, empêchement. SYN. Impedimentum. USUS: Opposita obstacula perrumpere. Cf. Impedimentum.

OBSTĔTRIX, īcis, f. Sage-femme. EPITH. Fida, peritissima, felix. SYN. Quæ opem fert parienti.

OBSTĬNĀTĒ, Résolument, opiniâtrément. USUS: Obstinate negavit omnia.

OBSTĬNĀTĬO, ōnis, f. Obstination, opiniâtreté. USUS: Ille omnia obstinatione quadam sententiæ repudiavit. Cf. Pertinacia.

OBSTĬNĀTUS, a, um, Décidé, opiniâtre, persévérant. SYN. Pertinax, pugnax, durus. PHRAS. Nimis es obstinatus, vous êtes trop obstiné. Quod temere suscepisti, præfracte tueris; nimium tenax es sententiæ tuæ. Non animi judicio, sed pertinaciæ studio in sententia perstas. Ubi animum semel obstinaveris, depelli de suscepta voluntate non vi, non ratione ulla potes. Cf. Pertinax. USUS: Illius voluntas obstinatior est.

OBSTO, as, stĭti, stātum, are, n. Être ou se tenir devant, barrer le passage; empêcher. SYN. Obsisto, officio, impedio. ADV. Vehementer. USUS: Quid obstat, quin facias? Officere et obstare commodis alterius, nuire aux intérêts de qqn et lui faire obstacle. Cf. Resisto, Impedio.

OBSTRĔPO, is, pŭi, pĭtum, ere, n. Faire du bruit, interrompre par un bruit; importuner, fatiguer. SYN. Obloquor. USUS: Litteris tibi obstrepere ausus non sum, je n’ai osé vous importuner par mes lettres.

OBSTRINGO, is, nxi, strictum, ere, a. Attacher autour; lier, obliger. SYN. Devincio, obligo. )( Solvo. ADV. In perpetuum. PHRAS. Obstrinxere se invicem, ils s’engagèrent mutuellement. In hæc data et accepta fides est; fidem obligavere suam; promissionem vim fœderis habere voluere; hæc fide sanxerunt; data ultro citroque fide promissa confirmarunt; fide interposita sanxerunt. USUS: Ære alieno obstrictus. Obstrictus voluptatibus tenetur. Maximis beneficiorum vinculis obstrictus. Religione civitatem obstrinxit. Cf. Obligo.

OBSTRUCTĬO, ōnis, f. Voile, dissimulation; déguisement. SYN. Interclusio. EPITH. Diuturna. USUS: Hæc obstructio nec diuturna est, nec obducta ita, ut curiosis oculis perspici non possit, ce voile n’est ni assez permanent, ni assez tiré pour que, etc. Obstructionibus ventris obnoxius, sujet aux constipations.

OBSTRŬO, is, xi, ctum, ere, a. Fermer, boucher. SYN. Obsero, obsepio, occludo, oppilo. PHRAS. Aditus omnes hostibus obstruximus, nous avons fermé les avenues, l’entrée à l’ennemi. Vias omnes dejectu arborum saxorumque ingentium clausas septasque habemus; arborum truncos saxaque, qua via ruinis patefacta est, admoliti sumus. USUS: Luminibus alicujus obstruere, ôter le jour, masquer la vue d’une maison. Vias omnes et perfugia obstruere.

OBSTŬPĔFĂCĬO, is, fēci, factum, are, a. Étourdir, frapper d’étonnement, rendre immobile, stupéfier. SYN. Stupefacio. PHRAS. 1. Res inopinata obstupefecit omnes, cette chose inattendue frappa tout le monde de stupeur. Nulli non admirationem movit; omnibus pro miraculo fuit; stupor omnes admiratione rei tam insolitæ defixit; stupor ac silentium defixit omnes; ad conspectum rei silentio defixi stetimus. 2. Malorum assuetudo sensus obstupefacit, l’habitude du malheur rend insensible. Sensus adimit; sentiendi vim, aufert; stuporem inducit, affert, injicit. Quorum animum malorum assuetudine occaluit; quorum animis callum obduxit malorum consuetudo; quorum animi malorum usu ac consuetudine obduruerunt, percalluerunt, callum contraxerunt; non ita recentes ad infortunia; malorum non insolentes sunt, qui secundis rebus raro usi, res adversas minime sentiunt, malorum tandem sensum amittunt. Cf. Miror, Stupor. USUS: Obstupefactus ac perterritus mea diligentia.

OBSTŬPESCO, is, stŭpŭi, escere, n. Perdre le sentiment; être frappé de stupeur, d’étonnement. SYN. Stupeo, stupesco. USUS: Sic obstupuerant, sic terram intuebantur. Obstupescent posteri rerum gestarum magnitudinem. Cf. Obstupefacio, Stupor, Admiratio.

OBSUM, es, obfŭi, esse, n. Nuire, faire du tort. SYN. Officio, noceo. )( Prosum. PHRAS. Obest sibi ipse, il se nuit à lui-même. Salutem affligit, deserit; suæ ipse saluti deest. USUS: Non modo non oberat, sed sua commendatione plurimum proderat. Cf. Adversor.

OBSURDESCO, is, dŭi, escere, n. Devenir sourd. SYN. Sensum audiendi amitto. USUS: Hoc sonitu completæ aures obsurdescunt. Obsurdescimus, nec ea, quæ monemur, audimus, nous devenons sourds et nous n’entendons plus les avertissements. Cf. Surdus.

OBTĔGO, is, xi, ctum, ere, a. Couvrir, voiler, dissimuler. SYN. Contego, obduco. )( Detego. USUS: Fingere, dissimulare, obtegere. Vitia multis postea virtutibus obtecta. Adolescentiæ turpitudo obscuritate et sordibus tuis obtegatur. Cf. Tego.

OBTEMPĔRĀTĬO, ōnis, f. Obéissance, soumission. USUS: Justitia est obtemperatio legibus.

OBTEMPĔRO, as, avi, atum, are, a. Obéir, se soumettre. SYN. Obedio, parco, obsequor. ADV. Diligenter, multum. USUS: Cupiditati alicujus obtemperare. Cf. Obedio, Pareo.

OBTENDO, is, tendi, tentum, ere, a. Étendre devant; envelopper, entourer, cacher. SYN. Obduco, prætendo. USUS: Uniuscujusque natura tegitur et quasi velis quibusdam obtenditur, est comme enveloppée d’un voile. Cf. Prætendo, Prætexo.

OBTĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. Écraser, broyer, briser, mettre en pièces, anéantir. SYN. Contundo, contero. ADV. Aperte. USUS: Veteres majorum laudes obterere. Senescentem populi majestatem obtrivit, ac contudit. Prosternere et obterere obtrectationes malevolorum.

OBTESTĀTĬO, ōnis, f. Engagement solennel contracté en prenant les dieux à témoin; prière instante, supplication. SYN. Imploratio, obsecratio, deprecatio.

OBTESTOR, aris, atus sum, ari, d. Attester, prendre à témoin; implorer. SYN. Testor, appello, imploro. USUS: Deos omnes imploro et obtestor vos, Judices, ut misericordiam huic tribuatis. Flens flentem te obtestor, et salutem viri tibi commendo. Quæso, oro, obtestor, ne me perditum omnino velitis. Cf. Rogo.

OBTĬCĔO, es, ere, n. Se taire, garder le silence devant qqn. * SYN. Conticeo. USUS: Turpiter obticuit chorus. Cf. Taceo.

OBTĬNĔO, es, nui, tentum, ere, a. et n. Tenir, obtenir, acquérir; retenir, conserver; se maintenir. SYN. Impetro, consequor, adipiscor; teneo, vinco. ADV. Diutius, in perpetuum. PHRAS. 1. Obtinui tandem quæ volebam, j’ai obtenu enfin ce que je voulais. Consecutus sum tandem, teneo, quas cupiebam. Extudi tandem, quæ volebam; optata teneo; optati compos factus sum; instando perpuli, evici quæ volebam. Cf. Acquiro, Assequor. USUS: 1. Obtinere provinciam cum imperio. Honoris gradum, jus suum, causam obtinere. 2. Retineo, conservo, custodio, retenir, conserver. Morem suum, veterem consuetudinem obtinere. 3. Habeo, avoir. Parentis locum apud me obtinet. Quem apud me locum obtinuisti?

OBTINGO, is, tĭgi, ere, n. Échoir en partage; arriver, survenir. SYN. Obvenio. USUS: Provincia mihi sorte obtigit. Quidquid obtigerit, æquo animo feram. Cf. Evenio.

OBTORPESCO, is, torpŭi, escere, n. S’engourdir, devenir insensible. SYN. Torpeo, obstupesco. USUS: Miror, ei non linguam obmutuisse et manum obtorpuisse.

OBTORTUS, a, um, Pris à la gorge, serré. USUS: Obtorta gula in carcerem abripere quempiam.

OBTRECTĀTĬO, ōnis, f. Dénigrement, détraction, envie. SYN. Calumnia, reprehensio, vituperatio. EPITH. Domestica, occulta, communis. USUS: Obtrectatio invidiæ solet lacerare plerosque. Hæc res habet obtrectationem. Cf. Calumnia.

OBTRECTĀTOR, ōris, m. Détracteur, envieux, jaloux. SYN. Calumniator, maledicus, invidus, iniquus. USUS: Adversarius et obtrectator laudum mearum. Quid sperem potentissimo inimico, infidelibus amicis, pluribus invidis, nullo socio et consorte laboris, omnibus obtrectatoribus. Cf. Maledicus.

OBTRECTO, as, avi, atum, are, n. et a. Dénigrer, rabaisser, nuire à qqn, faire du tort par jalousie. Cum dat. vel acc. SYN. Maledico, vitupero, calumnior, dente maledico carpo. USUS: Obtrectare vitiosa æmulatione, quæ rivalitati similis est. Obtrectans angitur alieno bono, quod idem etiam alius habet. Cf. Detraho, Maledico, Vitupero, Calumnior.

OBTRŪDO, is, trūsi, trūsum, ere, a. Pousser violemment; imposer, faire prendre de force. PHRAS. Antonium dominum nobis obtrusit, il nous a donné Antoine pour maître. Antonium in cervicibus collocavit; cervicibus Antonium dominum imposuit. USUS: Ea, quia nemini obtrudi potest, itur ad me.

OBTRUNCO, as, avi, atum, are, a. Couper; décapiter. PHRAS. Hominem obtruncari jussit, il fit couper la tête à cet homme. Securi percuti, feriri hominem jussit; caput homini abscindi; collum secari, abscindi; caput auferri; caput gladio demi jussit. Cf. Caput. USUS: Puerorum obtruncat membra, articulatim dividit.

OBTUNDO, is, tŭdi, tūsum, ere, a. Émousser, affaiblir. SYN. Retundo, perstringo, onero. )( Acuo, exacuo. USUS: Multa, quæ mentem obtundant. Non obtundam aures tuas sermonibus, non epistolis longioribus. Homo ad omnia hebes et obtusus. Aures obtusæ. Cf. Molestus.

OBTURBO, as, avi, atum, are, a. Troubler, rendre trouble. USUS: Obturbare solitudinem alicujus. Cf. Impedio, Turbo.

OBTŪTŬS, ūs, m. Action de regarder, regard, vue. SYN. Aspectus, conjectus oculorum. USUS: Figere obtutum oculorum aliquo, fixer ses regards sur un objet. Cf. Aspectus.

ŎBUMBRO, as, avi, atum, are, Ombrager; obscurcir. USUS: Arbor vestibulum obumbrat.

OBVALLO, as, avi, atum, are, a. Entourer d’un retranchement, retrancher, fortifier. SYN. Circumvallo, munio, firmo. Cf. Munio.

OBVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. Venir à; échoir à, survenir, arriver. SYN. Obtingo. USUS: Hereditas ei opulenta obvenit. Cf. Evenio.

OBVERSOR, aris, atus sum, ari, d. Se tenir, se trouver devant; s’offrir à la vue, se présenter aux regards. SYN. Versor, occurro. USUS: Obversatur mihi ante oculos Reipublicæ dignitas, à mes yeux se présente la majesté de la république. Cf. Versor.

OBVERTO, is, ti, sum, ere, a. Tourner vers, diriger vers. USUS: Os alicui, navem aliquo obvertere. Cf. Verto.

OBVĬAM, A la rencontre, au-devant de. PHRAS. 1. Obviam ivit parenti, il alla au-devant de son père. Obviam se tulit, obviam processit, prodiit, venit; obviam profectus est; obviam properavit; in complexum parentis venit. 2. Latro obviam factus est proficiscenti, le voleur le rencontra au moment où il se mettait en route. Obviam se dedit latro proficiscenti; obtulit se proficiscenti latro; obviam se obtulit; adversus me ivit; oculis meis se obtulit; obviam fuit proficiscenti; proficiscenti latronem casus obtulit, in conspectum dedit; incidit in latronem; latro in conspectum incurrit; occurrit mihi latro. USUS: 1. Obviam mittere, egredi; obviam effundi. 2. Contra, contre. Obviam ire conatibus improborum, s’opposer aux efforts des méchants.

OBVĬUS, a, um, Qui se trouve sur le chemin, sur le passage. SYN. Occurrens. USUS: Fac, ut litteræ tuæ veniant obviæ, obviæ mihi fiant, fais en sorte que tes lettres me parviennent en route. Classis hostibus in obvio est, la flotte est en face des ennemis.

OBVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. Envelopper, voiler. SYN. Tego, obduco. USUS: Obvolutus et obligatus corio.

OCCÆCO, as, avi, atum, are, a. Aveugler, priver de la vue; rendre obscur. SYN. Excæco, obscuro. USUS: Stultitia, cupiditate occæcatus.

OCCALLESCO, is, callŭi, escere, n. Devenir calleux; devenir insensible, dur. SYN. Percallesco, obduresco. ADV. Prorsus, non dubitanter, plane. USUS: Jam prorsus ad omnem dolorem occalui, je suis devenu insensible à la douleur.

OCCĀSĬO, ōnis, f. Action de se produire, d’arriver, inde: occasion, moment favorable. SYN. Locus, tempus, opportunitas, facultas; ansa, campus, causa, tempus oblatum. EPITH. Tanta, ampla, amissa, bona, mirifica, oblata; quantæ, præclaræ. PHRAS. 1. Occasionem egregiam habes rem bene gerendi, vous avez une belle occasion de bien faire. Magnum theatrum tibi gloriæ panditur. Locus tibi aperitur rei strenue agendæ. Munita tibi via est ad ingentem laudem; patefactus cursus virtutis; materia crescendi per summam gloriam tibi suppeditatur. Non deest tibi materia crescendi. Ansa hoc loco tibi datur, materia præbetur, facultas offertur, præbetur, datur magnorum in Rempubl. meritorum. Nactus es egregiam opportunitatem, nactus es hac re aditum ad præclara in omnes merita. Locus hic est de Republ. optime merendi. 2. Occasionem ne negligas, ne négligez pas l’occasion, le moment favorable. Quem ad maxima quæque nactus es aditum, quam rei gerendæ facultatem habes, ne amitte. Loco ne desis et tempori. Quid dubitas uti hac temporis opportunitate? Tempus rei bene gerendæ ne prætermittas. Offerentibus se rebus, e manibus ne omittas, dimittas, quæ mox repeti non possunt. Ne pereat tibi hæc occasio; ne e manibus elapsa effluat, abeat, prætereat, fugiat, evolet, vide. 3. Utere occasione oblata, saisissez l’occasion qui vous est offerte. Oblata oppurtunitate, facultate, occasione utere. Occasionem, quæ se offert, non omittes, non amittes. Complectere, quam nactus es, occasionem; arripe, quam oblatam tenes, temporis opportunitatem; tene hanc horam, urge opportunitatem. Quin tu urges istam occasionem et facultatem? Noli, quod ultro offertur, fastidire. Hoc aditu januaque patefacta, noli tempus amittere; occasionem, quam casus aperuit, e manibus dimittere; facultates, quæ tibi multæ dantur, temporisque opportunitates corrumpere. Oblata facultate ne tibi ipse desis. 4. Nullam occasionem omittam tibi gratificandi, je ne laisserai passer aucune occasion de vous être agréable. Nullum locum prætermittam, relinquam tuis commodis serviendi; nullo loco tibi deero; inter meas tot curas, etiam de te cogitandi locus erit. 5. Si occasio erit, si l’occasion se présente. Ubi res et causa postulabit; ubi res feret; si occasio se offeret; ubi commodum erit; si occasio tulerit. 6. (Tua bona occasione, VULG.), à votre occasion. Oblata facultate; quod commodo tuo fiat, fieri possit. 7. Ex occasione rei, à l’occasion. Pro re nata; e re nata. USUS: Teneo, quam captavi, occasionem. Ea res illi occasionem maxime laudis dedit, peperit, obtulit. Habeo, nactus sum occasionem ad agendum aliquid. Occasionem omittere, amittere. Occasione privari. In occasionem imminere. Si occasio tulerit. Cf. Opportunus, Materia, Facultas.

OCCĀSŬS, ūs, m. Chute, coucher (des astres); ruine, fin, mort. SYN. Obitus, interitus. USUS: Sol ab ortu ad occasum commeans. Senectus est quasi occasus vitæ. Reipublicæ interitus et occasus imminet, le déclin et la ruine de l’état.

OCCĀTĬO, ōnis, f. Hersage.

OCCĬDENS, entis, omn. gen. Se couchant, étant sur son déclin. SYN. Occasus. )( Oriens. USUS: In orientis aut occidentis solis partibus.

1. OCCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. Abattre; tuer, massacrer; détruire. SYN. Interficio, interimo, cædo, neco, macto, jugulo, trucido, perimo, vitam eripio, de medio tollo, luce communi privo, vitam aufero, necem affero, mortem affero, vita privo; morte mulcto, afficio; vitam adimo, vita expello, vitam violo, exhaurio; victimam per me ad inferos mitto; alieno me sanguine respergo. Cf. Interficio. ADV. Vulgo, nefario, palam. PHRAS. 1. Multi occisi sunt, bien des gens furent tués. Multi homines morte deleti, e numero vivorum exturbati sunt; atrox facta, commissa, edita, perpetrata mortalium multorum cædes est; multorum civium sanguine cruentatæ manus; multorum sanguine aspersæ sunt; arma multorum cæde imbuta sunt; multi gladio icti, obtruncati cecidere; barbara militum crudelitas vix multorum sanguine est expleta. Multi ferro consumpti sunt; multum civilis sanguinis fusum est. Militum manus multorum sanguine rubuere. Multis oblata, illata mors est; multi ad mortem missi, deducti sunt. 2. Occidendum se præbuit, il se laissa mettre à mort sans résistance. Jugulum hosti, inimico dedit; hauriendum sanguinem præbuit; ferro jugulum præbuit, cervicem gladio subjecit; in suam ipse perniciem incurrit. 3. (Sese ipse occidit, VULG.), il se donna lui-même la mort, se suicida. Rectius: Mortem sibi conscivit; in gladium incubuit; manus sibi attulit, intulit; vitæ usuram sibi eripuit; fati diem manu ipse sua occupavit; liberum mortis arbitrium occupavit; vitam sibi ipse voluntaria morte abrupit; latus gladio hausit mortisque diem antevertit. USUS: Hostium copias occidione occidit.

2. OCCĬDO, is, cīdi, cāsum, ere, n. Tomber en avant; se coucher (des astres); mourir, périr, disparaître; être perdu, ruiné. USUS: Vitæ occidenti opem ferre. In nihilum occidere. Nondum omnium dierum sol occidit. Memoria occidit. Cf. Pereo.

OCCĪDĬO, ōnis, f. Carnage, massacre. USUS: Occidione occidere, ad internecionem delere, tuer jusqu’au dernier, faire un massacre général. Occidione occumbere, périr, être massacré jusqu’au dernier.

OCCĬNO, is, nŭi, ere, n. Chanter. USUS: Si avis occinuerit, si, par ses chants, un oiseau a donné un mauvais présage.

OCCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. et n. Commencer, entreprendre. SYN. Incipio. Cf. Incipio.

OCCĪSĬO, ōnis, f. Meurtre, carnage, assassinat. SYN. Cædes, occidio. USUS: Tu vim negabis esse factam, cum cædes et occisio facta sit? Cf. Cædes.

OCCLŪDO, is, clūsi, clūsum, ere, a. Clore, fermer. SYN. Claudo. Cf. Claudo.

OCCO, as, avi, atum, are, a. Herser, briser les mottes de terre. SYN. Crate occulto, et deprimo jacta in agrum semina.

OCCŬLO, is, cŭlŭi, cultum, ere, a, Couvrir; cacher, dissimuler. SYN. Occulto, abscondo. USUS: Parietum se umbris occulere. Cf. Occulto, Tego.

OCCULTĀTĬO, ōnis, f. Action de se cacher. USUS: Aliæ feræ fuga, se aliæ morsu, aliæ occultatione tuentur, d’autres en se cachant. Turpis occultatio sui.

OCCULTĀTOR, ōris, m. Celui qui cache, recéleur. SYN. Receptor. USUS: Occultator, et exceptor latronum locus.

OCCULTĒ, En cachette, en secret, secrètement. SYN. Abdite, tecte, ex occulto, ex insidiis; per ambages, circuitione. )( Aperte. USUS: Quæ res aperte petebatur, ea nunc occulte cuniculis oppugnatur, ce qu’on demandait alors ouvertement, on cherche aujourd’hui à le prendre comme par surprise et par des voies souterraines. Cf. Clam.

OCCULTO, as, avi, atum, are, a. Cacher, faire disparaître. SYN. Tego, obtego, contego, celo, recondo, supprimo, involvo, tenebris obscuro, ab oculis removeo, dissimulo. USUS: Occultare sententiam suam, animi sensus. Quæ natura occultavit, eadem omnes ab oculis removent. Cf. Abdo, Abscondo.

OCCULTUS, a, um, Caché, secret. SYN. Latens, abditus, absconditus, reconditus, involutus, abstrusus, tectus, obscurus, tacitus, clandestinus, furtivus, penetralis. )( Apertus, manifestus. ADV. Consulto, mirabiliter. USUS: Occultum et intestinum malum. Cf. Lateo.

OCCUMBO, is, cŭbŭi, cŭbĭtum, ere, n. Tomber, se jeter; tomber mort; mourir. SYN. Obeo, oppeto, fato cado, vitam pono, acquiesco, naturæ concedo, vita excedo; e vita discedo. Cf. Morior. ADV. Honeste. USUS: Pro patria mortem non dubitavit occumbere. Ictus clava, fidem pastorum nequidquam invocans, morte occubuit, frappé d’un coup de massue, il succomba, implorant en vain la protection des bergers.

OCCŬPĀTĬO, ōnis, f. Action de prendre, de s’emparer, envahissement; occupation, travail. SYN. Impedimentum, negotium. EPITH. Assidua, magna, summa, tanta, vetus, recondita, exquisita, molesta. PHRAS. Occupationes quædam morabantur iter meum, quelques travaux retardaient mon départ. Occupationes quædam, quibus assidue impellor, implicor, distineor, quibus vix me relaxare, minus evolvere, expedire, explicare poteram, iter morabantur. Quo minus in viam me darem, in causa erant negotia, quibus assidue implicor, impedior, oneror, gravissima rerum susceptarum onera, quibus premor assidue et obruor, occupationes, quibus urgeor assidue et opprimor. Cf. Occupatus, Negotium. USUS: Vix mihi tempus erat, ad hanc epistolam scribendam, idque summis occupationibus ereptum. Occupationibus impediri, implicari, distineri. Occupationibus relaxare se et expedire.

OCCŬPĀTUS, a, um, Occupé. SYN. Distentus, districtus, impeditus, distractus, implicatus. ADV. Æque, honeste. PHRAS. 1. Occupatus sum, je suis occupé. Multis gravibusque occupationibus sum implicatus; gravissimis rerum susceptarum oneribus premor; multarum rerum cura animum distinet; noctes et dies non uno in opere urgeor; animum habeo non uno in opere occupatum; occupatissimus sum, nunquam a laboribus districtior fui; privatis publicisque curis sum implicitus; multis occupationibus distineor, distringor. Cf. Negotium, Occupatio. 2. Occupatus jam non sum, je n’ai plus rien à faire maintenant. Otii habeo plusculum; vacui temporis aliquid habeo; vacuus nunc a labore sum; otii nunc aliquid nactus sum, expedivi me molestis occupationibus, aut certe relaxavi; confectis iis negotiis, respiro nunc aliquantulum et acquiesco. Cf. Otium. USUS: Id me occupatum habet. Habere animum occupatum in opere. Animus occupatus. Quid dicam de occupatis meis temporibus. Tot occupati rebus, in ministeria sua discursu trepidant.

OCCŬPO, as, avi, atum, are, a. S’emparer d’un objet, d’un lieu, l’occuper; saisir, prendre. SYN. Obsideo, præsidiis interclusum teneo, præsidiis devincio; teneo, usurpo, possideo. PHRAS. 1. Provinciam totam occupavit, il s’empara de toute la province. Provinciam totam suæ ditionis fecit; in ditionem suam redegit; sub ditionem subjunxit; ad imperium adjunxit; in potestatem, sub imperium redegit; provinciam confecit; ad singula oppida arma circum tulit et Latinum nomen omne domuit. 2. Aliena bona vi occupavit, il a pris violemment le bien d’autrui. In rem suam vertit; in bona et possessiones alienas invasit; aliquem de suis fortunis deturbavit; bonis fundisque patriis exturbavit; de sua possessione dejecit; se in alicujus copias ingurgitavit; in eorum fundos armatos immisit; armatos in possessionem fundi misit; patrimonia illorum circumplexus, quasi thesaurum draco, possessiones insedit; in fundis illorum violentus consedit. USUS: Cæsar præsidiis Italiam omnem obsidet atque occupat, César occupe par ses garnisons toute l’Italie. Regnum, tyrannidem occupare. Tanta religio eorum mentes occupaverat.

OCCURRO, is, curri, cursum, ere, n. Aller au-devant, rencontrer; se présenter, s’offrir aux regards ou à l’esprit. SYN. Obviam eo, obviam fio; obsisto, repugno, resisto. ADV. Abundantius, angustius. PHRAS. 1. Nihil mihi tum occurrit, rien ne se présenta alors à mon esprit. Diu cogitanti nihil succurrit; nihil in mentem venit; idonei consilii nihil suppetebat; nihil in mentem inciderat. 2. Id unum occurrit mihi, je ne pus trouver que cette réponse. Ea subiit animum cogitatio unica; illud unum in animo versabatur; animo obversabatur; id unum succurrebat. Illud unum in buccam venerat; illud unum se obtulit, ostendit. USUS: 1. Malevolentiæ hominum, consiliis improborum occurrere et obsistere. 2. In mentem venit, s’offrir à l’esprit. Nihil te effugiet, atque omne, quod erit in re, occurret et incidet. Inquirentibus nobis omnique acie ingenii contemplantibus ostendent se atque occurrent. Occurrunt mihi aliqua, sed ea coram. 3. Obviam flo, aller au-devant. Scripsi illi, ut mihi occurrat. Misericordia tua supplicibus occurrit, nullis precibus evocata. Cf. Obviam, Incidit.

OCCURSĀTĬO, ōnis, f., Prévenances, soins empressés. SYN. Studium salutandi et prensandi eos, a quibus honorum suffragia exspectantur. EPITH. Facilis. USUS: Vestras occursationes, studia, blanditias populares secum ablata esse ait, vos prévenances amicales, votre empressement, vos félicitations.

ŌCĔĀNUS, i, m. Océan, la mer qui environne la terre. SYN. Mare magnum. USUS: Oceanus, Atlanticus, Oceani freta. Terra circumfusa illo mari, quod magnum, quod Oceanum appellatis. Oceani fervor constantissimus. Oceano fines terminemus, qui orbem terrarum amplexu finit. Cf. Mare.

ŎCELLUS, i, m. Petit œil. SYN. Parvus oculus. USUS: 1. Ocelli radices. 2. TRANSL. Ocelle mi, mon petit œil, c. à d., mon petit bijou, mon petit cœur.

ŎCĬUS, Plus promptement, plus tôt. SYN. Citius. )( Tardius.

ŎCRĔA, æ, f. * Jambière, chaussure des soldats, chasseurs et paysans. USUS: Sinistrum crus ocrea tectum.

ŎCRĔĀTUS, a, um, * Qui porte des jambières, des guêtres.

OCTO, Huit. Octavus, a, um, huitième. Octies, huit fois. Octingenti, æ, a, huit cents. Octingentesimus, a, um, huit centième. (Octodecim, VULG.), Latine: Duodeviginti, dix-huit. Octogesimus, quatre-vingtième. Octogesies, quatre-vingt fois. Octoginta, quatre-vingts. Octoni, æ, a, qui sont au nombre de huit. Octuplus, a, um, octuple, redoublé huit fois.

OCTŌPHŎRON, i, n. Litière à huit porteurs. SYN. Lectica, quæ ab octo servis gestatur.

ŎCŬLĀTUS, a, um, Qui a des yeux, clairvoyant. USUS: Testis oculatus, témoin oculaire. Pluris est testis oculatus unus, quam auriti decem, un témoin oculaire vaut plus que dix témoins auriculaires.

ŎCŬLUS, i, m. Œil. SYN. Lumen, acies qua cernimus. EPITH. Abstinentes, perspicaces, acres, acuti, aperti, integri, nimis arguti, cæci, cærulei, perversi, non solum curiosi, sed etiam errantes, licentiores, eminentes, lubrici, mobiles, venusti, tenebricosi, in cernendo subtiles, emissitii, in aspectu micantes, variantes, testes et indices animi, humanitatis et benevolentiæ plenissimi, ampli, protuberantes, tumidi, blandientes, lucidi, albicantes, læti et quasi gaudio toti, dolis circumsepti, parvi, concavi, subnigri, maculosi, sanguinei, truces, ignei, flavescentes. USUS: Oculorum est in nobis sensus acerrimus, quorum tum intentione, tum remissione, tum conjectu, tum hilaritate motus animorum significamus. Oculos attollere, lever les yeux. Oculos dejicere, baisser les yeux. Oculos in aliquem conjicere, jeter les yeux sur qqn, le regarder. Oculos in se omnium avertere, attirer sur soi les regards. Cupiditatis oculos ad aliquid adjicere; rei vel ad rem oculos adjicere, attacher ses regards sur qqche, la désirer, la convoiter. Scelus alicujus ante oculos ponere, statuere, placer sous les yeux, mettre en évidence. In oculis atque auribus omnium gentium aliquid proponere, constituere, proposer qqche, développer son opinion. Ea res oberrat oculis; versatur ante oculos, avoir sous les yeux. Ad rem investigandam oculos habere advocatos, faire attention à une chose, avoir les yeux ouverts sur qqche. Oculos ab aliquo nunquam dejicere, aciem nunquam abducere, fixer qqn. Rem palam est omnium oculis, la chose est évidente. Oculorum acies hebescit, præstringitur, perstringitur, splendore obruitur, la vue s’affaiblit. Oculos effodere, exsculpere, elidere, crever, arracher les yeux. Oculis capi, perdre la vue. In oculis aliquem gerere, ferre, aimer, chérir qqn, le porter dans ses yeux, l’avoir constamment présent à la mémoire. In oculis habitare, être aimé, chéri. Oculos rei conspectu pascere, repaître ses yeux de la vue d’une chose. Oculi perspicaces, acres, acuti, arguti, exploratores, yeux vifs, clair-voyants. Oculi humanitatis ac benevolentiæ plenissimi, blandientes, læti et quasi gaudio toti circumsepti, testes et indices animi propensi, regards favorables.

ŌDĒUM, i, n. Odéon, édifice où avaient lieu les concours de musique et de poésie. Locus musicis cantibus destinatus.

ŌDI, isti, isse, a. Haïr. SYN. Odio habeo, odium rei habeo, odio in aliquem feror, animum habeo alienum. ADV. Acerbe, aperte, clam, impendio, magis, libenter, male, palam, pejus, penitus. USUS: Quem metuunt, oderunt. Cf. Odium.

ŎDĬŌSŬS, a, um, Odieux, détesté, détestable. SYN. Molestus, odio, dignus, invisus, invidiosus. PHRAS. Odiosa est consuetudo tua, votre amitié est désagréable. Nimium difficilis, durus, asper, acerbus es. Abest consuetudo tua ab omni suavitate. Non ea est consuetudo tua, quæ propter suavitatem expetatur; minime jucunda est consuetudo tua. Asperitatis tantum habent mores tui, quantum in consuetudine ferri vix potest. Usus tibi nullo cum homine diuturnus intercedit, ita difficilis, ac morosus es; iis moribus, eo ingenio præditus es. His tuis moribus, hac agendi ratione fit, ut nemo tibi valde cupiat; nemo te ferat. Quis istam ingenii tui morositatem in consuetudine ferat? Quis te uti velit homine omnium difficillimo et asperrimo? Quis tuam consuetudinem expetat carentem omni solatio, omni suavitate, nulla re jucundam. Cf. Molestus, Morosus. USUS: Omnis arrogantia odiosa. In fragili corpore odiosa est omnis offensio. Cf. Odium, Invidiosus, Invidia.

ŎDĬUM, ĭi, n. Haine. SYN. Invidia, offensa, offensio. EPITH. Acerbum, acre, apertum, capitale, diuturnum, inveteratum, civile, grave, hostile, immane, incredibile, infestum, infinitum, injustum, insigne, penitus insitum, intimum, justum, leve, magnum, majus, mediocre, mirificum, nefarium, obscurum, populare, pristinum, privatum, proprium, publicum, singulare. Venenum amicitiæ, totum, universum, vetus, utile. PHRAS. 1. Arrogantia tibi odium parit, votre orgueil vous rend haïssable. Tibi invidiæ est; offendit animos hominum; invisum te plerisque facit; multorum mentes sensusque vulnerat; odium tibi creat, gignit. Arrogantiæ debes, quod odio atque acerbitati sis plurimis; quod odium publicum sis populi; quod omnes te oderint, nemo videre velit. Arrogantia est, quæ gratiam omnem convellit; omnium voluntates a te alienat. 2. Ille ubique odium in te excitat, odiosum reddere satagit, il cherche sans cesse à exciter contre vous la haine. Odium in te concitat, struit, excitat; odium ac invidiam tibi conflat; conciliat ubique grave tibi odium; in odium ac invidiam revocat; quærit ubique in te invidiam; invidiam in te commovet, concitat; in invidiam adducere ac odium laborat. In invidiam trahere, rapere nititur; magna tibi invidiæ tempestas ex illo imminet. 3. Magnum odium incurri, je suis fort haï. Magnam subii, habui, sustineo invidiam; magna sum apud omnes in invidia; multorum premor odiis; odio laboro; multorum incurri odia ac reprehensiones hominum; odio flagro publico; aliena invidia conflagro; invidia premor, flagro, ardeo; in odium veni, perveni multorum; odia subii multorum; in multorum odia offensionesque irrui et incurri; multorum odia in me converti; invidia opprimor; magnam mihi ex re collegi invidiam; in multorum odia ac invidiam perveni; multorum invidiæ ea me re obtuli. 4. Odia hominum sensim restinxi, peu à peu j’ai apaisé la haine des hommes. Invidiam lenivi; invidiæ sanguinem misi; de invidia multum deoneravi; invidiam magna ex parte restinxi, exstinxi, compressi et levavi; mitigavi odia hominum, sedavi, placavi, restinxi; odia vetustate jam exoleta depuli, propulsavi. 5. Odium grave in me concepit, il a conçu contre moi une haine violente. Grave in me odium cepit, suscepit; gravi est in me odio; gravi odio a me dissidet; grave in me odium habet, profitetur, expromit; gravi in me odio fertur; odio tenetur; grave ejus in me flagrat et ardet odium; grave illum tenet nominis mei odium; est illi mecum odium grave et diuturnum; odio sum illi; in odio sum apud illum. 6. Omnes boni te odio habent, tous les gens de bien vous haïssent. Omnes te boni oderunt; te inexpiabili odio detestantur et exsecrantur; quis te aditu, quis ullo honore, quis communi luce dignum putat; omnes conspectum, facta, nomen detestantur; omnes aditum, sermonem, aspectum tuum fugiunt ac horrent; publicum es populi odium; nomen tuum bonis omnibus odio est et acerbitati; omnes boni capitali a te odio dissident, te exsecrantur, tibi pestem ac perniciem precantur. 7. Odium remittere, abandonner, apaiser sa haine. Odium concoquere, sorbere, deponere; odium mittere et finire; offensionem deponere, obliterare. 8. Odium renovare, incendere, augere, inflammare, cumulare invidiam, renouveler, augmenter la haine. 9. Odium effundere, satisfaire, assouvir sa haine. Omne odium inclusum nefariis sensibus in aliquem profundere; explere odium ac saturare. Cf. Ira, Inimicitia, Invidia. USUS: Odium est ira inveterata, la haine est une colère invétérée. Odium alicui creare. Ad odium revocare judices. Odia suscipere. Odia subire. Odio esse. Odium precibus sublevare.

ŎDOR, ōris, m. Odeur. SYN. Afflata suavitas odoratu percepta. EPITH. Suavis, jucundus, teterrimus, nonnullus. USUS: Suavitates odorum afflantur a floribus. Odores incendere. Odoribus capi. Odorem non ferre.

ŎDŌRĀTŪS, ūs, m. Odeur; odorat. SYN. Odoratio.

ŎDŌRĀTUS, a, um, Odorant; parfumé. USUS: Lauri nemus odoratum.

ŎDŌROR, aris, atus sum, ari, d. Flairer, suivre à la piste. SYN. Olfacio. ADV. Coram, diligentius, festive; sagacius. USUS: 1. Canes venatici odorantur omnia et pervestigant, les chiens de chasse ont l’odorat subtil et suivent parfaitement une piste. 2. TRANSL. Animadverto, quæro, investigo, conjectura aliquid assequor, chercher, rechercher, explorer, pressentir. Diligenter, sagacissime odorabor quid sentiant judices. Cf. Conjectura, Animadverto.

ŒCŎNŎMĬA, æ, f. Ordre, arrangement convenable.

ŒCŎNŎMĬCUS, a, um, Économique, relatif à l’économie domestique. USUS: Liber, qui œconomicus inscribitur, de tuenda re familiari.

ŒCŎNŎMUS, i, m. Économe, administrateur. SYN. Administer rei familiaris, curator rei familiaris, qui rei familiari præest, qui rei familiaris curam gerit, qui rem familiarem, domesticam administrat.

ŒNŌPHŎRUM, i, n. Vase pour transporter le vin. SYN. Vas vinarium.

OFFA, æ, f. Boulette de pâte, masse de pâte; gâteau. Cibi genus forma et figura orbiculata. USUS: In offam pultis invadere.

OFFENDO, is, di, sum, ere, a. Heurter contre; trouver; faillir, pécher; choquer, offenser. SYN. Offensionem affero, injuriam facio, offensioni sum; incurro in rem; pecco; lædo. ADV. Graviter, vehementer, paululum, tantulum. PHRAS. 1. Non volui illum graviter offendere, je n’ai pas voulu gravement l’offenser. Nihil in illum paulo gravius cogitavi; commovere hominem leviter et calefacere volui, non acerbius lædere. Nolui hominem injuriosius lacessere, tractare; non volui hominem asperius accipere. 2. Non parum offendi apud illum, je l’ai blessé gravement. Non parvam in offensionem incurri apud hominem; non parvam offensam subii; offensioni non mediocri fui; non parvam cecidi in offensionem; non levem offensionem mihi concitavit. USUS: 1. Neminem unquam non re, non verbo, non vultu denique offendi. Graviter mihi videris offensus. Offendit aures insolentia sermonis. 2. Incurro, se heurter, donner contre, commettre une faute. Quis tam lynceus, ut in tantis tenebris nihil offendat, nusquam incurrat? (Vulgo impingo), quel est le lynx à vue assez perçante pour ne pas se heurter au milieu de si épaisses ténèbres? In arrogantiam incurrit. 3. Pecco, delinquo, failler, pécher. In quo ipse offendis, ne alium reprehenderis. 4. Invenio, rencontrer qqn ou qqche, trouver. Non offendes eumdem. Offendes vastatas urbes, laceratam Italiam. 5. Lædo, blesser en heurtant, choquer, déplaire. Lapsus brachium offendit. Existimationem meam in dictum gravissime offendit. Cf. Lædo.

OFFENSA, æ, f. Offense; colère, rancune; lésion, mal, malaise. EPITH. Magna. USUS: Magna in offensa sum; magnam offensam subii apud Pompeium, je suis en grande défaveur auprès de Pompée, je suis très-mal avec lui.

OFFENSĬO, ōnis, f. Action de heurter contre qqche; action de choquer qqn, colère, haine; échec, revers, malheur. SYN. Incommodum, detrimentum, damnum, molestia, calamitas, odium, simultas, dissidium, inimicitia. EPITH. Acerba, non dissimilis, gravis, magna, odiosa, periculosa, popularis, privata, vitiosa, contraria. USUS: 1. Graves solent esse offensiones e gravibus morbis, si qua culpa commissa est, dans les maladies graves, la moindre imprudence détermine souvent de graves rechutes. Corporum offensiones sine culpa accidere possunt, animorum non item. Præstabo, nihil ex eo te offensionis habiturum. Non offensionibus belli, sed victoriis ad scientiam militarem eruditus, dont l’éducation militaire a été faite non par des échecs, mais par des victoires. 2. Odium, simultas, inimicitia, mécontentement, colère, rancune. Ea res illi magnam offensionem concitavit, fecit, attulit; offensioni fuit. Justa inde offensio nata est et exorta. In offensionem populi incurrit, cecidit. Offensionem sublevare, lenire, omittere; deponere ac obliterare pristinas offensiones omnes, déposer, oublier toutes les causes anciennes de mécontentement. Cf. Odium, Offendo.

OFFENSĬUNCŬLA, æ, f. Chagrin, contrariété, déplaisir. SYN. Offensa.

OFFĔRO, fers, obtŭli, oblātum, offerre, a. Porter devant, offrir, montrer; donner. SYN. Polliceor, profiteor, defero. )( Recuso. USUS: 1. Ille pecunias pollicitus, et quod carius, se ipsum obtulit. Offerre se in discrimen pro salute patriæ. Quod sors obtulerit, hoc agam. Morti se, ad mortem pro patria offerre. Os importunum non, ostendere modo, sed offerre. Ultro se offerre, se projicere, et potestatem sui facere hostibus, se livrer à l’ennemi. 2. Præbeo, affero, apporter, fournir. Alicui spem, metum, luctum, mœrorem, gaudium, religionem, mendicitatem, incendium, injuriam offerre. 3. Expono, exposer. Periculis caput suum offerre; invidiæ se offerre. 4. Resisto, me oppono, s’opposer à. Sceleri Antonii et dementiæ me obtuli.

OFFĬCĪNA, æ, f. Atelier, fabrique, boutique. SYN. Locus operis et quæstus quotidiani. USUS: Officinas armorum instituere, instruere. Hæc domus officina nequitiæ. Philosophi quasi ludum quemdam, atque officinam sapientiæ instituere. Ludus et officina dicendi. Officina chirographorum, bureau. Officina ferraria, manufacture d’armes. Officina mercatorum, boutique de marchand; rectius: taberna institorum. Officina libraria alias taberna libraria, librairie.

OFFĬCĬO, is, fēci, ere, n. Faire, obstacle, faire du tort, nuire à. SYN. Noceo, obsum, obsto, obsisto. USUS: Cur meis commodis officis? Nec mentis luminibus officit altitudo fortunæ. Umbra terræ soli non officit. Alii laude sua famæ nostræ obstant et nomini officiunt. Cf. Obsum, Lædo.

OFFĬCĬŌSĒ, Officieusement, d’une manière complaisante. SYN. Amanter, amice.

OFFĬCĬŌSUS, a, um, Serviable, complaisant, bienveillant. SYN. Plenus officii, in quo inest liberalis gratificandi voluntas, humanissimus, in officio diligens, qui cupit omnium inservire studiis. ADV. Summe. USUS: Homo summe in omnes officiosus.

Officia sua deferentis formulæ, Formules pour offrir ses services: Nihil non agam tua causa, je ferai tout pour vous. Tua causa subibo omnia; nullum prote laborem, nullum onus aut officium recuso. Tuis in rebus toto pectore, cunctis viribus contendam. Nervos omnes, ubi res tuæ postulabunt, intendam. Omnia mihi pro te suscepta nec difficilia, nec injucunda erunt. Ubique mea tibi studia atque officia præsto erunt. Omnem operam, curam, studium, in tuis rebus ponam, consumam. Omne meum tempus tuis temporibus transmittam. Officium meum nunquam, nusquam requires. Mea studia nusquam desiderabis, Quibuscumque in rebus tibi commodare potero, nusquam deero. Res tuas omnes omni cura ac diligentia complectar. Quæ tibi intelligam esse commoda, omni studio persequar, diligenter præstabo. Quæ te velle quæque ad te pertinere arbitrabor, studiose diligenterque curabo. Meum in te studium iis maxime rebus declarabo, quas te velle cognovero. Tuam mihi dignitatem esse clarissimam, studium meum dignitatis tuæ vel tuendæ, vel etiam augendæ et amplificandæ, summum esse, omnes intelligent. Nihil tibi erit tam promptum aut paratum, quam in omnibus, quæ ad commodum vel amplitudinem tuam pertinent, opera, cura, diligentia uti mea; profiteor atque polliceor eximium et singulare meum studium in omni genere officii, quod ad honestatem, ad decus, ad gloriam, ad rem tuam et commodum pertinet. Nulla tibi in re, neque studium, neque benevolentia deerit, præsto non erit. Qui antea fui, idem semper futurus sum in te amando et amplificando. Quæcumque mihi tui honestandi potestas dabitur, nihil prætermittam, quod positum sit, aut in ipsa re, aut in honore verborum. Nunquam mihi tui aut colendi aut ornandi voluntas deerit. Polliceor tibi studium meum ac operam sine exceptione ulla aut temporis, aut occupationis. Universum studium ac benevolentiam ad te defero. Vincam meis officiis cogitationes tuas. Dabo operam, ut intelligas, me neminem esse officiorum studiosiorem, in officio diligentiorem.

OFFĬCĬUM, ĭi, n. Bon office, service volontaire, bienfait. SYN. Humanitas, studium, benevolentiæ significatio, munus, partes, muneris officium. EPITH. Antiquum, civile, commune, consulare, debitum, diuturnum, domesticum, egregium, fictum, gratum, humanum, inchoatum, integrum, interruptum, justum, pium, liberale, necessarium, magnum, maximum, mediocre, medium, melius, mirificum, multum, novum, obscurum, perpetuum, perfectum, pristinum, privatum, proprium, provinciale, publicum, quæstorium, quotidianum, recens, rectum, salvum, sanctum, simplex, singulare, summum. PHRAS. 1. Omnia tibi humanitatis officia debeo, je vous dois toute sorte de bons offices. Præstare tua causa debeo, quidquid possum. Quantum viribus possum consequi, tantum conferre studii in te debeo. Tua in me beneficia meum omne studium, omne officium, omnes a me curas, omnem industriam a me non solum postulant, sed exigunt. Quid est, quod tua causa non debeam? Tuis inservire studiis, tuæ voluntati morem gerere omnibus in rebus debeo. Par est, ut omnia a me studia ac officia in te proficiscantur. 2. Omnia amoris officia illi exhibui, je lui ai rendu tous les devoirs de l’amitié. Omnibus eum officiis prosecutus, amplexus, complexus sum; omnibus eum officiis mihi devinxi; omnia illi officia præstiti, tribui, in eum contuli; omnia a me officia in illum collata sunt, profecta sunt; amici officium integre explevi, egregie tuitus sum. Multa exstant, constant mea in illum officia. 3. Officium officio reddidi, j’ai rendu bienfait pour bienfait. Officium cumulate solvi, persolvi, reddidi; officiis cumulate respondi; vici studiis meis amici officia. 4. Officium nullum neglexi, je n’ai négligé aucune fonction. Tibi nullum a me amoris, studii, pietatis officium defuit; nullum officium prætermisi, intermisi. Officio amici nunquam defui; nunquam cessatum in officio est. USUS: 1. Non committam, ut meum officium desideres. Multa mihi tecum officia intercedunt. Officia sua aliis polliceri. 2. Partes, devoir, obligation morale. Officio fungi boni viri. In officio esse, manere, s’acquitter de son devoir, vivre en honnête homme. Ab officio boni viri discedere, recedere, abduci, failler à son devoir. 3. Munus, emploi, fonction, ministère. Officio præesse; officium suscipere, exsequi. Alienum aliquid ab officii dignitate admittere. Cf. Munus, Magistratus, Honor, Dignitas.

OFFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. Répandre, verser; étendre. SYN. Objicio, offero. USUS: Tu majoribus tuis magnas offudisti tenebras. Errorem alicui offundere et noctem, induire qqn en erreur.

ŎLĔA, æ, f. Olivier. EPITH. Sempiterna. USUS: Agricola, cum florem oleæ videt, baccam quoque se videre putat.

ŎLĔĀRĬUS, a, um, Relatif à l’huile. USUS: Cella olearia, cellier à l’huile.

ŎLĔASTER, tri, m. Olivier sauvage.

ŎLĔO, es, lŭi, ere, n. et a. Avoir ou répandre une odeur. SYN. Redoleo; odorem spiro, spargo, fundo, afflo. ADV. Bene, male. USUS: Bene olent, qui nihil olent. Oratio peregrinum aliquid olet, ce discours trahit une origine étrangère.

ŎLĔUM, i, n. Huile. USUS: Ignis gliscit oleo. Aristeus inventor olei. Oleum et operam perdere, perdre son huile et ses soins, c. à d., son temps et sa peine (PROV.).

OLFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Flairer, sentir. SYN. Odoror, odorem percipio. USUS: Olfacere aliquid.

ŌLIM, Autrefois, jadis. SYN. Quondam, patrum memoria, aliquando, jam dudum. )( Nunc. Sic olim loquebantur.

ŎLĬTOR, ōris, m. Jardinier. USUS: Olitorem pro horto conducere.

ŎLĬTŌRĬUS, a, um, De jardinier, de légumes. USUS: Forum olitorium, marché aux légumes.

ŎLĪVA, æ, f. Olive, fruit de l’olivier. SYN. Olea.

ŎLĪVĒTUM, i, n. Lieu planté d’oliviers, plant d’oliviers. SYN. Collis olivis consitus.

OLLA, æ, f. Pot, marmite. SYN. Denariorum implere ollam.

ŎLUS, ĕris, n. Toute espèce de légume, chou, navet, etc. SYN. Herba sativa, quæ est in usu cibario. USUS: Olera fastidire.

ŎLUSCŬLUM, i, n. Petit légume, chou. SYN. Olus minutum.

ŌMEN, ĭnis, n. Toute manifestation, tout signe, tout acte, considéré comme annonce, présage, indice de l’avenir. Dictum aut factum casu exceptum, quo rei cujuspiam eventus portendi posse videatur. EPITH. Clarum, detestabile; prærogativum, paganum, bonum, faustum, funestum, triste, malum. USUS: Bonis vel tristibus ominibus abeuntem prosequi. Omen capio. Accipio omen. Quod dii omen avertant, obruant, prohibeant! Nullis auspiciis, funestis ominibus omnium, et exsecrationibus rem aggressus est. Territis omnibus, velut fœdo omine incipiendæ rei. Id a plerisque in magni terroris omen acceptum est. In omen vertere.

ŌMĬNĀTOR, ōris, m. Devin, celui qui présage l’avenir. SYN. Qui capit omina.

ŌMĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Présager, augurer. SYN. Auguror. Cf. Augurium.

ŎMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Renvoyer, lâcher; omettre. SYN. Mitto, missum facio, prætermitto, relinquo, prætereo. ADV. Omnino, plane. PHRAS. 1. Negotium hoc melius omittes, vous ferez mieux d’abandonner cette affaire. Negotium id melius prætermittes; consultius erit supersedere toti huic negotio; negotium hoc, si sapis, repudiabis; tutius cœptum negotium abrumpes, missum facies, de manibus depones. 2. Omitte contumelias, cesse tes injures. Aufer contumelias et probra; mitte cavillationes; missas fac contumelias. 3. Ut omittam cætera, pour ne pas parler du reste. Ut præteream, prætermittam, relinquam, ut mittam, ut missa faciam cætera; ut supersedeam pluribus. USUS: Omitte timorem, iram, sollicitudinem, spem inanem. Nihil omisi pietatis et humanitatis. Cf. Relinquo, Negligo, Prætermitto.

OMNĪNO, Entièrement, complètement. SYN. Plane, prorsus, funditus, usquequaque. PHRAS. 1. Malum id vix omnino tolletur, on aura de la peine à faire disparaître entièrement ce mal. Vix radicitus ab ipsa stirpe extrahetur; vix funditus exstirpabitur; rami fortasse amputabuntur, radicum fibræ non item evellentur. Malum illud vix auferetur, removebitur ex integro. 2. Res est omnino necessaria, la chose est tout à fait nécessaire. Res est in omnes partes necessaria. Res est plane atque omnino necessaria; per omnia, sine dubio, omnibus modis, omnium rerum causa necessaria. USUS: Vix aut omnino non potest fieri.

OMNĬPŎTENS, tis, omn. gen. Tout-puissant. Verb. poetic. Cf. Penitus.

OMNIS, e, gen. com. Tout, chaque, chacun. SYN. Cunctus, universus, quisque, quivis, quis non? summi, infimi, ad unum omnes, totus. )( Nullus. ADV. Omnino. PHRAS. Omnes de victoria sibi gratulantur, tous se réjouissent de la victoire. Omnium generum, ætatum, ordinum homines, omnis fortunæ ac loci homines; omnes populi cunctæque gentes; quantum est hominum in orbe, singuli et universi de inaudita hac post hominum memoriam victoria lætantur. Omnes sibi viri, mulieres, cives ac peregrini, servi ac liberi de tam illustri victoria gratulantur. Cum a summis, mediis, infimis, tum denique ab universis victoria hæc ingenti lætitia celebratur. Omnes certatim, alius luculentius alio, hanc sibi victoriam gratulantur. USUS: Omnia minima, maxima per se agit. Nemo omnium. Ubi hæc omnia prima, postrema recitata sunt.

OMNĬVĂGUS, a, um, Qui erre en tous lieux, errant, vagabond. USUS: Diana omnivaga dicitur.

ŎNĂGER, gri, m. Onagre, âne sauvage. SYN. Asinus silvester.

ŎNĔRĀRĬUS, a, um, De charge, de transport. USUS: Navis oneraria, vaisseau de transport.

ŎNĔRO, as, avi, atum, are, a. Charger d’un fardeau; accabler, combler, etc. USUS: Aures alicujus onerare mendacio, prodiguer les mensonges à qqn, lui débiter mille mensonges. Cf. Onus.

ŎNĔRŌSUS, a, um, Lourd, pesant, accablant. SYN. Gravis, ponderosus. Cf. Gravis.

ŎNUS, ĕris, n. Charge, fardeau, poids. EPITH. Commune, grave, leve, magnum, tantum. PHRAS. 1. Onus habeo gravissimum, je porte un très lourd fardeau. Onus mihi impositum est gravissimum; onus laboris maximum in me recepi, suscepi; onus sustuli, sustineo sane grave; onere premor ac pene opprimor gravissimo; onus mihi incumbit, onus cervicibus meis impositum est immensum; plura simul in me onera inclinata sunt. Non unum mihi injunctum est onus; non leve onus subii. 2. Sub onere fatiscere, succomber sous le faix. Oneri succumbere; onere opprimi, sub onere concidere. USUS: Onus alicui addere. Onere levare, onus allevare. Onus deponere, abjicere, propter infirmitatem animi detrectare. Onus ferre, perferre.

ŎNUSTUS, a, um, Chargé. USUS: Asellus auro onustus, ânon chargé d’or.

ŎPĀCO, as, avi, atum, are, a. Ombrager, donner de l’ombre à. SYN. Obscuro. USUS: Terra nos opacat. Platanus patulis diffusa ramis ad opacandum locum aliquem. Cf. Obscuro.

ŎPĀCUS, a, um, Qui a de l’ombre, ombragé; ténébreux, noir. SYN. Obscurus, umbrosus. )( Apricus. USUS: Opaca nubes. Locus opacus et frigidus in silvis.

ŎPĔRA, æ, f. Peine, mal qu’on se donne, travail, application, soin. SYN. Studium, labor, cura, industria. EPITH. Egregia, forensis, fortis, fidelis, gratior, insignis, non mediocris, melior, militaris, mirifica, multa, magis opportuna, par, patria, publica, singularis, summa, tenuis. Annuæ, gratissimæ, mercenariæ, pulcherrimæ, subsecivæ, urbanæ. PHRAS. 1. Græcis litteris multam operam impendi, je me suis appliqué avec beaucoup de zèle à l’étude des lettres grecques. Græcis litteris multum operæ dedi; multam curam operamque ad Græcas litteras contuli, vel in Græcas litteras; multum laboris et operæ in Græcis litteris posui, consumpsi; multum operæ tribui Græcarum artium magistris. Cf. Diligentia. 2. Omnis opera mea frustra fuit, tous mes soins ont été inutiles. In ea re opera abusus sum; operam omnem lusi, perdidi. Opera mihi omnis periit; oleum ac operam perdidi; operæ pretium nullum feci; spes et opera me frustrata est; nequidquam omni opera ac diligentia, summa vi ac ope enisus sum. Nihil tanta contentione profectum est. Cf. Frustra. USUS: Operam suam profiteri. Majorem operam suscepi, quam res posceret; operam dare, navare rei. Operam amicis locare, dicare. Opera illi mea diligenter utuntur. Operam dare rebus divinis, sapientiæ. Operæ non peperci, je n’ai pas épargné mes soins. De priore opera multum detraxi, je me suis beaucoup relâché de mon zèle d’autrefois. Operam a Græcis litteris removi, je ne m’occupe plus des lettres grecques. Data, dedita opera id fecit, il le fit à dessein. Vix erit operæ pretium, cela ne vaudra pas la peine de....

ŎPĔRÆ, ārum, f. pl. Ouvrier à la journée, mercenaire, travailleur. SYN. Operarii, qui fabrorum ministeriis et servili in opera habentur; homines ad operas conducti. USUS: Mercenariæ operæ, troupes mercenaires. Venditat se operis.

1. ŎPĔRĀRĬUS, a, um, De travail. USUS: Operarius homo, travailleur, manœuvre.

2. ŎPĔRĀRĬUS, ĭi, m. Travailleur, ouvrier, manœuvre. SYN. Operæ, bajulus. USUS: Operarii, qui in tabernis sunt, amantissimi sunt otii. Cf. Merces, Mercenarius.

ŎPĔRĀTĬO, ōnis, f. Action de travailler, travail, ouvrage. SYN. Opera.

ŎPERCŬLUM, i, n. Couvercle. USUS: Arteria tegitur quodam quasi operculo. Dignum patella operculum, ce sont deux personnes l’une digne de l’autre, les deux font la paire (PROV.).

ŎPĔRĪMENTUM, i, n. Couverture. SYN. Integumentum, operculum.

ŎPĔRĬO, is, ŭi, ertum, ire, a. Couvrir, fermer. SYN. Tego, obvolvo. USUS: Capite est fere operto. )( Aperto capite. Operire ostium.

ŎPĔROR, aris, atus sum, ari, d. Travailler, se donner de la peine. SYN. In opere faciundo laboro. USUS: Operari rei divinæ, faire un acte religieux, célébrer l’office divin. (Medicina operatur, VULG.), la médecine opère. Latine: Venis concipitur, in venas se diffundit medicamentum. Cf. Laboro.

ŎPĔRŌSĒ, Avec peine, difficilement. SYN. Laboriose, multa cura et opera. USUS: Ne fiat operose.

ŎPĔRŌSUS, a, um, Actif, occupé, laborieux; qui exige beaucoup de travail, difficile, pénible. SYN. Laboriosus, actuosus. )( Iners, languidus. PHRAS. Res est operosa, la chose demande du travail. Res est ejusmodi, quæ curam ac diligentiam non mediocrem postulet; res est non molli brachio tractanda; in qua sudandum et multum operæ ponendum. Exsudandus hic non levis labor est. Cf. Laboriosus, Difficilis, Labor. USUS: Opus spissum et operosum. Senectus non modo languida et iners non est, verum operosa semperque aliquid agens. Molestus ac operosus labor.

ŎPES, um, f. pl. Ressources, richesses, trésors; puissance, pouvoir. SYN. Divitiæ, facultates, copiæ; item: Potentia. EPITH. Alienæ, divinæ, exiguæ, firmiores, incredibiles, invidiosæ, magnæ, mediocres, nimiæ, novæ, præstantes, pristinæ, regiæ, tantæ, tenues, violentæ, urbanæ, utiles. USUS: Opibus affluere, abundare, præditum esse, être riche. Opes consectari, augere rem, pecuniam facere, amasser des richesses. Opes evertere, frangere, détruire, ruiner le crédit. Omnibus opibus ac viribus repugnare, résister de toutes ses forces et par tous les moyens. Fundatæ ac bene constitutæ opes, richesses bien assises. Affecta re familiari accisisque opibus ac domesticis copiis, qui a perdu ses ressources. Pro habitu opum, pecuniarum, suivant l’état de leur fortune. Cf. Divitiæ, Copiæ, Fortunæ, Pecuniæ.

ŎPĬFEX, ĭcis, m. Travailleur, ouvrier; artisan. SYN. Artifex. USUS: Opifex et ædificator mundi DEUS, DIEU, l’artisan et l’architecte de l’univers. Opifices ac tabernarios, ac fecem omnem civitatis concitare. Omne opificum instrumentum, omnis opera ac quæstus frequentia sustinetur, alitur otio.

ŎPĪMUS, a, um, Gras, plein; riche, opulent. SYN. Pinguis, amplus. )( Tenuis, strigosus, sterilis. USUS: Spolia opima. Præda opima. Terra opima et fertilis. Opimum et adipale dicendi genus, style chargé et pour ainsi dire empâté.

ŎPĪNĀBĬLIS, e, gen. com. Qui repose sur des conjectures, présumé, imaginé. SYN. Quod in opinione positum est. USUS: Artes, quæ conjectura continentur et sunt opinabiles, les sciences qui reposent sur des conjectures, et qui résultent de l’opinion.

ŎPĪNĀTĬO, ōnis, f. Conjecture, opinion, idée. SYN. Opinio.

ŎPĪNĀTOR, ōris, m. Qui n’affirme pas, sceptique. USUS: Magnus opinator sum, non enim sum sapiens.

ŎPĪNĬO, ōnis, f. Opinion, manière de voir, avis, pensée, croyance. SYN. Sententia, sensus, existimatio, conjectura. EPITH. Adversaria, æterna, bona, censoria, certa, communis, conciliatrix amicitiæ, dubia, effrenata, errans, ementita, falsa, firma, gravis, stabilis, honesta, imbecilla, improba, incommoda, incorrupta, penitus insita, jucunda, longior, magna, mala, necessaria, obscura, perniciosa, popularis, publica, recens, tacita, tanta, varia, vehemens, vera, vetus, vulgaris, vitiosa, brevis, depravata, gloriosa, humana, laudabilis. PHRAS. 1. Una est omnium opinio, il n’y a qu’un avis, qu’une opinion. Eodem concurrunt omnes sententiæ; idem omnes spectant, probant, sequuntur. Una est consentiensque vox omnium; opinionum nulla est varietas; una eademque omnium est sententia; opiniones nihil variant; omnium firmata consensu opinio est; eadem est omnium sine varietate opinio. Eadem est omnium, nullo prorsus dissentiente, opinio. 2. Plerique sunt in ea opinione, presque tous sont de cet avis. Plurimorum hæc est opinio, fert opinio; in eam opinionem adducti, ea opinione imbuti sunt plerique; ea opinio plerosque tenet, pervasit; eam opinionem plerique imbibere, in plerorumque mentibus inveteravit hæc opinio. Cf. Sententia. 3. Nemo me ab ista opinione amovebit, personne ne pourra m’ôter de l’esprit cette pensée. Ab ista opinione deducet; istam opinionem ex animo mihi extrahet; nemo mihi opinionem eam evellet ex animo, excutiet; de sententia me dimovebit, depellet, abducet. USUS: 1. Ea opinio urbem implevit. Ea opinio edita in vulgus est. In eam opinionem plerique discessere. In eam opinionem veni. In ea opinione sunt cives. Eam de te opinionem accepere. Multa erant, quæ eam opinionem confirmarent. Opinionem nemo deponet. Sed hæc sint in opinione, mais, quoique ce soit l’opinion générale. 2. Sententia, opinion, avis. Opiniones antiquas convellere, excutere; novas inserere, tradere. 3. Existimatio, fama, bonne ou haute opinion qu’on a, estime qu’on fait de qqche, espérance. Conceptæ de se opinioni respondere; opinionem de se præbitam superare, vincere; opinione meliorem se ostendere. Cf. Sententia, Existimatio.

ŎPĪNĬŎSUS, a, um, Plein d’opinion, sceptique. SYN. Magnus opinator. USUS: Homo omnium opiniosissimus.

ŎPĪNOR, aris, atus sum, ari, d. Penser, présumer, juger. Cum accus. vel prop. inf. vel de. SYN. Opinionem habeo, in opinione sum; opinio mea est; puto, existimo; animus in eam partem inclinat. ADV. Falso, temere. USUS: Homines multa in vita falso opinantur. Cf. Puto, Judico, Existimo.

ŎPĬPĂRĒ, Somptueusement, magnifiquement. SYN. Laute, apparate, splendide.

ŎPĬPĂRUS, a, um, Somptueux, magnifique. SYN. Magnarum opum.

ŎPIS, is, f. Aide, assistance, secours, appui, concours. SYN. Auxilium. USUS: 1. Opis indigere. Opem petere, implorare, exspectare. Salutem indigentibus et opem ferre, afferre, porrigere, tendere. Quacumque ope potero, te juvabo. 2. Omni vi, de toutes ses forces. Summa ope conniti. Cf. Auxilium, Juvo, Opitulor.

ŎPĬTŬLOR, aris, atus sum, ari, d. n. Porter secours, aider. SYN. Opem fero; subvenio. PHRAS. 1. Laborantibus amicis opitulari, venir en aide à ses amis dans le besoin. Amicis præsto esse; auxilium, opem ferre; auxilio esse; subsidio esse, adesse; miseriis oppressos levare, erigere jacentes; eorum miseriis occurrere, subvenire. Cf. Auxilium. 2. Patriæ ruenti opitulare, secourez la patrie qui va périr. Fer opem occidenti patriæ; cadentem patriam excipe; eripe ex his miseriis laborantem gravissime patriam; patriæ tuæ deesse noli; noli committere, ut auxilium tuum patria in tam adversa fortuna, in tantis malis ac calamitatibus desideret. USUS: Homini oppresso jam et desperato opitulatus sum. Ut quisque opis maxime indiget, ita opitulari decet. Cf. Adjuvo, Auxilium, Succurro.

ŎPORTET, ŭit, ere, imp. Il faut, il est juste, nécessaire. SYN. Convenit, decet, necesse est. ADV. Omnino, contra, jam pridem. USUS: Contra, ac oportet, egisti. Ex rerum cognitione efflorescat oratio, oportet. Cf. Necesse.

OPPĔRĬOR, iris, iri, d. Attendre qqn ou qqche. SYN. Exspecto.

OPPESSŬLĀTUS, a, um, particip. v. anom. Oppessulo. Verrouillé, fermé au verrou. USUS: Fores oppessulatæ. Cf. Januæ.

OPPĔTO, is, īvi vel ĭi, ītum, ere, a. Aller au devant, affronter; mourir, succomber. SYN. Morior, occumbo, obeo. ADV. Millies. USUS: Mortem pro Republica oppetere.

OPPĬDĀNUS, a, um, Qui est d’une ville (autre que Rome). USUS: Oppidanum dicendi genus, éloquence provinciale.

OPPĬDO, Beaucoup, fort, très, extrêmement. SYN. Sane, valde. USUS: Homo oppido ridiculus.

OPPĬDUM, i, n. Ville, place. SYN. Municipium, urbs modica. EPITH. Antiquum, celebre, clarum, frequens, nobile, ornatum, devium, lautissimum, locuples, honestum, munitum, non maximum, vetus, sanum, tenue, vacuum a bello, florentissimum, miserrimum, prostratum ac dirutum. USUS: Constituere oppidum, fonder une ville.

OPPIGNĔRO, as, avi, atum, are, a. Engager, donner en gage. SYN. Do pignori, relinquo pignori, pignori oppono.

OPPĪLO, as, avi, atum, are, a. Boucher, obstruer. SYN. Obstruo, claudo. Cf. Obstruo.

OPPLĔO, es, ēvi, ētum, ere, a. Emplir, remplir. SYN. Impleo.

OPPLŌRO, as, avi, atum, are, n. Fatiguer de ses pleurs, de ses gémissements. SYN. Ploro. USUS: Non desines opplorare auribus meis?

OPPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. Mettre devant, opposer. SYN. Objicio, contra statuo. ADV. Falso, formidolose. USUS: Sed quid oppones tandem? Auctoritatem suam invidiæ opponere. Cf. Resisto.

OPPORTŪNĒ, A propos, à temps, justement. SYN. In loco; in tempore; non incommode, loco, tempore. )( Alieno loco, tempore. USUS: Opportune adest.

OPPORTŪNĬTAS, ātis, f. Commodité, disposition, arrangement favorable. EPITH. Divina, idonea major, maritima, melior, magna, maxima, plurima. USUS: 1. Opportunitas idoneorum ad agendum temporum. Tenendam hanc horam puto, urgendam opportunitatem. Loci opportunitatem credo, secutus est. 2. USUS, utilitas, avantage, utilité, profit. Magnæ sunt fluminum opportunitates. Natura provida utilitatum opportunitatumque omnium. Cf. Occasio.

OPPORTŪNUS, a, um, Commode, convenable, favorable. SYN. Commodus. )( Importunus. ADV. Maxime. PHRAS. Opportunus fuit adventus tuus, vous êtes arrivé au moment favorable. Commodum advenisti; tempestivis sane temporibus nobis advenisti. Ades plane in tempore; peropportune venisti; plane per tempus advenisti; optima opportunitate venisti. USUS: Opportunum actionis tempus. Nihil post hominum memoriam opportunius accidere vidi. Opportunum diversorium. Cf. Commodus, Aptus.

OPPŎSĬTĬO, ōnis, f. Opposition, contraste. USUS: Oppositio negationis.

1. OPPŎSĬTŬS, ūs, m. Action de se mettre devant. USUS: Non modo excubias sed oppositus nostrorum corporum tibi pollicemur, nous promettons non-seulement de veiller et de faire bonne garde, mais encore de te faire un rempart de nos corps.

2. OPPŎSĬTUS, a, um, Opposé, mis en face, placé devant, situé vis-à-vis. SYN. Diversus, adversus, aversus, contrarius, e regione situs. USUS: Propugnaculum hostibus oppositum et objectum. Moles oppositæ fluctibus, digues opposées aux flots. In opposito, aversa urbis parte. Cf. Contrarius.

OPPRESSĬO, ōnis, f. Oppression, violence, occupation violente. SYN. Obsessio, oppugnatio. EPITH. Tetra, detestabilis. USUS: Oppressio curiæ, legum, libertatis.

OPPRESSOR, ōris, m. Oppresseur, destructeur. USUS: Vindex et oppressor conjurationis.

OPPRĬMO, is, pressi, pressum, ere, a. Presser, accabler, étouffer, cacher. SYN. Obruo, pondere affligo, subigo, servitute oppressum teneo. ADV. Maxime, misere, improviso, studiosius, funditus, indignissime, plane, iampridem. USUS: Onere, dolore opprimi. Circumveniri te dicis et opprimi. Hostes imparatos opprimere. Sopitos lux oppressit, le soleil les surprit encore endormis. Proficiscentem nox oppressit. Contumeliis opertus et oppressus. Captus, obrutus, oppressus malis. Cf. Affligo.

OPPRŎBRĬUM, ĭi, n. Opprobre, honte, déshonneur, infamie. SYN. Dedecus, ignominia. Cf. Ignominia.

OPPUGNĀTĬO, ōnis, f. Attaque, siége, assaut. )( Defensio. EPITH. Publica. USUS: Oppugnationem inferre, sustinere, donner, soutenir un assaut.

OPPUGNĀTOR, ōris, Celui qui attaque, donne l’assaut, assiége. SYN. Qui fert arma contra. )( Defensor. USUS: Patriæ, salutis meæ oppugnator. Cf. Adversarius.

OPPUGNO, as, avi, atum, are, a. Combattre, attaquer, donner l’assaut, assiéger. SYN. Impugno, arma contra fero; oppugnationem infero. PHRAS. Urbem oppugnavit, il assiégea la ville. Admovit urbi exercitum; castra ad urbem posuit; urbem exercitu circumdedit; circa muros hæsit; vineas et aggeres muro injunxit; muros tormentis quassatos, omni instrumenti bellici apparatu labefactavit; cuniculis aliisque operibus oppugnavit. Cf. Obsideo. USUS: Oppugnare urbem et labefactare. Clandestinis insidiis, cuniculis caput alicujus oppugnare. Cf. Adversarius, Inimicus, Hostis, Murus.

OPTĀBĬLIS, e, gen. com. Désirable, souhaitable. SYN. Optandus, expetendus. USUS: Quæ vulgo optabilia et expetenda videntur.

OPTĀBĬLĬTER, D’une manière désirable, SYN. Optato.

OPTĀTĬO, ōnis, f. Souhait, vœu. SYN. Optatum; optio. USUS: Cum ei tres optationes dedisset, optavit interitum, comme il lui avait donné trois choses à souhaiter, il souhaita la mort.

OPTĀTO, Selon le désir, à souhait. SYN. Optabiliter. USUS: Optato veneris.

OPTĀTUM, i, n. Souhait, vœu, désir. SYN. Desiderium, votum. USUS: Fortuna optatis respondit. Illud præter optatum accidit. Est mihi in optatis proficisci.

OPTĬMAS, ātis, gen. com.; in pl. Optimates, um et ĭum, Le parti de l’aristocratie, les grands, les nobles. SYN. Vir primarius, princeps, nobilis, homo optimarum partium, unus ex viris summis et principibus civitatis. EPITH. Gravissimi, nocentes. USUS: Contra voluntatem omnium optimatum. Optimates matronæ. Cf. Princeps.

OPTĬMĒ, Très bien. SYN. Præclare.

OPTĬMUS, a, um, Très bon, excellent; le premier. SYN. Lectissimus, præstantissimus. PHRAS. Vir est omnium optimus, cet homme est le meilleur de tous. Flos Reipublicæ, Princeps senatus; ornamentum ac firmamentum Reipublicæ; in quo omnia summa; columen rerum nostrarum; omnis ætatis omnis memoriæ princeps; vir, quantum terra tegit hominum, optimus. USUS: In omnibus rebus difficilis est optimi perfectio et absolutio. (Est optimus in schola, VULG.), il est le premier de sa classe. Latine: unus inter omnes eminet; primus inter condiscipulos et litterarum laude præcipuus. Cf. Perfectus.

OPTĬO, ōnis, f. Option, libre choix, faculté de choisir. SYN. Potestas eligendi, electio. EPITH. Misera. USUS: Tua sit optio. Optionem eligendi alicui dare, deferre, facere.

OPTO, as, avi, atum, are, a. Choisir; souhaiter, désirer. SYN. Cupio, desidero, exopto, expeto, voto expeto, vota facio; specto; eligo. ADV. Valde, false, amice, maxime, suavissime. PHRAS. Opto tibi bonum successum rei, je désire pour vous le succès de cette entreprise. Hanc rem feliciter evenire cupio; velim tibi prospere evenire, quæ facta sunt; tu quod egeris, id velim DEUS approbet; id tibi DEUS fortunet, velim. USUS: Quod ut tibi proprium sit ac perpetuum, velle et optare debemus. Cf. Desidero, Cupio.

ŎPŬLENTĬA, æ, Richesse, opulence. SYN. Opes. )( Inopia. USUS: Opulentiam parasti ex sanguine civium.

ŎPŬLENTUS, a, um, Riche, opulent. SYN. Dives. )( Inops. Opulentissima et beatissima civitas. Castra opulenta ac omnium rerum plena. Cf. Dives, Pecuniosus, Bona.

ŎPUS, ĕris, n. Ouvrage, œuvre, travail. SYN. Opera, artificium. EPITH. Antiquum, artificiosum, bonum, censorium, declamatorium, egregium, grave, inchoatum, ingens, magnificum, arduum, difficile, menstruum, mirabile, multum, nimium, operosum, optimum, oratorium, perfectum, elegans, elaboratum, singulare, spissum, summum, supervacuum, totum, vitiosum, urbanum. Annua, divina, florentissima, grata, humana, inculta, rustica, sacra, tanta. USUS: 1. Magnum opus est, et forte de humanis maximum. Opus vel in hac urbis magnificentia conspiciendum. Opus magnum et arduum perfecisti, confecisti, concinnasti, absolvisti. 2. Munitio, ouvrages de fortification, machines de siége. Arcem magnis operibus sepsit. 3. Artificium, ouvrage, travail d’artiste, façon. Vas antiquo, præclaro opere, summo artificio. Galeæ opere Corinthio cælatæ. Opera manufacta. (Bona Opera, VULG.), bonnes œuvres. Actiones sanctæ, virtutum officia, pietatis studia.

ŎPUSCŬLUM, i, n. Petit ouvrage, petit travail. EPITH. Lucubratum, parvum, minutum. USUS: Minutorum opusculorum fabricator. Opusculum his contractioribus noctibus lucubratum.

ŎPUS EST, imp. Il est nécessaire, il faut, il est besoin. SYN. Necesse est, convenit. ADV. Multum, plane, valde, vehementer. PHRAS. Si ita opus est, s’il est nécessaire d’agir ainsi. Si ita facto opus; si ita res feret; si quid causæ fuerit; si ita rationes tuæ postulabunt; si ita res coget. Si rerum ordo postulabit; si res desideret; si ita cogit necessitas; si res tuæ ita flagitent; si res rationesque tuæ sic ferunt ac postulant; si ita necesse fuerit; si satis causæ putaveris; si ita usus est; si qua res necessitatem imposuerit; si quid fuerit, cur, etc. Si operæ fuerit, referre, etc. USUS: Opus quidem est, minus tamen necessarium. Facto, properato, maturato opus est. Omnia mihi pollicitus est, quæ mihi opus forent. Acuto et expedito homine opus est. Cf. Oportet, Necesse.

ŌRA, æ, f. Extrémité d’une chose, bord, fin, limite; région, contrée, pays. SYN. Regio, pars terrarum, extremitas. EPITH. Altissima, australis, externa, latior, maritima, prima. USUS: Æther extrema ora et determinatio mundi, l’éther qui est l’extrémité et la limite du monde. Ora maritima.

ŌRĀCŬLUM, i, n. Réponse d’un dieu, oracle. SYN. Dei responsio, vaticinium. EPITH. Celebre, gratum, proprium, verax, verum. USUS: Ab Apolline oraculum petebant. Oracula funduntur, dantur, eduntur. Discordia responsa velut ex ancipiti oraculo dabantur. Oraculi sortem vel elusit vel implevit. Oracula instinctu divino afflatuque funduntur.

ŌRĀTĬO, ōnis, f. Discours d’un orateur, harangue. SYN. Sermo, concio. PHRAS. 1. Oratio laudata, discours excellent. Oratio scripta elegantissime sententiis et verbis; copiosissima et ornatissima; bonis artibus instituta, curis et vigiliis elaborata; diu, et multis lucubrationibus commentata; puris et electis verbis composita; sapientissimis sententiis et gravibus verbis ornata atque perpolita; composita, ornata et artificio quodam ac expolitione distincta; fortis, lenis, placida, submissa; plena, teres, docta, erudita, admirabilis; conspersa verborum et sententiarum floribus; luminibus verborum et sententiarum conspersa; sententiis arguta; verbis sonans; incitata, vibrans, accurata; plena litteratæ senectutis; acris et contorta; cohærens, æquabiliter fluens; pugnax et incitata; oratio, in qua omnes verborum, omnes sententiarum illigantur lepores; quæ mira verborum ac rerum copia efflorescit; quam multa verborum et sententiarum lumina distinguunt. 2. Oratio vitiosa, discours plein de défauts. Diffluens, dissoluta; turgens et inflata; jejuna, arida, spinosa, exilis, exsanguis; priscis aut duriter translatis verbis composita; abhorrens ab auribus vulgi; tristis, horrida, aspera, inculta, rapida, angusta; neque perfecta, neque conclusa. 3. Non opus est longa oratione, il n’est pas besoin de plus de paroles. Longiorem orationem tua non exspectat, non patitur humanitas. Respuit, recusat, renuit, rejicit, reformidat tua humanitas longiorem orationem. Pluribus tecum agere non debeo, ne importunus videar, aut tuam nescire humanitatem. Cf. Breviter. USUS: Orationis flos, copia, lumen, facultas. Orationem habere, dicere, instituere. Oratio huc delabitur. Hic tandem consistit oratio. (Oratio, VULG.), prière, oraison. Latine: Precatio. (Oratio mentalis, VULG.), oraison mentale, méditation. Latine: Tacita, vel mente concepta precatio.

ŌRĀTĬUNCŬLA, æ, f. Petit discours. SYN. Oratio. EPITH. Aureola.

ŌRĀTOR, ōris, m., Oratur; l’orateur, c. à d., celui qui a la parole dans une ambassade, ambassadeur, député, parlementaire. SYN. Orator; legatus. EPITH. Accommodatus ad probandum, mediocris, bonus, præstans, simplex, gravis, acer, acerbus, incensus, canorus, acutus, ornatus, amplus, copiosus, argutus, verbis dulcis, volubilis, vehemens, perfacetus, industrius, clarus, compositus, mollis, deterrimus, magnificus, suavis, exercitatus, politus, sapiens, intermedius, quasi temperatus, magnus, mirabilis, uber, fecundus, aptus ad crudiendum, fortis, grandis, tragicus, ardens, subtilis, miserabilis, callidus, jejunus, illustris, modicus, pressus, levis, remissus, sanus, singularis, sermonis plenus, humilis, elegans, audax, infacundus, verecundus in transferendis verbis, parcus, demissus, tardus, immemor, tenuis, non vulgaris, disertus, operarius, perfectus, inurbanus, inops urbanitatis, locuples oratione, dignus, odiosus, tolerabilis, vitiosus, concinnus, grandiloquus. PHRAS. Orator est imprimis elegans, cet orateur est tout à fait remarquable. Orator est, cui summam copiam facultatemque dicendi natura largita est; in dicendo copiosus; hominum disertissimus; si causa oranda est, eloquentissimus; qui eloquentia in notitiam primum populi, post in honorem pervenit; orator in quo plus curæ, an naturæ sit ad omnem eloquentiam, non facile dixerim; in quo tanta ingenii ubertas, tanta in dicendo jucunditas, ut illa, quæ extorquet, impetrare eum credas; ut auditorem dissentire pudeat, ut illectus tanta suavitate auditor non rapi videatur, sed sequi. Unus suæ ætatis regnare in judiciis dicitur. Nitidus et candidus orator, et quodammodo præ se ferens in dicendo nobilitatem suam. Orator, quem in numero veterum locare non timeas; quo non alius contra veteres oratores dignior nominaretur. USUS: Orator plenus atque perfectus is est, qui de omnibus rebus possit varie copioseque dicere.

ŌRĀTŌRĬĒ, D’une manière oratoire. SYN. Ornate, copiose, splendide.

ŌRĀTŌRĬUS, a, um, Relatif à l’orateur, d’orateur, oratoire. USUS: Oratoria ars, vis, ornamenta.

ŌRĀTŬS, ūs, m. In abl. sing. et plur. tantum. Prière. USUS: Oratu tuo scripsi.

ŌRBĬCŬLĀTUS, a, um, Orbiculaire, fait en rond, en cercle, arrondi. USUS: Mala orbiculata, pommes rondes (excellente espèce).

ORBIS, is, m. Cercle, rond; l’orbe du monde, l’univers. SYN. Circulus, ambitus, mundus. EPITH. Angustus, brevis, brumalis, cœlestis, certus, conversus, expers, exterior, immobilis et constans, immutatus, rectus, inferior, insitus, latus, magnus, parvus, perpetuus, proximus, saltatorius, signifer, solstitialis, summus, tardior, superus, totus; dispares, finientes. USUS: Circuitus et quasi orbis verborum, période, enchaînement de mots dans une sorte de cercle. Citius quam putarem, conversus est orbis hic reipublicæ, cette évolution politique s’est opérée plus rapidement que je n’aurais cru. Orbis terræ. Ab orbe condito. Orbem facere, in orbem consistere, in orbem se recipere, faire un cercle, se mettre en rond.

ORBĬTA, æ, f. Trace d’une roue dans le sol, ornière. SYN. Rotæ currentis vestigium.

ORBĬTAS, ātis, f. Perte d’une personne chère. EPITH. Maxima, misera. USUS: Filiorum orbitati egregium tutorem instituit, il donna à ses fils un excellent tuteur après sa mort.

ORBO, as, avi, atum, are, a. Priver qqn d’une personne chère, priver, dépouiller. SYN. Privo, spolio, nudo. USUS: Omni spe, auxilio orbata respublica. Hæc philosophia spoliat nos judicio, orbat sensibus. Cf. Privo.

ORBUS, a, um, Privé de ses parents, de ses enfants; privé, dépouillé. SYN. Privatus, desertus. USUS: Orba ab optimatibus civitas. Orbus rebus omnibus.

ORCHESTRA, æ, f. Orchestre, place affectée aux sénateurs dans les théâtres romains. SYN. Locus in theatro vel scena Senatoribus destinatus.

ORCUS, i, m. L’enfer; le dieu des enfers. SYN. Dis pater, Pluto. EPITH. Niger, formidabilis. USUS: Verres, ut alter Orcus venit Ennam.

ORDĬNĀTĒ, Par ordre, avec ordre, régulièrement. USUS: Ordinatim, ordine, ex ordine, composite, distincte, distribute. USUS: Ille passim, ego ordinate.

ORDĬNĀRĬUS, a, um, Conforme à l’ordre, ordinaire, habituel. USUS: Ordinaria consilia.

ORDĬNĀTIM, Par ordre, à son tour, à son rang. SYN. Ordinate.

ORDĬNO, as, avi, atum, are, a. Mettre en ordre, ordonner, disposer. SYN. Compono, constituo, in ordinem adduco vel redigo, digero, ratione dispono. PHRAS. 1. (Aciem ordinare, VULG.), ranger une armée en bataille. Aciem constituere, dirigere, componere, struere; agmen componere; in ordinem redigere; in certum ordinem milites cogere; in certas partes distribuere; in certos numeros distribuere, ac suo quemque loco statuere; ordines instruere. 2. Rempublicam habemus optime ordinatam, tout est parfaitement ordonné dans la république. Omnia suis ordinibus moderata sunt; ex inordinata, in ordinem adductam, pulcherrime digestam, suis momentis atque summo judicio dispensatam, ac dispositam habemus rempublicam. 3. (Ordinatus est Sacerdos, VULG.), il a été ordonné prêtre. Sacris vel sacerdotio initiatus, inauguratus est, sacerdos creatus est. USUS: Cum omnia ordinarentur, instruerentur, pararentur.

ORDĬOR, īris, orsus sum, iri, d. Tisser, ourdir; commencer, entreprendre. SYN. Incipio. )( Finio. USUS: Unde orsa est, inde terminetur oratio. Ordiri a facillimis. Cf. Inchoo, Incipio.

ORDO, ĭnis, m. Ordre, disposition, arrangement convenable. SYN. Ratio, dispositio, collocatio; classis hominum, natio. EPITH. Accommodatus, admirabilis, alienus, amplus, magnus, pergratus, singularis; florentes, directi. PHRAS. 1. Nihil ordine actum est, rien n’a été fait avec ordre. Confusius acta res est; perturbata et confusa erant omnia; gesta sunt omnia præposteris temporibus, confusis personis, perturbato ordine; perturbate, confuse agebantur omnia. 2. Milites sine ordine in hostem ivere, les soldats coururent en désorde contre les ennemis. Sparsi et inconditi; dispersi et inordinati, sine ducibus certis, sine imperio hostem invadunt; incomposito agmine hostem aggrediuntur; effusi et contemptim, negligenter et incomposite; acriori impetu, quam compositiori ordine pugnam inivere; dispersi et palantes in hostes incurrunt. USUS: 1. Ordo est compositio rerum aptis et accommodatis locis. Præcepta suum habent ordinem, domestico ordine administrantur. In omnibus rebus ordinem adhibere, tenere, sequi, servare, conservare. Ad ordinem se referre. In ordinem adducere, redigere. Ordinem immutare, perturbare. Hoc recte atque ordine et e republica factum. Ex ordine rogare sententiam. Extra ordinem; præter ordinem. 2. Hominum classis, cœtus, gradus, natio, ordre, rang, condition, classe, division des citoyens. Ordo senatorius, equester. Ordo pecuariorum, publicanorum. Omnium ordinum consensus. Ordines ducere præfectorum militarium est, commander une compagnie, être officier. Altiorem ordinem assignare, adipisci. In ordinem cogere, redigere. Cf. Religio.

ŎRĬCHALCUM, i, n. Laiton. Æris genus auri colore.

ŎRĬENS, entis, omn. gen. L’orient, le levant. SYN. Ortus. )( Occasus. USUS: Qui terras ab Oriente ad Occidentem colunt.

ŎRĬGO, ĭnis, f. Origine, provenance. SYN. Principium, initium, causa, ortus, stirps, semen, fons, caput, auctor. PHRAS. Hæc origo erat omnium malorum, voilà quelle était la source de tous les maux. Stirps, fons omnium calamitatum; hæc erant malorum fibræ, hoc caput mali; inde natum omnium malorum principium; inde malum omne profluit, dimanat, oritur, se diffundit; inde ducta est illa malorum series et catena; inde ortum, exortum, enatum est, quidquid est mali; ab illa scintilla tam triste incendium exarsit. Is casus tot mala nobis peperit, progenuit; inde tot mala nobis creata sunt, in nos redundarunt, in nos profecta sunt; inde tot mala exstitere, manavere. Cf. Causa. USUS: Originem rei quærere, persequi, reperire. Verborum delectus, est origo eloquentiæ. His vestigiis ad mali caput et originem pervenimus.

ŎRĬOR, īris, ortus sum, oriri, d. fut. oriturus, Se produire, paraître, se montrer, naître. SYN. Nascor, exorior, proficiscor, mano. )( Occido. PHRAS. Ex asperitate vitæ oriatur castimonia necesse est, pour être chaste, il faut nécessairement mener une vie austère. Ex asperitate vitæ efflorescat, exsistat, proveniat, manet, enascatur necesse est. USUS: A se oritur illa herba, sua sponte nascitur. Hoc solum, in quo tu ortus et procreatus es. Statu nobili ortus. Cf. Origo.

ŎRĬUNDUS, a, um, Originaire, issu, qui tire son origine de. SYN. Ortus, ortum habens, originem trahens, ducens, deducens; auctorem generis ciens. USUS: Ab ingenuis oriundus, né de parents libres.

ORNĀMENTUM, i, n. Ornement, parure, costume, bijoux; distinction, gloire, honneur, illustration. SYN. Decus, insigne, honor, dignitas, lumen. USUS: In animis vestris ego omnes triumphos meos, ornamenta omnia honoris, monumenta gloriæ condi volo. Cato decus et ornamentum civitatis. Plurima in aliquem ornamenta conferre, congerere. Ornamentis aliquem afficere. Multa a me in illum ornamenta profecta sunt. Aliquem ornamentis spoliare. Tollere alicui vetera ornamenta et minuere. Recuperare dignitatis ornamenta. Cf. Honor, Dignitas.

ORNĀTĒ, D’une manière ornée, soignée, avec élégance. SYN. Eleganter, polite, splendide, composite, non inornate, non inculte.

ORNĀTŬS, ūs, m. Ornement; ressources; grâce, élégance, ornements du style. SYN. Ornamentum; lux verborum, flos orationis. EPITH. Acerbus et lugubris, admirabilis, amplus, aptus, non dignus, elegans, insignis, magnificus, magnus, militaris, mirabilis, muliebris, novus, oratorius, perpetuus. USUS: 1. Ornatus orationis tanquam vestis. Removere, negligere omnem ornatum. Hæc quasi lumina magnum afferunt ornatum orationi. 2. Vestitus, vêtement. Statua ornatu militari. Ornatus regalis.

ORNO, as, avi, atum, are, a. Parer, orner, embellir; louer, vanter, célébrer. SYN. Exorno, illustro, decoro, honesto, ornatum affero, ornamenta congero, ornamentis afficio, ornamento sum; paro, adorno, instruo. ADV. Magnifice, mirabilius, rhetorice, tragice, splendide, vehementer, justissime, merito, copiose, leviter, probe, maxime, amplissime. PHRAS. 1. In te ornando omnes conspirant, tout le monde conspire à vous combler d’honneurs. Omnia in te ornamenta honoris certatim conferunt, congerunt. In amplificanda dignitate tua, in cumulandis honorum insignibus certatim omnes elaborant. Nemo est, a quo non ornamenta quædam honoris in te profecta sint; qui tibi non mirifice cupiat; qui, quæ sunt in Republica amplissima, tibi deberi non fateatur. 2. Litteræ maxime hominem ornant, les belles-lettres sont le plus bel ornement d’un homme. Maximum homini accedit ex litteris ornamentum; litteræ homini maximum afferunt, conferunt ornamentum; maximo ornamento sunt; hominem exornant, illustrant, honestant; honestum et ornatum reddunt, efficiunt. USUS: Classem, convivium ornare et apparare, équiper une flotte, apprêter un festin. Beneficiis, laudibus, honorum insignibus ornare. Locus ad dicendum ornatus. Domicilium, signis, tabulis, rebus omnibus necessariis ornatum. Auctoritate, præsidiis, studiis aliquem ornare.

ŌRO, as, avi, atum, are, a. Prier, demander, solliciter. SYN. Rogo, obsecro, obtestor. ADV. Etiam atque etiam, melius, plane, vehementer. PHRAS. 1. (Orare, VULG.), prier, faire une prière. Latine: Precari, preces fundere; precibus sollicitare, votis supplicibus fatigare DEUM; DEUM precibus quam religiosissime colere, venerari. DEUM per preces suppliciter consulere; ad preces, precibus se dare; in vota et preces, in ardentissimam precationem se effundere; ad DEUM confugere; divinum præsidium, auxilium, divinam opem implorare; DEO ardenter supplicare; dies noctesque in precando ponere. 2. (Devote orare, VULG.), prier avec dévotion. Junctas manus ad cœlum attollere et animum ad DEUM transferre; conjunctis manibus versisque in cœlum oculis statas precationes distincte, citra festinationem, cum ardentissima cogitatione et pietate pronuntiare. USUS: 1. Peto igitur a te, vel si pateris, oro. Multis et supplicibus verbis orat. DEUM orare et precibus placare, prier DIEU. 2. Orationem habeo, prononcer un discours. Nemo capitis causam melius oravit. (Oro, je te prie, de grâce, formule de politesse, sine casu verbi, VULG.).

ORTŬS, ūs, m. Le lever des astres; naissance. SYN. Exortus; oriens. )( Occasus. EPITH. Gravior, verior, moderatus et constans, præclarus, similis et minime generosus; clari, nitidi. USUS: Multæ sectæ a Socrate ortum habent. Siderum ortus et obitus. Cato ortu Tusculanus, Caton, né à Tusculum. Ortus omnium artium rudis fuit et exilis, toutes les sciences ont eu de faibles et pénibles commencements. Cf. Origo.

1. OS, ōris, n. Bouche. EPITH. Alacre et promptum, aptissimum, ardens, coruscum, durissimum, ferreum, ferum, fœtidum, importunissimum, impurissimum, incolume, infame, infestum, intimum, plenius, pulcherrimum, supinum, tacitum, pristinum. USUS: 1. Cibum alicui in os ingerere. 2. Conspectus, vultus, præsentia, visage, face, figure. Tu, cujus os mihi ante oculos versari solet. In ore vulgi versabatur. Frequens in foro, in ore, in oculis. 3. Sermo, discours. Id tibi frequens in ore est, vous avez cela sans cesse à la bouche. Brutus in ore et desiderio omnium est, être l’objet de l’entretien général. 4. Introitus, aditus, ouverture, entrée. In ore portus. 5. Impudentia, hardiesse, effronterie, impudence. Nostis os hominis et audaciam, vous connaissez l’impudence de l’homme. Os tuum ferreum senatum convitio verberavit. Dudum os perfricuisti. Ore pleno, in os laudare aliquem.

2. OS, ossis; plur. ossa, ossĭum, n. Os, ossements. USUS: Quid dicam de ossibus, quæ subjecta corpori, mirabiles commissuras habent, et ad stabilitatem aptas, et ad omnem corporis actionem? Parlerai-je des os qui sont la charpente du corps, et dont les jointures sont admirablement conçues, soit pour l’affermir, soit pour se prêter à tous ses mouvements? Cineri et ossibus mortui illudere, maculam inurere.

OSCEN, ĭnis, m. Oiseau dont le chant servait de présage. SYN. Avis ore vel cantu auspicium faciens. USUS: Aves et alites et oscines.

OSCĬTANS, antis, omn. gen. Inactif, négligent, inattentif. SYN. Negligens, ignavus, segnis. USUS: Illa oscitans et dormitans sapientia. Cf. Piger.

OSCĬTANTER, Négligemment, par manière d’acquit. SYN. Negligenter, indiligenter. USUS: Tam solute, tam leniter, tam oscitanter.

OSCĬTOR, aris, atus sum, ari, d. Bailler, demeurer inactif. SYN. Dormito, otior. USUS: In tanta calamitate oscitaris adhuc dum? Cf. Cesso, Otior.

OSCŬLĀTĬO, ōnis, f. Action de donner un baiser.

OSCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. Donner un baiser. SYN. Suavium do, dissuavior, osculum do, osculum fero. PHRAS. Terram religione inclitam osculatus est, il baisa cette terre si vénérable par ses souvenirs religieux. Pio osculo terram contigit; terram pio osculo appetivit; terræ osculum tulit, dedit; terram dissuaviatus est. Cf. Basium. USUS: Complexus filium osculatusque dimisit.

OSCŬLUM, i, n. Baiser. SYN. Osculum dare vel ferre matri.

OSTENDO, is, di, sum, ere, a. Montrer, faire voir, exposer. SYN. Demonstro, indico, planum facio, declaro, propono, doceo. ADV. Aperte, contra, insidiose, neque, opinato, optime, palam, paulum, probabiliter, quam brevissime, ultro, vulgo. PHRAS. Rem clare ostendi, j’ai expliqué clairement l’affaire. Digitum in rem intendi; exposui, planum feci; rationes, demonstrationes, quæ vim afferrent, quæ ad id cogerent, congessi; ut se res haberet, clare exhibui, explicui, demonstravi. USUS: Os tuum non modo ostendis, sed offers. Bellum ostendere potius, quam inferre. Cf. Perspicuus.

OSTENTĀTĬO, ōnis, f. Action de montrer, orgueil, vanité, ostentation. SYN. Venditatio, jactatio, simulatio, vanitas. EPITH. Gloriosa, inanis, insolens, magnifica, popularis, puerilis. USUS: Vitanda est ingenii ostentationisque suspicio, il faut éviter de faire parade de son talent. Qui simulatione et inani ostentatione stabilem se gloriam consequi posse arbitrantur, vehementer errant. Cf. Jacto, Glorior.

OSTENTĀTOR, ōris, m. Celui qui fait parade de, qui étale qqche. SYN. Gloriosus. EPITH. Pecuniosus. Cf. Superbus.

OSTENTO, as, avi, atum, are, a. Faire étalage, montre, parade, se vanter de, etc. SYN. Vendito. ADV. Aperte. USUS: 1. Venditare ingenium, prudentiam ostentare. 2. Præ me fero, expono, montrer qqche avec menace, menacer de. Bellum ex altera parte cædem ostentat, ex altera servitutem, la guerre nous montre en perspective le massacre ou la servitude. Aliud moliri, aliud specie simulationis ostentare. Cf. Glorior.

OSTENTUM, i, n. Prodige, merveille, phénomène extraordinaire, miracle. SYN. Portentum. EPITH. Grave, triste. USUS: Magnorum periculorum metus ex ostentis portenditur. Appius ostenta facit de signis et tabulis, Appius fait des merveilles en statues et en tableaux. Cf. Omen.

OSTENTŬS, ūs, m. Vanité, parade; signe, marque, preuve. USUS: Egone Jugurthæ ostentui essem? Devais-je donc être la preuve des crimes de Jugurtha?

OSTĬĀTIM, De porte en porte. USUS: Ostiatim panem quærere. Ostiatim agere crimen, suivre les actes de brigandage de maison en maison, c. à d., énumérer les maisons ou Verrès a commis quelque brigandage.

OSTĬĀRĬUM, ĭi, n. Impôt mis sur les portes. SYN. Tributum in singula domorum ostia imperatum. USUS: Frumentum, ostiaria, arma, vecturæ imperabantur.

OSTĬUM, ĭi, n. Porte. SYN. Janua. USUS: Portus, ostium et aditus, entrée du port. Fluminis ostium, embouchure d’un fleuve.

OSTRĔA, æ, f. Huître. USUS: Ostreis et conchylibus abstinere.

ŌTĬOR, aris, atus sum, ari, d. Avoir du loisir, ne rien faire. SYN. Nihil ago, cesso, vaco, otio abutor. )( Negotior. PHRAS. 1. Non otiabor, je ne me reposerai point. Non cessabo; non ero feriatus a nostris litteris; non ita complectar, sequar otium, ut desidiæ me dedam; non committam, ut otio diffluam, tabescam, langueam, hebescam; non committam, ut, quod solet, animus otio luxuriet, lasciviat aut senescat; etsi nihil est, quod agam, non tamen indormiam. 2. Turpe est otiari, la paresse est chose honteuse. Turpe est, compressis, quod aiunt, manibus sedere; otio, situ, desidia marcescere, otio se tradere; otio, segnitie demittere animos; otium ac tempus conterere, terere; cessatione torpescere. USUS: Otiandi, non negotiandi causa Syracusis abest, il a quitté Syracuse pour se reposer, non pour faire du négoce. Cf. Pigritia.

ŌTĬŌSĒ, A loisir, à son aise, sans se presser, tranquillement. SYN. Per otium, vacuo animo et soluto.

ŌTĬŌSUS, a, um, Inactif, désœuvré, paresseux. SYN. Cessans, nihil agens, feriatus, vacuus; laxatus curis; qui animo vacuo est ac soluto; qui cura vacat, et negotio; iners, languidus, vacuus ab opere, solutus ab opere; qui in otio est; in otio desidet. )( Operosus, semper aliquid agens. ADV. Nimium, nunquam. USUS: Cessatio libera, et otiosa. Nihil otiosa vita jucundius, si quoddam doctrinæ atque studiorum pabulum habeat. Alienæ calamitatis otiosus spectator. Nunquam minus otiosus sum, quam cum otiosus, je ne suis jamais moins désœuvré que quand je ne vaque point aux affaires publiques. Otium meum nunquam otiosum, mon loisir est toujours occupé. Cf. Piger.

ŌTĬUM, ii, n. Repos, loisir; oisiveté. SYN. Tempus, spatium, vacuum tempus, laxamentum, cessatio libera atque otiosa, remissio, vacatio a labore, quies, vacatio ætatis, tranquillitas vitæ, facultas vacui et liberi temporis. EPITH. Commune, domesticum, forense, honestum, inertissimum et desidiosissimum, jucundum, litteratum, luxuriosum, majus, moderatum, multum, nimium, nimis otiosum, præparatum, primum et summum, tantum, urbanum. PHRAS. Si quid otii nactus fuero, litteras ad te dabo, dès que j’aurai un moment, je vous écrirai. Si otium erit; si vacabit; si per occupationes licebit; si quid habebo vacui temporis; si e negotiis emersero, respiravero; si occupationibus vacui temporis aliquid eripere licebit; si liber a negotiis fuero; si me iis rebus, quibus nunc implicatus teneor, explicavero; si ab occupationibus me expedivero; si quid otii dabitur, præstabitur, tribuetur a negotiis; si occupationibus relaxatus fuero; si vinculum illud occupationum, quo et assidue adstringor et arctissime, non dicam exsolvetur, sed paululum modo, paulisper, aliquantulum, aliquantisper, nonnihil, aliqua ex parte laxabitur, litteras a me quam primum accipies. USUS: Raro otium nanciscor, et id, quod datur, fere in philosophia consumo. Otio affluere, abundare, avoir beaucoup de loisir. Per otium aliquid facere, faire qqche en prenant son temps. Si otium fuerit, ad scribendum me conferam. Referre se in vel ad otium et quietem. Otium et solitudo languorem afferunt hominibus. Inertissimo et desidiosissimo otio frui, perfrui. Otium perturbare, troubler le repos. In otii portum confugere. In otio considere.

ŎVANS, antis, omn. gen. Triomphant par ovation. SYN. Prope triumphans. USUS: Ovantes urbem introibant. Ovanti urbem ingredi concessum est.

ŎVIS, is, f. Brebis. SYN. Pecus. USUS: Ovium villis contextis homines vestiuntur. O præclarum custodem ovium, ut aiunt, lupum! Ovium usus nullus, ubi pastor deest. Ovem lupo committere, confier au loup le soin d’une brebis (PROV.).

ŎVUM, i, n. Œuf. EPITH. Recens, hypenemium, Zephyricum seu irritum, durum, molle, tremulum seu sorbile, geminum, frixum. USUS: Anatum ova gallinis supponimus. Pisces ova cum genuerint, etc. Ova parere, pondre. Ovis vel ova incubare, couver. Ex ovis pullos excludere, faire éclore les petits. Integram famem ad ovum afferre, apporter à l’œuf un appétit entier, c. à d., se mettre à table avec un grand appétit: quoniam apud Romanos ova primum apponebantur. Ovum ovo tam simile vel similius non est, de rebus simillimis, se ressembler comme deux gouttes d’eau (PROV.).

P

PĀBŬLUM, i, n. Nourriture, aliment; patûre, fourrage. SYN. Pastio. EPITH. Naturale, pingue. USUS: Consideratio naturæ pabulum animi, l’étude de la nature est l’aliment de nos âmes. Pabuli a terra procreati ubertas vel tenuitas. Magna est hoc anno pabuli copia. Frumenta in pabulum missa.

PĀBŪLĀTĬO, ōnis, f. Fourrage, action d’aller au fourrage, fourrager. USUS: Hostes pabulatione prohibere.

PĀBŬLĀTOR, ōris, m. Fourrageur. USUS: Missi pabulatores.

PABŬLOR, aris, atus sum, ari, d. n. Fourrager, aller au fourrage. SYN. Pabulum quæro. USUS: Pabulandi causa, pabulatum missa cohors.

PĀCĀTUS, a, um, Pacifié; calme, paisible, tranquille. SYN. Quietus, tranquillus.

PĀCĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. Pacification, traité de paix; accommodement. USUS: Ne te in hanc pacificationem interposueris, ne vous interposez point dans cette réconciliation. Cf. Conditio.

PĀCĬFĬCĀTOR, ōris, m. Pacificateur. SYN. Qui pacem facit.

PĂCĬFĬCĀTŌRĬUS, a, um. Qui doit rétablir, négocier la paix. USUS: Legatio pacificatoria.

PĀCĬFĬCUS, a, um, Qui aime la paix, pacifique. SYN. Quietus.

PĂCISCOR, ĕris, pactus sum, cisci, d. n. et a. Faire un traité, une convention avec qqn, s’arranger, convenir de. SYN. Pango, depaciscor, pactum vel pactionem facio, pactionem cum aliquo confio, pactionem vel fœdus facio, fœdus cum aliquo ferio. ADV. Inique. USUS: Pacisci sibi præmium, mercedem ab aliquo, convenir avec qqn d’un salaire, d’une récompense. Cf. Pactum, Pactio.

PĀCO, as, avi, atum, are, a. Pacifier. SYN. In tranquillum redigo, sedo, pacatum reddo. PHRAS. Nondum penitus pacati erant hi populi, ces peuples n’étaient pas encore entièrement pacifiés. Populorum istorum animi mentesque a superiore bello nondum resederant; nondum quiescebant, acquiescebant, conquiescebant populorum istorum feroces animi; nondum penitus illorum turbæ, ac seditiones compressæ erant ac cohibitæ. Cf. Tranquillus. USUS: Civitates pacatæ. Cf. Concilio, Conjungo, Amicitiam redintegrare.

PACTĬO, ōnis, f. Convention, accord, accommodement, traité. SYN. Pactum, conventum, conditio, fœdus. EPITH. Nefariæ, bellicæ, hostiles, iniquæ, non modo publicæ verum etiam privatæ oratorum. USUS: Ad pactionem venire, adire, accedere, en venir à un accommodement. Pactionem conflare cum aliquo, facere, conficere, faire une convention avec qqn. Pactione aliquem sibi obstringere, obligare, s’unir, s’attacher qqn par un traité. In pactione manere, être fidèle à sa parole. A pactione recedere, manquer aux traités, aux conventions. Pactio verborum, formule déterminée, terme d’une convention.

PACTOR, ŏris, m. Négociateur, médiateur. USUS: Societatis pactores.

PACTUM, i, n. Traité, accord, pacte, contrat. SYN. Pactio, conventum, conventio, decisio, conditio. PHRAS. Quæ e pacto tibi debeo, fideliter præstabo, j’accomplirai fidèlement ce qui a été stipulé dans nos conventions. De quibus inter nos convenit, qua pactione obstrictus teneor, qua conditione tecum pepigi, decidi, integre et summa fide a me servabitur. Stabo conventis, pactis; a pacto et constituto pretio non recedam; quod inter nos pactum, transactum, decisum est, præstabo. Cf. Pactio. USUS: Pacta conventa, stipulationes. Pacta et promissa nec vi, nec malo dolo facta, præstanda et servanda sunt. Pacto stare. In conditione atque pacto manere. Nescio, quo pacto fiat, je ne sais comment il se fait...

PÆDĂGŌGUS, i, m. Gouverneur, précepteur, maître. SYN. Pueri custos. PHRAS. Est pædagogus illius, il est son gouverneur. Ejus moribus regendis aut formandis præfectus est; pueritiam ejus format; hunc moderatorem pueritiæ suæ habet.

PĀGĀNUS, a, um, De village, de campagne; subst. Paysan, villageois. USUS: Nullum est hac in urbe collegium, nulli pagani, nulli montani. (Paganus, païen, gentil. VULG.), Latine: Priscæ superstitionis sectator falsorum numinum cultor.

PĀGELLA, æ, f. Feuille de papier. Sed quid ago? Non imitor λακωνισμόν tuum, altera jam pagella procedit.

PĀGĬNA, æ, f. Feuille écrite, page, feuillet; livre, lettre. EPITH. Extrema, postrema, prior. USUS: Quasi in extrema pagina. Meam parcimoniam hujus paginæ contractio significat. Pagina tua me perturbavit, magnæ molestiæ fuit.

PĀGUS, i, m. Village, bourg, bourgade. SYN. Villa. USUS: Pagorum et vicinitatum omnium collegium. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed pæne etiam in singulis domibus factiones sunt.

PĀLA, æ, f. Bêche; chaton de bague qui contient une pierre. SYN. Annuli pars latior, cui gemma inseritur aut signum insculpitur. USUS: Quum palam ejus annuli ad palmam converterat, quand il avait tourné à l’intérieur de la main le chaton de cet anneau.

PĂLÆSTRA, æ, f. Lieu public où l’on s’exerçait à la lutte; école d’éloquence, académie. SYN. Gymnasium. USUS: Palæstræ dare operam. Isthuc palæstræ multum habet et olei. Numerus oratorius serius aliquanto notatus et cognitus, quasi quamdam palæstram et extrema lineamenta orationi attulit, le nombre oratoire signalé et connu un peu plus tard est venu donner à la parole comme le cachet de l’art et le fini des formes. Sine nitore ac palæstra, sans ornement, sans élégance. Cf. Schola.

PĂLÆSTRĬCĒ, En lutteur, à la manière des lutteurs. SYN. Palæstritarum more.

PĂLÆSTRĪTA, æ, m. Maître de palestre.

PĂLAM, Publiquement, en public, ouvertement. SYN. Manifeste, aperte, in conspectu omnium; in oculis omnium; in ore atque oculis omnium; sub oculis; inspectantibus omnibus; luce et palam. )( Clam, ex occulto et insidiis. USUS: Luce et palam, in foro. Nondum palam factum erat scelus. Cf. Conspectus, Præsens.

PĂLĀTĬUM, ĭi, n. Palais, demeure impériale ou royale. USUS: Descendit de palatio.

PĂLĀTUM, i, n. Le palais, organe du goût. SYN. Pars oris interior, in qua sensus est gustatus. EPITH. Extremum, infimum, varium. USUS: Voluptas, quæ palato percipitur. Non sequitur, ut cui cor sapit, ei non sapiat palatum, la délicatesse de l’âme n’empêche pas celle du palais.

PĂLĔA, æ, f. Paille. USUS: Paleam aurumve portet navis, ad bene gubernandum nihil interest.

PĂLIMPSESTUS, i, m. Palimpseste, parchemin dont on a gratté la première écriture pour y écrire de nouveau. USUS: Laudo, quod in palimpsesto scripseris, in chartula mallem.

PĂLĪNŌDĬA, æ, f. Palinodie. SYN. Retractatio. PHRAS. Palinodiam cecinit, il a chanté la palinodie, il s’est rétracté. Retexuit orationem suam; juravit, nolle esse dicta, quæ in me protulisset; non difficulter permotus est ad receptum pertinacis sententiæ; ea, quæ in me jecerat, ut indicta esse voluit; revocavit omnia, quæ intemperanti lingua in me offuderat. USUS: Palinodia subturpicula mihi esse videbatur.

PALLA, æ, f. Palla, mantille de femme. Vestis muliebris genus.

PALLĂDĬUM, ĭi, n. Le Palladium, statue de Pallas. SYN. Signum Palladis. USUS: Libros ex medio incendio velut Palladium sustulit.

PALLĔO, es, ŭi, ere, n. Pâlir. SYN. Expallesco, exalbesco. PHRAS. Palluit ad conspectum militis, à la vue du soldat, il pâlit. Pallor homini suffusus est, et totum corpus vitalis color reliquit; exspiranti similis fuit; oris exsanguis notas pallor confuderat; exsanguis ac pallore deformis constitit ad conspectum militis. USUS: Sudat, pallet, erubescit, titubat.

PALLĬĀTUS, a, um, Vêtu d’un pallium, d’un manteau à la grecque. USUS: Græcus judex modo palliatus, modo togatus, tantôt en pallium, tantôt en toge.

PALLĬDUS, a, um, Pâle; moisi. USUS: Pallido cortice arbor.

PALLĬŎLUM, i, n. Petit manteau grec. EPITH. Sordidum. USUS: Sæpe est sub palliolo sordido magna sapientia.

PALLĬUM, ĭi, n. Manteau grec. SYN. Amiculum vestibus injici solitum, quod Græcorum proprium fuit, ut toga Romanorum. EPITH. Aptum ad omne tempus, laneum, purpureum. USUS: Pallium in collum conjicere; onerare humerum pallio, jeter le manteau sur les épaules. Pallium alicui detrahere. Pallio tegere. Iste cum pallio purpureo. Colligere pallium, retrousser le manteau.

PALLOR, ōris, m. Pâleur; crainte, frayeur. USUS: Terrorem pallor et dentium crepitus consequitur. Magno cum tremore et pallore aliquid dicere; pallorem traho, contraho, in pallorem verti; pallore infici. Cf. Palleo.

PALMA, æ, f. La paume de la main, palme, victoire, etc. SYN. Manus pars interior; victoria, principatus. PHRAS. Ille de omnibus palmam tulit, il a vaincu tout le monde. Palmam retulit; omnibus palmam eripuit. Cf. Supero, Vinco. USUS: 1. Dialectica pugno, Rhetorica palmæ similis est, la dialectique ressemble au poing et l’éloquence à la main ouverte. Aliquem palma concutere, souffleter qqn. 2. Arbor palma, palmier. EPITH. Lemniscata, procera et tenera, urbana. Palmæ agrestes, multæ, plurimæ. Palma nobilissima illa arbor, nulli cedit ponderi, sed contra assurgit, et reluctatur. 3. TRANSL. Victoria, victoire, triomphe, palme. Eloquentiæ palmam alicui dare, deferre. Palmam alicui dubiam facere.

PALMĀRIS, e, gen. com. Grand d’une palme; qui mérite la palme, le prix. USUS: Statua palmaris, statue remarquable. Palmaris illa philosophorum sententia.

PALMĀRĬUS, a, um, De palmier; subst. Chef-d’œuvre. USUS: Id est, quod palmarium puto: me reperisse, etc., mais, mon chef-d’œuvre, c’est de....

PALMUS, i, m. Palme, mesure de longueur de douze pouces. Mensuræ genus.

PĀLOR, aris, atus sum, ari, d. Errer, se disperser. SYN. Vagor, dispergor. USUS: Vagi per agros palantur milites. Exercitus per silvas fuga palatus. Cf. Vagor, Erro.

PALPĔBRÆ, ārum, f. pl. Paupières. SYN. Tegumenta oculorum mollissima. EPITH. Resectæ.

PALPĬTO, as, avi, atum, are, n. Trembler, remuer, palpiter. SYN. Tremore concutior. USUS: Cor animantis evulsum ita mobiliter palpitabit. Cf. Trepido.

PALPO, as, avi, atum, are, a. et PALPOR, aris, atus sum, ari, d. Palper, toucher, flatter, caresser avec la main. SYN. Adulor, blandior, assentor. ADV. Plane. USUS: Palpari aliquem.

PALPUM, i, n. Caresse, flatterie. SYN. Blanditiæ. USUS: Palpum alicui obtrudere. Aliquem palpo percutere, amadouer qqn. Cf. Adulor.

PĂLŪDĀMENTUM, i, n. Manteau de guerre, manteau militaire. SYN. Insigne et ornamentum militaire, præcipue imperatorum.

PĂLŪDĀTUS, a, um, Vêtu d’un manteau militaire. SYN. Paludamento ornatus.

1. PĀLUS, i, m. Pieu, poteau. SYN. Lignum in terra infixum, depactum. USUS: Damnati producuntur, ad palum alligantur.

2. PĂLUS, ūdis; gen. pl. paludum, f. Marais, marécage. USUS: Paludes siccare. E paludibus emersit.

PĂLUSTRIS, e, gen. com. Marécageux. USUS: Locus palustris.

PAMPĬNUS, i, m. Pampre, pousse et feuillage de la vigne. SYN. Folium vitis. USUS: Uva vestita pampinis nimios solis defendit ardores.

PANCHRESTUS, a, um, Bon à tout, entièrement bon. USUS: Panchrestum medicamentum, panacée, remède universel.

PANDĬCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. S’étendre, s’allonger en bâillant. USUS: Oscitans pandiculatur.

PANDO, is, pandi, passum, ere, a. Étendre, déployer. SYN. Aperio. ADV. Longe se, late se. USUS: Orationis vela pandere. Passis velis provehi. Cf. Aperio.

PĂNĒGYRĬCUS, i, m. Panégyrique. SYN. Laudatio sive oratio et concio in conventu habita.

PĂNĒGYRIS, is, f. Assemblée générale du peuple pour une fête populaire. SYN. Solemnis et publicus conventus seu celebritas. USUS: Erat illo ipso die nundinarum Panegyris.

PANGO, is, panxi et pĕpĭgi, pactum, ere, a. Enfoncer, établir; fixer, stipuler. SYN. Figo, defigo; compono, condo, scribo. USUS: Carmen, societatem, pacem pangere, faire un poëme, une alliance, la paix. Cf. Paciscor, Pactum.

PĀNIS, is, m. Pain. USUS: Pistor domi nullus, panis cibarius nullus, nulla cella.

PANNŌSUS, a, um, Déguenillé, couvert de haillons. SYN. Pannis obsitus, male vestitus, sordidatus.

PANNUS, i, m. Morceau d’étoffe; méchants vêtements. USUS: Pannis annisque obsitus, chargé d’années et de haillons.

PANTHĒRA, æ, f. Panthère, animal. Bestia maculosa.

PĂPĀVER, ĕris, n. Pavot.

PAR, pāris, omn. gen. Égal, pareil sous le rapport de certaines qualités. SYN. Parilis, æqualis, similis; socius alicujus rei. )( Dispar, impar. ADV. Plane, omnino, nequaquam, prope; pares absolute, æque inter se, perfecte. PHRAS. 1. Omnibus fere rebus pares sumus, nous sommes égaux presque en toutes choses. In eadem æquatione gratiæ ac dignitatis sumus, ejusdem fortunæ consortes; in communi fortuna sumus; maxima est inter nos æqualitas et similitudo; institutis animisque nihil inter nos dissidemus; maxima est inter nos rerum omnium exæquatio. Omnia prope mihi paria sunt tecum; institutis animisque summe congruimus; æquas habemus partes; æqua fortuna utimur. 2. Par pari referam, je vous rendrai la pareille, je vous traiterai de la même façon. Scito, paratam tibi pestem, ut participes parem; ut merueris, habebis; par pari reddam. USUS: 1. Par nobile gladiatorum. Par est, quod inter omnes æquale est, il y a égalité quand tous ont le même droit. Neminem in dicendo habuit parem. Tot hostibus pares non sumus. Hoc mihi par tecum est. 2. Decet, æquum est, il est convenable, juste. Dubito, quid me facere par sit. Cf. Similis, Æqualis.

PĂRĀBĬLIS, e, gen. com. Qu’on se procure aisément, à peu de frais. SYN. Facilis inventu et paratu. USUS: Parabilis victus, convivium, divitiæ.

PĂRĂDOXA, ōrum, n. pl. Proposition paradoxale, paradoxe, principe en apparence contraire à la raison. USUS: Paradoxa Græci, nos admirabilia dicamus, et contra opinionem.

PĂRĂLY̆SIS, is, f. Paralysie des nerfs. * SYN. Resolutio nervorum.

Parasceve, es, f. Le Vendredi Saint. Dies quo se pro nobis Christus in cruce victimam obtulit. Dies redempti orbis memoria sacer; dies, quo cœlestes iras in omne genus hominum intentas suo olim capite excepit. Consecrata, dicata, sacrata Christo morienti dies. Funestissimus post natos homines dies, qui salutis nostræ parenti, auctori, vindici sanguinis pretio stetit.

PĀRĀSITUS, i, m. Parasite, coureur de festins. SYN. Mensarum assecla.

PĀRĀTĒ, Avec préparation. USUS: Sumpto spatio ad cogitandum parate ornateque dicere.

PĀRĀTUS, a, um, Prêt, disposé; bien armé, équipé. SYN. Promptus, expeditus, instructus, qui præsto est. )( Imparatus. ADV. Bene, bene ad fortitudinem, jam pridem ad cædem, omnino est armatus contra fortunam præclare. PHRAS. 1. Probe paratus et instructus adero, j’arriverai bien préparé et armé de toutes pièces. Nemo me paratior, expeditior erit; exercitatus, erectus, armatus animis adero; ita dimicationi instructus intentusque, ita paratis compositisque rebus, ita alacri animo adero, ut nihil in me moræ sit, ut per me non stet, quin res tota extemplo conficiatur. Non est, ut currentem incites, ita ad omnia præsto sum. 2. Parata erunt omnia, quæ ad usum sunt necessaria, tout ce qui sera nécessaire à votre usage sera prêt. Rerum omnium paratam expositamque copiam invenies; in promptu, ad manum erunt omnia. USUS: Paratus ab exercitu, e rebus necessariis. Ad omne facinus paratissimus, homme décidé à tout, qui ne reculera devant rien. Paratus ac bene meditatus in forum venit. Omnibus naturæ et artis præsidiis ad dicendum paratus, préparé à la parole par tous les dons de la nature et tous les secours de l’art. Expedito nobis homine et parato opus est, il nous faut un homme actif et décidé. Cf. Expeditus.

PARCĒ, Avec économie; modérément. SYN. Restricte, sobrie, parum, continenter.

PARCĬMŌNĬA vel PARSĬMŌNĬA, æ, f. Économie, épargne. SYN. Frugalitas, moderatio, mediocritas sumptuum. EPITH. Rustica atque inculta, summa, apta. USUS: Parcimonia rem tueri; parcimonia et diligentia res familiaris conservatur et augetur, un patrimoine se conserve par l’ordre et l’économie. Cf. Parcus.

PARCO, is, pĕperci, parcĭtum et parsum, ere, n., nonnunquam a. Épargner, ménager; n’être pas prodigue de. SYN. Ignosco, remitto, condono, veniam do, impunitatem do, impunitum scelus fero; tempero. )( Perdo, spolio. ADV. Gratis alicui, omnino, non parum valetudini. PHRAS. 1. Dignus es ut tibi parcatur, vous méritez qu’on vous épargne. Veniam, impunitatem mereris; dignus es venia, impunitate; dignus es, ut tibi condonetur, remittatur, ignoscatur, venia detur, delicti gratia fiat, ut ad hanc culpam conniveatur, ut impune feras, ut id delictum impune abeat. 2. Templis tamen parcebat hostis, cependant l’ennemi épargnait les temples. Templis tamen temperatum; ira belli a templis abstinuit; a templis tamen manum hostis abstinuit. 3. Nobis plane non parcitur, on ne nous épargne pas du tout. Nihil aut laxamenti aut veniæ habemus; nihil laxamenti datur nobis; nulla nobis a labore vacatio datur, conceditur; otii nobis a labore nihil datur. USUS: Non parcam operæ, je n’épargnerai pas ma peine. Mihi, quæso, parce, ac dignitati meæ. Hic nec suæ unquam, nec alienæ pudicitiæ pepercit. Cf. Venia, Impunitas, Indulgeo.

PARCUS, a, um, Économe; avare, chiche. SYN. Parvo contentus, frugalis, attentus ad rem. )( Prodigus, luxuriosus. PHRAS. Parcus es nimium, vous êtes trop économe. Nimium attentus ad rem es; durus, difficilis, tenax es; restrictior ad largiendum, ac prope rusticana quadam parcimonia es; attentior ad rem es, quam sat est; maximum vectigal in parcimonia reponis; parce nimium sumptum facis; parcimonia illa tua non longe abest a sordibus et malignitate; in faciendo sumptu parcus es et restrictus; sumptui parcis, sed restricte nimium ac pene sordide. Cf. Avarus, Sordidus. USUS: Parcus pater et tenax, père avare et dur à la détente.

PĂRENS, entis, omn. gen, Le père, la mère; au pl.: Les parents, les auteurs de nos jours. SYN. Pater aut mater, procreatores. EPITH. Antiquior, antiquissima, sanctissima, bonus et liberalis, communis omnium, grandis natu, iners, impurus atque improbus, justus, optime meritus, miserrimus, optimus, mitissimus. Parentes cari, carissimi, humiles, miseri, multi, perpetui. USUS: Parentes non alere, nefarium est. Parentes, propter quos suavissimam hanc lucem aspeximus, carissimos habere debemus. Me sicut alterum parentem diligit et observat. Horum ego operum parens et effector sum, c’est moi qui suis le créateur, l’artisan de ces ouvrages.

PĀRENTĀLĬA, ĭum, n. pl. Parentales, fêtes funèbres en l’honneur des morts de la famille. SYN. Justa et convivia funebria.

PĀRENTO, as, avi, atum, are, n. et a. Célébrer une cérémonie funèbre pour ses père et mère; offrir un sacrifice solennel en l’honneur d’un mort. SYN. Justa solvo, facio, perago, funus facio. USUS: Alicui parentare.

PĀRĔO, es, ŭi, ere, n. * Obéir, être docile, suivre. SYN. Obedio, obtempero, dicto audiens sum, morem gero. )( Impero. ADV. Diligentissime, moleste, occultissime, proxime legi. PHRAS. Parere tandem coactus est, il fut enfin forcé d’obéir. Jugum tandem accepit; frenum recepit; frenum accepit, in potestate, in auctoritate senatus futurum se recepit; imperata facturum, in officio futurum se recepit. Cf. Obedio. USUS: Dolori, iracundiæ parere. Necessitati, tempori parere et servire. Alicujus consiliis, cupiditati suæ parere, céder à ses passions.

PĀRĬES, ĕtis, m. Mur, muraille; clôture. SYN. Murus, maceria. USUS: Parietem ducere, vestire, dealbare. Parietem perfodere, disturbare. Nihil nihil intra parietes meos tutum, nihil insidiis vacuum video. Parietum præsidio a furore hominis me tutatus sum. Utrosque parietes linere, ménager la chèvre et le chou, flatter les deux partis. Duos parietes de eadem fidelia dealbare, blanchir deux murs avec l’enduit du même pot, c. à d., faire d’une pierre deux coups (PROV.).

PĂRĬĔTĬNÆ, ārum, f. pl. Vieux murs délabrés, ruines, décombres. SYN. Parietum rudera, reliquiæ. Cf. Ruina.

PĀRĬLIS, e, gen. com. Pareil, semblable, égal. SYN. Par, similis. USUS: Parilis ætas, vox, honor.

PĀRĬO, is, pĕpĕri, partum, ere, a. Enfanter; produire, créer, inventer. SYN. Partum edo, partum enitor, partum facio, partu levor. TRANSL. Gigno, profero, procreo. ADV. Aliquando. USUS: Factis sibi maximam gloriam peperit. Voluptatem, ægritudinem ea res mihi maximam peperit. Fruges, quas terra parit et procreat. Cf. Causa.

PĀRĬTER, Également; en même temps, ensemble. SYN. Similiter, æqualiter, æque simul, vicissim. USUS: Crescunt pariter et decrescunt cum luna conchylia, les animaux à coquille croissent et décroissent en même temps que la lune. Pariter cum vita sensus abit. Pariter æqualiterque inter se amare. Ille mecum pariter moleste fert.

PARMA, æ, f. Petit bouclier rond à l’usage de l’infanterie légère. * SYN. Breve scutum peditum.

PĀRO, as, avi, atum, are, a. Préparer, apprêter, disposer, arranger, soigner, mettre en état. SYN. Comparo, apparo, orno, adorno, instruo, instituo, molior, viam munio. ADV. Repente, sensim omnia, turpissime eloquentiam, utrobique hospitium. Acerrime bellum, diligenter, melius, publice convivia. PHRAS. Parat se ad iter, il se prépare à un voyage. Ad iter accingitur, itineri se accingit; itineris apparatu distinetur; ad iter se comparat; iter adornat; in procinctu stat. Cf. Instituo, instruo, comparo. USUS: Instruere et parare convivium. Huc te para.

PARŌCHUS, i, m. Fournisseur des officiers publics en voyage. SYN. Publicus minister curatorque, qui peregrinis publico nomine necessaria procurat. EPITH. Publicus. Parochus, curé. Curio sacer. (Parochia, VULG.), rectius: Parœcia, paroisse.

PARRĬCĪDA, æ, m. Parricide, meurtrier de son père ou de sa mère; assassin en général. SYN. Parentis interfector. EPITH. Certissimus patriæ, importunus, impius, impurissimus, teterrimus, audacissimus. USUS: Majores nostri parricidas insui voluerunt in culeum vivos atque in flumen dejici, nos pères ont voulu que les parricides fussent cousus vivants dans un sac et jetés dans la fleuve.

PARRĬCĪDĬUM, ĭi, n. Parricide, meurtre d’un père ou d’une mère; crime de rebellion, de haute trahison. EPITH. Fœdissimum, fraternum, manifestum, nefarium, familiare. USUS: Nefario se patriæ parricidio obstrinxit.

PARS, artis, f. Partie, portion; parti, cause, faction. SYN. Portio, membrum; species, forma; factio, secta. EPITH. Absoluta et assumptiva, negotialis, alicujus vitæ adversa, æqualis aut altero tanto major, dimidia, diversa et dissimilis, exigua, extrema, gravior, honestior, inchoata, inferior, interior, interna, vehemens, intima urbis, læva. )( Dextra. Laudabilis orationis, lenissima animi, levissima, libera, magna honorum, urbis, noctis, maxime ægra et prope deposita reipubl., maritima provinciæ, necessaria, optima, princeps rationis et intelligentiæ, turpis calamitosaque, vitæ tenuissima, contraria. Partes certæ, cæteræ, communes, generales constitutionis, honestiores corporis, præcipuæ, primæ, posteriores, priores, similes principio, sui similes, singulæ, sinistræ, superæ, superiores, ultimæ, utiles. PHRAS. 1. Pompeii partes contra Cæsarem secutus est, il suivit le parti de Pompée contre César. Pompeii partes fovit; in Pompeii partibus stetit; Pompeii partibus studebat, favebat; Pompeianarum partium erat; a Pompeio stetit; cum Pompeio stetit ac sensit; ad causam Pompeii se acclinabat; ad Pompeii rationes se adjunxit; suas cum Pompeii rationibus conjunctas habuit; Pompeii partibus infectus est. 2. Nulli partium est addictus, il n’est attaché à aucun parti. Integrum se servat; nullis partium studiis infectus est; nullarum partium est; inter utramque partem medius manet. Cf. Neuter. USUS: 1. Genus est, quod plures amplectitur partes. 2. Membrum, portio, partie, portion. In partem prædæ vocare, venire. Patrimonii partem legare, dare; partem prædæ exigere, condonare, remittere. 3. Regio, locus, partie de la terre, région, contrée (au pluriel). Ab orientis partibus advenit. Multas in his partibus copias censemus. 4. Officium, munus, rôle, fonction, mission, ministère. Videntur etiam hic aliquæ meæ partes. Personam aliquam et partes sibi deposcere. Alicui imponere, dare partes gerendæ rei. Has ego partes volens suscepi, sumpsi; volens sustineo, ago, habeo, obtineo. 5. Factio, secta, parti, cause, faction. Cæsaris partes deserere, oppugnare. Partes senatus sequi. Nullius partis esse. 6. Magnam partem, une grande partie. Magnam partem tui consulatus abfui. Majorem diei partem desideo. Magnam partem tuis rebus occupor. Noctis magnam partem vigilavi. 7. Primas, secundas, tertias partes alicui dare, id est primum, etc. locum, gradum, laudem, donner à qqn le premier, le second rang. Primas alicui dare, cedere, tribuere, concedere (scil. partes). Hortensius facile primas tenebat, ferebat (scil. partes). 8. In utramque, in optimam partem, etc. Multa mihi in utramque partem occurrunt. Magna vis est fortunæ in utramque partem, la fortune a une grande influence dans les deux sens. Hæc accipias in optimam partem, en bonne part. In eam partem decretum factum est. In eam partem potius peccant, quæ cautior est. Pro virili parte, selon les forces ou le devoir de chaque homme. Pro illa tenui infirmaque parte rempublicam defendi. Ex magna parte, ex aliqua parte assentior, en grande partie, en quelque partie. In omnes partes intentus, sous tous les rapports, dans tous les cas. Ab omni parte beatus, sous tous les rapports. Ex omnibus partibus, sous tous les rapports, à tous égards, de tout point.

PARTĬCEPS, ĭpis, omn. gen. Qui prend part, qui participe à. SYN. Consors, socius, non expers. )( Expers, carens. ADV. Maxime. PHRAS. 1. Fac me participem tuarum laudum, fais moi participer à ta gloire. In societatem me tuarum laudum admitte, adscribe, venire patere; ne me expertem tuarum laudum sinas; partem aliquam tuæ gloriæ in me deriva, transmove; in partem me tuorum decorum voca; consocia, participa mecum tuas laudes; socium me tuarum laudum adjunge, adscribe; patere, ut aliquid ex ista laude mihi decerpam; in societatem laudum tuarum me quoque accipe. 2. Participes sceleris, pœnæ quoque participes sint, que les complices du crime participent aussi au châtiment. Eodem scelere contacti, in parte quoque pœnæ sint; sceleris contagione violati in partem etiam pœnæ vocentur; qui se sceleris contagione contaminaverunt, iis æqua etiam societas pœnæ sit; socii culpæ, socii etiam pœnæ sint. USUS: Homo mentis et rationis particeps. Hujus consilii ego et particeps et adjutor fui. Cf. Socius.

PARTĬCĬPO, as, avi, atum, are, a. et n. Participer et faire participer. SYN. Impertior, communico, participem facio; item: Particeps fio, partem capio, fructum capio, aliquid decerpo. PHRAS. Prædam mecum participa, prends part avec moi au butin. Partem prædæ mecum communica; effice, ut in parte prædæ sim; ut de tua præda vel prædam participem; ut prædæ partem capiam; ut in partem prædæ veniam. Cf. Particeps, Communico. USUS: Parem pestem participabit.

PARTĬCŬLA, æ, f. Petite partie, parcelle, fragment. SYN. Articulus, appendicula. EPITH. Parva urbis; breviores, longiores, imminutæ, impares, æquales, minimæ, similes inter se, tenuissimæ. USUS: Omne animal quasi mundi particula est. Particulam tuarum litterarum legi. Hæc particula tantum est scelerum tuorum, ceci n’est qu’un faible échantillon de tes crimes.

PARTĬCŬLĀTIM, Par morceaux, en détail. SYN. Articulatim, membratim, singillatim. USUS: Multum refert, summatim an particulatim hæc narrentur.

PARTIM, En partie. SYN. Ex parte quadam. USUS: Eorum partim in pompa, partim in acie illustres fuere. Ex quibus partim tecum sentiebant, partim adversabantur.

PARTĬOR, īris, ītus sum, iri, d. Partager, diviser. SYN. Divido, portionem facio, communico. ADV. Æqualiter, noviter, commode, paulo secus. USUS: Bona sua cum sociis partiri. Cf. Divido.

PARTĪTĒ, En divisant, clairement, méthodiquement. SYN. Distribute, distincte, ordinate.

PARTĬTĬO, ōnis, f. Partage, répartition, division, distribution, classification. SYN. Divisio. EPITH. Æquabilis, commodior, generalis, iniqua, utilis, utilior et aptior, ad bene beateque vivendum. USUS: Partitio bonorum, urbis, Italiæ, ærarii. Mihi pecunia e participatione debetur.

PARTĪTOR, ōris, m. Celui qui fait les parts, distributeur, répartiteur. USUS: Non te custodem ad continendas, sed partitorem ad partiendas merces missum putato.

PARTŬRĬO, is, ĭi vel īvi, ire, n. Être en travail, en couches. SYN. E dolore partus laboro, enitor. ADV. Jamdiu. USUS: Utinam aliquando dolor populi Romani pariat, quod jam diu parturit! Puisse la douleur du peuple romain donner une prompte explosion à la vengeance, dès longtemps amassée dans tous les cœurs!

PARTŬS, ūs, m. Accouchement; fruit, enfant. USUS: 1. Luna sole illuminata graviditates et partus affert. Jam appropinquat, instat partus. Partu levari. 2. Fetus. Partum herbis et medicamentis abigere. Aureus matris suæ partus.

PĂRUM, Peu, trop peu, pas assez. SYN. Perparum, minimum, parce, maligne, modice, leviter, restricte. PHRAS. Parum diligens est, il est peu diligent. Parce, timide et molliter laborem aggreditur; tenui diligentia est et prope nulla; si punctum temporis laboret, emori se autumat. Cf. Piger. USUS: Sunt hæc parum firma. Parum abfuit, quin, etc. Violare parum habuit, atrocissimis suppliciis affecit, il ne se contenta pas de le maltraiter, il lui fit subir les plus cruels supplices.

PĂRUMPER, Un petit moment, quelque temps, un instant. SYN. Paulisper, tantisper, aliquantum, ad breve tempus, ad punctum temporis, ad exigui brevitatem temporis, paulum, tantulum, perpaulum. USUS: Abduco parumper animum a molestiis.

PARVĬTAS, ātis, f. Petitesse.

PARVŬLUS, a, um, Tout petit. SYN. Pusillus, perparvulus.

PARVUS, a, um, Petit, faible, peu important. SYN. Pusillus, exiguus, modicus; brevis, angustus, tenuis, minutus, modica magnitudine. )( Magnus. ADV. Admodum. PHRAS. Parvum est beneficium, le bienfait est peu important. Exile, tenue, leve et contemptum munus est; perexiguum, pertenue, minutum munus est; propter suam exiguitatem et parvitatem vix memoratu dignum. USUS: Parva exigui temporis usura. Parvo contentus esse possum.

Pascha, tis, n. La fête de Pâques, la Pâque. PHRAS. Dies, qui Christo post devictam mortem gloriosissimus illuxit; quo memoria redeuntis in vitam Christi Servatoris nostri recolitur ac celebratur; princeps anni dies; quo victor ab inferis Christus ad vitam immortalem rediit. Augustissimum anni tempus sanctisque gaudiis refertissimum, quo Christi de morte inferisque triumphantis memoria per orbem terrarum celebratur.

PASCO, is, pāvi, pastum, ere, a. Faire paître, mener paître. ADV. Bene satis. USUS: Pascere equos, greges, sues. TRANSL. Oculos cruciatu pascere; animum picturis. Pasci, delectari, perfrui pacis fructibus.

PASCŬA, ōrum, n. pl. Pâturage. EPITH. Læta, herbosa. USUS: Utrum tandem hanc silvam in relictis possessionibus, an in censorum pascuis invenisti?

PASSER, ĕris, m. Moineau, passereau. USUS: Ex passeribus augurari.

PASSIM, Çà et là, de côté et d’autre, partout; sans ordre, à la débandade. SYN. Undique, ubique, disperse, sine ordine. USUS: Passim per forum volitare. Aves huc illuc passim vagantes.

Passio Domini, La Passion de N. Seigneur JÉSUS-CHRIST. Historia Servatoris nostra causa cruciatus ac mortem passi. Acerbissimos Christi Servatoris nostri cruciatus mortemque pro genere humano obitam; funestissimam dolorum ac cruciatuum, quos Christus nostra causa pertulit, perpessionem grata recordatione recolere; in Christi acerbissimus tormentis, cruciatibus ac morte cogitationem defigere. De Christi acerbis cruciatibus et excessu; de funestissima Servatoris nostri cæde ad populum verba facere, prêcher la passion de J.-C. Creaturæ etiam rationis expertes Passionem Domini luxerunt, toutes les créatures, même privées de raison, pleurèrent la mort du Seigneur. Mutæ quoque res, et sensibus orbatæ mortem Christi luxerunt. Dies in noctem concessit; elementa turbata sunt, saxa, quasi doloris vim non ferentia crepuere, tumulis apertis cadavera redeuntibus animis jam olim efflatis prodiere. Rectore suo ac Domino sic agitato, concusso, raptato, tota tellus cohorruit atque contremuit, petræ dissiluerunt, tenebræ terris incubuerunt, sol caligine obtectus, velum templi disruptum est.

PASSŬS, ūs, m. Enjambée, pas, marche. SYN. Gradus, gressus. EPITH. Perpauculi. USUS: Disjunctissimas terras passibus peragrare. Urbs aberat mille passus.

PASTĬO, ōnis, f. Action de faire paître, de nourrir les bestiaux; pâturage. SYN. Pastus, pabulum. USUS: Alia regio fertilior est magnitudine pastionis.

PASTOR, ōris, m. Pasteur, berger. SYN. Pecoris magister, ut: bubulcus, subulcus, opilio.

PASTŌRĀLIS, e, gen. com. De pasteur, pastoral. SYN. Pastoritius.

PASTŌRĬTĬUS, a, um, De pasteur, pastoral. USUS: Pastoritius cantus.

PASTŬS, ūs, m. Nourriture, pâture des animaux. SYN. Pastio, locus pascuus; cibus. EPITH. Aptus, ferus, immoderatus, præsens, suavissimus; diversi, novi oratorum, tetri, varii, abundantes, veteres oratorum. USUS: Pastum natura large animantibus comparavit. Animantia inquirunt pastum et latibula, cherchent leur nourriture et leur retraite. Partes corporis ad pastum capessendum et conficiendum. Oblectatio industriæ, suavissimus animorum pastus, qui est le plus doux aliment des âmes.

PĂTĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Ouvrir; découvrir, révéler, manifester. SYN. In lucem profero, divulgo, aperio. USUS: Hostibus portam patefacere. Is et scelerum indicia ostendit, et periculorum signa indagavit, patefecit, protulit. Ea res fenestram ad omnem nequitiam, latam avaritiæ viam patefecit. Patefacere et illustrare veritatem. Iter hostium internecione patefacere. Cf. Prodo, Manifesto, Aperio.

PĂTĔFACTĬO, ōnis, f. Action découvrir, de dévoiler. SYN. Evolutio et explicatio rerum opertarum.

PĂTELLA, æ, f. Plat, assiette. SYN. Vas fictile, sacrificiis faciendis aptum. EPITH. Argentea, grandis.

PĂTENTER, Ouvertement, clairement. SYN. Aperte. )( Abscondite.

PĂTĔO, es, ŭi, ere, n. Être ouvert. SYN. Apertus sum; constat. )( Clausus sum. PHRAS. Patet manifesto ejus odium, sa haine est visible, manifeste. Cui non apparet ejus odium? Odium hominis tenetur; odium ejus pro inquisito et comperto est; satis exquisitum est mihi hominis odium. USUS: 1. Patet janua. Huc tibi aditus patere non potest. Patent hæc et in promptu sunt omnibus. Non omnibus idem cursus in cœlum patet. 2. Non negor, être libre, accessible, abordable. Velim, ut mihi libri tui, reditus in gratiam, omnia mihi tua pateant. 3. Pertineo, me extendo, s’étendre, avoir de l’étendue. Hæc ars latissime patet et ad plurimos pertinet, cette science est très étendue et intéresse beaucoup de monde. Ejus beneficia late patent. 4. Discussa est caligo, diluxit, patet, videmus omnia. Cf. Aperio, Constat, Manifestus.

PĂTER, tris, m. Père. SYN. Père. SYN. Parens, genitor, procreator, generator, sator, educator, altor. EPITH. Ærumnosus, altitonans (DEUS), amans, amicissimus, beatior, quam, etc., blandus, certus, clarissimus, consularis, doctus, dulcis, durus vehemensque, facilis et liberalis, felix, ferox et arrogans, infestus, fortissimus, grandis natu; honestus, humanissimus; carissimus, humilis, crudelis, importunus, improbus, innocentissimus, levis, mendax, avarus, amans suorum, miser, naturalis, negligens, dissolutus, nobilissimus, parcus ac tenax, paratus, severus, parum splendidus, turpissimus, fidelissimus. USUS: 1. Patre natus est sapiente, sancto, severo. Vehemens pater, durus, ferreus, qui sine causa oderit, quem procrearat. 2. Senator, majores, conservator, sénateur, ancêtres, protecteur. Patres conscripti. Patrum nostrorum ætate, memoria. Patriæ pater.

PĂTERFĂMĬLĬAS, patrisfamilias, m. Père de famille. USUS: Rei familiari tantum operæ dabat, quantum attentus et non indiligens paterfamilias.

PĂTĔRA, æ, f. Coupe employée dans les sacrifices. Poculi genus latum ac patens. EPITH. Aurea, gravis, molesta. USUS: Excipere sanguinem patera.

PĂTERNUS, a, um, De père, paternel. SYN. Patrius. USUS: Paterna necessitudo.

PĂTESCO, is, pătŭi, escere, n. S’ouvrir. SYN. Pateo.

PĂTHĒTĬCUS, a, um, Pathétique, touchant, émouvant. SYN. Genus dicendi, quo perturbantur animi et commoventur.

PĂTĬBĬLIS, e, gen. com. Doué de sensibilité, sensible; tolérable, supportable. USUS: Omne animal patibilem habet naturam. Dolor non patibilis me invasit.

PĂTĬBŬLUM, i, n. Fourche patibulaire, gibet. SYN. Crux. USUS: Patibulo affigi.

PĂTĬENS, entis, omn. gen. Patient, PHRAS. Patiens est admodum, il est très patient. Omnes perfert injurias et acerbitates; ultima omnia animo non solum æquo, sed magno fortique sustinet, fert; singularia sæpe edidit patientiæ exempla, qui hilari animo dura omnia devorat, concoquit; cujus in doloribus patientiam, in injuriis tranquillitatem, in contumeliis moderationem omnes demirantur. USUS: Nimium patiens, lenis lentusque sum.

PĂTĬENTER, Patiemment, avec résignation. SYN. Placide, sedate, moderate, tranquille, æquo animo, leniter ac leviter, non repugnanter, toleranter, fortiter, constanter. USUS: Placide patienterque dolorem ferre.

PĂTĬENTĬA, æ, f. Patience, résignation. SYN. Tolerantia. EPITH. Expetenda, incredibilis, mira ac singularis, præclara famis ac frigoris. USUS: Patientia honestatis causa; rerum arduarum ac difficilium voluntaria ac diuturna perpessio. Ostendere suam patientiam famis, frigoris; inopiæ, rerum omnium. Patientia et obsequio mitigare aliquem. Nescio, quomodo usu obduruerit et percalluerit tua patientia. Tentare alicujus patientiam eaque abuti. Brutus usus est incredibili patientia. Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? Combien de temps encore, Catilina, abuseras-tu de notre patience? Levius fit patientia quidquid corrigere est nefas, on rend plus léger par la résignation ce qu’on ne peut corriger.

PĂTĬNA, æ, f. Plat, poêle. SYN. Lanx, qua dapes in mensam inferuntur. USUS: Animus in patinis est, son esprit est aux casseroles, il y pense; c’est un gourmand. (PROV.)

PĂTĬOR, ĕris, passus sum, pati, d. a. Souffrir, endurer, supporter. SYN. Fero, perfero, suffero, tolero, perpetior, sustineo, subeo, haurio, capio, permitto, sino, quiesco. ADV. Ægre, demisse, difficillime, diutius, graviter, iniquo animo, indigne, moleste, tolerabilius dolores, toleranter dolorem, turbulente humana. PHRAS. 1. Quis porro ista patiatur? Qui donc pourrait souffrir cela? Quis ultra perpeti et sufferre possit? quis non stomachetur, acerbe ferat? quis in tanta perpessione dolorum tot plagas silentio ferat? tot molestias tacitus vel silens devoret, concoquat? quis animis ista æquis toleret; quis ad ista sileat? quis dissimulet? quis patientiam in tanta insolentia non abrumpat? quis animo sit tam obfirmato, ut ista fortiter, fronte et vultu nihil variato perferat? quis est animo aut tam remisso aut tam ferreo, ut tam atroci calumnia non moveatur. 2. Non est calamitas quam passus non esset, il n’est point de malheur qu’il n’ait souffert. Tentata omnibus modis est ejus patientia; nulla est calamitas, in qua ejus patientiam vel illum fortuna non exercuisset; non est calamitas, quæ ejus aut corpori aut fortunis non esset importata; perfunctum una calamitate, alia rursus ac alia excepit. Cf. Fero. USUS: Non feram, non patiar, non sinam. Non modo facile patior, sed etiam gaudeo te abire. Quantum meus pudor et dignitas patiebatur. Non patitur se illigari negotio.

PĂTRĬA, æ, f. Patrie. SYN. Sedes natales, natale solum; terra parens, altrix; patriæ solum, patrium solum. EPITH. Afflicta, cara, multo carior, communis, deformis, germana, ingrata. PHRAS. Patriam igitur relinquis? Vous abandonnez donc votre patrie? Domestica igitur hac sede, qua nihil jucundius, migrabis? terram hanc deseres, quæ te genuit et aluit, quam matrem appellas? cœlum hoc, sub quo natus es et educatus, patrium hoc solum relinques? nihil adeo te tenet solum patriæ et hæc terra, in qua genitus es, ut migrandum tibi inde putes? ergo ratum fixumque tibi est, hoc commune patriæ solum cum omnibus carum, tum vero tibi dulcissimum, nescio quibus exteris regionibus posthabere? USUS: Hæc germana mea patria est.

PĂTRĬĒ, Paternellement, en père. SYN. Paterno jure, amore. USUS: Non inimice corripere, sed patrie monere.

PĂTRĬMONĬUM, ĭi, n. Héritage de famille, patrimoine. SYN. Hereditas. EPITH. Satis amplum, lautum, copiosum, luculentum, magnum, ornatissimum, publicum, tantum. USUS: Patrimonium constituere, relinquere, laisser. Patrimonium per scelus et luxum comedere, devorare, conficere, consumere, effundere, dissipare, dilapidare, dissiper, dévorer. Alicui patrimonium eripere; patrimonio aliquem dejicere, spoliare et patrimonio expellere, enlever, extorquer. Filio meo satis amplum patrimonium relinquam, memoriam nominis mei. Patrimonium obtinere. Cf. Hereditas.

PĂTRĬMUS, a, um, Dont le père vit encore, qui a encore son père. SYN. Cujus pater adhuc in vivis est.

PĂTRĬTĬUS, a, um, Relatif aux patriciens, de patricien, noble. SYN. Ex Patrum ordine. )( Plebeius. USUS: Tu ais, nisi qui patritius sit, neminem bono genere esse natum. Patritii minorum gentium.

PĂTRĬUS, a, um, Relatif au père, de père, paternel. SYN. Paternus. USUS: 1. Patrius animus in litteras. Res patriæ et avitæ. 2. Patriæ proprius aut communis, de la patrie, national. Est hic mos patrius, usage du pays.

PĂTRO, as, avi, atum, are, a. Achever, exécuter, effectuer. SYN. Committo, perficio. USUS: Quæ non Verres in Asia patravit? Bello patrato, la guerre étant terminée.

PĂTRŌCĬNĬUM, ĭi, n. Protection, patronage. SYN. Defensio, advocatio. EPITH. Nec opinatum, repentinum. USUS: Deserti alicujus patrocinium suscipere, arripere. Patrocinium repudiare, recusare. Itaque illud patrocinium criminis verius, quam hominis videri poterat, n’était-ce pas là plutôt protéger le crime que défendre l’homme? Cf. Defensio, Tueor.

PĂTRŌCĬNOR, aris, atus sum, ari, d. n. Défendre, protéger, prendre sous sa protection. SYN. Protego, tueor. Cf. Defendo, Tueor.

PĂTRŌNA, æ, f. Celle qui protége.

PĂTRŌNUS, i, m. Patron, défenseur; avocat. SYN. Defensor, custos, tutor, propugnator, in cujus fide et clientela aliquis est. )( Cliens. EPITH. Deterrimus obscurissimusque; dignus, indignus consulatu; minime diligens in causis cognoscendis exponendisque, diligentissimus, disertissimus; fervidior paulo toto genere atque commotior; diligentia tamen, virtute animi atque vitæ bonis auctior in senatu. Maxime incautus, luculentus, asper, maledicus, malus, mercenarius, optimus, quidam perillustris, tolerabilis, nec rudis in jure civili. Patroni æquales, consulares, amplissimi, antiquissimi, certissimi iidemque acerrimi, ingeniosi, multi, novi, pertinaces, principes, veteres. PHRAS. Cicero causarum patronus optimus fuit, Cicéron fut un excellent avocat des causes qu’il plaida. Patronus Ciceroni conferri nemo potuit neque eloquentia, neque studio, neque fide. Ad causas, ad tribunalia tantum eloquentiæ, studii, fidei nemo attulit; in judiciis, in foro, in forensibus causis, in forensi munere, in tractandis causis, in causarum patrociniis nemo par Ciceroni fuit. Cf. Advocatus. USUS: Aliquem suæ causæ patronum adoptare, adsciscere, adhibere. Patronum alicui dare et constituere.

PĂTRŬĒLIS, e, gen. com. Qui descend du frère du père. Patrueles, cousins germains, les fils des deux frères. SYN. Fratrum duorum filii. USUS: Cognatione patruelis, amore germanus.

PĂTRŬUS, ŭi, Oncle paternel. SYN. Mei patris frater. EPITH. Amplissimus, clarissimus, pertristis.

PĂTŬLUS, a, um, Épais, touffu. SYN. Patens. USUS: Patulis ramis diffusa platanus.

PAUCĬTAS, ātis, f. Petit nombre, petite quantité. SYN. Exigua quantitas, parvus numerus, inopia. EPITH. Mira, summa, magna. USUS: Magna semper fuit præstantiorum oratorum paucitas, il y eut toujours un nombre fort restreint d’orateurs illustres.

PAUCUS, a, um, (sæpius plur.) Peu nombreux, peu considérable. SYN. Rarus, modicus, exiguus; perpauci, minus multi. )( Multus. ADV. Admodum, oppido, valde, quam. PHRAS. Paucos nunc viros egregios numerat respublica, la république compte maintenant peu d’hommes remarquables, éminents. Magna est penuria, maxima orbitas virorum in Republica præstantium; minime multi; parum multi, perpauci, nequaquam satis multi præstantes viri sunt; paucis atque admodum paucis egregiis civibus instructa est civitas; quotusquisque est, qui emineat? summa est infrequentia, mira paucitas, exiguus numerus præstantium virorum; infrequentes, rari sunt et perpauculi viri egregii. Virorum præstantium minima copia est; haud quisquam fere est excellentium in republica virorum; ad paucos redactus est virorum præstantium numerus; virorum præstantium multo minor pars superest; præstantium virorum arctior est, quam pro tanta multitudine civium, numerus. USUS: Paucis te volo. Paucis absolvo; ad pauca redigo; in pauca confero, en peu de mots.

PAULĀTIM, Insensiblement, peu à peu. SYN. Sensim, leniter, pedetentim, gradatim.

PAULISPER, Un peu de temps, un instant. SYN. Aliquantum, paulum, ad breve tempus, ad punctum temporis. )( In perpetuum. USUS: Abesse a domo paulisper. Exspecta paulisper.

PAULO, Un peu. SYN. Haud multo. PHRAS. Paulo post, peu après. Post paulo; interjecto haud magno spatio; intermisso brevi tempore; haud multum interim temporis fuit; haud multum processit horæ, cum, etc. USUS: Paulo liberius, un peu plus librement. Paulo plus; paulo amplius. Paulo ante, un peu avant. Paulo post, un peu après. Paulo minus, paulo nimium, paulo secus. Si paulo rideas, extra decorum.

PAULŬLUM, Un peu. SYN. Paulum. USUS: Nihil fere aut admodum paululum. Sol paululum a meridie deflexus.

PAULUM, Un peu, quelque peu. USUS: Respice paulum. Ista me paulum recreant.

PAUPER, ĕris, omn. gen. Pauvre. SYN. Inops, egens, parvis copiis ac facultatibus præditus, cui parva est res familiaris, qui in paupertate est. PHRAS. Pauperrimus est, il est très pauvre. Summa egestate est, tenuissimis, ac fere nullis opibus est; nihil habet præter miseram animam. Summa conflictatur inopia; omnia eum deficiunt; summa premitur inopia; circumventus est inopia; rerum omnium inopia laborat; in maximis rei domesticæ difficultatibus versatur; ab omnibus rebus inops; a fortunæ bonis imparatus; in summis rei familiaris angustiis versatur; inopia conficitur; nihil illo spoliatius, nihil egentius; gravi inopia vexatur; in mendicitate est. Cf. Paupertas, Egeo. USUS: Hic non modo non copiosus et dives, etiam inops et pauper est censendus.

PAUPERCŬLUS, a, um, * Pauvre, nécessiteux. SYN. Pauper, tenuis.

PAUPĔRĬES, ēi, f. * La pauvreté. SYN. Paupertas.

PAUPERTAS, ātis, f. Pauvreté, indigence. SYN. Tenuitas, angustia rei familiaris, inopia, penuria, egestas, mendicitas, domestica difficultas. EPITH. Summa, tolerabilis. PHRAS. Vir bonus ad summam paupertatem est redactus, cet homme de bien est réduit à la plus extrême pauvreté. In eum locum adductus est; in eas redactus est angustias; eo redactæ sunt fortunæ ejus; eo est a fortuna dejectus, detrusus, deturbatus, ut unde viveret, non haberet; ut ei ad victum necessaria deessent, non suppeterent; ut inopia premeretur earum rerum, sine quibus vix ac ne vix quidem hominum vita sustentatur. Eo redactus est inopiæ, ut iis rebus destitueretur, careret, ut earum rerum esset inops, ut ab iis rebus esset imparatus, sine quibus ægre vivitur vel potius nullo modo vivitur. Ita in angustum res ejus sunt coactæ, ut ad incitas redigi videatur. Tanta est hominis tenuitas, tanta implicatio rei familiaris; copiis familiaribus adeo est exiguis; domesticis malis ita est impeditus; tanta inopia vexatur, ut inter miserrimos et desertissimos numerari possit; ut ad rastros, quod aiunt, illi res rediisse videatur. Cf. Inopia. USUS: Paupertas cujus onus disputando levamus, docentes, quam pauca sint, quæ natura desiderat. Si paupertas momordit, cogita, multos fortunæ injuria lapsos, sustentari tamen et rursus erigi. Cf. Pauper.

PAUXILLUM, * Un peu, très peu. SYN. Parum admodum.

PĂVĔO, es, vi, ere, n. Avoir peur, trembler de peur, être saisi d’effroi, d’épouvante. SYN. Timeo. PHRAS. Pavebant omnes, tous tremblaient d’effroi. Pavor occupaverat animos; pavor omnes invaserat; pavore concussi, subito pavore perterriti, voce per metum suppressa, exsangues attonitisque similes stabant; altius animum pavor intraverat, quam ut consilio locus esset. Cf. Timeo. USUS: Pavet animus ad memoriam rei. Cf. Timor.

PĂVĬDĒ, Avec effroi, avec terreur. SYN. Timide.

PĂVĬDUS, a, um, Tremblant, effrayé, épouvanté. USUS: Urbs formidine pavida. Cf. Timidus.

PĂVĪMENTĀTUS, a, um, Pavé. USUS: Porticus pavimentata.

PĂVĪMENTUM, i, n. Pavage, dallage. SYN. Solum arte factum, stratum aliqua materia. EPITH. Marmoreum. USUS: Natabant pavimenta vino. Facere pavimentum, construire une aire.

PĂVĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Frapper, battre. SYN. Ferio, tundo. USUS: Pulli terram paviunt, les poulets frappent la terre.

PĀVO, ōnis, m. Paon. USUS: Cauda pavoni a natura ad ornatum additur.

PĂVOR, ōris, m. Agitation, émotion, crainte, anxiété. USUS: Pavor metus est mentem loco movens. Pavor me cepit. Cf. Timor.

PAX, pācis, f. Paix, traité, concorde. SYN. Concordia, otium, tranquillitas, compositio. )( Bellum. EPITH. Certa, civilis, communis, diuturna, explorata, externa, fraterna, nondum satis firma, honesta, iniqua, injusta, magna, maritima, opinabilis, optatissima, periculosa, perpetua, pestifera, pia et æterna, placidissima, præsens, sempiterna, stabilis, summa, turpis, tuta tranquillaque, vera, utilis. PHRAS. 1. Pacem petere, demander la paix. Pacem orare, exposcere, tentare; de pace agere; legatos de pace mittere; deprecatores, disceptatores de pace mittere. 2. Pacem facere, faire la paix. Conciliare, reconciliare pacem; pacem conficere; constituere; pacem jungere cum alio; fœdus icere; data dextera fidem amicitiæ sancire; fœdus facere; ab armis discedere; bellum pace componere. 3. Pacis conditiones non sunt acceptæ, les conditions de paix n’ont pas été acceptées. Pacis conditionem nullam accepere; ad pacis conditiones adduci non potuere; ad has conditiones ut descenderent, perpelli non potuere; pacis conditiones, quascumque hostis tulerat, dimisere, respuere; in has leges pax coalescere non poterat; in has conditiones pax non convenerat; non convenere pacis conditiones; pax in has leges coagmentari non potuit. 4. Pacem conciliare inter dissidentes fratres, réconcilier deux frères ennemis. In gratiam reducere, ad pacem concordiamque revocare; pacem et concordiam inter dissidentes constituere; discordiam dirimere, sedare. Cf. Concordia. 5. In pacem et concordiam cum altero venire, faire sa paix avec quelqu’un. Redire cum aliquo in gratiam; simultates, inimicitias, odia deponere, abjicere, dimittere; voluntaria oblivione conterere; omnem injuriarum memoriam ex animo delere; depositis odiis in pristinam concordiam et gratiam redire. 6. Id pace mea facere potes, vous pouvez faire cela avec ma permission. Id quidem facere integra gratia mea potes; id tu si feceris, in bonam partem acceptum iri existima; non ingratiis meis feceris; me non invito id egeris. 7. Cum externis nobis pax fuit, nous eûmes la paix avec les nations étrangères. Ab externis armis otium fuit, foris nihil turbatum est; diuturna ab armis quies fuit; firma satis pace adhuc usi sumus; ab externis bellis silentium erat. USUS: Pacem dare; pacem jactura aliqua redimere. Pacem impetrare, pace terra marique parta. Ad conditiones pacis adducere. Pacem accipere, servare, firmare, confirmare, habere. Pacem turbare, eripere, excludere; pacem irritam, infectam facere, rompre la paix. Pace Magistri dictum sit, soit dit sans blesser le maître.

PAXILLUS, i, m. Petit pieu, piquet.

PECCĀTUM, i, n. Faute, action coupable, mauvaise action, péché, crime. SYN. Delictum, crimen, culpa, noxa, noxia, maleficium, animi labes; erratum, error. )( Recte factum. EPITH. Commune, levius, majus, manifestum, non mediocre, par. PHRAS. 1. (Peccatum mortale committis, VULG.), vous commettez un péché mortel. Letali noxa te obstringis; maximo te scelere adstringis; nefarium scelus suscipis; mortiferum facinus in te admittis; grave piaculum contrahis, committis; nefas contrahis; scelerate agis; immane scelus perpetras; capitali te crimine obstringis; grave delictum in te admittis; noxam letiferam incurris. 2. (Venialia peccata justi etiam persæpe committunt, VULG.), les justes se rendent souvent coupables de péchés véniels. Minora piacula, leviores noxas ne justi quidem penitus effugiunt; errata leviora, quæ pauciores quasi numeros officii prætereunt, crebra magis sunt, nec justis infrequentia; noxarum minimarum sordes aliquas vel justi etiam contrahunt; justorum pauci atque admodum pauci sunt, qui in vita nihil offendant, incurrant nusquam; qui se quotidianæ vitæ maculis non interdum coinquinent, contaminent, levioris culpæ labe polluant; qui piæ etiam vitæ labem nullam aspergant; nævos nullos contrahant; levi offensione non semel ac iterum ab officio discedant. 3. (Peccatum Originale, VULG.), le péché originel. Nativa animorum labes; insitum naturæ crimen; peccati inhærentis contagio; hereditarium hominis malum; primi hominis crimen in posteros omnes letali contagione transfusum. 4. Nullum peccatum est, quod non commiserit, il n’y a pas de crime qu’il n’ait commis. In omni scelerum flagitiorumque genere volutatus est; in omnem improbitatem incurrit; nullum culpæ genus est, quo non prolapsus est; omnia ille flagitia, omnes impuritates suscepit; in omnia se flagitia ingurgitavit; nullum facinus tam scelestum est, tam cum dedecore ac turpitudine conjunctum, quo se ille non contaminaverit. Cf. Improbus, Flagitiosus, Sceleratus. 5. Hoc peccatum non admisi, je n’ai pas commis cette faute. Integrum me ab hac culpa præstiti, abest a me hoc maleficium longissime; ab hujus criminis labe intactus perstiti; hac sceleris labe nunquam infectus fui; hac culpa vaco. Cf. Innocens, Integer. 6. (Hoc peccatum in me sumo, VULG.), je prends sur moi cette faute. Hanc culpam ego præstabo; hanc ego labem in me recipio; hanc ego noxam in me transmoveo. Meum id esse volo, quodcumque id crimen est. USUS: Præter culpam et peccatum, nihil homini accidere potest pertimescendum. Multis nostris peccatis in has ærumnas incidimus. Peccato carere. Peccatum corrigere. Cf. Error, Crimen, Scelus, Vitium, Noxa.

PECCO, as, avi, atum, are, n. et a. Commettre une faute, se rendre coupable, pécher. SYN. Delinquo, aliquid admitto, committo, scelus admitto; scelere me adstringo, obstringo, devincio; rem nefariam committo; scelestum facinus edo; flagitium committo; scelera facio; culpam suscipio, contraho, committo; vitium, scelus concipio. )( Recte facio. ADV. Consulto, impune, vehementius. PHRAS. 1. Quid peccavi? Quelle faute ai-je commise? Quod ego concepi scelus? quod nefas contraxi? quod in me admisi scelus? quod in me crimen hæret? quam ego suscepi culpam? quam concepi maculam, quam noxam, quod maleficium admisi? quod in me delictum admisi? quod ego facinus inexpiabile admisi? quid adversus leges, rempublicam, magistratus factum? qua ego parte ab officio discessii quid factum impie aut scelerate? 2. Si quid peccabis, perpetuum dedecus consequetur, si vous commettez une faute, vous serez déshonoré pour toujours. Si quid offendes, errabis; si quam in culpam incideris; si lapsus fueris; si qua prolapsione offenderis; si quid culpæ susceperis; si quod nefas contraxeris, infectum id fieri nunquam poterit; animi illa labes nec diuturnitate vanescere, nec ullis omnibus ablui poterit; luendam tibi sempiterna infamia scias offensionem quamlibet. Cf. Committo, Peccatum, Erro. USUS: Semper est turpe peccare. Si quid in te peccavi, ignosce. In hoc eodem, in eamdem partem tu quoque peccasti. Multa peccare solemus in dies. Peccare est tanquam transilire lineas, pécher, c’est sortir des bornes.

PECTEN, ĭnis, m. Peigne pour les cheveux.

PECTO, is, xi, xum, ere, a. Peigner. USUS: Pexo capillo nitidus.

PECTUS, ŏris, n. Poitrine de l’homme et des animaux; âme, cœur, esprit. SYN. Anterior pars corporis a gula usque ad ventrem; item: Animus, nervi, vires. EPITH. Apertum, avidum, clarum, jucundum, latum, scabrum, sordidum, validum. USUS: Toto aliquem pectore amare; toto pectore in laudem incumbere; toto pectore de re aliqua cogitare. Onerare, complere pectus rerum plurimarum copia.

PĔCŬĀRĬA, ōrum, n. pl. Troupeaux, bestiaux. SYN. Pecorum greges et armenta. USUS: Cui præsidio pecuaria nostra credemus.

1. PĔCŬĀRĬUS, a, um, De bétail. SYN. Quod ad pecora pertinet. USUS: Pecuaria res ampla, res rustica satis culta, nombreux bétail, terre en bonne culture.

2. PĔCŬĀRĬUS, ĭi, m. Éleveur de bétail. SYN. Magister pecoris. USUS: Aratores, pecuarii, coloni.

PĔCŪLĀTOR, ōris, m. Concussionnaire, celui qui administre sans probité les deniers de l’État. SYN. Depeculator, ærarii violator, fur pecuniæ publicæ.

PĔCŪLĀTŬS, ūs, m. Péculat, concussion, malversation. SYN. Crimen ejus, qui publicam pecuniam avertit; pecuniæ publicæ furtum. EPITH. Certissimus. USUS: Peculatus (scilicet crimine) accusari, damnari.

PĔCŪLĬĀRIS, e, gen. com. Propre, particulier, spécial. SYN. Singularis, præcipuus. USUS: Hoc illis peculiare est. Edictum peculiare.

PĔCŪLĬĀTUS, a, um, Enrichi, riche. SYN. Nummatus, pecuniosus. ADV. Plane, bene. USUS: Balbus plane bene peculiatus.

PĔCŪLĬUM, ĭi, n. Pécule, épargne. SYN. Lucrum proprium, præsertim servorum. USUS: Cupiditate peculii nullam servitutem recusant, ils ne refusent aucun service d’esclave par la passion d’augmenter leur pécule.

PĔCŪNĬA, æ, f. Avoir, biens, fortune, richesses; argent comptant, monnaie. RAD. Pecus; olim enim signo bovis, ovis, etc. signabatur, et apud antiquos omnes in pecudibus sitæ erant divitiæ. SYN. Nummi, argentum; opes, divitiæ, fortunæ, copiæ. EPITH. Abundans, adventitia, aliena, amplissima, antiquior, suavior aliqua re, certa, cruenta, dux ad rem aliquam, effectrix multarum et magnarum voluptatum, expeditissima, extraordinaria, grandis, satis grandis et satis impudens, hereditaria, immanis, patula, honesta, sordida, munda, acerba, propria in causa et in judicio collocata, inanis, incerta, infinita, ingens, innumerabilis, invidiosa, jucunda, acerba, levissima, magna, mediocris ad opinionem vulgi, tenuis, minor, modica ad opinionem alicujus, necessaria, parva, patria, pergrandis, permagna, tam plena, tam præclara, præsens, publica, privata, summa, tanta, vectigalis, universa. Pecuniæ alienæ, desperatæ, funestæ, ingentes, innumerabiles, inopinatæ repentinæque, publicæ, residuæ, tantæ, tam infinitæ. PHRAS. 1. Pecuniæ multum sibi corrogat, il gagne beaucoup d’argent. Multum pecuniæ ex commercio facit; multum illi ex metallis redit; nunc hac, nunc illa hereditatis portiuncula aspergitur, quanquam sat amplas opes fortuna ex dote conjugis ad eum transtulerit. Multum ille nummorum ex quæstu quotidiano conficit; ingentem pecuniam constat, cogit, congerit, construit, coacervat. Permagnam pecuniæ vim ex quæstu quotidiano redigit, capit, conciliat, parat sibi, domum avertit. 2. Multum habet pecuniæ, il est très riche. Argenti signati, argenti forma signati vis illi ingens est; ad magnam pecuniam venit; affluit, abundat pecunia; bene nummatus est; bene a pecunia paratus, instructus; re ampla, prolixa utitur; opibus floret, viget, pollet. Cf. Dives. 3. Omnes artes novit pecuniam cumulandi, il connaît tous les moyens de grossir son trésor. Omnia pecuniæ parandæ rationes perspectas habet et exploratas; vias omnes emungendi argento homines probe tenet; conficiendæ pecuniæ articulos novit omnes. 4. Pecuniæ publicæ valde parum est, le trésor public est dans un état déplorable. Incredibiles angustiæ sunt pecuniæ publicæ; summa est difficultas ærarii; vix ullum in numerato argentum habemus. In arcto res est propter ærarii angustias. 5. Qui suas pecunias jam dissipavit, mox alienas adorietur, celui qui a dissipé sa fortune, essaiera bientôt de s’emparer de celle des autres. Qui pecuniam suam per luxum effudit, dilapidavit, devoravit, comedit, adedit, exhausit, profudit; mox etiam publicam avertet, corripiet, depeculabitur; mox in fortunas alienas invadet. 6. (Ex censu solvit pecuniam, ex capitali nihildum accepit, VULG.), il ne mange que ses intérêts, sans toucher à son capital. De lucro, de sorde dat, nihil detrahit de vivo; nihil de vivo resecat; de capite nihil detrahit. USUS: Pecunia signata, proba, notæ legitimæ, argent qui a sa valeur. Pecunia, nummi adulterini, monnaie fausse. Pecunia præsens, numerata, argent comptant. Pecuniæ, nummi omnis notæ, monnaies de toute valeur. Pecuniam fenori dare, occupare, prêter de l’argent à intérêts. Pecuniam fenori sumere, accipere, emprunter. Pecuniam implicitam habeo et quæ cohæret cum aliorum pecuniis, avoir de l’argent engagé dans une affaire. Pecuniam repræsentare, payer argent comptant. Pecuniam permutatione repræsentare, payer par un mandat. Pecuniæ rationem conjunctim habere, mettre de l’argent en commun. Pecuniam supprimere, détourner une somme d’argent. Pecuniam civitatibus imperare, a civitatibus exigere, lever, imposer des contributions. Pecuniam solvere, dissolvere, payer de l’argent à qqn, s’acquitter. Pecuniam erogare, donner de l’argent. Pecuniam credere, prêter. Pecuniam numerare ab aliquo, payer par l’entremise de qqn. Pecuniam ex re aliqua redigere, faire argent de qqche. Effusio et dissipatio pecuniæ, dissipation. Pecuniam numeratam in præsentia non habeo; argentum in numerato non habeo, je n’ai point d’argent comptant. Cf. Divitiæ.

PĔCŪNĬĀRĬUS, a, um, D’argent, pécuniaire. USUS: Inopia rei pecuniariæ.

PĔCŬNĬŌSUS, a, um, Riche en argent, riche, fortuné. SYN. Bene nummatus, pecuniatus, qui multum habet in arca, qui in numerato multum habet. USUS: Vir copiis rei familiaris locuples et pecuniosus. Cf. Dives.

PĔCUS, ŏris, n. Le bétail dans le sens collectif, et PĔCUS, ŭdis, f. Pièce de bétail isolée, animal, bête. SYN. Armentum. EPITH. Apta hominibus ad vescendum, impurissima et intemperantissima, languida et tarda. Pecora æqualia, aliena, magis crebra, prope quotidiana, innumerabilia, leviora, magna, minora, multa, parva, propria, reliqua, tolerabilia. Pecudes expertes rationis, mutæ, multæ, reliquæ. USUS: Multitudo pecorum, partim ad vescendum, partim ad corpora vestienda. Agri depascuntur a pecoribus. Hæc impurissima et intemperantissima pecus, de homine improbo, personne grossière, sotte ou sale; animal, brute, bête.

PĔDĀLIS, e, gen. com. Qui a un pied de long, de large, de tour, etc. SYN. Pedis unius mensuram habens. USUS: Sol pedalis videtur, le soleil nous semble avoir un pied de diamètre.

PĔDĀRĬUS, a, um (subaud. senator), Sénateur pédaire, c. à d., subalterne, qui n’avait encore exercé aucune charge curule et qui n’avait pas voix délibérative. SYN. Qui sententiam in senatu ipsi non dicunt, sed in aliorum sententiam pedibus eunt. USUS: Pedarii in eam sententiam summa voluntate iverunt, cucurrerunt.

PĔDES, ĭtis, m. Celui qui va à pied, piéton. PHRAS. Peditem agere, être dans l’infanterie. Pedibus stipendia facere; pedestria stipendia facere; pedibus merere. USUS: Peditum equitumque turmæ.

PĔDESTER, tris, e, A pied, pédestre. USUS: Pedestres copiæ, troupes d’infanterie. Pugna, statua pedestris.

PĔDĔTENTIM, Pas à pas, lentement; peu à peu, graduellement. SYN. Sensim, gradatim, sensim sine sensu, lento gradu. USUS: Sensim erit et pedetentim mutatio facienda.

PĔDISSĔQUA, æ, f. Suivante, compagne. SYN. Famula, ancilla. USUS: Divitiæ virtutis pedissequæ.

PĔDISSĔQUUS, i, m. Suivant, valet de pied. SYN. Famulus.

PĔDĬTĀTŬS, ūs, m. Infanterie. SYN. Pedestres copiæ. USUS: Equitatu, peditatu et pecunia instructus.

PEGMA, ătis, n. Machine, échafaud; machine de théâtre. SYN. Machinæ ligneæ.

PĒJĔRO, as, avi, atum, are, a. et n. Faire un faux serment, se parjurer. SYN. Fidem et jurisjurandi religionem violo, negligo, relinquo; fidem jurejurando datam fallo; mendacii religione me obstringo. USUS: Conceptis verbis pejerare. Qui pejerat, ei credi postea, vel per plures deos juranti, non oportet. Cf. Juro.

PĒJOR, ōris, omn. gen. Plus mauvais. SYN. Deterior. USUS: Turpitudo pejor est quam dolor.

PĔLĂGUS, i, n. La mer. SYN. Mare.

PELLĬCĬO, is, lexi, lectum, ere, a. Séduire, enjôler, charmer. SYN. Allicio, induco, invito, capio, delinio. USUS: Adolescentis animum pellexit omnibus irritamentis, quibus ætas illa capi ac deliniri solet, il gagna ce jeune homme par tout ce qui peut séduire et charmer cet âge. Cf. Allicio, Traho.

PELLIS, is, f. Peau, cuir. EPITH. Caprina. USUS: Pellis arietis inaurata. Sub pellibus hiemare.

PELLĪTUS, a, um, Couvert d’une peau, d’une fourrure. USUS: Pelliti patres.

PELLO, is, pĕpŭli, pulsum, ere, a. Faire sortir, chasser, éloigner. SYN. Depello, arceo, fugo, moveo, submoveo. ADV. Acriter, vehementius, privatim. PHRAS. 1. Meretur urbe pelli, il mérite d’être chassé de la ville. Dignus est, quem urbe pellamus, exterminemus, ejiciamus; quem tanquam pestem civitas evomat ac foras projiciat; qui e civium numero tollatur; urbe vi expellatur, extrudatur; aras ac focos relinquere cogatur; de statione dimoveatur. Cf. Exilium. 2. Hostem pepulimus, nous avons mis l’ennemi en fuite. Hostes loco pulsi, statione dejecti; periculum audacia discussum est, ferro dejecti hostes et præcipites campo exacti. Vim oblatam vi fregimus et refutavimus; impetum ruentium retudimus, trepidos ex præsidiis deturbavimus; hostem primum in ruinam muri expulimus, dein impeditum et trepidantem deturbavimus, postremo fusum fugatumque in castra redegimus. USUS: Mœstitiam ex animo pellere. Species utilitatis ejus animum pepulit, a fait impression sur lui. Id aures hominum animosque pepulit. Nulla me insignis injuria pepulit.

PELLŪCENS, entis, omn. gen. Transparent, diaphane. SYN. Pellucidus.

PĔNĀRĬUS, a, um, De provisions, de vivres. USUS: Cella penaria, cellier aux provisions de bouche.

PĔNĀTES, ĭum, m. pl. Pénates, dieux tutélaires de la famille et de l’État. SYN. Dii patrii, lares, foci. EPITH. Patrii familiaresque, penetrales, incurvi. USUS: Penates patrii ac familiares mei. Exterminare aliquem a diis suis penatibus.

PENDĔO, es, pĕpendi, ere, n. Pendre, être suspendu. SYN. Suspensus sum; hæreo. ADV. Aliunde, diutius, vehementer, valde. PHRAS. 1. Ex hoc pendent omnia, tout dépend de là. Cardo rei in hoc volvitur, vertitur; hoc caput rei est; suspensæ sunt totius consilii rationes. USUS: 1. Qui ex imperitorum sermone pendet, in magnis viris non est habendus. Salus nostra ipsa exigua pendet. Ex unius vita pendet omnium. E Bruto pendet respublica. Ex alieno consilio, nutu, levitate, ex fortuna pendere. Suspensum incertumque obscura spe, et cæca exspectatione pendere. Aptas habere a DEO suspensasque vitæ rationes, neque ex incertis hominum consiliis pendere. Quam laudem sapientiæ statuo esse maximam, non aliunde pendere nec extrinsecus aut bene aut male vivendi suspensas habere rationes, cette gloire que donne la sagesse est la plus grande de toutes, elle est indépendante, etc. 2. Hæreo, dubito, être incertain, indécis, flottant. Vehementer animi pendeo de te. Exspectando et desiderando vehementer animis pendemus, cruciamur, angimur.

PENDO, is, di, sum, ere, a. Peser; examiner. SYN. Æstimo; solvo. USUS: 1. Rem vobis proponam, vos eam suis ponderibus penditote. 2. Solvo, do, compter, payer. Pendere alicui pecuniam, vectigal, usuram. 3. Luo, payer, être puni. Maximas pœnas meæ temeritatis pendo.

PENDŬLUS, a, um, * Pendant, suspendu. SYN. Pensilis.

PĒNE, Presque, à peu près, peu s’en faut. SYN. Prope; nihil propius est factum quam ut, etc. Parum aberat quin, etc. USUS: In hoc oratori poeta pene par.

PĔNES, En la possession, au pouvoir de. SYN. In manu, in potestate. PHRAS. Penes te est, cela est en votre pouvoir. In tua positum est diligentia et auctoritate; tui est arbitrii; per te stat; in tua manu ac potestate est. USUS: Rerum omnium potestas penes Cæsarem est. Penes illum est laus summa eloquentiæ.

PĔNĔTRĀBĬLIS, e, gen. com. * Qui peut être percé, pénétrable. SYN. Quod facile penetrat. USUS: Penetrabile boreæ frigus, le froid pénétrant du nord.

PĔNĔTRĀLIS, e, gen. com. Intérieur, retiré, secret. SYN. Loca interiora domus vel templi. USUS: Abditi et penetrales foci.

PĔNĔTRO, as, avi, atum, are, a. et n. 1. a. Faire entrer, faire pénétrer. 2. n. Pénétrer, entrer, s’introduire. SYN. Pervado, pertingo, permano, serpo. PHRAS. 1. Rerum tuarum gloria ad remotissimas gentes penetravit, la renommée de vos belles actions a pénétré jusqu’aux nations les plus reculées. Oras omnes pervasit; ad gentes orbis terrarum ultimas permanavit. Nulla est remotissimarum gentium, quæ rerum tuarum gloriam fama non acceperit. Cf. Fama, Gloria. 2. Ea res alte in animum penetravit, cette chose est entrée profondément dans l’esprit. Ea res alte in animum descendit; perculit graviter animum ea cogitatio; effodit animum ea cogitatio. USUS: Ad urbes sedesque barbarorum penetravimus. Nulla est tanta ingenii acies, quæ in cœlum penetret. Nulla res magis penetrat in animos. Per angustias faucium penetravit.

PĒNĬCILLUM, i, n. et PĒNĬCILLUS, i, m. Pinceau. USUS: Pingam rem coloribus et penicillo meo.

PĒNĬTUS, Entièrement, complètement. SYN. Prorsus, omnino, plane, ex omni parte, perfecte, usquequaque, funditus, ab imis unguibus usque ad verticem summum. USUS: 1. Me tibi totum penitus commendo et trado. Penitus rem intelligo. 2. Interius, intérieurement, à l’intérieur, à fond. Aurum penitus abditum. Ea penitus animis vestris mandate. Periculum inclusum penitus in medullis et visceribus reipublicæ. Penitus reconditum, defixum, defossum. Cf. Omnino.

PENNA, æ, f. Plume; au pl. ailes. SYN. Pinna. EPITH. Levissima; geminæ, tremebundæ. USUS: Aves pullos pennis fovent.

PENNĀTUS, a, um, Emplumé, ailé.

PENSĬLIS, e, gen. com. Pendant, suspendu. SYN. Pendulus.

PENSĬO, ōnis, f. Action de peser, poids, charge; payement; impôt. SYN. Merces, vectigal. EPITH. Exigua. USUS: Erat ea pecunia tribus pensionibus solvenda. Pensio prima est Calendis Januarii. Pensio exsoluta est ante diem. Pensionem debere, exigere.

PENSĬTO, as, avi, atum, are, a. Peser avec soin; payer. SYN. Pendo. USUS: Vectigalia nobis pensitant.

PENSO, as, avi, atum, are, a. Peser, apprécier, juger. USUS: Pensare officiis et operis id quod violatum est. Cf. Compenso.

PENSUM, i, n. Tâche, devoir, fonction. USUS: 1. Pensum exigere, conficere, absolvere. 2. Pensi nihil esse; pensi nihil habere, nihil curare, n’attribuer aucune valeur à une chose, n’en faire aucun cas, ne s’en point soucier.

Pentecoste, es, f. Pentecôte. Dies divini Spiritus adventu ad memoriam celebris ac festa. Dies a triumphali Christi in vitam reditu quinquagesima. Dies Divini Spiritus in terras delapsi memoria venerabilis. Dies quam Divini Spiritus, ignitarum linguarum specie delapsi, adventus augustam totoque orbe celeberrimam reddidit.

PĒNŬLA, æ, f. Pénule, manteau de laine rond et fermé, qui couvrait tout le corps et dont on se servait dans les voyages par le mauvais temps. SYN. Pallium pro itinere.

PĒNŬLĀTUS, a, um, Vêtu d’une pénule, en manteau. SYN. Penula indutus, amictus.

PĒNŪRĬA, æ, f. Manque, disette, pénurie. )( Copia. USUS: Penuria magna est doctorum virorum. Cf. Pauper, Paupertas.

PĔNŬS, ūs, et i, m. et f. Provisions de bouche, vivres, comestibles. USUS: Penates a peno ducto nomine. Est enim omne, quo vescuntur homines penus, tout ce qui sert à nourrir l’homme s’appelle penus.

PER, Par, à travers, par-dessus, etc. USUS: 1. Ratione modi, auxilii: Per scelus, vim, metum, amicitiam, simulationem aliquid agere. Per malitiam, fraudem, impudentiam; per ludum et negligentiam; per risum et jocum. Per se, per amicos aliquid efficere. Per litteras colloqui, supplicare. 2. Ratione loci et spatii: Quasi per caliginem ea videbam. Per tuum latus me petebant. 3. Ratione concessionis: Hoc neque per leges, neque per naturam fas est, per me quidem licebit. 4. Culpa vel gratia: Si per valetudinem potes, naviga. Per auspicia non licebit. Gratiam per hanc causam mihi conciliari; per gratiam contendere aliquid ab aliquo. Per beneficium concedere aliquid. 5. Prætextu: Per fidem fallere; per simulationem amicitiæ prodere aliquem. 6. Jurandi modo: Per omnes deos; per fortunam populi Romani jurare. 7. Ratione temporis: Per idem tempus. Per hiemem iter facere. Per ætatem nondum satis firmus. 8. In compositis significationem sæpe auget, en composition, per sert ordinairement à renforcer l’idée principale: Perabsurdus, très absurde. Peracer, très pénétrant. Peracerbus, très aigre, très désagréable. Peracutus, très perçant. Peradolescens, tout jeune encore. Perangustus, très étroit. Perappositus, très convenable.

PER SE, Par soi-même, sans secours étranger. SYN. Ex se, suo nomine, suis viribus, sua sponte, sua natura, a natura propter se; suo Marte. USUS: Per se, nullo adjuvante rem confecit. Amicitia per se et propter se est expetenda.

PĔRACTĬO, ōnis, f. Achèvement, fin, terme. SYN. Finis, extremum. USUS: Senectus peractio ætatis est, tanquam fabulæ.

PĔRĂGO, is, ēgi, actum, ere, a. Mener à terme, achever, terminer; traverser, percer. SYN. Perficio, perpetro. USUS: Consulatum, fabulam peragere. Peracto ac perpetrato sacrificio, prœlio, conjugio. Cf. Perficio.

PĔRĂGRĀTĬO, ōnis, f. Action de traverser, de parcourir. SYN. Percursatio. USUS: Peragratio itinerum.

PĔRĂGRO, as, avi, atum, are, a. Parcourir, traverser, explorer. SYN. Pedibus obeo, lustro, concurso. USUS: Infinitas regiones, quarum nulla esset ora, nulla extremitas, mente peragrare, parcourir en esprit. Peragrare orbem terrarum. Cf. Iter, Proficiscor.

PĔRAMBŬLO, as, avi, atum, are, a. Parcourir, traverser. USUS: Rura perambulare.

PĔRĂMANS, antis, partic. v. amo. Qui aime beaucoup. USUS: Homo nostri peramans.

PĔRBACCHOR, aris, atus sum, ari, d. a. Faire des orgies. SYN. Bacchor.

PĔRCALLĔSCO, is, ŭi, ere, n. et a. 1. n. S’endurcir. 2. a. Apprendre, savoir à fond. SYN. Obduresco. USUS: Sed jam usu obduruerat et percalluerat civitatis incredibilis patientia, la patience des citoyens s’était endurcie, et l’habitude de souffrir avait produit l’insensibilité. Si usum rerum percallueris, nihil te effugiet, pour peu que vous ayez de pratique et d’expérience, rien ne vous échappera.

PĔRCĔLĔBRO, as, avi, atum, are, a Répéter très souvent qqche. SYN. Maxime divulgo. USUS: Audita et pervulgata et percelebrata sermonibus res est. Cf. Celebro.

PERCELLO, is, cŭli, culsum, ere, a. Frapper, ébranler, épouvanter. PHRAS. Is nuntius vehementer me perculit, cette nouvelle m’a fortement frappé. Ejus rei mentio vocem mihi debilitavit, mentem dolore impedivit; accepto eo nuntio frangi animum, affligi, debilitari sentiebam; nec lingua nec mente consistere poteram; exanimatus dolore, alienatus metu luctuque, mutus fractusque malis ingemui. Cf. Terreo. USUS: Hæc te vox non perculit? non perturbavit? Cette voix ne t’a pas épouvanté, elle ne t’a pas glacé? Quos repentina aliqua vis ac tempestas perculit, afflixit, avertit exsultantes. Perculsis instare. Perculsa jam diu et afflicta Græcia.

PERCENSEO, es, ŭi, ere, a. Passer en revue, compter. SYN. Recenseo, percurro. USUS: Quis tua merita numerando percenseat?

PERCEPTĬO, ōnis, f. Récolte; notion, connaissance. SYN. Collectio, comprehensio. EPITH. Firma animi ad aliquid, inchoata. USUS: Fructuum perceptio.

PERCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. Sentir, ressentir. SYN. Capio. ADV. Bene, celeriter, diligenter, expedite, extrinsecus, plane, recte, summatim, tarde, penitus, assidue, necessario. USUS: 1. Luctum percipere. Omnia nomina percipere. Percipere et condere fructus. Disciplinas omnes percipere. 2. Assequor, intelligo, comprendre, saisir. Aliquid animo percipere, memoria custodire. Artis præcepta, consilium cognoscere atque percipere. Cf. Intelligo, Capio.

PERCĬTUS, a, um, Éveillé, mis en mouvement, excité. SYN. Concitatus, incitatus. USUS: Animo irato ac percito aliquid facere, dans un transport de colère.

PERCOMMŎDĒ, Très commodément, très bien, fort à propos. SYN. Valde commode, opportune. USUS: Sive casu accidit, sive consilio, percommode factum est.

PERCONTĀTĬO, ōnis, f. (Percunctatio), Question, information, interrogation. SYN. Interrogatio. EPITH. Finitima alicui, servilis. USUS: Aliquid non percontatione quæsitum, sed dolore expressum.

PERCONTOR (percunctor), aris, atus sum, ari, d., a. et n. S’enquérir, s’informer; questionner, interroger. SYN. Quæro, sciscitor. USUS: Deinde ille me de republica percunctatus est. Cf. Quæro.

PERCRĒBESCO, is, crēbŭi, escere, n. Devenir très fréquent, se multiplier; se répandre, se divulguer. SYN. Increbesco, divulgor; in ore et sermone omnium esse incipio. ADV. Omnino. USUS: Ea opinio sermone omnium percrebuit. Fama de tua egregia in rempublicam voluntate percrebescit. Cf. Rumor, Fama.

PERCŬPĬO, is, ere, a. Désirer fort, avoir grande envie. SYN. Valde cupio. Cf. Cupio.

PERCURRO, is, curri, cursum ere, a. et n. Courir à travers, traverser en courant, parcourir. SYN. Percenseo, obeo, strictim attingo, breviter decurro. ADV. Brevi, valde, breviter. USUS: Oratione aliquid percurrere. Multa animo, plura legendo percurrit. Ad aliquem percurrere, voler vers qqn.

PERCURSĀTĬO, ōnis, f. Course, tournée dans. SYN. Peragratio. EPITH. Præclara.

PERCURSĬO, ōnis, f. Revue rapide. USUS: Propter animi multarum rerum brevi tempore percursionem, à cause de la facilité qu’a l’âme de parcourir en un instant une foule d’objets.

PERCURSO, as, avi, atum, are, a. et n. Parcourir, traverser. USUS: Latronum modo percursant totis finibus nostris.

PERCUSSĬO, ōnis, f. Action de frapper, coup. USUS: Digitorum percussione heres fieri possum. Aptæ numerorum percussiones, mesure (t. de musique).

PERCUSSOR, ōris, m. Meurtrier, assassin. SYN. Interfector. USUS: Percussorem immittere in aliquem.

PERCŬTĬO, is, cussi, cussum, ere, a. Frapper. SYN. Ferio, cædo. USUS: 1. Aliquem lapide, gladio, securi percutere. Fulmine percussus interiit. 2. TRANSL. Percussit animum ea cogitatio. Percutere fœdus cum aliquo, frapper, c. à d., conclure une alliance, un traité, (parce qu’à cette occasion on immolait une victime). Cf. Verbero, Ictus, Fustis.

PERDISCO, is, dĭdĭci, ere, a. Apprendre à fond. ADV. Diligenter, necessario res controversas, omnino, nunquam. USUS: Hic locus totus est perdiscendus, il faut étudier à fond tout ce passage. Cf. Disco.

PERDĬTĒ, En homme perdu, très mal. SYN. Flagitiose, nequiter. USUS: Perdite se gerere.

PERDĬTOR, ōris, m. Destructeur; fléau, peste. USUS: Perditor et vexator reipublicæ est, qui servator et custos esse debuerat.

PERDĬTUS, a, um, Dépravé, perverti, pervers. SYN. Profligatus. USUS: Nihil potest fieri miserius, perditius, fœdius. Homo profligatissimus, perditissimus, dissolutissimus. Obrutis, adversis, amissis ac perditis rebus omnibus. Scelere et egestate perditus. Cf. Sceleratus, Nequam.

PERDĬU, Pendant très longtemps. SYN. Valde diu. USUS: Si in Epirum irem, perdiu nihil eram auditurus. Cf. Diuturnus.

PERDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. Perdre, ruiner, détruire, dissiper. SYN. Amitto, deperdo, jacturam rei facio, damnum facio, detrimentum facio vel accipio, damni aliquid contraho. )( Lucror, sustineo, recipio, recupero. PHRAS. 1. Omnia perdidi, j’ai tout perdu. Naufragium feci rei familiaris; nihil mihi est reliqui; fortunæ omnes meæ afflictæ, eversæ, profligatæ sunt; omnes et industriæ et fortunæ fructus consumpti sunt; nihil ex omnibus commodis et ornamentis retineo; nihil jam fortuna opum mihi reliquum fecit; evertit me bonis omnibus fortuna; oppressæ jacent fortunæ iniquitate opes meæ omnes; libertas veniit; pristinæ fortunæ status concidit; omnia ad perniciem profligata sunt, atque perdita. 2. Patriam ipse suam perdere ac evertere molitur, il cherche à ruiner et à anéantir sa patrie. Labes est ac pernicies civitatis pestisque importunissima; ad excisionem, inflammationem, eversionem patriæ sua consilia dirigit omnia; exitum patriæ comparat; ad dispertitionem urbis se accingit; vastitati ista omnia jam dudum addixit; depopulationem ac vastitatem tectis nostris omnibus agrisque illaturus videtur. Hanc tam tetram, tam horribilem tamque infestam reipublicæ pestem urbs hæc præclarissima vix effugiet. Hunc tam infestum patriæ suæ civem per omnes reipublicæ partes, tanquam aliquam calamitosam tempestatem pestemque pervasurum video, qui statum civitatis funditus evertat, rempublicam profliget, bona fortunasque omnium nostrum dissipet ac disperdat. Cf. Amitto, Everto, Evanesco, Destruo. USUS: 1. Operam perdere, perdre sa peine. Filium, oculos, causam, tempus perdere. 2. Everto, disperdo, profligo, détruire, ruiner, anéantir. Jupiter urbes delevit, fruges perdidit. Patriam, cives suos perdere.

PERDŎCĔO, es, ŭi, doctum, ere, a. Instruire à fond, enseigner complètement. SYN. Edoceo. Cf. Doceo.

PERDŪCO, is, duxi, ctum, ere, a. Conduire qqn ou qqche quelque part. USUS: Vallum, murum in certam altitudinem perducere. Aliquem ad suam sententiam, ad conditiones certas perducere. Vitam ad centesimum annum perduxit. Hæc vitæ ratio facile ad honores perduxit. Ajacem contemptus ad furorem et mortem perduxit. Cf. Duco.

PERDUCTOR, ōris, m. Conducteur, introducteur. SYN. Qui vel invitum ducit.

PERDŬELLĬO, ōnis, f. Crime d’État, crime de haute trahison. SYN. Crimen imminutæ Majestatis. USUS: Actionem, judicium perduellionis alicui intentare. Cf. Rebellis, Seditiosus.

PERDŬELLIS, e, gen. com. Ennemi de l’État, coupable de haute trahison. SYN. Hostis patriæ, qui Majestatem minuit. Cf. Hostis.

PERDŪRO, as, avi, atum, are, n. Durer, persister. SYN. Usque ad finem duro. Cf. Duro.

PĔRĒDO, is, ēdi, ēsum, ere, a. Dévorer, ronger, miner. USUS: Lacrimæ genas peredunt.

PĔRĔGRE, En pays étranger, à l’étranger, SYN. In peregrinatione, foris.

PĔRĔGRĪNĀBUNDUS, a, um, * Qui court le monde, qui voyage dans tous les pays. USUS: Nec peregrinabundum, neque circa amœnas terras vagantem ducem.

PERĔGRĪNĀTĬO, ōnis, f. Voyage lointain, pérégrination. USUS: Omne tempus in peregrinatione consumpsit, il passa tout son temps en voyages, à voyager.

PERĔGRĪNĀTOR, ōris, m. Grand voyageur, qui aime les voyages. SYN. Peregrinabundus.

PERĔGRĪNĬTAS, ātis, f. Le goût étranger, le ton étranger, les manières, les mœurs étrangères. USUS: Infusa in urbem morum, linguæ, vestium, verborum peregrinitas. Cf. Novitas.

PERĔGRĪNOR, aris, atus sum, ari, d. n. Voyager à l’étranger; aller en voyage. SYN. Peregrinus sum, peregre ago. ADV. Delicate, inepte, late, longe. PHRAS. 1. Libenter peregrinatur, il aime à voyager. Volupe est homini terras alias lustrare, terra marique vagari, terras ultimas peragrare, cœlum crebris peregrinationibus mutare, urbem omnem crebris itineribus pererrare. 2. Lauretum peregrinatus est, il fit un pèlerinage à Lorette. Religionis causa Lauretum profectus est; sacram peregrinationem obiit; ædem DEI Parentis Virginis, quæ Laureti summa religione colitur, voti solvendi causa adiit. Cf. Locus. USUS: Tu solus hospes in hac urbe versaris? an aures tuæ et oculi peregrinantur in hoc tam pervagato civitatis sermone? Longe lateque Asia tota peregrinari. Mihi videris Latine docere philosophiam, et ei quasi civitatem dare, quæ quidem adhuc peregrinari Romæ videatur, on dirait que tu apprends à la philosophie à parler notre langue, et que tu lui donnes en qque sorte le droit de cité parmi nous, à elle qui jusqu’ici paraissait étrangère dans Rome. Cf. Iter, Proficiscor.

PERĔGRĪNUS, a, um, Étranger. SYN. Advena, hospes, externus, alienus. )( Civis, incola. PHRAS. Peregrinos benigne excipere convenit, il faut bien traiter les étrangers. Advenas, exteros, hospites; eos qui absunt a patria, domo; qui procul ab amicis et affinibus; qui non sunt ejusdem linguæ, gentis, nationis, comiter accipere et amplecti decet. USUS: Homo peregrinus ex ultimis terris deductus. Orator in nulla facultate rudis, tiro, peregrinus et hospes esse debet, étranger, novice dans qqche. Verba ista peregrinum aliquid olent, redolent, sonant.

PĔRENDĬE, Après demain. SYN. Perendino die. USUS: Hodie, cras, perendie.

PĔRENDĬNUS, a, um, Du surlendemain. USUS: Statuere non possumus, utrum diem tertium, an perendinum dici oporteat.

PĔRENNIS, e, gen. com. Durable, continuel, perpétuel. SYN. Perpetuus, continuus, jugis, continuatus. USUS: Idem pristinus ac perennis meus erga te est animus. Perennis ac profluens loquacitas. Sermo nullus unquam de ullo perennis fuit. Fons perennis. Cf. Æternus.

PĔRENNĬTAS, ātis, f. Durée continue, perpétuité. SYN. Perpetuitas. USUS: Fontium gelidæ perennitates. Cf. Æternitas.

PĔRĔO, is, ĭi (īvi), ĭtum, ire, n. Mourir, périr. SYN. Intereo. ADV. Certe, crudelissime, fœde, funditus, necessario, plane, præclare, prorsus, tacite occulteque, turpiter. PHRAS. 1. Perimus omnes, nous mourons tous. Capti et deleti sumus; assumpti sumus; occidimus; conclamata salus est; conclamatum est de nobis. Cf. Actum est. 2. Pereant necesse est omnia, nisi succurras, tout périra nécessairement, si vous n’y apportez remède. Omnia ad exitium præcipitia sunt; omnia ad interitum ruant, necesse est, nisi succurras. Tabescendum nobis in ista calamitate est; ruere ac deflagrare omnia, necesse est, nisi opem feras. 3. Res mortales omnes cito pereunt, les choses d’ici-bas périssent bien vite. Fides artesque concidunt; voluptates corporis fluunt; forma corporis fluxa est atque fragilis; mores ipsi eunt præcipites, defluunt, declinant. 4. Pereant opes, dum virtus salva sit, que la fortune soit détruite, pourvu que la vertu demeure. Res istæ pedibus trahantur, concidat auctoritas, cætera fortunæ præsidia fluant, occidant, dilabantur, dum virtus salva sit. 5. Rei gerendæ opportunitas periit, le moment favorable pour faire cette chose est passé. E manibus emissa est, delapsa est; rei gerendæ occasio amissa, dimissa est. USUS: Tuo vitio peribis. Tanta pecunia; oleum ac opera nobis periit. Cf. Intereo, Perdo.

PĔRERRO, as, avi, atum, are, a. * Errer à travers, parcourir, visiter. USUS: Omnem locum pererrat.

PERFECTĒ, D’une manière complète, parfaitement. SYN. Absolute, plene, cumulate, ex toto. USUS: Oratio perfecte erudita et diserta. Nihil nisi perfecte, nisi cum summa venustate agebat Roscius.

PERFECTĬO, ōnis, f. Perfection. SYN. Absolutio. )( Inchoatio, adumbratio, susceptio. USUS: Tantum abes a perfectione magnorum operum, ut fundamenta nondum jeceris. Hanc ego absolutionem perfectionemque in oratore desidero. Virtus a susceptione prima, non a perfectione est judicanda. Perfectio atque absolutio optimi est difficilis in omnibus rebus, la perfection est difficile en toutes choses.

PERFECTOR, ōris, m. Celui qui perfectionne. USUS: Stilus perfector dicendi et magister.

PERFECTUS, a, um, Parfait, achevé, accompli. SYN. Absolutus, plenus, completus, expletus, cumulatus, elaboratus, expolitus, perpolitus, maturus, expletus omnibus partibus, quod habet omnes numeros, cui nihil deest, cui nihil addi possit; quod omnes numeros obtinet, continet; omnibus numeris absolutus, perfectus expletusque omnibus numeris. PHRAS. (Est vir perfectus, VULG.), c’est un homme parfait, accompli. Vir est perfectæ cumulatæque virtutis; cujus vita omnibus virtutibus expleta; vir est, in quo summa sunt omnia, in quo videas expletam formam virtutis ac honestatis; exemplum fidei, Religionis, pietatis, cujus virtus omnibus numeris partibusque perfecta et expleta est. USUS: Perfectus orator, cui nihil deest. Præclare inchoata multa, nondum perfecta et maturitatem adepta. Illud, cui addi nihil possit, summum et perfectissimum judico, ce que je regarde comme le plus haut point de la perfection.

PERFĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, a. Supporter, souffrir, endurer. SYN. Perpetior, tolero. ADV. Diligentius, attentius, placidissime omnia. USUS: 1. Impetum et crudelitatem hostium, molestias amicorum perferre. 2. Legem aliquam perferre, porter une loi. 3. Litteras, jussa, nuntium, mandata alicujus ad aliquem perferre, porter, apporter une nouvelle, annoncer. Cf. Patior, Tolero.

PERFĬCĬO, is, fēci, fectum, ere, a. Achever, accomplir, perfectionner. SYN. Absolvo, conficio, transigo, efficio, perago, extrema persequor, absolutionem rei alicujus perficio, perpolio. Munus susceptum expleo. )( Attingo, inchoo. ADV. Callide, caste, nihil, perspicue, omnino, rite nihil, aliunde, commodius rem, plane. PHRAS. 1. Librum nondum perfeci, je n’ai pas encore mis la dernière main à mon ouvrage. Nondum operi ultima manus accessit; affectum habeo librum, nondum perfectum. Nondum perpolivi, elaboravi, elimavi rudem adhuc et informem ingenii partum. 2. Nondum perfeci quæ cogitaveram, je n’ai pas encore réalisé mes projets. Nondum ad exitum deduxi cogitata mea; nondum exædificavi, quod institui; nondum pertexui, quod exorsus sum. Cf. Absolvo, Finio. USUS: Cogitata, instituta, inchoata, poema perficere.

PERFĬDĬA, æ, f. Mauvaise foi, perfidie, trahison. SYN. Fraus, destitutio. EPITH. Similis, summa, tanta. USUS: Illius perfidia deceptus, circumventus sum. Perfidiæ suspicionem fugere. Illud non ejus imprudentiæ, sed perfidiæ assignandum est. Cf. Infidelitas.

PERFĬDĬŌSĒ, Sans foi, perfidement. SYN. Fallaciter.

PERFĬDĬŌSUS, a, um, Sans foi, déloyal, perfide. SYN. Perfidus, insidiosus, fallax, improbus. ADV. Æque et nefarius.

PERFĬDUS, a, um, Perfide; qui viole sa foi, sa parole. SYN. Perfidiosus, qui fidem et officium prodit. USUS: Si de fide societas colitur, perfidus est, qui socium prodit. Aliud agentes, aliud simulantes, perfidi, improbi, malitiosi sunt, tous ceux qui font une chose et enseignent une autre (qui mettent en contradiction le fait et l’apparence), sont faux, méchants, pervers. Cf. Decipio, Infidelis.

PERFLĀBĬLIS, e, gen. com. Aéré, exposé à l’air. USUS: Locus vento perflabilis.

PERFLO, as, avi, atum, are, a. Souffler à travers, traverser de son souffle. SYN. Venti terras perflant.

PERFLŬO, is, xi, ere, n. Couler à travers, couler, passer. USUS: Charta perfluit, le papier boit. Plenus est rimarum, hac illac perfluit, il est plein de fissures et il coule de toutes parts; il ne peut garder un secret.

PERFŎDĬO, is, fōdi, fossum, ere, a. Percer en creusant, percer, ouvrir. SYN. Perforo, perfundo, perfringo. ADV. Impune. USUS: Parietes perfodere.

PERFŎRO, as, avi, atum, are, a. Transpercer, percer de part en part. SYN. Perfodio, patefacio. USUS: Navem, murum perforare.

PERFRĬCO, as, cŭi, cātum et ctum, are, a. Frotter, enduire. USUS: Frontem perfricare, pudorem ponere, se frotter le front, la face, pour en chasser la pudeur, se faire un front d’airain. Perfrictæ frontis homo. Cf. Impudens.

PERFRINGO, is, frēgi, fractum, ere, a. Briser entièrement, rompre, casser. SYN. Infringo, effringo, labefacto. PHRAS. Portas perfringere, enfoncer les portes. Moliri obices portarum; portarum claustra effringere, refringere. Moliri portas; foribus exitium afferre. Cf. Janua. USUS: Leges devincere ac perfringere. Obstantes hostium cuneos vi ac virtute perfregit. Perfringere ac labefactare bonorum conspirationem. Cf. Frango.

PERFRŬOR, ĕris, ītus sum, frŭi, d. Jouir, goûter avec délices. SYN. Fruor, utor, potior. ADV. Mirifice. USUS: Otio, lætitia, sapientiæ laude perfrui, pasci, delectari. Cf. Fruor, Delector.

PERFŬGA, æ, m. Déserteur, transfuge. SYN. Transfuga. Cf. Desertor.

PERFŬGĬO, is, fūgi, ere, n. Se réfugier, chercher un refuge. SYN. Transfugio ad hostes; confugio.

PERFŬGĬUM, ĭi, n. Lieu de refuge, asile, refuge. SYN. Portus, præsidium, arx, asylum, receptus. EPITH. Commune, desperatissimum, honestum, melius, paratum, paratius, postremum, præsens, sanctum, tutum, oratorium, unum. USUS: Fortunæ alicujus jactatæ ac naufragæ perfugium præbere. Hoc unum nobis perfugium, hæc spes, hoc solatium omnium laborum ac sollicitudinum nobis superest. Perfugio uti. Improbis omnia perfugia obstruere. Omni perfugio malos excludere. Cf. Præsidium, Confugio.

PERFUNCTĬO, ōnis, f. Exercice, accomplissement. USUS: Laborum, honorum perfunctio, l’accomplissement des travaux, l’exercice des emplois publics.

PERFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. Inonder, remplir de qqche, combler. SYN. Respergo. USUS: Hæc res animum meum summa suavitate, voluptate, horrore, religione perfudit. Quis me horror perfudit?

PERFUNGOR, eris, nctus sum, gi, d. Accomplir, remplir, s’acquitter. SYN. Exantlo, fungor, utor, defungor. USUS: Laboribus, bello, magistratu, muneribus, periculis perfungi. Cf. Fungor, Facio.

PERGO, is, perrexi, perrectum, ere, a. et n. 1. a. Continuer qqche, poursuivre, achever. 2. n. Aller, venir, marcher. SYN. Eo, iter facio, tendo, peto, contendo, sequor, continuo, insisto, cursum teneo. ADV. Cursim, longius, porro, protinus, recte. USUS: Perge, confice quod superest viæ. Pergam et insequar longius. Perge porro. Perge ad reliqua. Perrexit illi obviam.

PERGRÆCOR, aris, ari, d. Vivre à la grecque, mener joyeuse vie. SYN. Epulis et potationibus inservio.

PERHĬBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. Dire, rapporter, déclarer. SYN. Dico, aio, fero. ADV. Vulgo. USUS: Summa, ut vos quidem perhibetis, injuria affecti estis. Plato Socratis auditor fuisse perhibetur.

PERHORRESCO, is, rŭi, ere, n. et a. 1. n. Frémir d’horreur. 2. a. Frissonner, trembler devant qqn, le redouter fort. SYN. Exhorresco, pertimesco. ADV. Valde. USUS: Nemo est, qui hos non oculis fugiat, auribus respuat, animo aspernetur, recordatione ipsa perhorrescat. Non solum animo commoveor, sed perhorresco. Fugam puerorum et vexationem virginum. Vestalium perhorresco. Cf. Horreo.

PĔRĬCLĬTĀTĬO, ōnis, f. Essai, épreuve, expérience. SYN. Experientia. USUS: Multarum herbarum utilitates longinqui temporis usu ac periclitatione percepimus. Cf. Experior.

PĔRĬCLĬTOR, aris, atus sum, ari, d. a. et n. Essayer, mettre à l’épreuve; être en péril, menacé, exposé. SYN. In discrimine, in periculo sum, periculum adeo, in discrimine versor; periculum facio, experior, tento. PHRAS. 1. Periclitaris graviter, vous êtes dans un grand danger. Grave tibi impendet, imminet periculum; res tua, salus tua hic agitur; fortunæ tuæ periclitantur; res tua periculum subit; in periculum adducitur, venit gravissimum; in discrimen venit salus tua; in discrimen adducitur. 2. Res tuæ non minus quam meæ periclitantur, vos affaires comme les miennes courent des risques. Eodem loco res tuæ sunt ac meæ; in eadem fortuna versantur res utriusque nostrum; in eadem mecum navi es; partem periculi sustines; eadem tuis quæ meis fortuna imminet, impendet; eadem utrumque nostrum fortuna manet, urget. Pari sumus conditione; par, similis, eadem, non dissimilis, non dispar utriusque nostrum est conditio; non minus de tua re agitur; haud melius tecum agitur; haud meliore res tuæ fortunæque loco sunt ac meæ. USUS: Non est in uno homine periclitanda salus reipublicæ. Periclitantur jura et vita omnium. 2. Experior, essayer, éprouver, expérimenter. Belli fortunam periclitari. Omnia circumspicere, vires suas periclitari. Cf. Periculum.

PĔRĬCŬLŌSĒ, Dangereusement, avec danger, risque. SYN. Cum periculo. USUS: Periculose ægrotare, navigare.

PĔRĬCŬLŌSUS, a, um, Dangereux, périlleux, menaçant. SYN. Lubricus, anceps, non procul a periculo, formidolosus. USUS: Periculosa, turbulenta ac temeraria consilia. Periculosa res, plena aleæ, anceps ac cum præsentissimo discrimine conjuncta. Cf. Periculum.

PĔRĬCŬLUM, i, n. Danger, péril. SYN. Discrimen, dimicatio; experimentum. EPITH. Alienum, certum, commune, incertum, domesticum, extremum, gravius, honestissimum, non legitimum, magnum, minimum, perspicuum, præsens, proprium, publicum, perpetuum, simile, sordidissimum, summum, tantum. Pericula asperrima, dubia, vitæ gravissima, integerrima et maxima, levia, magna et imprudentia, minora, multa, plura, præcipua, propria, quotidiana, recentia, repentina, subita, summa, tanta tamque improvisa. PHRAS. 1. In summum periculum me conjecit, il m’a jeté dans le plus grand danger. In capitis periculum me vocavit, adduxit, arcessivit; periculum mihi comparavit, creavit, struxit, conflavit, molitus est maximum; periculum ea res mihi ingens procreavit, injecit, attulit, intulit, intendit; ingens me in discrimen vocavit; ad casum extremum res meas adduxit; in summum periculum rem deduxit. 2. In summo periculo res nostræ sunt, nos affaires sont en grand péril, réduites à un état désespéré. Rebus nostris periculum est; res in discrimine est; prope exitium res venit; propius metum res nostra est; ad ultimam dimicationem res venit; omne discrimen adest; ultima vis paratur. Res in summum discrimen adducta est; in summo discrimine versatur; res nostræ in præcipiti stant et lubrico; in periculo hærent. 3. Undique pericula impendent nobis, de tous côtés des dangers nous menacent. Periculis undique cingimur, premimur, includimur; instant ab omni parte; impendent, imminent nova pericula; non unum certamen, non una dimicatio adest; periculi plus satis contractum est, ut in singulas horas capite dimicandum sit nostro; inter tantas fortunæ minas quotidie de vita dimicandum est. 4. Quid times objicere te periculo? Que craignez-vous de vous exposer au danger? Ecquid non semel rem fortunæ inclinandam das? quid dubitas in incertam ire aleam? tendere in quemcumque casum? rem in casum ancipitis eventus committere? aleam jacere? ad casum res tuas fortunasque objicere? in casum demittere? in discrimen te offerre? periculum summæ rerum facere? tempestatem hanc, hanc dimicationem forti animo subire? periculo corpus offerre? caput periculis objicere? in periculum te conjicere; periculum adire? in media te pericula immittere, inferre? periculum fortunæ facere? casum subire; res fortunasque in casum dare? 5. Non est sapientis Ducis copias temere periculo exponere, un sage général ne doit pas exposer témérairement ses soldats. Discrimini bellorum universas vires offerre; sub unum fortunæ ictum omnia cadere non patitur sapiens imperator; non est sapientis ducis, sese fortunasque suas in dubium devocare; ruere cæcum in certamina periculo ingenti, fructu nullo. Sapiens imperator non debet temere copias in tam præcipitem locum committere, ut de vita saluteque tot regnorum decernendum sit et summa rerum in periculum veniat. Sapientis imperatoris non est committere in aleam incerti casus universum exercitum. Non committendum sapienti duci, ut in aleam casus ancipitis se regnumque det. 6. In magnum periculum incidi, j’ai couru un grand danger. Ingens periculum, discrimen adii; incurri in magnam difficultatem; in ipsam flammam veni; in periculum veni, deveni, incidi; oblata mihi est tempestas formidolosissimi temporis. 7. Nondum es extra periculum, vous n’êtes pas encore hors de danger. Periculo nondum es defunctus; nondum abes a periculo; summum discrimen nondum effugisti; periculum nondum a capite propulsasti, depulisti; nondum vacuus es a periculo; nondum expers es periculi; nondum in vado navis est; nondum in portu navigas; non desunt scopuli, ad quos offendas. 8. In periculis est intrepidus, il est intrépide dans le danger. Pericula adit non dubitanter, in extremo discrimine et dimicatione fortunæ, in quotidianis capitis insidiis, in maximis difficultatibus sui perinde similis, in locum quemvis præcipitem non dubitat se committere. De vita et ornamentis suis fortissime decernit; in quemcumque casum tendit alacer, omnem periculi procellam in se unum avertit. Non equidem cæcus ruit in certamina, nec rerum summam in periculum fructu nullo revocat, aut in incerti casus aleam committit, quidquid tamen urget periculi, minime exhorrescit. Cf. Periclitor, Discrimen. USUS: 1. Maximum ab universo naufragio periculum est. Periculum dudum denuntiatum. Negligere suum periculum. Periculum declinare, defugere, subterfugere. A periculo prohibere; e periculo eripere, extrahere, periculis liberare. Partem periculi sustinere. Meo, tuo, suo periculo sumptuque rem exsequi. Meo periculo respublica vivit. 2. Experimentum, essai, expérience, tentative. Facere periculum innocentiæ alicujus.

PĔRĬDŌNĔUS, a, um, Très habile, très propre à. SYN. Valde commodus, opportunus. USUS: Locus castris peridoneus.

PĔRĬMO, is, ēmi, emptum, ere, a. Anéantir, détruire, renverser. SYN. Interimo, deleo. USUS: Si qua vis meum reditum, honorem peremisset. Alicuius consilium, curas perimere. Cf. Interficio.

PĔRINDE, Pareillement, de même, également. SYN. Similiter, juxta, eo loco. USUS: Perinde est, ut putas. Perinde ac si jam vicerint, triumphant, de même que si, comme si. Quod ego perinde rebar ac si vel quasi jam peractum. Atque hæc perinde loquor, quasi debueris aut potueris, je parle comme si tu avais dû ou pu. Cf. Similiter.

PĔRĬŎCHA, æ, f. * Sommaire. SYN. Argumentum, brevis totius rei summa ac complexio.

PĔRĬŎDUS, i, f. Période, phrase où sont enclavées et coordonnées plusieurs propositions. SYN. Ambitus, circuitus. USUS: Circuitus orationis, quem Græci περίοδον, nos ambitum, comprehensionem, continuationem, circumscriptionem dicimus.

PĔRĬPĂTĒTĬCI, ōrum, m. pl. Péripatéticiens, philosophes de l’école d’Aristote. SYN. Lycæi studiosus.

PĔRĬPĔTASMĂTA, um, n. pl. Tapisserie, tapis, tenture. SYN. Peristroma, stragulum, stragula vestis, aulæum.

PĔRISTRŌMA, ătis, n. Couverture, tapis. USUS: Peristromata conchyliata.

PĔRISTY̆LĬUM, ĭi, n. Péristyle, espace entouré de colonnes. SYN. Locus columnis undique clausus et ornatus. EPITH. Amplissimum.

PĔRĬTĒ, Habilement, adroitement, avec art. SYN. Scienter, callide.

PĔRĪTUS, a, um, Expérimenté, habile. SYN. Sciens, gnarus, exercitatus, intelligens, in aliqua re artifex. )( Imperitus. ADV. Bene juris, antiquitatis, litterarum, scriptorum veterum, sane, valde, litterate. PHRAS. Est rei militaris peritus, il est habile dans l’art militaire. In bellicis rebus summo studio et intelligentia; a natura usuque callidus et acutus; magnam habet rei bellicæ prudentiam; militiæ scientissimus; cui in bello nihil novum, peregrinum, improvisum accidere possit; nihil, quod non usu diu ac multa periclitatione didicisset; rei militaris prudentissimus. Quis hoc homine militaris rei scientior, qui e ludo atque pueritiæ disciplina bello maximo atque acerrimis hostibus in militiæ disciplinam profectus est; qui ab ineunte adolescentia miles fuit summi Imperatoris, cujus adolescentia ad scientiam rei militaris non alienis præceptis, sed suis imperiis; non offensionibus belli, sed victoriis est traducta? Nulla res est in usu militari posita, quæ hujus viri scientiam fugere possit, quando genus nullum belli est; in quo illum non exercuerit fortuna. USUS: Peritus ad usum et disciplinam belli, juris, legum, antiquitatis; belli gerendi peritissimus. Doctus et usu peritus. Cf. Doctus, Scio, Intelligo.

PERJŪRĬUM, ĭi, m. Faux serment, parjure. SYN. Perfidia. EPITH. Illustre atque insigne, manifestum, nimium. USUS: Perjurii pœna divina exitium, humana dedecus contre le parjure, la peine des dieux est la mort, celle des hommes, le déshonneur. In perjurio fides, et jusjurandum negligitur. Cf. Juro.

PERJŪRUS, a, um, Qui viole son serment, qui se parjure. SYN. Qui fidem et jusjurandum violat, negligit; perfidus, qui Sacramenti religionem negligit. USUS: Quid interest inter perjurum et mendacem? Quelle différence y a-t-il entre le parjure et le menteur? Cf. Infidelis.

PERLĀBOR, ĕris, lapsus sum, labi, d. Glisser, passer à travers, pénétrer. USUS: Perlapsus est ad nos Hercules.

PERLĔGO, is, lēgi, lectum, ere, a. Lire entièrement, d’un bout à l’autre. USUS: Perlegi tuum librum. Cf. Lego.

PERLŪCĔO (pell.), es, xi, ere, n. Être transparent, diaphane. SYN. Eluceo.

PERLŪCĬDUS (pell.), a, um, Transparent, diaphane. SYN. Pellucidus, illustris. ADV. Maxime. USUS: Membranæ oculorum perlucidæ.

PERLUSTRO, as, avi, atum, are, a. Parcourir des yeux, examiner avec soin. SYN. Diligenter et attente lustro. USUS: Oculis, animo perlustrare omnia. Cf. Lustro.

PERMĂNĔO, es, mansi, mansum, ere, n. Demeurer jusqu’à la fin, rester, persister. SYN. Consto, maneo. ADV. Constanter, parum in causa. USUS: In mea erga te voluntate, in mea sententia pristina stabilis et firmus permaneo. Opto ut tua fortuna semper florentissima permaneat. Cf. Maneo.

PERMĂNO, as, avi, atum, are, n. Couler, pénétrer qque part, y arriver. SYN. Mano, pervenio, penetro, permeo. ADV. Latentius in venam, usque eo in animum. USUS: Permanarunt hi sermones ad aures nostras. Dicta tua ad animos, ad permovendas mentes non permanant. Venenum potum permanat in venas. Cf. Mano, Penetro.

PERMANSĬO, ōnis, f. Constance, persévérance. EPITH. Perpetua, stabilis. USUS: Permansio perpetua in eadem sententia.

PERMĔO, as, avi, atum, are, a. Pénétrer. SYN. Permano, penetro. USUS: Intelligentia per omnia permeat et transit.

PERMĒTĬOR, īris, mensus sum, iri, d. a. Mesurer d’un bout à l’autre. SYN. Dimetior. USUS: Solis magnitudinem quasi decempeda permensus est. Cf. Metior.

PERMISCĔO, es, scŭl, stum et xtum, ere, a. Mêler, mélanger, confondre. SYN. Commisceo, confundo aliud alio, in unum confundo. USUS: Ne tuas sordes cum clarissimorum virorum laudibus permisceas, ne mêle pas tes turpitudes avec la gloire des plus illustres citoyens. Non modo illa permiscuit, sed in his etiam turbavit. Implicata et mista oratio. Permisti tot populi in unum corpus coaluere, tant de peuples confondus. Cf. Misceo.

PERMISSĬO, ōnis, f. Permission. SYN. Permissus, concessus. EPITH. Grata. USUS: Quod tibi mea permissio tuæ mansionis grata sit, gaudeo, mon consentement à ce que ton éloignement se prolonge. Cf. Venia.

PERMISSŬS, ūs, m. Permission, autorisation. SYN. Permissio. USUS: Meo permissu abiit.

PERMISTĒ (permixte), Pêle-mêle, confusément. SYN. Confuse. )( Separatim.

PERMISTĬO (permixtio), ōnis, f. Mélange, confusion. SYN. Admistio, confusio. EPITH. Superior.

PERMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Permettre, accorder, autoriser à; pardonner. SYN. Concedo, sino, patior, potestatem facio vel concedo, do. )( Veto. ADV. In posterum potestatem. PHRAS. Permissum homini ut in patriam rediret, on permit à cet homme de retourner dans sa patrie. Facultas oblata, concessa, data est homini in patriam redeundi; repetendæ patriæ facultas fuit; facultatem adeptus, consecutus, assecutus est, habuit patriæ repetendæ. Datum id homini, tributum, concessum, remissum ut patriam repeteret suam, id quoque homini largitus est Princeps; hanc illi facultatem largitus est ut suos in patria inviseret. Facta homini copia, potestas suos revisendi. Principis permissu, concessu, repetendæ patriæ copia fuit. Cf. Concedo, Facultas. USUS: Totum ei negotium permisi, meque in ejus potestate fore, dixi. Judicis potestati rem permisi. Permitto aliquid iracundiæ tuæ, do adolescentiæ, cedo amicitiæ, tribuo parenti. Inimicitias tecum susceptas reipublicæ permitto, je fais à la république le sacrifice de mes rancunes contre vous. Hostibus se, vitam rei judicum sententiis permittere. Cf. Concedo.

PERMŌTĬO, ōnis, f. Vive émotion, trouble de l’âme. SYN. Motus, perturbatio. EPITH. Divina, intima. USUS: Permotio animi. Quæ permotione mentis maxima sentimus. Cf. Perturbatio.

PERMŌVĔO, es, mōvi, mōtum, ere, a. Ébranler, émouvoir, toucher. SYN. Commoveo, perturbo, perpello. ADV. Quam maxime mentes, vehementer. PHRAS. Ad hoc me humanitas tua permovit, votre bonté m’a poussé à cela. Ad hoc me non utilitatis spes aliqua, sed tua humanitas adduxit; adductus sum multis officiis tuis, nulla spe commodorum; hos mihi stimulos tua humanitas admovit; his me stimulis multa tua in me officia concitarunt; ago hoc non spe præmii impulsus, sed tua incitatus humanitate; debes hoc, quidquid est, humanitati tuæ; debes hoc, quantulumcumque est, acceptum referre totum humanitati tuæ. USUS: Si quem hæ calamitates permovent. Cf. Moveo, Persuadeo.

PERMULCĔO, es, si, ctum (sum), ere, a. Caresser, flatter. SYN. Mulceo, delinio, mitigo. USUS: Animum voluptate, aures leni sono, senectutis tædia consolatione aliqua permulcere.

PERMULTUS, a, um, Qui est en grand nombre, en grande quantité. USUS: Permulti imitatores Principum. Cf. Multus.

PERMŪNĬO, is, īvi vel ĭi, itum, ire, a. * Fortifier entièrement. SYN. Munio.

PERMŪTĀTĬO, ōnis, f. Changement, modification. SYN. Mutatio. EPITH. Magna, publica, quadrantaria. USUS: Virtus nec temporum, nec tempestatum permutatione permutatur. Cf. Mutatio.

PERMŪTO, as, avi, atum, are, a. Changer, modifier complètement; échanger, faire le change. SYN. Muto. USUS: Sententiam permutare. Permutatum solvere cum quæstu. Permutare pecuniam. Vereor, ne id quod tecum permutavi, versura solvendum mihi sit, je crains que pour te payer ce que tu m’as donné par échange, c. à d., contre un titre émané de moi, contre ma signature, il ne me faille emprunter. Cf. Muto.

PERNA, æ, f. * Cuisse; jambon. EPITH. Fumosa.

PERNĔGO, as, avi, atum, are, a. Nier obstinément, absolument. SYN. Prorsus nego. Cf. Nego.

PERNĬCĬES, ēi, Perte, ruine, malheur. SYN. Exitium, labes, pestis, calamitas. )( Salus. EPITH. Aperta, communis, conjuncta cum magna calamitate reip., intestina, major. USUS: Reipublicæ perniciem moliri, comparare, préparer des fléaux à la république. In perniciem alicujus incumbere, ne songer qu’à perdre qqn. In perniciem ipse suam incurrit, il court à sa perte. Communi pernicie oppressus est, il fut entraîné dans le malheur commun. Perniciem a capitibus omnium depellere, détourner les malheurs de la tête de tous. Cf. Ruina, Calamitas, Exitium.

PERNĬCĬŌSE, D’une manière funeste, nuisible. SYN. Pestifere. USUS: Quam dissolute, quam turpiter et perniciose.

PERNĬCĬŌSUS, a, um, Pernicieux, funeste, dangereux. SYN. Exitiosus, pestifer, noxius. PHRAS. Perniciosus patriæ civis, citoyen dangereux pour sa patrie. Qui semper stat adversus patriæ commoda, perniciei est civibus, nihil non confert ad perniciem civitatis; qui perniciem patriæ non obscure comparat, molitur; qui in patriæ perniciem ubique incumbit, qui pestem patriæ nefarie molitur. Cf. Noxius, Noceo. USUS: Consilium non modo inutile, sed etiam perniciosum reip.

PERNĪCĬTAS, ātis, f. Vitesse, rapidité, légèreté. SYN. Magna celeritas, velocitas.

PERNIX, īcis, omn. gen. Prompt, léger, rapide. USUS: Canis pernix. Cf. Celer.

PERNOCTO, as, avi, are, n. Passer la nuit. SYN. Noctem ago, traduco. USUS: Pernoctant venatores in nive. Amœniora studia pernoctant nobiscum et rusticantur, elles (les lettres) veillent avec nous, etc.

PERNOSCO, is, nōvi, nōtum, ere, a. Étudier à fond, approfondir. USUS: Motus animorum sunt penitus oratori pernoscendi, l’orateur doit connaître à fond les mouvements du cœur humain. Cf. Nosco.

PERNOX, noctis, omn. gen. * Qui dure toute la nuit. SYN. Noctem totam vigilans. USUS: Pernox luna erat.

PĔRŌRO, as, avi, atum, are, a. Développer entièrement, expliquer; clore, terminer. SYN. Perorationem habeo; concludo. ADV. Brevi, vehementius, graviter, ornate. USUS: Odio et strepitu senatus coactus est aliquando perorare, il fut obligé par la malveillance et le bruit du sénat de clore son discours. Perorare causam. Totum hoc crimen decumanum perorabo.

PĔRŌSUS, a, um, Odieux, détesté. USUS: Plebs consulum nomen perosa, le nom de consul était odieux au peuple. Cf. Odium.

PERPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. Pousser, ébranler, émouvoir, déterminer. SYN. Impello, permoveo. USUS: Vultus ejus oculique te perpulerunt. Cf. Impello.

PERPENDĬCŬLUM, i, n. Niveau, fil à plomb. USUS: Si id crederemus, non egeremus perpendiculis, non regulis, non normis, si nous croyions cela, nous n’aurions besoin ni de fils à plomb, ni de règles. Columnas exigere ad perpendiculum. Ferri suo pondere deorsum ad lineam.

PERPENDO, is, pendi, pensum, ere, a. Peser attentivement, considérer, juger. SYN. Expendo, dirigo, cogito, examino. ADV. Diligentissime. PHRAS. Perpende, quæso, quam vana sint ista et inania, considérez, je vous en prie, la vanité et le néant de ces choses. Attende, quæso, intentoque animo intuere; mente animoque considera; animum tantisper adverte; animo cogitationeque percurre ista ac vide quam vana sint ista et inania. Curas tuas ac cogitationes, punctum temporis in hoc defige, ut, quam vana sint ista ac inania, dispicias. Ad animum, quæso, paulisper refer; animo cogitationeque depinge, istarum rerum vanitatem; expende, quæso, suisque ponderibus examina inanitatem rerum omnium. Temporis partem aliquam in attenta istarum rerum cogitatione pone, justisque rationum momentis expende, quam vana hæc sint et inania. Seriam paulisper cogitationem suscipe, et quam inania hæc sint, cum animo reputa. Cf. Considero. USUS: Hæc si ad utilitatem dirigas, recta sunt, si ad honestatem perpendas, pravissima, cette conduite, envisagée d’après l’utilité, n’à rien de blâmable, mais elle est criminelle, si vous la jugez d’après l’honnêteté. Amicitia veritate perpenditur.

PERPĔRAM, De travers, mal, à une manière vicieuse, fausse. SYN. Male, prave, perverse, præpostere, nequiter, vitio. USUS: Seu recte, seu perperam agas. Perperam consules dicuntur, qui vitio creati sunt.

PERPESSĬO, ōnis, f. Résignation, fermeté, constance. SYN. Perpessus. EPITH. Considerata laborum, facilior, indigna homine libero, voluntaria, diuturna. USUS: Dolorum, laborum perpessio. Dolor difficilis perpessu.

PERPĔTĬOR, ĕris, pessus sum, peti, d., n. et a. Supporter, souffrir avec constance, se résigner à. SYN. Suffero, patior, fero, tolero. USUS: Dolorem fortiter perpeti. Cf. Patior.

PERPĔTRO, as, avi, atum, are, a. * Exécuter, achever complètement. SYN. Patro, perficio. USUS: Perpetrare cædem, commettre un meurtre. Bello, pugna, sacrificio perpetrato. Cf. Perficio.

PERPĔTŬĬTAS, ātis, f. Continuité, suite; intégrité. SYN. Perennitas, continuatio, diuturnitas. USUS: Amicitia ad perpetuitatem fidelis est et constans. Sibi ipsi in vitæ perpetuitate constare, dans l’ensemble de la vie. Perpetuitas sermonis, orationis, suite du discours.

PERPĔTŬO, Constamment, sans interruption; éternellement. SYN. In perpetuum. Cf. Semper.

PERPĔTŬO, as, avi, atum, are, a. Rendre continu, durable, faire durer. SYN. Continuo. )( Mitigo. USUS: Magistratuum potestas perpetuanda videtur, il semble qu’il faille rendre les magistratures inamovibles.

PERPĔTŬUS, a, um, Continu, sans interruption; entier; éternel. SYN. Perennis, constans, æternus, sempiternus, universus, continens. USUS: Hilaritatem illam in perpetuum amisi. Perpetuis et contextis voluptatibus fruitur. Oratio, historia, disputatio perpetua. Agmen perpetuum, nunquam interruptum.

PERPLĂCĔO, es, cere, n. Plaire beaucoup. USUS: Ea lex mihi perplacet. Cf. Placeo.

PERPLEXĒ, * D’une manière obscure, embarrassée. USUS: Perplexe agere, respondere.

PERPLEXUS, a, um, * Tortueux, embrouillé, obscur. SYN. Intricatus, implicatus, tortuosus. USUS: Responsum perplexum. Dubii, ambigui, perplexi sermones. Cf. Implico.

PERPLŬO, is, ere, n. et a. 1. n. Pleuvoir à travers, laisser passer la pluie. 2. a. Faire pleuvoir qqche dans qqche. USUS: Amor in pectus perpluit meum.

PERPŎLĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Polir, limer, corriger. SYN. Expolio. USUS: Opus imperfectum perpolire et absolvere. Extremum perpoliendi operis laborem adhibere.

PERPŎLĪTĬO, ōnis, f. Le fini, la dernière main. SYN. Expolitio.

PERPŌTĀTĬO, ōnis, f. Banquet, festin, orgie. EPITH. Intemperantissima. USUS: Intemperantissimæ perpotationes. Cf. Bibo.

PERPŌTO, as, avi, are, a. Boire tout le temps, c. à d., avec excès. ADV. Similiter. USUS: Totos dies perpotare. Cf. Bibo.

PERPURGO, as, avi, atum, are, a. Nettoyer entièrement; traiter, examiner à fond. USUS: Nunc illud crimen mihi perpurgandum est. Cf. Purgo.

PERQUAM, Très. SYN. Valde. USUS: Illud perquam puerile, ridiculum, ineptum. Cf. Valde.

PERQUĪRO, is, sīvi, sītum, ere, a. Approfondir, sonder. SYN. Exquiro, inquiro. USUS: Res occultas perquirere ab aliquo. Cf. Quæro, Indago.

PERQUĪSĪTĒ, Exactement, avec soin. SYN. Exquisite, diligenter.

PERQUĪSĪTOR, ōris, m. Celui qui recherche, qui s’enquiert. USUS: Malevoli actionum perquisitores.

PERRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. Passer à travers en brisant; rompre, briser, forcer. SYN. Disrumpo, perfringo, vi aperio, perseco. PHRAS. 1. Ipsas Alpes perrupit Hannibal, Annibal se fraya une route à travers les Alpes elles-mêmes. Cupiditate ac furore invadendæ Italiæ, omnia claustra Alpium refregit; objectas montium altitudines vi ac virtute perfregit; cum tot tamque difficiles viæ eluctandæ essent, per invias Alpes audacissime penetravit. Hannibale duce, corporibus armisque nixi Pœni cuneo viam rupere. 2. Romanus miles hostium aciem perrupit, le soldat romain se fraya un passage à travers les bataillons ennemis. Ferro atque audacia per confertos hostes sibi viam fecit; se inter tela volantia intulit infestamque aciem diremit; perfregit hostium cuneos et disjecit; per medios hostes audacissime perrupit; objectos hostium cuneos vi ac virtute perfregit. USUS: Insidias, legum pœnam perrumpere, violer les lois. Cf. Perfringo.

PERSÆPE, Très souvent. USUS: De hoc genere persæpe senatus consulta fiunt. Cf. Sæpe.

PERSĂLŪTĀTĬO, ōnis, f. Salutations (à tout le monde), humble salutation. SYN. Salutatio.

PERSĂLŪTO, as, avi, atum, are, a. Saluer successivement tout le monde. SYN. Saluto. Cf. Saluto.

PERSCINDO, is, scĭdi, scissum, ere, a. Déchirer; ouvrir, briser. USUS: Omnia perscindente vento.

PERSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. Écrire complètement, en toutes lettres. SYN. Scribo; in tabulas refero. ADV. Accurate omnia, aperte, caute, diligentissime, enucleate, infra, nominatim, parcius, plane, spurcissime, summatim, vere, copiose, recte, separatim, divinitus; litterate, scite, sanctissime, honorificentius triumphum. USUS: Tu ad me explorata omnia perscribas. Falsum nomen perscribere, inscrire une fausse dette. Pecuniam ad ædem sacram reficiendam perscripsi, j’ai destiné cet argent à la restauration du temple. Cf. Scribo.

PERSCRIPTĬO, ōnis, f. Livre, registre, brouillon. USUS: Suarum perscriptionum adversaria proferre, produire des brouillons. Controversia de tabulis et perscriptionibus, examen de la teneur d’un contrat, ou de simples écritures.

PERSCRIPTOR, ōris, m. Celui qui met en écrit. USUS: Perscriptor fenerationis.

PERSCRŪTOR, aris, atus sum, ari, d. Fouiller, visiter avec soin. SYN. Exquiro, inquiro, indago, exploro. ADV. Penitus. USUS: Speculari, investigare, perscrutari omnia. Cf. Indago, Inquiro, Quæro.

PERSĔCO, as, cŭi, sectum, are, a. Couper entièrement. USUS: Ecquid naturas rerum persecare, aperire, dividere possumus?

PERSĔCŪTĬO, ōnis, f. Poursuite; souvent: Poursuite judiciaire. SYN. Extraordinaria juris actio. USUS: Persecutionum cautionumque præceptio in Jure Civili. (Persecutio, Persecutor, persécution, persécuteur, vulg. sunt.) Latine rectius: Vexatio, vexator et hostis nominis Christiani.

PERSENTISCO, is, ere, a. S’apercevoir de, remarquer. USUS: Nisi essem lapis, hæc persentiscere debui. Cf. Sentio.

PERSĔQUOR, ēris, ĕcūtus sum, sequi, d. a. Poursuivre; prendre comme guide, comme modèle; exécuter, faire, accomplir; expliquer. SYN. Sequor, insequor, insector; colo, imitor; prosequor, exsequor. ADV. Acriter, commodissime res aliquas, crudelissime, cupidissime, temere, deinceps reliqua, digne injuriam, diligenter mandata, diligentissime, gravissime versibus, nominatim, publice bello, sapienter extrema, severe, studiosissime, subtiliter, subtilissime, vehementissime injurias, usque eo ducem. PHRAS. 1. Hostem fugientem persequi, poursuivre un ennemi qui fuit. Insectari, in tergis fugientium hærere; fusos agere hostes; extremos agminis carpere et morari; novissimos carpere et premere, vestigiis cedentium insistere; hostibus instare, nec sui colligendi spatium dare; acerrimo impetu in fugientes hostes invehi. Cf. Fugo. 2. Non cessat me persequi, il s’acharne à me poursuivre. Vexandi, oppugnandi, exagitandi omnique me injuria lacessendi finem nullum facit. Infensum, gravem, infestum mihi adversarium etiamnum experior; nusquam desinit mihi adversari, perniciem moliri, machinari exitium, ad perniciem nostram incumbere; nusquam me consistere patitur; incitandi me ac premendi, in me grassandi finem non faciet, donec odium suum meo sanguine satiarit, expleverit. Cf. Adversor, Odium, Inimicus. USUS: 1. Sectam Academicam, mores patris persequitur. Eo pervenisti, quo ego persequi ægre potero. Diverticula, solitudines, flexiones persequi. 2. Tueor, poursuivre, revendiquer. Persequi jus suum. Bona sua lite et judicio persequi, repetere. 3. Exsequor, exécuter, accomplir. Tua mandata persequor diligenter. 4. Ulciscor, venger, punir par vengeance. Inimicitias suas, injurias persequi et ulcisci. Aliquem bello persequi. 5. Complector, comprehendo, traiter, exposer, raconter. Rem totam publicis jam litteris est persecutus. Pharsaliam versibus est persecutus Lucanus. Nec reliquorum ætates scrupulosius persequamur. Cf. Sequor.

PERSĔVĒRANTER, * Avec persévérance. SYN. Constanter.

PERSĔVĒRANTĬA, æ, f. Persévérance, constance. SYN. Assiduitas, constantia. EPITH. Grata alicui et jucunda, nimia, stabilis et perpetua. USUS: Retinenda igitur vobis est constantia, gravitas, perseverantia. Cf. Constantia.

PERSĔVĒRO, as, avi, atum, are, n. et a. Persister, persévérer dans, demeurer ferme, inébranlable. SYN. Persto, persisto, permaneo, obfirmo animum in aliqua re. ADV. Fortissime, stulte et diu in parum cognito. USUS: 1. In sententia, in vitiis perseverare. Cujusvis est errare, nonnisi insipientis perseverare in errore. 2. Absolvo, exsequor, continuer, ne pas cesser. Quod turpiter susceperas, perseverare et transigere non debuisti, continuer et achever ce que tu avais entrepris. Cf. Maneo.

PERSISTO, is, stĭti, ere, n. Persister, persévérer dans qqche. SYN. Persto, persevero, in eodem vestigio hæreo. USUS: In eo perstitisti. Cf. Persevero.

PERSOLVO, is, solvi, sŏlūtum, ere, a. Payer entièrement. SYN. Solvo. ADV. Cumulate. USUS: 1. Persolvi quod debui. Promissa cumulate persolvere. 2. Præsto, compter, donner, rendre. Persolvere officium, gratiam, rationem officii sui. Persolvere pœnas judicio, être puni. Cf. Solvo.

PERSŌNA, æ, f. Rôle, caractère, personnage; masque. SYN. Partes, munus, officium; larva. EPITH. Aliena, apta, aptior, certa, communis; extrema, fœda, gravis, magnifica, præstans, tam gravis, tam severa, gravissima, idonea, improba, impurissima, levis, luculenta, muta, pacifica, quæstoria, stultissima, turpissima, vehemens et acris. Personæ antiquæ, difficillimæ, dissimillimæ, fictæ, heroicæ, graves, innumerabiles, obscuræ, propriæ. USUS: 1. Personam Principis egregie sustinuit, gessit, tenuit, tuitus est, il s’acquitta très bien de son rôle de chef d’État. Magistratus gerit personam civitatis. Personam magistratus alicui imponere vel detrahere. Non capiunt angustiæ pectoris tui personam. Consulis tam gravem, tam severam. 2. Hominis conditio, personne. Cæsar Pompeium nunquam nisi honorificentissime appellat; at in ejus personam multa facit asperius. Musica a Principis persona abest. Ea age quæ digna sunt persona tua. 3. In Comœdiis et Tragœdiis, le rôle, le caractère, le personnage que l’auteur représente. Medea et Atreus heroicæ personæ. 4. Larva, facies ficta, histrionica, masque que portaient les acteurs. Ex persona mihi ardere oculi histrionis videbantur. Personam tragicam forte vulpes viderat. (Vulg. tamen est: Quinque personæ in navi fuere, etc., il y avait cinq personnes dans le navire.) Latine rectius dixeris: Homines quinque in navi erant. In Divinis Mysteriis sanctitas et necessitas hanc vocem approbavit.

PERSŌNĀTUS, a, um, Masqué, qui a un masque. SYN. Qui gestum vultumque alium capit. USUS: Ne Roscium quidem personatum laudant senes nostri. Personatus cur ambulem? Pourquoi porterais-je un masque? parumne fœda persona est ipsius senectutis?

PERSŎNO, as, nŭi, ĭtum, are, n. et a. Résonner, retentir. ADV. Acerbissime. USUS: Tota vicinia cantibus personabat. Aures nostræ vocibus adhucdum illis personant.

PERSPECTUS, a, um, Examiné à fond, reconnu, éprouvé, manifeste. SYN. Cognitus, exploratus, pertractatus, certus. USUS: Quorum vita perspecta est in magnis rebus. Homo perspectæ virtutis. Tua in me perspecta benevolentia. Cf. Notus.

PERSPERGO, is, ere, a. Assaisonner. USUS: Respergo, aspergo.

PERSPĬCĀCĬTAS, ātis, f. Perspicacité, pénétration, discernement. SYN. Acumen, solertia. USUS: Qua es perspicacitate, facile hæc intelliges. Cf. Acies, Ingenium, Acumen, Perspicio.

PERSPĬCAX, ācis, omn. gen. Perspicace, clairvoyant, plein de pénétration. SYN. Solers, acutus, ingeniosus. USUS: Homo natura perspicax et acutus. Cf. Ingeniosus, Sagax.

PERSPĬCĬENTĬA, æ, f. Connaissance parfaite, exacte de qqche. SYN. Consideratio, contemplatio, cognitio, intelligentia. USUS: Quod honestum est in perspicientia et solertia veri versatur.

PERSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. Examiner avec soin, voir, apercevoir, distinguer. SYN. Animadverto, animo comprehendo, mente comprehendo, mente consequor, cogitatione complector. ADV. Acutissime, altius, dilucide; etiam atque etiam, optime, plane, penitus, præclare, solertissime, studiose, maxime, facile, plane. USUS: Rem cum consilio et cura perspicere non potui. Perspicere quid in quaque re verum sit; perspicere rerum naturam. Cf. Adverto, Intelligo, Cognosco.

PERSPĬCŬĒ, Clairement, nettement. SYN. Manifeste, aperte, dilucide. USUS: Res perspicue falsa, turpis, chose évidemment fausse, honteuse.

PERSPĬCŬĬTAS, ātis, f. Évidence. SYN. Evidentia.

PERSPĬCŬUS, a, um, Évident, clair, manifeste. SYN. Clarus, evidens, apertus, manifestus, minime dubius. PHRAS. Doctrina hæc non satis est perspicua, cette doctrine n’est pas assez claire. Res istæ non ita sunt in medio positæ, sed a vulgi sensu intelligentiaque disjunctæ. Doctrina paulo magis est recondita et puerili ingenio non satis æqua; abhorrent ista ab adolescentum intelligentia neque satis sunt obvia. Cf. Obscurus. USUS: Hoc perspicuum est constatque inter omnes. Rem suspiciosam, perspicuam facere. Ivit ad perspicuam mortem. Cf. Evidens.

PERSTO, as, stĭti, stătum, are, n. Persévérer, persister, demeurer ferme. SYN. Persisto, persevero. USUS: Perstat in sententia, in consilio. Cf. Duro.

PERSTRĔPO, is, pŭi, ĭtum, ere, n. et a. * Faire grand bruit, faire du vacarme.

PERSTRINGO, is, strinxi, strictum, ere, a. Lier, attacher; effleurer, toucher, saisir. Vincio, percurro, leviter tango, strictim attingo, breviter strictimque dico, delibo, non longius persequor. ADV. Breviter, celeriter, leviter, impune, perquam breviter. USUS: 1. In animo est, transire celeriter, breviter perstringere rem unamquamque. 2. Carpo, pungo, reprehendo, piquer, blesser par un blâme, par des plaisanteries, reprendre. Summa libertate, verbis asperioribus, nec sine contumelia aliquem perstringere. 3. Obcæco, éblouir. Voluntas rationi inimica mentis oculos perstringit. Dignitas mea et splendor perstringit aciem oculorum tuorum. Oculos omnium auri splendore perstringit, il éblouit tous les yeux par l’éclat de l’or (fam. jette de la poudre aux yeux). 4. Sulco, sillonner, labourer. Terram aratro perstringere. Cf. Reprehendo.

PERSUĀDĔO, es, si, sum, ere, a. Persuader, convaincre, amener à croire; engager, déterminer à, conseiller de. SYN. Fidem facio; probo, ad credendum duco. ADV. Penitus, prorsus, plane, temere quidquam. PHRAS. 1. Philosophiæ studium mihi persuasisti, vous m’avez conseillé l’étude de la philosophie. Tuo suasu et instinctu, te auctore, duce et consuasore adductus, ad philosophiam me contuli; tuis consiliis ac hortatibus animum ad philosophiæ studium adjunxi, adjeci, applicui; tuæ vis orationis animum meum ab omni alia cogitatione ad philosophiæ studium traduxit; illa ex intimis animis illum philosophiæ horrorem evellit. In Academiam me totum compulisti. 2. Non possum mihi persuadere ut hominem alloquar, je ne puis me résigner à parler à cet homme. Inducere animum non possum; adduci non possum; in animum inducere non possum; imperare mihi non possum; impetrare a me non possum; inferre vim anime eam non possum, ut cum illo sermonem jungam; ut vultum ejus subeam sermonemque conferam, neque adduci mea sponte, neque ulla impelli, perpelli ratione possum. 3. Suam sententiam nunquam mihi persuadebit, jamais il ne m’amènera à son sentiment. In suam sententiam nunquam me adducet, perducet; sibi ut assentiar, nunquam me adducet; hujus persuasu et inductu ad aliam sententiam nunquam deducar; in istam sententiam nunquam me trahet, flectet; de mea sententia nunquam me deducet. Cf. Moveo, Induco. USUS: Hoc persuasum sit omnibus. Persuasus est animus auditorum. De paupertate nunquam persuadebis.

PERSUĀSĬO, ōnis, f. Action de persuader, persuasion. SYN. Persuasus. USUS: Dicere apposite ad persuasionem, parler de manière à opérer la persuasion, à persuader.

PERSUĀSŬS, ūs, m. Persuasion, conseil, instigation. SYN. Persuasio.

PERSULTO, as, avi, atum, are, a. et n. * Sauter, bondir. USUS: Memores quoties hostis ipsorum agrum persultasset, avait fait incursion sur leur territoire.

PERTÆDET, tæsum est, imp. et n. S’ennuyer fort; être dégoûté, fatigué. USUS: Illum pertæsum est levitatis Græcorum.

PERTÆSUS, a, um, Ennuyé, las. USUS: Pertæsus sum sermonis vel sermonem.

PERTENDO, is, di, sum, ere, n. et a. 1. a. Terminer. 2. n. Tendre vers un but, s’efforcer d’arriver à. SYN. Contendo. Cf. Contendo.

PERTENTO, as, avi, atum, are, a. Essayer, éprouver. SYN. Tento, exploro, attento. Cf. Tento, Periclitor.

PERTĔRĔBRO, as, avi, atum, are, a. Percer, trouer, transpercer. SYN. Exterebro, perforo.

PERTERRĔFĀCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Épouvanter, terrifier. SYN. Perterreo. Cf. Terreo.

PERTERRĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. Épouvanter, frapper de terreur. SYN. Terreo, conterreo, exterreo, perterrefacio, exanimo, metum affero, obstupefacio. ADV. Vehementius, subito. USUS: Vultu alicujus perterreri. Cf. Terreo.

PERTEXO, is, xŭi, textum, ere, a. Achever, terminer. SYN. Perficio. ADV. Graviter, valde graviter. USUS: Pertexe modo quod exorsus es, achève de dire ce que tu as commencé.

PERTĬCA, æ, f. Perche.

PERTĬMĒSCO, is, mŭi, escere, n. Craindre, redouter foi. SYN. Perhorresco. ADV. Graviter, magnopere, non mediocriter, vehementius invidiam, incredibiliter. USUS: Pertimescere de honore et fama. Cf. Timeo.

PERTĬNĀCĬA, æ, f. Opiniâtreté, obstination; constance, fermeté. SYN. Pervicacia, obstinatio. EPITH. Nefaria, perseverantiæ finitima. USUS: Nec pertinacia, nec cum iracundia disputari recte potest. Libertas non in pertinacia, sed moderatione sita est. Cf. Obstinatio.

PERTĬNĀCĬTER, Avec opiniâtreté, constance, acharnement. SYN. Cum pertinacia, parva animi contentione. USUS: Pertinaciter illi infensus est, il est son mortel ennemi.

PERTĬNAX, ācis, omn. gen. Obstiné, opiniâtre, entêté; ferme, constant. SYN. Obstinatus, obfirmatus, pervicax. ADV. Valde. PHRAS. Pertinax est in sententia, il est obstiné dans son sentiment. Ille, ut præceps sortitus ingenium, pertinaciter adversus ista tendit; prava animi contentione provectus, negat sibi integrum de sententia decedere; obstinato unus animo resistit; contumax ille et ad repugnandum obstinatus perstat in sententia; pervicacis ad omnia, quæ agitat, animi nimiumque sui juris ac sententiæ est; obstinatione quadam sententiæ cum aliis pugnaciter certat; a sententia deduci nullius persuasu ac inductu potest. Cf. Obstinatus. USUS: Sermo lenis, non pertinax. Vicit tamen omnia pertinax virtus, sa vertu persévérante triompha pourtant de tout.

PERTĬNĔO, es, ŭi, ere, a. S’étendre, se répandre, appartenir à; se rapporter à, aboutir à. SYN. Permano, permeo, penetro. ADV. Magnopere ad dicendum, omnino nihil ad se, nunc certe, publice ad civitatem, valde ad rem, vehementer. USUS: Vis cœlestium corporum ad plantas pertinet. Vis per totum corpus pertinens. Nervi toto corpore pertinentes. DEUS pertinens per omnes naturas, per terras, per mare. Romani Imperii ditio ad Rhenum pertinet. Silva pertinet a flumine ad summas Alpes. Ad montes usque ea planities pertinet, s’étendre. Vulgo pertingit.

PERTĬNET, ŭit, ere, Concerner, regarder; appartenir. SYN. Attinet, spectat, attingit; partes meæ sunt, officium hoc præcipue meum est. PHRAS. Hoc ad me non pertinet, cela ne me regarde pas. Mea causa nihil eo facto contingitur; ejus rei culpa aut infamia me non attingit. Nihil istud ad me; mea res hic non agitur; mihi isthic neque seritur neque metitur. USUS: Intelligere quo quidvis pertineat. Summa illuc pertinet ut sciatis. Ea opinio eodem pertinet, recidit, revolvitur, cela revient au même. Pertinet hoc non modo ad dignitatem, sed ad salutem, cela concerne non seulement votre dignité, mais encore votre vie. Hoc ad me pertinet, cela m’appartient. Cf. Attinet, Munus, Officium.

PERTRACTĀTĬO, ōnis, f. Action de s’occuper de qqche, gouvernement, administration. SYN. Usus, evolutio. EPITH. Multa rerum publicarum. USUS: Multarum rerum pertractatione multa di cimus. Diligens Poetarum pertractatio, étude assidue des poètes.

PERTRACTO, as, avi, atum, are, a. Toucher, palper; appliquer son esprit, observer, étudier. SYN. Tracto, verso, pervolvo. ADV. Diligenter narrationem, mollius, penitus. USUS: Orator sensus mentesque hominum pertractare debet. Gesti negotii rationem diligenter et sæpe pertractare. Pertractare ea quæ rem continent, s’occuper de ce qui se rapporte au sujet. Cf. Tracto.

PERTUNDO, is, tūdi, tūsum, ere, a. Percer, trouer, creuser. USUS: Cave, ne quis crumenam pertundat, prends garde que quelque filou ne coupe ta bourse.

PERTURBĀTĒ, Confusément, pêle-mêle, sans ordre. SYN. Confuse.

PERTURBĀTĬO, ōnis, f. Trouble, désordre, confusion; passion, trouble de l’âme. SYN. Motus animi turbidus, affectio animi, confusio, fluctuatio animorum. )( Serenitas, consilium, judicium. EPITH. Brevis animi, diuturna, fœda, gravis ægritudinis, magna animi, opinabilis, tanta, vehementior, vitiosa, universa, voluntaria. Perturbationes cœlestes et maritimæ et terrenæ, hilariores, magnæ animi, moderatæ, naturales, rationis expertes, novæ, pestiferæ, tabificæ mentis, vitiosæ, voluntariæ. PHRAS. 1. Perturbationes animi compescendæ sunt, il faut réprimer ses passions. Opera danda, ut mens turbido animi motu semper vacet; ne condolescat, concupiscat, extimescat, efferatur lætitia; ne voluptate, libidine, metu, aut quavis alia animi ægrotatione jactetur; absint tabificæ mentis perturbationes, motus turbulenti jactationesque animorum incitatæ et impetu inconsiderato elatæ, rationem omnem repellentes. Sit animus vacuus, liber, solutus a gravibus illis concitationibus, tam inter se dissentientibus atque distractis. Frangendi sunt ac comprimendi motus illi turbidi iræ, cupiditatis, etc., contrarii inimicique rationis. Fervor ille concitatioque animi ac commotio, motus denique omnes rationi non obtemperantes coercendi ac reprimendi. Cf. Motus. 2. Magna est perturbatio temporum rerumque, les temps sont agités, tout est en révolution. Impeditissima sunt reipublicæ tempora; omnia sunt tumultus, timoris, fugæ plena; omnia divina humanaque jura permiscentur; magno in motu temporum, magna conversione rerum, magna confusione et perturbatione versamur. Quis est, qui non misceat in republica aliquid? qui has temporum inclinationes suis consiliis opportunas non ad patriæ perniciem convertat? USUS: 1. Perturbationes sunt turbidi animorum motus, aversi a ratione, inimici mentis vitæque tranquillæ. Nulli perturbationi animi aut fortunæ succumbere. Cavendum, ne in perturbationes exanimationesque incidamus. In maxima perturbatione sum, versor, jaceo. Magna perturbatione commotus sum. Impetu quodam animi et perturbatione potius quam consilio regi, incitari, obéir plutôt à un élan désordonné de l’âme qu’au jugement et à la raison. Sapiens omni perturbatione vacat. 2. Confusio, trouble, révolution. Quid est tumultus, nisi perturbatio reipublicæ? Cf. Turbidus.

PERTURBĀTRIX, trīcis, f. Celle qui trouble, perturbatrice.

PERTURBO, as, avi, atum, are, a. Troubler, bouleverser. SYN. Turbo, perturbationem affero, concito; misceo, permisceo, confundo. ADV. Valde, vehementius. PHRAS. Perturbatus est animo, il a l’esprit bouleversé. Confusus ex recenti morsu animi, nec lingua, nec mente consistit. Metu luctuque alienatus animus perturbatione succumbit; in maxima perturbatione est, versatur, jacet. Cf. Turbidus. USUS: Non me clamor tuus iste commovet aut perturbat. Civitas seditionibus perturbata. Perturbato ordine ætatum seu confuso, l’ordre des temps étant confondu, interverti. Cf. Turbo.

PĔRUNGO, is, nxi, nctum, ere, a. Enduire entièrement, frotter. SYN. Ungo. USUS: Corpora oleo perunxerunt, ils frottèrent d’huile tout le corps.

PĔRŪRO, is, ussi, ustum, ere, a. Brûler entièrement. USUS: Hominem perustum gloria magis magisque incendere, dévoré de l’amour de la gloire.

PERVĀDO, is, si, sum, ere, n. Arriver, venir; pénétrer, se répandre. SYN. Pervenio, permano. USUS: Ne quid in aures, quod noceat, possit pervadere. Rumor, fama, clamor urbem vel per urbem pervasit. Incendium per sata, tempestas per vineta pervasit. Ea opinio, is pavor omnium animos pervadit. Quaqua iter faceret, calamitas quædam pervadere videbatur.

PERVĂGĀTUS, a, um, Très répandu, très connu. SYN. Divulgatus, pervulgatus, vulgaris. USUS: In re tam clara, tam testata, tam illustri et pervagata. Vulgare, quotidianum, pervagatum. Res est notissima et pervagata. Cf. Notus, Rumor.

PERVĂGOR, aris, atus sum, ari, d. Aller çà et là, errer; s’étendre, se répandre. SYN. Erro. ADV. Similiter, longe et late. USUS: Lætitiæ, timores animos hominum pervagantur. Cf. Vagor.

PERVĔHO, is, xi, ctum, ere, a. Voiturer, transporter. SYN. Perduco, eveho. Cf. Veho.

PERVELLO, is, velli, ere, a. Molester, tourmenter. SYN. Vello, vellico.

PERVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n., nonnunquam a. Arriver à, parvenir à; atteindre, gagner. SYN. Devenio; pertineo, mano, permano, perducor, accedo. ADV. Commodius ad exitum, gradatim, mature, occulte ad, ocius ad suum, penitus in disputationem, proclivius in laudem, spisse, tum, tardius ad fructum laborum, volubiliter ad extremum. USUS: Non potui, quo contendebam, pervenire. Jacta in me convitia ad animum meum non pervenerunt. Sensus rei ad omnes non pertinuit, pervenit. Ad paucos licentia, culpa, infamia, pœna, pecunia pervenit. Virtus sine fortunæ præsidiis, labore et constantia, quo vult, pervenit. In laudem, ad exitum, ad fructum laborum pervenit. Cf. Venio.

PERVERSĒ, De travers; d’une manière vicieuse. SYN. Præpostere, perperam. USUS: Perverse beneficio, re aliqua abuti.

PERVERSĬTAS, ātis, f. Renversement; dépravation, perversité, dérèglement. SYN. Pravitas, improbitas. EPITH. Incredibilis hominum, magna, summa opinionum, tanta. USUS: Est incredibilis hominum perversitas, improbitas, amentia. Summa opinionum perversitas. Cf. Malitia.

PERVERSUS, a, um, Pervers, dépravé, vicieux. SYN. Pravus, improbus, præposterus. USUS: Strabonum perversi oculi. Perversa sapientia. Ludi contaminati, perversi, deformati. Cf. Malus, Improbus, Pravus.

PERVERTO, is, ti, sum, ere, a. Renverser, bouleverser, détruire. SYN. Inverto, subverto. USUS: Jura omnia divina et humana labefactare et pervertere. Omnia rapinis, incendiis, sacra inexpiabili scelere pervertere. Nunquam illo me opprimet consilio, nunquam artificio pervertet.

PERVESTĪGĀTĬO, ōnis, f. Investigation, recherche minutieuse. SYN. Inquisitio. EPITH. Diligentissima.

PERVESTĪGO, as, avi, atum, are, a. Chercher, épier, explorer. SYN. Invenio, reperio. Cf. Quæro.

PERVĬCĀCĬA, æ, f. Opiniâtreté, entêtement. SYN. Pertinacia.

PERVĬCAX, cācis, omn. gen. Ferme, obstiné; entêté. SYN. Durus, contentiosus, nulli cedens, contumax. Cf. Pertinax, Obstinatus.

PERVĬDĔO, es, vidi, vīsum, ere, a. Voir distinctement, voir tout. SYN. Video. ADV. Penitus.

PERVĬGĬLĀTĬO, ōnis, f. Veillée religieuse. SYN. Vigilia. EPITH. Nocturna.

PERVĬGĬLO, as, avi, atum, are, n. Veiller toute la nuit, passer la nuit blanche. SYN. Pernocto. Cf. Vigilo.

PERVINCO, is, vīci, victum, ere, n. et a. Vaincre complètement. SYN. Vinco.

PERVĬUS, a, um, Accessible, praticable, ouvert. SYN. Apertus. USUS: Transitiones perviæ, passages ouverts.

PERVŎLO, as, avi, atum, are, n. Traverser en volant, parcourir rapidement. ADV. Velocius. USUS: Decem horis nocturnis sex et quinquaginta millia passuum cisiis pervolavit, pendant la nuit, en dix heures, il a fait en voiture une course de cinquante six milles.

PERVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. Rouler, tourner; feuilleter, lire. SYN. Verso. USUS: TRANSL. Deinde ut in iis locis pervolvatur animus, se familiariser avec ces lieux communs, les étudier. Cf. Lego.

PERVŎLŪTO, as, avi, atum, are, a. Feuilleter, lire assidûment des livres. SYN. Pertracto, evolvo, voluto. Cf. Lego.

PERVULGĀTUS, a, um, Très ordinaire, très commun, banal; connu. SYN. Jactatus, pervagatus, vulgaris. USUS: Clarum, notum apud omnes, testatum, pervulgatum est. Cf. Notus.

PERVULGO, as, avi, atum, are, a. Communiquer au public, répandre, publier. SYN. Divulgo. USUS: Librum pervulgare, edere. In re tam clara, tam testata, tam abs te ipso pervulgata, à l’occasion d’un fait si clair, si attesté, si divulgué par vous-même.

PES, pĕdis, m. Pied. EPITH. Dexter, sinister, extremus. Pedes contaminati, durissimi, extremi, heroici, liberiores, medii, minuti, rudes, posteriores, primi et postremi. USUS: Pedibus iter facere, conficere, ingredi, ire, reverti, venire, aller, marcher à pied. Pedibus merere, stipendia facere, servir dans l’infanterie. Ad pedes desilire, se dare, mettre pied à terre, en parl. de la cavalerie. Ad pedes alicujus supplicem accedere, jacere, volutari, se abjicere, projicere, sternere, se jeter aux pieds de qqn. Pedibus flumen transmittere, passer une rivière à gué. Pedem conferre ac propius accedere, s’approcher. Pedem referre, reculer. Pedem in alieno solo ponere, se mêler de ce qui ne nous regarde pas. Trahantur per me pedibus ista, on peut bien, si l’on veut, traîner cela par les pieds, c. à d., qu’on bouleverse tout, je m’en soucie fort peu. Pede terram percutere, supplodere, frapper du pied la terre. Ex pedibus laborare, avoir la goutte. Pedum officio carere, être privé de l’usage des pieds. Pedem in Italia nullum video, qui non sit in illius potestate, il n’y a pas en Italie un pouce de terrain qui ne soit en son pouvoir. Pedem a te discessi nunquam, je ne vous ai jamais quitté. Hoc negotium, hæc oratio nec caput, nec pedes habet, cela n’a ni queue ni tête.

PESSŬLUS, i, m. Verrou, barre. USUS: Foribus obdere pessulum.

PESSUMDO, as, dĕdi, dătum, dăre, a. Ruiner, détruire, anéantir. SYN. Protero, conculco. Cf. Perdo, Destruo, Everto.

PESTĬFER, ĕra, ĕrum, Pestilentiel. SYN. Perniciosus. )( Salutaris. USUS: A pestiferis, nocentibus, funestis rebus refugere.

PESTĬFĔRE, D’une manière ruineuse, désastreuse. SYN. Perniciose.

PESTĬLENS, entis, omn. gen. Empesté, insalubre, malsain. SYN. Pestifer. )( Salubris. USUS: Locus pestilens cœloque calamitosus. Annus pestilentissimus.

PESTĬLENTĬA, æ, f. Peste, contagion, épidémie. )( Salubritas. PHRAS. Pestilentia tum gravissime sæviebat, la peste sévissait alors d’une manière affreuse. Grave tempus, annusque pestilens erat urbi agrisque; pestilentia gravissime laboratum erat; annus erat gravissimus, ac pestilentissimus; annus erat fœdus intemperie cœli maximeque pestifer; sæviebat tum pestilentiæ vis maxime; gravis eo anno inciderat pestilentia; multiplici clade fœdatus erat annus, urbem agrosque urente pestilentia, exorta pestilentia fœda homini, fœda pecori; contagio vulgabat morbos, urbs assiduis exhausta funeribus, multæ et claræ lugubres domus; urbs tota gravi pestilentia conflictabatur; flagrabat pestilentia urbs tota; annum illum pestilentia infamem mors multorum fecerat; vis pestilentiæ ingens urbem depasta, depopulata erat; multus eo anno mortales pestilentia absumpsit, consumpsit. USUS: Abiit de loco pestilentia, sed me non attigit. Ager propter pestilentiam vastus atque desertus.

PESTIS, is, f. Fléau, peste, ruine, malheur. SYN. Pernicies. EPITH. Adulta, calamitosa, capitalis, communis, detestabilis, funesta reipubl., immanis, importuna, magna, mala, miserrima, nefaria, perniciosa, præsens, tetra, horribilis et infesta. Pestes anxiæ, naturales, nefariæ, publicæ sociorum, reliquæ. USUS: Nulla tam detestabilis pestis est, quæ non homini ab homine nascatur. Pestem alicui ac perniciem machinari, afferre, importare, préparer la perte de qqn. Pestem a republica depellere, avertere, éloigner un fléau de la république. Pestem eam civitatis comprimere, reprimere, exsecare, exstinguere, arrêter, empêcher les fléaux qui menacent l’État. Pestis ac pernicies civitatis; funesta reipublicæ pestis; illa furia ac pestis patriæ, furie, fléau de la patrie. Pestes hominum laude aliena dolentium, personnes fort dangereuses que le mérite d’autrui afflige.

PĔTĂSĀTUS, a, um, Coiffé d’un pétase. SYN. Petaso tectus.

PĔTĂSUS, i, m. Pétase, chapeau à larges bords pour les voyages. SYN. Latus pileus, capitis tegmen.

PĔTĪTĬO, ōnis, f. Demande, brigue, candidature. SYN. Rogatio, rogatus, preces. EPITH. Aliena, angusta, apta, extraordinaria, integra, plena pompæ, illustris, splendida, popularis, tota. USUS: 1. Petitionem consulatus adornare. Petitionem alicujus oppugnare. 2. Percussio, ictus, conjectio teli, attaque, assaut, coup. Has petitiones ita conjectas, ut vitari non posse viderentur, parva corporis declinatione effugi, elusi, ces coups, dirigés de telle sorte qu’il paraissait impossible de les éviter, je les ai esquivés par un léger mouvement.

PĔTĪTOR, ŏris, m. Candidat; demandeur. SYN. Actor, ambiens. EPITH. Bonus. USUS: Personam petitoris suscipere, accusatoris deponere, prendre le rôle de plaignant (au civil), et quitter celui d’accusateur (au criminel).

PĔTO, is, īvi vel ĭi, ītum, ere, a. Demander, réclamer. SYN. Posco, postulo, contendo, exposco, flagito, imploro. ADV. Æque, aliunde copiam dicendi, alte proœmium, altius initium rei, amantissime, aperte exercitum, assidue, diligenter, audacter, blandius, breviter, contra, deinceps magistratum, diligentius quid, etiam atque etiam, majorem in modum peto et contendo. Jam pridem, imprudenter, magnopere, maximo opere, necessario, negligenter ædilitatem, nominatim tribunatum, ordinatim honores, paulo quidem post, perspicue pacem, proxime consilium, prudentissime, similiter quid, summopere sapientiam, tamdiu nihil, valde, vehementer. USUS: 1. Singulari studio, majorem in modum a me petebat. A philosophia consolationem peto. Veniam, honorem petere. 2. Appeto, invado, attaquer, assaillir. Contumeliis, lapidibus, fraude, insidiis petere. Jugulum, sanguinem, vitam alicujus petere. 3. Quæro, prendre, chercher. Fugam petere. Fuga salutem petere. 4. Aliquo proficisci, prendre, choisir, (partir pour qqe lieu). Romam petere. Loca calidiora petere. Cf. Rogo.

PĔTRA, æ, f. * Pierre, rocher. SYN. Rupes.

PĔTŬLANS, antis, omn. gen. Gai; impertinent, pétulant. SYN. Protervus, audax. ADV. Effuse. PHRAS. Nihil illo juvene petulantius, ce jeune homme est rempli d’impudence. Nihil immodestius aut minus ingenuum; temerarii ac procacis adolescentis furor et protervitas frangi satis non potest. Effrenata juvenis licentia in gyrum rationis duci non potest; non minis, non blanditiis ad officium redigi se patitur. USUS: Petulans et furiosum dicendi genus, éloquence emportée, furibonde. Jocus illiberalis; petulans, obscœnus. Homo petulans et plane insanus. Cf. Audax.

PĔTŬLANTER, Sans retenue, impudemment. SYN. Licenter. USUS: Petulanter in aliquem invehi.

PĔTŬLANTĬA, æ, f. Audace, impudence. SYN. Procacitas, protervitas. )( Modestia, pudor. EPITH. Aperta, tolerabilis, inimicissima. USUS: Hinc pudor pugnat, inde petulantia et furor. In petulantiam incidere. Petulantiam alicujus frangere.

PĔTULCUS, a, um, Effronté. SYN. Lascivus.

PHĂLANX, gis, f. Phalange (corps de troupes disposées en carré et qui combattaient sur cinquante de front et seize de profondeur; en parl. phalange macédonienne). SYN. Agmen militare Macedonicum.

PHĂLĔRÆ, ārum, f. pl. Ornement, colliers. SYN. Equorum ornamenta. EPITH. Nobiles.

PHĂLĔRĀTUS, a, um, Orné de phalères. SYN. Phaleris ornatus.

PHANTĂSĬA, æ, f. Idée, pensée, conception. USUS: Ex impulsione extrinsecus oblata, quam phantasiam vocamus.

PHĂRĔTRA, æ, f. * Carquois.

PHARMĂCŎPŌLA, æ, m. Pharmacien; charlatan. SYN. Unguentarius. EPITH. Circumforaneus.

PHĂSĒLUS, i, m. et f. Faséole. TRANSL. Barque légère. SYN. Myoparo.

PHĬLŎLŎGĬA, æ, f. Passion pour les recherches et les travaux d’érudition. SYN. Studium vel amor sermonis.

PHĬLŎLŎGUS, i, m. Érudit, savant, littérateur. USUS: Homines nobiles, sed nullo modo philologi.

PHĬLŎSŎPHĬA, æ, f. La philosophie. SYN. Studium vel amor sapientiæ. EPITH. Acutior, antiqua, antiquissima nobilissimaque ars vitæ, commentatio mortis, cultura animi, frugifera et fructuosa, intima, magna, media, medicina animi, molesta, orba, patria et avita, referta, quædam procreatrix et quasi parens laudatarum artium, præpotens et gloriosa, similis alicujus, tota, vera, vera et antiqua, verissima, elegans, vetus, universa. PHRAS. 1. Velim philosophiæ studeas, je voudrais bien vous voir étudier la philosophie. Velim ad philosophiam animum adjungas; studium tuum applices, te conferas, philosophiæ operam des; studium dices. Velim, rerum humanarum atque etiam divinarum cognitionem studiose colas, toto pectore complectaris. Velim, te ad ejus studium scientiæ adjungas, unde nascitur atque alitur moderatio vitæ; unde omnis ordo ac tota recte vivendi ratio manat. Tu velim juris ac honestatis omnis parentem philosophiam, quanto poteris studio, complectare. Tu velim omnes animi vires ad sapientiæ studium conferas. 2. Philosophia utilissima ad res humanas scientia, la philosophie est une science très utile aux choses humaines. Philosophia omnium mater artium, donum et inventum deorum; laudandarum omnium artium parens et procreatrix; ars vitæ, mater omnium bene factorum ac dictorum; medicina animi, cultura animi, quæ vitia extrahit radicitus; officii et bene vivendi disciplina; commentatio mortis, miseriarum portus, quo bono nullum optabilius, neque præstantius datum est hominibus deorum munere et concessu. USUS: Triplex philosophia Platonis: Moralis, Physica, Dialectica. Studium sapientiæ, quæ philosophia dicitur.

PHĬLŎSŎPHĬCUS, a, um, Philosophique.

PHĬLŎSŎPHOR, aris, atus sum, ari, d. n. Philosopher, s’occuper de philosophie. SYN. Philosophiam colo. ADV. Ad extremum, omnino. USUS: Admirabili quodam ad philosophandum studio concitatus. Quum minime videbamur, tum maxime philosophabamur.

PHĬLŎSŎPHUS, i, m. Philosophe. SYN. Naturæ interpres, philosophiæ sectator, sapientiæ studium professus. EPITH. Elegantissimus omnium et eruditissimus, gravissimus, non ignobilis, imperiosus, magnus, mollis et languidus, enervatus, nobilissimus et clarissimus, prudentissimus, optimus, politissimus et acutissimus omnium, præstantissimus, severus, gravis, summus. Philosophi absoluti et perfecti, antiqui auctores rerum, non fabularum; non contentissimi, sed clari et acuti; minime contemnendi, discrepantes, vulgo imperiti et similes imperitorum, non inepti, minime mali, innumerabiles, satis acuti, minuti, nobilissimi longe atque principes, perfecti, plebeii, præstantissimi, superstitiosi et pene fanatici, veteres, voluptuarii. USUS: Inventa philosophorum. Philosophus is est, qui omnium rerum divinarum et humanarum causam naturamque noscit, omnem bene vivendi rationem tenet ac persequitur, le philosophe est l’homme qui s’applique à la connaissance des choses divines et humaines, qui raisonne et approfondit les secrets de la nature, qui étudie les principes de la morale et de la vertu.

PHYSĬCA, æ, vel PHYSICE, es, f. La physique, les sciences naturelles. SYN. Explicatio naturæ; investigatio naturæ.

PHYSĬCA, ōrum, n. pl. La physique, les sciences physiques. SYN. Res naturales.

PHYSĬCĒ, En physicien, à la manière des physiciens. SYN. Acute, physicorum more.

PHYSĬCUS, i, m. Physicien, naturaliste. SYN. Speculator venatorque naturæ, qui se ad investigationem naturæ totum contulit. EPITH. Politior, obscurus.

PHYSĬOGNŌMON, i, m. Celui qui juge du caractère de qqn d’après sa physionomie. USUS: Physiognomon profitetur se hominum mores naturasque ex corpore, oculis, fronte, vultu pernoscere.

PHYSĬŎLŎGĬA, æ, f. Les sciences naturelles, la physique. SYN. Naturæ ratio. EPITH. Tota.

PĬĀCŬLĀRIS, e, gen. com. Expiatoire. SYN. Quod ad expiandum peccatum pertinet. USUS: Sacrificia piacularia. Egone ob tuam stultitiam piacularis fiam?

PĬĀCŬLUM, i, n. Sacrifice expiatoire, expiation. USUS: Porco piaculum pati. Piaculum committere. Aliquem alienæ iræ piacula dedere, sacrifier qqn à la colère d’autrui.

PICTOR, ōris, m. Peintre. EPITH. Summus, malus. USUS: Protogenes perfectus pictor. Cf. Pingo.

PICTURA, æ, f. Tableau, peinture. SYN. Tabula. EPITH. Antiquissima, non egregia, vetustate evanescens, nobilis, placidissima, textilis, vetus. Picturæ egregiæ, novæ, veteres. USUS: In picturis alios horrida, inculta, abdita, opaca; alios nitida, læta, collustrata delectant.

PĬĒ, Pieusement, religieusement, saintement. SYN. Religiose, sancte. )( Scelerate. USUS: Memoriam mei pie inviolateque servato.

PĬĔTAS, ātis, f. Accomplissement des devoirs envers les dieux, les père et mère; piété, affection, religion. EPITH. Clara et in omnibus grata; commemorabilis, divina, eximia, immunis, incredibilis, insignis, jucunda, magna, mira, nimia, par, præsens, singularis, summa, tacita. USUS: Pietas est justitia erga DEUM et parentes, la piété, c’est la justice envers DIEU et les parents. Pietas est, per quam sanguine conjunctis officium et diligens tribuitur cultus. Pietas, sanctitas, religio. Vir summa pietate. Pietatem præstare alteri. Pietate pectora omnium imbuit. Vultu sæpe læditur pietas, souvent un regard suffit pour blesser la piété filiale. Pietas fundamentum omnium virtutum, DEUM placatum efficit. Gravissimum pietatis nomen.

PĬGER, ra, rum, Paresseux, inactif, indolent. SYN. Segnis ad aliquid agendum. PHRAS. Pigerrimus est, il est très paresseux. Nihil illo homine pigrius, nihil remissius; inertissimæ segnitiæ homo. Somni plenus, cessator, natura socors et negligens; ventri deditus et somno; bonum otium socordia atque desidia conterit; mollitia diffluit ac inertia; otio hebescit et languet; cessator ignavissimus et qui metu laboris obtorpescat; languori deditus et desidæ; in socordiam effusus; is est, in cujus vultu pigritia desperatioque meliorum emineat, atque adeo anima ipsa esse oneri videatur; deses est ac ignavus, et qui operi ac negotio indormire facile soleat; desidem otio dimittit animum; ignaviæ se dedit; languori se totum dat, dedit; fugiens laboris, in otio consenescit; otio ac ignavia marcescit; pigritia tabescit. Cf. Otium. USUS: Ad litteras scribendas pigerrimus.

PĬGET, gŭit, ere, imp. Être fâché, éprouver du regret. SYN. Tædet, pœnitet. USUS: Me non solum piget stultitiæ tuæ, sed etiam pudet, votre sottise me fait peine et honte tout à la fois. Inductus ad pigendum, excité au regret. Cf. Tædet, Pœnitet.

PIGMENTĀRĬUS, ĭi, m. Marchand de couleurs, de fard; parfumeur.

PIGMENTUM, i, n. Fard, couleur. SYN. Fucus, color, ornatus. USUS: Sententiæ sine fuco et pigmento puerili, pensées sans fard et sans vains ornements. Pigmentum aspergere. Cf. Fucus.

PIGNĔRĀTOR, ōris, m. Celui qui se fait donner des gages.

PIGNĔROR, aris, atus sum, ari, d. a. S’approprier qqche, en faire sa propriété. SYN. Pignus aufero, fiduciam accipio. USUS: Mars fortissimum quemque ex acie pignerari solet, Mars prend ou choisit les plus braves comme gage, comme prix de ses faveurs.

PIGNUS, ŏris, n. Gage, nantissement; caution. SYN. Fiducia, hypotheca; obses. EPITH. Magna et multa. PHRAS. 1. Librum pro pignore do, je donne ce livre en gage. Pignus do librum hunc; pro pignore trado; pignore do, pono, oppono, oppignero. 2. Pignus accipio, je reçois le gage. Pignus capio librum; pignus aufero, accipio; fiduciam capio; vadem prædemque habeo virtutem rerum quas gessistis; pigneror librum, etc. USUS: Pignora cædere. Pignoribus cogere. Multis magnisque pignoribus me sibi obligatum tenet.

PĬGRĬTĬA, æ, f. Répugnance, lenteur, paresse. SYN. Ignavia, inertia, negligentia. USUS: Pigritia metus est consequentis laboris, la paresse est la crainte d’un travail qui nous attend. Pigritiæ se dedere. Pigritia tabescere. Cf. Ignavia, Otium, Piger, Negligentia.

PĬGROR, aris, atus sum, ari, d. Hésiter, tarder, être paresseux. SYN. Gravo. USUS: Scribere ne pigreris, ne négligez pas de m’écrire.

PĬLA, æ, f. Paume, balle à jouer. USUS: Pila, tali, tesseræ. Pila ludere; pilam retorquere.

PĪLENTUM, i, n. * Char suspendu, carrosse pour les dames romaines. Vehiculi genus.

PĪLĔUS, i, m. * Bonnet de laine que l’on donnait aux esclaves en les affranchissant. SYN. Tegmen capitis. USUS: Servi ad pileum, seu libertatem vocati.

PĬLŌSUS, a, um, Couvert de poils, velu.

PĬLUM, i, n. Javelot. Genus teli. USUS: Sparorum pilorumque multitudo.

PĬLUS, i, m. Poil. USUS: Vallo pilorum munitæ palpebræ.

PINGO, is, nxi, ctum, ere, a., Peindre, broder. SYN. Pictura exprimo. ADV. Bene, egregie, varie locum, præclare, pulcherrime. PHRAS. 1. Apelles Veneris caput elegantissime pinxit, Apelles peignit une tête magnifique de Vénus. Singulari expressit atque exornavit artificio, politissima arte perfecit; coloribus illustravit, effinxit, adumbravit. 2. Pingendi artifex erat egregius, c’était un peintre distingué. Pictor erat egregius; pingendi arte præstantissimus; penicillo nihil non imitabatur felicissime; naturam ipsam non modo adæquare, sed etiam superare pingendi artificio videbatur. In adumbranda cujuscumque rei specie et forma nemini secundus erat. 3. Hominem ad vivum depinxit, il le peignit au vif. Veri ac spirantis vultus speciem effinxit, expressit; ex vero vultum hominis reddidit; imaginem dedit ad nativi oris formam mirifice expressam; effigiem ad germanam.

PINGUIS, e, gen. com. Gras, épais. SYN. Opimus, crassus; rudis. PHRAS. Pinguis est, il est gras. Habitus corporis illi opimus est; is est, cui sagina feliciter cesserit; vasta homini corporis obesi moles, parque abdomini inexpleto. USUS: Thebis crassum cœlum, itaque Thebani pingues et valentes, à Thèbes l’air est épais, aussi les Thébains sont-ils gras et forts. Pingui Minerva aliquid facere, faire qqche d’une manière simple, grossière, sans art. (PROV.)

PINNA, æ, f. Plume; créneau. SYN. Penna. EPITH. Patula.

PINNĀTUS, a, um, Qui a des plumes, emplumé, ailé. SYN. Pennatus, penniger.

PINSO, is, si vel sŭi, pistum, pinsum et pinsĭtum, ere, a. * Broyer, piler.

PĬO, as, avi, atum, are, a. Adoucir, rendre propice par des sacrifices expiatoires. SYN. Expio. USUS: Ostenta piare. Cf. Expio.

PĪRĀTA, æ, m. Pirate, corsaire. SYN. Prædo; latrociniis maritimis infamis; qui piraticam facit, prædas maritimas agit, maritimis excursionibus littora populatur, piraticam exercet; gens navigiorum spoliis quæstuosa, piratæ. EPITH. Barbarus, consceleratus, nefarius, nobilissimus. USUS: Pirata non est ex perduellium numero definitus, sed communis hostis omnium.

PĪRĀTĬCA, æ, f. * Piraterie. USUS: Necessitate coactus piraticam fecit.

PĪRĀTĬCUS, a, um, De pirate, de corsaire.

PISCĀTOR, ōris, m. Pêcheur. USUS: Piscatores ad se convocat.

PISCĀTŌRĬUS, a, um, De pêche, de pêcheur. USUS: Navis piscatoria.

PISCĀTŬS, ūs, m. Pêche. USUS: Hic piscatus mihi lepide evenit.

PISCĪNA, æ, f. Vivier; bassin pour se baigner, bain. USUS: Piscina publica.

PISCĪNĀRĬUS, ĭi, m. Celui qui a des viviers. SYN. Qui piscinis delectatur.

PISCIS, is, m. Poisson. EPITH. Squammosi. USUS: Pisces hamo capiuntur. Quot genera, quam disparia piscium, partim submersorum, partim fluitantium, partim ad saxa nativis testis inhærentium!

PISCOR, aris, atus sum, ari, d. n. Pêcher. SYN. Piscatu me oblecto.

PISCŬLENTUS, a, um, Poissonneux.

PISTOR, ōris, m. Meunier; boulanger. SYN. Qui panes conficit.

PISTRĪNUM, i, n. Moulin. SYN. Locus ubi frumentum tunditur mola versatili. USUS: Aliquem in pistrinum contrudere, compingere, dare, dedere tradere, envoyer au moulin, en parl. des esclaves paresseux et méchants qui devaient tourner la meule.

PĪTŬĪTA, æ, f. Humeur au corps, pituite, coryza. USUS: Cum pituita, aut bilis redundat in corpore, quand il y a abondance d’humeur pituitaire.

PĪTŬĪTŌSUS, a, um, Pituiteux, plein d’humeurs. )( Exsiccatus, aridus. USUS: In aliis locis sunt homines pituitosi et quasi redundantes, in aliis aridi atque exsiccati.

PĬUS, a, um, Pieux, religieux. SYN. Qui pietatem colit, religiosus. PHRAS. Non satis pius es, vous n’êtes pas assez pieux. Sunt qui pietatem in te desiderent majorem; non eam pietatem, religionem, quæ DEO debetur, præstas; minus religiose, quam conveniat, sacris operam das; abest a te pietatis ille ardor, quem divini cultus ratio a nobis postulat; parum pie in iis versaris, quæ ad religiosum Numinis cultum pertinent. Cf. Probus, Religiosus, Pietas. USUS: Ne pius quidem sine scelere esse potuit Orestes.

PIX, pĭcis, f. * Poix. EPITH. Liquida.

PLĀCĀBĬLĬS, e, gen. com. Qu’on apaise facilement. SYN. Exorabilis. USUS: Placabilem se præbere et æquum.

PLĀCĀBĬLĬTAS, ātis, f. Clémence, indulgence. SYN. Clementia, lenitas, mansuetudo. USUS: Nihil magno viro dignius placabilitate.

PLĀCĀTĒ, Avec calme, tranquillement. SYN. Sedate, placide, patienter, humaniter, remisse. USUS: Omnia placate et moderate feramus.

PLĀCĀTĬO, ōnis, f. Action d’apaiser, de fléchir. SYN. Pax, tranquillitas. EPITH. Tanta deorum. USUS: Perturbatio animorum placatione abluatur. Placatione deorum pestis avertenda est.

PLĀCĀTUS, a, um, Calme, apaisé, tranquille, doux. SYN. Pacatus, tranquillus, quietus. )( Iratus, turbulentus. USUS: Homo in aliquem mitis et placatus.

PLĂCĔO, es, cŭi vel cĭtus sum, cĭtum, ere, n. Plaire, être agréable à qqn. SYN. Non displiceo, satisfacio, arrideo; jucundum est, videtur, probatur, cordi est. )( Displiceo. ADV. Admodum, constanter, egregie, perpetuo, plane, prorsus, recte, valde, vehementer. PHRAS. Placuere mihi multum quas ad me dedisti litteræ, vos lettres m’ont été fort agréables. Mihi perjucundæ fuere; maximopere oblectarunt; maxime jucundæ acciderunt mihi; vehementer mihi probabantur; mirificam ex litteris tuis voluptatem cepi; plane mei stomachi fuere; ut perfectæ epistolæ speciem adamavi tuas litteras; devorabam epistolam tuam, ita arrisit; tam grata fuit, quam quæ gratissima; multum te amo, quod ita scripseris; non parum voluptatis præbuere tuæ mihi litteræ. Cf. Gratus. USUS: Scribe quid tibi de ea re placeat. Senatui placuit Cæsarem proficisci. Nunquam mihi minus ac heri placui.

PLĂCET, cŭit, cĭtum est, cere, imp. Quelqu’un est d’avis, trouve bon, juge à propos ou convenable; ordonner, décider. SYN. Scitum est. USUS: Non placet Stoicis. De Provinciis ita placitum est, ut Pompeius mitteretur, sur la question des provinces, on décida qu’on y enverrait Pompée.

PLĂCĬDĒ, Doucement, paisiblement. SYN. Leniter, pacate. USUS: Placide ac sedate dolorem ferre.

PLĂCĬDUS, a, um, Doux, calme, paisible, tranquille. SYN. Pacatus, tranquillus. USUS: Semper in animo sapientis placidissimam esse pacem, etc. Oratione placida, submissa, leni. Ex irato placidum et mollem aliquem reddere. Cf. Tranquillus.

PLĀCO, as, avi, atum, are, a. Apaiser, calmer, adoucir. SYN. Lenio, mitigo, placatum efficio, reconcilio, expio, procuro. )( Ulciscor. ADV. Aliquando. PHRAS. 1. Placavi hominem facile, j’ai apaisé facilement cet homme. Iram hominis mollire, animum hominis permulcere perfacile fuit. Nullo negotio effectum est, ut ira homini defervesceret; iram hominis facile repressi; nihil laboris erat mollire hominis animum. Cf. Reconcilio. 2. Prima cura erat placare Deos, le premier soin était de fléchir les dieux. Pacem DEUM cæsa hostia adorare; ea, quæ ad pacem DEUM pertinent, sacris perpetratis, rite peragere; Divinum Numen sceleribus violatum precibus placare. Cf. Lenio, Gratia. USUS: Animos concordia placare. Odia improborum, iras judicum placare.

1. PLĀGA, æ, f. Coup, blessure. SYN. Vulnus. USUS: Plagam alicui imponere, injicere, infligere, facere. Plagam accipere.

2. PLĂGA, æ, f. (sæpius plur.) Filets ou toile pour la chasse; filet, piége, panneau. SYN. Rete, laquei. EPITH. Gravissimæ, majores. USUS: 1. Si ex his laqueis te explicueris, in illas plagas incides. Tendere, texere plagas. Conjicere aliquem in suas plagas. 2. Regio, contrée, région, espace. Cœli plagas scrutari, explorer les espaces célestes.

PLĂGĬĀRĬUS, ĭi, m. Marchand ou voleur d’hommes, plagiaire. SYN. Qui liberum hominem, aut etiam servum nesciente domino vendit, emit, avertit.

PLĂGĬUM, ĭi, n. Vol d’hommes, plagiat.

PLĀNĒ, Nettement, franchement; tout à fait, entièrement. SYN. Clare, aperte, perspicue; omnino, prorsus. USUS: Perfecte planeque eruditus. Res penitus perspectæ planeque cognitæ. Cf. Omnino.

PLĂNĒTA, æ, f. Astre errant, planète. SYN. Stellæ errantes.

PLANGO, is, nxi, nctum, ere, a. Frapper, battre; se désoler, s’abandonner au désespoir. SYN. Tundo, percutio; ploro, defleo. USUS: Littora procellæ plangunt. Cf. Lacrima.

PLANGOR, ōris, m. Transports de douleur, gémissements, lamentations. SYN. Ejulatus, ploratus. USUS: Plangore et lamentatione opplevere forum. Cf. Lamentatio.

PLĀNĬTĬES, ei, f. Plaine. SYN. Campus, æquor. PHRAS. Planities ampla, vaste plaine. Campestris regio, in qua ne stirpes quidem operiant solum, et liber prospectus oculorum ad ea etiam, quæ procul recessere, permittitur; intermissa collibus planities; sub radicibus montium spatiosa planities procumbit; laxant se montium sinus, et majus spatium aperiunt. In æqua ubi descenditur, velut vasti maris, sic immensa panditur planities, ut subjectos campos terminare oculis haud facile queas. Montes inter vasta porrigitur planities. USUS: In summo est æquata agri planities.

PLANTA, æ, f. Plant, rejeton, bouture. SYN. Surculus, stirps. USUS: Malleoli, plantæ, sarmenta, vites, traduces, propagines.

PLĀNUS, a, um, Plan, plat, égal. SYN. Æquus, æquabilis. )( Montosus, præceps. USUS: 1. Capua planissimo in loco explicata. Quid tam planum quam mare? 2. Apertus, intelligible, clair, évident. Id objicis, quod planum facere non possis. Oratio plana et evidens.

PLĂTĂNUS, i, f. Platane. Arboris genus umbriferæ et patulis ramis diffusæ.

PLĂTĒA, æ, f. Large rue, place publique. EPITH. Ampla, frequens. USUS: In hac platea habitat.

PLAUDO, is, si, sum, ere, a. et n. Battre des mains, applaudir; donner son approbation, être favorable à. SYN. Approbo, assentior, plausum alicui do vel tribuo. ADV. Valde, effuse. USUS: Omnes ei effuse plausere.

PLAUSTRUM, i, n. Chariot, charrette. SYN. Currus.

PLAUSŬS, ūs, m. Applaudissement, battement des mains en signe d’approbation. SYN. Applausus, admurmuratio; vox, clamor, index lætitiæ; judicium, testimonium, studium populi aut spectatorum. )( Plangor. EPITH. Æquabilis, facetus, incredibilis, infinitus, magnus, multiplex, perpetuus, popularis, similis. PHRAS. Cum plausu dixit, il parla et fut applaudi. Magno plausu accepta est ejus oratio; dicentem consecutus est strepitus et grata concionis admurmuratio; omnes orationem ejus plausu prosecuti sunt. USUS: Plausum quærere, captare, rechercher les applaudissements. Plausum alicui dare, tribuere, impertiri, applaudir. Emoritur, refrigescit pristinus illi plausus.

PLĒBĒCŬLA, æ, f. Le petit ou menu peuple, la plèbe, la populace. SYN. Plebs, vulgus.

PLĒBĒIUS, a, um, Relatif au peuple, aux plébeiens, plébeien. )( Patritius. EPITH. Importunus. PHRAS. Plebeii maxime ex pestilentia sunt mortui, ce fut surtout chez les plébeiens que la peste fit des ravages. Per ignota capita evagata vis morbi est; sordidissimus quisque opportunior cladi fuit, quam pestilentia civibus intulit. Infimum genus hominum, turba obscuris certius a pestilentia periculum adiit. Cf. Ignobilis. USUS: Plebeio sermone uti. De plebeia fæce sellulariorum. Cf. Plebs, Vilis.

PLĒBĬCŎLA, æ, m. Flatteur, courtisan du peuple, démagogue. SYN. Qui plebem colit, qui plebi servit. USUS: Pro truci insectatore plebis, repente plebicola atque omnis auræ popularis captator evasit.

PLĒBISCĪTUM, i, n. Plébiscite. SYN. Populi scitum, tribunitia, rogatio. USUS: Plebiscito vetare fieri aliquid. Hoc plebiscitum est? hæc lex? hæc rogatio?

PLEBS, plēbis, f. Le bas peuple, la populace, la plèbe. SYN. Plebes, vulgus, turba, infima multitudo, infima fæx populi, misera plebecula. )( Optimates. EPITH. Aliena, infima, optima atque modestissima, orba tribunis, suspensa et incerta, urbana et perdita, USUS: Plebs suspensa et incerta, orba tribunis. Cf. Plebeius.

PLECTO, is, ere, a. Punir, châtier. SYN. Punio, in aliquem animadverto, pœnas peto. USUS: In suo quisque vitio plectatur, vis capite, avaritia mulcta, honoris cupiditas ignominia sanciatur. Culpa plectatur sine invidia. Cf. Punio.

PLECTRUM, i, n. Petite verge d’ivoire pour toucher les cordes de la lyre. SYN. Instrumentum, quo citharœdi chordas lyræ feriunt.

PLĒNĒ, Pleinement, entièrement, richement. SYN. Plane, perfecte, cumulate. USUS: Homo non plene sapiens et perfecte.

PLĒNĬTŪDO, ĭnis, f. * Plénitude.

PLĒNUS, a, um, Plein, rempli de qqche. SYN. Refertus, confertus, completus, repletus, oppletus, cumulatus, redundans, affluens; frequens, frequentatus; integer, perfectus. )( Jejunus, imminutus, exilis. PHRAS. Militum plena sunt omnia, tout est plein de soldats. Urbes militibus complentur, onerantur; referta militibus omnia et inundata; nulla regionis pars a militibus vacua; nullum in provincia oppidum, nulla in oppidis domus militaribus præsidiis non obsessa; omni in loco præsidia sunt posita; deposita sunt per omnia urbis loca firma militum præsidia; imposita ubique oppidis præsidia; præsidia in urbes collocata; oppida omnia præsidiis militaribus sunt occupata, firmata; præsidiis loca urbis omnia tenentur. USUS: Homo vini plenus. Plenum et confertum ornamentis dicendi genus. Ratio belli gerendi plena fidei et pietatis. Pleno ore laudare aliquem.

PLĒRĪQUE, æque, aque, adj. La plupart. SYN. Major pars, plerique omnes, presque tous.

PLĒRUMQUE, Le plus souvent, la plupart du temps. SYN. Magna vel majori ex parte; majore parte; majorem partem; maximam vel magnam partem, persæpe, fere; multo maxima ex parte; ex parte magna, ex majori parte. )( Nonnunquam, raro. USUS: Fortuita sunt, quæ plerumque, non semper eveniunt. Cf. Fere.

PLŌRĀTŬS, ūs, m. Cris, plainte, pleurs, larmes. SYN. Planctus, ejulatus. EPITH. Virginalis, turpissimus. USUS: Ploratum edere Cf. Gemo.

PLŌRO, as, avi, atum, are, 1. n. Se plaindre, se lamenter. 2. a. Pleurer, déplorer qqche. SYN. Ploratum edo. USUS: Senatum plorare et supplicare prohibuerunt. Cf. Gemo, Lacrimor.

PLŬIT, ēbat, it, imp. Pleuvoir. SYN. Imber effluit, funditur. ADV. Sane. PHRAS. Vehementer pluit, il pleut à verse. Procellæ largum imbrem excussere; imber torrentis modo effusus est maximus; denso operuit campum nimbo fœda tempestas; nubes sollicitata procella imbrem dedit, effudit; sollicitatis procella nubibus densus imbre in terram demittitur. Cf. Pluvia. USUS: Sanguinem pluisse senatui renuntiatum est, qu’il avait plu du sang.

PLŪMA, æ, f. Plume, duvet. EPITH. Rutila, versicolor. USUS: Pluma aut folio facilius movetur.

PLŪMĀTUS, a, um, Emplumé. SYN. Pinnatus.

PLUMBĔUS, a, um, De plomb. USUS: Homo in physicis plane plumbeus, cet homme est d’une ignorance complète, crasse, en sciences naturelles. Illum plumbeo gladio jugulavit, avec une épée de plomb, (un sabre de bois).

PLUMBUM, i, n. * Plomb, métal. Metalli genus.

PLŪMĔUS, a, um, De plume. SYN. Plumis refertus. USUS: Collocemus in culcita plumea, lit de plume, couette.

PLŪRĬMUM, Une grande quantité de, beaucoup de. SYN. Multum. )( Minimum. USUS: Plurimum ingenio tribuo longeque plurimum industriæ.

PLUS, plūris, n. Plus, plus de, davantage. SYN. Magis, amplius, ultra, præter. PHRAS. 1. Nolo tibi pluribus molestus esse, je ne veux pas vous être plus à charge. Non progrediar longius; non plus negotii facessam. Non exsequar rem uberius; non excedam modum; non fatigabo te supra quam velis. Nimio jam multo plus te detineo, alias de tota re agam abundantius. Cf. Breviter. 2. Plus etiam faciam quam exspectes, je ferai encore plus que vous n’attendez. Exspectationem tuam mea diligentia vincet. Plus quam pro virili parte oneris ac muneris suscipiam. Paulo etiam longius, quam officii fines postulent, progrediar. Plus quam pro virili parte adnitar. Amplius etiam, quam officii ratio postulet a me exspecta. Plus etiam, quam pars virilis postulat, oneris subibo; supra vires se extendet mea industria. USUS: Plus, plusque te in dies diligo, je vous aime de plus en plus. Nunquam Romæ plus triduo fui. Tantumdem et plus etiam nunc vales gratia. Quæso ne plus sit annua provincia, je vous en prie, que je ne garde pas ma province plus d’un an. Annos sexaginta natus aut plus eo, ou plus. Plus hostium fuga, quam prœlium absumpsit.

PLUSQUAM, Plusque. SYN. Supra quam; ultra quam; amplius.

PLŬTĔUS, i, m. * Mantelet, toit de défense, parapet. Machinæ bellicæ genus.

PLŬVĬA, æ, f. Pluie. SYN. Imber, cœlestes aquæ. PHRAS. 1. Pluvia erat maxima, la pluie était torrentielle. Repente ingentibus procellis effusus est imber; ingenti fragore cœli procella effusa est; nimbus cum fragore cœli decidens repente obstrepebat; imber ingens grandine mistus omnia turbarat. Procella ingens imbrem vix sub tectis tolerabilem effudit. Imber violentius quam alias fusus campos lubricos fecit. Tanta vis aquæ dejecta fuerat, tanta repente cœlo missa vis aquæ, ut itinera abrumperet. 2. Assiduæ erant pluviæ, les pluies étaient continuelles. Magnos et assiduos imbres habebamus. Imbres continui, campis omnibus inundantes, iter prope intercluserant. Aer concretus in nubes cogebatur humoremque colligens terram augebat imbribus. Tanta erat continuatio imbrium, ut campi nimbo obruti, cœlestibus aquis restagnarent. USUS: Equidem etiam pluvias metuo, si prognostica nostra vera sunt: ranæ enim ῥητορεύουσιν, pour moi je crains les pluies, si nos pronostics ne sont pas trompeurs, car les grenouilles pérorent à leur façon (coassent). Cf. Pluit.

PLŬVĬĀLIS, e, gen. com. De pluie, pluvieux, qui amène la pluie. USUS: Venti pluviales.

PLŬVĬUS, a, um, De pluie, pluvieux. USUS: Aqua pluvia arceatur.

PŌCŬLENTUS, a, um, Potable. SYN. Quod in potum sumi potest. USUS: Ea pars oris, qua esculentis et poculentis iter natura patefecit.

PŌCŬLUM, i, n. Vase à boire, coupe. SYN. Scyphus. EPITH. Exhaustum, mortiferum, aureum, frequens, immane, magnum, minutum, rorans, non pauca. USUS: Poculorum magnitudine bibendoque cunctos Græci superant. Poscunt majoribus poculis (scil. bibere), demandent à boire dans des coupes plus grandes.

PŎDĂGRA, æ, f. Goutte aux pieds. SYN. Dolor artuum, dolores pedum. PHRAS. Podagra laborat, il a la goutte. Podagræ doloribus ardet maximis; ex pedibus laborat; articulorum dolores habet maximos; podagræ doloribus cruciatur maximis; pedum doloribus afficitur maximis, qui nihil omnino remittunt. USUS: Cum podagræ doloribus arderet.

PŎĒMA, ătis, n. Poëme, pièce de vers. EPITH. Electum, recens. USUS: Poema facere, componere, condere.

PŒNA, æ, f. Peine, châtiment; souffrance, incommodité. SYN. Supplicium, animadversio, mulcta; damnum, incommodum. )( Prœmium, beneficium, commodum. EPITH. Acerbissima, certa edicti, communis, crudelis, digna scelere alicujus, divina, humana, dulcior, gravis, iniqua, injusta, insignis, justa, legitima, maxima, levior, nimis magna, minor, nova, par, præsens, recens, sempiterna, singularis, tanta, tardior, tristis. Pœnæ certissimæ, dispares, justæ et graves, patriæ, præpetes, seræ sed justæ tamen ac debitæ. PHRAS. 1. DEUS graves pœnas de perjuris sumet, DIEU punira cruellement les parjures. Graves de perjuris pœnas expetet, petet, repetet; perjuris graves pœnas irrogabit; gravibus pœnis perjuros afficiet, perjuros gravibus suppliciis addicet; perjurium gravi supplicio vindicabit; de perjuris grave supplicium sumet; perjuros gravi pœna mulctabit. Cf. Punio, Supplicium. 2. Perjuri graves pœnas subibunt, les parjures seront sévèrement châtiés. Pœnas dabunt, luent, ferent, sustinebunt gravissimas; pœnas DEO solvent, pendent, dependent gravissimas; gravissimas ad pœnas et supplicia trahentur, rapientur; pœnas dabunt, capient, suscipient gravissimas. 3. In transfugas gravis pœna constituta est, on a édicte un grave châtiment contre les transfuges. Pœna statuta, comparata est; supplicium grave constitutum, inventum, excogitatum, exquisitum est. 4. Non eris liber a pœna, vous n’éviterez pas la peine. In pœna eris; in pœnis hærebis; pœnam non effugies; e pœna non elaberis; pœna non liberaberis; pœnam persolves integram; supplicium non condonabitur, non remittetur. Cf. Impunitus. USUS: Pœnas persequi judicio ab aliquo. Pœna teneri. Judiciorum pœnis obligari. Pœnas alicui expendere. Judicio et legibus dare pœnas. Maximas pœnas pendo temeritatis meæ, je suis cruellement puni de ma témérité. Repetere pœnas ab aliquo, tirer vengeance de qqn. Afficere aliquem pœna, punir, châtier qqn.

PŒNĬTENS, entis, omn. gen. Qui se repent, repentant. USUS: Optimus est portus pœnitenti mutatio consilii, le meilleur port pour celui qui se repent, c’est le changement de conduite. Cf. Pœnitentia.

PŒNĬTENTĬA, æ, f. * Repentir, regret. SYN. Dolor ob admissa peccata. PHRAS. 1. Pœnitentiam agit, il fait pénitence. Serio de admissis a se criminibus dolet; ex flagitiorum suorum recordatione dolore afficitur gravissimo; seria illum erratorum pœnitentia subit; pœnitens consilii impii factione serio resipiscit; pœnitet nunc hominem impii consilii, stultitiæ piget pudetque; semet nunc ille acriter dolenterque incusat; magnum ex flagitiorum suorum recordatione dolorem capit, suscipit; ex scelerum suorum memoria dolorem habet acerbissimum. 2. (Pœnitentiam facit de peccatis suis, VULG.), il fait pénitence de ses péchés. Voluntaria castigatione corporis propitiando numini dat operam; præteritæ vitæ labem piaculo aliquo diluit; præteritæ vitæ peccata quam acerrime vindicat; vitæ licentius actæ supplicia a semetipso exigit; voluntariis suppliciis scelera sua expiat. Pœnas nunc a semetipso repetit vitæ liberius actæ; dignas nunc peccatis suis pœnas suscipit; voluntariis corporis afflictationibus susceptisque sponte cruciatibus DEO, quas debet, pœnas dependit; corpus crebris et voluntariis afflictatum suppliciis et nocturnis ægrum pervigilationibus pœnas nunc sustinet vitæ libere intemperanterque actæ; durissimo vitæ genere, inedia, nuditate, frigoris æstusque tolerantia semetipsum discruciat; omnia vitæ incommoda, famem, sitim, æstum, frigus, vigilias laboresque admirabili patientia tolerat et ab omni se corporis voluptate abstinet. Cf. Mortificatio. 3. (Pœnitentiam in confessione peregi, VULG.), j’ai accompli la pénitence que mon confesseur m’avait imposée. Illo, quod a Sacerdote mihi impositum est, piaculo peccata dilui; pœnas a conscientiæ arbitro statutas persolvi; pœnas in sacro tribunali mihi irrogatas dependi; id quod in mulctæ irrogatione præscriptum est, exegi; preces pœnæ nomine, loco, causa indictas, vel mulctæ, piaculi nomine indictas persolvi. USUS: Sera pœnitentia regem subiit.

PŒNĬTET, ŭit, ere, imp. Se repentir de, regretter. SYN. Tædet, piget me, dolore afficior. ADV. Vehementer intemperantiæ, vitæ valde. USUS: Suæ quemque fortunæ pœnitet. Sapientis est proprium, nihil, quod pœnitere possit facere, il appartient au sage de ne rien faire dont il puisse avoir à se repentir. Si liceret, ut iis, qui in itinere deerrarunt, sic vitam deviam secutos, corrigere errorem pœnitendo, felicior esset emendatio temeritatis, réparer une faute par le repentir. Non me consilii mei pœnitet. Cf. Pœnitentia.

PŎĒSIS, is, f. La poésie; poëme, poésie. SYN. Poetica; poema. EPITH. Amatoria, tanta. USUS: Claris coloribus picta vel poesis est vel oratio.

PŎĒTA, æ, m. Poëte. SYN. Poeticæ peritus; auctor, conditor carminum; fabularum conditor. EPITH. Adstrictior versu orator, bonus, non inutilis, clarissimus, disertissimus, divinus, durissimus, egregius. Epicus, summus, facetissimus, familiaris, gravis et ingeniosus, iners, ineptus, liber, magnus, malus, obscurus, rudis, prudens, sapiens, suavis, tragicus. Poetæ veterrimi, æquales, comici, frequentiores, liberiores in re aliqua, nobiles, novi, sancti, veteres, veri. Finitimus oratori, numeris adstrictior paulo, verborum tamen licentia liberior. Multis generibus ornandi socius, ac pene par. USUS: Poetam aiunt neminem bonum esse posse, sine inflammatione animorum et sine quodam afflatu velut furoris, nul ne saurait être bon poëte sans enthousiasme et sans une sorte de fureur divine. Poeta virtutes oratoris persequitur, cum sit numeris adstrictior, verborum autem licentia uberior. Poeta natura ipsa valet et mentis viribus excitatur et quasi divino quodam spiritu afflatur; quare sancti appellantur Ennio, quasi deorum aliquo dono et munere commendati nobis esse videantur. Plurimarum fabularum poetria, femme poëte.

PŎĒTĬCA, æ, f. La poésie, l’art poétique. SYN. Ars et ratio faciendorum carminum. USUS: O præclaram emendatricem vitæ Poeticam!

PŎĒTĬCĒ, A la manière des poëtes, comme les poëtes. SYN. Poetarum more vel modo.

PŎĒTĬCUS, a, um, Poétique, de poésie. USUS: Numerus, verbum poeticum.

POL! Par Pollux! en vérité! Vox jurandi.

PŎLĬO, is, ĭi vel īvi, ītum, ire, a. Polir, perfectionner. USUS: Polire, expolire orationem. Absolvere et perpolire aliquid imperfectum. Polire, lævigare gemmas, polir des pierres précieuses.

PŎLĪTĒ, D’une manière polie, délicate; avec art, perfection. SYN. Ornate, eleganter, splendide.

PŎLĪTĬA, æ, f. Organisation politique, gouvernement. Institutum civile. USUS: In Platonis politia.

PŎLĪTĬCUS, a, um, Relatif à la politique, politique. USUS: Philosophi, libri politici, ouvrages politiques.

PŎLĪTUS, a, um, Poli, cultivé; limé, châtié, élégant. )( Impolitus. USUS: Vir omni liberali doctrina politissimus. Homo ad persuadendum concinnus, perfectus, scitus, politus e schola, personne douée du don de persuader, formée et perfectionnée dans l’école. Politus, urbanus, elegans. Cf. Elegans.

POLLĔO, es, ere, n. Être fort puissant en qqche, pouvoir. SYN. Possum, valeo. USUS: Filius plus pollet potiorque est patre. Pollere scientia et virtute. Eius judicium et voluntas plurimum apud eum pollet. Cf. Valeo.

POLLEX, ĭcis, m. Le pouce.

POLLĬCĔOR, ēris, cĭtus sum, eri, d. a. Promettre. SYN. Promitto, profiteor, defero, offero. ADV. Cumulatissime omnia, benigne, celeriter, gratis, liberaliter, liberalissime, prolixe, studiose, ultro. PHRAS. Polliceor tibi pro certo, je vous promets et vous pouvez y compter. Hoc promitto ac spondeo, nec constantia fidesque deerit promissis. Pro certo hoc tibi polliceor ac confirmo, me eam rem perfecturum. Promisso hoc teneri volo, et summam promissi mei complebo. Non frustra te spe ac promissis tenebo. Stabo promissis. Promissa faciam. Promisso fides exsistet. Qua me obstrinxi sponsione, quo me vinculo sponsionis obligavi, teneri me volo. Fidem tibi do, me tua causa omnia facturum. Non te pluribus promissis ac pollicitationibus onerabo, quam quæ solvere sit animus. Cf. Promitto. USUS: Ego tibi profiteor ac polliceor singulare studium meum. Polliceor tibi hoc bona fide. Quæ polliceris exspectabo ego, nec exigam, sed grata erunt, si solveris. Ultro, benigne, liberaliter pollicetur, imo recipit. Græcia dextram tendit Italiæ eique suum præsidium pollicetur.

POLLĬCĬTĀTĬO, ōnis, f. Offre, promesse. SYN. Promissio. EPITH. Finitæ. Cf. Promissum.

POLLĬCĬTOR, aris, atus sum, ari, d. a. * Offrir, promettre. USUS: Sollicitando et pollicitando eorum animos lactas.

POLLINCTOR, ōris, m. * Préparateur de cadavres, ensevelisseur, croque-mort. SYN. Unctor cadaverum, funerum curator.

POLLINCTŪRA, æ, f. * Soin des funérailles. SYN. Curatio funeris.

POLLŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Souiller, profaner, déshonorer. SYN. Macula afficio, inquino, contamino, maculo, fœdo, violo, perverto, conturbo. USUS: Divina et humana jura inexpiabili scelere, omni flagitio polluit labes illa impura.

PŎLUS, i, m. Pôle. SYN. Vertex.

PŌMĀRĬUM, ĭi, n. Verger. SYN. Hortus arboribus consitus.

POMĔRĪDĬĀNUS, a, um, Qui a lieu après-midi, de l’après-midi. SYN. Postmeridianus. USUS: Tempus, somnus, deambulatio pomeridiana.

POMŒRĬUM, ĭi, n. Espace vide en dedans et en dehors des murs de Rome, marqué par des bornes en pierre, et limitant les auspices urbains. SYN. Locus circum mœnia vacuus. USUS: Jura pomœriorum.

POMPA, æ, f. Procession publique où l’on portait les images des dieux, et qui se faisait dans les fêtes solennelles; pompe, cortége. SYN. Spectaculum apparatusque solemnis cum ostentatione et magnificentia quadam, qualis fieri solet in publicis supplicationibus et triumphis. EPITH. Acerba, molesta, tota. USUS: In dicendo speciem et pompam adhibere. Cadaver exsequiis, pompa, laudatione spoliatum. Tota petitio illustris, splendida, pompæ plena, summam speciem ac dignitatem habuit.

PŌMUM, i, n. Fruit de toute espèce. EPITH. Crudum maturum et coctum. USUS: Pomorum jucundus non gustatus solum, sed odoratus etiam et aspectus.

PONDĔRO, as, avi, atum, are, a. Peser; examiner, juger. SYN. Pendo, appendo; expendo, examino, æstimo. USUS: Causæ ratione, non vocibus ponderari debent. Quo animo fecerit, imprimis ponderandum est, il faut d’abord examiner dans quelle intention il a agi. Judicio certo aliquid ponderare. Fides ex fortuna non est ponderanda. Rem non suis ponderibus, sed populari quadam trutina examinare, non convenit judici, cujus est causas quaslibet suis momentis ponderare. Cf. Examino, Expendo.

PONDĔRŌSUS, a, um, Pesant, lourd. USUS: Ponderosam aliquam epistolam, plenam omnium non modo actionum, sed etiam opinionum, une lourde lettre, c. à d., très-longue, pleine de détails.

PONDO, (abl. adverb. sumptus vel subst. indecl.), Au poids, en pesant; une livre. SYN. Libra. USUS: Auri pondo centum, cent livres d’or. Exercitus coronam auream Dictatori libram pondo decrevit, une couronne d’or d’une livre pesant.

PONDUS, ĕris, n. Poids, pesanteur d’un corps. SYN. Gravitas, momentum. EPITH. Contrarium, dignum æstimatione, inæstimabile, grande, grave, infinitum, innumerabile, magnum auri, majus argenti, permagnum argenti, naturale, par. USUS: 1. In terram omnia feruntur suo pondere. Suis rem ponderibus examinare. 2. Vis, auctoritas, gravitas, momentum, poids, autorité, influence. Tuæ litteræ maximi sunt apud me ponderis, tes lettres font le plus grand effet sur moi. Verborum pondera, autorité des mots. Singula verba, singula pondera.

PŌNE, Après, derrière. SYN. Post. USUS: Ante, pone, ad dextram, ad lævam, sursum, deorsum.

PŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. Poser, proposer. SYN. Propono. USUS: 1. Rem in medio conspectu ponere. Ponere alicui quæstionem. 2. Depono, poser, déposer, quitter. Tunicam, arma, bellum, inimicitias ponere. 3. Adhibeo, adjicio, mettre, placer. In aliqua re multum operæ, curæ; totum animum, curam, diligentiam ponere. 4. Consumo, employer à, appliquer à. Diem, multum temporis in aliquo negotio ponere. Ponere longam orationem in re aliqua. 5. Figo, statuo, repono, censeo, reputo, colloco, judico, puto, mettre au rang, au nombre de, regarder comme; déposer, quitter. Ponere mortem in malis; aliquid in laude, vitio ponere; in beneficii loco, in minimis, in lucro ponere. Multum in alicujus fide ac prudentia ponere. Beatam vitam multi in voluptate ponunt. In una celeritate posita salus est. Salutem patriæ in hoc vestigio temporis positam esse arbitror. Ponere beneficium apud ingratum. Se extra culpam ponere, montrer qu’on n’est pas coupable. 6. Rem in medio ponere; ponere ante oculos, mettre sous les yeux. Ponere in loco testimonii aliquid; loco sceleris aliquid ponere. In te positum est, il dépend de vous. Ponamus, satis in eo fuisse orationis et ingenii, supposons que, etc. Finge, rem ita habere; fac, ita esse; puta, statim interrogari te.

PONS, pontis, m. Pont. EPITH. Angustus, aureus. PHRAS. 1. (Ex insula pontem ad urbem fecit, VULG.), il fit un pont pour relier l’île et la ville. Insulam ponte facto conjunxit urbi; pons lapideus flumini impositus jungit urbem. Urbs angusto ponte adjungitur et continetur. 2. Pontem facere, faire, établir un pont. Fluvium ponte jungere; ripas committere; pontem sternere; pontem inducere; pontem consternere; flumen ponte consternere; pontem in flumine facere; fluvio pontem imponere; fluminis aut fossæ transitum ponte conjungere. 3. Pontem rescindere, couper, rompre un pont. Pontem a tergo interscindere, rescindere, dissolvere, rumpere, interrumpere, disturbare intercidere. USUS: Pontem facere, efficere. Pontem reficere, instaurare. Pontem demittere, dejicere, démolir, renverser un pont.

PONTĬFEX, ĭcis, m. Grand-prêtre, pontife. SYN. Antistes Sacrorum, Religionis; qui sacris præest et publicis sacerdotiis. EPITH. Magnus, maximus, peritissimus; veteres, minores. PHRAS. 1. Pontifex Romanus, le souverain Pontife. Summus DEI in terris Vicarius; Christianæ religionis summus Antistes vel Interpres; Christianæ reipublicæ Moderator et Rector; supremus Christianæ rei Arbiter; summus Ecclesiæ Pastor; Christianæ reipublicæ Caput ac Princeps. 2. Pontificem creare, élire un pape. Summum alicui Pontificatum deferre; summum augustissimumque sacerdotium alicui conferre; ad summi Pontificatus fastigium aliquem evehere; vicariam Christi in terris potestatem alicui permittere; Reipublicæ Christianæ gubernacula alicui conferre; ad Pontificii imperii principatum aliquem evocare, aliquem eligere, qui DEI vice in terris fungatur. 3. Pontifex nunc est Leo XIII, Léon XIII est maintenant Pape. Christianæ reipublicæ clavum tenet; gubernacula moderatur; vicariam Christi in terris potestatem obtinet; Christianæ reipublicæ præest, præsidet; Christianæ reipublicæ principatum tenet; Christi vices personamque in terris gerit, sustinet; pontificatum gerit Leo XIII. USUS: Metellus pontifex diu ei sacerdotio præfuit. Pontificis partes, munia gerere, agere, sustinere.

PONTĬFĬCĀLIS, e, gen. com. De pontife, pontifical. USUS: Auctoritas, jus Pontificale.

PONTĬFĬCĀTŬS, ūs, m. Dignité, fonctions de pontife, pontificat. PHRAS. Summi Pontificis dignitas; supremi pontificatus honores; Pontificia potestas nullis terrarum finibus circumscripta; sacerdotalis. Imperii Majestas; Ecclesiæ universæ, Christianæ reipublicæ Principatus. Vicaria Christi in terris potestas; summum augustissimumque sacerdotium. USUS: Statæ cerimoniæ Pontificatu continentur.

PONTĬFĬCĬUS, a, um, Du pontife, pontifical. SYN. Pontificalis. USUS: Jus Pontificium.

PONTUS, i, m. La mer. USUS: Pontus Euxinus, la mer Noire, le Pont-Euxin.

PŎPĪNA, æ, f. Restaurant, auberge, cabaret. SYN. Ganea, culina. EPITH. Teterrima, tenebricosa. USUS: In lustris, popinis, alea, vino, tempus ætatis omne consumere.

PŎPLES, ĭtis, m. Jarret. SYN. Pars genu posterior.

PŎPŪLĀBUNDUS, a, um, * Ravageur, dévastateur. USUS: Populabundi magis in fines excurrerunt, quam justi belli more.

PŎPŬLĀRIS, e, gen. com. Qui concerne le peuple, propre au peuple. SYN. Vulgaris ADV. Maxime, vere, fallaciter, ficte, sapienter, vehementer. USUS: 1. Verba popularia; ad popularem modum sensumque accommodata, expressions populaires. 2. Populi studiosus, démagogue, démocrate. A gravitate Patrum desciscere et popularem fieri. Qui ea faciunt dicuntque, quæ multitudini jucunda, populares dicuntur. Causa plausibilis et popularis. Rumusculos populares aucupari. Auræ popularis captator evasit. 3. (Civis conterraneus, VULG.), compatriote. Socrates non popularis alicujus loci, sed civis mundi. Solon popularis meus.

PŎPŬLĀRĬTER, D’une manière vulgaire, commune. USUS: Populariter vivere, loqui.

PŌPŬLĀTĬO, ōnis, f. * Ravage, dévastation. USUS: Illa gens populationibus incursionibusque melior est, quam justa pugna. Late populationem facere. Hostem populatione prohibere.

PŌPŬLOR, aris, atus sum, ari, d. a. Ravager, dévaster un pays. SYN. Vasto, vastitatem infero. PHRAS. Hostis late populatus est omnia, l’ennemi a ravagé au loin les environs de la ville. Incursiones fecit in agrum Romanum; prædas egit; agrum depopulationibus et incendiis deformavit; populatione fines eos peragravit; cum agris vicisque urendo populandoque bella gessit, cum ferro ignique excursiones fecit in agrum Romanum; agrum excursionibus depopulatus est; omnis ira belli ad populationem agri vertit; fœdati agri, terror injectus oppidis; per expeditiones parvas nocturnis incursionibus vastitatem agris intulit; prædas ex villis vicisque egit ingentes, nulla incolumi relicta re, cui ferro aut igni noceri posset; vicos expugnavit, inflammavit tecta, hominum pecudumque prædas egit; vicos per devastationem deussit; incursavit in fines Romanos; populationem fecit; vastati agri ustique, nec solum modo vastum Romanis relictum, sed vicis quoque illatus ignis est; populabundus in agrum Romæ incidit cumque ferret passim omnia atque ageret, cædes ac incendia faceret, nihil intactum bello reliquit; infesto exercitu populabundus ivit, multiplicemque prædam cepit; agrum populabundus iniit, neque latius unquam actæ prædæ sunt. Cf. Vasto. USUS: Noctu agros populabatur.

PŎPŬLUS, i, m. Peuple. SYN. Multitudo, civium multitudo, plebs, vulgus, plebecula urbana. EPITH. Absens, amicissimus, appetens omnium bonorum, desipiens, diversus, exorabilis, fidelis et illustris, fœderatus, fortis, frequens, gratus, ingratus, invictus, invitus, languens, effrenatus, liber, levissimus, orbus, peculiaris, sollicitus, terribilior; virtute, justitia carior, vacuus metuum, vanus, urbanus, universus, omnium gentium dominus atque rector. Populi procerissimi, boni firmique, externi, florentes atque integri, immensi, immunes, imperiosi, parati, opulenti, potentes, privati, non solum conscii libidinis, sed etiam injusti. USUS: Populus Romanus victor omnium gentium. Populus ex incertissimo sumit animos.

PORCUS, i, m. Porc domestique. SYN. Sus. EPITH. Femina. USUS: Villa abundat porco, hædo, agno. Porco anima pro sale data est, ne putresceret.

PORRECTĬO, ōnis, f. Extension, allongement. EPITH. Facilis. USUS: Brachiorum, digitorum porrectio vel contractio.

1. PORRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. Étendre, allonger. SYN. Tendo, intendo, extendo, admoveo. )( Contraho. ADV. Aliquando. USUS: Porrigere suam fidem, dextram supplici jacenti, afflicto. Manus in mensam porrigere. Urbs in longum porrecta.

2. PORRĪGO, ĭnis, f. * Teigne, maladie de la peau. Genus morbi inter pilos. USUS: Impexa porrigine fœdum caput.

PORRO, Donc, maintenant. SYN. Sed, igitur. USUS: 1. Vide porro cætera. 2. Sane, et qui plus est, et bien plus. Restant plura, sed exigua porro et minima, restent plusieurs choses, mais peu importantes et même très peu importantes.

PORTA, æ, f. Porte. SYN. Janua. EPITH. Triumphalis. PHRAS. Portas perfringere, briser les portes. Moliri obices portarum; portarum claustra effringere; seras claustraque refringere; portas exscindere; portis vim afferre. USUS: Bibulus pedem porta non extulit. Porta cataracta dejecta clausa erat; eam partim vectibus levant, partim funibus subducunt in tantum altitudinis, ut recti subire possent, la porte était fermée par une herse.

PORTENDO, is, di, tum, ere, a. Prédire, prophétiser, pronostiquer. SYN. Prænuntio, prædico, præmonstro. USUS: Significationes rerum futurarum, quæ tum vigilantibus, tum dormientibus portenduntur. Magnorum periculorum metus ex ostentis portenditur. Quod ostendunt, monstrant, prædicunt, ostenta, portenta, monstra, prodigia dicuntur. Cf. Omen.

PORTENTŌSUS, a, um, Prodigieux, merveilleux. SYN. Monstrosus, prodigiosus.

PORTENTUM, i, n. Monstruosité, miracle, prodige. SYN. Monstrum, prodigium. EPITH. Certissimum, maximum, fatale. USUS: Clodius fatale portentum reipublicæ. Cf. Prodigium.

PORTĬCŬS, ūs, f. Galerie, colonnade, portique. SYN. Ambulatio, xystus. EPITH. Excelsa, inferior, minus onerosa et multo quidem facilior. USUS: Pavimentata porticus, in qua inambulavimus. Porticu ædes cingere.

PORTĬO, ōnis, f. Division, partie, portion. SYN. Pars. USUS: Omnes Asiæ civitates pro portione in provincias descripsit. Frumentum Mamertinis pro portione imperatum.

PORTĬTOR, ōris, m. Péager, receveur du péage. SYN. Publicanus, exhibendis portoriis præfectus. USUS: Portitorum quæstus in omnium odium incurrit.

PORTO, as, avi, atum, are, a. Porter, transporter. SYN. Fero, comporto, defero, deporto, conveho. ADV. Undique furta. USUS: Ad Antonium frumentum omne portatur, on porte tout le blé chez Antoine. Omnia mea mecum porto.

PORTŌRĬUM, ĭi, n. Droit d’entrée ou de sortie pour les merchandises, droit de douane. SYN. Vectigal, quod in portu exigitur pro mercibus, etc. EPITH. Certum. USUS: Portorium imponere; portorii nomine aliquid exigere; portorium dare; portorium locare alteri vel conducere. Omnia Italiæ portoria sublata sunt. Cf. Vectigal.

PORTŬŌSUS, a, um, Qui a beaucoup de ports. USUS: Mare minime portuosum.

PORTŬS, ūs, m. Port; refuge, asile, abri. SYN. Locus in littore tutus appellendis navibus, portus claustra. EPITH. Celeberrimus, plenissimus navium, optimus, propior, tranquillus et tutus, clausus, ultimus. Manufacti, munitissimi. PHRAS. Portum contingere propter ventum non potuimus, le vent nous empêcha de pénétrer dans le port. Portum restante vento tenere non potuimus; rejecti sumus a portu restante vento; portum ventus eripuit; submovit nos a portu ventus; ne portum obtinere, ingredi, subire liceret, ventus effecit; portum restante vento inire, assequi non licuit; venti vis adversi portu nos arcuit, prohibuit, amovit, exclusit; portum subire conantes vis adversa venti repulit, rejecit. USUS: Ex portu prodire, progredi, quitter le port, sortir du port, mettre à la voile. In portum invehi, deferri, venire, se recipere; portum capere, portum tenere, arriver à bon port. Naves in portum cogere, conjicere, compellere, rassembler les vaisseaux dans le port. In portu esse, in portu navigare, in tuto esse, extra periculum esse, être dans le port, en sûreté. Fugæ portus erat in tuis castris, et subsidium salutis. Portus ac perfugium supplicii, c’est un refuge et un port, un abri contre le supplice.

POSCO, is, pŏposci, poscĭtum, ere, a. Demander, solliciter qqche. SYN. Peto, flagito, requiro. USUS: Non desinit a me litteras poscere. Cf. Peto.

PŎSĬTĬO, ōnis, f. Position d’un corps, situation d’un lieu. USUS: Urbis positio pulcherrima.

POSSESSĬO, ōnis, f. Action de posséder, possession, jouissance, propriété. SYN. Jus possidendi; bona, prædia, fundi. EPITH. Caduca, vacua, certa, stabilis, flagitiosa, incerta, infinita, libera et immanis, major, perpetua, privata, propria, pulcherrima, tota, vetus. Possessiones alienæ, diuturnæ, ineptæ, in casu positæ, innumerabiles, invidiosæ, paternæ atque avitæ, reliquæ, relictæ, sacrosanctæ, variæ et multæ, venales, proscriptæ, voluptuariæ, urbanæ, rusticæ. USUS: Dare possessionem secundum tabulas; in possessionem ex edicto mittere, envoyer qqn en possession. In possessionem alienam irruere; in possessionem quasi vacuam et caducam involare; pedem in possessionem ponere; possessionem occupare, être en possession de biens, les posséder. Possessionem habere, tenere; in possessione aliquid retinere; in possessione esse, consistere, manere, rester en possession, jouir de ses biens. Possessione aliquem pellere, depellere, deturbare, exturbare, movere, dimovere, dejicere, chasser qqn de ses propriétés. Possessione cedere, decedere, renoncer à la propriété. Possessionem recuperare, recouvrer la possession de ses biens. Possessionem restituere, restituer les possessions.

POSSESSOR, ōris, m. Possesseur, propriétaire. EPITH. Acerrimus, turpissimus. USUS: Possessores suis ædibus pelluntur. Virtutum possessores num pauperes nominabimus?

POSSĬDĔO, es, ēdi, essum, ere, a. Posséder qqche, avoir en sa possession. SYN. Teneo. ADV. Honestius, communiter, longe aliter, precario, proprie, vere, imprudentissime, publice, recte. USUS: Plus fidei quam artis in se possidet. Magnam vim et religionem possidet paternus sanguis, le sang paternel a une grande force et des droits sacrés. Forum armatis possidet, il occupe le forum avec des bandes armées.

POSSUM, pŏtes, pŏtŭi, posse, n. Pouvoir, être en état de, avoir les moyens, la faculté de. SYN. Licet, queo, valeo, polleo, potestas est, potestatem habeo, potestate valeo, facultas est, facultatem habeo, potis sum; facultas, potestas datur; mihi liberum est, optio est et potestas; facultas fert. ADV. Amplius nihil, amplius quid commodissime, fortasse, cumulatissime, facillime, melius, multum auctoritate, multum ingenio, nusquam, omnino, nihil, parum usu, perridicule, plane, plane non, nullo modo, plurimum apud aliquem, plurimum in dicendo, multum mari, opibus, pecunia, viribus, pulchre, non curate, recte, quam maxime, quoquo modo, supra nihil, tuto non. PHRAS. 1. Si possem, libenter onus hoc subirem, si je le pouvais, je me chargerais volontiers de ce fardeau. Si tantam rem efficiendi facultatem haberem; si res mihi integra foret et libera; si liceret; si copia esset et facultas; si facultatem res tempusque concederet; si soluta mihi essent omnia; si in manu esset; si meorum esset nervorum, si ferendo essem, libenter hoc onus subirem. 2. Hoc tibi possum promittere, je puis vous le promettre. Tantum polliceri habeo; affirmare istud pro certo habeo, mihi nec animum, nec industriam defuturam; istud, quin promittam, nihil prohibet. 3. Non potui me ultra defendere, je n’ai pu me défendre plus longtemps. Non reperiebam, quemadmodum me defenderem; nihil erat, quo me tuerer; jam me omnis defensio defecerat; erepta mihi jam erat et adempta omnis potestas me tuendi; nequidquam mihi porro consulere, rerum mearum jam plane eram impotens; nec fugæ, nec pugnæ satis jam potens eram deprehensus in medio; eo processeram, ut receptum ad tutiora consilia non haberem; ad ulteriorem defensionem, loci et virium infirmitas me impediebat; copia jam non erat, nec facultas ultra hosti obsistendi; non jam erat defendendi mei locus; præcisa mihi erat omnis porro defensio; effugere jam hostis manus non poteram. 4. Ego prodesse tuæ causæ non multum possum, je ne puis vous être fort utile. Minimum tibi in me momentum est ad causæ tuæ patrocinium; parum in me præsidii est ad causam tuam defendendam. 5. Loqui præ lacrimis non potuit, ses larmes l’empêchèrent de parler. Dicenti lacrimæ simul spiritum, simul vocem interclusere; nec jam natura ferebat, ut cœptum sermonem pertexeret lacrimis impeditus. 6. (Defendam te, quantum possum vel pro posse te defendam, VULG.), je vous défendrai par tous les moyens en mon pouvoir. Defendam te pro virili parte, quoad feret facultas; quoad ejus fieri poterit, quoad ejus facere potero, si quo pacto potero, strenue tuas partes agam. USUS: Ego usu parum, nec ingenio satis possum. Quod fieri poterit, non negligam. Quantum valeo quantumque possum. Non possum, quin exclamem, je ne puis m’empêcher de..... Cf. Valeo, Potestas.

POST, Derrière, après, ensuite. SYN. Postea, posthac, post id tempus, sub, secundum. )( Ante, a fronte, initio, primo. PHRAS. Paucis post illud prœlium annis, peu d’années après cette bataille. Paucis annis, quam pugnatum erat; secundum atrocissimum illud prœlium; paucis interjectis annis; paucis ab illo prœlio annis. USUS: Aliquot post menses. Consul post urbem conditam felicissimus. Paucis post diebus. Paucos post annos.

POSTĔA, Après cela, ensuite. SYN. Post, posthac, posterius, præterea, deinceps, tum, inde, secundum ea, reliquo tempore. USUS: Cedo, quid postea? Eh bien! après? et puis après?

POSTĔĀQUAM, Après que. USUS: Posteaquam ego veni. Postea vero quam ego veni.

POSTĔRI, ōrum, m. pl. La postérité, les descendants. SYN. Posteritas, qui inferioris sunt ætatis. USUS: Horum posteri degenerarunt. Ut esset ad posteros miraculi ejus monimentum. Maxima pars ejus gloriæ in posterorum memoriam promineat.

POSTĔRĬOR, ōris, gen. com. Qui vient après, le second. )( Superior. USUS: 1. Posteriores cogitationes, ut aiunt, sapientiores esse solent, les secondes pensées sont, dit-on, les meilleures. Posterius ista videamus. 2. Minus carus, inférieur, qui ne vient qu’en seconde ligne dans les affections, moins bon. Suam salutem utilitati reipublicæ posteriorem ducere, préférer à sa vie l’utilité de la république. Omnia libertate posteriora ducere.

POSTĔRĬTAS, ātis, f. Le temps futur, l’avenir, la postérité. SYN. Posteri. EPITH. Immemor, infinita. PHRAS. 1. Gloria tua ad posteritatem perveniet, votre gloire passera à la postérité. Ad seros nepotes usque propagabitur; ad eos, qui ex te nascentur, orientur; ad tuos successores; ad eos, qui abs te originem, genus ducent; qui abs te descendent, dimanabit; posteritas tuæ gloriæ particeps erit. 2. Posteritas omnis de te loquetur, tous les siècles à venir parleront de vous. Nulla de te posteritas conticescet; gloriam tuam posteritas alet; commemoratio nominis tui non cum vitæ tempore dimittetur, sed cum omni posteritate adæquabitur. Eris in memoria sæculorum omnium, nec posteritas quidem infinita de tuis laudibus obmutescet. Cf. Fama, Gloria. USUS: Optimus quisque posteritati maxime servit.

POSTĔRUS, a, um, Qui vient après, suivant, futur; avenir. SYN. Consequens. )( Primus. USUS: Die postero. Illud vero posterum est et consequens. Ita præsentit in posterum, ut nihil nisi sempiternum spectare videatur. Longe in posterum prospicere, providere.

POSTHĂBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. Faire passer après, sacrifier à. SYN. Postpono, negligo, posteriorem duco. USUS: Omnibus rebus posthabitis se philosophiæ dat totum, négligeant toutes choses. Privatum dolorem post communem causam habere.

POSTHAC, Ensuite, après. SYN. Deinde, deinceps. )( Antehac, hoc tempore. USUS: Nihil posthac mihi tecum erit.

POSTHÆC, Ensuite. SYN. Deinde.

POSTHŬMUS, melius POSTŬMUS, a, um, Le dernier né, le plus jeune, enfant né après la mort ou le testament du père. SYN. Natus post humatum patrem.

POSTĪCA, æ, f. * Porte de derrière. USUS: Postica recedere dicitur, qui furtim abit, aliis insciis se subducens.

POSTĪCUS, a, um, * De derrière, postérieur. USUS: Est etiam hic ostium aliud posticum nostrarum ædium, porte de derrière. Ego me per posticum ad amicos conferam.

POSTIS, is, f. Poteau, jambage de porte. SYN. Januæ tabula, latus portæ. USUS: Postem tenere in consecratione templi oportet, ibi enim postis est, ubi templi aditus et valvæ ambulationis, avoir la main sur le jambage de la porte, en parl. de celui qui fait la dédicace d’un temple, comme chez nous: poser la première pierre.

POSTLĪMĬNĬUM, ĭi, n. Retour au logis, rentrée chez soi, d’où: Action de faire retour dans son droit, de rentrer dans son privilége. USUS: Postliminio redire.

POSTMŎDO et POSTMŎDUM, * Après, ensuite, dans la suite. USUS: Postmodo gaudebis te iræ moderatum fuisse.

POSTPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. Placer en seconde ligne, mettre au second rang. SYN. Posthabeo, post aliquid habeo, posterius duco. USUS: Omnia postposui, dum patri obedirem, j’ai tout négligé pour obéir à mon père.

POSTQUAM, Après que, quand, lorsque. SYN. Ubi, simul, simul ac, simul ut, simul atque. USUS: Postquam mihi proposui.

POSTRĒMO, Enfin, finalement. SYN. Postremum, novissime, ad ultimum. USUS: Quæro igitur primum, deinde, etc., postremo, je demande donc d’abord.... ensuite.... enfin, etc.

POSTRĒMUS, a, um, Le dernier, qui vient en dernière ligne. SYN. Ultimus, extremus, novissimus, qui agmen claudit vel cogit. )( Primus. USUS: 1. Alia prima ponet, alia postrema. 2. Pessimus, le plus vil, le plus méprisable, le plus mauvais. Homines postremi. Servitus est postremum malorum omnium.

POSTRĪDĬE, Le jour suivant, le lendemain. SYN. Postero die. USUS: Postridie ejus diei; postridie Bacchanalium.

POSTŬLĀTĬO, ōnis, f. Demande, prière. SYN. Postulatum. EPITH. Æqua et honesta, brevis, impudens, turpis, valentior opinione. USUS: Concessit senatus postulationi meæ. Si vobis æqua et justa postulatio videtur.

POSTŬLĀTUM, i, n. (sæpius plur.) Demande, prétention. SYN. Postulatio. EPITH. Commune, gravissimum in aliquem, intolerabile, novum, ridiculum. USUS: Reliquum est ut remittantur postulata per litteras. Postulata interponere, edere, ad aliquem deferre, accipere, transmettre à qqn les demandes, les prétentions de qqn. Postulata Geometrarum.

POSTŬLĀTŬS, ūs, m. * Demande en justice, plainte. USUS: Matris postulatu.

POSTŬLO, as, avi, atum, are, a. Demander, prier, solliciter. SYN. Peto, posco, desidero, requiro. )( Recuso. ADV. Acrius, amplius, arroganter, impudenter, nominatim, plane, præclare, vehementius, nimirum, stulte. USUS: 1. Omnia a me postulas et exspectas. Ut temporis ratio, ut tua fides postulavit. Postularunt me de fœdere. Postulare fidem publicam. 2. Accuso, poursuivre, accuser. Ego Appium eadem lege de majestate postulavi. Cf. Peto, Desidero.

PŎTĀTĬO, ōnis, f. Action de boire; débauche, orgie. SYN. Perpotatio. EPITH. Modica. USUS: Hesterna potatione oscitans.

PŎTĀTOR, ōris, m. * Buveur; grand buveur, ivrogne. SYN. Potor. PHRAS. Potator est magnus, c’est un ivrogne. Intemperantissimis perpotationibus deditus; diem mero frangere, obruere se vino, vino sepeliri solitus; temulentiæ nota infamis est; vini pernicies, gurges et helluo vini est, qui se vino intemperantius ingurgitat; patrimonium suum, facultates suas potationibus intemperantissimis lacerat; potationibus insanum in modum indulget; natus ad pocula exsiccanda; qui, si vino incaluerit, poscere majoribus poculis et Græco more bibere solet; largiore vino uti solitus; non modo invitare se plusculum, sed in multum semper vini procedere consuevit. Cf. Bibo, Ebrius.

PŎTENS, entis, omn. gen. Puissant. SYN. Qui in magna potentia est, qui magnas vires, magnas opes habet; summa potestate præditus, magnis copiis et opibus affluens; firmus opibus, armis opibusque præpotens. USUS: Ampla et potens civitas. Is potens ac florens per medium forum volitabat. Cf. Magnus, Potestas, Possum.

PŎTENTĬA, æ, f. Puissance, force, faculté, pouvoir. SYN. Opes, vis, potestas, nervi, vires. EPITH. Aliena, gratiosa, intolerabilis, invidiosa, inutilis, levis, inops, magna, nimia; nova, perniciosa, senatoria, singularis, summa, periculosissima. USUS: Potentia est ad sua conservanda et alterius obtinenda idonearum rerum facultas, la puissance est la possession des moyens de conserver ses avantages et d’obtenir ceux des autres. Magnam potentiam consequi. Intolerabilis est ejus potentia. Cf. Potestas.

PŎTESTAS, ātis, f. Puissance, pouvoir, faculté. SYN. Facultas, copia, optio, ditio, imperium, magistratus, jus, jurisdictio, vis potestatis, munus. EPITH. Incredibilis, infinita, integra, justa, legitima, libera, magna, nimia, par, patria, pestifera, prætoria, privata, regalis, regia, sempiterna, summa, tenuis, tota, tribunitia, amplissima, extraordinaria. PHRAS. 1. Virtutis maxima est potestas, la puissance de la vertu est immense. Omnia sunt in potestate ac ditione virtutis. Plane rerum omnium domina virtus est. Virtus late dominatur. Virtus una regnat ubique locorum; summum imperium habet in res omnes; vim habet infinitam; omnes superat difficultates; durissima quæque perrumpit; nullos formidat impetus, nullos fortunæ casus extimescit; omnia jure ac potestate complectitur; præest cunctis rebus humanis; imperium habet in omnia; virtuti cuncta parent, cedunt; virtuti subjecta sunt humana omnia. Quid est, quod assequi virtus non possit? 2. Cæsar habuit summam potestatem, César eut une puissance souveraine. Cæsaris infinita erat Romæ potestas, nec ullis legibus circumscripta; Cæsar sub jus suum ac potestatem terrarum orbem subjunxit; omnia suis armis obtinebat; orbem terrarum in sua potestate ac ditione tenuit; fortuna summam rerum ad Cæsarem detulit; penes Cæsarem potestas et dominatus erat rerum omnium; omnia in unius Cæsaris potestate vertebantur; Cæsar unus omnium maxime opibus, armis, potentia valebat. 3. Hoc in tua potestate est, cela est en votre pouvoir. Per te stat, quo minus, etc.; in tua voluntate id totum vertitur; tua in manu est; integrum tibi est; ejus rei arbitrium penes te est. Est hoc in tua potestate situm; ejus rei penes te potestas est; in tua potestate positum est; potestas ejus rei tota tua est. 4. Potestatem alicujus restringere, diminuer les pouvoirs. Habenas adducere; in ordinem cogere; alicujus potestatem arctioribus cancellis concludere, circumscribere, constringere. 5. Potestatem ampliare, augmenter les pouvoirs. Habenas remittere, ampliorem potestatem facere, dare, concedere, permittere, deferre. 6. Est sub potestate mea, il est en mon pouvoir, sous ma domination. In mea illum potestate habeo, teneo, contineo; in mea potestate ac ditione hominem teneo; meo imperio obnoxius est ac subjectus. USUS: Magistratuum potestatem obsidere; redigere aliquem in suam potestatem ac ditionem; sub alterius se potestatem subjicere. Iram in potestate habere, être maître de sa colère. Judices cum sui potestatem non facerent, n’accordaient plus d’audience. Se in potestate senatus futurum dixit, il dit qu’il serait aux ordres du sénat. De potestate exire, sortir de charge. Pro potestate aliquid imperare. Loquendi potestatem facere. Liberum spiritum ducendi nullam habeo potestatem. E sua potestate dimittere aliquem. Est mihi ejus rei amplissima potestas, cette chose est tout entière sous ma dépendance. Potestatem nocendi adimere; præcidere, eripere; potestate nocendi exuere, privare, ôter à qqn le pouvoir de nuire. Cf. Possum.

PŌTĬO, ōnis, f. Potion, breuvage, médecine. SYN. Potus. EPITH. Dulcicula, medica, prima, modica, contentissima. USUS: Medicus prima potione mulierem sustulit.

1. PŎTĬOR, ŏris, gen. com. Préférable, meilleur. SYN. Antiquior, carior, melior, prior. PHRAS. Cives potiores esse debent peregrinis, il faut préférer les citoyens aux étrangers. Civium in urbe partes sunt præcipuæ; cives anteferendi sunt exteris; potior habenda est ratio civium, quam advenarum. Primum officium civibus, alterum exteris ac peregrinis debetur. USUS: Mors mihi servitute semper erit potior. Nihil mihi mea fama potius, rien ne m’est plus cher que ma renommée. Nihil mihi potius fuit quam ut, je n’eus rien de plus pressé, de plus à cœur que, etc. Cf. Præfero.

2. PŎTĬOR, īris, ītus sum, īri, d. n. S’emparer de, conquérir. SYN. Impetro, teneo, possideo, fruor. )( Careo. ADV. Abunde rebus. USUS: Rerum, civitatis, regni potiri. Pace potimur. Cf. Fruor, Habeo, Possideo.

PŎTISSĬMUM, De préférence, principalement, surtout. SYN. Maxime, quam maxime, præcipue. USUS: Quærenti mihi, quid ad te potissimum scriberem.

PŎTĬUS, Plutôt. SYN. Citius, prius, magis. USUS: Magnus homo vel potius summus.

PŎTO, as, avi, atum vel pōtum, are, n. Boire. SYN. Bibo, perpoto. Cf. Bibo, Potator.

PŌTOR, ōris, m. * Buveur. USUS: Aquæ potores. Cf. Potator.

PŌTŬS, ūs, m. Boisson, breuvage. SYN. Potio. EPITH. Immoderatus. USUS: Immoderato potu pastuque obstupefactus animus, par l’excès du boire et du manger.

PRÆ, A cause de. SYN. Propter. USUS: 1. Non possum præ lacrimis scribere. 2. Comparando, en comparaison de, au prix de, eu égard à. Hominem præ se neminem putat. Præ nobis felix et beatus.

PRÆBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. Fournir, donner, présenter, offrir. SYN. Impertio, do, præsto, exhibeo. ADV. Libenter se credulum, minutatim, perexigue, publice victum, vicissim se auditorem præbere. USUS: Lenissimum se, duriorem alicui, æquum se judicem præbere. Os suum ad contumeliam præbere, s’exposer aux affronts.

PRÆBĬTOR, ōris, m. Fournisseur, pourvoyeur. USUS: Macedones non te regem, sed ministrum suum et præbitorem putant, non leur roi, mais leur serviteur et leur pourvoyeur.

PRÆCĂVĔO, es, cāvi, cautum, ere, a. et n. Prendre garde; se précautionner; éviter. SYN. Declino, vito. ADV. Diligentissime peccata, difficillime. USUS: Peccata diligentissime præcavere. Cf. Caveo.

PRÆCĒDO, is, cessi, cessum, ere, a. et n. Marcher devant, précéder; surpasser. SYN. Præeo, præcurro, prægredior, antecedo. USUS: Agmen præcedere, aliquem auctoritate. Cf. Præeo, Antecedo, Excello.

PRÆCELLENS, entis, omn. gen. Supérieur, éminent. SYN. Excellens, præstans. USUS: Vir animo, virtute, rebus omnibus præcellentissimus. Cf. Egregius.

PRÆCENTĬO, ōnis, f. Prélude des instruments avant le sacrifice, avant la bataille. SYN. Cantus, qui aliquid præcedit. EPITH. Firma animi, similis, propria, diversa, tribunitia.

PRÆCEPS, cĭpĭtis, omn. gen. Rapide, escarpé; bouillant, inconsidéré. SYN. Inconsideratus, periculosus. ADV. Jam pridem ad pœnam. PHRAS. 1. Locus præceps, lieu escarpé. Rupes abscissa undique et abrupta; collis ascensu, aditu minime molli ac clementi. 2. Homo præceps, homme trop précipité dans ses entreprises. Vitio ingenii vehemens et impotens; in omnibus consiliis præceps et devius; ferox rapidusque in consiliis, ac lingua immodicus; impotens iræ, animi; amentia cæcus et præceps; qui nullo consilio fertur; qui auferri se sinit impotentis animi vitio. Cf. Inconsideratus. USUS: Dignus, qui præceps ex urbe exturbetur. In præcipitem se locum ac lubricum committere. Hominem conscientiæ suæ præcipitem agunt pœnæ, il est poursuivi par les remords de sa conscience. Cf. Inquietus.

PRÆCEPTĬO, ōnis, f. Prescription, recommandation, doctrine. SYN. Præceptorum explicatio, doctrina. USUS: Propria ea est stoicorum præceptio.

PRÆCEPTOR, ōris, m. Celui qui enseigne, maître. SYN. Doctor, magister. EPITH. Fortis. USUS: Præceptorem aliquem habere; præceptore uti aliquo. Scribendi præceptores atque dicendi.

PRÆCEPTUM, i, n. Prescription, ordre, commandement, recommandation. SYN. Monita, admonitio, institutum, jussum, via, ratio, præceptio. EPITH. Acutum, breve, commune, dissimile, extremum, majus, necessarium, bonum, utile, vetus. Præcepta certa, contraria, communia, firma, stabilia, conjuncta naturæ, historica, magna, mortifera, salutaria, multa, oratoria, peracuta, pervulgata, plurima, præclara, propria, reliqua, summa, superiora, vetera. USUS: Præcepta de re militari alicui dare, tradere; præceptis aliquem erudire. Hoc præceptum diligenter noscendum, discendum, tenendum, servandum. His præceptis te obtemperare oportebit.

PRÆCERPO, is, psi, ptum, ere, a. Cueillir avant le temps, prématurément. SYN. Præcipio. USUS: Non præcerpo fructus officii tui.

PRÆCERTĀTĬO, ōnis, f. Lutte, discussion.

PRÆCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. Couper, tailler, trancher. SYN. Incido, seco, amputo, præcludo. ADV. Plane aliquid, plane sine ulla exceptione. USUS: Amicitiam magis sensim dissuere decet, quam repente præcidere, il vaut mieux dénouer insensiblement l’amitié que la trancher brusquement. Spem alicui omnem, sibi ipsi licentiam libertatemque præcidere. Sermonem præcidere et abscindere. Præcide semel et statue quid velis, coupe court à tes incertitudes et décide ce que tu veux. Cf. Seco.

PRÆCINGO, is, nxi, nctum, ere, a. Ceindre. SYN. Cingo.

PRÆCĬNO, is, ŭi, centum, ere, a. Annoncer, prédire. SYN. Prædico, prænuntio, antecapio. USUS: Ea re magnum aliquid dii præmonstrant et præcinunt.

PRÆCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. Prendre d’avance, anticiper, prévenir. SYN. Prænosco, præsentio. ADV. Accuratius, amicissime, bene, commodissime, deinceps, leviter, pro auctoritate sua, male, recte, sapienter, communiter, præclare multa, separatim. USUS: 1. Cogitatione præcipere quæ futura sunt, saisir l’avenir par la pensée, le prévoir. Spem victoriæ tentato paulatim certamine præcipere. Præcipere gratiam publici beneficii. Gaudia animis præcipere. Pecuniam præcipere, id est, prius capere. 2. Mando, prescrire, ordonner. Item ille hortatur et præcipit. Cf. Jubeo, Mando, Impero.

PRÆCĬPĬTO, as, avi, atum, are, a. et n. Précipiter; se précipiter. SYN. Præcipitem ago, dejicio, exturbo, deturbo; item: Ruo, descendo. )( Sustineo, jaceo. PHRAS. 1. E ponte se in fluvium præcipitavit, il se précipita dans le fleuve du haut du pont. Præcipiti saltu se in profluentem immisit; præcipitem se jactavit e ponte, e ponte in præceps se dedit. 2. E mœnibus præcipitatus est, il fut précipité du haut des remparts. Ex præcipiti mœnium loco devolutus est; detrusus in proclive; de muro deturbatus, devolutus; in præceps datus est; e muro præceps actus est; in præceps delatus est. USUS: Hoc quidem præcipitare est, non descendere. Sol, hiems præcipitat. Præcipitantem rempublicam sustinere, retinere. Jacentem non erigere, inofficiosum est, præcipitantem impellere, inhumanum, il est inhumain de pousser qqn qui tombe. Ubi Nilis in mare præcipitat, où le Nil se jette dans la mer.

PRÆCĬPŬĒ, Principalement, surtout. SYN. Potissimum, maxime. )( Communiter. USUS: Omnes Brutum præcipue observant.

PRÆCĬPŬUS, a, um, Particulier, propre, spécial; extraordinaire, supérieur, principal. SYN. Peculiaris, proprius. )( Communis. Item: Primarius, singularis. PHRAS. 1. Præcipuus in aula est, il est le premier à la cour. Princeps est nobilitatis, aulicæ juventutis; flos est aulicæ juventutis, nobilitatis; primas partes habet apud Regem. Secundus a Rege est. 2. Præcipuus erat inter Latinos, il était le premier, le plus distingué des Romains. Longe tum princeps erat Latini nominis. Qui jam dudum venerat in dignationem principum, tum etiam inter omnes in omni genere laudis eminebat. Primus longe Latinæ juventutis habitus erat. Principem locum inter Latini nominis populos tenebat; Latinos omnes auctoritate ac potentia anteibat. 3. Præcipuum illud est inter omnia, voilà ce qu’il y a de principal. Caput est, illud in maximis rebus et maxime necessariis velim habeas. Illud primum ac summum est; labor in hoc præcipue vester sit; nihil prius, quam de illo agendum; id caput et arx est totius controversiæ; opera vobis princeps ac prope omnis in hoc collocanda erit; antiquissimum illud est habendum. Cf. Excellens. USUS: 1. Quod mihi præter cæteros præcipuum fuit, nunc cum cæteris est commune. 2. Insignis, extraordinaire, considérable. Præcipuo quodam dolore angi; amore in eum fertur singulari ac studio præcipuo.

PRÆCĪSĒ, Brièvement, en peu de mots. SYN. Breviter. )( Plene, perfecte. USUS: Præcise alicui negare aliquid ac sine exceptione ulla præcidere.

PRÆCĬSĬO, ōnis, f. Suspension d’une pensée. Figura Rhetorica.

PRÆCLĀRĒ, D’une manière distinguée, excellente, très bien. SYN. Recte, probe, optime. USUS: Præclare nobiscum actum iri, si populus Romanus, etc, que nous devrons nous estimer fort heureux, si, etc. Tibi negotium datum esse a Cæsare, non judicium præclare intelligo, je comprends parfaitement que, etc. Simulacrum præclare factum e marmore, statue de marbre admirablement travaillée. Præclare aliquid dicere, facere.

PRÆCLĀRUS, a, um, Illustre, distingué, remarquable. SYN. Eximius, egregius, commemorandus, rarus, præcipuus, insignis. )( Vulgaris. PHRAS. 1. Vir præclarissimus, homme très illustre. Omnis ætatis, omnis memoriæ clarissimus. Insignis ad laudem vir; omnibus rebus ornatus; in quo summa probitas, summa virtus, summa doctrina; genere, honore, copiis, existimatione facile princeps; Reipublicæ columen ac sidus; sæculi sui decus egregium; vir exempli rectissimi domi militiæque; longe ante alios eminens; sanctus, innocens ac divina quadam virtute præditus; vir cumprimis honestus, summo honore et pudore, et summo officio spectatissimus ordinis sui. Cf. Egregius. USUS: Multi in philosophia præclari ac nobiles. Egregia et præclara indoles. Cf. Præcipuus, Excello.

PRÆCLŪDO, is, si, sum, ere, a. Fermer qqche pour qqn; défendre, interdire. SYN. Claudo, intercludo; præcido.)(Aperio. ADV. In perpetuum sibi curiam, curiæ aditus præclusit. PHRAS. Spem veniæ sua sibi pertinacia præclusit, par son entêtement, il s’est interdit tout espoir de pardon. Miserationem omnem sua pertinacia exemit; de spe veniæ sua illum pertinacia depulit; spem omnem veniæ sua sibi pertinacia præcidit, incidit ipse; ut spes veniæ extenuaretur in dies, ut evanesceret, ut spes jam reliqua esset nulla, sua ipse pertinacia effecit. USUS: Omnem sibi spem defensionis, omnem exitum ipse præclusisti. Animus mihi præcluditur ad exponendam rei indignitatem. Cf. Tollo.

PRÆCO, ōnis, m. Crieur public, héraut; panégyriste. SYN. Prædicator, buccinator, qui præconium facit. EPITH. Humanus, publicus, verecundus. USUS: Alexander egregium laudum suarum præconem invenit Curtium. Præconis voci bona alicujus subjicere. Per præconem sibi audientiam facere. O fortunate adolescens, qui tuæ virtutis Homerum præconem inveneris, heureux jeune homme, qui avez trouvé Homère pour héraut de votre gloire, pour célébrer vos exploits!

PRÆCOGNOSCO, is, ĭtum, ere, a. Apprendre d’avance. SYN. Præsentio.

PRÆCŌNĬUM, ĭi, n. Publication, annonce, proclamation. SYN. Præconis actio. EPITH. Acerbum, æternum suorum laborum, domesticum, miserum. USUS: 1. Præconium facere, alicui deferre. 2. Laudatio, éloge, louange. Non præconium mihi solum tributum, sed grave etiam clari hominis testimonium impertitum.

PRÆCORDĬA, ōrum, n. pl. Diaphragme; estomac. SYN. Pectus, intestina; animus. USUS: 1. Plato iram in pectore, cupiditatem subter præcordia locavit, a placé le siège de la colère dans le diaphragme, celui de la concupiscence au-dessous. Annulus in præcordiis piscis inventus est, l’anneau fut retrouvé dans l’estomac du poisson. 2. Animus, poitrine, cœur. Cum jam in præcordiis conceptam mortem contineret.

PRÆCOX, ōcis, omn. gen. Mûr avant le temps, hâtif, précoce. SYN. Præmaturus.

PRÆCURRO, is, cŭcurri (curri), cursum, ere, n. et a. Courir devant, devancer, prévenir. SYN. Anteeo, supero, excello. USUS: Appetitus rationem præcurrere ac prævertere non debet. Lingua præcurrit mentem. Socratis ætatem præcucurrit. Aliquem ætate, virtute, moribus præcurrere, Cf. Excello.

PRÆCURSĬO, ōnis, f. Action de devancer, de précéder. SYN. Antecessio, prægressio. USUS: Confitentes non fieri assensiones sine præcursione visorum, que notre consentement n’a pas lieu sans être précédé de perceptions qui le déterminent.

PRÆCURSOR, ōris, m. Coureur, éclaireur, espion. SYN. Prodromus, emissarius, excursor.

PRÆDA, æ, f. Proie, butin, profit, gain. SYN. Rapina, spolium, manubiæ. EPITH. Certissima, communis, frumentaria, ingens, immanis, integra, magna, mediocris, opima optima, præclara, parta, popularis, præsens, prætoria, tanta, universa. Prædæ judiciales, novæ. PHRAS. Prædas maximas fecere milites nostri, nos soldats ont fait immense butin. Prædas egere ingentes ex agris; omni clade belli pervastarunt agrum et diripuerunt; quidquid ferri agique potuit, id totum prædæ fuit militibus nostris; præda ingenti potiti, locupletati sunt ex hostium agro; prædæ tantum fuit, ut prædantium tot manus iis spoliis vix sufficerent; auri argentique pondus ingens diripuere milites nostri; prædæ captum est plus quam credi possit. Cf. Populor, Diripio. USUS: Prædas facere, agere, agitare, faire, conquérir du butin. Prædæ fuere hostium castra. Prædam captam inter se dividere, condonare. Militem a præda cohibere, repellere. Prædæ pars major ira corrupta. Cf. Prædor.

PRÆDAMNO, as, avi, atum, are, a. * Condamner d’avance. USUS: Prædamnata spe dimicant.

PRÆDĀTOR, ōris, m. Brigand, voleur, maraudeur. SYN. Prædo, direptor.

PRÆDĀTŌRĬUS, a, um, Qui pille, qui vole. USUS: Navis prædatoria, corsaire, navire armé en course.

PRÆDĬĀTOR, ōris, m. Homme d’affaires, qui sait estimer au juste la valeur des terres. SYN. Juris prædiatorii peritus.

PRÆDĬĀTORĬUS, a, um, Relatif aux terres engagées, mises en vente. SYN. Quod ad prædia possessionesque pertinet. USUS: Jus prædiatorium.

PRÆDĬCĀBĬLIS, e, gen. com. Digne d’éloges, louable. SYN. Prædicandus. USUS: In misera vita nihil est prædicabile aut gloriandum.

PRÆDĬCĀTIO, ōnis, f. Éloge, louange apologie. SYN. Celebratio, commemoratio, laudatio. EPITH. Acerba et luctuosa, grata, non grata potius quam arrogans beneficiorum; veteres, furibundæ. USUS: Grata hæc beneficiorum prædicatio de laude alicujus. Philosophorum est prædicationem fugere. Cf. Laus.

PRÆDĬCĀTOR, ōris, m. Prôneur, panégyriste. SYN. Laudator, præco, buccinator. USUS: Te ipso prædicatore et teste et auctore facti.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us