Lexicon Latinum (part 3 of 9)

Lexicon Latinum (part 3 of 9)

DĒVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. Aller, se rendre, arriver. SYN. Venio, pervenio. ADV. Necessario. USUS: In qualem fortunam deveni? Nolebam has litteras in alienas manus devenire. Cf. Venio.

DĒVĒXUS, a, um, Qui penche, incliné. Deflexus, inclinatus. USUS: Ætas devexa ad otium. Sol paulum a meridie devexus.

DĒVINCĬO, is, vinxi, vinctum, ire, a. Lier, attacher. SYN. Obstringo, obligo, demereor, concilio; constringo, alligo, comprehendo. PHRAS. Beneficio illum mihi devinxi, je me le suis attaché par des bienfaits. Voluntatem ejus beneficiis mihi conciliavi; beneficio hominem mihi adjunxi; beneficio gratiam ejus emi; officio et beneficio hominem comprehendi; liberalitate et officio devinctum teneo; beneficio meum feci. Cf. Concilio, Demereor, Adjungo, Amicitia. USUS: Eum mihi fœdere, cautione omni et execratione devinxi. Beneficiis aliquem, suavitate sermonis, consuetudine, affinitate sibi devincire. Hic maximo se scelere devinxit. Fœderibus etiam cum hoste fides devincitur. Largitione aliquem, vinculis, liberalitate, officiis devinctum tenere. Cf. Obligo, Obligatus, Obsequor.

DĒVINCO, is, vīci, victum, ere, a. Vaincre complètement. SYN. Vinco, supero. USUS: Duillius Pœnos classe devicit. Cf. Vinco.

DĒVĪTĀTĬO, ōnis, f. Action d’éviter, d’esquiver. SYN. Fuga, vitatio. EPITH. Facilior et exploratior.

DĒVĪTO, as, avi, atum, are, a. Éviter, échapper à. SYN. Vito. USUS: Procellam temporis devitavit. Putat se a me devitari. Dolorem devitare. Cf. Vito.

DĒVĬUS, a, um, Écarté, éloigné, détourné. SYN. Qui de recta via deflexit, a via remotus, alienus, aversus. USUS: Itineribus deviis profectus. Homo amentissimus, omnibus consiliis præceps et devius. Oppidum devium.

DĒVŎCO, as, avi, atum, are, a. Appeler, faire descendre. SYN. Voco, revoco. USUS: Ad triumphum, ad gloriam te devocant. Socrates primus Philosophiam e cœlo devocavit. In suspicionem devocari. Cf. Avoco.

DĒVŎLO, as, avi, atum, are, n. S’envoler, s’enfuir; passer rapidement (d’un objet à un autre). SYN. Avolo, diffugio. USUS: Ab una amicitia ad aliam devolas. Simul ut fortuna defluxit, amici devolant. De tribunali in forum devolat prætor.

DĒVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. Précipiter, faire tomber. SYN. Præcipitem ago, impello. USUS: Omnes ad inanem spem pacis devoluti sunt.

DĒVŎRO, as, avi, atum, are, a. Avaler, dévorer. SYN. Ligurio, abligurio. USUS: 1. Verbum ipsum voluptatis devorabat, dévorer avidement. 2. Inhio, soupirer, dévorer en espérance. Spe et opinione eam hereditatem jam devorarat. 3. Consumo, dissipo, engloutir, absorber. Patrimonium omne, prædia, rem familiarem juvenis perditus devoravit. 4. Fero, perfero, supporter, dévorer. Erit ea molestia devoranda. Hominum ineptias et stultitiam sæpe devorare oportet. Cf. Consumo, Comedo.

DĒVŌTĬO, ōnis, f. Dévouement, action de se dévouer. SYN. Dedicatio, consecratio, addictio. USUS: Deciorum devotione placati sunt Dii. Devotione capitis mei servandam rempublicam putavi, j’ai cru qu’il fallait sauver la république même au prix de ma vie. Cum ad pietatis studia refertur, rectius dicitur: Religio, pietas in DEUM et Superos, dévotion.

DĒVŌTUS, a, um, Voué, consacré. SYN. Destinatus, constitutus. USUS: Miloni ea hostia devota videbatur. Devotus Orco, voué aux dieux infernaux.

Devotus, a, um, Dévot, pieux. PHRAS. 1. (Devotus est, VULG.), il est pieux. Religiosus, pius, DEUM colens; pietatem et religionem colens; pie et religiose vivens, ducem DEUM in omnibus sequens; animum ac cogitationes ad DEUM referens. Qui humana respuens, ad divina solum incumbit; deditus soli contemplationi rerum æternarum; nihil non postponens Christianæ pietati; qui exemplo vitæ et sanctissima doctrina animos ad exitium ruentes retrahit, et ad salutem dirigit; præstanti religione in DEUM; cœlestis Numinis amore magnopere devinctus; cujus mens omnium fluxorum immemor, ad sola immortalia et cœlestia fertur; qui rationis imperio affectiones humanas subigit; cujus ratio cupiditati dominatur, qui lascivientes corporis motus ad rationis divinarumque legum præcepta coercet atque comprimit; magna, antiqua religione; maxima cum religione, ardore in DEUM, pietatem colit; exemplar est religionis; vitam sancte pieque exigit; in quem tanquam in speculum intuentur, qui pietatem, qui religionem colunt; insigni pietate est erga DEUM; religiosus imprimis pietatis cultor est miræ pietatis; raræ in DEUM religionis est; ad omne Christianæ pietatis et officii decus mire factus, compositus, incensus, animatus. 2. Singulariter devotus est B. Mariæ Virgini, il a une remarquable dévotion envers la Très Sainte Vierge. Præcipuo quodam studio cultuque fertur in DEI Matrem; præcipua pietare ac religione DEI Matrem colit, veneratur; singulari cultu Matrem Virginem prosequitur; præcipua illi in Virginem DEI Matrem religio est et pietas; divinæ Matris præcipua quadam religione tenetur; ejus honoribus impense studet, deditus, addictus, devotus est; ardentiorem cultum erga DEI parentem Virginem hausit; suavissimo quodam pietatis studio in Virginem DEI Matrem exardescit; præcipuam pietatis operam in colenda rite sancteque Virgine DEI Matre ponit, collocat. Cf. Religiosus. USUS: Devota DEO mens, esprit tout consacré à DIEU.

DĒVŎVĔO, es, vōvi, vōtum, ere, a. Vouer, consacrer; dévouer, livrer entièrement. SYN. Voveo, destino, dedico, consecro. USUS: Devovere se pro ære alieno. Caput suum pro republica Diis devovere. Te tuumque caput hoc sanguine consecro devoveoque. Diris omnibus aliquem devovere. Devovit Agamemnon Dianæ se, etc.

DEXTELLA, æ, f. Main droite. SYN. Parva dextera. USUS: Antonii dextella est, il est le bras droit d’Antoine.

DEXTER, era, erum, Droit. )( Sinister. USUS: Dextra manus. Dextrum cornu.

DEXTĔRA, æ, f. Main droite. SYN. Dextra. )( Læva. EPITH. Consularis, fida, firmior, hostilis, impia, violatæ fidei testis. USUS: Jacenti et supplici dexteram porrigere. Græcia dexteram tendit Italiæ, eique præsidium pollicetur.

DĒXTĔRĒ, Adroitement. SYN. Apte. USUS: Dextere obire officia, uti fortuna.

DEXTĔRĬTAS, ātis, f. Dextérité, adresse, habileté. USUS: Naturalis ingenii dexteritas. Multa in eo et dexteritas et humanitas visa.

DEXTRORSUM, A droite (avec mouvem.), du côte droit. SYN. Ad dextram.

Diabolus, i, m. Diable, démon. PHRAS. 1. Adversarius dolis instructissimus; mille artium summus ille artifex qui olim esu pomi interdicti primos parentes, et per illos omnium sæculorum mortales in immensam calamitatum voraginem e celsissimo fastigio præcipitavit; impurus, immundus, inquinatus spiritus; malorum, quæ geruntur, auctor; perditor hominum, spiritus contaminatus et perditus; nequissimus inimicus ac vexator hominum; hostis perennis ac juratissimus humani generis; machinator, seminator omnium malorum; omnis honesti osor, veritatis et humanæ salutis sempiternus et infensissimus inimicus; qui nullam unquam rationem hominibus insidiandi intentatam relinquit; veterator ille magnus, qui ex altissimo cœli domicilio dejectus, qui parentes primos corrupit, ac mentes eorum in transversum egit; cujus venenatissimis artibus quovis pene momento appetimur. 2. Diabolum expellere, chasser le démon. Malum dæmonem ex corporibus ejicere, exigere, profligare; exturbare ex obsessis, correptis, occupatis hominum corporibus inquilinos, immundos spiritus; malos genios humanis e corporibus depellere, emovere; infernos inquilinos diuturna possessione dejicere, deturbare, movere, demovere. 3. Obsessus est a Diabolo, il est obsédé par le démon. Insessus est ab Orci genio; oppressus, occupatus a teterrimo humani generis hoste ac vexatore; correptus a Tartareo hoste; a tortoribus Orci spiritibus agitatus, vexatus; inquilino malo dæmoni ad pœnam datus.

DĬĂDĒMA, ătis, n. Diadème. SYN. Corona regni, insigne. USUS: Antonius collegæ diadema imposuit.

DĬÆTA, æ, f. Régime, diète. SYN. Medicinæ pars, quæ victu morbos curat. PHRAS. Diæta nunquam oberit, la tempérance ne nuit jamais. Diæta uti; vivendi regulam et modum servare; in victu modo et lege quadam uti; certam quamdam in victu rationem tenere, servare; in cibi delectu rationem valetudinis ducere, spectare, habere, haud inutile fuerit. USUS: Diæta curari cupio, chirurgiæ tædet. Cf. Abstineo a cibo.

DĬĂLECTĬCA, æ, f. Dialectique, logique. SYN. Disserendi ratio et scientia; Dialecticorum scientia; prudentia disputandi; veri ac falsi disceptatrix scientia et judex. EPITH. Dilatata, disceptatrix, judex veri et falsi, muta, loquax, similis pugno. USUS: Zeno Rhetoricam palmæ, Dialecticam pugno comparavit. Dialectica confracta et stricta eloquentia. In dialectica exercebat. Dialectica cavet ratione, ne cui falso assentiamur, neve unquam captiosa probabilitate fallamur.

DĬĂLECTĬCĒ, Selon les règles de la dialectique. SYN. Dialecticorum more, subtiliter, tenuiter. USUS: Multa dialectice dicta.

DĬĂLECTĬCUS, a, um, Qui concerne la dialectique, habile dans cet art. EPITH. Valens. USUS: Dialecticæ captiones; acumen Dialecticorum; perversa et præpostera Dialecticorum sapientia. Ambigua ad Dialecticum referenda sunt.

DĬĂLŎGUS, i, m. Dialogue, entretien. SYN. Disputatio, sermo in personas distributus. EPITH. Mirificus. USUS: In iis sermonibus, qui dialogi appellantur. Nolunt personas viventes dialogis illigari.

DĬĀRĬUM, ii, n. Ration journalière. SYN. Stipendium militibus in dies singulos propositum. USUS: Cæsar celeritatem militum iter facientium diario incitat. Pro Ephemeride, diarium, journal, vulgi est.

DĬĀRRHÆA, æ, f. Diarrhée, flux de ventre. SYN. Ventris fluxio; alvus soluta, citata, profluens. USUS: Diarrhæa me arripuit tanta, ut vixdum cœperim consistere.

DĬBĂPHUS, i, m. Robe de pourpre. USUS: Dibaphum cogitat, sed eum infector moratur, il rêve le consulat, mais le teinturier le retarde.

DĬCA, æ, f. Procès. SYN. Judicium, actio. USUS: Dicam alicui scribere. Dicas sortiri. Cf. Causa.

DĬCĀCĬTAS, ātis, f. Causticité. USUS: Sales, quorum duo genera: alterum facetiarum æqualiter in omni ratione fusum, ingenuum et liberale; alterum dicacitatis scurrilis, quæ oratori fugienda. Cf. Facetiæ.

DĬCĀTĬO, ōnis, f. Déclaration qu’on se fait citoyen d’une ville. SYN. Cum aliquis in civitatem aliquam se dicat ac tradit. USUS: Non solum dicatione, sed etiam postliminio potest fieri civitatis mutatio.

DĬCAX, ācis, omn. gen. Railleur, mordant. SYN. Paulo facetior, promptus, paratus ad dicendum quidlibet. ADV. Impunius. USUS: Demosthenes non tam dicax, quam facetus, illud acrioris ingenii, hoc majoris artis. Dicacibus et facetis difficile est habere hominum rationem, et ea, cum falsissime dici possent, tenere. Cf. Facetus.

DĬCIS CAUSA, Pour la forme, par manière d’acquit. SYN. In speciem, per simulationem; sic, ut factum esse, dici possit.

1. DĬCO, as, avi, atum, are, a. Consacrer, dédier, vouer. SYN. Nuncupo, consecro, dedico, addico. USUS: Dicare se in aliquam civitatem. Totum ego me Crasso; totum me tuis commodis et laudi dicavi. Dicare se in clientelam, in servitutem alicui. Cf. Addico.

2. DĪCO, is, xi, ctum, ere, a. Dire, parler, raconter. SYN. Loquor, aio, narro; verbum, vel verba facio; verba, sermonem, orationem habeo, commemoro, memoro, profero, exprimo, in oratione mea pono. PHRAS. 1. Aiunt te hoc dixisse, on prétend que vous avez dit cela. Te in sermonibus ista dictitare solitum; te illam conjecisse, tuam hanc fuisse vocem; te hæc commemorasse; te hoc sermone usum; ista effudisse te temere ac evomuisse; te auctorem hujus sermonis faciunt; in te illa oratio confertur; jactatæ, emissæ, conjectæ a te eæ voces feruntur; ferunt, te ista effutiisse, exprompsisse, usurpasse; his te vocibus personuisse palam affirmant. Cf. Loquor, Sermo, Mentio. 2. Possum pro certo dicere, je puis affirmer. Narro tibi; istud tibi pro certo, comperto, explorato affirmo; pro vero et certo assevero; illud asseveratione omni confirmare audeo; omni asseveratione hoc tibi affirmo; affirmate proferre non vereor. 3. Dic, quæso, dites, je vous prie. Cedo, ne isthoc celaveris; quin expromis, quid rei sit; edissere, eloquere; memora mihi; istud expedi; illud jam exequere. 4. Sensum meum jam dixi, j’ai déjà exprimé mon opinion. Quid de re tota sentiam, aperui; sententiam meam de re exposui, explicui, aperui; animi mei sensum expressi alias; deprompsi alias, quæ mea sit de re tota sententia; ex his, quæ a me disputata sunt, exstabit animi mei consilium. Cf. Aperio. 5. Clam in aurem dicere, dire qqche à l’oreille. In aures immittere, insusurrare; voce depressa et submissa in aurem loqui, in fide ac silentio alicujus arcana quædam deponere. 6. Quæ dicis, non possum credere, je ne puis croire ce que vous dites. Monstra narras; monstro, portento similia sunt, quæ tu memoras; quæ tu hic prædicas, fidem superant. Cf. Incredibilis. 7. Est verum quod dixisti? Ce que vous avez dit est-il vrai? Ain tu, ilium, etc. vera memoras? Vera cantas? Verane prædicas? 8. Dicitur, on dit. Aiunt, ferunt, perhibent; fertur, fama est, fama perhibet, exiit in vulgus rumor; fama percrebuit; vulgatur rumor; fama, opinio exit; manat tota urbe rumor; fama fert; multus est sermo; in omnium ore ac sermone est; fama ea in vulgus emanavit; sermo tota urbe dissipatur; rumor, nescio quis, ad nos affluxit; nescio quid rumoris afflaverat te etc.; fama in urbem pervasit, penetravit; fama ea provinciam peragravit. Cf. Fama, Rumor. 9. Omnes dicunt te hostem patriæ, tout le monde dit que vous êtes un ennemi de la patrie. Una omnium consentiensque vox est; omnes fremunt, te hostem patriæ exstitisse; omnes palam jam in foro personant, non jam, ut ante, clam mussitantes, proditorem te esse patriæ. Aperte id jam præ se ferunt cives omnes, te unum repertum esse, qui civitatis jugulo sicam admoveas. Nulla vox auditur civium frequentius, ac quæ te hostem et proditorem patriæ proclamat; nulla jam dudum vox ex reipublicæ ore missa crebrius; nihil frequentioribus jactatum sermonibus, ac, proditorem te esse patriæ et reipublicæ hostem. 10. De hoc multa dici possent, on pourrait dire sur cela bien des choses. De hoc immensa sit oratio; de hoc verborum nunquam satis sit; dies me deficiat, omnia exequi si velim; nimium longus sim; otio abutar; finem non reperiat oratio; modum excedat oratio; fines, cancellos egrediatur oratio, omnia si persequar; istis explicandis quæ potest par oratio inveniri? USUS: Causam, sententiam dicere; salutem dicere. Diem alicui, vel mulctam dicere. Dicere ex superiore loco, prêcher. Aliud est oratio, quam disputatio; nec idem dicere et loqui.

DĬCRŎTUM, i, n. Navire à deux rangs de rames. SYN. Navigium duplici serie remorum instructum. EPITH. Bona. USUS: Bono dicroto navigabam.

DICTĀTA, ōrum, n. pl. Dictée, leçon, cahier. SYN. Quæ magistri pueris dictant. USUS: Ipsa quasi dictata a te redduntur. Eadem dictata recantare.

DICTĀTOR, ōris, m. Dictateur. SYN. Summa Romanæ reipublicæ potestas, magister populi. EPITH. Perpetuus, perspicuus, invidiosus, proximus. USUS: Dictatorem facere, efficere, dicere.

DICTĀTŌRĬUS, a, um, De dictateur. USUS: Gladius dictatorius.

DICTĀTŪRA, æ, f. Dictature. SYN. Dictatoris munus. EPITH. Perpetua. USUS: Dictaturam exercere, abdicare.

DICTĒRĬUM, ii, n. Bon mot, brocard. SYN. False dictum. USUS: Quæ false, breviter, acute dicimus, dicteria vocantur. Cf. Jocus, Facetia.

DICTĬO, ōnis, Action de dire; conversation, entretien. SYN. Oratio, dicendi genus; actio. EPITH. Attica, forensis, perpetua, popularis, reliqua, tota. Subitæ, oratoriæ. USUS: Se in dictionibus exercere. In forensibus causis mea dictio versatur. Dictionem totam in partes dividere oportet. Pro vocabulo uno, verbo uno, parole, minus latinum est.

DICTĬTO, as, avi, atum, are, a. Dire souvent. SYN. Sæpe dico. USUS: Causas dictitare.

DICTO, as, avi, atum, are, a. Dire, dicter. SYN. Dico, quæ alius excipiat. USUS: Orationem, epistolam dictare ad verbum.

DICTUM, i, n. Mot, parole. USUS: Nullum petulans dictum in vita proferatur. In me ac meos dicta multa dixit. Commode, breviter, facete, acute dictum. Dictum Ennii. Ob dictum capite et fortunis accusari. Quam vocem, quod dictum ad Catonem detulit. Dictum unum de melioribus.

DĬDŪCO, is, xi, ctum, ere, a. Conduire, séparer, diviser. SYN. Dispergo, aperio. USUS: 1. Pugnam diduxit. Aciem in cornua diducere, aquam in vias. 2. TRANSL. In varias curas diducitur animus. Cf. Dilato, Separo.

DĬES, ēi, m. et f. Jour. SYN. Lux, diecula, temporis diurni cursus; spatium, tempus. EPITH. Acerbior, acerbissimus, æstivus, beatus, brevior, brumalis, calamitosus, certus, clarissimus, compitalitius, constitutus, dirus, extremus, faustus, festus, fœdus et flagitiosus, funestus, gloriosissimus, gravissimus, gratissimus, gravis, honestissimus, horribilis, inclinatus, lætificus, lætior, lætissimus, legitimus, liberior, medius, natalis, notus, perendinus, optatissimus, posterus, præclarus, propinquus, religiosus, ignotus, pulcher, solstitialis, summus, supremus, totus, tristis, turbulentissimus, turpis, vacuus, utilis et gratus. Dies festus, jour de fête, sanctissimus et celeberrimus. Dies æterna, annua, antiquior, certa, exigua, hesterna, hodierna, misera et infelix, satis laxa, perexigua, tota, utilis. Dies acerbi, festivi, apti, breviores, lætissimi, comitiales, compitalitii, continui, anniversarii, non honesti, jucundi, illustres, justi, lætiores, longiores, odiosi, pauci, plurimi, lautissimi, præteriti, proximi, quieti, reliqui, superiores, toti, vacui. PHRAS. 1. Vix dies erat, il faisait à peine jour. Vix lucescebat; appetente vix die; die vix albescente; aperiente se die; sub primum lucis exortum; sub primam auroram; albescente primum cœlo; vixdum prima se luce infundente; emergente vix sole. Cf. Mane. 2. Adulta die, en plein jour. Multa jam die; multum jam diei processerat; multa jam luce; res ad multum diei, in multum diem processerat, extracta erat. 3. Vergente jam die, vers le soir, vers la fin du jour. Inclinante in vesperum die; præcipitante jam die; abeunte jam in noctem die; cum haud multum diei jam superesset; inclinato in vesperam die; extabescente jam die; senescente jam die. Cf. Vesper. 4. Ad certam diem, au jour fixé. Ad constitutam, præstitutam, præfixam, præscriptam, certam, statutam, destinatam, præfinitam diem, ad diem solvere. 5. Ubi constituta dies adfuit, dès que le jour fixé fut arrivé. Dies ubi appetiit, illuxit, venit prœlio constitutus; dies ubi adventavit; cum jam in proximo esset destinata dies. 6. Diem differre, différer le jour. Diem proferre, prorogare, prolatare, ampliare, producere. 7. Diem mihi totum confabulando subtraxit, il m’a fait perdre tout un jour en entretiens. Diem mihi solidum confabulando exemit; dies mihi totus confabulando sublatus est; diem totum confabulando duxit, extraxit. 8. Diem transigere in negotiis, passer le jour à ses affaires. Diem in negotiis ponere, degere, consumere; diem negotiosis concursationibus terere, conterere, conficere necesse est. Dies et noctes laboriosa mihi opera exeduntur. Dierum ac noctium vicissitudines laborantem me inveniunt. Dies noctesque laborandum mihi est. Diu noctuque; noctu ac interdiu instandum operi est; nullum tempus mihi vacuum a laboribus fluit. Nullum tempus, neque diurnum neque nocturnum dimitto, quin laborem. Cf. Tempus, Consumo. 1. Sacri dies, et negotiosi, jours fériés, jours ouvriers. Dies sanctissimus ac celeberrimus, jour très saint. Dies ab exortu caniculæ proximi, les jours de la canicule. Dies, qui a rerum omnium Domino nomen traxit, dimanche. Dies jejunio sacratus, jour de jeûne. Dies omnium Sanctorum festa commemoratione sacra, la Toussaint. 2. Diem sibi sumere ad deliberandum, prendre un jour pour délibérer. Dare diem ad deliberandum, indiquer le jour de la délibération. Diem alicui dicere, scribere, citer qqn en justice. 3. Dies intercessit una, altera, tertia, un, deux, trois jours se passèrent. Ea mysteria in unum diem incidunt, incurrunt, ces mystères durent un jour. 4. Diem agere, celebrare, obire, passer le jour. Diem unum intermittere, laisser passer un jour. 5. Tempus, temps. Nullus dolor est, quem dies, quem longinquitas temporis non leniat. Dies quoque stultis mederi solet. Impetret ratio, quod dies impetratura est. Invidiam dies mitigat, le temps calme l’envie. Cf. Feriæ, Festus.

DIFFĔRENTĬA, æ, f. Différence. SYN. Dissimilitudo, discrimen, varietas, distinctio, intervallum. USUS: Magna est differentia inter principia naturalia. Cf. Dissimilitudo, Discrimen.

DIFFĔRO, differs, distŭli, dīlātum, ferre, 1. a. Différer, tarder, remettre. 2. n. Être différent. SYN. 1. Rejicio, prorogo, reservo, produco, sustineo, profero, moram interpono, tardo, procrastino, moror, celeritatem de causa detraho, cunctor, extraho. 2. Discrepo, disto, alius sum, dissimilis sum. )( Similis sum. ADV. Multum, non fere multum, paulum, oppido, plurimum. PHRAS. 1. Res differri non potest, on ne peut différer l’affaire. Res extrahi, prorogari non potest; duci longius, suspendi non potest; trahi negotium sine dispendio non potest; res ista procrastinationem et tarditatem non fert; cunctationem non patitur; res illa moram et sustentationem non fert. 2. Nimium differtur transactio litis, on diffère trop longtemps l’arrangement du procès. Jacet jam biennium causa nostra; prolatatis comitiis tota jam elanguescit. Quis non damnet judicum lentitudinem, litem jam biennio trahentium; me toties ampliantium; in aliud aliudque tempus protrudentium; rei exitum morantium; diem ex die ducentium; diem tempusque proferentium, extrahentium, producentium? nimium quantum ampliatur causa; tempus ducitur; dies protrahitur. 3. Vide ne meus e provincia discessus differatur, faites en sorte que l’on n’ajourne point mon départ de la province. Vide, ne quid ad annuam in provincia commorationem temporis accedat; ne quæ fiat accessio temporis; ne res longius ducatur, aut in aliud tempus reservetur, ne quid mihi temporis prorogetur, protrahatur, extrahatur; ne diuturnior, longior mihi fiat in provincia commoratio. 4. Differ rem in æstatem, remettez la chose à l’été. Confer rem in longiorem diem; conjice in æstivos menses, mensem unum alterumque interjice; mora mensis unius illata, interposita, in æstatem extrahe, rejice. Cf. Mora, Expedio. 5. Differt pœnam, il retarde le châtiment. In sumendo supplicio temporis gratiam facit; iræ spatium, et consilio tempus dat; supplicii de reo sumendi diem laxius profert; inter culpam et pœnam moræ interjectum est aliquid. 6. Quantum differt doctus ab indocto! Quelle différence il y a entre l’homme instruit et l’ignorant! Quantum inter hos discriminis est! quantum inter hunc et illum interjectum intervallum est! quanta inter hunc et illum morum studiorumque est distantia! tanta certe, quanta maxima esse potest; quantum hunc inter et illum interest! 7. Rationes meæ a tuis multum differunt, mes raisons sont fort différentes des vôtres. Admodum discrepant, distant, dissentiunt; diversa imprimis rerum nostrarum ratio est; non eadem est mearum ac tuarum rerum ratio; meæ res aliter, dissimiliter, diverse, prorsus alio modo, ac tuæ se habent. Alio res meæ loco sunt, ac tuæ; non eodem loco, non ejusdem loci sunt. Alia, diversa, non eadem rerum mearum ratio est. Nihil simile habet res mea cum tuis; nihil habet similitudinis; quid simile, quid non dissimile habent res nostræ? nulla similitudo, dissimilitudo magna, dissimilia prorsus omnia, alia prorsus sunt omnia, inter res meas tuasque. Cf. Abludo, Dissimilis. 8. Differre a patre. Cf. Degenero. USUS: 1. Differs me in aliud tempus. Differre vadimonium. Alii tempus differebant, remettre, différer. 2. Discrepo, se distinguer, différer, être différent. Quantum inter se homines studiis moribus, vestitu, tota vitæ ratione differunt! Hæc cogitatione quidem inter se differunt, re vero copulata sunt. 3. Spargo, disperser, pousser de tous côtés. Ignem differunt in omnem locum.

DIFFĬCĬLE, Difficilement. SYN. Difficulter.

DIFFĬCĬLIS, e, gen. com. Difficile, malaisé, pénible. SYN. Laboriosus, operosus, habens multum difficultatis, arduus, habens difficultatem; in quo multum est negotii, vel operis; in labore multo est positus, magnus. )( Facilis. PHRAS. Rem difficilem tentas, vous essayez, vous entreprenez une chose difficile. Magnum est, quod moliris; rem magnam et multis difficultatibus impeditam aggrederis; perarduum est, quod suscipis, negotium. Elaborandum tibi erit in ea re. Multo tuo labore id fiet. Incidisti in difficilem nodum, quem vix expedies. In rem difficilem et inexplicabilem te conjecisti. Spissum sane opus lentum et fastidiosum moliris. In quantas te dimicationes isto tuo consilio immisisti! Viam sane arduam, asperam, confragosam, lubricam, plenam periculorum et laborum ingrederis. Subeundæ cibi erunt magnæ tempestates; res est multis obstructa difficultatibus. In salebras incidisti sane asperas et confragosas. Arduum factu est; res in difficili est; multis difficultatibus conflictaberis. Multæ tibi difficultates, asperitates superandæ, vincendæ, supervadendæ erunt. Satis in ea re sudabis. Res hæc laboris, negotii, difficultatis habebit plurimum; non ea res est, quæ facili vel parvo negotio, levi labore, non magno studio possit effici. Res erit magnæ difficultatis, multi laboris, non parvi negotii, non operis exigui. Magno tibi ea res stabit; in nodum incides sane difficilem; res est, in qua sudandum sit; in qua sustinendi labores, in qua multum operæ ponendum; in qua sit vigilandum; animo excubandum; in qua non leviter sit laborandum, in qua studii multum, industriæ plurimum sit adhibendum. Res hæc multæ erit operæ ac laboris. Res ea quantas tibi dabit curas? ea re suscepta quantas in difficultates incurres, delaberis? quam ægre eum nodum expedies, solves explicabis? quoties ea te res in lassitudinem dabit? quantum oneris in humeros sustollis tuos? quam plenam periculi aleam tentas? quantum negotii tibi ipse facessis? Cf. Arduus, Difficultas, Difficulter. USUS: 1. Intelligo, quam loco difficili et scopuloso verser. Contortas res et difficiles discere. Difficillimis reipublicæ temporibus. 2. Asper, difficile, exigeant, chagrin. Difficilis et morosus senex. Parens illepidus, et in filios difficilis.

DIFFĬCULTAS, ātis, f. Difficulté, obstacle, embarras. SYN. Labor, angustia, asperitas. EPITH. Domestica, incredibilis, magna, nummaria, odiosa, pecuniaria, publica, summa, tanta. Majores, multæ, summæ, tot tantæque. PHRAS. 1. Si hoc suscipis negotium, multum difficultatis senties, si vous entreprenez cette affaire, vous éprouverez de grandes difficultés. Multum laboris habebis; in magnas difficultates incurres; feres laboris plurimum; magnus in te labor, grave in te onus incumbet; multum oneris, laboris; molestiæ sustinebis; si hoc aggrederis. Rem difficilem, gravem, laboriosam; rem operosam, molestam imprimis ac duram senties, experieris, cognosces; rem haud factu facilem, multis difficultatibus implicatam, obseptam et quasi circumvallatam comperies. 2. Vide, quid difficultatis res ista habeat, voyez quelles difficultés présente cette affaire. Etiam atque etiam vide, quantum facinus conere; quid suscipias, quidve sustinere possis; quantum tibi oneris imponas; animadverte, cujus operæ, cujus difficultatis ea res sit; quas vires, quos nervos, quantam facultatem, quantum roboris postulet id quod moliris. Cf. Difficilis. USUS: Difficultas vecturæ, navigandi. Res habet multum difficultatis et laboris. Incurrit in multas difficultates. Multis difficultatibus affectus et afflictus.

DIFFĬCULTER, Difficilement, avec difficulté. SYN. Difficile, ægre, vix, tristius, durius, PHRAS. Difficulter impetrabis, vous obtiendrez difficilement. Haud parvo negotio, haud levi brachio agendum erit, hoc ut consequare. Magnam fortunæ debebis gratiam, ista si impetres; magno tibi stabit ejus rei gratia. Non sine difficultate ea re potieris. Perdifficilis et lubrica erit ejus rei consequendæ ratio. Hæret ea res adhuc in salebra; res in difficili erit, dum voti compos fias; haud ita promptum erit, ista consequi; haud ex facili ista impetrabis; vix, aut ne vix quidem id consequere.

DIFFĪDENTER, Avec défiance, timidité. SYN. Timide.

DIFFĪDENTĬA, æ, f. Défiance. )( Fidentia. USUS: Metus est diffidentia exspectati mali. Cf. Metus.

DIFFĪDO, is, fisus sum, ere, n. Ne pas se fier à, se défier de; désespérer de. SYN. Quasi despero. )( Confido. ADV. Penitus, valde, summe. PHRAS. Diffidit civibus suis, il se défie de ses concitoyens. In caritate civium nihil spei reponit; in exigua spe est etiam inter cives suos; ne civibus quidem se credit suis; ne civium quidem fidei se permittit, committit. Nusquam tutam sibi esse fidem queritur; neque in civium fide caritateque acquiescit. Cf. Spero, Despero. USUS: Ita æger est, ut medicus diffidat. Ne defatigere, aut diffidas. Ingenio sane meo diffido. De Othone diffido. Jacet, diffidit, abjecit hastam.

DIFFINDO, is, fīdi, fissum, ere, a. Fendre, diviser, partager. SYN. Findo, divido. USUS: Saxum diffindere novacula.

DIFFĬTĔOR, eris, eri, d. Nier. SYN. Nego, inficior. USUS: Non diffiteor errasse me. Cf. Nego.

DIFFLO, as, avi, atum, are, a. Dissiper. USUS: Tuo legiones spiritu difflasti, ut ventus folia.

DIFFLŬO, is, fluxi, fluxum, ere, n. Couler de tous côtés, se répandre çà et là. SYN. Liquesco, fluo. USUS: Otio, luxu, voluptatibus, sudore, risu diffluere.

DIFFŬGĬO, is, fūgi, ere, n. Fuir çà et là. SYN. Fugio, dilabor. USUS: Metu perterriti diffugiunt. Cf. Fugio.

DIFFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. Verser, répandre. SYN. Dispergo, dissipo, spargo, effundo, differo. ADV. Late, longe. USUS: 1. Terra semen suo complexu diffundit. 2. TRANSL. Animum, vultum diffundere. Laudes alicujus; rumorem late diffundere. Flendo dolorem, vel iram diffundere. Cf. Spargo.

DIFFŪSĒ, Avec étendue, développement. SYN. Disperse. USUS: Res diffuse dicta.

DIFFŪSUS, a, um, Étendu. USUS: Platanus ramis diffusa. Jus civile diffusum. Laus Pompeii late diffusa. Color sanguine diffusus.

DĪGĔRO, is, gessi, gestum, ere, a. Digérer. SYN. Concoquo. ADV. Discrete. USUS: 1. Stomachus cruda digerens. 2. TRANSL. Ordino, distinguo, distribuo, divido, classer, arranger, répartir. Tabulæ, acta, leges, argumenta in certa capita digesta. Crines digerere.

DĪGESTĬO, ōnis, f. Digestion; classement; distribution. SYN. Concoctio; distributio. USUS: Digestio, quæ exornatio est, ea est partitio.

DĬGĬTUS, i, m. Doigt. SYN. Pars manus pedisque extrema. EPITH. Extremi, transversus. USUS: Extremis digitis aliquid contingere. Non discedam digitum a sententia. Digitum in aliquid intendere et commonstrare.

DĬGLĂDĬOR, aris, atus sum, ari, d. Combattre l’un contre l’autre. SYN. Decerto, contendo. USUS: Digladientur licet, per me, Philosophi inter se. Cf. Certo.

DIGNĀTĬO, ōnis, f. Estime, considération. SYN. Dignitas. USUS: Nihil nisi de dignatione laborat.

DIGNĒ, Dignement, avec dignité. SYN. Pro dignitate. USUS: Philosophia nunquam satis digne laudari potest.

DIGNĬTAS, ātis, f. Mérite, dignité. SYN. Honor, gradus, gradus dignitatis, gradus honoris, honoris amplitudo, splendor, auctoritas, gloria, majestas, honestas, decentia, decor. )( Indignitas. EPITH. Admirabilis, admiranda, amplissima, cara, carissima, communis, conjuncta cum utilitate communi, consularis, excellens, eximia, familiaris, imperatoria, jucundior, liberalis, magna, major, maxima, minor, nefaria, nova, otiosa, par, parva, præstabilior, præstans, præstantissima, præsens, insperata, pristina, publica, singularis, summa, tota, vera, vetus, virilis, salva. PHRAS. 1. Hoc ante omnia te moneo, ut præ cæteris dignitatis rationes habeas, avant tout je vous avertis de prendre le plus grand soin de votre dignité. Ut referas ad dignitatem omnia; ut propositum decus tibi sit; ut ante omnia dignitati servias; dignitatem spectes, dignitatem sequaris; ut nihil cogites a dignitate sejunctum; ut nihil alienum a dignitate cogites; ut nihil non cum dignitate conjunctum cogites; ut consiliorum tuorum finis omnium honor sit; ut tuarum actionum terminus, scopus honor sit; ut prima tibi sit, præcipua, antiquissima dignitatis cura. 2. Omnia ex dignitate fecisti, vous avez tout fait avec dignité. Nihil fecisti, nisi plenissimum amplissimæ dignitatis; omnia tua facta cum dignitate vehementer consentiunt. In omnibus tuis factis proposita tibi dignitas fuit. Omnia tua facta ad dignitatem retulisti. Quæcumque egisti, ad dignitatem omnia spectarunt. Scopus tibi ac finis in omni re dignitas fuit. Tuarum actionum norma quædam ac regula dignitas fuit. Tua sunt ejusmodi facta, ut eximiis ornanda præconiis; ut divinis decoranda laudibus; ut tollenda ad astra; ut ad cœlum efferenda videantur. Tuis omnibus factis æterna gloria, immortalitatisque præmia debentur. Gloriæ et dignitatis ratio semper in actionibus tuis primum apud te locum obtinuit; summo apud te loco fuit; maximi tibi semper fuit. 3. Rationem dignitatis tuæ habebo, je prendrai soin de votre honneur. Magnam omnibus in rebus dignitatis tuæ rationem ducam. Semper mihi dignitas tua ante oculos erit; antiquissima erit; semper meæ cogitationes dignitatem tuam spectabunt. Animus meus in honore tuo fixus erit et locatus. In omni re, quid honor tuus postulet, requiret, ferat, attendam. 4. Modo conservem dignitatem meam, opum jacturam non curo, pourvu que je conserve mon honneur, peu m’importe la perte de ma fortune. Divitias divitiarumque jacturam nihili facio, liceat modo tueri dignitatem meam. Adimi, detrahi de fortuna, fortunas comminui, fortunarum jacturam fieri, fortunæ detrimenta fieri non recuso, nihil duco, in minimis pono, sit modo dignitas incolumis; liceat modo incolumem servare dignitatem; modo permaneat dignitas in eo statu; modo ne cogar de statu dignitatis meæ demigrare; modo sit eadem dignitas; modo ne mutetur, ne diminuatur, ne lædatur dignitate mea; modo ne qua injuria, ne quo damno, ne quo detrimento afficiatur dignitas mea; modo ne quid damni faciat; ne quid jacturæ faciat dignitas mea; modo ne quam jacturam subeat, sustineat, ferat, patiatur dignitas mea; modo nequid de dignitate detrahatur, adimatur, imminuatur. 5. Dabo operam, ut is dignitatem tuam defendat, je ferai en sorte que cet homme défende votre dignité. Dabo operam, ut ejus animum ab omni alia cogitatione ad tuam dignitatem tuendam traducam, convertam; ut is omnia studia ad dignitatem tuam referat, conferat; suam ut operam in dignitate tua figat, locet, statuat, ponat; ut industriam omnem suam dignitati tuæ dicatam velit, dedat, dicet; ut tueatur dignitatem tuam; ut honorem tuum defendendum tuendumque suscipiat; ut honoris tui defensionem, certamen, contentionem suscipiat; ut pro honore ac dignitate tua pugnet, contendat, certet. 6. Violari dignitatem tuam, moleste fero, je supporte avec peine qu’on porte atteinte à votre considération. Dignitatem tuam offendi, lædi, minui, oppugnari, vehementer doleo; detrahi de tua dignitate; jacturam fieri dignitatis tuæ, dignitatem tuam labefactari, deformari, damno affici, fero molestissime; dolorem capio ingentem animo, cum deesse alios dignitati tuæ, alios invidere intelligo; cum impugnari, minui, detrahi tibi dignitatem tuam; cum dignitatem tuam contumelia attingi; spoliari te dignitate tua; cum de dignitatis gradu dimoveri te accipio. 7. Quærere dignitatem, rechercher les honneurs. Honoribus operam dare; honores petere; venari, aucupari, captare, expetere, ambire honores; affectare ad honores iter. Cf. Ambio, Ambitiosus. 8. Conferre dignitatem, accorder des dignités. Summum dignitatis gradum tribuere, concedere alicui; in dignitate aliquem locare; in dignitatis gradu aliquem ponere, collocare; honores alicui mandare, deferre; ad honores evehere, evocare; ad honorum fastigia perducere; provehere ad summam dignitatem; efferre ad summos honores; collocare in amplissimo dignitatis gradu. Cf. Honor, Magistratus. 9. Pervenire ad dignitatem, parvenir aux honneurs. Ad amplissimos dignitatum gradus ascendere; emergere, evehi, efferri, extolli, provehi ad honores; augeri honoribus; dignitate crescere, augeri, amplificari, ornari, cumulari; collocari in amplissimo honoris gradu; in reipubl. custodia, velut in specula collocari; in anni custodia a fortuna positum esse; honoris gradum conscendere; attingere, assequi, adipisci; gradum facere ad honores; ad honores obrepere. 10. Esse in dignitate, être dans les charges publiques. Dignitate florere; honoribus fungi; honoribus uti; dignitate præditum esse; in fortunæ gradu positum esse; honoris gradum tenere, obtinere; in magno honore esse; honestum in republica locum obtinere; cum imperio et potestate esse; magistratum gerere; honores administrare. 11. Dignitatem amittere, perdre ses dignités. A summo dignitatis gradu dejici, detrahi, præcipitari, deturbari, depelli, dimoveri; de fastigio detrahi; capite diminui; gradu et statu dejici. 12. Dignitate se abdicare, abdiquer un emploi honorable. Dignitatem deponere; a dignitate discedere. Cf. Abdico, Magistratus, Honor. 13. Dignitatis aditu impediri, ne pouvoir parvenir aux honneurs. Cf. Honoris aditu impediri. 14. Dignitatem amissam recuperare, recouvrer son ancienne considération. Recipere pristinæ dignitatis speciem; ad pristinæ dignitatis gradum revocari; restitui in pristinæ dignitatis gradum; dignitatem alicui reddere, restituere. 15. Dignitas tua augebitur, votre considération ne fera qu’y gagner. Dignitatis tuæ accessiones fient in dies; multum ad dignitatem tuam accedet, addetur; crescet, augescet, amplificabitur non parvis incrementis dignitas tua; dignitas tua illustrior evadet; honore magis, quam unquam antea florebis et abundabis; illustrabit amplitudinem tuam ea ipsa res, quæ obscuratura atque exstinctura videbatur; plus in dies splendoris ad dignitatem tuam accedet; clarior fiet dignitas tua atque illustrior; clarius elucebit; illustrius patebit. Cf. Augeo. USUS: 1. Dignitas est alicujus honesta auctoritas, quæ et cultu, et honore, et verecundia digna est. Ea res tibi dignitati erit. Dignitatem, ea res tibi afferet, adjunget. Ea res dignitatem habet, cette chose procure la considération. Civitatis dignitatem tueri, sustinere, soutenir l’honneur de la cité. Dignitati alicujus consulere, prendre soin de la dignité de qqn. Servire dignitati, pourvoir à la considération. Alienæ dignitati suffragari, favere, favoriser le mérite d’autrui. Imaginem duntaxat et reliquias pristinæ dignitatis retinere, ne retenir qu’une ombre et un reste de l’antique majesté. 2. Decor, pulchritudo, ornamentum, decus, forma liberalis, species, dignité, beauté noble, distinction. In formis aliis dignitas inest, in aliis venustas. Liberalis species, et formæ dignitas. Formæ dignitas coloris bonitate defenditur. Tranquillitas animi affert dignitatem, la tranquillité de l’âme donne de la noblesse. Cf. Honor, Magistratus.

DIGNOR, aris, atus sum, ari, d. Juger digne. SYN. Dignum habeo, vel dignus habeor. USUS: Qui apud nos tali laude, observantia, cultu, honore virtutis ergo dignabatur. Vir probus summa existimatione dignandus.

DIGNOSCO, is, nōvi, ere, a. Distinguer, discerner. SYN. Discerno. USUS: Hostem a cive dignoscere. Cf. Discerno.

DIGNUS, a, um, Digne. SYN. Honestus, qui meretur, meritus, dignitate præditus, plenus dignitatis, habens dignitatem, idoneus, par, egregius. )( Indignus. ADV. Omnino, maxime, parum. USUS: Quod non decorum, nec Diis dignum est. Majoribus suis dignus. Odio dignus. Efficere aliquid exspectatione publica, viribus suis dignum. Hoc te non est dignum.

DĪGRĔDĬOR, eris, gressus sum, gredi, d. Se séparer, s’éloigner, s’en aller. SYN. Declino, discedo, deflecto; aberro a via, proposito diverto. ADV. Longius, parumper, paululum. USUS: Sed ad id, unde digressi sumus, redeamus. Longius, quam voluntas fuit, a proposito digressa est oratio. Cf. Aberro.

DĪGRESSĬO, ōnis, f. Départ, séparation; digression. SYN. Declinatio. EPITH. Acerba et misera, non longa, perjucunda, superior. PHRAS. Cavenda est nimia digressio in oratione, dans un discours, il faut éviter les trop longues digressions. Danda est opera, ut unde aberrare cœperit, revocetur oratio; ne plus justo ab rerum ordine declinet; ne alio longius excedat, effundatur; ne alio longius auferatur; ne liberius latiusque procedat. USUS: Miserior fuit congressio, quam digressio nostra. Digressio a proposita oratione.

DĪGRESSŬS, ūs, m. Départ, séparation. SYN. Digressio, discessus. )( Congressio, congressus.

DĪJŪDĬCĀTĬO, ōnis, f. Jugement, sentence. SYN. Disceptatio, judicium, deliberatio. USUS: Ista quidem magna dijudicatio est.

DĪJŪDĬCO, as, avi, atum, are, a. Juger, régler; discerner. SYN. Discerno, distinguo, discepto. ADV. Callide, diligenter, sero. USUS: Verbis controversias, non æquitate dijudicas. Non facile dijudicatur verus amor, et fictus. Cf. Distinguo.

DĪJUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. Détacher, désunir. SYN. Disjungo. ADV. Longius, facile, sæpe. USUS: Dijungere me ab illo volo. Cf. Separo.

DĪLĀBOR, eris, lapsus sum, labi, d. S’écouler, se dissiper. SYN. Diffugio, diffluo. ADV. Male, rapide. USUS: Fluvius rapide dilapsus. Vide, ne ea res memoria dilabatur. Dilapsa fortuna amici devolant; vectigalia, fides, vires reipublicæ dilabuntur. Cf. Abeo, Labor.

DĪLĂCĔRO, as, avi, atum, are, a. Déchirer, mettre en pièces. SYN. Lacero. USUS: Distractione humanorum animorum discerpi et dilacerari demum.

DĪLĂNĬO, as, avi, atum, are, a. Déchirer, mettre en pièces. SYN. Lanio. USUS: Cadaver canibus dilaniandum objicere.

DĪLĂPĬDO, as, avi, atum, are, a. Dissiper, dilapider. SYN. Decoquo, disperdo, consumo. USUS: Dilapidare pecuniam, exhaurire ærarium, minuere vectigalia, consumere. Cf. Consumo, Nepos, Luxus.

DĪLARGĬOR, iris, largītus sum, iri, d. Faire des largesses. SYN. Dono. USUS: Omnia dilargiri. Cf. Largior.

DĪLĀTĬO, ōnis, f. Délai, remise, ajournement. SYN. Mora, prolatio, retardatio. EPITH. Nimia. USUS: Dilatio et exspectatio comitiorum. Cf. Differo.

DĪLĀTO, as, avi, atum, are, a. Étendre, élargir. SYN. Collato, late explico, propago. )( Coangusto, coarcto, contraho. PHRAS. Dilatavit imperium, il recula les frontières de l’empire. Fines imperii longissime protulit; magnas ditioni suæ subjunxit provincias; amplissimas regiones imperii finibus adscripsit. Cf. Augeo. USUS: Argumenta, orationem dilatare ac diffundere. Late funditur ac dilatatur nomen vestrum. Cf. Amplifico.

DĪLAUDO, as, are, a. Louer en tout point. SYN. Prædico. USUS: Librum, quem dilaudas, emi. Cf. Laudo.

DĬLĬGENS, entis, omn. gen. Qui aime, attaché à; actif, soigneux. SYN. Attentus, sedulus, assiduus, studiosus, diligentiam adhibens. PHRAS. Homo erat imprimis diligens, cet homme était très attaché à tous ses devoirs. Homo erat prudens et rerum suarum attentus; homo summi laboris et industriæ; prorsus intentus in omnia, qui advigilaret sedulo, ac omnia accuraret; erat in omni officii genere navus ac diligens; anteibat omnes diligentia; nihil in eo diligentiæ requires, nihil industriæ. Cf. Diligentia, Applico, Assidue, Opera. USUS: Lentulus salutis meæ diligentissimus.

DĪLĬGENTĔR, Exactement, soigneusement. SYN. Accurate, exquisite, studiose, magna cum cura ac diligentia. )( Negligenter. PHRAS. 1. Diligenter litteris dat operam, il étudie avec zèle. Accuratissima diligentia, mira accuratione, non indiligenter; sedulo, quam diligentissime; summa cura studioque; toto animo, atque omni cura; perstudiose, intentissima cura; enixo studio; summa industria; toto pectore; impense admodum; impensa opera; contente industrieque; contentione maxima litteras persequitur. 2. Negotium tuum egit diligenter, il s’occupa soigneusement de votre affaire. Solerti cura, cum cura, summa sedulitate, religiose admodum studioseque tractavit. Nullum in causa tua studium, nullum officium prætermisit; nemo in curandis negotiis tuis illo diligentior, nemo religiosior; exstat ejus in tractandis rebus tuis studium ingens ac industria; in gerendis negotiis tuis studium adhibebat maximum; in tractanda negotia tua, quo maxime potuit, studio incubuit, enixus est; in procurandis negotiis tuis nihil ab eo loci aut segnitiæ aut socordiæ datum est; intentiore, qua poterat, cura res tuas agebat; summo studio, maximoque opere; omnibus nervis viribusque, omni ope ac opera, summa ope, omni conatu, toto pectore, tota mente in res tuas ac commoda incubuit. Cf. Diligentia. USUS: Diligenter etiam atque etiam facere aliquid.

DĪLĬGENTĬA, æ, f. Soin, zèle, attention, exactitude, application. SYN. Assiduitas, sedulitas. )( Negligentia. EPITH. Accuratissima, acerbissima, amplissima, artificiosa, cognita, crudelis, egregia, singularis, excellens, grata, inanis, incredibilis, inepta, magna, major, non mediocris, minuta, misera, miserabilis, molesta, nimia, nova, pergrata, plena, privata, summa, tanta. PHRAS. 1. Summa diligentia rem tuam curabo, je prendrai le plus grand soin de votre affaire. Omni mea cura, opera, vigiliis, omni sedulitate, omni non modo contentione, sed etiam dimicatione in rebus tuis elaborabo. Res tuas summa cura complectar. Pugnabo, enitar, contendam, efficiam, operam omnem ac diligentiam adhibebo, ut res tuæ rite curentur. Incumbam in tuam causam tota industria. Operæ studiique plurimum in tuis rebus ponam, consumam. Vigilabo dies atque noctes, et intentis oculis dispiciam, ut res tuæ salvæ sint; curam rerum tuarum suscipiam; operam summam; nervos omnes et industriam afferam. Ardore quodam ac studio incitato tua procurabo. Summa ope nitar, animum intendam, adjungam ut tibi bene sit. Non obscura erit contentio mea in rebus tuis; industria erit, quanta poterit, maxima. Cf. Curo. 2. Majorem in scribendo diligentiam a te postulo, mettez plus d’exactitude à m’écrire. Velim, te plus diligentiæ: in scribendo ponere; velim, te plus operæ, curæ, industriæ, studii in scribendo locare, collocare, consumere. Plus diligentiæ ad scribendum conferri a te velim. Operam navari studio majori in scribendo expeterem. Tuis in scriptis diligentiam majorem desidero, requiro. Adderes, velim, ad sedulitatem aliquid; plusculum, velim, sedulitatis in scribendo susciperes. 3. In parandis opibus nulli diligentiæ parcimus, nous n’épargnons rien pour devenir riches. Operam prætermittimus nullam; nulli operæ, labori nulli parcimus; exiguum ducimus, quidquid in parandis opibus industriæ adhibemus; in consectandis opibus nullus labor est nimius nobis, nulla contentio difficilis; ad rem augendam nullum non lapidem movemus; nullam laboris partem prætermittimus; in re quærenda omni studio, cura et opera laboramus; omnibus nervis ac viribus, omni ope ac industria contendimus; ad parandas opes omnes vires, omnia studia, quidquid est industriæ, conferimus; omnes curas cogitationesque referimus, opes ut consequamur; elaboratur pro viribus; quantum consequi viribus possumus, enitimur; opibus accumulandis operam damus, navamus, ponimus non indiligentem; laborem, curam ac diligentiam adhibemus, impendimus maximam. In quærenda re omnes sedulitatis nervos contendimus; multum operæ ponimus, multum laboramus, ac desudamus. Cf. Cura, Curo, Sollicitudo. USUS: Conferre diligentiam ad aliquam rem. Diligentiam in rebus tuis adhibui maximam. Magna cum cura, ac diligentia scripsi de re.

DĪLĬGO, is, lexi, lectum, ere, a. Aimer. SYN. Amo, carum habeo. ADV. Acrius, admodum, egregie, eximie, constantissime, facile, gratis, libenter, magnifice, maxime, mirifice, multum, mutuo, plane, plus, plusquam in dies, præcipue, plurimum, quam maxime, quodammodo, separatim, singulariter, valde, hercle, vehementer, vehementius, vehementissime, vicissim, usque eo, generatim, vere, unice. USUS: Hunc amo, quem ante diligebam. Me aut amabis, aut diliges saltem. Eum non amore tantum, sed perpetuo quodam judicio diligebam. Cf. Amo.

DĪLŌRĪCO, as, are, a. Ouvrir, entr’ouvrir. SYN. Discindo, aperio. USUS: Rei diloricare tunicam, déchirer la tunique de l’accusé.

DĪLŪCĔO, es, luxe, ere, n. Être clair, évident. USUS: Res senatui plane dilucere visa est.

DĪLŪCESCIT, ēbat, imp. Il fait jour. SYN. Lucescit, lucere incipit. USUS: Discussa est illa caligo, diluxit. Cf. Lucescit, Dies, Mane, Diluculum.

DĪLŪCĬDĒ, Clairement. SYN. Lucide, perspicue, clare, aperte, plane. USUS: Dilucide planeque loqui.

DĪLŪCĬDO, as, are, a. Éclaircir, rendre clair. SYN. Declaro. USUS: Rei dilucidandæ causa. Cf. Explico, Declaro.

DĪLŪCĬDUS, a, um, Clair, brillant. SYN. Apertus, evidens. USUS: Quo brevior, eo dilucidior erit narratio. Dilucida et perspicua expositio.

DĪLŪCŬLUM, i, n. Point du jour. SYN. Summum mane, prima lux. PHRAS. Sub diluculum, au point du jour. Sub galli cantum; albescente cœlo; appetente die, summo mane, bene mane, dubia adhuc luce, incerta adhuc luce; cum lucescere, illucescere, lucere inciperet. Cf. Mane, Dies.

DĪLŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Détruire, repousser, effacer; laver. SYN. Confuto, abstergo. ADV. Dilucide, facilius. USUS: Diluere objecta crimina; diluere et infirmare argumenta. Curas, molestias jucundo alloquio diluere. Cf. Refello, Defendo.

DĪMĀNO, as, avi, atum, are, n. Se répandre, s’étendre. SYN. Profluo. USUS: Meus is labor dimanavit ad æstimationem hominum latissime.

DĪMĔNSĬO, ōnis, f. Dimension, mesure. USUS: Dimensio quadrati.

DĪMETĬOR, iris, mensus sum, iri, d. Mesurer. SYN. Metior. USUS: Ab illo dimensa sunt omnia et descripta.

DĪMĒTO, as, avi, atum, are, a. Borner, délimiter. SYN. Distinguo, describo. USUS: Ita dimetata signa sunt, ut in tantis cœlorum descriptionibus divina solertia appareat. Siderum cursus dimetare. Locum castris dimetari jussit.

DĪMĬCĀTĬO, ōnis, f. Combat, bataille, lutte. SYN. Contentio, concertatio, discrimen. EPITH. Extrema, infinita, parva, periculosa, plena laudis, tanta maxima, tot ac tantæ. USUS: Dimicationem quærere. In dimicationem et aciem venire. Mihi fortunarum omnium dimicatio subeunda erit. Dimicationem mihi pro te nullam defugiendam putavi. Nemo me ab ea dimicatione continebit, deterrebit. Cf. Certamen.

DĪMĬCO, as, avi, atum, are, n. Combattre. SYN. Confligo, certo. ADV. Paratius. USUS: Prœlio dimicare cum hostibus. De omnibus fortunis, de potentia dimicare. Cf. Certo, Confligo.

DĪMĬDĬĀTUS, a, um, Partagé par moitié, demi. SYN. Medius.

DĪMĬDĬUS, a, um, Moitié, demi. )( Totus. USUS: Heres ex parte dimidia. Discipulos suos dimidio reddebat stultiores, quam acceperat. Dimidio carius emit domum, quam æstimata fuerat.

DĪMĬNŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Diminuer. SYN. Minuo, imminuo, attenuo, detraho, decerpo, ad pauciora redigo, diminutionem facio. )( Augeo. USUS: Vide, ne quid de bonis tuis diminuas. Sententia diminuta et infirmata. Cf. Minuo.

DĪMĬNŪTĬO, ōnis, f. Diminution, amoindrissement. SYN. Imminutio. )( Accretio. USUS: Imperio magna diminutio facta est, Diminutio vectigalium.

DĪMISSĬO, ōnis, f. Congé, licenciement. USUS: Dimissio propugnatorum, relegatio amicorum.

DĪMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Congédier, renvoyer. SYN. Amitto, missum facio; remitto, depono, omitto. ADV. Amantissime, continuo, contumeliose, libenter, multum, prorsus, nunquam. PHRAS. Dimittere milites, licencier les soldats. Legiones missas facere; missionem dare militibus; exercitum purgare seditiosorum hominum missionibus; exauctorare milites; milites sacramento solvere; milites exauctoratos dimittere. USUS: Dimittere senatum, concionem, lever la séance. Dimittere exercitum, legiones, remiges, licencier. Facultatem rei gerendæ dimisit, il a négligé l’occasion de faire cette chose. Utinam de sua gravitate aliquid Pompeius; de cupiditate Cæsar dimisisset, renoncer à, mettre de côté.

DĪMŎVĔO, es, mōvi, mōtum, ere, a. Écarter, éloigner, détourner. SYN. Depello, moveo, removeo, dejicio. USUS: Suspicionem a se in alium dimovere. Aliquem de suo cursu, sententia, institutis, more dimovere. De dignitatis gradu et loco suo aliquem dimovere. Cf. Amoveo, Abstraho, Absterreo.

DĪNŬMĔRĀTĬO, ōnis, f. Énumération. Exornatio quædam verborum.

DĪNŬMĔRO, as, avi, atum, are, a. Compter, calculer. SYN. Numero. ADV. Propemodum. USUS: Dinumerare pecuniam alicui.

DĬŒCĒSIS, ĕos, f. Étendue d’une juridiction, d’un gouvernement; diocèse. SYN. Procuratio, vel gubernatio. USUS: Mirifica exspectatio nostrarum diœcesium.

DĬŒCĒTES, æ, m. Intendant, trésorier. SYN. Qui procurationem, et quasi dispensationem regiam recepit.

DĬPLŌMA, ătis, n. Lettre pliée doublement; licence de voyager aux frais de l’État, passeport. SYN. Principum, et aliorum magistratuum codicilli, litteræque publicæ signo regio munitæ et sanctæ.

DĪRÆ, ārum, f. pl. Furies; imprécations. SYN. Furiæ, tristia omina, minæ, execrationes, imprecationes. USUS: Diras obnuntiare. Diræ, ut cætera auspicia, omina sunt, non causæ malorum. Homo diris devotus, credebatur affici maximo infortunio. Cf. Furiæ.

DĪRECTO, Directement. SYN. Directe. USUS: Directo deorsum ferri. Hæc ad fidem directo pertinent.

DĪRECTUS, a, um, Placé droit, en ligne droite. SYN. Rectus. USUS: Arbores directo ordine consitæ. Directa via. Quid opus est circuitione et anfractu potius, quam directo? Directum iter. Paries directus.

DĪREPTĬO, ōnis, f. Pillage, sac (d’une ville). EPITH. Acerba, fœda, impunita, libera, tanta. USUS: Vexatio et direptio urbis, sociorum. Impendebant fames, incendia, cædes, direptio.

DĪREPTOR, ōris, m. Celui qui pille, brigand. USUS: Direptor urbis et vexator.

DĬRĬBĔO, es, ŭi, bĭtum, bere, a. Trier, classer, compter. SYN. Distribuo, dinumero, discerno, separo. USUS: Dum tabellæ diribentur, pendant qu’on dépouille le scrutin.

DĬRĬBĬTĬO, ōnis, f. Compte, relevé (des votes). SYN. Distributio. USUS: Populi diribitio jam non exspectetur.

DĬRĬBĬTOR, ōris, m. Scrutateur. SYN. Distributor, qui populum in suas classes ad ferenda suffragia distribuit. USUS: Vos rogatores, diribitores, custodes tabularum fuistis.

DĪRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. Diriger; disposer, ordonner. SYN. Refero, constituo, ordino, dispono. PHRAS. Omnia ad utilitates suas dirigit, il tourne tout à son utilité. Cursum vitæ omnem ad seipsum refert. Utilitas illi vitæ regula est; studia sua utilitatis regula metitur; vitam suam ita gubernat, ita moderatur, ut ab utilitate ne usquam discedat. Nihil ille spectat, nisi utilitatem suam; eam ille longissime antefert rebus omnibus; eam ille rerum omnium primam ducit, antiquissimam habet; omnem suum conatum ad opes parat atque meditatur; actiones omnes ad unam utilitatis rationem exigit. USUS: 1. Omnia ad rationem et artem dirigere. Ad similitudinem pictor artem manumque dirigit. Ad illam cynosuram vitæ tuæ cursum dirigas. 2. Metior, delinio, describo, æstimo, circumscribo, conformer, régler. Turpe est officium utilitate dirigere, non honestate. Omnia voluptate dirigunt Epicurei, les Épicuriens rapportent tout à la volupté. Cf. Moderor, Collineo.

DĬRĬMO, is, rēmi, remptum, ere, a. Partager, séparer; rompre. SYN. Divido, distraho. )( Conjungo. ADV. Acerbe, impudenter. PHRAS. Diremit amicitiam, il rompit les liens de l’amitié. Disrupit amicissimam vitæ conjunctionem; suavissimam vitæ societatem disturbavit. Cf. Amicitia. USUS: Hanc nostram societatem, hanc suavissimam vitæ conjunctionem falsis criminibus dirimere malevoli. Nox prœlium, iras, rixas diremit.

DĪRĬPĬO, is, ripui, reptum, ere, a. Mettre à sac, piller. SYN. Prædor, aufero, rapio. PHRAS. Urbs direpta est, la ville fut saccagée. Direptioni et incendiis relicta; omnibus parietibus disturbata, aut incensa; excisio, inflammatio, eversio, depopulatio, vastitas agris tectisque illata est; direptum auri argentique pondus ingens, detracta corporibus ornamenta, nihil in ædibus omni luxu atque opulentia instructis intactum est relictum; expilata urbs, nudata, exhausta, depopulata; expoliata fana, domus pecuniis spoliatæ et exinanitæ. Discurrit ad prædam miles, fit auri argentique fœda direptio, victores rapiunt aguntque quidquid a flamma intactum, prædas undique exsorbent. Populata urbs vexataque, compilatæ domus, præda improbissime egesta. Oppidum prædæ datum, fortunis illatæ manus, miles rapto vivere assuetus, et in præda ac sanguine diu versatus, ferre agereque quidquid ignis reliquum fecisset, cœpit, prædamque avertere. Cf. Depopulor, Depeculor, Destruo, Vasto, Præda. USUS: Expilare, vexare, diripere socios, patrimonium alterius.

DĪRĬTAS, ātis, f. Cruauté, barbarie. SYN. Crudelitas. USUS: Homo omni diritate et immanitate deterrimus. Cf. Crudelitas.

DĪRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. Fracasser, briser; rompre. SYN. Dirimo, rumpo. ADV. Repente. USUS: Societatem, amicitiam dirumpere. Dolore prope se disrupit. Homo diruptus, dirutusque; infelix. Cf. Rumpo.

DĪRŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Démolir, renverser, détruire. SYN. Excido, exscindo, everto. USUS: Diruere, ædificare. Cf. Destruo.

DĪRUS, a, um, Cruel, barbare. SYN. Ferus, crudelis, immanis, infestus, infaustus. USUS: Quæ augur injusta, nefasta, vitiosa, dirave edixerit, irrita, infectaque sunto. Cf. Crudelis.

DIS, dītis, omn. gen. Riche. SYN. Dives. USUS: Midas ditissimus.

DISCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. S’éloigner, s’écarter. SYN. Abeo, proficiscor, cedo, solvo, migro, demigro. )( Accedo. ADV. Aliquantum, commodum, fere, nonnunquam, flagitiosissime, honeste, impune, longe, longius, nec vero, non libenter, nusquam, omnino, parumper, proxime, temere, nunquam tardissime. PHRAS. Discedere cogito, je songe à m’en aller. Animus est in discessu; in animo est mutare locum; de discessu, vel discessum cogito; in animo habeo longius me auferre; discessum specto, meditor; migrandi mihi consilium est; jam dudum profectionis volvo consilia. Cf. Abeo, Proficiscor. USUS: 1. Roma, provincia, a foro discedere. 2. TRANSL. Desino, deficio, mutor, abandonner; s’en aller, disparaître. A sententia sua, ab officio, a consuetudine sua discedere. Febris quartana discessit. 3. Alio me verto, se ranger à un autre avis. Discessit in alia omnia senatus, le sénat fut d’un avis tout contraire. In aliam opinionem, partes, sectam discedere. 4. Cœlum bello Marsico discessit. Tellus discedit, la terre s’entr’ouvre. 5. Vita discedere, mourir.

DISCEPTĀTĬO, ōnis, f. Dispute, discussion, débat. SYN. Causa, controversia, lis, judicium. EPITH. Extrema, forensis, simplex. Forenses, infinitæ, legitimæ, liberæ. USUS: Disceptatio et cognitio veritatis. Rem in disceptationem vocare, discuter une affaire. Venit hoc, cadit in disceptationem. Hoc quidem in disceptatione versatur. Cf. Controversia, Disputatio.

DISCEPTĀTOR, ōris, m. Juge, arbitre. SYN. Judex, arbiter. EPITH. Domesticus, severissimus. USUS: Populum Romanum disceptatorem non tantum non recuso, non defugio, sed deposco. Hoc disceptatore ac sententiæ moderatore uti statui.

DISCEPTĀTRIX, īcis, f. Celle qui examine, qui juge. USUS: Dialectica veri et falsi disceptatrix et judex.

DISCEPTO, as, avi, atum, are, n. Débattre, discuter, contester. SYN. Contendo, decerto, disputo, dijudico, cognosco. ADV. Juste, latius, sapienter. PHRAS. De hoc disceptari potest, on peut discuter cette question. Hoc in disceptationem vocari potest; hoc cadit, venit in disceptationem; hoc in disceptatione versatur; hoc in controversiam venire, vocari, adduci, deduci potest; hoc in controversia est, versatur; hoc in contentione est. Disceptationi hic locus est; nonnulla de hoc disceptatio relicta. Cf. Controversia, Disputatio. USUS: Illi quæstioni præpositus, qui æquo jure disceptet. Inter se, cum aliquo disceptare de controversiis. Armis disceptant. Cf. Disputo, Contendo.

DISCERNO, is, crēvi, crētum, ere, a. Distinguer, discerner. SYN. Dijudico, distinguo, dispicio, discrimen facio, internosco, divido. USUS: Animus discernit verum a falso. Alba et atra vix discernit. Cf. Dijudico.

DISCERPO, is, cerpsi, cerptum, ere, a. Mettre en pièces. SYN. Dilacero. USUS: Unguibus aliquem Baccharum more discerpere. Animus nec distrahi, nec discerpi potest. Divulsum et discerptum genus dicendi. Cf. Lacero.

DISCESSĬO, ōnis, f. Division, mode de vote du sénat romain. SYN. Abitus, abitio, abscessus, recessus, digressus, profectio, remotio. EPITH. Matura. USUS: Si in meam sententiam consules discessionem facerent, si les consuls demandaient au sénat de voter par division sur mon projet. Sententia illa valuit, etsi discessio facta non est, la sentence ressortit son effet, quoique l’on ne votât pas par division.

DISGESSŬS, ūs, m. Séparation, départ, éloignement. )( Accessus. EPITH. Acerbus, calamitosus, misericordia dignior, diuturnus, fœdus ac perturbatus, fœdissimus, fructuosus, fructuosissimus, longinquus, longus, perhonorificus, præclarus, subitus, summus, voluntarius. USUS: Longinquus inter nos discessus. Solis accessus et discessus. O præclarum discessum e vita! subitus discessus, præceps profectio.

DISCINDO, is, scīdi, scissum, ere, a. Déchirer. SYN. Dilacero, dilorico. USUS: Vestem discindere.

DISCINGO, is, cinxi, cinctum, ere, a. Désarmer. USUS: Periculum prope est, ne discingere.

DISCĬPLĪNA, æ, f. Éducation; règle, discipline. SYN. Institutum, ratio, institutio, ars, mos, consuetudo. EPITH. Acerrima et equestris, antiqua, bellica, bona, certa, dialectica, digna studiosis ingenuarum artium, domestica, etrusca, fortior, gravis, constans, indocilis, inops, expedita, magna, mala, melior, meretricia, mollis, navalis, nobilis, nota, nova, optima, perfacilis, perfectissima, præclara, præstans, publica, sanctissima, severa, severissima, tota, vetus, vetusta, voluptuaria, delicata, vulgaris. Clarissimæ, consentaneæ, domesticæ, gravissimæ, ingenuæ, optimæ, pueriles, variæ. PHRAS. 1. Servat bonam disciplinam, il maintient une forte discipline. Arcte contenteque suos habet; disciplinam acerrime exigit; disciplinam severissime regit; disciplinam rigidius adstringit; disciplinam ad antiquam severitatem redigit, revocat. 2. Disciplina sensim periit, la discipline a disparu peu à peu. Prolapsa, dissoluta severior illa disciplina est; delapsa paulatim disciplina procubuit; deflexit jam aliquantum de spatio curriculoque consuetudo disciplinæ veteris; labat jam disciplina vetus et paulatim diffluit; disciplina custodum ignavia labefactari cœpta est; de statu suo declinavit; non gradu, sed præcipiti cursu a veteri regum severitate descitum est; consecuta non multo post ingens disciplinæ depravatio; disciplina vetus inertia præsidum quasi consenuit; disciplina sensim fluere ac inclinari cœpit. 3. Disciplinam instaurare, faire revivre la discipline. Omnia, quæ delapsa jam diffluxerunt severis legibus vincire; fluentem procumbentemque disciplinam restituere; labentem ac senescentem disciplinam erigere; depravatam corruptelis consuetudinem ad pristinam severitatem revocare. USUS: Senatores Rom. filios suos Etruscis in disciplinam tradebant. Plerasque disciplinas a Græcis traditas accepimus. Nemo bonus imperator, qui non ante Philosophiæ disciplinam perceperit, coluerit. Ratio vetustæ disciplinæ, quam majoribus accepimus. Homo disciplina juris civilis eruditissimus. Quidam parentum disciplina meliores fiunt. Bona disciplina exercitatus. Bellica disciplina soluta, prolapsa restituenda est. Et horum nos hominum institutionem, disciplinam, sectam persequemur?

Disciplinam facio, Je prends la discipline, se flageller. PHRAS. Pœnæ nomine se acerrime verberare; voluntariam de se pœnam verberibus sumere; voluntaria verberatione corpus coercere, flagellis se cædere; voluntario cruciatu se concidere; flagris verberibusque in suum corpus advertere; flagris se mulctare, supplicium de se voluntaria diverberatione sumere; acerbissimis flagris castigare corpus; voluntaria afflictatione sui divinæ justitiæ severitatem prævertere; flagris se cruentare, tergum lacerare, in se sævire; corpus suum flagris ad sanguinem, ad languorem cædere.

DISCĬPŬLUS, i, m. Disciple, élève. SYN. Auditor, qui accedit aliquem disciplinæ causa, qui se alicui in disciplinam tradit. EPITH. Rudis et integer. Dissimiles, probabiles. PHRAS. Demosthenes fuit Platonis discipulus, Démosthène fut disciple de Platon. Sub disciplina Platonis fuit; Platone usus est magistro; Platonem habuit præceptorem; e Platonis disciplina, schola prodiit; a Platone ad disciplinam eruditus est; a Platone eruditus fuit; excultus doctrina fuit; didicit; doctrinam hausit; litteris excultus fuit; Platonis inter discipulos fuit; Platonis academiam frequentavit, trivit; Platonis præceptis imbutus, institutus fuit; Platonem audivit; Platonis auditor fuit; apud Platonem litteris operam dedit; disciplinæ Platonicæ alumnus fuit. USUS: Rudem me discipulum atque integrum accipe. Cf. Doceo, Erudio.

DISCO, is, dĭdĭci, discere, a. Étudier, apprendre. SYN. Percipio, disciplinam accipio, cognosco, perdisco, condisco, documentum accipio, exemplum ex aliquo capio, comprehendo, cognitionem accipio. ADV. Aliunde, diutius, facile, fortius, melius, multum, præclare, studiose, breviter, nimirum, perinde, ut. PHRAS. 1. Græcas litteras ab illo didici, il m’a enseigné les lettres grecques. Illo magistro Græcas litteras arte et cognitione comprehendi; litteras Græcas illo præceptore attigi, celeriterque arripui; annum unum in ejus disciplina permansi Græcis litteris excolendus, erudiendus, imbuendus; in ejus me disciplinam tradidi, ut ejus institutione Græcis in litteris doctior evaderem; ut ab eo Græcas litteras haurirem. Cf. Discipulus. 2. Experientia multum discimus, l’expérience nous apprend bien des choses. Ad scientiam rerum multarum experientia duce pervenimus. Erudimur valde, instruimur, expolimur, ex ignorantiæ tenebris educimur usu atque experientiæ beneficio. Multarum rerum scientiam consequimur, experientiam secuti, experientia docti. Experientia magistra multa cognoscuntur; multarum rerum scientia cognitio, intelligentia, doctrina capitur, sumitur, hauritur ab experientia et usu. Multarum rerum magister usus est. Multa docet, ostendit, patefacit experientia. Viam aperit usus ad multarum rerum scientiam. Cf. Experientia. 3. Pauca admodum didicit, il ne sait encore que très peu de choses. Parum attigit doctrinæ; cursim arripuit eas artes, nec omnino perdidicit; perfusus potius, quam tinctus est iis litteris; artes eas vix a limine salutavit; litteras degustasse satis habuit; in litteris progressus, fecit perexiguos; non ita longe protectus est a primo littore. Longe abest a perfecta litterarum cognitione; ex abdi is litterarum fontibus nihil hausit, delibavit; tiro etiamnum est in ea arte. Cf. Rudis, imperitus. 4. Memoriter discere, apprendre de mémoire, par cœur. Ediscere, memoriter complecti; memoriæ mandare; memoria comprehendere, complecti. USUS: 1. Antiqui fidibus discebant. Discere apud aliquem Græcas litteras. 2. Intelligo, percipio, accipio, apprendre, être informé. E tuis litteris, e tabellario didici, te, etc.

DISCŎLOR, ōris, omn. gen. Différent, opposé; de diverses couleurs. SYN. Diversus, dispar, dissimilis, varius. USUS: Discoloribus signis sententias notare.

DISCONVĒNĬO, is, ire, n. Ne pas s’accorder, n’être pas en harmonie. SYN. Dissideo, discordo. USUS: Disconvenit inter nos et te. Cf. Discordia.

DISCORDĬA, æ, f. Discorde, désaccord. SYN. Dissidium, dissensio, seditio, odium. )( Concordia, amicitia. EPITH. Civilis, major; magnæ, maximæ, multæ, perniciosæ, stultæ, tacitæ discordiæ. PHRAS. 1. Discordias concitare, fomenter la discorde. Excitare, in civitatem inducere; discordiam moliri; discordias serere; lites creare; amicitias diducere cohærentes; conjunctionem animorum dirimere, solvere; a conjunctione animos avocare; in discordiam agere; discordiam concitare. Animorum consensionem dissolvere, labefactare; concordes animos disjungere, dissociare. Cf. Amicitia, Seditio. 2. Discordiam tollere, apaiser les discordes. Discordiam dissipare, sedare, placare; dissensiones frangere et exstinguere; discordiam in tranquillum conferre; pacem conciliare, coagmentare, reconciliare; pacis, concordiæ, compositionis auctorem esse; aversos animos, iras, longa dissidia componere. Cf. Pax. USUS: E cupiditatibus seditiones ac discordiæ oriuntur, impendent. Nullus discordiarum finis, nisi aut interitus, aut victoris dominatus. Urbs discordiis consumpta perit. Cf. Dissensio, Discordo.

DISCORDO, as, avi, are, n. Être en désaccord, en dispute, en guerre. SYN. Dissideo, discrepo, dissentio, non consentio. PHRAS. Discordant inter se cives, la discorde règne parmi les citoyens. Opinionum dissensione inter se discrepant; contentione et ambitione discordes dissident; magnas inimicitias agitant; intestino flagrant odio; nunquam a jurgiis conquiescunt; in alia omnia discedunt; urbs secum ipsa discors intestinis odiis laborat; inter cives magna discordiarum moles exorta est; dissensiones seruntur; intestinæ discordiæ fervent; consensus ordinum est divulsus; civitas secum ipsa discors intestino flagrat odio; civitas studiis divisa est et distracta; dissidia fiunt plura in dies et graviora; discordia coire in unum cives non sinit. Cf. Dissentio, Alienus, Abhorreo. USUS: Animus a seipso dissidens et discordans. Cf. Discrepo.

DISCORS, ordis, omn. gen. Qui est en désaccord. SYN. Dissentiens, discordans. )( Concors. USUS: Ambitione discordes, divisés par l’ambition. Cf. Discordo.

DISCRĔPANTĬA, æ, f. Désaccord, disparité. SYN. Dissensio, discordia. USUS: Scripti et voluntatis, rerum et verborum discrepantia.

DISCRĔPO, as, ŭi, are, n. Être en désaccord, en opposition. SYN. Discrepans sum, abhorreo, abludo. )( Convenio, congruo. ADV. Multum ab humanitate, paulum, valde. PHRAS. Græcorum mores a Romana gravitate multum discrepant, les mœurs légères des Grecs diffèrent beaucoup de la gravité romaine. Longe absunt; pugnant cum Romana gravitate. Abhorret a Græcorum levitate Romana constantia; aliena est a Græcorum moribus; ingens discrimen est inter Græcorum levitatem, et Romanam constantiam. Cf. Abhorreo, Abludo. USUS: Ego a tuis consiliis minime discrepo. Hæc verba inter se discrepant, non cohærent. Hæc multum ab humanitate discrepant. Cum aliquo, ab aliquo, in re aliqua, inter se discrepare. Cf. Differo, Discordo.

DISCRĒTĒ, Séparément, à part. SYN. Distincte. )( Conjuncte, confuse.

DISCRĒTĬO, ōnis, f. Séparation. SYN. Distinctio, sejunctio. USUS: Barbarum: pro prudentia in discrimine faciendo, pro delectu et judicio, pro moderatione et temperatione, pro arbitrio victoris. PHRAS. 1. (Ad discretionem urbs se dedidit, VULG.), la ville se rendit à discrétion. Se suaque omnia victoris potestati reliquit; deditionis conditionem quamvis subiit, accepit; armis positis ad victoris fidem confugit; victoris ditioni se permisit; nihil neque de vita, neque de libertate pacti cives in victoris fidem se permisere, tradidere. Cf. Deditio. 2. (Nullam plane habet discretionem, VULG.), il n’a aucune discrétion. In puniendis de ictis nullam adhibet moderationem; moderatione et temperatione sublata, promiscue in omnes advertit; sine cura discriminis pœnas sumit; nullum adhibet in plectendo judicium; nemini ulla in re temperat. Cf. Imprudens. 3. (Ad bene regendam rempublicam magna opus est discretione, VULG.), il faut un grand discernement pour bien gouverner la république. Ad tractandam rempublicam opus es prudentia in delectu bonorum; delectu atque judicio; prudentia atque scientia opportunitatis idoneorum ad agendum temporum; moderatione ac temperatione; rerum omnium hominumque delectu ac discrimine. In gubernanda republica caput est uti auctoritatis præsidiis moderate ac scienter. Cf. Prudentia. 4. (Ludere pro discretione, VULG.), jouer une discrétion, c. à d., que le perdant doit payer une somme à la discrétion du gagnant. Ludere in spem lucri arbitrarii; ludere spe lucri alterius arbitrio permissa, delegata.

DISCRĬMEN, ĭnis, n. Différence; crise, épreuve; hasard. SYN. Differentia, delectus, judicium, moderatio. EPITH. Certissimum, externum, iniquum, magnum, majus, maximum, medium, pertenue, propinquum, summum, totum, extremum. PHRAS. 1. Respublica est in discrimine, la république est en danger. Versatur in discrimine; in summum discrimen adducta est, venit, incidit, vocatur, devenit. 2. Discrimini se exposuit, il s’est exposé au danger. Sponte se in discrimen objecit, obtulit, contulit, intulit; discrimini caput obtulit, objecit. Cf. Periculum. USUS: 1. Discrimem omne, et delectum tollere. Ex hoc discrimen inter gratiosos cives, et fortes, de là différence entre les citoyens favorisés et ceux qui servent bien. Non est consilium in vulgo, non ratio, non discrimen, non diligentia. Discrimine recte, an perperam facti confuso, ne plus faire de différence entre le bien et le mal. 2. Periculum, danger. Discrimen totius belli in unius capite positum est. Cf. Discretio.

DISCRĪMĬNO, as, avi, atum, are, a. Séparer. SYN. Distinguo. USUS: Etruriam via Cassia discriminat.

DISCRŬCĬO, as, avi, atum, are, a., sæpius p. Tourmenter cruellement. SYN. Excarnifico. USUS: 1. Discruciatum aliquem necare. 2. TRANSL. Discrucior, talem fundum ab homine tam improbo possideri. Cf. Crucio, Ango.

DISCUMBO, is, cŭbŭi, cŭbĭtum, ere, n. Se coucher. SYN. Accumbo, cubo ad mensam. USUS: Cœnati discubuerunt.

DISCŬPĬO, is, ere, a. Désirer vivement. USUS: Te videre et omnia conferre discupio. Cf. Cupio.

DISCURRO, is, curri, cursum, ere, n. et a. Courir de tous côtés. USUS: Signo dato juventus Romana ad rapiendas virgines discurrit. (Pro Dissero, discourir, vulg. est.)

DISCURSŬS, ūs, m. Action de courir çà et là. USUS: Præcipiti discursu passim se fugæ mandat. (Pro sermone, aut colloquio, discours, vulg. est.)

DISCUS, i, m. Disque, palet. SYN. Patina.

DISCŬTĬO, is, cussi, cussum, ere, a. Dissiper, écarter. SYN. Dispello, removeo, tollo, perturbo, disjicio. USUS: 1. Periculum consilio, factionem armis discutere, et comprimere. 2. Captiones alicujus et fraudes discutere, débrouiller.

DĬSERTĒ, Éloquemment. SYN. Docte, perite. USUS: Diserte et copiose dicere. Cf. Eloquenter.

DĬSERTUS, a, um, Instruit, habile; disert, éloquent. SYN. Doctus, peritus. USUS: Disertos novi multos, eloquentem neminem. Disertissima oratio. Cf. Eloquens.

DISJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. Jeter çà et là, disperser. SYN. Dispergo. USUS: Res disjectas et dispersas colligere. Cf. Dissipo.

DISJUNCTĬO, ōnis, f. Séparation. SYN. Separatio. EPITH. Falsa, molestissima, vera. USUS: Animorum disjunctio dissensionem facit. Cf. Discordia.

DISJUNCTUS, a, um, Séparé. SYN. Procul remotus, discrepans, distans. USUS: Vita a cupiditatibus maxime disjuncta, cum officio conjuncta. Mores ejus longe a tali scelere disjuncti; populus a senatu disjunctus. Cf. Alienus, Discors.

DISJUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. Séparer; désunir. SYN. Separo, abalieno, distraho; dissidium, dissensionem, abalienationem, disjunctionem facio. )( Conjungo. ADV. Longe, longissime, maxime a cupiditate, procul. USUS: Hominem amicum a me, a mea familiaritate, amicitia disjunxisti. Disjungere jumenta. Ab oratoria me disjungo. Cf. Alieno, Dirimo, Amicitia.

DISPAR, ris, omn. gen. Dissemblable. SYN. Disparilis, dissimilis, diversus, varius, impar. ADV. Multum, longe. USUS: Varia et dispar conditio; dispares mores, disparia studia sequuntur. Par dignitas, dispar fortuna. Disparibus ætatibus alia placent. Cf. Dissimilis.

DISPĂRĀTUS, a, um, Opposé, contradictoire. (VULG. Contradictorium). USUS: Disparatum est, quod ab aliqua re per oppositionem negationis separatur; ut: sapere, non sapere.

DISPĂRĬLIS, e, gen. com. Différent. SYN. Dispar.

DISPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. Dissiper. SYN. Discutio. USUS: Caliginem ab oculis dispellere. Cf. Pello.

DISPENDĬUM, ii, n. Dépense, frais. SYN. Quod immoderate, et consulte expenditur. USUS: Rem confeci sine sumptu, sine dispendio. Cf. Detrimentum, Damnum.

DISPENSĀTĬO, ōnis, f. Administration. SYN. Procuratio, administratio. USUS: Ærarii dispensationem suscipere, dare alicui et committere. Senatus ei hanc dispensationem eripuit. (Pro solutione a legibus, dispense, vulg. est.)

DISPENSĀTOR, ōris, m. Économe, intendant. SYN. Distributor. USUS: Rationem a dispensatore accipere. Cf. Promus condus.

DISPENSO, as, avi, atum, are, a. Administrer; distribuer. SYN. Dispono, procuro. USUS: Res domesticas dispensare. Inventa ordine dispensare et disponere. (Dispensare cum aliquo, vulg. est), dispenser. Latine dicendum: legibus aliquem solvere; legis gratiam facere; sacramenti religione solvere, dispenser du serment.

DISPERDĬTĬO, ōnis, f. Destruction, ruine. SYN. Ruina. USUS: Antonius ad disperditionem urbis venire conatur. Cf. Damnum.

DISPERDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. Perdre entièrement, ruiner. SYN. Dissipo. USUS: Possessiones a moribus acceptas disperdere. Cf. Perdo, Consumo.

DISPĔRĔO, is, ii, ire, n. Périr entièrement. SYN. Pereo. USUS: An pecuniam disperire patieris? Cf. Pereo.

DISPERGO, is, spersi, spersum, ere, a. Répandre çà et là. SYN. Disjicio, dissipo, inspergo, respergo. ADV. Confuse, membratim, late, longe lateque. USUS: Cur DEUS tot mortifera terra marique disperserit, etc. Bellum longe lateque dispersum. Dispersa cogere. Cf. Dissipo.

DISPERSĒ, Çà et là, sans suite. SYN. Diffuse. USUS: Res disperse et diffuse dictæ.

DISPERSĬO, ōnis, f. Dispersion. SYN. Dissipatio. USUS: Dispersione civium urbs infirmatur.

DISPERTĬO et DISPARTĬO, is, īvi, vel ii, ītum, ire, Distribuer, partager. SYN. Divido, distribuo, distinguo. ADV. Æqualiter, valde. USUS: Dispertire orationem in membra. Tempora laboris et otii dispertire. Bona, pecunias dispertire. Leges et exempla civitatibus dispertire. Aliquid dispartire in minima. Juris consulti simplicia in infinita dispartiuntur. Cf. Divido, Partior.

DISPERTĬOR et DISPARTĬOR, iris, itus sum, iri, d. Ut superius.

DISPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. Bien voir, distinguer. SYN. Video, nosco, intelligo. USUS: Imbecillis animus verum dispicere non potest. Acie mentis futura dispicere. Si quid dispicere cœpero, scribam ad te. Cf. Nosco.

DISPLĬCĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, n. Déplaire. SYN. Odiosus sum, injucundus sum. )( Placeo, arrideo. ADV. Vehementer, vehementius, vehementissime. PHRAS. Displicuit illi, il lui déplut. Male id habebat hominem; concoquere id non poterat; ea re offendebatur animus; vehementer ab eo reclamatum est; non delectabat hominem is sermo; haud probabatur; ægre, graviter molesteque ferebat id; molestiam haud parvam capiebat animo. USUS: Displicet mihi consilium tuum. Cf. Odiosus, Molestus.

DISPLŌDO, is, plōsi, plōsum, ere, a. Éclater avec bruit. USUS: Res Sicula displosa ac disrupta.

DISPŎLĬO, as, avi, atum, are, a. Dépouiller. SYN. Spolio, despolio, privo. USUS: Honore aliquem dispoliare. Cf. Spolio.

DISPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. Disposer, arranger; ordonner. SYN. Dispenso, distribuo, colloco, ordino. )( Confundo. USUS: Aciem, classem, signa, tormenta suo quæque loco disponere. Præsidia undique disposuit. Verba disponunt oratores, ut pictores colorum varietatem. Cf. Ordino.

DISPŎSĬTĒ, Avec ordre. SYN. Distincte. USUS: Non possum disposite illum accusare.

DISPŎSĬTĬO, ōnis, f. Disposition, ordre, arrangement. SYN. Distributio, ordo, collocatio, œconomia. USUS: Nihil pulchrius omni ratione vitæ, dispositione atque ordine. Dispositio est ordo atque distributio rerum. Dispositio locorum velut quædam est militum instructio.

DISPŬTĀTĬO, ōnis, f. Discussion, débat. SYN. Disceptatio. EPITH. Copiosa, communis, decora, paulo abstrusior, exigua, magis facilis, quam necessaria, pene intima, joculatoria, longa bene, longa et satis litigiosa, perpetua, meditata, puerilis, nova, perjucunda, probabilis, propensior, propria, similis, simplex, splendida, subtilis, tota, verior, ad similitudinem veritatis propensior, universa. Disputationes ancipites, angustæ et concisæ, eruditissimæ, infinitæ, latæ eruditæque, multæ et variæ, plenæ, diversæ, voluptuariæ. USUS: Concertationum plenæ et litigiosæ disputationes. Nolo ambigua, quæ disputationibus huc illuc trahuntur. Disputationi interesse. Cf. Disputo, Disceptatio, Discepto.

DISPŬTĀTOR, ōris, m. Argumentateur, dialecticien. SYN. Dialecticus. USUS: Disputator subtilis, orator parum vehemens.

DISPŬTO, as, avi, atum, are, a. et n. Discuter, débattre, disserter. SYN. Dissero jure et legibus, disceptando decerto, dico. ADV. Acerrime, accurate, acute, amanter, argutissime, audacius, breviter, commodius, contra, copiose, coram, dialectice, diligenter, eleganter, enucleate, exiliter, exquisite, facetius, fortissime, fuse, fusius, graviter, uberius, jejune, inscite, insolenter, lentius, libenter, libere, liberius, necessario, omnino, optime, prudenter, rhetorice, separatim, severe, subtiliter, subtilius, varie, late, supra, satis, multum. PHRAS. 1. Multum de ea re disputavi, j’ai beaucoup discuté cette affaire. Acriter eam disputationem ingressus sum; multum cum adversariis conflixi, contendi. Magna mihi fuit de ea re altercatio, certatio, contentio. Habui bene longam disputationem. Accurate et rationibus undique conquisitis, subtiliter, copiose disserui. Multa in eam rem probabiliter argumentatus sum. Contentione dicendi, quanta potui, maxima decertavi. Res ea non mediocri contentione est agitata. 2. Qua de re disputatur? Sur quoi discute-t-on? Quæ tandem res illa est, de qua quæritur, ambigitur, dubitatur, contenditur, disseritur, disceptatur; de qua lis est; quæ in dubium vocatur; quæ in controversiam adducitur; de qua est contentio; de qua enata, exorta est controversia; quæ in medio est; de qua argumentis disputatur? Cf. Disceptatio, Controversia, Discepto. 3. Disputabit ex universa Philosophia, il répondra sur toute la philosophie. Philosophiæ universæ capita disceptanda proponet; de controversis Philosophiæ universæ quæstionibus respondebit; Philosophiam universam erudito in certamine tuendam, propugnandam suscipiet. Doctrinæ specimen periculum facturis ex universa Philosophia dabit, præbebit. Philosophiæ scita academico in consessu propugnabit. USUS: Disputare de omni re in contrarias partes. Multa in eam sententiam disputavi. Dum de singulis sententiis breviter disputo, quæso, attendite. Rationem cum aliquo expediendæ rei disputare, inquirere. Cf. Discepto, Controversia.

DISQUĬSĪTĬO, ōnis, f. Recherche, enquête. SYN. Inquisitio, investigatio. EPITH. Magna. USUS: Pro argumento sumere, quod est in disquisitione, vitiosum est, question. Ad criminis disquisitionem par est adesse quam plurimos.

DISRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. Briser, crever; rompre. SYN. Divido, rumpo. USUS: Disrumpuntur, qui invident. Disrumpor dolore. Disrumpitur eo pacto humani generis societas. Cf. Rumpo.

DISSĒMĬNO, as, avi, atum, are, a. Disséminer, répandre, publier. SYN. Dispergo, spargo, dissipo. ADV. Latius. USUS: Disseminato sparsoque rumori ne fidem habeas. Latius opinione malum hoc disseminatur, manavit non solum, etc. Cf. Sero.

DISSENSĬO, ōnis, f. Dissension; discorde, division. SYN. Dissidium, contentio. EPITH. Brevis, civilis, domestica. PHRAS. 1. Dissensionem excitare, fomenter la division. Commovere dissensionem; facere, constituere dissidium; discordiam inducere, concitare; dissensionem facere. 2. Dissensionem sedare, apaiser la dissension. Exstinguere tumultum, seditionem, dissensionem civium; tumultum comprimere; discordiam placare, dissipare, tollere. Cf. Discordia. 3. Dissensiones civiles multas respublicas perdiderunt, les guerres civiles ont ruiné bien des états. Multas respublicas opibus admodum florentes afflixerunt, exederunt, diruerunt, everterunt, solo æquarunt, sustulerunt domesticæ seditiones, intestina bella, variæ civium voluntates, controversiæ intra cives, civium discordiæ, partium contentiones. E civilibus discordiis, contentionibus multarum rerum publicarum pernicies fluxit, manavit, orta est. Multis urbibus perniciem, exitium, pestem, excidium, ruinam, interitum attulerunt; multis urbibus exitio fuere civiles seditiones. Cf. Discordia, Alienus. USUS: Fuit inter illos sine acerbitate dissensio. Philosophi in magna varietate ac dissensione constituti. Commovere, facere, exstinguere dissensionem.

DISSENTĀNĔUS, a, um, Opposé, différent. )( Consentaneus. USUS: Vel similia, vel dissimilia, consentanea, aut dissentanea.

DISSENTĬO, is, sensi, sensum, ire, n. Être d’un avis différent, ne pas s’entendre. SYN. Dissideo, discrepo, inter nos dissensio est, in alia opinione, vel voluntate sum, in alia omnia eo, vel discedo. ADV. Honeste, longe, magnopere, occulte, tantopere, valde, vehementer, vehementissime, multum, gravissime. PHRAS. 1. Dissentiunt auctores, les auteurs sont d’un avis différent. Discrepant, discordant, dissident inter se auctores; pugnant secum scriptores; tendunt in diversum auctores; variant auctores; auctores in diversum trahunt; differunt inter se auctorum sententiæ, magna est inter auctores opinionum dissimilitudo. 2. Opinione dissentimus, non voluntate, nos opinions diffèrent, mais non pas nos cœurs. Non idem sensus est, eadem tamen voluntas; diversa sentimus, eadem tamen volumus, opinionum est inter nos dissimilitudo, non est animorum. Animorum consensus est inter nos, opinionum tamen dissensio. Nostræ sententiæ non congruunt; cum tamen animi nostri in amore consentiant. Discrepant sententiæ nostræ, cum tamen æque inter nos amemus: cum mutuus inter nos amor sit. Non idem judicium inter nos est, eadem tamen benevolentia. 3. Consulum alter dissensit, l’un des deux consuls ne fut pas du même avis. Non idem visum est, non idem placuit, non idem probabatur consulum alteri; opinionum dissensione discrepabant consules; non idem sed aliter, diverse, varie sentiebat; in alia omnia ibat consulum alter; consiliis obstitit, intercessit. Cf. Congruo, Consentio, Discordo, Discrepo, Sententia. USUS: Galli a cæterarum gentium more dissentiunt. Verba factis, vita orationi dissentit.

DISSĔRO, is, sĕrŭi, sertum, ere, a. et n. Discourir, discuter. SYN. Disputo, dico. ADV. Abscondite, acerrime, accurate, accuratius, acute, acutius, acutissime, anguste, argute, bene, brevius, commodius, copiose, dialectice, diutius, docte, dupliciter, durius, græce, uberius, inepte, latius, latine, nervosius, præclare, plurimum, prudenter, recte, remissius, splendidius, subtiliter, subtilius, tenuiter, verissime. USUS: Multa subtiliter de immortalitate animorum Socrates. Inter eos disseritur. Cf. Disputo, Confero.

DISSĬDĔO, es, sēdi, sessum, ere, n. Être séparé, en désaccord, en guerre. SYN. Dissentio, discordo. )( Congruo. ADV. Leviter, paululum, plurimum. USUS: Non cum homine, sed cum causa dissideo. Animis et voluntate, moribus et studiis inter se dissident et discordant. Armis etiam et castris dissidebamus. Cf. Dissentio, Discordia, Altercor.

DISSĬDĬUM, ii, n. Mésintelligence, désunion. SYN. Dissensio, divortium. EPITH. Justum, magnum, crudelissimum. USUS: Odia, dissidia, discordiæ inde enatæ sunt. Doce, qua causa dissidium factum sit. Cf. Discordia.

DISSĬLĬO, is, lŭi, sultum, ire, n. Éclater, crever, s’entr’ouvrir. SYN. Crepo, frangor, disrumpor. USUS: Nimio dissiluere frigore corpora.

DISSĬMĬLĬS, e, gen. com. Différent, dissemblable. SYN. Dispar, cum aliquo dissimilitudinem habens. ADV. Longe. PHRAS. 1. Fratres sæpe inter se dissimiles sunt, souvent les frères ont des caractères différents. Quasi natura ac genere disjuncti sint, ita animo et voluntate dissident; moribus inter se longissime remoti; magna naturarum differentia, diversis inter se voluntatibus, distractisque sententiis, dispari conditione, sermone, moribus dissoni; quibus non mos, non vultus, non lingua communis; alter ab altero abhorret. Cf. Differo. 2. Non multum dissimilis est parenti, il a à peu près le même caractère que son père. Non multum aberrat a moribus parentis; non longe hunc a paternis moribus genus abstulit; non magna est morum dissensio ac discrepantia; non longe a paternis moribus disjunctus est; non longe abest a parentis moribus; non multum abludit a paternis moribus; parentem non vultu magis, quam moribus reddit, repræsentat. Cf. Degenero. USUS: Aliquis mei dissimilis. Homo virtute et vita illius longe dissimilis.

DISSĬMĬLĬTER, Différemment, autrement. SYN. Dissimili ratione. USUS: Res dissimiliter radicatæ.

DISSĬMĬLĬTŪDO, ĭnis, f. Dissemblance, différence. SYN. Varietas, distantia, discrepantia, differentia. EPITH. Incredibilis, tanta. USUS: Genus institutorum dissimilitudinem habet cum illius vivendi ratione. Locorum, morum, civitatum, legum dissimilitudo. Cf. Varietas, Dissimili.

DISSĬMŬLANTER, En dissimulant, in secret. SYN. Obscure. USUS: Non dissimulanter iratus.

DISSĬMŬLANTĬA, æ, f. Dissimulation, feinte. SYN. Dissimulatio.

DISSĬMŬLĂTĬO, ōnis, f. Dissimulation, feinte. EPITH. Perjucunda, urbana. USUS: Dissimulatio est, cum alia dicuntur, ac sentias. Dissimulatione uti. Aliquando evolutus es ex illis integumentis dissimulationis tuæ. Ex omni vita simulatio atque dissimulatio tollenda est. Cf. Dissimulo.

DISSĬMŬLĀTOR, ōris, m. Qui dissimule, qui cache. USUS: Dissimulatores studiorum.

DISSĬMŬLO, as, avi, atum, are, a. Dissimuler, cacher. SYN. Occulto, conniveo. PHRAS. 1. Cupiebam dissimulare dolorem animi mei, je voulais cacher la douleur de mon âme. Animi vulnus vultu tegere, et taciturnitate celare: dissimulatione obtegere; plagam illam tacitus concoquere; fronte occultare, et quasi per dissimulationem premere cupiebam; obscure et dissimulanter ferre; conceptum animo dolorem premere satagebam; cavebam, ne quo se indicio latens animi dolor proderet, ne qua frontis nubecula acceptæ in animo plagæ indicium faceret; omnem illam molestiam animi tacitus apud me devorare cupiebam. 2. Dissimulavit ille injuriæ sensum, il dissimula le sentiment de l’injure qu’il avait reçue. Animo magis, quam vultu eam accepit injuriam, criminationem; ad tam atrocem injuriam vultus tamen constitit gravis et serenus; infracto ad criminationem animo, vultus constantia non respondit. Vultum, quominus animi imbecillitati responderet, obsequeretur, in potestate habuit; vultum finxit hominis ab injuriæ sensu alieni. Injuriæ sensum ingenti compressit animo, tacitum tulit; fefellit intuentes oris species ab injuriæ sensu intacta et aliena; injuriam tacite habuit, passusque est. USUS: Fingere, dissimulare, obtegere. Non id obscure ferebat, nec dissimulare poterat. Aliquid silentio dissimulare. Occultant ac dissimulant appetitum voluptatis Epicurei.

DĬSSĬPĀBĬLIS, e, gen. com. Qui se dissipe, qui s’évapore facilement. USUS: Aer natura maxime instabilis et dissipabilis.

DISSĬPĀTĬO, ōnis, f. Dissipation, gaspillage. SYN. Dissolutio. USUS: Dissipatio pecuniæ publicæ.

DISSĬPO, as, avi atum, are, a. Répandre çà et là; consumer, perdre, dissiper. SYN. Disperdo, dispergo, dissolvo, diffundo, consumo, conficio, distraho. )( Contraho, connecto. PHRAS. Rem tuam dissipas, vous gaspilles votre fortune. Rem tuam perdis, disperdis, consumis; in luxum erogas. Rem partam, quæsitam, comparatam, congestam summis laboribus majorum tuorum, quam majorum tuorum summa collegit industria, inaniter conficis. Cf. Consumo, Dilapido, Prodigo, Abligurio, Nepos, Helluor.

DISSŎCĬO, as, avi, atum, are, a. Séparer; désunir, diviser. SYN. Disjungo. Morum dissimilitudo dissociat amicitias. Cf. Separo.

DISSŎLŪBĬLIS, e, gen. com. Séparable, divisible. SYN. Dissipabilis. )( Indissolubilis. USUS: Coagmentatio dissolubilis.

DISSOLVO, is, solui, sŏlūtum, ere, a. Séparer, désunir; payer. SYN. Solvo, ære alieno me libero, dirimo, disjungo, resolvo. )( Connecto. ADV. Festive, separatim, omnino, melius, prorsus. PHRAS. Amicitia recens facile dissolvitur, une amitié récente se détruit facilement. Perfringitur, divellitur, labefactatur, præciditur facile conglutinatio recens animorum. Cf. Amicitia, Dirimo. USUS: 1. Pecuniam creditori dissolvere, payer ses dettes. 2. Dirimo, disjungo, désunir, séparer. Amicitiam, societatem, dissolvere. Facilius est apta dissolvere, quam dissipata connectere. 3. Resolvo, réfuter. Dialectici multa inveniunt, quæ nec ipsi possunt dissolvere. 4. Tollo, infringo, détruire. Dissolvere potestatem, renverser la puissance de qqn.

DISSŎLŪTĒ, Lâchement, mollement. SYN. Remisse, indulgenter, negligenter, ignave. USUS: Non quidem severe, sed nec dissolute res confecta est. Nec crudeliter punire, nec dissolute remittere.

DISSŎLŪTĬO, ōnis, f. Lâcheté, mollesse; réfutation. SYN. Resolutio, infirmatio, confutatio, rejectio. )( Constructio. USUS: Mors est dissolutio naturæ. An hæc lex, an legum omnium dissolutio? An humanitas appellanda est in acerbissima injuria, remissio animi et dissolutio?

DISSŎLŪTUS, a, um, Lâche, mou, paresseux. SYN. Nimium remissus, negligens, effeminatus. )( Fortis, animosus, intentus, diligens. USUS: 1. Dissolutus, perditus, profusus. Dissoluto animo, imprudenti licentia. Dissolutus in re familiari et negligens. 2. Infirmatus, fractus, dissipatus, afflictus, disjoint, détruit. Ars quæ rem dissolutam coagmentaret. Leges dissolutæ. Cf. Negligens, Mollis.

DISSŎNUS, a, um, Dissonant, discordant, confus. USUS: Dissonum quid et tumultuosum canere videntur.

DISSUĀDĔO, es, suāsi, suāsum, ere, n. et a. Dissuader, détourner. SYN. Deterreo, a sententia avoco, dissuasor sum. )( Auctor sum. USUS: Dissuadere legem; de sententia, de proposito abducere. Cf. Absterreo, Abduco, Avoco, Deduco, Dehortor, Deterreo.

DISSŬĀSĬO, ōnis, f. Action de dissuader. )( Suasio. USUS: Dissuasio legis.

DISSUĀSOR, ōris, m. Celui qui dissuade, qui détourne. )( Auctor. USUS: Dissuasor consilii mei.

DISSUĀVĬOR, aris, ari, d. Baiser tendrement. SYN. Cum voluptate osculor. USUS: Te vel in medio foro dissuaviabor. Cf. Osculor.

DISSŬO, is, ūtum, ere, a. Découdre. SYN. Sensim, paulatim dissolvo. USUS: Dissuendæ sunt amicitiæ, non discindendæ, il faut dénouer insensiblement. Cf. Dissolvo, Separo.

DISTANTĬA, æ, f. Différence; éloignement. SYN. Differentia, discrimen. USUS: Magna est inter eos morum et studiorum distantia. Distantia locorum. Cf. Longe.

DISTENTUS, a, um, part. v. distendo, ere. Divisé, distrait. SYN. Occupatus, impeditus. USUS: Tot negotiis distentus sum, ut respirare vix possim; sum distentissimus. Opera distentus sum, animo longe magis. Cf. Occupo, Distraho.

DISTERMĬNO, as, avi, atum, are, a. Séparer, borner. SYN. Separo, disjungo.

DISTILLO, as, avi, atum, are, n. Tomber goutte à goutte. SYN. Paulatim fluo.

DISTINCTĒ, Avec ordre, méthode. SYN. Disposite, distribute. USUS: Distincte, disposite, explicate, articulatim dicere.

DISTINCTĬO, ōnis, f. Division, pause, ponctuation. SYN. Discrimen, distributio, interpunctio, dissimilitudo. USUS: Facilis est distinctio ingenui et liberalis joci. Distinctio veri et falsi. Distinctio omnium siderum. Illam tuam distinctionem non probo.

DISTINCTĬO, a, um, Séparé, distingué. USUS: Distincta alios intervalla, moræ, interpunctiones, respirationes delectant. Littora urbibus, pocula gemmis, cœlum sideribus, oratio membris et articulis distincta.

DISTINGUO, is, xi, ctum, ere, a. Séparer; discerner. SYN. Separo, segrego, disjungo, secerno, discerno, interrumpo, vario. ADV. Acute, dilucide, melius, severe. USUS: Vera a falsis; quid inter naturam, et rationem intersit, distinguere. Orationem variare et distinguere verborum sententiarumque insignibus. Rem ambiguam distinguere. Voluntatem a simulatione distinguere. Distinguere et segregare causam publicam a privata.

DISTĬNĔO, es, tĭnŭi, tentum, ere, a. Arrêter, retarder. SYN. Impedio, impeditum teneo. )( Otiosus sum, vaco. ADV. Valde, vehementer. USUS: Ex hoc colligas, quanta occupatione distinear. Distineor tandem et divellor dolore. Cf. Impedio, Occupo.

DISTO, as, are, n. Être éloigné. SYN. Absum, differo, diversus sum, interest. USUS: Contraria sunt, quæ plurimum distant, ut vita, mors; calor, frigus. Mores hominis ab oratione, vultus ab animo distat. Cf. Discrepo, Discordo, Dissimilis, Longe.

DISTORQUĔO, es, torsi, tortum, ere, a. Tourner en tous sens. Oculos distorquere, rouler de grands yeux.

DISTORTĬO, ōnis, f. Contorsion. USUS: Distortio et depravatio membrorum.

DISTORTUS, a, um, Contrefait, difforme. SYN. Contortus. USUS: Sapientes, si vel distortissimi sint, formosi sunt. Genus dicendi distortum. Cf. Pravus.

DISTRACTĬO, ōnis, f. Division; éloignement, séparation. SYN. Disjunctio. EPITH. Summa. USUS: Non est nobis societas cum tyrannis, sed potius summa distractio. (Pro evagatione animi; aberratione mentis a proposito; animi tumultu, distraction, vulg. est.) Cf. Distractus.

DISTRACTUS, a, um, Séparé; brouillé, aliéné. SYN. Disjunctus, divulsus, alienatus. USUS: Vita a rei familiaris cura, ambitionis labore distracta. Cæsar et Pompeius malorum perfidia distracti, de imperio dimicant. (Sum distractus in oratione, vulg. est), je suis distrait dans la prière. Latine efferas: Parum attentus, animo vagus sum; a proposito aversus; inter precandum animus aberrat longius; evagatur liberius; cum ad contemplandas res divinas me confero, animus peregrinatur longius; a suo proposito perturbatis cogitationibus abducitur. Cf. Distrahi, Cogitationibus distrahor.

DISTRĂHO, is, traxi, tractum, ere, a. Tirer de tous côtés, diviser. SYN. Avello, disjungo, dissipo, diduco. )( Congrego. USUS: 1. Natura cohærentia distrahere. Lacerare et distrahere reliquias vitæ. Pugnam segregare ac distrahere. 2. Abstraho, séparer de. A complexu matris filium distrahere. Non possum a te distrahi sine dolore. 3. TRANSL. Animo ancipiti, et variis rebus occupato tribuitur, partager, diviser. Industriam alicujus in plura studia distrahere. In deliberando animus in plures partes distrahitur. (Distrahere se, se distraire, vulg. est.), latine dicas: Animum a curis abducere; abstrahere a sollicitudine animum; aberrationem a molestia quærere; a molestiis, curis aberrare; a seriis curis avocare animum; lenire curas aberratione animi; sibi se vindicare; respirare a negotiis.

DISTRĬBŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Distribuer, répartir, partager. SYN. Divido, partior, tribuo, dispenso, describo. ADV. Æqualiter, bipartito, breviter, centuriatim, commode, commodissime, tributim, tripartito. USUS: Pecuniæ maximæ distribuuntur. In tres partes distributa est sapientia. Regnum in provincias tribuere, describere, distribuere. Cf. Divido, Tribuo.

DISTRĬBŪTĒ, Avec ordre, méthode. SYN. Distincte. USUS: Nec distribute, nec ornate scribit.

DISTRĬBŪTĬO, ōnis, f. Division, distribution. SYN. Divisio, partitio, descriptio. USUS: Temporum distributionem facere. Cœli distributio.

DISTRĬBŪTOR, ōris, m. Distributeur. USUS: Distributores tabellarum.

DISTRICTUS, a, um, Diversement occupé, tiraillé. SYN. Strictus, occupatus, distentus. USUS: 1. Nunquam a laboribus districtior fui. Ejus vita ambitionis labore districta. 2. Eductus e vagina, tiré. Districti in rempublicam gladii.

DISTRINGO, is, strinxi, ere, a. Lier, resserrer. SYN. Constringo. ADV. Confestim. USUS: 1. Fraus distringit, non dissolvit perjurium. 2. Gladium distringere, tirer l’épée.

DISTURBĀTĬO, ōnis, f. Démolition, ruine. SYN. Eversio. USUS: Disturbatio urbis.

DISTURBO, as, avi, atum, are, a. Détruire; anéantir. SYN. Dijicio, disjicio, demolior, dissipo, perverto. )( Construo, compono, dispono. USUS: Rem totam disturbavi, j’ai déconcerté tout le plan. Judicium vi et armis disturbare voluit. Vitæ societatem disturbat, qui fidem lædit. Cf. Impedio, Turbo.

DĪTESCO, is, ere, n. S’enrichir. SYN. Dives fio. Cf. Dives.

DĪTHY̆RAMBUS, i, m. Dithyrambe, poème en l’honneur de Bacchus.

DĬTĬO, ōnis, f. Puissance, autorité. SYN. Imperium, potestas, jurisdictio. PHRAS. 1. Urbs ea est sub ditione Cæsaris, cette ville est sous la domination de César. Urbs hæc sub tutela Romanæ magnitudinis acquiescit; in ditione et potestate Cæsaris tenetur; Romano paret Imperio; jura legesque a Rom. Imperatore accipit. 2. Provinciam suæ ditioni subjicere, soumettre une province. Provinciam in ditionem suam redigere, sub ditionem subjungere; provincia potiri; ditione complecti; dominatum provinciæ occupare; armis sibi asserere, vindicare; subigere provinciam; ditionis suæ facere; ditioni suæ adjicere. Cf. Imperium, Occupo. USUS: DEI nutu ac ditione omnia gubernantur. In ditionem redigere. Sub ditionem subjungere. In sua ditione ac potestate tenere. (Pro regione, provincia, vulg. est.)

DĪTO, as, avi, atum, are, a. Enrichir. SYN. Locupleto. PHRAS. Rex ditavit hominem, le roi a enrichi cet homme. Divitiis auxit; fortunis cumulavit; amplificavit fortunas hominis; facultates auxit; fortunis locupletavit. Cf. Divitiæ. USUS: Urbs spoliis ditata ac triumphis. Cf. Locupleto.

DĬU, Longtemps. SYN. Perdiu, multos annos, multos dies, magnam partem diei, per multas ætates, longo intervallo. PHRAS. 1. Diu ante longtemps avant. Multo ante; permultum ante; jam pridem; dudum; multis ante tempestatibus. 2. Diu post, longtemps après. Longo ex intervallo; magno ex intervallo; post longam intercapedinem; post longum tempus; longo post tempore; cum temporis multum abiisset; transacto multorum annorum spatio. USUS: Quid est in vita hominis diu? Cf. Duro.

DĬURNUS, a, um, Du jour, de jour. SYN. Quod ad diem pertinet, aut fit de die. USUS: Nullam partem neque diurnæ, neque nocturnæ quietis cepi. Annuum, menstruum, diurnum spatium. Diurni et nocturni metus et dolores.

DĬŪTĬNUS, a, um, Qui dure longtemps, de longue durée. SYN. Diuturnus, longinquus. USUS: Errore, morbo diutino tenebatur. Cf. Diuturnus.

DĬŪTURNĬTAS, ātis, f. Longue durée. Longinquitas temporis, vel temporum; magnus numerus dierum. USUS: Diuturnitas pacis rempublicam firmavit. Diuturnitas maximos luctus vetustate tollit. Diuturnitas gloriæ, memoriæ.

DĬŪTURNUS, a, um, Qui dure longtemps. SYN. Diutinus, longus, longinqui temporis, longinquus. PHRAS. Diuturno morbo laboravit, il fut longtemps malade. Longinquo morbo implicatus jacuit, diutino morbo tenebatur; dolor morbi diuturnitate productus est; magnam anni partem ægrotabat. USUS: Nihil simulatum diuturnum. Diuturna sitis.

DĪVĀRĬCO, as, atum, are, a. Écarteler. SYN. Cruribus distrahor. USUS: Divaricari hominem ac deligari jubet.

DĪVELLO, is, velli, vulsum, ere, a. Séparer de force. SYN. Distraho, separo. )( Conjungo. ADV. Ægre. USUS: Nemo eum a me divellet ac distrahet. Magno dolore a te divellor. Cf. Separo.

DĪVENDO, is, vendĭdi, vendĭtum, ere, a. Vendre (en détail). USUS: Bona sua divendere. Cf. Vendo.

DĪVERSĒ, Diversement. SYN. Varie, non uno modo, alio atque alio modo.

DĪVERSOR, aris, atus sum, ari, d. Loger en voyage, prendre gîte. SYN. Apud hospitem sum, versor, utor hospitio. USUS: Tua in domo diversabor. Vedius Romæ apud Pompeium diversatus est admodum laute.

DĪVERSOR, ōris, m. Celui qui loge qque part, hôte. SYN. Hospes, qui recipitur, qui divertit. USUS: Caupo eum cum quibusdam diversoribus assequitur.

DĪVERSŌRĬŎLUM, i, n. Petite auberge.

DĪVERSŌRĬUM, i, n. Hôtellerie, auberge. SYN. Hospitium. EPITH. Aptum, peropportunum. USUS: Varro villam illam studiorum voluit, non libidinum diversorium. Requiescam in tuo sermone, ut quodam opportuno diversorio. Ex vita discedo, tanquam ex diversorio.

DĪVERSUS, a, um, Écarté; divers, différent. SYN. Varius, dispar, non idem, distans, impar, dissimilis, disjunctus, contrarius, fere totus alter, alius, disparilis. )( Idem. ADV. Longe, longissime, maxime. USUS: Hoc est diversum a reliquis. Varia et diversa instituta multum inter se distantia. Cf. Dissimilis, Alius, Dispar.

DĪVERTĬCŎLUM, i, n. Chemin écarté, détour. SYN. Flexio viæ, anfractus. USUS: Quæ diverticula, quas flexiones quæris? Fraudis diverticulum mox reperit. Ne diverticula peccatis darentur.

DĪVERTO, is, verti, versum, ere, n. Aller loger chez qqn; s’éloigner du chemin. SYN. Divertor, diversor; de via decedo. USUS: Apud hospitem amicum divertere. Redeamus unde divertimus. Cf. Digredior, Digressio.

DĬVES, ĭtis, gen. omn. Riche. SYN. Locuples, copiosus, opulentus, pecuniosus, fortunatus, beatus, opibus affluens, omnibus copiis circumfluens, copiis præditus, omni copiarum genere abundans, divitiis affluens, bene nummatus, a re paratus, a re firmus, a divitiis instructus, omnibus rebus ornatus, copiis amplissimus, bene peculiatus; homo re ampla et prolixa; pecunia princeps; cui amplissimæ fortunæ sunt; cui effuse affluunt opes; divitiis potens, præpollens; qui copia argenti aurique abundat; divitiis florens; opibus elatus; homo re fortunisque auctior; cui fortunæ auctæ et exaggeratæ; qui rem, qui copias, qui facultates habet; qui a fortuna instructissimus est, a re familiari paratissimus; qui opibus valet; divitiis refertus, munitus; qui rem possidet amplissimam; opibus auctus est amplissimis; cui facultates, opes, copiæ sunt maximæ; cui magnam bonorum copiam fortuna elargita est; qui fortunæ muneribus egregie ornatus est; cui res domestica, familiaris ampla et copiosa. )( Pauper. USUS: Dives animus est, non arca. Soli sapientes divites. Cf. Divitiæ, Copiæ, Pecunia.

DĪVEXO, as, avi, atum, are, a. Ravager, dévaster. SYN. Vasto. ADV. Fœde. USUS: Omnia divexare et diripere. Cf. Vexo.

DĪVĬDO, is, vīsi, vīsum, ere, a. Diviser, partager; séparer (des ennemis). SYN. Distribuo, partior, dispartior, dispertior, in partes tribuo, seco, digero, distinguo, discrimino, distraho, segrego, excludo. )( Conjungo, confundo, commisceo. ADV. Acute, æqualiter, articulatim, ineleganter, infinite, subtiliter, passim, ultro citroque, late. PHRAS. Dividere exercitum, diviser son armée en plusieurs corps. Bipartito ducere; militem partiri; in multas, parvasque partes carpere; in diversas regiones distrahere, diducere, latius distribuere, in duas partes abscindere exercitum; dimittere plures manus; diducere militem; vires dispartiri.

DĪVĬDŬUS, a, um, Divisible. SYN. Quod recipit divisionem. USUS: Dissolubile et dividuum est omne animal mortale. Materia dividua gignitur.

DĪVĪNĀTĬO, ōnis, f. Divination, art de deviner. SYN. Vaticinatio, augurium, prædictio, præsensio, scientia rerum futurarum, auguratio, ariolatio, oraculum, conjectura. EPITH. Artificiosa, naturalis, opinabilis, vera. USUS: 1. Nescio qua animi divinatione hoc præsensi. Eo rem adducam, ut divinatione non sit opus. 2. Genus causæ, quo de accusatore constituendo quæritur. Divinatio in Verrem. Cf. Conjectura.

DĪVĪNĒ, Divinement, parfaitement. SYN. Divinitus. USUS: Multa divine præsensa et prædicta reperiuntur.

DĪVĪNĬTAS, ātis, f. Divinité, puissance divine. SYN. Numen, summa præstantia. USUS: Aristoteles menti tribuit omnem divinitatem, astris alii. Ex divinitate sua animum genuisse DEUS credebatur. Cf. DEUS.

DĪVĬNĬTUS, De la part des dieux. SYN. Divine, divino numine. PHRAS. Divinitus id nobis auxilium oblatum est, ce secours nous a été accordé par un bienfait des dieux. Divino munere, non humano consilio; dono deum, velut cœlo dimissa illa auxilia venere; velut divina virgula illa nobis bona suppeditata sunt. Cf. DEO juvante.

DĪVĪNO, as, avi, atum, are, a. Deviner, prédire. SYN. Vaticinor, auguror, conjicio, futura significo, in posterum præsentio, præsagio, ariolor, oraculum edo, conjectura prospicio. ADV. Mirabiliter, naturaliter, prorsus. PHRAS. Eam tempestatem multi ante divinarant, bien des gens avaient prédit ce malheur longtemps à l’avance. Multis vaticinationibus, non sine instinctu aliquo afflatuque divino, non sine mentis incitatione divina, ea prænuntiata sunt. Non tam aruspices et fulguratores, nec tam interpretes ostentorum, augures, aut vates furiosi, sed viri sapientes ac providi eam tempestatem augurabantur. Non somniorum conjectione, non vana augurandi scientia, non prognosticis; non e fatidicorum et vatum effatis incognitis; sed ex iis, quæ contra morem ac leges fierent, impendentem reipublicæ calamitatem, velut divina præsagitione præmonstrarunt, præcinuerunt, præsenserunt, præsignificarunt. USUS: Futura divinare. Cf. Conjicio.

DĪVĪNUS, a, um, Divin. SYN. Cœlestis. USUS: 1. Homo divinum ac cœleste animal a Philosophis quondam appellatus. Divina religio. Natura divina. 2. Divinator, Magus, devin. Falluntur sæpe divini et Chaldæi. Melancholicos habere aliquid in animo divinum et præsentiens, existimat Aristoteles. 2. Excellens, illustris, minime vulgaris, extraordinaire, merveilleux, excellent. Divina vir memoria, consilio, eloquentia, ingenio. Divinis me laudibus extulere illæ cœlestes divinæque legiones. Divina hominis auctoritas.

DĪVĬSĬO, ōnis, f. Partage, distribution. SYN. Distributio, partitio, divortium, dissidium, sectio. USUS: Causarum, orationis divisio in suas partes. Trium regnorum divisio, cœli, maris, inferorum.

DĪVĪSOR, ōris, m. Celui qui partage; courtier d’élections. USUS: 1. Italiæ divisores. 2. Qui tribubus candidatorum nomine pecunias dividit ad suffragia corrumpenda. Per quem sequestrem, quem divisorem tribus corrupta est? Pœna in divisores constituta.

DĪVĬTĬÆ, ārum, f. pl. Richesses. SYN. Opulentia, ampla fortuna, magnæ fortunæ atque copiæ; summa copia; opes et copiæ, omnium rerum abundantia. )( Summa inopia, paupertas. EPITH. Duces ad voluptatem et valetudinem bonam; inanes, ingentes, libidinosæ, maximæ, certissimæ, naturales, opportunæ, parabiles, veteres illibatæque. PHRAS. 1. Divitias, quæris, vous poursuivez les richesses. In re familiari augenda totus es. Præter divitias nihil spectas. Totus in divitias incumbis. Tuum omne studium in quærendis opibus consumis, locas, constituis. Id unum agis, ut divitias tibi pares, compares, colligas, congeras. Eo tantum spectas, ut opes possideas; eo tuum studium dirigis, ut opibus abundes, affluas; eo studium tuum confers, ut divitiæ tibi abundent. Tuum consilium illud est, ut divitiæ tibi adsint maximæ; ut divitiæ tuam in domum omnes confluant; ut dives, ut copiosus, ut locuples, ut bene nummatus sis. Nihil tibi potius est, quam ut sis multarum possessionum præsidio munitus; ut a re familiari sis instructus, paratus, minime inops; ut divitiis, copiis, opibus, fortunis abundes; ut cumulata possideas, et uberrima sint omnia; ut omnium rerum ubertate floreas; ut fortunæ tibi sint amplissimæ. Opes aucuparis; opibus inhias; rem facere; facultates augere; amplificare fortunas, ea tibi cura est unica. Animus est opes parare, congerere, cumulare, accumulare, coacervare, corradere, conficere; rem familiarem magnis accessionibus augere; pervenire ad opes, colligere amplas facultates; omnibus vis ornamentis, omnibus præsidiis redundare; rem augere cupis; opes expetis fundatas optime ac constitutas. 2. Divitias habet amplissimas, il a d’immenses richesses. Divitiis auctus, ornatus est amplissimis; opibus ac fortunis viget, pollet, præstat, excellit; re utitur ampla admodum ac prolixa; rem habet, tenet, possidet, nactus, adeptus est copiosam, uberrimam, bene magnam. Opes habet fundatas atque optime constitutas; pauci hominem excellunt opibus; opibus valet, præpollet. Cf. Dives. USUS: 1. Divitias expetere, quærere, parare. 2. Divitiis circumfluere; ad divitias pervenire; divitiis augeri, ornari. Cf. Bona, Copia, Abundo.

DĪVORTĬUM, ii, n. Divorce. SYN. Dissidium inter conjuges; discidium. EPITH. Subitum. USUS: Quid audio, Lentulum fecisse divortium cum uxore? Multa doctrinarum divortia. Syria a Cilicia aquarum divortiis dividitur, versants où les eaux se séparent.

DĪVULGO, as, avi, atum, are, a. Divulguer, publier. SYN. Foras effero, vulgo, pervulgo, in medium profero, edo, patefacio. PHRAS. Rei fama ubique divulgatur, le bruit de ce fait s’est répandu partout. Fama rei tota urbe discurrit, edocet vulgus. Fama rei omnium sermonibus teritur, celebratur; in vulgus effertur; vulgi rumoribus differtur, dissipatur; res in omnium ore, ac sermone est, versatur. Manat per urbem rumor, non jam tacite serpit per urbem rumor; percrebrescit rei fama; crebris jactatur sermonibus. Cf. Fama. USUS: Librum divulgare. Inimici eam rem sermonibus divulgarunt. Cf. Edo, Fama, Rumor.

DĪVUS, a, um, Divin; subst. Dieu, déesse. SYN. Deus, homo divinus. USUS: Ad divos caste adeundum. (Pro Sancto, un saint, minus proprie adhibetur).

DO, das, dĕdi, dătum, dăre, a. Donner. SYN. Impertio, largior, defero, præbeo, exhibeo, trado, tribuo, dono. )( Accipio. PHRAS. Dat libenter, il donne volontiers. In dando est admodum munificus; omnia dilargitur; promit de suo; facile erogat, concedit, annumerat, annuit, ministrat, præbet promiscue et benigne; cumulate dat omnia. Cf. Largus, Dono, Participo. USUS: 1. Dare potestatem alicui, auctoritatem. 2. Verto, concéder. Dare aliquid laudi, honori, ignominiæ. 3. Trado, dedo, livrer. Aliquem in caveam, pistrinum, custodiam, carcerem, mortem, laqueum, cruciatus dare. 4. Committo, mettre dans tel et tel état. Se fugæ, labori, itineri, otio, deliciis, foro, somno dare. 5. Confero, se livrer à. Se in partes Cæsaris, in factionem, in consuetudinem, familiaritatem, amicitiam alicujus dare. Dare se ad lenitatem, ad dicendum, ad causas agendas. 6. Dare aliquid auribus; dare gratiæ alterius, assentari, flatter. 7. Dare pœnas, supplicium de se, subir une peine. 8. Impressionem, impetum dare, s’élancer. Malum alicui et incommodum dare, nuire à qqn. 9. Dare verba, decipere, payer de mots, tromper. 10. Pignori, fœnori aliquid dare, prêter à usure. 11. Senatum alicui; actionem dare, admettre qqn à l’audience du sénat; permettre d’assigner. Fabulam dare, donner une pièce de théâtre. 12. Operam dare libris, litteris, magistro. Cœnam, solatium, negotium dare alicui.

DŎCĔO, es, cŭi, doctum, ere, a. Instruire, enseigner. SYN. Instituo, erudio, edoceo, præcepta do, vias trado, disciplinam trado, informo. ADV. Diligenter, dilucide, fideliter, inepte, iracundius, laboriosius, latine potissimum, sero. PHRAS. Docere adolescentes, instruire la jeunesse. Informare ad omnem humanitatem; rebus optimis instituere; imperitos condocefacere; scientia augere; optimis institutis imbuere; salubria monita tradere; disciplinæ assuefacere; artibus adolescentes instruere, erudire, tingere; ludum aperire juventuti litterarium; doctrinis adolescentes impertire; præceptis erudire; artes iis tradere; honestis artibus juventutem ad omnem humanitatem formare; doctrinis ingenia expolire; doctrinam, eruditionem suam in alios dispertire, transfundere; doctrinæ heredes instituere ac relinquere plurimos; ad bonas artes iisdem itineribus, quibus ipse ad summam eruditionis laudem perveneris, deducere. Cf. Disciplina, Erudio, Instituo, Doctrina. USUS: Quid te, asine, litteras doceam? Juventutem mercede docere. Docere, tradere, inculcare. Docere judicem de injuriis suis. Senectus adolescentes docet, et ad omne officii munus instruit.

DŎCĬLIS, e, gen. com. Qui apprend aisément, docile. SYN. Qui facile, libenter, quæ docetur, arripit, intelligit; aptus ad disciplinas. )( Indocilis. PHRAS. Est docilis, il apprend facilement. Ingenium nactus est facile; cerea est indole, quam facile in quasvis figuras formes, fingas; quam nullo labore, nullo negotio in omnem partem verses, flectas, inflectas; docilitatem habet, disciplinas omnes facile arripit. USUS: Præbere se docilem ad aliquam artem, sententiam, disciplinam. Docilem facere auditorem.

DŎCĬLĬTAS, ātis, f. Aptitude ou facilité à apprendre. SYN. Discendi facilitas. EPITH. Humana. USUS: Qui docilitatem memoriamque habent, ingeniosi vocantur. Cf. Ingenium, Ingeniosus.

DOCTĔ, Savamment, habilement. SYN. Perite, litterate. USUS: Satis docte ac perite.

DOCTOR, ōris, m. Maître. SYN. Magister, præceptor, interpres. EPITH. Intelligens, nobilis, summus, singularis, disjuncti, Rhetorici, summi, veteres. USUS: Græci dicendi artifices et doctores. Sapientiæ doctores, et vivendi præceptores. Doctor Ecclesiæ, docteur de l’Église. Religionis interpres, divinorum oraculorum interpres sanctissimus æque ac doctissimus; Christianæ sapientiæ princeps ac magister. Doctorem creare, créer qqn docteur. Doctoris nomine ac insignibus ornare, decorare; Juris, Theologiæ insignia tribuere; laurea cæterisque doctrinæ insignibus donare, cohonestare; Doctoris appellatione insignire; inter juris Doctores, vel Doctoribus adscribere; in Doctorum Juris Ordinem referre, reponere, collocare; doctrinæ gradum, honores conferre eos, quos habet Philosophia amplissimos. Doctorem fieri, devenir docteur. Inter Juris Doctores cooptari; doctrinæ lauream, vel insignia capere, accipere; doctrinæ laurea donari; doctrinæ insignibus decorari, cohonestari, potiri. Inter Sapientiæ Senatores admitti, adscribi; in Senatum Sapientem cooptari; in Juris Doctorum Ordinem adlegi; Jurium insignibus nobilitari; Juris Doctorum gradu, dignitate potiri; eorum insignibus exornari.

DOCTRĪNA, æ, f. Enseignement, instruction. SYN. Eruditio, litteræ. EPITH. Abundans, elegans, eximia, exquisita, facilis, fidelis, liberalis, magistra, vetus, mediocris, non moderata, multa, optima, perridicula, politissima, puerilis, reliqua, singularis, subtilior, summa, transmarina, uberior, vulgaris, ingenua, mala. PHRAS. Doctrinam sibi egregiam comparavit, il a acquis une grande science. Animum disciplinis omnibus egregie excoluit; amplam rerum humanarum divinarumque cognitionem assecutus est; progressus in doctrinarum studiis fecit eximios; processus eos in artium cognitione fecit, nihil ut fugere ejus scientiam videatur posse; magnam rerum cognitionem mente complexus est, animo comprehendit; nullum doctrinæ genus est, quo ille pectus suum non conseverit; in doctrinarum studio multum sane promovit; processus in artium studio habuit sane maximos. Cf. Doctus. USUS: In maximis occupationibus nunquam intermittit studia doctrinæ. Relaxare, recolere animum doctrina, et ad sapientiam præparare. Doctrinarum omnium studiosus. Homo omni virtute et doctrina ornatissimus. Cf. Litteræ, Disciplina.

DOCTUS, a, um, Instruit, savant, habile. SYN. Litteratus, eruditus, litterarum intelligens. PHRAS. 1. Est vir doctus, c’est un savant. Vir est doctrina egregie excultus; litteris perpolitus; abundanti doctrina, atque optimarum artium studiis eruditus. Vir præclara ac recondita eruditione ornatus. Omnis antiquitatis peritus, græcis et latinis litteris institutus, a Philosophia instructior; omnibus artibus, quæ sunt libero homine dignæ, omnibus ingenuis disciplinis, incredibili quadam varietate rerum ac copia præstans, doctrina nobilis et clarus; litteris impense deditus, in bonarum artium studio præcellens; eleganti litteratura, a quo nemo nisi doctior redeat; doctrina liberaliter instructus; acerrimo vir ingenio, exquisitaque doctrina; qui cum humanitate, et cum doctrina frequens habet commercium; vir omni liberali doctrina politissimus; vir cui multæ et reconditæ sunt litteræ; in quo litteræ sunt plurimæ; litteris Græcis juxta atque latinis doctissime eruditus. Illustris liberalibus studiis; egregius vir ingenio, bonisque omnibus disciplinis ornatus; vir excellentis doctrinæ; in studiis doctrinarum egregius; litteris multis præditus, rerumque varia ac plurima scientia; ingenio vir eleganti, et haudquaquam rerum litterarumque veterum indoctus; homo in omnium bonarum artium disciplinis impense doctus; in studiis doctrinæ multi atque celebrati nominis; vir in artium studiis liberalissimis doctrinaque versatus; qui unus optime norit, non nostra solum, sed etiam Græciæ monumenta omnia; vir multarum litterarum; vir reconditæ, interioris, exquisitæ, singularis, non vulgaris doctrinæ, insignite doctus. Venerabilis vir miraculo litterarum. 2. Homo non admodum doctus, cet homme n’est pas très-instruit. Litteris parce aspersus, leviter tinctus; qui Musas vix a limine salutavit; qui litteras vix primis, ut aiunt, labris degustavit; qui in eruditorum natione nondum profiteri nomen audeat 3. Medica solentia doctus est, il est fort habile médecin. Eruditus est medendi arte; sciens, peritus, intelligens est medicinæ; longe processit in medicinæ scientia. Medicinæ scientiam tenet, possidet, callet, ita est assecutus, ut paucos in ea arte pares reperias. Medicinæ scientia valet, floret, præstat, excellit. Medicinæ doctrina, cognitione, intelligentia cum paucis conferendus est, nemini est inferior. Nota ei præclare medicina est; patent ei, quæ multos latent ex medicinæ scientia, ex medendi arte. Multum hausit ex iis libris, unde manat ejus scientiæ cognitio. Medicinæ scientiam plane complexus est; mente atque animo comprehendit; ingenio sibi aperuit, peperit, comparavit. Cf. Peritus, Ingenium.

DŎCŬMENTUM, i, n. Enseignement, leçon; exemple, modèle. SYN. Admonitio, præceptum, exemplum, monumentum. EPITH. Maximum. USUS: Cato documentum antiquæ virtutis, integritatis, prudentiæ. Hinc documentum cape, quid possit fortuna; documentum statuere, ne quis in posterum, etc. Jam ab adolescentia documenta dederas maxima, qui vir futurus esses. Cf. Exemplum.

DODRANS, antis, m. Les ⁹⁄₁₂ ou les ¾ d’un tout. SYN. Novem unciæ, seu rei integræ partes tres. USUS: Ejus fundi dodrantem emit.

DOGMA, ătis, n. Opinion, précepte, maxime. SYN. Decretum, scitum, præceptum, placitum. EPITH. Commune, verum.

DŎLĀBRA, æ, f. Dolabre, instrument servant à la fois de hache et de pic. Instrumentum quo dolantur ligna.

DŎLENTER, Avec douleur, peine. USUS: Dolenter, hoc magis dico, quam contumeliose.

DŎLEO, es, ŭi, ere, n. et a. Éprouver de la douleur. SYN. Dolorem capio, vel accipio, condoleo, indoleo, mœreo, angor animo, dolore ardeo, ingemisco, acerbe fero, dolorem animo capio, molestiam capio, in dolore et mœstitia sum, dolor mihi accidit, in dolore sum, vel maximo mœrore potius. ADV. Graviter, impune, intoleranter, levius, maxime, mediocriter, mirifice, pariter, postmodum, plus, proinde, valde, præcipue. PHRAS. 1. Ea res valde mihi doluit, cette affaire m’a douloureusement impressionné. Ea res gravem mihi dolorem inussit; angebar animo mœrore necessario et acerbo; sine acerbissimo animi sensu rem audire non potui; hausi dolorem acerbissimum, ferremque gravius, si novæ ægrimoniæ locus esset; dolor vocem mihi debilitat atque intercludit; rei memoria animum mœrore opprimit; rei memoria meum pectus effodit; fixus animo hæret dolor; pungit, perfodit, pervellit animum dolor; sensi doloris vehementiam eam, ut vix consolabilis videretur ægritudo; quasi faces quædam dolores admovebantur animo. Tabescere, confici, macerari, disrumpi mihi dolore videbatur. Cf. Dolor, Crucio. 2. (Doleo de tuis miseriis, VULG.). Condoleo, Compatior tibi, je compatis à vos douleurs. Doleo vicem tuam; commoveor miseriis tuis; gravissime afficior casu tuo; miseriam tuam meam puto; miseror fortunam tuam; doloris tecum sum particeps; misericordia tui capior, moveor, commoveor; calamitas tua in magnam me sollicitudinem adducit; commiseror fortunam tuam; acerbe me angit, vexat, sollicitat miseria tua. Cf. Dolor, Ango, Sollicitus. USUS: De febricula filiæ tuæ valde doleo. Tuum casum luctumque omnes doluimus.

DŌLĬUM, ii, n. Tonneau. SYN. Vas vinarium. USUS: Ut, si is potare velit, de dolio sibi hauriendum putet? De sorte que, s’il veut boire, il faudra qu’il tire au tonneau, c. à d., boire son vin nouveau non encore soutiré.

DŎLO, as, avi, atum, are, a. Travailler, façonner (une pièce de bois); travailler un ouvrage (d’esprit). SYN. Dedolo. USUS: Homo e robore dolatus. Dolare orationem.

DŎLOR, ōris, m. Douleur. SYN. Mœror, acerbitas, acerbus animi vel corporis sensus, animi cruciatus. EPITH. Acerbus, acerbissimus, acris, alienus, apertus, asper, molestus, odiosus, difficilis, brevis, communis, conjunctior, vix consolabilis, diuturnus, domesticus, fictus, gravis, longus, gravior, gravissimus, humanus, instabilis, incredibilis, index profectionis suæ, ingenuus, intestinus, intolerabilis, tolerabilis, inveteratus, justus, justissimus, lenis, levis, longinquus, longior, longissimus, longus, magnus, malus, major, maximus, mediocris, medius, minor, minimus, mirus, miserrimus, mœstus, mitior, molestus, muliebris, municipalis, naturalis, necessarius, nimius, novus, officiosus, perpetuus, pius, plebeius, præcipuus, præsens, præteritus, privatus, productior, sempiternus, stabilis, summus, tantus, verus, virilis, universus, asper, gravis, parvus, propior. PHRAS. 1. Ea res mihi magnum dolorem attulit, cette affaire m’a causé de grandes douleurs. Magnum mihi dolorem dedit, fecit, inussit, incussit; ea res dolore me incendit; dolori mihi fuit maximo; magno me dolore affecit, oppressit, magnum mihi dolorem peperit; perturbavit ea me res vehementer, afflixit, commovit; graviter ea res me pupugit, momordit, affecit. 2. Gravis me invasit dolor, un grand chagrin s’est emparé de moi. Dolor me incredibilis incessit, incursavit; accepi ex ea re acerbissimum dolorem; mœrorem ex ea re hausi, suscepi, concepi gravissimum; dolor me arripuit, oppressit, vexavit molestissimus. 3. Dolorem sustineo gravem, j’éprouve de grandes peines. Dolorem acerbum patior. Dolorem ejusmodi fero, qui ferri vix possit. Dolorem incredibilem capio, sustineo, suscipio, traho, haurio; gravissimo dolore angor, conficior, exerceor, torqueor, affligor, vexor, perturbor, frangor; acerbissimo dolore discrucior, divellor, disrumpor, perimor, interimor, exanimor, contabesco, opprimor, premor. Omnes mentis meæ partes dolor exagitat, divexat, perturbat, afficit. Concidit animus meus ictu doloris, vi curarum ac sollicitudinis, concursu molestiarum labefactatus atque convulsus. Ita cecidit animus meus dolore perculsus, ut nulla res eum ad æquitatem possit revocare. Jaceo in mœrore ac sordibus. Curis maceror; ægritudine contabesco. Vehementissime sollicitor; acerbissime doleo; ægritudine animi ita laboro, ut sanari vix possim, vel potius plane non possim; ut spem salutis omnem amiserim; ut spes salutis omnino supersit nulla. Versor in summo dolore ac mœrore; versor in mœrore et sordibus. Mœrori me totum dedi; tristitiæ me totum tradidi, jacet animus mœrore oppressus, nihil me tristius; mœrore urgeor, laceror; dolore consumor; mœror meus non is est, quem ulla ratio mitigare, nedum exhaurire possit. Dolore intolerabili impedior, ardeo, tactus sum; dolori pene succumbo; æstuat animus dolore; dolore efferor, differor; doleo, ut nemo magis; incendor dolore. 4. Morbi dolores sunt intentissimi, les douleurs de la maladie sont intolérables. Artus dolore ardent; artus vehementer laborant; morbi dolor me gravissimus arripit, excruciat, premit, opprimit; acer est doloris morsus; torqueor incredibilem in modum morbi doloribus; tanta est morbi acerbitas, tantusque dolorum æstus, ut animam me positurum credam; exedit, dilaniat viscera dolor intolerabilis; morbi summam sentio acerbitatem; in dolores incidi gravissimos; in summis doloribus jaceo, dolore correptus sum gravissimo. 5. Ingenti mihi dolori est discessus tuus, votre départ m’a profondément affligé. A te cum divellor, videor mihi partem viscerum abrumpere; desiderio amittendi sodalis tam amabilis immensum excrucior, affligor; gravior est omni supplicio tuus mihi discessus; efferor dolore ex discessu tuo. 6. Dolorem de peccatis habeo, j’ai de la douleur de mes péchés. Præcipuo quodam dolore angor; lacrimas pœnitentis animi indices profundo; dolorem ex peccatorum memoria conceptum gemitu patefacio, dolore admissorum excrucior; ex recordatione criminum dolor animi nunc ingens nascitur; cum recordatione scelerum dolor quoque animum subit. 7. Dolorem ferre jam non possum, je ne puis plus supporter ces tourments. Ferendo dolori jam non sum, impar dolori sum. Tantum doloris, acerbitatis sustineo, quantum ferri vix possit: dolori succumbo; impares dolori vires meæ sunt; vires meæ dolore franguntur; vim doloris minime sustinent; ad dolorem infirmæ sunt. Roboris in me tantum non est, ut acerbitatem tam gravem queam perpeti. 8. Non decet virum dolori se totum tradere, un homme de cœur ne doit pas s’abandonner tout entier à sa douleur. Indulgere, parere, servire dolori; dolore auferri viro gravi indignum est; non decet virum, dolori ita frena laxare; dolori ita cedere, ita se permittere; ita se totum dare, ut modum non reperiat. 9. Quid dolorem tibi ipse renovas? Pourquoi renouveler vous-même vos tourments? Quid dolorem tibi ipse refricas? sopitum excitas? quid dolorem, quem dies jam pene sanaverat renovas? quid dolorem, qui jam temporis longinquitate propemodum evanuerat, exstinctus erat, redintegras? quid obductam pene cicatricem refricas? quid plagam, quæ in cicatricem jam prope coiverat, ipse renovas? quid ipse tibi unguis in ulcere es? 10. Dolorem lenire, adoucir le chagrin. Dolorem exhaurire, mitigare, minuere, frangere, levare; dolorem detrahere; sermonis suavitate magnam alicui doloris partem abstergere, eripere, auferre. Cf. Consolor. 11. Dolorem deponere, chasser le chagrin. Dolorem abjicere, depellere; a dolore tantisper aberrare; doloris oblivisci. USUS: Dolor me incessit, la douleur s’est emparée de moi. Dolorem alicui dare, causer à qqn du chagrin. Dolorem capere, ressentir. Dolori parere, obéir à la douleur. Dolorem fovere, amplificare, alimenter. Dolore aliquem liberare, délivrer. Cf. Mœror, Angor, Anxius, Afflictus, Tristis, Consolor, Doleo, Contristor, Sollicitudo, Cruciatus.

DŎLŌSĒ, Artificieusement, avec fourberie. SYN. Malitiose, ex insidiis, ex occulto. USUS: Dolose, malo dolo agere.

DŎLŌSUS, a, um, Fourbe, trompeur. SYN. Malitiosus. USUS: Dolosis consiliis regno pulsus. Cf. Vultus, Astutus.

DŎLUS, i, m. Adresse, ruse, fourberie. SYN. Fraus, fallacia, machina, insidiæ, dolus malus. )( Bona fides. PHRAS. Dolum facere, tromper. Dolos commoliri, suere, consuere; adhibere dolos malos et fallacias. Dolis aliquem ludere, ductare; circumvenire fallaciis et præstigiis. Cf. Decipio, Fraus, Fallacia, Astutia.

DŎMĀBĬLIS, e, gen. com. Domptable, qu’on peut dompter. SYN. Qui domari potest.

DŎMESTĬCUS, i, m. De la maison, de la famille; particulier, privé. SYN. Familiaris, intestinus, vernaculus, privatus, intimus. )( Externus, alienus. USUS: Res familiaris, et domestica. Disciplina domestica. Domesticum, intestinum malum. Domestica exempla. Cf. Familiaris.

DŎMĬCĬLĬUM, ii, n. Domicile, habitation. SYN. Domus, habitatio, sedes, tectum. EPITH. Amplissimum, aptum, divinum, honestissimum, pristinum, proprium, sacrum, stabile et certum, terrestre, universum. USUS: 1. Humana figura domicilium mentis. Domicilium Romæ collocavit, ante non habuit. 2. TRANSL. In hoc domicilio imperii et gloriæ. Urbs hæc domicilium superbiæ et luxuriæ. Domicilium in alterius auribus, vel humanitate collocare. Cf. Domus.

DŎMĬNA, æ, f. Maîtresse, souveraine. SYN. Princeps, regina. EPITH. Dura, improvisa, vehemens, imperiosa, blandissima, gravis. USUS: Fortuna campi domina, et rerum humanarum. Prudentia domina et regina virtutum, la prudence est la souveraine et la reine de toutes les vertus. Voluptates blandissimæ dominæ.

DŎMĬNĀTĬO, ōnis, f. Domination, empire, souveraineté. SYN. Dominatus, tyrannis, regnum. EPITH. Accommodatissima, aliena, non modo crudelis, sed ignominiosa etiam et flagitiosa, firma et moderata, jucunda et honesta, misera, nova, regia. USUS: Vita sub dominatione misera est. Quærere, sibi comparare, habere dominationem.

DŎMĬNĀTOR, ōris, m. Maître, souverain. USUS: Rerum dominator DEUS.

DŎMĬNĀTRIX, īcis, f. Maîtresse, souveraine. SYN. Domina. EPITH. Cæca ac temeraria. USUS: Dominatrix animi cupiditas.

DŎMĬNĀTŬS, ūs, m. Domination. SYN. Dominatio, principatus. EPITH. Crudelis, impotens, novus, perpetuus, regius, superbus, deterrimus. USUS: Dignus dominatu omnium rerum. Dominatum Cæsar occupavit. Unius dominatu omnia tenebantur. Fortuna eum in summo dominatu locavit.

DŎMĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Être maître, dominer, commander, régner. SYN. Rerum potior, regno, dominatum teneo; populos dominatu premo, teneo; imperium in populos teneo, in ditione habeo; provinciam cum imperio obtineo; præsum eo jure, quod amplissimum esse potest; præsum ea potestate, quæ potest esse maxima; imperito populis; imperio urbem rego. USUS: Dominari in judiciis. Eloquentia in liberis urbibus dominatur, et floret. Dominari in suos. Ubi libido dominatur, modestia exulat. Cf. Regno, Impero, Imperium, Ditio, Rego.

DŎMĬNUS, i, m. Chef, souverain, arbitre, maître. SYN. Imperator, Rex, Princeps, tyrannus. )( Servus. EPITH. Agrestis et furiosus, amicior, amicissimus, bonus et assiduus, clarissimus, dispar, familiaris, ignarus, impudicus, invitus, molestus, novus, crudelis, sempiternus, summus, vetus, clemens, incolumis, improbus, justus. PHRAS. Dominus est, il est le maître, le chef suprême. Is es, penes quem summa potestas; qui omnia tenet; ad quem unum delata sunt omnia; qui tenet rempublicam; in cujus potestate bona fortunæque omnium; terrarum omnium rector. Cf. Dominor, Rego, Imperium. USUS: Senatus est dominus publici consilii; Populus Rom. dominus regum, victor, ac imperator omnium gentium. DEUS animum, ut dominum et imperatorem præfecit obedienti corpori.

DŎMĬTOR, ōris, m. Celui qui dompte, dompteur. EPITH. Facetior. USUS: Equorum domitores non verbera solum adhibent, sed et pabulum subtrahunt.

DŎMO, as, ŭi, ĭtum, are, a. Dompter; vaincre. SYN. Edomo, condocefacio. PHRAS. Cupiditates domandæ sunt, il faut subjuguer ses passions. Vitiosa natura comprimenda est; improbitas infringenda, frangenda, elidenda, ab feritate insita mitiganda est; effrenatæ libidines sub jugum sunt mittendæ; id agendum a quovis, ut effrenes cupiditates non frenos modo, sed et jugum accipiant. Cf. Comprimo, Coerceo, Cohibeo. USUS: Domuisti gentes immanitate barbaras. Equos domare verberibus. Domatas habere libidines. Animal ad mansuetudinem domitum. Cf. Edomo.

DŎMUS, voc. us, gen. i, vel ūs, dat. ui, acc. um, abl. o; pl. nom. us, gen. uum et orum, dat. et abl. ibus, acc. os, f. Maison. SYN. Ædes, domicilium, tectum, penates, lares, sedes, foci patrii. EPITH. Æterna, aliena, ampla, angusta, antiqua, apertissima et per-hospitalis, cæca, cœlestis ac divina, castissima, commune perfugium, communis, diligens, egregia, exornata, atque instructa. )( Nuda, atque inanis. Familiarissima, felix, fidelis, gratiosissima, honestissima, infamis, crudelis, facinorosa et libidinosa, plena integritatis, officii et religionis, inimica, instructior et apparatior, lætissima, mœrens, locuples, et referta, locupletior, expers hujus injuriæ, locupletissima et amplissima, magna pulchraque, ministra alicujus facinoris, modestior, naturalis, nota, notissima, et maxime hospitalis, operosa, optima, parva, paterna, pestilens, plena ornamentorum, plena signorum pulcherrimorum, plena dedecoris et flagitii, popularis, præclara et plena dignitatis, prætoria, privata, pudica, pulchra, referta donis, regia, religiosa, referta aleatoribus, plena ebriorum, stabilis, studiosissima cupidissimaque salutis, superior, tota, vacua atque nuda, vacua suspicione, pura, venalis. Domus inanes, locupletissimæ, magnæ et nobiles. PHRAS. Domum habebat Cicero lautam et elegantem, Cicéron avait une demeure riche et élégante. Utebatur domo cumprimis lauta, et pereleganti; habitabat lautissime; in ædibus Ciceronis neque lautitiam, neque elegantiam desiderares; erat in iis multum lautitiæ, et elegantiæ. Domus Ciceroni erat omnibus rebus instructa, atque exornata; domus ea non domino magis ornamento erat, quam civitati. USUS: 1. Domum ædificare plenam dignitatis, facere, convestire, reficere, restituere. 2. Domo exire, quitter sa maison. Excedere, emigrare, exulare, abesse. 3. Domum ire, aller à sa maison. Domos inde discedunt; in sua tecta dilabi; domum se recipere; convertere se domum. 4. Domi manere, demeurer chez soi. Domo se tenere; non commovere se domo; exspectare aliquem domum. 5. Luxu domum exinanire, exhaurire. Amico domum commendare. 6. Familia, famille. Offensam sibi domum reconciliavit.

DŌNĀTĬO, ōnis, f. Largesse. SYN. Amice, sponteque facta distributio. EPITH. Singulari impudentia prædita, nova, incredibilis, falsa. USUS: Donationem facere.

DŌNEC, Jusqu’à ce que. SYN. Dum, quoad usque. USUS: Exspectabo, donec ad locum venias.

DŌNO, as, avi, atum; are, a. Gratifier de, faire des présents à. SYN. Largior, munere afficio, munus do, affero; donum affero; muneribus orno; stipendio afficio; condono. ADV. Effuse, large, sigillatim, publice, consulto. PHRAS. Ampliter illum, effuse largeque donavit, il lui fit de riches et nombreux présents. Magna ei munera misit; amplissimis donis decoravit; opipare hominem muneratus est; magnis muneribus eum sibi obligavit; magna præmia rei pecuniariæ ei tribuit; locupletem ex egente effecit; dono dedit ampla munera; munera illi amplissima condonavit; talenta aliquot illi muneri misit; donaria dedit non exigua; honorario, congiario illum impertivit, prosecutus est. Muneri amplum congiarium dedit; magnas largitiones fecit; amplas donationes contulit; magna fuit, magna usus est in illum liberalitate; magnis hominem muneribus sibi devinxit; quantamlibet hominis cupiditatem muneribus explevit. Cf. Do, Largior, Munus. USUS: Inimicitias suas reipublicæ donare. Ciceroni populus Romanus immortalitatem donavit.

DŌNUM, i, n. Don, présent. SYN. Munus. EPITH. Castum, regium, dignum, divinum, eximium, pulcherrimum, regale. PHRAS. 1. Dona naturæ nactus est egregia, il est naturellement bien doué. Egregia ei bona a natura, studio, fortuna data sunt; nihil non ei a doctrina, a fortuna delatum videtur; ita rebus habilis, ita liberaliter naturæ muneribus ornatus est, ut non natus, sed ab aliquo Deo fictus esse videatur; magnis dotibus ingenii, judicii, doctrinæ instructus est; quæ in eum natura ornamenta congessit, ea illum apud omnes in magna laude, et gratia ponunt; magnis naturæ dotibus cumulatus; naturæ ornamentis ampliter instructus; egregiis, singularibus animi corporisque dotibus præditus, ornatus. 2. Dona naturæ perexigua sortitus est, la nature l’a peu doué. A naturæ subsidiis pene imparatus; naturæ donis præparce instructus; male paratus a natura; nullis ornatus naturæ muneribus. Cf. Natura. USUS: Multa donis muneribusque conficiuntur. Donis deorum iræ placantur. Philosophia donum deorum.

DORMĬO, is, īvi vel ii, ītum, ire, n. Dormir. SYN. Somnum capio, sopitus sum, quieti me trado, cubo. PHRAS. 1. Dormitum se confert, il va se coucher. Quieti corpus dat; quieti se tradit; somno operam dat; confert se cubitum; cubitum it; ad quietem se confert; lecto se commendat; corpus diurnis laboribus fatigatum, quieti mandat; strato se committit. Cf. Cubo. 2. Tota nocte dormivi, j’ai dormi toute la nuit. Alte et graviter dormivi, nec nisi cum sole experrectus sum; arctissimus me somnus complexus est; sopor graviter me oppressit; in lucem quievi; alte condormivi; stertebam in altum diem; artus languidos longo sopore placavi; gravatum animi anxietate corpus diuturno somno refeci; gravi altoque somno oppressus fui; somno liberalissime acquievi; somno eam noctem indulsi liberalius; somno victus, quietem corpori haud parce dedi. Nihilo arctiora erant somni tempora, quam noctis; nox ea, quam longa fuit, somni mihi copiam faciebat; corpus somno solutum sine cura tota nocte quievit; nox ea quieti data; alti quies erat somni; somno continenti eam noctem egi, duxi, traduxi, transegi; somnum in lucem extraxi; totam noctem somno transmisi, somno fessos artus pavi, irrigavi in multum diem. 3. Hac nocte nihil dormivi, je n’ai point fermé l’œil cette nuit. Nihil erat somni; noctem hanc sine somno, vigilem, insomnem, somno vacuam, somno expertem egi, peregi, duxi, traduxi. Nox ea mihi insomnis, inter insomnia abiit, effluxit; perpetua vigilia sum vexatus; insomnio laboravi; somni carpere nihil poteram; somnus nullus hac nocte ad oculos meos accessit, somnus hac nocte effugit oculos meos; fugit ab oculis meis; nunquam se obtulit oculis meis; quietis nullam partem cepi; somnum hac nocte non vidi; hac nocte nunquam quievi; noctem totam pervigilavi; noctis partes mihi omnes expertes somni fluxere. Nox ea tota vigilem me habuit; somnum oculi non viderunt mei; somnum oculis non vidi meis, hac nocte oculi mei somno gravari, comprimi, claudi minime potuerunt. Cf. Somnus, Obdormio, Lectus, Cubo. USUS: Ex lassitudine dormire cœpi. Alte et graviter dormire.

DORMĪTO, as, avi, are, n. Avoir envie de dormir, sommeiller. SYN. Oscito, somnus me sollicitat, somnus accedit, somnus instat, et deserit, in soporem identidem delabor. USUS: Dormitantem illam et oscitantem sapientiam æstimo.

DORSUM, i, n. Dos. SYN. Aversa pars corporis.

DOS, dōtis, f. Dot. 1. Multum torquetur debitione dotis. Dotem filiæ nobili conficere. Dotem dicere alicui. 2. Ornamentum, avantage, qualité, mérite, ornement. Artem indotatam verborum dote ornavit et locupletavit. Cf. Donum.

DŌTĀLIS, e, gen. com. De dot, donné ou apporté en dot. USUS: Dotale matrimonium. Prædia dotalia.

DŌTO, as, avi, atum, are, a. Pourvoir d’une dot, doter. SYN. Orno, dotem do. USUS: Virgo bene dotata.

DRACHMA, æ, f. Drachme, monnaie et poids. SYN. Denarius, unciæ pars octava. USUS: Drachmas dare, petere.

DRĂCO, ōnis, m. Dragon, serpent. EPITH. Jubatus, lapideus, terribilis, tortus, torvus, totus. USUS: Patrimonium complexus, quasi thesaurum draco.

DŬBĬĒ, D’une manière douteuse, incertaine. USUS: Dubie datum pro certo accipere.

DŬBĪTANTER, Avec doute, en doutant, en hésitant. SYN. Timide, difficulter. )( Fidenter. USUS: Verecunde dubitanterque facere aliquid. Spe gloriæ sublata non dubitanter occidam.

DŬBĬTĀTĬO, ōnis, f. Doute, hésitation. SYN. Hæsitatio, dubium, scrupulus. EPITH. Ignota, infinita, digna, minor, tenuissima. USUS: 1. Dubitationem injicere et scrupulum, faire douter, faire naître le doute. Iter meum in dubitationem te adduxit; dubitationem tibi attulit, dedit, reliquit. 2. Dubitatione æstuare, jactari, douter. Id quidem dubitationem nullam habet. In illa re magna dubitatio est. 3. Dubitationem tollere, dissiper, lever les doutes. Dubitationem adimere, eripere; expellere omnem rei dubitationem; dubitationis nihil relinquere. Homo sine dubitatione deterrimus. Eum judices sine dubitatione absolvere. Cf. Dubito, Dubium.

DUBĬTO, as, avi, atum, are, n. et a. Douter. Addubito, hæreo, ambigo, mihi in dubium venit, dubium mihi est, dubium habeo, animi pendeo, ambiguum habeo, in dubium venio; mihi diffido, timeo. )( Certo scio, confido, persuasus sum. ADV. Diu, multum, sane, plane, recte, valde. PHRAS. 1. Omnibus prope de rebus dubitat, il doute presque de tout. Nutat plerumque animo; in contrarias sententias illi distrahitur in deliberando animus, affertque ancipitem cogitandi curam; implicatus fere tenetur, nec firmum consilium capessit; suspensus suspicionibus et dubitationibus tenetur. Aqua passim illi hæret; quid agat, dicat, respondeat, ipse nescit; titubantem, hæsitantem, labantem animo et fluctuantem fere videas. Confusus animi et incertus variis voluntatibus impellitur et repellitur; sententiæ incertus perplexe fere de rebus judicat, omnia in incerto relinquit; non satis in promptu habet, quo se vertat, quid probet, quid rejiciat; non satis constat sibi; in dubio ponit omnia; animum in diversa versat. 2. Quid agam, dubito, je ne sais que faire. Ancipiti cura distrahor, jactor, versor; animi pendeo, incertus animi sum; pendet animus; huc illuc inclinat animus, fluctuat, jactatur; animus incertus est. Quid consilii capiam, utram in partem me dem, ignoro. Explicare consilium; expedire me ex hac deliberatione; exitum meæ cogitationis invenire non possum. Distrahunt me diversa consilia. In utramque partem ita multa succurrunt, ut sit difficilis admodum, minime expedita, minime explicata, minime explorata, minime certa, perobscura, haud satis aperta deliberatio. Anceps valde sum; dubius sum; teneor implicatus; dubitatio me tenet; difficilis mihi deliberatio est; varie distrahor; dubia cogitatione distrahor; in ancipiti cura versor; nihil explico; explicare nihil queo; expedire me nequeo; valde hæreo; exitum non reperio. Consilium capere nescio; consilium deest Inops consilii sum; a consilio inops sum. Consilium diu frustra quæro; non dispicio; dijudicare nequeo, utram in partem me dem; utrum sit rectius, utrum conducibilius, utrum sit eligendum consilium; exploratum, apertum, certum non habeo, utri parti assentiam; lubricus mihi est ad deliberandum locus; in utramque partem animus inclinat, animus in consilio labat, nutat, non consistit; nihil habet explorati; explicata, explorata mihi non est consilii ratio; impedita mihi est consilii ratio; ancipitem gero animum; animo fluctuor; suspensus et incertus cæca exspectatione pendeo; animo sum suspenso; ancipiti deliberatione distrahor; quid consilii capiam, in incerto est; in dubio est animus; in hac causa mihi aqua hæret; incertus sententiæ sum; animi dubius sum; mihi in incerto relictum est; non satis constat animo; in incerto habeo; in dubio pono; huc atque illuc diversus, fluctuans agitor; inter fugæ pugnæque consilium trepido; sententia nondum stare mihi potuit. USUS: Ille nihil tam veritus, quam ne dubitare videretur. In senatum venire non dubitavit. Illud, cave, dubites. Non dubito, quin, etc.

Dubitantis formulæ, Formules de doute: Quid ergo est? nondum satis constat, molestiæne plus, an, etc. Age jam, molestiæ plus id afferet, an, etc Quid faciam, aut quo me pacto geram? Nunquam in majori dubitatione fui. Tria sunt autem: Arpinum eam, an Romam, an Tusculum? Quid igitur est? Romæ manebo, an Arpinum abeam? Utrum molestiæ plus, an periculi subibo? Molestiæ plus, an discriminis instet, incertum habeo, hæreo, res mihi in incerto est.

DŬBĬUM, ii, n. Doute, hésitation. SYN. Dubitatio, difficultas, controversia. PHRAS. 1. Dubium movit de ea re, il a élevé des doutes sur cette affaire. Dubium fecit; rem in dubium vocavit, revocavit; rem in dubitationem adduxit; dubitationem injecit, attulit; scrupulum injecit; incertam rem effecit; rem in controversiam vocavit, adduxit, deduxit. 2. Dubium de re exortum est, des doutes se sont élevés sur cette question. In dubium adducta res est; res in dubium venit; in controversiam, in contentionem venit; res in disceptationem venit; orta est de re controversia; de ea re controversia exstitit; dubitari cœptum de re; res in dubium, in contentionem vocata, revocata est. 3. Dubium esse de re potest, la chose est douteuse. Res dubitationem habet; in contentione posita est; in controversia versatur; in disceptationem cadit; res in conjectura posita est; in dubium, contentionem vocari potest; in disceptationem venire potest; res in disceptatione versatur. 4. Rem in dubio relinquo, je laisse la chose douteuse. Rem in medio relinquo; in opinione relinquo; rem ut incompertam, et in opinione positam in medio relinquo; rem ut in incerto positam, et parum exploratam affirmare mihi religio est. 5. Sine dubio, sans doute, assurément; sans hésiter, sans balancer. Sine dubitatione; dubitatione sublata; nulla interposita dubitatione. 6. Est in ea re magnum dubium, cette chose est tout à fait douteuse. Nihil vidi, quod minus explicari possit; residet ea de re non tenuis scrupulus; o rem odiosam, et inexplicabilem, in qua summa obscuritas! Ea res, cum in consultationem venit, mihi tenebræ sunt, expedire non possum; ea res in diversum me trahit, suspensum me tenet, detinet; incertus sententiæ sum; animus mihi pendet, dubitatione æstuat, Cf. Dubito. USUS: Rem in dubium vocare. Dubium facere. Dubium non habere. Res in dubium venit; in dubio est; sine dubio tibi accedam. Cf. Dubitatio, Dubius.

DŬBĬUS, a, um, Douteux, incertain. SYN. Incertus, anceps, controversus, lubricus, ancipiti cogitatione distractus. Habens dubitationem. )( Certus. PHRAS. 1. Dubium est, quis sit belli eventus futurus, on ne peut prévoir quelle sera l’issue de la guerre. In dubio est; est, cur dubitetur; dubitationem res habet; ambiguum est; in dubio versatur; in ambiguo; in ancipiti positum est; plane non constat, non patet, non liquet; apertum, perspicuum, dilucidum non est; dilucide non patet; divinare non licet; certe conjicere, augurari, affirmare non licet; certa conjectura non est; exploratum non est, quis sit belli exitus futurus. Belli exitus suspensum adhuc habet animum; animum exspectatione suspendit; suspensum me tenet, detinet. De belli eventu potest ambigi. In dubium vocari potest eventus belli; in dubium venire potest exitus belli. Exitus belli in dubitationem adduci potest. In utramque partem judicari de belli exitu potest. Anceps, dubia, ambigua, incerta, difficilis, admodum obscura, quæ obscuritatis et erroris habet plurimum, de belli eventu divinatio est; de belli eventu conjectura est non aperta, non simplex, non perspicua; de belli eventu parum certa opinio est. Con ecturam de belli exitu facere cui licet? quo res belli casura sit, utram in partem inclinatura victoria, nemo dispicit, intelligit, novit. Exitum belli certa ratio non ostendit, non promittit. Cf. Incertus, Dubito. 2. Dubius est amicus, cet ami est douteux. Dubius, suspensæque ex fortuna fidei amicus; cujus incerta, ambigua, nec explorata satis fides; cui amicitia ex fortuna pendet; cujus fide niti haud tuto possis; cujus amicitia in casu posita est; fortunæ amicus, non homini. USUS: In ea re minime dubia tricatur. Eorum, quæ dubia sunt, rationes; quæ certa exempla afferentur. Dubium non habeo.

DŬCENTI, æ, a. Au nombre de deux cents.

DŬCENTĬES, Deux cents fois. USUS: Sestertium amplius ducenties retuli.

DŪCO, is, duxi, ductum, ere, a. Conduire. SYN. Deduco, sumo. ADV. Extrinsecus, omnino, publice, recte, bipartito, maxime, nimium, diu. PHRAS. Duxit uxorem, il a pris femme, il s’est marié. Uxorem sibi adjunxit; matrimonio sibi junxit virginem; domesticum fœdus junxit cum virgine. Cf. Matrimonium. USUS: 1. Viri fortes, qui ordines, exercitum duxere. 2. Adduco, induco, amener à. Ita me tua oratio ad credendum ducit. 3. Judico, censeo, existimo, estimer, penser, juger. Ducere aliquem in hostium numero. Parvi, despicatui ducere; neminem præ se hominem ducere. Humana omnia præ se ducit. 4. Produco, profero, protraho, traho, traîner en longueur. Ducere tempus, ducere bellum. 5. Derivo, conduire. Ducere aquam per fundum alterius. 6. Concipio, prendre, recevoir. Ducere, trahere, sumere opinionem, suspicionem in aliqua re. 7. Obtineo, obtenir. Similitudinem ex aliquo ducere. Commendationem e scelere ducit. 8. Abeo latenter, s’en aller. A gradibus, a domo se duxit. 9. Rapio ad supplicium, mener (en prison, au supplice). Hominem duci jussit. 10. Nuptiis aliquam mihi adjungo, se marier, épouser. Duxit Terentiam. 11. Se laisser conduire, entraîner. Duci opinione, errore, laude, gloria. 12. Promiscue, locutions diverses: Nomen a regione duxit. Spiritum et vitam ducere. Initium e re ducere. Vires ducere. Gloriæ, dedecori sibi aliquid ducere.

DUCTO, as, avi, atum, are, a. Mener, tromper, duper. USUS: Ductare aliquem dolis. Cf. Decipio.

DUCTOR, oris, m. Conducteur, chef. SYN. Dux, qui ordinem ducit. USUS: Quoties ductores nostri ad mortem non dubiam cucurrerunt.

DUCTŬS, ūs, m. Action de conduire, de diriger. USUS: Ductus aquarum, aqueduc. Ductus oris, expression de la bouche. Alterius ductu aliquid facere.

DŪDUM, Précédemment, auparavant. SYN. Jam pridem, multis ante tempestatibus. USUS: Dudum circumrodo, quod devorandum est.

DŬELLUM, i, n. Guerre, combat. SYN. Bellum. EPITH. Justum, grave. USUS: Antiqui nomina contrahebant, ut duellum, bellum. (Pro certamine singulari inter duos, duel, vulg. est.)

DULCĒDO, ĭnis, f. Douceur, charme, attrait. SYN. Dulcitudo. EPITH. Concepta, maxima. USUS: Dulcedine quadam gloriæ moti, commoti, capti, depravati juvenes. Voluptas maxima dulcedine sensum movet. Pecuniæ dulcedine non capior. Ingenti dulcedine, summa suavitate me tua oratio perfundit.

DULCESCO, is, ere, n. S’adoucir. USUS: Uva maturata dulcescit.

DULCIS, e, gen. com. Doux. SYN. Suavis, carus, jucundus. )( Amarus. ADV. Valde. PHRAS. Dulce mihi est audire, il m’est doux d’entendre. Cantus is sensui suaviter blanditur; sensus dulciter ac jucunde movet; dulcedine quadam capior, perfundor, ista cum audio. USUS: Epistola dulcissima. Ingenium ejus tam dulce, quam acetum Ægyptium. Cf. Suavis, Jucundus, Carus.

DULCĬTER, Agréablement. SYN. Jucunde, suaviter.

DULCĬTŪDO, ĭnis, f. Douceur. SYN. Dulcedo. USUS: Dulcitudo orationis. Gustatus præter cæteros sensus dulcitudine commovetur.

DUM, Tandis que. USUS: 1. Hæc dum Romæ geruntur. 2. Donec, jusqu’à ce que. Mane tantisper, dum redeam. Nihil ei longius videbatur, quam dum nuntius rediret. 3. Adhuc, nondum, encore. Nihil dum audieram. Neque dum is locus satis. 4. Dummodo, pourvu que. Age, quod lubet, dum Romæ ne sis. Nihil mea curo, dum rempublicam conservem. 5. Quamdiu, aussi longtemps que, tant que. Utere rebus meis, dum velis.

DŪMĒTUM, i, n. Lieu couvert de buissons. SYN. Locus dumis consitus, spinis abundans. USUS: Septum undique, et vestitum vepribus et dumetis locum quæsivi.

DUMMŎDO, Pourvu que. SYN. Dum, dum tamen, si modo, dum ut, modo ut. USUS: Omnia negligunt, dummodo potentes evadant.

DŪMŌSUS, a, um, Couvert de buissons. SYN. Spinosus, vepribus plenus. USUS: Locus, rupes dumosa.

DŪMUS, i, m. Buisson. SYN. Spina.

DUNTAXAT, Seulement. SYN. Tantum, solum. USUS: Animo duntaxat vigeo.

DŬO, æ, o, Deux.

DŬŎDĔCĬES, Douze fois.

DŬŎDĔCIM, Douze.

DŎŎDĒNI, æ, a, Douze (sens distr.), par douze. USUS: Duodena jugera.

DŬŎDĒVĪGINTI, Dix-huit. SYN. Decem et octo.

DŬPLEX, ĭcis, omn. gen. Double, partagé en deux. SYN. Geminus. USUS: Duplices pupillas habet. Duplex est hominum genus.

DŬPLĬCĬTER, Doublement, de deux manières. SYN. Bipartito. USUS: Dupliciter me tuæ litteræ delectarunt. Ista dupliciter accipi possunt.

DŬPLĬCO, as, avi, atum, are, a. Doubler. SYN. Gemino, itero. USUS: Duplicantur mihi curæ. Duplicata ex eo facto gloria discessi. Duplicata verba, et iterata.

DŬPLUS, a, um, Double. SYN. Alterum tantum. USUS: Subire pœnam dupli. Duplo major, et altero tanto major. Duplum et triplum intervallum. Mulcta in duplum ibit, les dommages-intérêts seront doubles.

DŬPONDĬUS, ii, m. Monnaie valant deux as. SYN. Asses duo, libræ æris duæ. Si dupondius tuus ageretur, s’il s’agissait de deux as (de la moindre partie) de ton bien.

DŪRESCO, is, ere, n. Devenir dur, durcir. SYN. Durus fio. USUS: Humor aquilonibus durescit.

DŪRĬTAS, ātis, f. Dureté, rudesse. SYN. Severitas, duritia, acerbitas. )( Lenitas, comitas. USUS: Duritas, severitas, mœstitia orationis. Quanta in hoc duritas, in illo comitas!

DŪRĬTER, Durement. USUS: Verba, duriter translata, métaphores peu naturelles. Durius accipere videris. Nihil dixi durius.

DŪRĬTĬA, æ, et DŪRĬTĬES, ĕi, f. Dureté, rudesse. SYN. Firmitas, asperitas. EPITH. Immanis, virilis. USUS: Animi duritia, sicut corporis stupor. Duritia, et patientia virilis. In summa parcimonia et duritia vivere. Cf. Severitas, Asperitas.

DŪRO, as, avi, atum, are, n. Durer, patienter; persévérer, subsister. SYN. Maneo, diuturnus sum, stabilis permaneo, persevero. PHRAS. 1. Tua hæc gloria non diu durabit, votre gloire ne sera pas de longue durée. Perpetua non erit, non stabit, non consistet; vetustatem, ætatem non feret; æterna non erit; ad longinquum tempus non permanebit; non erit diuturna; fluxa nimium est et caduca. 2. Hæc si bella durabunt, actum est de salute patriæ, si les guerres continuent c’en est fait du salut de notre pays. Hæc si bella perpetua, diuturna, fixa erunt; si, quo cœpere cursu, bella procedent; si longius producentur bella; nisi bello finis imponatur; nisi bella ad exitum perducantur, desperata omnis patriæ salus est. 3. Tempestas tota nocte duravit, la tempête a duré toute la nuit. Tempestas totam noctem tenuit, obtinuit; tempestas non nisi inclinata jam nocte posuit, remisit; tempestas non nisi aperiente se die conquievit, appetente die se fregit; a tempestate quies tota nocte non erat. USUS: Sensus moriendi ad exiguum tempus durat. Cf. Persto, Persisto, Persevero, Diuturnus.

DŪRUS, a, um, Dur; cruel, inhumain. SYN. TRANSL. Crudelis, asper, inhumanus, incultus, ferreus, horridus, agrestis, vehemens, inexorabilis, implacabilis, importunus, natura asper, inclemens, immitis, animo agresti et duro. )( Mollis. PHRAS. 1. Homines duris assueti sunt, les hommes sont accoutumés à une vie dure, pénible. Durati usu armorum, invicto ad laborem corpore; in patientia laboris et periculi ferrei prope corporis et animi; a parvulis duritiei et labori student; vitæ cultu sunt aspero; fatigatis humus cubile est; cibus eos, quem occupant, satiat; tempora somni arctiora, quam noctis sunt; multum ab omni luxu abhorrent. 2. Est homo durus, c’est un homme cruel, méchant, sans cœur. Mollitiem dudum animo ejecit omnem; benignitas in eo clausa est; duritiæ se a puero dedit; ut vita, sic oratione durus est et horridus; animo est inexpugnabili; asperi procul dubio animi est, ingenio duro est et inexorabili, quod nulla res frangat, nulla commoveat; durus est et ferreus; duriter omnia inclementerque agit. Cf. Agrestis, Asper. USUS: Durum se et agrestem præbere. Durissima reipublicæ tempora. Verbum durum, insolens. Moribus asper et durus. Dura servitus. Cf. Inhumanus.

DŪUMVĬRĀTUS, ūs, m. Duumvirat. USUS: Duumviratum gerere.

DŬŪMVĬRI, ōrum, m. p. Les duumvirs. Duumvirum judicium.

DUX, dŭcis, m. Conducteur; chef, général; celui qui marche à la tête. SYN. Qui ducit exercitum, ductor, imperator; signifer, præfectus, qui ducit ordines, auctor. EPITH. Clementissimus, certior, diligentissimus, idoneus, illustris, major, memor aliorum, oblitus sui, novus, paratior, præstantissimus, summus, togatus, verus. Duces acerrimi, adversarii, audaces, boni, clarissimi, desperati, experti, firmi, fortes, improbi, improvidi, innumerabiles, nefarii, negligentes, nobilissimi, notissimi, parati atque armati, præstantissimi, publici, summi, non solum veteres, sed etiam recentes, vivi et incolumes. Dux certissima, nocturna, optima, molesta, mirifica. PHRAS. 1. Universa civitas eum ducem sequebatur, toute la ville le suivait comme son chef. Universa civitas ei regendam se dederat; ad ejus ductum se applicaverat; ad ejus ductum se cives omnes contulerant, adjunxerant. 2. Cæsar dux erat præstantissimus, César était un grand capitaine. Cæsar præfuit exercitibus summa cum laude; imperator, rector exercituum, ductor copiarum fuit Cæsar nemini secundus. Copias duxit Cæsar admirabili rerum bellicarum scientia. Cæsar gessit bella suo ductu ea virtute ac vigilantia, non modo, ut non superiorem, sed nec omnino parem habuerit; nemo ut præstantior illo haberi posset. Cæsar erat, in quo tum summa rei bellicæ ponebatur. Cæsar erat belli artibus clarissimus; bellica laude, bellica virtute, altitudine animi, felicitate ante alios conspicuus. Cf. Imperator. USUS: Natura optima vivendi dux. Ducem se præbere facinoris. Dux et magister ad faciendum aliquid. Rationem ducent sequor.

DYSŪRĬA, æ, f. Dysurie, difficulté d’uriner. SYN. Urinæ difficultas.

E

E vel ex, De, hors. USUS: 1. Originis, origine: Eunuchi e Syria. Quidquid habuit, e disciplina habuit. 2. Commodi, usus, utilitatis, usage, utilité: Erit id ex usu, erit e republica. Decretum e republica factum.

E regione, En droite ligne, en face, vis-à-vis. SYN. In conspectu, ex adverso. USUS: Luna cum est e regione solis, deficit. Occurrunt sibi velut e regione contraria.

ĔA RE, C’est pourquoi. SYN. Propterea, ideo, ob eam rem. USUS: Is metuit, et ea re fugit. Id, quia turpe, ea re non est faciendum.

ĔĀTĔNUS, Jusque là, jusqu’à ce point. SYN. Hactenus, usque dum, usque ad eum finem, usque eo, quoad; usque eo, ne. USUS: Ferre aliquem eatenus, quoad ipse negligat. Jus eatenus exercuere, quoad valuere.

ĒBĬBO, is, i, bĭtum, ere, a. Épuiser, tarir. SYN. Exhaurio. USUS: Ebibere sanguinem alicui.

ĒBLANDĬOR, iris, ītus, sum, iri, d. Obtenir à force de caresses. SYN. Blanditiis extorqueo. USUS: Effice, eblandire, ut, etc.

ĒBRĬĔTAS, ātis, f. Ivresse. USUS: Inter ebrietatem et ebriositatem multum interest.

ĒBRĬŌSĬTAS, ātis, f. Habitude de s’enivrer, ivrognerie. SYN. Habitus ebrietatis, vel affectio ebrietatis.

ĒBRĬŌSUS, a, um, Ivrogne. SYN. Facilis ad ebrietatem. PHRAS. Ebriosus est, c’est un ivrogne. Gurges atque helluo est; qui vino se ingurgitare, replere, obruere, devincire soleat; vini pernicies; vini nimius, vini immodicus, ebrietati deditus; in potationibus assiduus; natus ad vina perdenda; cui tempus nullum sobrio relinquitur; temulentiæ nota infamis. USUS: Stilponem ferunt et ebriosum et mulierosum fuisse. Cf. Vinolentus, Ebrius.

ĒBRĬUS, a, um, Ivre. SYN. Temulentus, vinolentus, vino languidus, vino obrutus, vino madens, languens, confectus. )( Sobrius, siccus. PHRAS. Vino mersus jacet, il est encore ivre. Nondum hesterni convivii crapulam exhalavit; crapula gravis et inops est; vini adhuc plenus est, vino obrutus, vino sopitus, vino gravatus est; sensus mero adhuc victi jacent; gravata ebrietate mens est; mero incaluit; appotus probe est; invitavit se in cœna largius; Bacchus hominem irritavit; vino rationem obruit; vino mentem mersit, sepelivit; vino se oneravit intemperantius; crapula ac capitis errore titubat; vino oppressus, sepultus est; vino gravis est; vino madet; plenus crapulæ est. Cf. Vinolentus, Bibo. USUS: Apud se ebrium factum esse dixit.

ĒBULLĬO, is, ire, 1. n. Bouillonner. 2. a. Produire, dire avec emphase. SYN. Effervesco. TRANSL. Jacto, ostendo. USUS: Solent illud ebullire Stoici; virtutes ebulliunt et sapientiam.

ĔBUR, ŏris, n. Ivoire. SYN. Dens elephantis. EPITH. Castum, donum Deo gratum, non inutile, crebrum. USUS: Tecta ebore et auro fulgentia.

ĔBURNĔUS, a, um, D’ivoire. SYN. Ex ebore. USUS: Signum æneum, eburneum, marmoreum.

ECCE, Voici, voilà. SYN. En. USUS: Ecce litteræ de Varrone. Ecce autem nova turba et rixa! Ecce miserum hominem!

Ecclēsĭa, æ, f. Église. Recte credentium cœtus, congregatio; respublica Christiana. Ecclesia Romana, l’Église romaine. PHRAS. Ecclesia orbis terrarum princeps et magistra. Arx reipublicæ Christianæ. Religionis Christianæ arx ac sedes. Ecclesiarum omnium princeps ac mater. Veritatis magistra, ac morum custos Ecclesia; princeps religionis, ac divinæ mentis interpres Ecclesia; Pontificum sedes. Ecclesia nascens, l’Église naissante. Primordia Christianæ reipublicæ. Nascentis Ecclesiæ incunabula; aureum nascentis post Christum pietatis sæculum; Ecclesiæ orientis, lactentis sæculum. (VULG. Primitiva Ecclesia.) Ab initio Ecclesiæ, depuis les premiers siècles de l’Église. Ab exortu nascentis Ecclesiæ; ab ipsis Ecclesiæ incunabulis; ab institutis Christianis sacris; a Christianæ religionis exordio. Ecclesia Cathedralis, église cathédrale. Ædes sacra, primaria; Episcopi sedes; templum summum. Ecclesias visitare, visiter les églises. Religionis causa ædes sacras obire; pietatis causa ad loca sanctimonia nobiliora contendere; urbis templa veteri religione sacra obire. Sacra loca venerari, veneratione prosequi. Cf. Templum.

ĒCHO, ūs, f. L’écho, son répercuté. Saxa et solitudines voci respondentia; vox aut sonus repercussæ; valles clamoribus repercussæ. PHRAS. Hic est echo, en cet endroit il y a un écho. Redditur clamor jugis montium, vastisque saltibus repercussus; circumjecta nemora, petræque, quam accepere, vocem multiplicato sono referunt; vocibus juga montis collesque resonant; montis anfractu repercussæ redduntur voces; montium flexus, et concavi vallium sinus voces reciprocant; saxa rupesque voci respondent.

ĔCLIPSIS, is, f. Éclipse. SYN. Obscuratio, defectio solis aut lunæ defectus, deliquium solis, labor lunæ. PHRAS. 1. Eclipsis lunæ est, il y a éclipse de lune. Luna incidit in umbram terræ; luna, e regione solis interpositu interjectuque terræ deficit; luna laborat; deficitur lumine; sole premitur; nitorem sideris condit; lumen omne fœdat; luna languescit, hebescit. 2. Eclipsis solis erat, il y avait éclipse de soleil. Solis orbis minui visus est; nox interdiu visa intendi; nox interdiu cœlo obtenta.

ECQUANDO? Est-ce que jamais? Y a-t-il une fois que. SYN. Quando. USUS: Ecquando his de rebus tales viros audituros existimasti? As-tu quelquefois songé qu’il te faudrait répondre de tels crimes devant ces juges intègres?

ECQUIS, a, od vel id? Y a-t-il quelqu’un qui? Est-ce que ne pas? USUS: Ecquo de homine id ais? ecquid narras? ecquid animadvertis horum silentium?

ECQUISNAM, quænam, quodnam? Comme le précéd.

Ecstăsis, is, f. Extase. SYN. Mentis, animi a corpore secessus, alienatio, mentis a sensibus evocatio. PHRAS. A se, a sensibus secedere, discedere; abstrahi a sensu mentis; in contemplationem cœlestium tota mente rapi; a sensibus avocari, être en exstase, avoir des extases. Cf. Abstractus, Alienatus.

ĔDĀCĬTAS, ātis, f. Voracité, appétit dévorant. SYN. Vitium ventris et gutturis. USUS: Morbus edacitatis.

ĔDAX, ācis, omn. gen. Vorace, glouton. SYN. Vorax. USUS: Edacem hospitem amisisti. Cf. Vorax, Gula.

ĔDĔRA, æ, f. vel HĔDĔRA, æ, f. Lierre. USUS: Omnia convestivit edera.

ĒDĪCO, is, dixi, dictum, ere, a. Proclamer, déterminer. SYN. Indico. USUS: Consul senatum, comitia, conventum sociis, justitium edixit. Prætor edixit.

ĒDICTUM, i, n. Ordre, ordonnance, édit. SYN. Decretum, interdictum. EPITH. Æquum, atrox, improbum et inhumanum, inimicum, novum, peculiare, præclarum, provinciale, recens, repentinum, severum, totum, translativum, uberrimum et quæstuosissimum, urbanum. Edicta acerba, duriora, jucunda, molesta, nova et inaudita, præclara, prætoria, superiora. USUS: Qui Romæ edictum totum, omnia decreta evertit. Ex edicto in possessionem veni. Edictum edicere, scribere, componere, proponere. Edicto aliquid sancire. Edictum ne quis cum telo servus sit. Pronuntiat pœnam in armatos servos, et ne cum armis incedant, vinculorum minis, mortisque edicit. Cf. Decretum.

ĒDISCO, is, dĭdĭci, ere, a. Apprendre par cœur. SYN. Memoriæ mando. USUS: Homerum ediscat, habeat in ore puer suavissimus. Cf. Disco memoriter.

ĒDISSĔRO, is, sĕrŭi, sertum, ere, a. Exposer, expliquer. SYN. Expono. USUS: Non edisseram, quis rei finis fuerit. Cf. Dissero.

EDĬTĬO, ōnis, f. Spectacle; choix, désignation. USUS: Ista editio summam habet acerbitatem.

ĒDĬTĬTĬUS, a, um, Indiqué, proposé. USUS: Edititios tantum judices secutus sum.

ĒDĬTUS, a, um, Publié. PHRAS. 1. In vulgus editus. 2. Altus, élevé, haut. Locus editus, atque præcelsus.

1. ĒDO, is, ēdĭdi, ēdĭtum, ere, a. Mettre au jour, publier. SYN. Facio, profero, divulgo. ADV. Magnifice, libenter. PHRAS. Librum edam, je publierai un livre. Librum emittam; faciam, ut id opus tandem appareat; foras dabo; faciam, ut exeat liber meus; in publicum dabo librum; pervulgabo, divulgabo; in vulgus edam; in lucem prodam; exire, prodire lucubrationes meas patiar; in lucem dabo; edam, committam luci; juris publici faciam, vulgabo. USUS: 1. Edere clamores, magnam ruinam, facinus atrox. Edere exemplum severitatis. 2. Divulgo, publier. Libros edere. Apollo oracula edidit. Voluit, ut ipsi tuum nomen ederem; ut facti socium ederem. 3. Animam edere, rendre l’âme. Partum edere, mettre au monde. Ager molliores fetus edit, produire.

2. ĔDO, edis vel es, edit vel est, ĕdi, ēsum, edere vel esse, a. Manger. SYN. Comedo, cibum capio, cibum sumo, cibo utor; famem depello, expleo, sedo; cœno. USUS: Jucunde, opipare, apparate edit, et bibit. Cf. Comedo, Cibus, Vorax, Dapes.

ĒDŎCĔO, es, cŭi, ctum, ere, a. Enseigner, instruire. SYN. Doceo, patefacio, certiorem facio. USUS: Id magis verisimiliter, quod usus reapse experiendo edocet. Cf. Doceo.

ĒDŎLO, as, avi, atum, are, a. Travailler, façonner; composer. SYN. Dolo. USUS: Orationem edolavi.

ĒDŎMO, as, ŭi, ĭtum, are, a. Dompter complètement. SYN. Domo. PHRAS. Carnem edomare, subjuguer la chair. Corpus vigiliis, vel labore frangere; corpus atterere; corpus pœnis sponte susceptis affligere, divexare, macerare, subigere; corpus aspere, contenteque habere; duriter accipere; inclementer tractare. Cf. Domo, Disciplinam facio, Mortifico. USUS: Vitiosam naturam oppressam et edomitam habere.

ĒDORMĬO, is, ivi vel ii, ire, n. Dormir jusqu’au bout. SYN. Ope somni conficio. PHRAS. Edormivit crapulam, il a cuvé son vin. Emovit crapulam; somnum una et crapulam sepelivit; mentem gravatam ebrietate quies illi reddidit; crapulam exhalavit; ebrietatem somno discussit. USUS: Edormi crapulam, et exhala.

ĒDŬCĀTĬO, ōnis, f. Éducation. SYN. Institutio, disciplina. EPITH. Non dissimilis animantium, puerilis. USUS: Institutus liberaliter educatione, puerilique doctrina, ayant reçu dès l’enfance une excellente éducation. Cf. Educo.

ĒDŬCĀTOR, ōris, m. Qui élève, nourricier. SYN. Altor, nutritius. USUS: Omnium rerum sator, altor, educator DEUS.

ĒDŬCĀTRIX, īcis, f. Celle qui élève, nourrice. SYN. Nutrix. USUS: Harum rerum educatrix, et nutrix est sapientia, c’est la sagesse qui développe et entretient ces biens.

1. ĒDŬCO, as, avi, atum, are, a. Élever, nourrir. SYN. Alo, nutrio, instituo. ADV. Ingenue, liberaliter. PHRAS. A me educatus est, il fut élevé par moi. Me educatorem habuit; mea in familia educatus ingenue, et institutus est. Omni industria eum, non humili cultu, in gremio veluti meo, et sinu educavi. Amavi pro meo, ingenium ejus enutrivi, præceptis utilissimis et saluberrimis finxi; claram ei ad omnem virtutem lampadem accendi. Puerum a parvo eductum habui pro meo. Eductus in manibus meis est; educationi ejus ipse præfui, optimisque moribus imbui. Ex mea institutione, disciplina illa prodiit. Cf. Alo. USUS: Non est boni parentis, quem procrearit et educarit, non vestire et ornare.

2. ĒDŪCO, is, duxi, ductum, ere, a. Tirer de, emmener, délivrer. SYN. Extraho, duco, libero. USUS: 1. Educere in aciem copias. Grandem molem, turrim educere. Educere aliquem in jus. 2. Educare, élever, nourrir. Qui puerum me sibi eduxerunt. Cf. Extraho.

EFFĀTUM, i, n. Parole; sentence. SYN. Pronuntiatum. EPITH. Verum, aut falsum, incognitum. USUS: Effata Philosophorum.

EFFECTĬO, ōnis, f. Exécution. SYN. Effectus, efficientia.

EFFECTOR, ōris, m. Artisan, ouvrier, auteur. SYN. Perfector, architectus, molitor, creator, auctor. EPITH. Optimus, præstantissimus. USUS: Stilus optimus dicendi effector, parens, magister. DEUS mundi molitor, omnium rerum effector.

EFFECTRIX, īcis, f. Celle qui fait, cause. SYN. Pecunia est effectrix multarum voluptatum.

EFFECTŬS, ūs, m. Effet, vertu, résultat, suite. SYN. Quod effectum est. USUS: Effectus eloquentiæ est audientium approbatio. Radicum vim et effectum ignoramus.

EFFĒMĬNĀTĒ, D’une manière efféminée, lâchement. SYN. Muliebriter. )( Fortiter. USUS: Cave, ne quid effeminate facias.

EFFĒMĬNĀTUS, a, um, Efféminé, lâche, mou. SYN. Qui animum gerit muliebrem. )( Fortis, virilis, durus. USUS: Homo effeminatus, impudicus, mollis, fractus, abjectus, humilis, submissus. Cf. Mollis, Voluptas.

EFFĒMĬNO as, avi, atum, are, a. Amollir, énerver. )( Corroboro. PHRAS. Sic effeminantur homines, ainsi s’amollissent les hommes. His rebus animi relanguescunt, et virtus remittitur; animi emolliuntur; vigor animi otii dulcedine, et variis voluptatum delinimentis exstinguitur; sic robur animi elanguescit; muliebres animi induuntur. USUS: Effeminarunt acrem, quem Junoni tribuerunt Poetæ.

1. EFFĒRO, fers, extŭlī, ēlātum, efferre, a. Produire. SYN. Edo. ADV. Aliquando se, altius se, insolenter, insolentius, amplissime, supremo die, foras, longissime, membratim, conjuncte. USUS: 1. Ager uberiores fructus effert. 2. Profero, educo, sortir d’une maison, enterrer. Pedem domo extulit. Filius patrem extulit ad sepulcrum. Demersam patriam efferre, relever. 3. Extollo, celebro, louer, exalter. Laudibus aliquem in cœlum efferre. Ad summum imperium, ad summam gloriam aliquem efferre et extollere. Quos fortuna evexit ad gloriam, virtus extulit ad laudem, ne insolenter se efferant. 4. Afficio, s’enorgueillir, être transporté (de joie, d’orgueil). Dolore, ira, gaudio, lætitia efferri, extra se ferri. Cupiditatibus efferri. 5. Promo, pronuntio, proférer, exprimer. Efferre sententiam gravem verbis inconditis. 6. Vulgo, divulgo, dire, raconter. Cave, hæc foras efferas, ut ad vulgi aures perveniant. Ne has meas ineptias efferatis.

2. EFFĔRO, as, avi, atum, are, a. Rendre sauvage, rendre furieux. SYN. In iram accendo, rabiem accendo. USUS: Homines non patiuntur, terram immanitate belluarum efferari. Gentes immanitate efferatæ. In hominis figura animo efferato. Barba promissa speciem oris efferarat.

EFFERVESCO, is, ferbŭi, escere, n. Bouillir, bouillonner; être enflammé. SYN. Ebullio, erumpo. ADV. Vehementius. USUS: Nimium efferbuit hujus ferocitas, et in gerendis inimicitiis pertinacia. Undæ comitiorum ut mare profundum effervescunt. Effervescere in aliquem et erumpere. Cf. Præceps, Impetus, Ira.

EFFĒTUS, a, um, Fatigué, usé, languissant. SYN. Exhaustus, confectus, debilis. USUS: Intemperans adolescentia senectuti corpus effetum tradit.

EFFICĀCĬTAS, ātis, f. Efficacité, vertu, énergie. SYN. Virtus, efficientia, efficiendi facilitas, facultas. USUS: Tantum habet in libidine artis et efficacitatis. Cf. Facultas.

EFFĬCAX, ācis, omn. gen. Actif, énergique. SYN. Qui multum habet efficacitatis. USUS: Nosti, quam tardus, quam parum efficax, quam cunctator sit.

EFFĬCĬENTER, D’une manière efficace. USUS: Quod cuique efficienter antecedit.

EFFĬCĬENTĬA, æ, f. Efficacité, effet. SYN. Vis efficiendi. USUS: Causæ in se continentes efficientiam naturalem. Cum solis pulchritudinem et efficientiam miraretur.

EFFĬCĬO, is, fēci, fectum, ere, a. Faire, produire. SYN. Facio, re ipsa efficiens sum, effector sum, effectum do, aliquid præsto, persequor, concludo, conflo, effero. ADV. Æqualiter, artificiosius, cautius, difficilius, facilius, funditus, libidinose, mirabiliter, necessario, perturbate, plurimum, plane, polite, propemodum, quamprimum, subtiliter, latenter, maxime, melius, omnino. PHRAS. Utinam in tua causa aliquid efficiam! Puissé-je faire qqche pour vous! Utinam in causa tua quoquo modo aliquid conficiam; rem e tua sententia conficiam; negotium tuum bene geram, in rebus tuis aliquid proficiam; operæ pretium faciam; exitum aliquem reperiam; eniti aliquid et navare liceat; aliquid momenti faciam; irrito incepto ne cogar abscedere; rem ad effectum adducam; in causa tua aliquid promoveam; rem tibi explicatam dem; efficacitatis aliquid habeam; rem tibi effectam reddam, tradam; de negotio utinam aliquid extricem! USUS: 1. Nihil hominum auribus, nihil posterorum memoria dignum effecit. Admirationes et clamores efficere. Enitere, labora, effice, ut, etc. Mandata efficere. Mirabilia facinora effecit. Usus progrediens familiaritatem effecit. Magnos progressus efficiebat. 2. Concludo, établir, prouver, démontrer. Efficere et concludere orationem. Minutis interrogatiunculis quod proposuit, effecit. Argumentis et ratione assensum effecit. Cf. Auctor.

EFFICTĬO, ōnis, f. Portrait, tableau. (Fig. rhet.). USUS: Effictio corporis cujusdam figuram verbis exprimit.

EFFĬGĬES, ĕi, f. Représentation, image, portrait. SYN. Species, imago, simulacrum. EPITH. Eminens virtutis, expressa, polita summis ingeniis, solida, germana. USUS: Filius effigies moris, sermonis, animi mei, humanitatis et probitatis tuæ. Eminens virtutis effigies. Virtutum effigiem posteris relinquere, summis ingeniis expressam et expolitam. Cf. Imago.

EFFINGO, is, finxi, fictum, ere, a. Représenter, faire le portrait de qqn. SYN. Exprimo. USUS: Formam alicujus et mores effingere. Oris lineamenta in tabula effingere. Effingere animo, quæ memoria tenere velis. Cf. Fingo.

EFFLĀGĬTĀTĬO, ōnis, f. Demande pressante, instances. SYN. Petitio, postulatio. EPITH. Insulsa. USUS: Omnium efflagitatio una fuit. Cf. Flagito.

EFFLĀGĬTĀTŬS, ūs, m. Ut superius. SYN. Efflagitatio.

EFFLĀGĬTO, as, avi, atum, are, a. Demander avec instance. SYN. Vehementer, magnopere flagito. USUS: Auxilium efflagitare et misericordiam. Cum epistolam a me convicio efflagites. Cf. Peto.

EFFLICTIM, Violemment, ardemment. Valde, vehementer. USUS: Efflictim deperire aliquem.

EFFLO, as, avi, atum, are, a. Rendre, exhaler. SYN. Emitto, flo. ADV. Graviter. USUS: Agere animam et efflare. Cf. Flo.

EFFLŌRESCO, is, rŭi, rescere, n. Fleurir. SYN. Splendesco, eluceo, eniteo, exsisto, mano. Tribuitur iis, quæ cum copia quadam et venustate ex alio, ut flores ex caliculis, se exserunt, et evolvunt. ADV. Penitus. USUS: E multa rerum cognitione oratio efflorescit; e familiaritate amor, ex asperitate vitæ castimonia efflorescit. Efflorescere laudibus ingenii. Cf. Floreo.

EFFLŬO, is, fluxi, fluxum, ere, n. Couler. SYN. Elabor, excido, abeo. )( Influo. ADV. Plane. PHRAS. Rhenus in mare effluit, le Rhin se jette dans la mer. In mare editur; in mare se evolvit; mari miscetur; in mare se exonerat; in mare præcipitat; mare Rheno flumine augetur; in mare lapsu suo profluit et infertur Rhenus; in mare devolvitur. Cf. Flumen. USUS: Animo, memoria dudum illa effluxere, quæ tu arcana putabas. Vita, ætas, tempus, voluptates effluunt, et momento dilabuntur. Cum sanguine vita effluxit. Nihil mihi deest, nec abundat, aut effluit. Cf. Fluo, Elabor, Tempus.

EFFŎDĬO, fōdi, fossum, ere, a. Creuser; déterrer. SYN. Eruo, terram altius molior, e cavernis terræ metalla elicio. USUS: Marcelli memoria meum pectus effodit. Aurum effodere. Cf. Fodio.

EFFOR, aris, atus sum, ari, d. Exprimer, énoncer, émettre. SYN. Loquor, enuntio. USUS: Nullum verbum effari potuit.

EFFRĒNĀTĒ, D’une manière effrénée, sans retenue. SYN. Temere. USUS: Effrenate in hostem irrupit legio.

EFFRĒNĀTĬO, ōnis, f. Débordement, licence. SYN. Impotentia, insolentia. USUS: Quæ effrenatio impotentis animi. Cf. Licentia.

EFFRĒNĀTUS, a, um, Effréné, déréglé. SYN. Projectus, præceps, indomitus, furiosus, impotens. )( Domitus. USUS: O libidinem! o cupiditatem, effrenatam! Homines secundis rebus effrenatos, sibi præsidentes, in gyrum rationis ducere oportet.

EFFRĒNUS, a, um, Qui n’a plus de frein. USUS: Effreno equo in medios ignes infertur.

EFFRINGO, is, frēgi, fractum, ere, a. Rompre, briser. SYN. Frango, perfringo, revello, convello. USUS: Fores effringere. Convulsis repagulis, effractis valvis, revulsis claustris domum compilant.

EFFŬGĬO, is, fūgi, ere, 1. n. S’enfuir. 2. a. Éviter, échapper. SYN. Evito, elabor, evolo. )( Incido, occurro. PHRAS. Periculum effugit, il échappa au danger. Eripuit se instanti periculo; ex communi exitio unus evasit; periculum fuga declinavit; idem, qui tot cives afflixit, casus hunc unum transiit. Cf. Periculum, Fugio, Vito, Evado. USUS: Vix omnem offensionem, crimen, maledictum, suspicionem effugies. Mori, et tanquam ex incendio effugere fortunæ. Nihil te effugiet, rescies omnia. Cf. Vito.

EFFŬGĬUM, ii, n. Fuite; moyen d’évasion. SYN. Refugium, profugium. USUS: Effugium quærere, consequi, habere. Patet tibi effugium.

EFFULGĔO, es, fulsi, ere, n. Briller. USUS: Sol inter graves imbre nubes effulgens. Cf. Fulgeo.

EFFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. Répandre. SYN. Profundo, emitto. )( Infundo. PHRAS. Iram suam in me effudit omnem, il a déchargé sur moi toute sa colère. Odium omne et furorem in me effudit; evomuit in me virus accerbitatis suæ; stomachum erupit in me. USUS: 1. Segetes effundunt herbas frugibus inimicas. Ætas hanc copiam effundit. 2. Magnæ hominum multitudini tribuitur: Tota civitas se effundebat. E carcere reos omnes effundere. Tota ad me effusa Italia. 3. Prodigo, consumo, dissiper, dépenser. Patrimonium, fortunas omnes, ærarium per luxuriam effundit. Multos in aliquem honores effundere. 4. Animi motus prodo, se laisser aller, donner un libre cours. Se in lacrimas, questus, vota effundere. Se in aliqua libidine effundere. Odium et furorem in me effudit. 5. Effutio, révéler. Effudi, quæ habui, omnia. 6. Amitto, laisser échapper. Collectam gratiam momento effundere, perdre les bonnes grâces de qqn. Cf. Gratia.

EFFŪSĒ, Sans retenue, d’une manière immodérée. SYN. Large, prolixe. USUS: Homo effuse petulans. Effuse donare, laudare. Inaniter et effuse exultat.

EFFŪSĬO, ōnis, f. Largesses, profusion. SYN. Largitio. EPITH. Facilis, honesta. USUS: 1. Liberalitatem effusio imitatur. Quas pecuniarum effusiones factas putatis? 2. Concursus populi, concours de peuple. Quis concursus ex agris, quæ effusiones populi? 3. Animi effusio in lætitia, contractio in dolore, transport de joie. Cf. Liberalis.

EFFŪTĬO, is, ītum, ire, a. et n. Dire ou parler inconsidérément. SYN. Temere effundo. USUS: Quidam temere multa effutiunt. Cf. Garrio.

ĔGĒNUS, a, um, Pauvre. SYN. Pauper, egens. USUS: Egenus consilii. Cf. Pauper.

ĔGĔO, es, ŭi, ere, n. Manquer de; avoir besoin de. SYN. Indigeo, mihi opus est, quæsito opus est. )( Abundo. ADV. Indigne, magnopere, vehementer. PHRAS. Non egeo tuis consiliis, je n’ai pas besoin de vos conseils. Non indigeo tuis admonitionibus, consiliis; tuis mihi monitis nequaquam opus est. Tuis carere monitis facile possum. Supervacanea, parum utilia, nullius emolumenti, minime necessaria sunt mihi præcepta tua. USUS: Incredibile, quam egeam tempore. Consilio, auxilio, consolatione egere. Nihil illo loco egentius, nihil spoliatius. Servi et egentes concurrunt. Cf. Inopia, Pauper.

ĒGĔRO, is, gessi, gestum, ere, a. Emporter. USUS: Egerere prædam ex hostium tectis.

ĔGESTAS, ātis, f. Pauvreté, besoin. SYN. Inopia, indigentia, mendicitas, domestica difficultas. )( Abundantia, copia. EPITH. Indignissima, summa. USUS: Ista paupertas, vel potius egestas. Egestatem, et luxuriem domestico latrocinio sustentavit. Non capiunt angustiæ pectoris tui, non egestas mentis tantam personam. Egestatem affert luxus. In egestate esse. Cf. Paupertas, Inopia.

ĔGO, Je, moi. SYN. Ipse. USUS: Ego sum ille Consul.

ĒGRĔDĬOR, eris, gressus, sum, gredi, d. Sortir. SYN. Exeo, prodeo. ADV. Tardius. USUS: 1. Certos mihi fines, terminos, cancellos describam, extra quos egredi non possim. Ex provincia, urbe, navi egredi. 2. Exerro, dépasser, excéder. Suo officio, a proposito egredi. Cf. Exeo.

ĒGRĔGĬĒ, D’une manière supérieure. SYN. Bene, valde, præclare, belle. PHRAS. Egregie causam dixit, il plaida magnifiquement. Divinitus, luculenter, gloriosissime, magnificentissime, festive, avite, composite, excellenter, cumulatissime, summa facundia dixit Cf. Valde.

ĒGRĔGĬUS, a, um, Excellent, supérieur. SYN. Excellens, præstans, præclarus. ADV. Medius fidius, omnino. PHRAS. Est vir egregius, c’est un homme accompli. Est vir egregia, mirifica, incredibili, singulari virtute; acerrimus vir et industrius; summa in eo gravitas, et animi altitudo. Magnus, clarus, amplissimus, insignis ad laudem, ingenui animi, summam integritatis laudem consecutus, omnibus rebus vir ornatus; in quo summa probitas, innocentia; genere, honore, copiis, existimatione facile princeps; in quo summa probitas, dignitas et splendor; flos, robur, lumen reipublicæ, et nobilitatis. Homo pene divinus, ornamentum et arx amicorum, decus urbis; in quo eximia et præstantia omnia; ab omni laude felix; excellenti animo et virtute; divinis quibusdam bonis instructus et ornatus; luculentus homo; quo nihil nobilius, sapientius; cumprimis honestus; summo honore et pudore, summo officio; spectatissimus ordinis sui, probatissimus, prudentissimus, frugalissimus, integerrimus, velut de cœlo delapsus; justitia et religione inclitus; vir exempli recti, ingentis spiritus; longe ante alios eminens, sanctus et innocens, virtute conspicuus; columen ac sidus reipublicæ; inclita justitia, religioque viri est; vir exempli recti, domi, militiæque; vir ingentis spiritus; multa morum elegantia, et ingenio illustri; viri quantæcunque fortunæ capax est ingenium; vir raræ et acerrimæ indolis; vir, quem viderim in vita optimum; flos nobilitatis; lumen reipublicæ. Cf. Præclarus. USUS: Egregia indoles. Egregius civis. In procuratione sua egregius. Cf. Perfectus.

ĒGRESSŬS, ūs, m. Sortie, départ, débarquement. USUS: Magna frequentia meum egressum celebravit.

ĒHEU, Ah! hélas! Doloris nota.

ĔHO, Ho! hé! holà! Vox admonentis. USUS: Eho! tu me non noscis?

ĒJECTĬO, ōnis, f. Expulsion, bannissement. USUS: Mortem timemus et ejectionem.

ĔJĔRO, as, avi, atum, are, a. Repousser en jurant. SYN. Ejuro.

ĒJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. Chasser, exiler. SYN. Expello, exturbo, extrudo, dejicio, extermino, effundo, profundo, emoveo. ADV. Nominatim, tandem, aliquando, funditus. USUS: 1. E domo illum ejecere. Ex numero hominum ejiciendus, ex finibus humanæ naturæ exterminandus. 2. TRANSL. Ejicere ex animo amorem insanum, dolorem, memoriam alicujus. 3. Ejicere partum. Cf. Pello.

ĒJŬLĀTĬO, ōnis, f. Lamentations. EPITH. Lugubris. USUS: Lessus quasi lugubris ejulatio.

ĒJŬLĀTŪS, ūs, m. Lamentations. SYN. Ejulatio. EPITH. Acerbus, miser. USUS: Ejulatus ne mulieri quidem est concessus.

ĒJŬLO, as, are, n. Se plaindre, se lamenter. SYN. Ploro, lamentor, ploratus edo, effundor in planctus indecoros. USUS: Magnitudine doloris ejulans. Gemere, ejulare, lamentari, frangi, debilitari dolore. Cf. Gemo, Ploro.

ĒJŪRO, as, avi, atum, are, a. Protester en jurant, refuser. SYN. Ejero, detestor. USUS: 1. De me querebantur, me ejurabant. 2. Abdico, renoncer à, abandonner. Magistratum ejurare.

ĒJUSDEMMŎDI, De la même sorte. SYN. Ejusdem generis. USUS: Ejusdemmodi furias Orestes est expertus.

ĒJUSMŎDI, De cette manière, de cette sorte. SYN. Ejus generis, talis. USUS: 1. Genus belli est ejusmodi, ut, etc. Reliqua sunt ejusmodi, quæ, etc. 2. Adeo, tam, tellement. Ejusmodi cupidus est. Cf. Similis.

ĒLĀBOR, ĕris, lapsus sum, labi, d. Se glisser hors, s’échapper, s’enfuir. SYN. Excido, evado. )( Teneo, complector. PHRAS. 1. Mensis elapsus est, un mois s’est écoulé. Mensis abiit, fluxit, mensis actus, exactus est, præteriit; mensis unus se circumegit. 2. Elapsus est e carcere, il s’est évadé de prison. Vinculis elapsus est; elusit excubitorum vigilantiam; clam se custodibus subduxit; ex custodum manibus se eripuit; effugit, fefellit intentam excubitorum in se aciem; e carcere clam se proripuit. Cf. Evado. USUS: Criminibus, suspicione elapsus. Sol elabitur, et abit. Elapsus est e prœlio. Cf. Dilabor.

ĒLĂBŌRĀTĬO, ōnis, f. Application, travail attentif. SYN. Cura, labor. USUS: Id non sine elaboratione, et operæ consumptione.

ĒLĂBŌRO, as, avi, atum, are, 1. n. Travailler avec soin. 2. a. Polir, perfectionner. SYN. Laboro, curo, operam do, contendo, enitor, elucubro, excudo. )( Negligo. USUS: Qui in una tantum re elaborant. Contende, quæso, et elabora. Nullum tam asperum saxetum, in quo ruricolæ non elaborent. Diligenter elaborata, summa industria, cura et vigiliis ornata, elucubrataque oratio. Omni non modo contentione, sed dimicatione elaborabo. Cf. Laboro, Perficio, Curo.

ĒLANGUESCO, is, gŭi, guescere, n. Devenir languissant, s’affaiblir. SYN. Languore conficior, contabesco, infirmor. USUS: Elanguit cura hominum. Differendo res elanguit Aliena invidia elanguescendum erit. Cf. Langueo.

ĒLARGĬOR, iris, ītus, sum, iri, d. Faire des largesses, donner largement. SYN. Largior. USUS: Multa tibi fortuna elargita est. Cf. Largior.

ĒLĀTĒ, Avec élévation, noblesse; avec orgueil. USUS: Elate et ample loqui, et dicere. )( Submisse, humiliter, demisse.

ĒLĀTĬO, ōnis, f. Élévation, noblesse; transport (de joie, d’orgueil, etc.). SYN. Præstantia. )( Submissio. EPITH. Voluptuaria. USUS: Ex hac elatione, et magnitudine animi facile pertinacia nascitur. Lætitia quasi gestientis animi elatio voluptuaria. Cf. Superbia, Arrogantia, Ambitio.

ĒLĀTUS, a, um, Grand, noble; fier, arrogant. USUS: Hoc animo elato, et amplo factum est. Vi naturæ, et ingenii elatus. Cupiditate elatus, et gaudio. Cf. Superbus, Arrogans, Altus.

ĒLECTĒ, Avec choix. SYN. Distincte, discrete. USUS: Electe gerere. )( Permiste.

ĒLECTĬO, ōnis, f. Choix. SYN. Lectio, selectio, delectus. )( Neglectio, contemptus, rejectio. USUS: Judicium, et electio verborum.

ĒLECTOR, ōris, m. Qui choisit. USUS: Boni electores existimari volunt. Cf. Eligo.

Eleemosyna, æ, f. Aumône. PHRAS. 1. Libenter do eleemosynam, volontiers je fais l’aumône. Liberaliter panem præbeo mendiculis; invitus ista hominum mendicabula a me inania dimitto; in egentes benigne stipem confero; tenuiorum fortunis succurro; impense misereor egentium, eorumque rationibus paterne succurro, vel provideo; egentes miseratione prosequor; iis pro facultatibus benigne facio; aliena liberalitate victitantibus penum gratuito suppedito. Adolescentes idoneos, erogata grandi in sumptum pecunia, ad mercatum honestatis, optimarumque artium transmitto; pauperum inopiæ liberaliter consulo; vitæ subsidia prolixe, religioseque tribuo; eorum egestatem liberali stipe consolor, sustento. 2. Eleemosynam petere, demander l’aumône. Stipem corrogare, petere; vitæ subsidia præcario efflagitare; victum, panem ostiatim quærere; vitæ alimenta ostiatim rogare, flagitare, colligere.

ĒLĔGANS, antis, omn. gen. Délicat, distingué. SYN. Luculentus, concinnus, politus. )( Inelegans, contemptus, abjectus. PHRAS. Est orator admodum elegans, c’est un orateur distingué. Scitus, quo nihil potest esse pictius; in singulis verbis florentissimus; venustissimus et politissimus; limatulo sane et politulo judicio; quo nil venustius, limatius, lepidius, concinnius, nitidius. USUS: In omni judicio, in dicendo elegans. In epulis parandis elegans. Epistola elegantissima.

ĒLĔGANTER, Avec choix; avec grâce. SYN. Scite, ornate, polite. )( Ineleganter. PHRAS. Eleganter dixit, il a parlé avec délicatesse. Docte et delicate, blande et concinne, cum multa venustate et omni sale, apte et rotunde, cum dignitate et venustate, festive, cum multa munditia et luce verborum, facete, jucunde, lepide, munde, subtiliter verba fecit. USUS: Cæsar omnium fere oratorum latine loquitur elegantissime.

ĒLĔGANTĬA, æ, f. Bon goût, grâce, élégance. SYN. Munditia, lautitia, venustas, lepor, festivitas, concinnitas. EPITH. Accurata et sine molestia, diligens latine loquendi, inanis, sermonis necessaria, politior, summa. USUS: Eloquentia ab elegantia doctrinæ segregari non potest. Politior elegantia, et munditia scribendi. Scriptorum tuorum subtilitas et elegantia.

ĔLĔMENTUM, i, n. Matière première, principe, élément. SYN. Initium, principia rerum, e quibus omnia constant, omnia oriuntur. EPITH. Prima naturæ. USUS: Dialectica tradit elementa loquendi. Puerorum elementa. Quatuor principiorum genera, seu elementa, ex quibus terra infimum tenet locum; hanc inundat aqua; superior æri; ignibus altissima ora redditur.

ĔLĔPHANTUS, i, et ĔLĔPHAS, antis, m. Eléphant. USUS: Elephanto belluarum nulla est prudentior. Manus est data elephantis, trompe.

Elevatio Sacræ Hostiæ, L’élévation à la Sainte Messe. PHRAS. Actio, qua sacerdos Cœlestem Hostiam supra verticem attollit; qua sublimem tollit Sacrosanctam Hostiam; qua Divinam Hostiam populo adorandam proponit, ostendit.

ĒLĔVO, as, avi, atum, are, a. Lever, soulever. SYN. Minuo, levo, sublevo. )( Augeo. USUS: Minuo, abaisser, amoindrir, affaiblir. Fidem adversarii, auctoritatem, famam victoriæ, gloriam elevare et minuere.

ĒLĬCĬO, is, lĭcŭi, lĭcĭtum, ere, a. Tirer de, faire sortir; exciter, provoquer. ADV. Curiosius. SYN. Educo, extraho, allicio, adduco. USUS: Ignem conflictu lapidum elicere. Elicere aliquem præmio, ut agat aliquid. Lacrimas, arcana, alicujus sententiam elicere, exprimere. Elicere, invitare ad certamen. Elicere et evocare mercede solertiam; blanditiis ad disputandum elicere. Cf. Adduco, Allicio.

ĒLĪDO, is, līsi, līsum, ere, a. Briser, broyer. SYN. Frango, incido. USUS: Poetæ nervos omnes virtutis elidunt. Ipsæ stirpes ægritudinis elidendæ sunt. Alicujus consilia elidere, funditus evertere. Cf. Everto.

ĒLĬGO, is, lēgi, lectum, ere, a. Arracher en cueillant; choisir, élire. SYN. Lego, deligo, carpo, excerpo, opto, adopto. )( Negligo, contemno. ADV. Diligenter, parum diligenter. PHRAS. 1. Quem tandem consulem eligent? Qui donc éliront-ils enfin consul? Quem adoptabunt, consulem esse volent, jubebunt? quem consulem legent, dicent, desument? cui imperium suffragiis mandabunt? quem præcipue consulem designabunt, nominabunt, optabunt? in quem tandem electorum suffragia inclinabunt, conspirabunt? ad quem summa reipublicæ deferetur? cui summa rerum demandabitur? 2. Optimam partem elegisti, cum te DEO addixisti, vous avez choisi la meilleure part en vous consacrant au service de DIEU. Sapienter vitam instituisti; rectum cursum cepisti; optimo judicio usus es; sapienter judicasti; exordium vitæ præclarum fecisti; optimum cœpisti cursum; optimam rationem iniisti; egregio vitam principio inivisti, cum tua omnia, teque ipsum DEO consecrasti. 3. Diem sibi et locum quilibet eligat, que chacun choisisse le jour et le lieu. Locum sibi quisque capiat, diemque sumat; locum tempusque circumspiciat quisque; tempus locumque petat, statuat, deligat, carpat sibi quisque ex multis optimum. USUS: Eligere e malis minimum oportet. Elige de duobus, quem velis.

ĒLĪMĬNO, as, avi, atum, are, a. Faire sortir, mettre dehors, chasser. SYN. Ejicio, extra limen trado. USUS: Extra ædes eliminatur. Cf. Ejicio.

ĒLĪMO, as, avi, atum, are, a. Limer, perfectionner. SYN. Perpolio, limo. USUS: Velim aliquid elimes ad me. Elimata oratio. Cf. Polio.

ĒLINGUIS, e, gen. com. Muet. SYN. Mutus, indisertus. USUS: Convicit hominem, elinguem reddidit, il convainquit cet homme et le réduisit au silence. Cf. Mutus, Infans.

ĒLIXUS, a, um, Bouilli. SYN. Quod aqua coctum est. USUS: Elixus cibus, quam assus suavior.

ĒLŌCO, as, avi, atum, are, a. Affermer, donner à bail. SYN. Loco. USUS: Fundum elocare.

ĒLŎCŪTĬO, ōnis, f. Élocution, partie de la rhétorique. SYN. Explicatio ornata et elaborata. EPITH. Commoda et perfecta, inanis et pene puerilis. USUS: Elocutio est idoneorum verborum et sententiarum ad inventionem accommodatio.

ĒLŎGĬUM, ii, n. Sentence; épitaphe. SYN. Dictum, seu sententia laudem alicujus, vel aliud quidpiam declarans. EPITH. Censorium, unicum. USUS: Quid ipsa sepulcrorum monumenta, quid elogia admonent, nisi nos morituros? Solonis elogium.

ĒLŎQUENS, entis, gen. com. Éloquent. SYN. Rhetor, copiosus ad dicendum; copiose, sapienterque dicens; in dicendo suavis, ornatus; non infans. ADV. Perfecte. PHRAS. Vir est admodum eloquens, cet homme est très éloquent. Divinus in dicendo; perfectus in dicendo et perpolitus; dicendi gloria præstans, disertissimus; ad dicendum paratissimus; omnibus vel naturæ, vel doctrinæ præsidiis ad dicendum paratus; ea facundia, ut nemo lingua promptior in civitate haberetur; vir acer, nec infacundus, celebratæ eloquentiæ; claræ vir facundiæ. Multum dicendo valet; multum eloquentia valet; magnam oris commendationem habet, cui resistere nemo possit; dicendi veneres habet summas, principatum eloquentiæ tenet; juris ac eloquentiæ consultus est; cujus eloquentiam curia nulla capit; florentis homo facundiæ; vir, qui mentis suæ cogitata eloquenter, copiose, eleganter explicet, efferat, enuntiet; qui afficiat audientium animos multa suavitate; qui de quacumque re apte, prudenter, explicate, abundanter, illuminate, numeroseque dicat, disserat. Cf. Eloquentia. USUS: Is est eloquens, qui possit humilia subtiliter, magna graviter, mediocria temperate dicere. Cf. Moveo.

ĒLŎQUENTĬA, æ, f. Éloquence, talent de la parole. SYN. Eloquendi vis, dicendi gravitas et copia, summa copia et singularis facultas dicendi, divinum atque incredibile genus orationis, copiose loquens sapientia. )( Infantia. EPITH. Abundans sermonibus, verbis, accommodatior ad motus animorum et ad vulgi sensum, admirabilis, artificiosa, brevis, comes pacis sociaque otii et quasi alumna quædam constituta civitatis, excellens, forensis, inanis quædam et puerilis, incredibilis, justa, laudabilis, magna, major, mediocris, orba, perfecta, popularis, præclara, præstabilis, res una omnium difficillima, sapientia loquendi, summa, uberior atque latior, vera et absoluta, universa. PHRAS. Qui vult sibi eloquentiam comparare, Ciceronem legat, celui qui veut devenir éloquent doit lire Cicéron. Qui eloquentia valere, præstare, excellere cupit; qui orationis divitiis abundare; qui concinne, apposite, singulari eloquentia mentis suæ cogitata vult explicare; qui cum Pericle fulgurare, tonare, permiscere omnia, operam det Ciceroni. Qui non tenui dicendi vena aridus fluere, sed ingenti late copia, torrentis more redundare cupit; qui suavi et conspersa quasi verborum sententiarumque floribus oratione vult placere; qui acutis, conceptisque ingeniose sententiis auditorem excitare; qui agere rapereque obnitentes quantumvis animos in quamvis partem cupit; qui tenere dicendo animos; qui obfirmatos frangere et expugnare; qui ardentes flagrantesque restinguere, frigidos ac remissos subjectis veluti facibus inflammare; qui impellere inertes ac desides, præfervidos contra ac confidentes orando coercere; qui verbis allicere, pertrahere, movere, commovere, flectere; qui afficere audientium animos ac delectare; qui ab audientibus benevolentiam et attentionem venari, captare, elicere; qui eos, apud quos dicit, attentos, dociles et benevolos sibi vult reddere; qui de re quacunque eloquenter, ornate, numeroseque rebus ac verbis vult dicere, is, velim, existimet sibi Ciceronis lectionem non tam utilem, quam necessariam. Cf. Oratio, Moveo.

ĒLŎQUENTER, Avec éloquence. SYN. Diserte, eleganter.

ĒLŎQUĬUM, ii, n. Langage, parole, discours. SYN. Sermo. USUS: Dulci ac blando eloquio amicum solatur.

ĒLŎQUOR, eris, lŏcūtus sum, loqui, d. Parler, s’énoncer, exprimer. SYN. Dico, effero, enuntio, exprimo. ADV. Composite, copiose, ornate, polite, præclare, prudenter. USUS: Præclare eloqui cogitata mentis. Multi præclare sentiunt, nec id, quod sentiunt, polite eloqui possunt. Cf. Effero.

ĒLŪCĔO, es, luxi, ere, n. Luire, briller. SYN. Appareo, exsto, emineo, excello, vigeo. ADV. Densius, rarius. USUS: In ipso joco aliquid probi ingenii elucet. Amicitia magis elucet inter æquales. Tenuitas tua magis occultatur, magis elucet. Nemo eloquentiæ studet, nisi in foro eluceat. Cf. Appareo, Emineo.

ĒLUCTOR, aris, tātus sum, ari, d. Sortir avec effort, se faire jour avec peine. USUS: E tot tamque validis manibus, e quibus eluctandum erat, sese eripuit. Cf. Evado.

ĒLŪCŪBROR, aris, atus sum, ari, d. Travailler avec soin à, faire à force de veilles. SYN. Elaboro, excudo. USUS: Epistolam elucubratus sum. Elucubrata oratio.

ĒLŪDO, is, lūsi, lūsum, ere, n. et a. Jouer, se jouer; se moquer; tromper. SYN. Irrideo, fallo, fraudem facio. ADV. Facetius, impune. USUS: Quamdiu nos furor ille tuus eludet? Nos ab illo nebulone facete eludimur. Ille legis fraudem fecit, consulemque elusit. Cf. Irrideo, Decipio.

ĒLŪGĔO, es, luxi, gere, n. Porter le deuil, pleurer. SYN. Lugeo, defleo. USUS: Patriam eluxi gravius, quam ulla mater filium.

ĒLŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Laver, nettoyer, effacer. SYN. Diluo, deleo, abstergo. USUS: Maculam hanc nemo eluet. Cf. Lavo.

ĒLŬVĬES, ĕi, f. Lie, honte, opprobre. SYN. Macula, labes, contagio. USUS: Labes et eluvies civitatis.

ĒLŬVĬO, ōnis, f. Inondation. SYN. Terræ hiatus, vorago aquarum vi facta, aquarum intemperies. USUS: Eluviones pestilentiæ. Cf. Inundo.

ĒMĂCĬO, as, atum, are, a. Amaigrir, épuiser. SYN. Macie conficio. Cf. Macies.

ĒMANCĬPO, as, avi, atum, are, a. Émanciper, affranchir. SYN. Patria potestate libero, quasi manu mitto. USUS: Liberos proprie emancipari, servos manumitti dicimus.

ĒMĀNO, as, avi, atum, are, n. Couler, sortir. SYN. Exeo, effluo. USUS: Metuo, ne ea fama, ne mala nostra emanent. Ex philosophia eloquentia emanat. Vereor, ne is sermo emanet Cf. Effluo.

ĔMAX, ācis, gen. omn. Qui a la manie d’acheter. SYN. Qui libenter emit. USUS: Non esse emacem vectigal est.

EMBLĒMA, ătis, n. Ornement en relief. SYN. Signa et ornamenta vasorum, etc. quæ detrahi possunt. USUS: Vasis crustas et emblemata avellenda curavit. Illigare et includere emblemata in aureis poculis. Emblema vermiculatum, de pavimento, mosaïque.

ĒMENDĀTĒ, Correctement. SYN. Castigate. USUS: Pure et emendate loqui.

ĒMENDĀTĬO, ōnis, f. Correction. EPITH. Felicior. USUS: Correctio philosophiæ veteris, et emendatio. Cf. Correctio.

ĒMENDĀTOR, ōris, m. Celui qui corrige, réformateur. SYN. Corrector. USUS: Sisenna quasi emendator sermonis usitati esse volebat.

ĒMENDĀTRIX, īcis, f. Celle qui corrige. USUS: Lex est emendatrix vitiorum.

ĒMENDO, as, avi, atum, are, a. Corriger; réformer. SYN. Corrigo. ADV. Leviter. PHRAS. 1. Emendavit se, il s’est corrigé. In viam rediit; ad frugem applicuit animum; in rectam redivit semitam; ad frugem bonam se recepit; de pravitate deductus est; a scelere, cupiditate revocavit semetipse; emersit e cœno vitiorum; salutem dixit supremam cupiditatibus suis; ad mores vitamque continentem se dedit; a pristinæ vitæ licentia sese ipse coercuit, sibique frena injecit; animum ad meliora consilia applicuit, appulit; a malitia abstitit; animum a vitæ pravitate ad meliora convertit; vitia posuit; iniit meliorem vitæ rationem; emersit e vitiis; e corrupta adolescentia in bonam frugem emersit; ad sanitatem mentis rediit; vitiosas animi partes sanavit; vitiosam consuetudinem et corruptam pura et incorrupta emendavit. Cf. Corrigo, Conversio. 2. Orationem emendavit, il a retouché son discours. Elimavit, mendis expurgavit; correctionem adhibuit; ad limam revocavit; ad castigationem errata vocavit; detersis maculis forma meliore donavit. Cf. Corrigo, Melius. USUS: Vitium cutis, dolorem capitis pharmaco emendare. Principum continentia emendantur mores civitatis.

ĒMENTĬOR, iris, ītus sum, iri, d. Mentir, déguiser. SYN. Mentior. USUS: Æschines legationem ementitus est. Genus suum ementitur. Cf. Mentior.

ĒMĔRĔOR, eris, mĕrĭtus sum, eri, d. Finir le service militaire. SYN. Mereo, stipendia facio. USUS: Annuæ mihi operæ emerentur. Emeritis stipendiis ambitionis quiescit.

ĒMERGO, is, mersi, mersum, ere, a. Remonter, sortir. SYN. Exeo, evado, exsisto. ADV. Aliquando, alte, commode. USUS: E servitute, mendicitate, valetudine sinistra, ære alieno emergere, respirare. Stellæ statis temporibus emergunt. Veritas e calicibus emergit. E corrupta adolescentia in bonam frugem emergere. Homo emersus e cœno vitiorum. Cf. Evado, Libero.

ĒMĒTĬOR, iris, mensus sum, iri, d. Mesurer. SYN. Metior. USUS: Ego voluntatem tibi emetiar, moi, je vous promets ma bonne volonté.

ĒMĬCO, as, ŭi, are, n. S’élancer hors, jaillir; luire. SYN. Effulgeo, resplendeo. USUS: Ex oculis quasi radii emicant. Pectus emicat, subsultat, le cœur bondit.

ĒMĬGRO, as, avi, atum, are, n. Changer de pays, émigrer; mourir. SYN. Discedo, migro, excedo. USUS: E vita velut e domo emigrare. Cf. Migro.

ĒMĬNENS, entis, gen. omn. Élevé, proéminent. SYN. Editus. USUS: 1. Oculi eminentes. Genæ leniter eminentes. Eminens, porrecta in altum columna. 2. Præstans, præclarus, éminent, distingué. Vir eminenti litteratura. Cf. Altus.

ĒMĬNENTĬA, æ, f. Saillie, bosse. USUS: Multa vident pictores in umbris et eminentiis, quæ nos non videmus.

ĒMĬNĔO, es, ŭi, ere, n. Former saillie, dépasser. SYN. Exsto, excedo; præcello, duco familiam, classem. ADV. Foras, leviter. USUS: 1. Fistula aquam, vel ex aqua eminens. 2. Appareo, eluceo, eniteo, sortir, paraître. E fronte ipsa pudor eminet. Ex ore crudelitas, e voce atrocitas eminet. 3. Præcello, se distinguer, surpasser. Demosthenes unus eminet inter omnes in omni genere dicendi. Cf. Excello, Præstantia.

ĒMĬNUS, De loin. SYN. E longinquo. )( Cominus. USUS: Eminus hasta, cominus gladio uti.

ĒMISSĀRĬUS, ii, m. Agent, espion. SYN. Excursor, vexator, calumniator. USUS: Hunc præcursorem habere solebat, et emissarium, et excursorem omnium deterrimum.

ĒMISSĬO, ōnis, f. Action de lancer. SYN. Jactus, ictus, conjectio. EPITH. Mortifera, gravior. USUS: Tormentorum emissiones sunt graviores, quo pluribus ea pulveribus onerantur.

ĒMISSĬTĬUS, a, um, Jeté en avant. SYN. Quod emittitur. USUS: Circumspectatrix emissitiis oculis.

ĒMĬTTO, is, mīsi, missum, ere, a. Lancer, jeter. SYN. Dimitto, mitto. ADV. Repente, temere. USUS: 1. Emittere, conjicere telum. Nullum verbum emisit. Emittere oculos in omnem partem. Aculeum, maledictum in aliquem emittere et contorquere. Emissus e carcere, e vinculis. 3. Edo, publier, mettre au jour. Emittere librum. Cf. Edo, Dimitto.

ĒMO, is, ēmi, emptum, ere, a. Acheter. SYN. Coemo, mercor, paro, comparo, emptionem facio, nundinor. )( Vendo. ADV. Æqualiter, apertissime, bene, carius, impune, libentius, male, melius, porro, publice. PHRAS. Magno hortum pretio sum mercatus, j’ai acheté cher un jardin. Difficulter hortum comparavi; non nisi magno ære addictus est, veniit mihi hortus; magno stetit, constitit mihi hortus; impenso paratus est pretio; haud benigne, haud liberaliter emptus est hortus. USUS: Emere parvo, vel magno. Emere præsenti ære. Emi de illo domum dimidio carius, quam æstimaretur. Ea emptione emisti bene. Cf. Comparo, Mercor.

ĒMOLLĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Amollir. SYN. Effemino. USUS: Hostis Campaniæ amœnitate emollitus. Cf. Mollio.

ĒMŎLŬMENTUM, i, n. Avantage, profit, intérêt. SYN. Accessio, utilitas, commodum. )( Detrimentum. EPITH. Magnum, parvum. USUS: Erit hoc vobis honori, amicis utilitati, reipublicæ emolumento. Sine præmio et emolumento quidpiam facere. Afferet ea res magna emolumenta; magno emolumento erit. Cf. Utilitas, Commodum.

ĒMŎRĬOR, eris, mortŭus sum, mori, d. Mourir. SYN. Morior. ADV. Libenter, miserabiliter, pie. PHRAS. Emoritur, il se meurt. Ejus vita in desperatis numeranda est; in articulo discessus ex hac vita est; ad mortis limen perductus est; animam in momenta aget; frigescunt pedes, frons expallescit, livent labia, oculi hebetantur, os vultusque immutatur, venæ micare desinunt, mors per artus serpit lethali frigore adstrictos, sudor lethalis prorumpit, verbo, disturbatur domicilium, anima exturbatur. Cf. Morior. USUS: Pro amico emori possum. Cf. Agonia.

EMPŎRĬUM, ii, n. Marché, entrepôt. SYN. Mercatus. USUS: Emporium Puteolanum, Massiliense.

EMPTĬO, ōnis, f. Achat, acquisition. SYN. Coemptio. EPITH. Acerbior, falsa et simulata, præclara. USUS: Post hanc emptionem factam pecuniam dissolvit.

EMPTOR, ōris, m. Acheteur. EPITH. Malus; multi. USUS: Venalem urbem dicebat, si emptorem haberet. Bonorum emptores. Cf. Mercator.

ĒMUNGO, is, xi, ctum, ere, a. Moucher, — se, se moucher. SYN. Abstergo. USUS: 1. Tuus pater cubito emungere se solebat. 2. Furari, pecuniam fraude extorquere, vel blanditiis, dépouiller de. Argento aliquem naviter emungere. Cf. Furor, Eripio.

ĒMŪNĬO, is, īvi, vel ĭi, ītum, ire, a. Fortifier, munir. SYN. Munio. USUS: Emunitus in modum arcis. Cf. Munio.

EN, Voici, voilà. Adv. demonstr. USUS: En crimen, en causa!

ĒNARRO, as, avi, atum, are, a. Raconter en détail. SYN. Explano, narro, propere expromo. USUS: Somnium suum enarravit. Cf. Narro.

ĒNASCOR, ĕris, nātus sum, nasci, d. Naître de, s’élever. SYN. Nascor. USUS: E multis curis una enata est. Cf. Nascor.

ĒNĂTO, as, avi, ari, n. Se sauver à la nage. SYN. Eno, evado, emergo. USUS: Ex ære alieno tandem enatavi. Cf. Nato.

ĒNĀVĬGO, as, avi, atum, are, n. Éviter de, échapper à. SYN. Evado. USUS: E logicis, velut scopulosis cotibus tandem enavigavit oratio.

ĒNĔCO, as, cŭi, nectum, are, a. Tuer, faire périr. SYN. Interficio. USUS: Enecta fame sitique provincia; frigore, squalore, illuvie enecti. Cf. Interficio.

ĒNERVO, as, avi, atum, are, a. Affaiblir, énerver, épuiser. SYN. Debilito, frango, effemino. USUS: Non te enervat, non debilitat senectus. Homo fractus, enervatus, muliebris, infirmus, afflictus. Cf. Debilito.

ĔNIM, Car. SYN. Nam, namque, etenim. USUS: Vos enim, etc. Ponitur subinde in principio orationis: Enim volo te adesse. Enim mihi morem geri æquum est.

ĔNIMVĒRO, En effet, effectivement. SYN. At enim, profecto et vero. USUS: Enimvero ferendum non est. Ille enimvero negat.

ĒNĬTĔO, es, tŭi, ere, n. Briller, se distinguer. SYN. Clareo, emineo, eluceo, emico. )( Obscurus sum, jaceo. USUS: In bello ejus virtus enituit. Nemo in omnibus eloquentiæ partibus enitere potest.

ĒNĬTESCO, is, tŭi, escere, n. Commencer à briller. USUS: Vetustate semper magis enitescit.

ĒNĪTOR, ĕris, nīsus vel nixus sum, niti, d. S’efforcer, tâcher de, tendre à. SYN. Elaboro, connitor, contendo. ADV. Vigilantius. USUS: 1. Tu enitere, labora viribus omnibus. Consilio in ea re pugna et enitere. Omni opera et ope enitere, ut quam plurimis prosis. 2. Eniti ad consulatum, honores, magna opes, tendre à, aspirer à. 3. Eniti partum, fetum, filiam, accoucher, enfanter. Cf. Conor.

ĒNIXĒ, Avec effort, énergie. SYN. Cupide, conatu maximo. PHRAS. Enixe rogavit me, il me supplia instamment. Multis et supplicibus verbis; precibus omnibus; infimis precibus; majorem in modum; etiam atque etiam; obnixe, magnopere, maximopere, impense, summopere; summa cura; quam studiose, quam suppliciter potuit; singulari studio; ex animo valde hoc oravit, a me petiit; precibus mecum egit, quam potuit, diligentissimis. USUS: Meam causam omnes enixe susceperunt. Cf. Valde, Vehementer.

ĒNO, as, avi, are, n. Se sauver à la nage. SYN. Enato.

ĒNŌDĀTĒ, Clairement, avec lucidité.

ĒNŌDO, as, avi, atum, are, a. Dénouer, expliquer. SYN. Explico. USUS: Verba, voluntatem legis enodare.

ENSIS, is, m. Glaive, épée. SYN. Gladius.

ENTHȲMĒMA, ătis, n. Enthymème, (t. de log.) SYN. Contentio, conclusio ex repugnantibus sententiis.

ĒNŪBO, is, nupsi, nuptum, ere, n. Se marier (hors de sa classe), se mésallier. SYN. Nubo. USUS: Quod e patriciis enupsisset nobilis, reprehenditur.

ĒNŬCLĔĀTĒ, Clairement, correctement. USUS: Presse et enucleate de re aliqua dicere.

ĒNŬCLĔO, as, avi, atum, are, a. Rendre clair, expliquer. SYN. Explico, enarro, aperio. USUS: Genus dicendi enucleatum. Cf. Explico.

ĒNŬMĔRĀTĬO, ōnis, f. Énumération, dénombrement; récapitulation. EPITH. Falsa, iniqua, necessaria, oratoria, reliqua, tota, vitiosa, utilis. USUS: Enumeratio res fusas et disperse dictas in unum cogit.

ĒNŬMĔRO, as, avi, atum, are, a. Calculer, énumérer, récapituler. SYN. Numero, recenseo, percenseo, oratione percurro, persequor. ADV. Copiose, memoriter. USUS: Quis tua beneficia enumerare et consequi possit?

ĒNUNTĬĀTĬO, ōnis, f. Proposition, récit. SYN. Effatum, pronuntiatum, axioma, enuntiatum, pronuntiatio. EPITH. Vera ac falsa. USUS: Explicanda est vis ratioque enuntiationum.

ĒNUNTĬO, as, avi, atum, are, a. Énoncer, exprimer, proposer. SYN. Pronuntio, propono, effero, dico. ADV. Repente. USUS: 1. Si quærit, quid sentiam, plane enuntiabo. Enuntiare mysteria religionum. 2. Patefacio, significo, aperio, dévoiler, découvrir, révéler. Sociorum consilia aliis enuntiavit. Cf. Affero.

1. ĔO, is, īvi vel ĭi, ĭtum, ire, n. et a. Aller, marcher. SYN. Vado, iter facio, iter habeo, iter mihi est, aliquo proficiscor, pergo, concedo, iter persequor, iter confero. PHRAS. 1. Paucis horis multa passuum millia ivit, en quelques heures, il fit plusieurs milles. Multa passuum millia decurrit, pervolavit; progressus est mirabili alacritate ad multa passuum millia; emensus itinere est multa passuum millia; multorum millium iter confecit. 2. Quo is? Où allez-vous? Quo te agis? quo te rapis? quo te capessis? quo te nunc corripis? quo te pedes? quo tendis? quo citato cursu concedis, pergis, ambulas? quo te nunc ducis? quo contendis? quem locum petis? quo tam celeri passu te confers? quo gressum dirigis? 3. (Ivit per postam, VULG.), il alla en poste. Per dispositos equos incredibili celeritate in urbem evolavit; cisiis in urbem advolavit; meritoriis equis citato cursu ad urbem contendit. Citatis equis; equis publicis contento cursu ad urbem festinavit. 4. Pedetentim ire, aller pas à pas, lentement. Presso gradu incedere; sedato gradu; tardius, segnius incedere, progredi. 5. Tacite ire, marcher en silence. Suspenso gradu; suspenso vestigio; tacite adrepere; placide, libratis ita vestigiis incedere, aures ut fallat. Laneo pede oberrare. Gradu clementi et silentio incedere. Furtivo pede adrepere. Cf. Abeo, Accedo. USUS: 1. In exilium ire, aller en exil. Inficias ire, aller à l’encontre, nier. In posessionem ire, entrer en possession. Ire in hominem, s’élancer sur, invado. 2. Progredior, être, exister, se trouver. Incipiunt res melius ire. Prorsus res ibat. Eo celeriter. Cf. Celer, Festino.

2. ĔO, Au point. SYN. Idcirco; usque eo. PHRAS. Eo res venit, ut prope desperandum sit, la chose en est venue à ce point qu’elle est presque désespérée. Eo rem produxere; ad id loci ventum est; in eum locum res adducta, reducta, deducta est; eo progressi sumus. Res eo loci est. Id illorum hominum malitia effectum est; huc recidere illa; in eum casum venimus; ea tela texitur; eo devoluta res est; eo decursum est, in eo sumus; huc processum est, in id loci redacti sumus; eo res rediit, huc res nostræ evasere, ut pro desperatis habendæ sint. USUS: 1. Eo feci, non quod te egere putarim, sed quod, etc. Eo hæc dicta sunt, in eam partem disputata, ut, etc. 2. Tanto, d’autant, cum Comparativis nominum et adverbiorum. Ille confidebat, et eo magis, quod, etc. 3. Ad illum terminum, jusque là (sans mouv.). Si non ad extremum, sed usque eo, quo opus erit.

ĔPHĒBUS, i, m. Adolescent, jeune homme (vers l’âge de 15 ans). SYN. Adolescens; Puer nobilis ex regia cohorte. USUS: Postquam ex ephebis excessit, étant sorti de l’adolescence. E gregibus epheborum vix singuli pulchri.

ĔPHĒMĔRIS, ĭdis, f. Journal. SYN. Liber, commentarius, in quem quotidiana acta referuntur. USUS: In ephemeridem referre.

ĔPHIPPĬA, ōrum, Couverture de cheval, housse. SYN. Stragula, quibus insternuntur equorum ornamenta, præsertim sella. USUS: Puto, concedi nobis oportere, ut Græco verbo utamur, siquando minus occurreret Latinum, ne hoc solis ephippiis concedatur.

ĔPĬCUS, a, um, Épique. SYN. Heroicus. USUS: Ennius, poeta epicus.

ĔPĬGRAMMA, ătis, n. Petite pièce de vers, épigramme. USUS: Epigramma in aliquem facere.

ĔPĬLŎGUS, i, m. Épilogue, péroraison. SYN. Peroratio, conclusio, orationis exitus, pars operis extrema. EPITH. Lenior, miserabilior, sane disertus. USUS: Exstat ejus peroratio, quæ epilogus dicitur. Conclusio est exitus et determinatio totius orationis, quæ a Græcis epilogus nominatur.

ĒPĬPHŎRA, æ, f. Écoulement produit par une maladie, flux d’humeur. SYN. Humoris destillatio. EPITH. Tanta. USUS: Tanta epiphora oppressus, ut loqui non posset.

ĔPISCŎPUS, i, m. Inspecteur. SYN. Custos, speculator. USUS: Pompeius me Campanæ oræ episcopum voluit, Pompée me préposa à la garde des côtes de Campanie.

Ĕpiscŏpus, i, m. Évêque. SYN. Antistes Sacrorum, Præsul. PHRAS. 1. Episcopus creatus est, il fut créé évêque. Ad Episcopi gradum, ordinem, honorem evectus est; in Antistitum sacrorum ordinem adscriptus, adlectus, cooptatus est. 2. Episcopatum Albanensem accepit, il reçut l’évêché d’Albe. Ad insulas Albanenses evocatus est; Albanensis Ecclesiæ cura illi demandata est. Rerum sacrarum princeps apud Albanenses; Albanensium Antistes renuntiatus est. Jus summum sacrorum apud Albanenses obtinuit; summo apud Albanenses sacerdotio auctus, ornatus est; Albanensium Ecclesiæ præfectus, præpositus est; Præsul datus est. Mitra pedoque in Albanensium Antistitem est inauguratus. 3. (Episcopus suffraganeus, VULG.), Coadjuteur. Episcopi vicarius; qui vicariam Ecclesiæ procurationem, administrationem habet; Episcopi partes agit; munus sustinet, peragit, exequitur, præstat. 4. Episcopatum erigere, ériger un évêché. Urbem Episcopi sede ornare; Episcopi sedem in urbe collocare.

ĔPISTŎLA, æ, f. Lettre. SYN. Litteræ. EPITH. Antiquissima, valde bella; brevis, brevior, brevissima, disertissima, dulcissima, elegantissima, extrema, falsa, grandis, gratissima, gravis, plena rerum, hodierna, inscripta patri suo, paulo gravior, inanis, innocens, tempestiva, interior, jucundior, levior, liberior, longior, longissima; maxima, minuscula, modestior, objurgatoria, optima, perhumana, pervetus, pervulgata, plena consilii summæque benevolentiæ, plena festinationis et pulveris, plena jucunditatis, plena stomachi et querelarum, plenior, ponderosa, plena omnium non modo actorum, sed etiam opinionum, præclara, propior, proxima, pusilla, recens, recentior, recentissima, suavis et gravis, superior, tantula, verbosior, vetus. Epistolæ crebræ longæque, dignæ, primum iniquæ, deinde contrariæ, postremo in aliquem contumeliosæ, jucundæ, molestæ, multæ, odiosæ, plenæ omnium probrorum, quotidianæ, selectæ, cum sparsæ sale humanitatis, tum amoris notis insignes, suavissimæ, subtiles. USUS: 1. Epistolam scribere plenam festivitatis et leporis; exarare, elucubrare. Dictare, texere epistolam plenam stomachi et querelarum; epistolam bene longam, sparsam sale humanitatis et amoris notis insignem mittere, écrire une lettre. 2. Epistolam elicere, obtenir une lettre. 3. Lacessere epistola, obtundere, fatiguer qqn par des lettres. 4. Afferre; reddere epistolam, requirere, exspectare, rendre, attendre une lettre. 5. Epistolam accipere, recevoir une lettre. 6. Epistolam complicare, obsignare, plier, cacheter une lettre. 7. Epistolam resignare, solvere, aperire, vinculum epistolæ solvere, décacheter une lettre. 8. Epistolæ rescribere, respondere, répondre à une lettre. 9. Epistolam dilacerare, conscindere, déchirer une lettre. 10. Epistolam comprimere, supprimere, premere, anéantir une lettre. Cf. Litteræ, Scribo.

ĔPĬTĂPHĬUM, ii, n. Épitaphe, inscription tumulaire. SYN. Sepulcri inscriptio.

ĔPĬTŎME, ēs, f. Extrait, abrégé. SYN. Compendium capita libri et summam complectens. USUS: Epitomen Bruti mihi mittas.

ĒPŌTO, as, avi, atum, are, a. Boire entièrement. USUS: Veneno epoto concidit.

ĔPŬLÆ, arum, f. pl. Banquet, festin. SYN. Cibi præstantes, exquisiti. EPITH. Conquisitissimæ, funestæ, horribiles, moderatæ, profusæ, pulcherrimæ, quotidianæ, solemnes. USUS: Epulis exquisitis mensas exstruere. Apud vos nec libidinum, nec epularum modus est. Mens cogitationum epulis saturata. Cf. Convivium.

ĔPŬLĀRIS, e, gen. com. De table, de festin. USUS: Epularis accubatio amicorum.

ĔPŬLĀTĬO, ōnis, f. Repas, festin. USUS: Quæ ad mensam et epulationem attinent. Cf. Convivium.

ĔPŬLO, ōnis, m. Épulon, prêtre qui présidait aux festins des sacrifices. USUS: Epulones Jovis maximi. Præfecti epularum, qui epulas Diis instituendi potestatem habebant.

ĔPŬLOR, āris, atus sum, ari, d. Assister à un festin, faire bonne chère. SYN. Convivor; epulas do. ADV. Modice, opipare. USUS: Opipare, hilarem in modum cum sodalibus epulabamur. Cf. Convivium.

ĔPŬLUM, i, n. Festin, banquet. SYN. Convivium publicum. EPITH. Funebre, magnificum. USUS: Epulum dare populo. Sepulcrum alicujus cantibus, et epulis celebrare.

ĔQUA, æ, f. Cavale. USUS: Greges nobilissimarum equarum abacti.

ĔQUES, ĭtis, m. Chevalier romain; cavalier. SYN. Qui equo meret, vir equestris ordinis. USUS: Equitum turma; equitum manus. Equites ordini senatorio proximi. Equites desultorii, dimachi, dragon, loricati, cuirassier.

ĔQUESTRIS, e, gen. com. Des chevaliers, de l’ordre équestre; de cavalier. SYN. Quod equitum est. EPITH. Dignus contumelia, honestus, cumprimis honestus, eruditissimus et Græcis litteris antiquitatisque nostræ, scriptorum veterumque litterate peritus. Amicissimus, locuples, ornatissimus, spectatus, splendidus, gratiosus, splendidissimus. Auxiliarii, boni et locupletes, conjunctissimi concordia, cupidi alicujus rei, graves, non obscuri, neque ignoti, illustres, non optimi, veteres, nudi, plurimi, lautissimi et honestissimi, proximi dignitate ordinis senatorii. USUS: Equestres pedestresque copiæ. Equestris splendor. Statua equestris. Cicero equestri loco natus. Equestris pugna. Equestris procella, charge de cavalerie.

ĔQUĬDEM, Certes, certainement. SYN. Ego quidem, ego vero, et quidem, quidem. USUS: Equidem doleo, quod male habeas. Vestræ equidem cœnæ jucundæ sunt.

ĔQUĪNUS, a, um, De cheval, de jument. USUS: Seta equina.

ĔQUĬTĀTŬS, ūs, m. Cavalerie. SYN. Equitum turmæ; equitum munus, agmen equestre; alarii, equestres copiæ. USUS: Ita paratus ab equitatu et peditatu, ut, etc.

ĔQUĬTO, as, avi, atum, are, n. Aller à cheval. SYN. Equo vehor, vel vector, equo iter facio, in equo sedeo, vehor. USUS: Equitabat cum suis delectis equitibus. Cf. Equus.

1. ĔQUŬLĒUS, ei, m. Jeune cheval, poulain. SYN. Equulus. USUS: Equuleorum vis effrenata fame debilitatur.

2. ĔQUŬLĔUS, ei, m. Chevalet. USUS: Ex equuleo suspendi, equuleo torqueri, éprouver les tourments du chevalet. Ponite vobis ante oculos vincula, verbera, equuleum, carnificem, tortorem.

ĔQUŬLUS, i, m. Poulain. SYN. Junior equus, equuleus. EPITH. Nobilis, argenteus.

ĔQUUS, i, m. Cheval. EPITH. Æneus, alacer, ferocitate exsultans, fortis, victor, inanis, intractatus et novus, melior, nobilis, pretiosus, publicus. PHRAS. 1. In equum ascendere, monter à cheval. In equum insilire; conscendere, inscendere equum. 2. Equo imponi, être hissé sur un cheval. In equum sublatus, illatus, impositus, subjectus est. 3. Equo insidere, être assis sur un cheval. Equo vehi, vectari, in equo sedere, vehi, equo sublimem ire. 4. Equo proficisci, partir à cheval. Equo expeditum provolare, flumen transmittere; equo se conferre aliquo; advehi equo; citato equo ferri. 5. Equum concitare, pousser un cheval, le faire courir. Admittere equum in hostem, equo calcaria subdere, adhibere, admovere. Citare equum; equum calcaribus incendere, incitare; equum in hostem agere, jumentum calefacere, cursum equi incitare; equum calcaribus concitare. 6. Equo celerrime provehi, courir au grand galop. Citato equo; equo calcaribus incenso; subditis calcaribus, effuso cursu ire, ruere, proruere, provolare; laxatis habenis invehi; effusis habenis evehi; detractis frenis equum concitatum calcaribus permittere; effrenatum equum, equum effrenum in hostem immittere. 7. Ex equo descendere, descendre de cheval. Desilire in pedes; desilire, descendere ex equo. 8. Equites jussit ex equis descendere, il ordonna aux cavaliers de descendre de cheval. Equitem ad pedes deduxit. 9. Ex equo decidit, il tomba de cheval. Jam dudum ægre hærens in equo ad terram defluxit; ex equo cecidit, decidit; de equo lapsus est. 10. Ex equo præcipitatus est, son cheval le jeta à bas. Effusus in præceps est; equo dejectus est. Cf. Cado, Decido. 11. Circumagere frenis equum, tourner bride. 12. Frenos inhibere, serrer le mors. 13. Equo advehi, adequitare equo, advolare, accourir à cheval. 14. Equos jungere currum tracturos, atteler des chevaux à un char. 15. Equos abjungere, dételer les chevaux.

ĒRĀDĪCO, as, avi, atum, are, a. Arracher. SYN. Evello. Cf. Destruo.

ĒRĀDO, is, rāsi, rāsum, ere, a. Arracher, extirper. SYN. Ex animo cupidinem eradere.

ĒRECTUS, a, um, Élevé; fier, superbe; animé. SYN. Stans, celsus. USUS: Is vagatur lætus, et erectus toto foro. Alacri animo, et erecto. Erectior hac oratione senatus. Cf. Alacris.

ĒREPTĬO, ōnis, f. Spoliation, vol.

ĒREPTOR, ōris, m. Voleur. SYN. Direptor. USUS: Iste bonorum possessor, ereptor, expulsor. Civitatis, libertatis ereptor.

ERGA, Envers, pour. SYN. Adversum, adversus. USUS: Tua voluntas erga me, meaque erga te par et mutua. Habere benevolentiam erga aliquem. Summa Pompeii merita erga me meamque salutem. Tuum erga meam dignitatem studium.

ERGASTŬLUM, i, n. Prison d’esclaves. SYN. Mancipiorum carcer. USUS: Compingere aliquem in ergastulum. Ergastula solvere, captivos liberare.

ERGO, A cause de; donc. SYN. Igitur, causa. USUS: Ergo nemo non miser est. Virtutis ergo præmio donare, récompenser la vertu, donner le prix de sagesse. Funeris ergo ne plangant mulieres.

ĒRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. Dresser, relever. SYN. Tollo, extollo, excito. )( Inclino, abjicio. ADV. Alte, paululum se. USUS: 1. Natura cum cæteras animantes abjecit ad pastum, solum hominem erexit, et ad cœli conspectum excitavit. 2. Excito, confirmo, consolor, invito, relever de l’abattement, rendre le courage, ranimer. Erigere animum demissum et depressum, et respirare e metu. Erigere et recreare afflictum. Ad audiendum aures erigere, et animum attendere. Quem fortuna erexit ad gloriam, virtus extulit ad laudem. Erigere, rectum constituere, levare, attollere. Erigere se et in pedes excipere. Erigere se, et corpus in cubitum levare. Cf. Confirmo, Consolor.

ĒRĬPĬO, is, ŭi, reptum, ere, a. Emporter, enlever de force; délivrer. SYN. Aufero, adimo, extorqueo. )( Do, confero. ADV. Ad extremum e manibus, crudeliter, impune, plane, plane alacritatem animi, privatim, publice, indignissime civitati, nominatim, penitus, subito, undique. PHRAS. Vide, ne tantum tibi bonum eripiatur, veillez à ce que l’on ne vous ravisse un si grand bien. E manibus extorqueatur; e manibus elabatur; tibi excutiatur; ne tanto bono frauderis; ne alius id bonum occupet, præcipiat. Cf. Amitto, Jactura, Perdo. USUS: 1. Eripere sibi tempus aliquod ex summis occupationibus. Facultatem simul ac voluntatem gerendæ rei mihi eripuit. Lucem alicui, vitam, conspectum rei optatissimæ eripere. 2. Libero. Aliquem e miseriis; alicui timorem eripere. E morte tuus te pudor eripuit. Cf. Libero, Privo, Furor.

ĒRŌDO, is, rōsi, rōsum, ere, a. Ronger. SYN. Arrodo, derodo.

ĒRŎGĀTĬO, ōnis, f. Distribution. SYN. Distributio. USUS: Erogatio pecuniæ.

ĒRŎGO, as, avi, atum, are, a. Distribuer. SYN. Distribuo. ADV. Privatim, publice. USUS: Erogasti pecunias ex ærario. Pecunia in classem erogata. Cf. Largior.

ERRĀBUNDUS, a, um, Errant. USUS: Errabundi domos pervagabuntur.

ERRĀTĬCUS, a, um, Quierre, vagabond. USUS: Vitis erratico et multiplici lapsu serpens.

ERRĀTĬO, ōnis, f. Action d’errer, de s’égarer. SYN. Error. USUS: In cœlo nec fortuna, nec erratio, nec vanitas inest.

ERRĀTUM, i, n. Erreur, faute (involontaire). SYN. Mendum, error. EPITH. Commune, fabrile, intolerabile, minimum. USUS: Agnoscere erratum; errato veniam petere. Defendas velim tolerabile erratum. Non hoc meum erratum est, sed tuum. Cf. Error.

ERRO, as, avi, atum, are, n. Errer, se tromper. SYN. Labor, pecco, offendo, prolabor, per errorem labor, errore ducor, in errore versor, error mihi objectus est, consilio labor, errore captus sum, in errorem rapior, in culpa sum; vagor, evagor. ADV. Diutius, latius, licenter, longe, multum, pariter, propemodum, valde, vehementer. PHRAS. 1. Errare cujusvis hominis est, tout homme peut se tromper. Imprudentia labi; titubare aliquando et hallucinari; vulgi opinione in errorem rapi, omnium est. Nemo est, qui non offendat sæpius, et aliquo incurrat; qui nihil peccati admittat; qui semper consistat; qui ab officii religione interdum non declinet; qui nihil peccet; cujus nullum sit delictum, lapsio, titubatio; cui nullus usquam error objiciatur, offundatur; qui de via, de recto non aberret; quem nullus error implicet. Cf. Labor, Pecco. 2. Multum erras, vous vous trompez beaucoup. Tota erras via; toto cœlo aberras; janua aberras; a via degrederis, deflectis, declinas, divertis. 3. In portu impingis, vous bronchez dès le premier pas. In limine offendis. USUS: Cujusvis hominis est errare, nullius nisi insipientis, in errore perseverare. Errare malo cum Platone, quam cum his sapere. Cf. Error, Aberro.

ERROR, ōris, m. Erreur, faute. SYN. Peccatum, erratum, erratio, lapsio, prolapsio, falsa opinio; culpa, flagitium. EPITH. Communis, diuturnus, humanus, longus, magnus, maximus, mediocris, obscurus, perniciosus, similis, summus, tantus, turpis; magni, maximi, multi, privati, turbulenti, varii. PHRAS. 1. In errorem conjicere aliquem, induire qqn en erreur. In errorem inducere; errorem alicui objicere; errorem gignere, creare; errorem alicui offundere; erroris complere aliquem; erroris implere. 2. In errore esse, être dans l’erreur. Errore capi; falsa opinione duci, imbui, affici; errorem cum lacte sugere; in errore versari; error me tenet et veri ignoratio; error et caligo in animo effusa est; errores me implicant; erroribus cæcari; in errorem labi, mente labi. 3. Errorem deprehendere, saisir sa méprise. Erratum agnoscere; caliginem discutere; e tenebris in lucem emergere. 4. Errorem alicui adimere, ouvrir les yeux à qqn. Errorem eripere, depellere, tollere, eximere, extorquere. Deducere aliquem ab errore, avertere. Errore alterum exsolvere, levare. Errorem corrigere. 5. Errorem deponere, revenir d’une erreur. Redire rectam in semitem; veram in viam redire. 6. Errore carere, être sans faute. Cf. Peccatum, Flagitium.

ĒRŬBESCO, is, rŭbŭi, escere, n. Rougir. SYN. Rubeo, pudet. PHRAS. Ad criminis suspicionem erubuit, il rougit au seul soupçon de crime. Suffusus illi rubor est; rubore suffusus fuit; rubor consecutus est; capite demisso terram intuitus est; in ruborem datus est. Cf. Pudet, Verecundus. USUS: Non erubuit ille ora vestra. Pudici etiam de pudicitia loqui erubescunt. Digna res est, in qua omnes erubescant.

ĒRUCTO, as, avi, atum, are, a. et n. Roter; vomir. SYN. Ructo, jacto, crepo, erumpo. ADV. Turpissime. USUS: In convivio eructant cædem bonorum, dans leurs festins, ils vomissent des menaces de mort contre les gens de bien.

ĒRŬDĬO, is, īvi vel ĭi, ītum, ire, a. Former, instruire. SYN. Doceo, instituo, imbuo, instruo; ad humanitatem informo, expolio, operum initia trado. ADV. Egregie. USUS: Erudire juventutem laboribus; aliquem in jure civili. Erudire liberos ad pietatem, ad majorum instituta. Cf. Doceo.

ĒRŬDĪTĬO, ōnis, f. Savior, science, instruction. SYN. Doctrina, institutio. EPITH. Digna, liberalis, perfecta, præclara, summa. USUS: Vir præstans ingenio, præclara eruditione, doctrina perfecta. Cf. Litteræ, Eruditus.

ĒRŬDĪTĒ, Savamment, en homme instruit. USUS: Eruditius disputare.

ĒRŬDĪTUS, a, um, Instruit; savant, habile. SYN. Doctus, perpolitus, philologus. ADV. Leviter, liberaliter, maxime, perfecte, plane. USUS: Eruditus, qui omnibus bonis artibus politus est. Doctrina et optimarum artium studiis eruditus. Socraticis disciplinis et institutionibus eruditus. Homo de schola et a magistro, et Græcis litteris eruditus; animus eruditus, qui semper aliquid ex se promat, quod delectet. Græci diutina servitute ad nimiam assentationem eruditi. Eruditus in Philosophia. Cf. Doctus, Peritus, Discipulus, Ingeniosus.

ĒRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. Sortir avec impétuosité, s’élancer; éclater, se montrer. SYN. Exeo, evado, eruptionem facio; exardeo, effervesco. ADV. Aliquando, undique fortiter. PHRAS. 1. Erumpet tandem hoc malum ad perniciem civitatis, ce mal éclatera enfin pour le malheur de la cité. Emerget, ebulliet, prorumpet latens malum; vincula claustraque omnia perfringet tecta eatenus et dissimulata perfidia; consilia illa nefaria, compressa ad hunc diem et constricta subito se profundent et ejicient. Fiet quædam velut vitiorum eruptio; effundet se ad urbis perniciem pestilens id malum. 2. Erumpunt ex capta urbe, ils se précipitent hors de la ville prise d’assaut. Effundunt se portis; ejiciunt se ex urbe; evolant ex urbe; projiciunt se ex urbe; erumpunt se portis foras; profundunt se portis; proripiunt se portis foras; eruptionem ex urbe faciunt; refractis portarum claustris ex urbe provolant, effunduntur. Cf. Impetus. USUS: Erupit tandem e latebris conceptus dudum furor. Vis improborum diu collecta et inveterata compresso odio erumpebat in actum; in fortunas civium. Venus, risus erupit; vitia erumpunt.

ĒRŬO, is ŭi, ūtum, ere, a. Extraire; découvrir; arracher, déraciner. SYN. Eligo, eripio, extraho, protraho. USUS: Aliquid indagare, invenire; e tenebris, ex abdito eruere. Eruere obruta. Hoc nunquam mihi erues, vous ne m’enleverez jamais cette idée de l’esprit. Cf. Extraho.

ĒRUPTĬO, ōnis, f. Sortie; invasion, excursion. EPITH. Præclara, salutaris. USUS: Fecere acrem eruptionem obsessi, les assiégés firent une sanglante sortie. Fortius obsidentes eruptionem sustinuere, repulere, repressere.

ESCA, æ, f. Nourriture. SYN. Cibus. EPITH. Contemptissima, temperata. USUS: Voluptas esca malorum, qua capiuntur, ut hamo pisces. Tenuissimo victu, contemptissimis escis et potionibus vivere. Escam cuidam objicere, spargere.

ESCŬLENTA, ōrum, n. pl. Mets. SYN. Escæ, cibi. USUS: Ea pars oris, qua esculentis et poculentis natura iter patefecit.

ESCŬLENTUS, a, um, Nourrissant, succulent. SYN. Escas redolens. USUS: Frusta esculenta. Eligere, quæ sunt esculenta.

ESSĔDĀRĬUS, ii, m. Soldat qui combat sur un char. SYN. Auriga essedi.

ESSĔDUM, i, n. Char. USUS: Vehebatur essedo tribunus. Vehiculi genus.

ESTO, Soit. Vox concedentis. USUS: Esto hoc imperite. Esto, concedatur hæc quoque acerbitas.

ĒSŬRĬES, ĕi, f. Faim, appétit. SYN. Fames. USUS: Miserebar ejus esuriei. Cf. Fames.

ĒSŬRĬO, is, īvi vel ĭi, ire, n. et a. Avoir faim. SYN. Fame fatigor, conficior; famem tolero. USUS: Nostri milites esurire et algere consueverunt. Cf. Fames.

ET, Et. SYN. Que, etiam, jam vero etiam, item, itemque. USUS: Ille tamen et alacer venit. Agrum ei dedisti, et immunem.

ĔTĔNIM, En effet, à la vérité. SYN. Nam, enim, sed enim, quippe. USUS: Etenim rem totam breviter recognoscite.

ĔTĒSĬÆ, ārum, f. pl. Vents étésiens. SYN. Venti stati, qui quotannis post Caniculæ exortum fiant diebus quadraginta. USUS: Venti etesiæ tempestivi, et salutares hominibus juxta ac pecudibus, quorum flatu nimii temperantur calores, et maritimi cursus celeres et certi diriguntur.

Ethnĭcus, i, Païen. PHRAS. Qui nullam Christianæ Religionis disciplinam acceperunt; quos DEUS vera sui cognitione non afflavit; quorum animi densissimis errorum tenebris involuti ea, quæ nobis divinitus affulsit, veritatis luce carent; homines a vera DEI cognitione alieni; expertes doctrinæ divinioris; falsorum numinum cultores; antiquæ superstitionis sectatores; oppressi superstitionum tenebris, verique cultus divini expertes.

ĔTĬAM, Même, aussi, encore. SYN. Et, item, vel. USUS: Nobis etiam illa cognitio, nihil hoc proderit, etiam nocebit gravissime. Voce, motu, forma etiam magnifica.

ĔTĬAMNUNC, Jusqu’à présent, encore maintenant. SYN. Nunc etiam, etiamnum, adhuc etiam tum. USUS: Sed tota res etiamnunc fluctuat.

ĔTĬAMSI, Quand même, quoique. SYN. Etiam ut, quamvis, licet, quantumvis, tametsi, ut, utut, etsi. USUS: Etiamsi periculum foret nullum. Etiam, ut periculi nihil sit. Ut res sit minime periculosa, tamen, etc.

ĔTĬAM ATQUĔ ĔTĬAM, A plusieurs reprises, bien des fois, souvent; de plus en plus. SYN. Magnopere; magis ac magis; magis magisque, majorem in modum.

ETSI, Quoique, bien que. SYN. Etiamsi, tametsi. USUS: Etsi non dubitabam, quin, etc.

ĔTY̆MŎLŎGĬA, æ, f. Étymologie. SYN. Notatio, etymon vocabuli. USUS: Verborum interpretationem et etymologiam inquirere.

ĔTY̆MON, i, n. Étymologie. SYN. Etymologia.

Euchăristĭa, æ, L’Eucharistie, le Saint Sacrement de l’Autel. PHRAS. 1. Sacrosanctum Christi Corpus; cœleste convivium; Epulum divinum; Hostia divina augustissimumque Christi corporis mysterium; Corporis ac sanguinis Christi divina mysteria; arcanum latentis sub panis specie Christi DEI mysterium. Cf. Communio S., Cœna Domini, Consecro S. Hostiam. 2. Eucharistiam suscipere, recevoir la sainte Communion. Ad mensam divinam accedere; cœlesti excipi convivio; divinum convivium celebrare; percipere sacrosancta mysteria; ad sacram synaxin accedere; inire divinum convivium; a cœlesti convivatore cœlestibus et immortalibus epulis ad aram accipi; divino pane sese reficere. Cf. Communio sacra, Viaticum sacrum.

EUGE! Courage! Interjectio laudantis, gratulantis.

EUMĔNĬDUS, um, f. pl. Les Furies, les Euménides. SYN. Furiæ. USUS: Speculatrices et vindices facinorum et sceleris Eumenides.

EUNŪCHUS, i, m. Eunuque. SYN. Castratus.

EURĪPUS, i, m. Détroit. USUS: Quod fretum, quem Euripum tot motus, tantas ac tam varias habere putatis agitationes fluctuum, quot iste, etc.

ĒVĀDO, is, ēvāsi, ēvāsum, ere, n. Sortir, s’échapper. SYN. Effugio, elabor, emergo, exeo. PHRAS. Qui tandem ex hoc periculo evadam? Comment enfin pourrai-je échapper à ce danger? Qua tandem ratione e discrimine emergam? ex ista flamma; ex hoc labyrintho elabar, evolabo? ex hoc judicio me eripiam? Quæ me salus hoc e periculo servabit? Qua vi, qua ope ex his laqueis me exuam? his vinculis me explicabo? has insidias, hæc tela effugiam? ex his angustiis enatabo? ex scopulis his enavigabo? Nullum exitum reperio, adeo res tota vacillat et claudicat. Ex hac nassa non exibo, nisi occulte surripiam me. Diverticulum nullum reperio. Non modo non effugiam, sed ne moram quidem mali assequar. Ni anguilla sim, non elabar. Cf. Effugio. USUS: 1. Summus vir, orator inclitus, ex humili evasit. In dies asperior evasit. 2. Evenio, cado, parvenir à, aboutir à; s’accomplir. Videbo, quo hæc evasura sint; quorsum hæc evadant. Aliquando id quod somniamus, evadit. Id, sicut prædictum fuerat, evasit. 3. Erumpo, exeo, aufugio, evolo, passer, franchir, traverser. Ægrotus evasit ex morbo, navis e periculo, exercitus ex insidiis. Cum animus hic e corpore evaserit. Cf. Elabor.

ĒVĂGOR, aris, atus sum, ari, d. Errer, courir çà et là, s’écarter. SYN. Vagor, decedo via. ADV. Longius. USUS: Appetitus longius evagantur, finemque et modum transeunt. Cf. Vagor.

ĒVĀNESCO, is, ānui, escere, n. S’évanouir, se dissiper. SYN. Vanesco, ad nihilum recido, in nihilum occido; exaresco, obsolesco; e conspectu me aufero, oculis subducor. PHRAS. Evanuit vigor tuus pristinus, votre vigueur première a disparu. Consenuit tuus ille ardor; vix, ac ne vix quidem de veteri vigore tuo apparet, superest, reliquum est; diuturnitate, vetustate vigor ille tuus contabuit, obscuratus est, exolevit; abiit vis illa corporis, et defluxit; dilapsus est animi vigor, ut jam vix eumdem agnoscamus. USUS: Spes nostra extenuatur, evanescit. Jam prope evanuerat Hortensius, déjà Hortensius n’était plus que l’ombre de lui-même. Omnis gloria ejus, et memoria evanuit.

ĒVANGĔLĬA, ōrum, n. pl. Présents accordés pour l’annonce d’une bonne nouvelle. SYN. Præmia ob jucundum nuntium dari solita. USUS: Epistolis tuis evangelia quæ reddam, nescio. Evangelium prædicare, vox Eccles., prêcher l’Evangile. Evangelium promulgare; Evangelii lumen terris barbaris inferre; legem JESU CHRISTI promulgare; monumenta Christi, DEI res gestas institutionesque complexa populo exponere, explicare. Christianæ disciplinæ fontes ex Evangelii libris ostendere, detegere, aperire.

ĒVASTO, as, avi, atum, are, a. Ravager, dévaster entièrement. SYN. Vasto. Cf. Vasto.

ĒVĔHO, is, vexi, vectum, ere, a. Transporter, emporter. SYN. Tollo, effero. USUS: Signa plaustris evecta et asportata.

ĒVELLO, is, velli vel vulsi, vulsum, ere, a. Arracher; déraciner. SYN. Exstirpo, convello. )( Infigo. ADV. Difficilius, penitus, radicitus, timide. USUS: Novas opiniones evellere. Hunc mihi ex animo scrupulum; has spinas e memoria non evelles. Omnia mala e republica funditus evellit. Cf. Adimo, Libero.

ĒVĔNĬO, nis, vēni, ventum, ire, n. Sortir de; arriver, avoir lieu. SYN. Evado, obvenio, cado, fio, obtingo, exitum habeo, accidit, usu venit, intercedo. ADV. Bene, casu, contra, facile, fauste, feliciter, male, nec opinato, optime, perraro, profluenter, prospere, rare ac insolenter, temere, vulgo. PHRAS. 1. Verebar ne res ita eveniat, je craignais que la chose n’arrivât ainsi. Ne ita cadat; ita contingat; eo evadat; ne ea, quæ prædixi, consequantur; ne ex illo consilio hæc emanent; ne id quod usu venturum opinione præceperam, incidat. 2. Res ea mihi feliciter evenit, l’affaire a bien tourné. Fauste, belle, prospere cecidit; ex sententia cessit; prospere processit; lepide sub manus successit, exitum optabilem habuit. Cf. Cedo. 3. Id consilium male evenit, nos desseins ont échoué. Male cessit; secus cecidit, ac ominabamur; bona initia non similes exitus habuere; haud quaquam prospere, cum ad effectum operis ventum est, cœptis successit; secus omnia processere, nec quod intendebamus, effecimus; haudquaquam ad consilium eventus respondit. Cf. Cedo, Accidit, Fortuna, Successus. USUS: Nihil nobis adversi evenit. Multa improbis incommoda eveniunt. Recta consilia haud bene evenerant. Mihi omnia, quæ ago, lepide prospereque eveniunt.

ĔVENTUM, i, n. Evénement, résultat, effet. SYN. Eventus, exitus, casus, res, fortuna. EPITH. Commune, dubium. USUS: Eventa magis quam causas quæri oportet. Plerique consilia eventis ponderant. Causæ eventorum magis movent, quam eventa ipsa. Conscribe historiam eventorum meorum.

ĒVENTŬS, ūs, m. Événement, issue, dénoûment, conclusion. SYN. Exitus, casus, eventum. EPITH. Dubius, fatalis, humanus, incertus, adversus, secundus, prosper, varius. PHRAS. 1. In omnem eventum, pugnam committere, livrer bataille à tout hasard. Rem in casum pugnæ ancipitis committere; rem in prœlii casum dare; ad incertum casum et eventum acie confligere; rem omnem in incerto pugnæ eventu collocare; in pugnæ casum demittere; ad casum objicere; rem communi Marti relinquere. 2. In omnem eventum aliquid peculi reservare, se réserver quelque argent pour n’importe quelle circonstance. Ad incertum casum et eventum; ad subita rerum; ad incertos rerum exitus; ad omnes casus subsidia parare. Cf. Casus. USUS: Eventus est alicujus exitus negotii. Consilia primum, deinde acta, postremo eventus. In omnem eventum forti animo et paratum esse. Cf. Accidit, Successus.

ĒVERRĬCŬLUM, i, n. Sorte de filet de pêche. Ab everrendo dictum. USUS: Indicium, everriculum malitiarum omnium, jugement qui englobe toutes les malversations.

ĒVERRO, is, i, raum, ere, a. Balayer, nettoyer; dépouiller. USUS: Omnes domos everrit.

ĒVERSĬO, ōnis, f. Renversement, destruction, ruine. SYN. Ruina, casus, pernicies, excisio, excidium. USUS: Rerum publicarum eversiones. Omnis vitæ eversio.

ĒVERSOR, ōris, m. Destructeur. USUS: Eversor civitatis, regnorum.

ĒVERTO, is, ti, sum, ere, a. Détruire, ruiner. SYN. Deturbo, destruo, eversionem infero. )( Statuo, constituo, confirmo. ADV. Funditus, penitus, plane, sigillatim. PHRAS. 1. Regnum evertit, il ruina le royaume. Delevit, sustulit; ejus viribus labefactus regni status concidit, exstinctus est, periit; ejus armis ac potentia fractæ sunt regni opes; vires afflictæ; oppressa libertas; obtrita populi jura; urbes armorum vi perculsæ atque prostratæ. 2. Domum evertit, il renversa la maison. Ædes diruit, dissolvit, demolitus est, disturbavit; tecta solo æquavit, adæquavit; ab imo subruit; ad solum diruit. Cf. Destruo. 3. Evertit consilia hominis, il ruina les desseins de cet homme. Consilia dissolvit, disturbavit; consilia fregit; consiliis intercessit, occurrit. USUS: Sua confirmare, adversarii evertere. Vi me decrevit, et impressione evertere. Aliquem fortunis omnibus evertere. Virtutis lumen exstinxit; virtutem penitus evertit. Cf. Destruo, Vasto, Ruina, Populor.

Ē VESTĬGĬO, Sur le champ, à l’instant même. SYN. Mox, repente. USUS: E vestigio eo sum profectus. Cf. Statim, Continuo.

ĒVĬDENS, entis, omn. gen. Visible, clair, manifeste. SYN. Clarus, certus, perspicuus. )( Obscurus, occultus, dubius. USUS: Evidens est, de quo inter omnes convenitur. Narratio evidens. Res evidentes et perspicuæ. Argumentis agam evidentibus, et signis omni luce clarioribus. Cf. Perspicuus.

ĒVĬDENTER, Évidemment, clairement. USUS: Harum rerum tam evidenter pœnituit.

ĒVĬDENTĬA, æ, f. Clarté, évidence. SYN. Perspicuitas. USUS: Græci energiam, nos evidentiam appellamus. Nulla oratio illustrior est evidentia.

ĒVĬGĬLO, as, avi, atum, are, n. Se réveiller. SYN. Vigilo, elaboro, incumbo. )( Indormio. PHRAS. Hoc mane maturius evigilavi, ce matin, je me suis éveillé plus tôt que de coutume. Temporius experrectus; ex somno excitatus; somno excitus; somno solutus sum; maturius me somnus reliquit. USUS: In tuo negotio curæ meæ omnes et cogitationes evigilant. Cf. Vigilo, Dormio, Somnus.

ĒVINCĬO, is, inxi, inctum, ire, a. Ceindre (la tête). SYN. Vincio. USUS: Corona tempora evincire.

ĒVINCO, is, vīci, victum, ere, a. Vaincre complétement; obtenir. SYN. Vinco, pervinco; multa importunitate impetro. USUS: Verres tot testibus evictus.

ĒVISCĔRO, as, atum, are, a. Éventrer. SYN. Viscera eximo, confodio, discerpo. USUS: Ut tu unquam saxis fixus asperis evisceratus latere penderes.

ĒVĪTĀTĬO, ōnis, f. Action d’éviter, fuite. SYN. Declinatio. USUS: Evitatio incommodorum.

ĒVĪTO, as, avi, atum, are, a. Éviter, fuir, échapper à. SYN. Vito, effugio. )( Expeto. USUS: 1. Dolores omnes evitari non possunt. 2. Vitam evito, vitam eripio, ôter la vie. Cf. Vito.

ĒVŎCĀTĬO, ōnis, f. Levée, appel en masse. USUS: Evocationes hominum.

ĒVŎCĀTOR, ōris, m. Qui appelle aux armes. USUS: Evocator servorum et civium perditorum.

ĒVŎCĀTUS, a, um, Enrôlé, levé. SYN. Miles auxiliarius et externus, ex diversis locis coactus. USUS: 1. Evocatorum firma manus. 2. E patria evocatus, non expulsus, arcessitus, appelé.

ĒVŎCO, as, avi, atum, are, a. Attirer, inviter; causer, produire. SYN. Elicio, invito, excito, exsuscito. ADV. Magnopere. USUS: Misericordiam oratione evocare. Mercede probitas evocatur. Nulla turpitudo, nullum damnum est, quod non eliciatur et evocetur voluptate. Cf. Voco, Provoco, Cieo.

ĒVŎLO, as, avi, atum, are, n. S’envoler; s’échapper, s’enfuir. SYN. Avolo, aufugio. ADV. Altius, impune. USUS: 1. E vinculis corporis tanquam ex carcere evolare. Evolavit jam e conspectu nostro; evolavit e judicum severitate, ex illa judicii flamma. Tantus cursus verborum fuit, et adeo evolavit oratio. 2. Ascendo, s’élever. Consultum non est, ut ille altius evolet. 3. Vito, effugio, fuir, se soustraire à. Pœnam vix evolabit.

ĒVŎLŪTĬO, ōnis, f. Action de dérouler, lecture. SYN. Lectio. USUS: Poetarum, librorum evolutio.

ĒVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. Déployer, dérouler; exposer, expliquer. SYN. Explico, expono. )( Complico, ADV. Accuratius. USUS: 1. Hujus rei nec principium reperire, nec exitum evolvere possum. Involutam animi sui notionem evolvere; incubantes alienis thesauris ex præda clandestina evolvere. 2. Expendo animo, pénétrer. Evolvere naturam omnium rerum. Cf. Explico.

ĒVŎMO, is, ŭi, ĭtum, ere, a. Vomir entièrement, rendre, rejeter. SYN. Foras projicio, vomitu egero. ADV. Verius. USUS: Odium, virus acerbitatis suæ in me evomuit. Evomet hanc pestem patria. Quas devorarat pecunias, luxu evomet. Cf. Vomo.

ĒVULGO, as, avi, atum, are, a. Divulguer, publier. SYN. Vulgo, PHRAS. Evulgare rumorem, répandre un bruit. Differre famam, rumorem; dissipare sermones, rumorem; efferre alterius ineptias. Cf. Differo, Vulgo, Divulgo. USUS: Civile jus evulgavit, il vulgarisa le droit civil. Cf. Edo, Spargo, Rumor.

EVULSĬO, ōnis, f. Action d’arracher. USUS: Æsculapius primus dentium evulsionem invenit.

EX, De. USUS: 1. Notat causam efficientem et occasionem, ex qua, a quo, quocirca, unde. Peperit e Pamphilo. Gaudium tibi ex me præstabo. Nunquam ex me doluisti. Ex te duplex me sollicitudo afficit. Ex lege, ex decreto, e formula, e testamento. 2. Materiam designat, la matière, la composition, le mélange. Poculum ex auro; e gemma. Simulacrum ex ære. 3. Parti jungitur, la cause occasionnelle, le motif. Laborat e renibus, ex oculis, capite. 4. Ad numerum, seu multitudinem refertur, la subdivision. Ex intimis unus. Unus ex plebe. Homo ex disertis. 5. Ab, de. Ex illo scivi; ex te totum negotium pendet. 6. Post, après. Diem ex die exspectare. Ex intervallo regustare litteras. Ex qua ætate, qui exerceri solent, laudantur. 7. Propter, à cause. Ex Cnei litteris te in amicitiam recipio. Ex doctrina clarus. 8. Secundum, suivant, d’après. Hic status maxime est e natura. Vita e Philosophiæ præceptis acta. E sua natura alios fingere. E communi hominum opinione hoc dixit. 9. Modum significat, la manière. Ex insidiis; ex improviso; ex insperato hoc mihi gaudium oblatum est; ex occulto. 10. Ex animo, ex animi sententia, avec cœur. 11. Ex tempore capere consilium; effutire aliquid, à temps.

EXĂCERBO, as, avi, atum, are, a. Aigrir, chagriner. SYN. Irrito, ad iracundiam provoco. USUS: Exacerbata superbia. Cf. Ira, Irrito.

EXACTĬO, ōnis, f. Levée d’impôts. SYN. Vectigal, tributum, pensio, stipendium. EPITH. Acerbissima, extrema, perfecta, superior, publica. PHRAS. Exactiones facere, lever les impôts. Pecunias describere; pecunias imperare. USUS: 1. Exactio capitum et ostiorum acerbissima, perception odieuse de la cote personnelle et de l’impôt des portes. Exactio pecuniarum, nominum. 2. Expulsio, expulsion, bannissement. Cf. Vectigal.

EXĂCŬO, is, ŭi, ăcūtum, ere, a. Aiguiser. SYN. Acuo, cohortor. )( Deterreo. USUS: 1. Mucronem exacuere in jugulum reipublicæ. 2. Incito, stimuler, exciter. Industriam alicujus, mentem hortatibus, stimulis exacuere. Cf. Stimulo.

EXADVERSUM, En face. SYN. E regione, ex adverso.

EXÆDĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. Construction. SYN. Constructio, compositio.

EXÆDĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. Achever, mettre la dernière main. SYN. Ædifico. USUS: Opus institutum exædifica. Templum, navim exædificare.

EXÆQUĀTĬO, ōnis, f. Niveau, égalité. USUS: Hanc exæquationem dignitatis non ferebat ille.

EXÆQUO, as, avi, atum, are, a. Égaliser, mettre sur la même ligne. SYN. Æquo, æqualem vel parem reddo, facio. USUS: Amici superiores se cum inferioribus exæquare debent. Pecunia omnem dignitatem exæquat. Pauci pluribus exæquari non possunt. Cf. Æquo, Æquiparo.

EXÆSTŬO, as, avi, atum, are, n. S’élever en bouillonnant. USUS: Mare exæstuat. Cf. Ira.

EXAGGĔRĀTĬO, ōnis, f. Élévation (d’âme). SYN. Elatio. EPITH. Altissima, maxima animi. USUS: Animi quam altissimi exaggeratio.

EXAGGĔRĀTUS, a, um, Élevé, sublime. SYN. Erectus, cumulatus, amplus. USUS: Animus excelsus, auctus virtutibus, exaggeratus. Exaggerata oratio. Cf. Amplus.

EXAGGĔRO, as, avi, atum, are, a. Accumuler, entasser; exalter. SYN. Amplifico, augeo; verbis rem extollo, magnum facio. )( Extenuo. USUS: Beneficium tuum complector, exorno, exaggero. Rem familiarem omni ratione exaggerare; augere, amplificare orationem. Cf. Amplifico.

EXĂGĬTĀTOR, ōris, m. Qui poursuit, qui combat. SYN. Vexator. USUS: Plato exagitator omnium Rhetorum.

EXĂGĬTO, as, avi, atum, are, a. Poursuivre; inquiéter, tourmenter. SYN. Vexo, divexo, insector, jacto, exerceo. ADV. Scite, palam. USUS: 1. Exagitare aliquem. Exulceratus primum plebis sermonibus, dein palam a consulibus exagitatur. 2. Tracto, commemoro, disceptando excutio, débattre, discuter. Ea causa, ea dissensio diu fuit exagitata. Fraudes alicujus et fallacias exagitare. Errorem suum exagitare, commovendo augere. Cf. Vexo, Agito.

EXALBESCO, is, bŭi, ere, n. Devenir blanc. SYN. Expallesco, extimesco. USUS: Tremere metu et exalbescere. Exalbesco in principio dicendi; objecta re horribili.

EXĀMEN, ĭnis, n. Essaim. SYN. Apum congregatio. USUS: Examen apum in scenam venit.

Exāmen conscientiæ, Examen de conscience. SYN. Recognitio sui ac erratorum suorum; arcana disquisitio factorum dictorumque; quotidiana perscrutatio intimorum animi recessuum. PHRAS. Examen conscientiæ facere, faire son examen de conscience. Excutere conscientiam; in semetipsum diligenter inquirere; mente omni alia cogitatione soluta recognoscere delicta sua; recolere errata sua non sine acri doloris morsu; discutere cogitationes, sermones et actiones suas; sua dicta factaque diligentissime recognoscere; seipsum excutere; explorare quotidie latebras conscientiæ, et diurna facta, ad Christianæ legis pietatisque rationem exquirere; quotidiana perscrutatione intimos animorum recessus inspicere; totum diem secum scrutari et excutere; facta dictaque omnia noctu remetiri; cognoscere de moribus suis; quid dixeris, quid egeris, commemorare vesperi; excutere se, et accusatoris primum partiras fungi, deinde judicis; in semetipsum descendere, suæque vitæ rationem a se repetere; dicta, facta, cogitata coram DEO quam diligentissime reputare; seipsum ad calculos vocare; quotidianarum actionum cognitionem exercere.

EXĀMĬNO, as, avi, atum, are, a. Apprécier, juger, examiner. SYN. Perpendo, expendo, pondero, excutio, exquiro. PHRAS. 1. Examinanda est diligenter hominis doctrina, il faut examiner avec soin la doctrine de cet homme. Momentis suis ponderanda; cognoscenda accurate; cum rationis ac religionis legibus conferenda; revocanda ad rationis ac religionis leges; lente et fastidiose probanda; ad hujus doctrinæ disquisitionem magnam adhiberi attentionem necesse est; omnia ad rationis leges dirigenda, et ad solidæ disciplinæ præcepta sunt æstimanda. 2. Examinare sub finem anni studiososi, examiner les progrès des élèves à la fin de l’année. Quem in litteris progressum fecerint, explorare, perscrutari; periclitari doctrinam; periculum doctrinæ facere; quam studiose didicerint, inspicere, excutere. USUS: Rem suis ponderibus examinare. Rem non populari quadam trutina, sed artificis statera examinare. Cf. Inquiro, Tento.

EXĂMUSSIM, Régulièrement, parfaitement. USUS: Hic examussim rem narrat.

EXĂNĬMĀTĬO, ōnis, f. Effroi, épouvante. EPITH. Fracta. USUS: Examinatio est metus subsequens, et quasi comes palloris. In perturbationes et exanimationes incidere.

EXĂNĬMIS, e, vel EXĂNĬMUS, a, um, * Mort, inanimé. USUS: Ictu exanimem equo præcipitat.

EXĂNĬMATUS, a, um, Saisi d’effroi, épouvanté. SYN. Consternatus, metu conturbatus. USUS: Exanimatus sum tuis litteris. Exanimatus metu, abjectus, perterritus, mutus; vix vivus relinquebar.

EXĂNĬMO, as, avi, atum, are, a. Effrayer, consterner, faire mourir. SYN. Perturbo, perterrefacio. USUS: Me quidem exanimant et interimunt hæ voces. Tulliæ meæ morbus metu me exanimat. Cf. Terreo.

EXANTLO, as, avi, atum, are, a. Épuiser, supporter. SYN. Excipio, exhaurio, perfungor. USUS: Omnes labores exantlare. Cf. Perfero.

EXARDESCO, is, arsi, arsum, ere, n. S’enflammer, s’allumer. SYN. Inflammor. ADV. Acrius, subito, graviter. USUS: 1. Materia facilis ad exardescendum. 2. TRANSL. Amore, libidine, iracundia, libertatis desiderio, cupiditate exardescere. Mira in eum populi benevolentia exarsit. Ingenia multorum contra Stoicos exarsere.

EXĀRESCO, is, ārŭi, ere, n. Se sécher, s’épuiser. SYN. Exsiccor, exhaurior. )( Reviresco. USUS: Exaruere omnes. 2. TRANSL. Consumor, disparaître. Exaruit in me penitus illa dicendi facultas. Vetus illa mea urbanitas plane exaruit, et vereor, ut revirescat.

EXĀRO, as, avi, atum, are, a. Labourer. SYN. Aro. ADV. Omnino. USUS: Plus frumenti colligunt, quam exararunt. 2. Scribo, tracer sur des tablettes. Hoc epistolium in senatu exaravi.

EXASPĔRO, as, avi, atum, are, a. Hérisser; aigrir, exaspérer. SYN. Asperiorem facio; exacerbo, exulcero, irrito, accendo, commoveo. USUS: Animo exasperatus. Comprimere ac sedare animos exasperatos.

EXAUCTŌRO, as, avi, atum, are, a. Licencier. USUS: Milites omnes exauctoravit. Cf. Dimitto.

EXAUDĬO, is, ivi, vel ii, ītum, ire, a. Écouter, exaucer. SYN. Audio. PHRAS. (DEUS preces nostras exaudiat, VULG.), que DIEU exauce nos prières. Latine: DEUS ne aversetur; ne respuat; ne contemnat, ne despiciat; DEUS admittat; æquis auribus accipiat, suscipiat, perficiat; ne aversis auribus audiat preces nostras. DEUS nostris precibus flectatur, moveatur. Aures ne claudat DEUS; pateant aures DEI obsecrationibus nostris. DEUS nostris precibus aures det, præstet, præbeat; DEUS votis nostris precibusque annuat; preces nostras ratas habeat; precibus cedat nostris, relinquat locum; DEUS exorari se precibus nostris patiatur. USUS: Dicam voce clarissima, ut omnes exaudiant. Progressus aliquantulum, subito exaudit hinnitum. (Exaudio, exaucer, vulgi est). Cf. Audio.

EXCÆCO, as, atum, are, a. Aveugler, rendre aveugle. SYN. Sensu videndi orbo, privo; oculis orbo, privo, oculos alicui eripio, eruo, effodio, excludo, exsculpo, exturbo. PHRAS. Palustris cœli vitio excæcatus est, l’air des marais le rendit aveugle. Oculorum sensu destitutus est; oculis captus est; aspectum amisit; oculorum aciem amisit; cæcitatem contraxit, conscivit; cæcitate affectus, videndi sensu, luminibus orbatus est; exstincta est illi oculorum acies; adempta, erepta videndi facultas; usu oculorum privatus est. Cf. Cæcus.

EXCANDESCENTĬA, æ, f. Emportement, excès de colère. SYN. Ira nascens, repentina.

EXCANDESCO, cis, dŭi, descere, n. Prendre feu, s’enflammer. SYN. Exardesco. USUS: Excanduit, et me inimicitiarum causam quærere clamavit Cf. Impetus, Erumpo.

EXCARNĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. Tourmenter, torturer. SYN. Discrucio, lacero omnibus, quæ pati corpus ullum potest, suppliciis. USUS: Democritus a Cyprio tyranno dire excarnificatus. Cf. Crucio, Torqueo, Crudelis.

EXCĂVO, as, atum, are, a. Miner, creuser. USUS: Trulla excavata cum manubrio aureo.

EXCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. Excéder, dépasser. SYN. Emineo, præsto, abeo, emigro. ADV. Celerius. USUS: 1. Ejus virtus modum virtutis humanæ excedit. Partium nulla extra excedit. 2. Abeo, se retirer, s’en aller, partir. Cum animus e corpore excesserit. Cum primum e pueris, ex ephebis excessit. Qui e vita excessere. Id mihi nondum e memoria, nondum cura e pectore excessit. Cf. Exeo.

EXCELLENS, entis, omn. gen. Qui surpasse, supérieur, distingué. SYN. Præstans, præstabilis, præcellens, eximius, egregius, excellenti animo et virtute. )( Vulgaris. USUS: Vir excellens omni genere laudis. Excellenti animo et virtute vir. Pulchritudine excellens formæ muliebris. In arte illa excellens. Cf. Egregius, Præclarus.

EXCELLENTER, D’une manière supérieure, remarquable. SYN. Magnifice, excellenti quadam ratione. USUS: Quæ magno animo, et fortiter, et excellenter facta sunt.

EXCELLENTĬA, tiæ, f. Supériorité, grandeur, élévation. SYN. Præstantia. ADV. Magna. USUS: Animi excellentia et magnitudo. Personam nobis natura imposuit magna cum excellentia et præstantia reliquorum animalium. Cf. Præstantia, Virtus.

EXCELLO, is, lŭi, ere, n. Être élevé au-dessus, être supérieur. SYN. Præsto, antecello, emineo, eniteo, princeps sum, præcello, antesto. )( Inferior sum. ADV. Jam diu, longe, maxime, mirabiliter, quam maxime. PHRAS. Longe excellit inter æquales, il est de beaucoup supérieur à tous ses égaux en âge. Ingenio præstat; multum ad honorem antecellit; ingenio exsuperat; animi viribus antestat; eminet inter omnes; ingenio primus habetur. Nobilis inter æquales fertur, clariusque exsplendescit, quam condiscipuli ferre æquo animo possint. Quem longe ingeniosissimum ætas nostra tulit; qui ingenio priorem neminem patiatur, plerosque anteveniat. Haud dubie ingenii palmam possidet. USUS: In arte pictoria Zeuxis omnibus excellit. Excellere ingenio, doctrina, in aliquo genere virtutis.

EXCELSĒ, Avec élévation, grandeur. SYN. Magnifice. USUS: Excelsius dicere.

EXCELSĬTAS, ātis, f. Grandeur d’âme, sentiments élevés. SYN. Celsitas, altitudo. USUS: Excelsitas animi, et magnitudo.

EXCELSUS, a, um, Élevé, haut. SYN. Altus, sublimis. )( Humilis. USUS: Excelsi colles. Vir magnus et excelsus, et humana despiciens. Animi excelsi invictum robur. Excelso et illustri loco sita est laus tua. Cf. Altus, Egregius.

EXCEPTĬO, ōnis, f. Exception, restriction, réserve. EPITH. Absurda, quæstuosa, vetus atque usitata, prætoria, tacita. USUS: Est inter nos rerum sine exceptione communitas. Quid attinet, hominibus luxuriosis exceptionem, privilegium dare? Non patiar, te cum exceptione laudari. Præcise, et sine exceptione id mihi, quod petebam, negavit. Quædam tacitis exceptionibus caventur.

EXCEPTO, as, are, a. Prendre, recueillir. SYN. Excipio, extraho.

EXCERPO, is, cerpsi, cerptum, ere, a. Extraire; détacher, recueillir. SYN. Decerpo, deligo. USUS: Non solum ex malis minima eligenda, sed ex his etiam excerpendum est, si quid boni inest. Cf. Colligo.

EXCESSŬS, ūs, m. Action de sortir. SYN. Abitus. USUS: Romulus post excessum suum, après sa mort. (Excessum facere in vino, vulgare est), faire des excès de vin. Latine: Intemperantius bibere, se ingurgitare vino, largius se invitare. Pro Excessu, excès: Immoderatio, immoderatus usus in re, aberratio a modo, a Latinis adhibetur.

EXCĔTRA, æ, f. L’hydre de Lerne. USUS: Mactare excetram.

EXCĬDĬUM, ii, n. Ruine. SYN. Eversio. USUS: Excidio urbis magnum cæteris terrorem injecit. Cf. Destruo.

1. EXCĬDO, is, excĭdi, ere, n. Tomber; échapper. SYN. Elabor, fluo, defluo. ADV. Fortuito, omnino, repente. USUS: 1. Gladius excidit, delapsus est de manibus. Nullum probum verbum ex ore hujus unquam excidit. Victoria excidit de manibus. 2. Obliviscor, sortir de l’esprit, être oublié. Ista mihi dudum exciderant. Ex animo, e memoria mihi ista exciderant. Cf. Obliviscor. 3. Spe plane omni excidi. Mens illi et oratio excidit, effluxit; non constat sibi, il perd la mémoire. Cf. Amitto, Perdo.

2. EXCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. Couper, abattre. SYN. Cædo, exscindo; excisionem, excidium infero. ADV. Penitus. USUS: Locum, urbem, tectum excidere. Urbes excidit, expugnavit, incendit. Cf. Everto, Destruo.

EXCĬO, īs, cīvi, vel cīi, cĭtum, cire, a. Appeler, exciter. SYN. Evoco. USUS: Juventutem ad arma excire.

EXCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. Excepter; recevoir. SYN. Excludo, secerno, accipio, suscipio, recipio. ADV. Extrinsecus, fortiter, humane, nominatim, nunquam, simillime, plane. PHRAS. 1. Ille quoscunque benigne excipit, il les reçut fort bien tous. Summa lætitia, benigno vultu, incredibili honore ac amore, ingenti favore, hospitaliter, perhumaniter accipit, complectitur, quicumque illum honoris causa adeunt, accedunt; omni genere humanitatis, quod vultu ac verbis exprimi potest, quam fieri potest, humanissime; incredibili comitate, eo vultu, qui facile gratiam ineat; benevolentiam conciliet; hominum animos amore devinciat; hominum animos ad amandum alliciat, excipit, recipit; dexteram porrigit; laute indulgenterque habet; laute prolixeque; liberaliter indulgenterque colit. Cf. Tracto, Hospes, Accessus, Aditus. 2. Excepto Lælio omnes adfuere, tous étaient présents, excepté Lélius. Si Lælium removeris; si a Lælio discesseris; excepto Lælio; præter unum Lælium; Lælium si demas, excipias, omnes adfuere; nemo nisi Lælius, præter Lælium abfuit; omnes præsto erant, excepto quod Lælium morbus impediret. 3. Male verbis excepit hominem, il reçut fort mal cet homme. Asperius hominem appellavit; graviore verbo appellavit; acerbe invectus est; contumeliosius, vehementius invectus est in hominem; indignis modis hominem accepit. USUS: 1. Ille ita edixit, ut me et Lælium nominatim exciperet et secerneret. Præter Xenophontem excipio neminem. 2. Sustineo, soutenir, empêcher de tomber. Labentem aliquem excipere. Se a lapsu in poplites, in pedes poplitibus excipere. 3. Suscipio, supporter, endurer. Amicorum causa magnos labores, molestias, luctus excepit. 4. Sequor, succedo, succéder à, remplacer. Una calamitas alteram excipit. 5. Intercipio, surprendre. Litteras hostium; aliquem in fuga excipere. 6. Recipio, capio, arripio, recevoir, recueillir. Herculis virtutem immortalitas excepit. Dicta mea omnia magna gratia accepit. Omnia magistri verba excipere et litteris mandare. Beatam patriam, quæ hunc virum exceperit! Rumores, ultimum filii spiritum excipere, recevoir. Omnia tela, omnem vim improborum meo corpore excepi. Aliquem e fuga excipere et confirmare.

EXCĪSĬO, ōnis, f. Ruine, destruction. Excisio tectorum. Cf. Excidium.

EXCĬTO, as, avi, atum, are, a. Allumer, enflammer, exciter. SYN. Adhortor, inflammo, impello, invito, incito, allicio, commoveo, concito, stimulo, stimulos admoveo, soporem discutio. ADV. Coram, omnino, sensim, valde, vehementius, aliquando, acriter, extrinsecus, maxime, facilius, improviso, latius, obscœnius, populariter. PHRAS. 1. Epistola tua me ad litteras vehementer excitavit, votre lettre a éveillé en mon âme un ardent amour des lettres. Ignes mihi subjecit, admovit; miram in me litterarum cupiditatem inflammavit. Calefecerunt me tuæ litteræ; faces admovere; discendi studia in me vehementer commoverunt; me ad discendum accenderunt; litterarum cupiditatem mihi moverunt, injecerunt; ingens mihi stimulus erat ad labores studiorum omnes superandos; acuere meam industriam; discendi ardorem, qui resederat, innovarunt; litteræ tuæ magno mihi incitamento fuere; animos meos arrexere; intendere ad litterarum studia ardentius persequenda; omnem mihi segnitiem et socordiam excussere; industriam mirifice auxere; ex torpente incensum me, et ex desidioso acrem ac industrium fecere. 2. Præfectorum rapacitas seditionem excitavit, l’avarice des gouverneurs a excité une sédition. Ejus seditionis fax erat præfectorum rapacitas; rapacitas ignem ac materiam seditioni subdidit; hæc illa fax erat, quæ tam triste excitavit incendium; qua tanquam flabello seditionis, furentis illa populi concio est ventilata; quæ armatas jam in cædem manus, ardentesque animos inflammavit. Irritatio animorum prima præfectorum rapacitas fuit; hanc tanquam furiam facemque hujus tumultus principia habuere; his irritamentis evocata est plebis audacia; hæc acriores ad ciendum tumultum faces subdidere. 3. Excitare mortuos, ressusciter les morts. Excitare ab inferis mortuos; a morte in vitam revocare; vitæ reddere, restituere mortuos; mortuis vitam reddere, restituere; revocare ab inferis; vitam donare mortuis; mortuos ad vitam revocare. USUS: 1. Dormientem excitare. Cunctantem et diffidentem laude, monitis, præmiis ad virtutem excitare. Memoriam alicujus ad recordationem priorum calamitatum excitare. 2. Confirmo, erigo, sublevo, consolor, relever. Confirmare et excitare animos; afflictos, abjectos, jacentes excitare, et ad pristinam dignitatem revocare. 3. Concilio, occasionem præbeo, exciter, faire naître. Risum ea res, clamorem, admirationem, excitavit. Incendium excitare. Sapientia, si videretur, magnos sui amores excitaret. Bellum, tempestatem, tragœdias excitare. Fletum, dolorem, iram excitare alicui. Cf. Hortor, Impello.

EXCLĀMĀTĬO, ōnis, f. Éclats de voix, cris; exclamation. SYN. Acclamatio, clamor. USUS: Exclamatio vel admirationis est, vel conquestionis.

EXCLĀMO, as, avi, atum, are, n. Élever la voix, s’écrier. ADV. Majus, nominatim, temere. USUS: Non possum, quin exclamem.

EXCLŪDO, is, clūsi, clūsum, ere, a. Ne pas laisser entrer; repousser, chasser. SYN. Arceo, prohibeo, extendo, portas alicui claudo. )( Includo, recipio, admitto. ADV. Aperte, nominatim, undique. PHRAS. Exclusit, hostem mœnibus, il repoussa l’ennemi des murailles. Aditu prohibuit, aditum præclusit hosti; submovit hostem, eliminavit, foras exegit. Cf. Arceo, Prohibeo. 2. Exclusit e scholis, il le chassa de son école. Ex corum, qui ludum frequentant, numero ejecit, sustulit, sejunxit; numero scholasticæ juventutis exemit; e scholis exegit; ex albo litterariæ juventutis erasit, delevit; e scholis exturbavit. 3. Sollicitus eram, ne excludereris consulatu, je craignais que l’on ne vous exclût du consulat. Ne civitatis gubernaculis excluderere; ne spe honoris dejicerere, ne consulatus a te abiret; ne honoris ille aditus tibi præcluderetur. USUS: 1. Aliquem mœnibus, a republica excludere. Supplicem a se absterrere et excludere. Ratio vitia culpamque excludat. Aliquem præmiis, honoribus, hereditate excludere. 2. Excipio, admettre. Legati recepti, nec Pompeius exclusus. 3. Tempore excludor, quin, etc., le temps m’empêche de....

EXCŌGĬTĀTĬO, ōnis, f. Action d’imaginer, invention. EPITH. Difficilis, diligens et considerata. USUS: Ea res non habet excogitationem difficilem.

EXCŌGĬTO, as, avi, atum, are, a. et n. Imaginer, inventer. SYN. Cogitando invenio, machinor, fingo, meditor, ineo viam, rationem; consilia struo. ADV. Callide, caute, diligenter, improbe, ingeniose, omnino, vere. PHRAS. Multa præclara excogitasti, vous avez trouvé de remarquables inventions. Præclara sunt inventa tua; rara multa pertinaci studio eruisti, meditatione reperisti; commentatus es. Cf. Meditor, Ingenio. USUS: Excogitare mira furandi genera. Igitur cogita, vel potius excogita.

EXCŎLO, is, lŭi, cultum, ere, a. Cultiver; perfectionner. SYN. Colo, exorno, expolio. ADV. Vehementer. USUS: 1. Animum doctrina excolere. 2. Diligo, aimer, vénérer. A propensis vehementer excolimur, et amamur.

Excommŭnĭco, as, avi, atum, are, Excommunier. PHRAS. Proscribere, ac romanis sacris, societate, commercio, consuetudine, usu, communione, convictu piorum alicui interdicere; a piorum societate secludere, excludere, removere, arcere; ab Ecclesiæ communione repellere; extra Ecclesiæ septa ejicere, sacro fulmine percellere, jugulare; communione sacrorum depellere, secernere, semovere, spoliare, dejicere; sacrorum communionem alicui interdicere; anathemate sacro persequi; anathema dicere; abdicare aliquem; a corpore Ecclesiæ segregare; dirum, grave anathema in aliquem contorquere; a sacris amovere, submovere; execratione devincire; sacrificiis alicui interdicere; in numero impiorum, ac sceleratorum habere, quibus pii omnes decedant, quorum aditum sermonemque defugiant; cœtu, communione recte credentium aliquem movere, arcere, ejicere; usu sacrorum prohibere; ex cœtu piorum et communitate exterminare, extrudere, exturbare; sacro fulmine ferire; sacrum fulmen in aliquem vibrare; sacrorum usu, sacro civilique congressu alicui interdicere; a piorum cœtu communioneque sejungere, disjungere, arcere.

Excommŭnĭcātĭo, ōnis, f. Excommunication. SYN. Sacrum Ecclesiæ fulmen, piorum cœtu aliquem moventis. PHRAS. Ab excommunicatione absolvit, il lui donna l’absolution de son excommunication. Piorum communioni restituit; Ecclesiæ reconciliavit; pacem illi ecclesiasticam reddidit; diris et execrationibus solvit, exsolvit.

Excommŭnĭcātus, a, um, Excommunié. PHRAS. Diro carmine nominatim in ejus caput composito, inferis devotus; communione piorum ejectus; sacer, sacra detestatione jugulatus; piorum communione exterminatus; diris devotus; Ecclesiæ castris horrendo execrationis carmine expulsus.

EXCŎQUO, is, coxi, coctum, ere, a. Mûrir; machiner. USUS: Excoquere malum alicui.

EXCORS, cordis, omn. gen. Déraisonnable, fou, insensé. SYN. Amens, vecors. ADV. Admodum. USUS: Quæ anus est tam excors? Qui hoc non videt, sentit, excors est. Cf. Amens.

EXCRĔO et EXSCRĔO, as, avi, atum, are, a. Rendre en crachant, cracher. SYN. Vi quadam, ac cum tussi exspuo.

EXCRŬCĬO, as, avi, atum, are, a. Torturer, faire souffrir. SYN. Crucio, conficio, exanimo, interimo. ADV. Mirabiliter. USUS: Non me meæ miseriæ magis excruciant, quam tuæ. Cf. Crucio.

EXCŬBĬÆ, ārum, f. pl. Garde, faction. SYN. Diurnæ nocturnæque vigiliæ. EPITH. Miseræ. USUS: Excubias et custodias capitis mei cognovi, j’ai reconnu avec quelle sollicitude il veillait sur ma vie. Excubias agere.

EXCŬBĬTOR, ōris, m. Sentinelle. USUS: Castra excubitoribus et firmis præsidiis tenebantur.

EXCŬBO, as, bŭi, bĭtum, are, n. Monter la garde, faire sentinelle. SYN. Vigilo, vigilans sum, excubias ago. USUS: Animo hic semper excubandum est, ut nihil improvisum possit accidere. Ego excubo pro salute vestra, nec partem ullam quietis capio. Cf. Vigilo.

EXCŪDO, is, di, sum, ere, a. Produire (par le travail), exécuter, composer; forger. SYN. Compono, elucubro. USUS: Excudam tibi aliquid commentarii de gloria.

EXCULTUS, a, um, Orné, paré; cultivé. SYN. Ornatus, decoratus, præditus, institutus. USUS: Ingenia disciplinis exculta. Græcorum litteris et inventis, legibus et institutis omnem vitam excultam constitutamque habemus.

EXCURRO, is, curri, cursum, ere, n. Courir hors; faire une sortie; s’étendre. ADV. Longius, pariter, immoderatius. USUS: Excurrere ex Africa. Campus, in quo excurrere virtus et cognosci possit. Oratio producta et excurrens.

EXCURSĬO, ōnis, f. Excursion; invasion. SYN. Decursio, incursio. EPITH. Moderata, nocturna. USUS: Tueri fines suos ab excursionibus hostium, et latrociniis. Nocturnam excursionem facere, populabundi magis, quam justi belli more. Latrocinii modo procursare.

EXCURSOR, ōris, m., Émissaire, espion. SYN. Emissarius.

EXCŪSĀTĬO, ōnis, f. Justification, excuse, prétexte. SYN. Purgatio, satisfactio, causa. )( Accusatio. EPITH. Facilis, justa, justa et idonea, legitima, magna, misera quidem, sed tamen justa, sapiens et probabilis, similis, turpis. PHRAS. 1. Excusationem suam afferre, apporter des excuses. Excusatione justa et idonea uti; probabili excusatione rem defendere; excusationem afferre legitimam. Cf. Excuso. 2. Excusationem accipio, je reçois vos excuses. Probo excusationem tuam; admitto excusationem tuam; honesta oratio est; excusationem suo loco relinquo. Cf. Causa, Causor. USUS: Excusationem quærere, parare. Excusationem audio, non accipio. Excusationem ut parum probabilem refellere, rejicere. Ignosco illi, qui vel pietatis, vel ætatis, vel necessitatis excusationem affert. Pravorum consensio amicitiæ excusatione tegenda non est. Officii prætermissi, vel cessationis culpa imprudentiæ vel negligentiæ excusatione detenditur. Stultitiæ peccatum excusationem non habet.

EXCŪSO, as, avi, atum, are, a. Excuser, justifier; alléguer, donner pour prétexte. SYN. Purgo, excusatione utor, excusationem affero, satisfacio, crimen removeo, culpa libero, a culpa eximo, excusatione rei tego. )( Accuso. PHRAS. 1. Excusat absentiam suam per invaletudinem, il excuse son absence par une indisposition. Excusat valetudinem, quin una veniat; causam in valetudinem confert; morbi excusatione absentiæ crimen depellit; purgat ille se, et firmissimo propugnaculo utitur, quod valetudine retineatur; morbum suæ absentiæ prætendit, prætexit, in morbum noxam suam avertit; titulum morbi suæ desidiæ præfert, prætexit, etsi sexcentas causas colligere possit, morbi excusatione se purgatum cupit; quominus præsto sit, morbum causatur; morbi excusatione absentiæ crimen amoliri, diluere cupit; culpam de se demoliri satagit; absentiæ culpam morbi excusatione defendit; absentiæ suæ excusationem hanc dat, affert, quod morbo esset impeditus. Absentiæ culpam ut levet, absentiæ noxam ut purget, morbi excusatione utitur; absentiam culpæ ut eximat, ut eam a se culpam dimoveat, ut ea se culpa liberet, morbi speciosus titulus præfertur. 2. Res non facile excusari potest, on ne peut facilement justifier cela. Res excusationem non habet facilem; non est facile id expurgatu; atrocitatem facti non facile verbis lenias; purgare factum, facinus id levare, colore quodam diluere, honesta aliqua specie tegere, non tam pronum est, aut expeditum; haud in promptu est, quo rem tantam a culpa eximas; de ea re haud facile satisfacies; in re tam ancipiti non video, quid excusationi tibi esse possit; quo excusationem tuam judici probare modo possis; culpam eam non facile præstabis; novam difficulter elues. 3. Non est, cur te excuses, il n’y a point de quoi vous excuser. Excusatione, satisfactione, expurgatione, purgatione minime opus est. Non opus est, ut excusatione apud me utaris; ut mihi te purges, ut excusationem proponas; expurgationem afferas; satisfactionem pares. Supervacanea est apud me tua excusatio; excusandi officium sine causa suscipis. Causam excusandi nullam habes; minime necessaria est excusatio tua; tuam excusationem non desidero, non requiro, non exigo, non exspecto. USUS: Atticæ ita me excuses, ut omnem culpam in te transferas. Quod te excusat, tuas causas nosco. Excusare tarditatem litterarum. Propinquitatem excusavit, antequam sententiam diceret.

EXCŬTĬO, is, cussi, cussum, ere, a. Secouer, renverser; chasser. SYN. Agito; exploro, examino; depello, rejicio. ADV. Radicitus. USUS: 1. Scrutari et excutere sigillatim omnes. 2. Examino, examiner avec soin, rechercher. Decemviri nostros magistratus excutiant. Non metuo, non excutio te. Explicare et excutere aliquod verbum, scruter. Cf. Discepto. 3. Rejicio, repousser. Excutiamus omnes eorum delicias, et ineptias. 4. Excito, exciter, secouer. Explica et excute intelligentiam tuam, ut videas. 5. Aufero, eripio, abigo depello, chasser, détourner, arracher. Excutiam hanc tibi opinionem, jactationem. Omnem tibi mœrorem ex animo, studia manibus excutiam. Cf. Eripio.

EXĔCRĀTĬO, ōnis, f. Imprécation, malédiction. SYN. Diræ, imprecatio. USUS: Pompeius omni cautione, fœdere, execratione me devinxerat. Exierunt malis ominibus, et execrationibus duo vulturii. Cf. Execror.

EXĔCROR, aris, atus, sum, ari, d. Maudire, charger d’imprécations. SYN. Imprecor, male precor, abominor, detestor. PHRAS. Omnes illum execrati sunt, tous l’ont chargé d’imprécations. Omnes illi pestem optarunt; omnibus precibus detestati sunt, diris omnibus devoverunt; diras, exitium illi imprecati sunt; infaustis vocibus illum prosecuti sunt; infaustas voces in illum jactarunt. Cf. Abominor, Odium. USUS: 1. Omnes te oderunt, tibi pestem optant, execrantur, tibi male precantur. 2. (Execro, execratio, dépouiller du caractère sacré, vulgi sunt), Latine: Exauguro, exauguratio. Exaugurare sacella statuit.

EXĔCŪTĬO, ōnis, f. Poursuite judiciaire, SYN. Persecutio. USUS: Quæritur, an actionem, petitionem ejus rei, et executionem habeat. Cf. Officio.

EXĒDO, edis vel es, edit vel est, ēdi, ēsum, edere vel esse, a. Manger, dévorer; ronger, miner. SYN. Consumo, conficio, corrodo. USUS: Ægrituto lacerat, exedit animum, planeque conficit. Mœrores animum exedunt, conficiuntque curis.

EXĔDRA, æ, f. Salle de réunion, de conversation. SYN. Locus, ubi sedes multæ paratæ. USUS: Offendi eum sedentem in exedra. Tamen illa moveor exedra.

EXEMPLAR, āris, n. Original, exemple, modèle. SYN. Exemplum, imago, species ad imitandum proposita. USUS: Homo exemplar antiquæ religionis. Fabricator magni operis perfectissimum sibi exemplar proponat, in illud intueatur, ne ab illo deficiat; ut illud sequatur, exprimat, curet, si præclarum opus efficere velit. Cf. Exemplum.

EXEMPLUM, i, n. Exemple, type, modèle. SYN. Exemplar, imago, factum, documentum, specimen, clarissimis monumentis testata consignataque antiquitas. EPITH. Acerbum, brevissimum, domesticum, facile ac pervulgatum, generatum, æternum, illustre, insigne, laudabile, præstans, novum, maximum, pessimum, perditum, perniciosum, perspicuum, præclarissimum, rarum, recens, superius, vetus. Aliena, antiqua, gloriosa, grandiora, gravissima, honesta, innumerabilia, majora, maxima, mirabilia, notiora, oratoria, optima, perpauca, perspicua, grandi vitio prædita, plena dignitatis et antiquitatis, plurima, præsentia atque viva, tot, tanta ac tam nova, vetera. PHRAS. 1. Cato exemplum innocentiæ, virtutis, etc., Caton fut un modèle d’innocence, de vertu, etc. Specimen, documentum fuit virtutis; quem sibi omnes documento sumant; imitatione exprimant, in cujus vitam, ut in speculum, omnes intueantur. Cato viri præstantis simulacrum; specimen honestatis; documentum virtutis posteritati. 2. (Exemplum bonum dare, seu ædificare alios, VULG.), donner le bon exemple, édifier. Documentum, in documentum, documento esse aliis; exemplum præbere, relinquere aliis antiquæ virtutis; exempla edere virtutum, in quæ posteritas omnis respiciat; exemplo esse ad virtutem; virtutis exempla non vulgaria prodere; exemplo ad virtutem, prælucere aliis; præclari exempli facem præferre; disciplinæ esse aliis; documenta dare virtutis singularis. Exemplum esse salubre juventuti; exemplo ad virtutem præire cæteris; exempli esse rectissimi; hominem esse, in quo multa adhuc antiquæ pietatis vestigia remanserint. Cf. Ædificatio, Ædifico. 3. Multa exempla exstant inconstantis fortunæ, nous avons bien des preuves de l’inconstance de la fortune. Documenta humanorum casuum proferri multa possunt; nobilia maxime sortis mortalium exempla spectantur plurima; nova identidem, inauditaque rebus humanis aperiuntur exempla; humanorum casuum exemplis abundamus; multi sunt, qui exemplo suo, ac exitio humanum genus doceant fortunæ inconstantiam. 4. Exemplum sumere, prendre un exemple. Exemplum capere, sumere; documentum capere; documento sibi habere; exempla sibi ab aliis petere; imitatione alterius se erudire; inspicere, tanquam in speculum, in mores aliorum; studio sibi habere, ad aliorum exemplum sese componere; mores ex moribus fingere; ante oculos sibi constituere aliquem, ejusque exemplum ad imitandum sibi proponere; imitatione exprimere. 5. Malo exemplo esse, être un mauvais exemple. Ætati maxime lubricæ et incertæ exempla nequitiæ præbere, offensionem præbere; periculosam exempli imitationem reliquis prodere, pessimo exemplo alios corrumpere, perniciem creare exemplo suo; exemplum perniciosum prodere; vitia sua in civitatem infundere; exempto aliis nocere. Cf. Scandalum. 6. Exemplum statuere in improbis, faire un exemple pour effrayer les méchants. In posterum documentum statuere, ne quis, etc.; insigne documentum mortalibus dare vindicis scelerum justitiæ; exemplum edere, prodere, constituere in improbos. USUS: 1. Refertur ad supplicium, et animadversionem, exemple, punition exemplaire. Severitatis, exemplum edere, prodere, statuere. 2. Ad litteras, copie, modèle. Exemplo eodem duas epistolas scribere, dare, écrire deux lettres d’après la même formule, (eadem forma, VULG.). Epistolæ exemplum mittere, envoyer une copie d’une lettre, (VULG. Copiam epistolæ). 3. Sua peculiari significatione. Exemplum rem ornatiorem reddit. Exempla clara et illustria a summis viris petam, ut ego sim liberis meis nobilitatis initium, et virtutis exemplum. Vitiosi principes, quod non solum vitia concipiant ipsi, sed ea etiam infundant in civitatem, plus exemplo, quam peccato nocent. Exemplum capere, expetere ab antiquitate. Exemplum prodere. Exemplo non probabili factum est. Quod exemplo sit, jure sit. Res in exemplum ibit, la chose servira d’exemple. Cf. Imitor.

EXENTĔRO, as, avi, atum, are, a. Ôter les intestins; vider la bourse, dévaliser. USUS: Seni marsupium exenteravit.

EXĒO, is, īvi, vel ii, ĭtum, ire, n. Sortir de, s’en aller de. SYN. Egredior, prodeo, progredior, pedem effero; foras me do, procedo, excedo, emergo, erumpo, emano, mano, evolo, evado, orior, nascor. ADV. Commodius, similiter, tuto. PHRAS. Repente domo exivit, il sortit tout à coup de la maison. Se domo proripuit; pedem limine extulit; domo se ejecit; in publicum processit; e domesticis tenebris emersit; ex latebris erupit; portis egressus est; extra ædes, vel ex ædibus se dedit, movit; duxit, eduxit se foras; foras se proruit; ex ædibus se penetravit. Cf. Prodeo. USUS: Exire legatum in provinciam. Consideratum nihil ex tuo ore exit. Exire urbe, patria, de navi, ex patriciis. Exiit de potestate mentis, il est devenu fou.

EX ĔO, De là, de ce que. SYN. Inde, ideo, idcirco, ea re, quia. USUS: Si quid in me est, ex eo est, quia. Ex eo, quod multa committeret, sæpe in judicium vocabatur.

EXERCĔO, es, cŭi, ĭtum, ere, a. Exercer, pratiquer; travailler. SYN. Colo, excolo, exercitatione utor, versor in aliqua arte, consuetudinem atque exercitationem capio, artem facio. ADV. Acerrime, familiariter, nimium, scienter, vehementer, vehementissime, latine, studiose, studiosissime. PHRAS. 1. Demosthenes se exercendo clarus orator evasit, Démosthène par l’exercice devint un brillant orateur. Meditando, quasi ludicra exercitatione prædiscendo inclaruit; dum industrius est ac diligens in exercitationibus, dum in quotidianis commentationibus multum operæ ponit, ad summam laudem pervenit; exercitatione usuque discendi, consuetudine, agitatione mentis, litterarum tractatione assidua tantus orator evasit. 2. Munus suum egregie exercet, il s’acquitte parfaitement de son emploi. Munus præclare gerit; munere suo magna cum laude fungitur; personam suam, partes suas egregie sustinet; eo in munere pro dignitate elaborat. Cf. Munus, Fungor. USUS: 1. Exercere memoriam, vocem, vires, corpus. Quotidianis se commentationibus exercere. Armis exerceri. In arte se studiose exercere. 2. Affligo, tourmenter. Fortuna variis illum casibus exercet. Me litteræ tuæ, me fatum reipublicæ valde exercent. 3. Affectibus malis tribuitur, poursuivre, persécuter. Iracundiam in victos, inimicitias cum civibus, crudelitatem suam cum aliquo exercere. 4. Ago, facio, factito, tracto, exercer, pratiquer. Exercere jus civile. Vectigalia exercere et exigere. Judicium, quæstionem exercere. Exercere, facere piraticam, argentariam, medicinam.

EXERCĬTĀTĬO, ōnis, f. Action de s’exercer, exercice; usage, pratique. SYN. Usus, tractatio, actio, meditatio, commentatio, consuetudo, industria, agitatio, curriculum, studium. EPITH. Acerbior, bona, campestris, communis, domestica, egregia, elegans, facilis, forensis, honesta, laboriosa, ludicra, magna, major, maxima, multa, non inutilis, parva, magna, perfecta, plurima, popularis, propria, pene puerilis, quotidiana. Accuratæ, crebræ atque magnæ, laboriosæ, maximæ, modicæ, oratoriæ, rhetoricæ, subitæ. USUS: Ingenii, corporis exercitatio. Consuetudo, exercitatio et intelligendi acuit prudentiam, et eloquendi incitat celeritatem. Nec medici, nec imperatores, nec oratores, quamvis artis præcepta perceperint, quidquam sine usu et exercitatione, magna laude dignum consequi possunt. Exercitatione scelerum assuefieri.

EXERCĬTĀTUS, a, um, Exercé à, habile dans. SYN. Versatus, exercitatione præditus. )( Rudis. USUS: Homo in Dialecticis, Arithmeticis, in rebus maximis gerendis probe exercitatus. In maritimis rebus exercitatissimus.

EXERCĬTĬUM, ii, n. Exercice militaire, manœuvre. * PHRAS. 1. Exercitia spiritualia dare, donner les exercices spirituels. Sacris exercitationibus aliquem excolere, perpolire; sacris commentationibus instituere, munire; adversus pravas animi affectiones et vitia piis exercitationibus munire, pias commentationes alicui tradere; sacris commentationibus aliquem exercere. 2. Exercitia spiritualia facere, faire les exercices spirituels. Sacras commentationes obire; a negotiis avocare sese, et ad divinarum rerum commentationem mentem traducere; rerum divinarum commentationi operam dare; sacris commentationibus excoli, perpoliri; in divinarum rerum contemplatione sese exercere, temporis aliquantum ponere.

EXERCĬTŬS, ūs, m. Armée. SYN. Copiæ, manus. EPITH. Amplissimus, certus, clarus, consularis, cunctus, exiguus firmitate, fidelissimus et constantissimus, firmissimus, florentissimus, magnus, imbecillis, incolumis, infirmus, instructus, invictus, magnus et amplus, maximus et fortissimus, melior, novus, vetus, optimus, ornatissimus, parvus, periculosus, pessimus, pulcherrimus, robustus et victor, tiro et collectitius, veteranus, universus. Boni, sed rudes, clari et magni, contrarii, optimi, parati, paratiores et fortiores, permagni, proprii, regii, valentes, veterani. PHRAS. Exercitum parare, mettre sur pied une armée. Scribere, conscribere, colligere, cogere, parare, comparare, conflare, facere, conficere exercitum. Contrahere copias, cogere, comparare; militarem manum facere, cogere, milites facere, scribere, conquirere; ingentes peditum equitumque copias contrahere. 2. Exercitum complere, compléter les cadres d’une armée. Exercitum reficere, recreare, confirmare, supplere, augere, multiplicare; exercitui supplementum scribere; legiones explere; legiones supplementis integrare, reficere. 3. Exercitum habemus egregium, nous avons des troupes superbes. Probe ornatum auxiliis; copias habemus, et genere, et numero et fidelitate præstantissimas; exercitum censemus superbissimo delectu, durissima conquisitione collectum, veteranum, robustum, valentem, victorem; magnam manum pedestrium, et equestrium copiarum. 4. Cæsar exercitum habebat genere potius, quam numero firmum, dans l’armée de César, les soldats étaient plus vaillants que nombreux. Frequentes admodum Cæsaris copiæ non erant, sed fortitudine præstabant. Erat in castris Cæsaris virtus, multitudo non erat; numero exiguus Cæsaris exercitus, firmitate amplissimus erat. Non militum copia, frequentia, numero sed, eorum virtute, robore, fortitudine, animi præstantia, corporis viribus valebat Cæsar. 5. Ingentem quidem habet exercitum, sed temere collectum, à la vérité il a une grande armée, mais elle est composée de mauvais soldats. Peditum equitumque nubes jactat, et consternit maria suis classibus, sed exercitus est tiro; et collectitius; numerosam quidem trahit, sed naufragorum ejectam ac debilitatam manum. Asiam quidem in nos omnem effundit, sed rarus in tanto exercitu miles, pauci quibus arma, quibus belli disciplina, nullus. USUS: 1. Exercitum scribere, enrôler. 2. Exercitum lustrare, recensere, faire la revue. 3. Exercitum ductare, ducere, conduire. 4. Exercitum adducere, amener. 5. Exercitum deducere, abducere, deportare de provincia, faire sortir. 6. Exercitum castris continere, faire camper. 7. Exercitum distribuere in stativa, mettre en quartiers. 8. Exercitum collocare, exponere, instruere, disposer. 9. Exercitum trajicere, faire passer. 10. Exercitum permutare, deponere, dimittere, renvoyer. 11. Exercitum dissipare, dilabi, licencier. 12. Exercitum reficere, recreare, supplere, supplementa exercitui scribere, refaire, reconstituer. Cf. Bellum.

EXHĀLĀTĬO, ōnis, f. Exhalaison. SYN. Vapor, anhelitus terræ, afflatus ex terra, exspiratio, aspiratio. USUS: Cœlum humidum et caliginosum propter exhalationes terræ cujus exspirationibus aer alitur. Vapores, qui a sole ex agris tepefactis, et ex aquis excitantur.

EXHĀLO, as, avi, are, a. Exhaler, rendre (par le souffle). SYN. Spiro, exspiro, emitto. USUS: Crapulam exhalare, cuver son vin. Flores exhalant odorem; afflantur e floribus odores.

EXHAURĬO, is, hausi, haustum, ire, a. Épuiser, enlever. SYN. Aufero, minuo, exinanio, perfero, absumo. )( Repleo. ADV. Facile. PHRAS. Provinciam totam exhausit, il ruina la province. Quidquid potuit, sanguinis detraxit, et nudam, consumptam, enectam successori tradidit provinciam; quantas prædas exsorbuit? quot fana spoliavit, domos exinanivit? quot tributis civium vires attenuavit, opes egessit? Cf. Vasto, Spolio. USUS: 1. Ex Africa quas opes, quas ex ærario exhausit. 2. Minuo, diminuer. Malim meas laudes omnes ad te transferre, quam de tuis minimum exhaurire. 3. Exequor, exécuter. Mandata mea exhaurias. 4. Exinanio, spolio, vider, tarir, épuiser. Dilapidat pecuniam, ærarium exhaurit, minuit vectigalia. Sentinam exhaurire. Civitates omnibus rebus exhaustæ. 5. Profero, sustineo, épuiser (la fortune, les forces, etc.). Labores omnes, ærumnas, sollicitudines, tædia, sumptus tua causa exhausi. 6. Voro, ingurgito, boire. Tantum vini exhausit, ut necesse esset vomere.

EXHĒRĒDO, as, avi, atum, are, a. Déshériter. SYN. Hereditate privo, abdico; submoveo ab hereditate, jure hereditatis privo; hereditate excludo. USUS: Pater filium exheredare cogitabat.

EXHĒRES, ēdis, omn. gen. Déshérité. SYN. Hereditate exclusus, in nullam sortem bonorum natus. USUS: Egit lege in hereditatem paternam testamento exheres filius.

EXHĬBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. Montrer, faire voir, produire. SYN. Profero, ostendo, gero, præbeo. )( Occulto. PHRAS. Semper me tibi exhibui amicissimum, je vous ai toujours montré une grande affection. Omnibus de rebus ita tractavi, ut intelligeres me tibi amicissimum; æquissimum me tibi semper præbui; eum me tibi præstiti, eo in te animo fui, quo solent amicissimi; talem me exhibui tuis in rebus, ut mihi pro intimo esses. Ita me tractavi, ita gessi, nemo ut, quin amicissimus tibi essem, dubitaret. Optime semper ostendi me. Cf. Præsto. USUS: 1. Exhibe, cedo tabulas, produire. 2. Facesso, causer, occasionner. Exhibere molestiam, curam alteri. 3. Gero me, ago, præbeo, montrer, présenter. Auctorem salutis; supplicem se alicui exhibere. Mitem senatorem egit, se gessit, se exhibuit. Affectum patris alicui exhibere. 4. Ostendo, faire voir. Artis specimen exhibere, artes edere.

EXHĬLĂRO, as, avi, atum, are, a. Réjouir, égayer. SYN. Hilaro. PHRAS. Exhilarat me aspectus vester, votre présence me réjouit. Recreat me, reficitque aspectus vester; mira me lætitia, suavitate, voluptate perfundit; in lætitiam me injicit incredibilem; lætitiam objicit mihi nullis verbis exæquandam; lætitia me onerat aspectus vester; ad hilaritatem traducit; lætitia, hilaritate animum complet; liberalissima, et honestissima voluptate cumulat; voluptati mihi est; voluptatem affert. Cf. Gaudium, Lætitia, Recreo.

EXHORRESCO, is, horrŭi, ere, n. Frissonner. SYN. Horrore perfundor. PHRAS. Exhorrui ad hoc spectaculum, ce spectacle me fit frémir d’horreur. Animo perculsus sum; horruit, cohorruit animus ad id spectaculum; pavore concussus sum; sensus mihi erepti sunt, vultus expalluit, lingua obtorpuit, corpus contremuit; subito pavore pectus mihi perculsum est; commotus, exterritus, perterritus, consternatus sum. Cf. Terreo. USUS: Exhorrescere metu.

EXHORTĀTĬO, ōnis, f. Exhortation. USUS: Tua exhortatione impulsus feci.

EXHORTOR, aris, atus sum, ari, d. Exhorter. SYN. Hortor, adhortor, cohortor, auctor sum alicui, incito, impello, inflammo, sollicito, cohortatione utor. USUS: Exhortari aliquem ad virtutis studium. Cf. Hortor, Excito, Moneo.

EXĬGO, is, ēgi, actum, ere, a. Faire payer, réclamer, exiger. SYN. Ad dissolutionem cogo, postulo, flagito, extorqueo, de pecunia appello. ADV. Acerbe, acerbius, amplius, facilius, plane, præclare. USUS: 1. Non urgeo, neque exigo, quæ polliceris. Tributa, vectigalia, pensionem, mercedem, benefacta, nomina acerbius exigere. 2. Profligo, pello, ejicio, pousser dehors, renvoyer. Reges civitate, uxorem toro exigere. 3. Absolvo, perficio, endurer. Opus, ærumnam exigere. 4. Trans adigo, pousser, lancer. Ferrum per medium corpus exegit. 5. Transigo, passer. Ævum, ætatem, annos, dies per desidiam exigere. 6. Dispono, dirigo, placer, disposer. Actiones suas ad normam rationis, columnas ad perpendiculum exigere.

EXĬGŬĒ, Brièvement, faiblement. SYN. Tenuiter, exiliter. USUS: Epistola, oratio exigue scripta. Exigue et exiliter ad calculos revocare amicitiam. Exigue tibi a principe tributum est.

EXĬGŬĬTAS, ātis, f. Petite quantité. SYN. Exilitas. USUS: Exiguitas copiarum recessum magis, quam pugnam suadebat.

EXĬGŪUS, a, um, Petit, court, restreint. SYN. Exilis. )( Ingens. ADV. Valde, sane. USUS: Exiguis finibus provincia. Tenui et exiguo sermone disputare. Exiguo et angusto tempore aliquid absolvere. Tenues opes, facultates exiguæ, nullæ amicorum copiæ. Cf. Parvus, Paucus.

EXĪLIS, e, gen. com. Petit, mince, faible. SYN. Tenuis. )( Plenus, nitidus. ADV. Sane. USUS: Solum exile et macrum. Genus orationis exile, aridum, concisum, minutum. Spinosa et exilis oratio. Cf. Parvus.

EXĪLĬTAS, ātis, f. Ténuité, faiblesse, sécheresse. SYN. Tenuitas, jejunitas. USUS: Qui discernes horum copiam, et ubertatem ab illorum exilitate et penuria?

EXĪLĬTER, Faiblement; avec sécheresse. SYN. Tenuiter, jejune. USUS: Exiliter et jejune disputare.

EXĪLĬUM, ii, n. Bannissement, exil. SYN. Patriæ, vel civitatis privatio, exterminatio, pœna exilii, proscriptio. PHRAS. 1. In exilium mittere, envoyer en exil. In exilium ejicere, projicere, pellere, mittere; in exilium agere; patria extorrem expellere; exilio mulctare; in exilium expellere; exilio afficere; projicere in exilium; amandare aliquem in ultimas terras; aqua et igni alicui interdicere; ex urbe ejicere, exterminare; urbe regnoque expellere, pellere, exigere. Relegare aliquem. 2. In exilium proficisci, partir pour l’exil. Ire, abire, proficisci in exilium; exulatum abire; in exilium deportari, exportari; in ultimas maris terrarumque oras devehi; urbe cedere, excedere. Egredi, migrare; solum vertere, mutare; patriam relinquere exilii causa. Exilium sibi consciscere; exilio se mulctare, in voluntarium exilium secedere, s’exiler volontairement. 3. De exilio redire, revenir de l’exil. De exilio reduci; exilium patria sede mutare; in patriam revocari. 4. Cicero in exilium missus est, Cicéron fut envoyé en exil. Exilii causa solum vertere jussus est. Fluctibus reipublicæ expulsus, in terras alias exportatus exulavit. Extorris patria, expulsus, ejectus, finium interdictione mulctatus est; urbe, domo, penatibus, foro, luce, congressu æqualium prohibitus, relegatus est; damnatus exilio Thessalonicam habitatum concessit. Cf. Exul, Exulo. USUS: 1. In exilium mittere, pellere, ejicere. Exilio mulctare, punir du bannissement. 2. In exilium ire, proficisci, exportari, aller en exil. 3. In exilio esse, être banni. 4. Exilio reduci, être rappelé de l’exil.

EXĬMĬĒ, Supérieurement; beaucoup. SYN. Egregie. USUS: Eximie me dilexit, il a eu pour moi une affection toute particulière. Cf. Valde.

EXĬMĬUS, a, um, Excellent, éminent, distingué. SYN. Egregius, præstans. USUS: 1. Ea, quæ eximia aliis ac præclara videntur, parvi ducere. Pompeii singularis ac eximia virtus. Eximium ingenium. Eximia pulchritudo. 2. Exceptus, exempté, privilégié. Tu unus eximius es? Eximium facient neminem, (nemo exceptus est, neminem excipient), ils n’y aura d’exception pour personne. Cf. Egregius, Summus, Clarus.

EXĬMO, is, ēmi, emptum, ere, a. Tirer de, enlever; délivrer de. SYN. Excludo, excipio, libero, absolvo. PHRAS. 1. Hominem eo onere exemit, il délivra cet homme de ses obligations. Immunitatem homini dedit civilium munerum; vacationem a muneribus dedit; legibus eum solvit; legum vinculis exsolvit; gratiam legis homini fecit; exemptum eo onere fecit; eo onere levavit. 2. Exemptus erat muneribus publicis, il était exempté des charges publiques. Immunis erat muneribus; muneribus vacabat; immunitatem habebat; vacationem habebat, nactus erat munerum publicorum; vacabat a publicaram rerum curatione et administratione; solutus erat ac liber ab iis muneribus. Cf. Immunis, Privilegium. USUS: 1. Exime e rebus humanis amicitiam, urbs nulla stare poterit. 2. Libero, délivrer de, soustraire à. Aliquem e vinculis, e culpa, miseria, servitute eximere. Nomen alicujus de tabulis, ex reis, ex ærariis eximere. Curas alicui, suspicionem, opinionem, scrupulum, lassitudinem eximere. Rem miraculo exemit, il enleva à cette chose son caractère prodigieux. 3. Consumo, produco, protraho, faire perdre. Diem, horam, tempus dicendo exemit, ne ad negotii caput perveniri posset. Cf. Libero.

EXIN, De là; des lors, ensuite. SYN. Exinde.

EXĬNĀNĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Épuiser, détruire. SYN. Exhaurio. )( Impleo, repleo. USUS: Agros, domos vastare et exinanire. Cf. Exhaurio, Nihilum.

EXINDE, De là, ensuite, alors. Exin, deinde.

EXISTĬMĀTĬO, ōnis, f. Opinion, jugement; estime, considération. SYN. Auctoritas, fama, honestas, opinio, commendatio. EPITH. Bona, mala, cara, communis, facilior, gravis, honesta, incertissima, integra, magna, optima, perpetua, popularis, præclara, sanctissima, summa, tacita, turpis. USUS: 1. Existimationem colligere, recueillir la considération. Bonis artibus in magnam existimationem venire, acquérir l’estime. In existimatione esse, être estimé. Mei labores ad hominum existimationem dimanant, obtenir le renom. Existimationi consulere, et dignitati servire, veiller à la réputation de qqn. Omnium existimationi satisfacere, donner satisfaction à l’attente générale. Agitur existimatio ingenii, il y va de ma réputation d’homme d’esprit. In discrimen existimationis venire, être en danger de perdre sa réputation. 2. Alterius existimationem oppugnare, imminuere; venire, facere contra existimationem alterius, attaquer, ternir, flétrir, déchirer la réputation de qqn. Existimationem omnem amittere, perdere, perdre sa réputation. 3. Existimationem reconciliare, recouvrer l’estime. Existimationem conservare, conserver sa réputation. Suam existimationem alteri committere, confier à qqn le soin de sa réputation. Existimationi hominum se venditare, rechercher l’estime des hommes. Cf. Fama, Opinio, Honor.

EXISTĬMĀTOR, ōris, m. Connaisseur, appréciateur, juge. SYN. Judex, arbiter, opinator. EPITH. Acerrimus, doctus et intelligens. USUS: Existimator alicujus artificii; acerrimus, non stultus existimator.

EXISTĬMO, as, avi, atum, are, a. Juger, apprécier. SYN. Puto, reputo, sentio, æstimo, opinor, duco, judico, persuasum est animo. ADV. Bene, contra, falso, longe aliter, longe secus, male, melius, minus, optime, pejus, prorsus, recte, secus, valde, vere, usque eo, invidiose, privatim, vulgo, publice. PHRAS. Existimo potius errorem, quam culpam fuisse, je pense que ce fut plutôt une erreur qu’une faute. Magis adducor, ut errorem credam, quam culpam fuisse; in opinionem venio; in eam opinionem adducor; in opinione ea sum, id factum errori magis, quam culpæ tribuendum. Cf. Opinio, Judico, Puto. USUS: Rem male, de aliquo minus bene existimare, avoir mauvaise opinion de qqn. Quid ex istis malim, non facile existimare possum. Alios suis moribus existimare. Ex eventu de consilio existimare. In existimando prudens.

EXĬTĬĀBĬLIS, e, gen. com. Funeste, pernicieux. USUS: Bellum exitiabile. Cf. Noxius.

EXĬTĬĀLIS, e, gen. com. Funeste, fatal. SYN. Mortifer, calamitosus. USUS: Exitus exitiales.

EXĬTĬŌSUS, a, um, Funeste, pernicieux. SYN. Perniciosus. USUS: Exitiosum consilium.

EXĬTĬUM, ii, n. Ruine, perte. SYN. Pernicies. EPITH. Crudelissimum, publicum, commune, summum, luctuosissimum. PHRAS. Ille multis exitio fuit, cet homme causa la ruine d’un grand nombre de citoyens. Multos in casum traxit; ejus ruina multi concidere; multorum ille salutem afflixit, perdidit; multos ejus ruina involvit, oppressit; in hanc omnium deterrimam miserrimamque conditionem adduxit; multis exitium peperit; perniciem attulit; calamitatem ac pestem importavit. Cf. Ruina, Affligo, Destruo. USUS: Qui de huius urbis exitio, de nostro interitu, de reipublicæ pernicie cogitant. Exitium alicui comparare, dare; exitio esse.

EXĬTŬS, ūs, m. Terme, résultat, effet. SYN. Eventus, casus, finis, terminus. )( Initium. EPITH. Calamitosus, difficilis, dignus vita ac factis, dubius rerum, facilis, felix, perniciosus judici, fortunatus, gloriosus, incertus, iracundus, lautus, maritimus, molestus, notabilis, optabilis, perspicuus, prudens, similis, simillimus principio. Adversi, secundi, boni, contrarii, difficiles, diversi, exitiales, extremi, exitiosi. Fatales, gravissimi, improvisi, incerti, innumerabiles, maritimi, meliores, mirabiles, plurimi, prosperi, recentes, similes, spissi et producti, tristes, necessarii, utiles. USUS: 1. Contigit rebus nostris exitus, quem optabamus; bonum exitum et felicem habuit hæc æstas. Fugam quærebamus, quæ tamen exitum non habebat. Belli exitus semper incerti. Consulatus tuus in exitu est. Exitum exspectare debemus. 2. Finis, fin. Vitam turpem honesto exitu conclusit. Quæ pollicitus es, exitu præsta. Cf. Eventus, Finis.

EXLEX, lēgis, omn. gen. Qui n’est pas soumis à la loi. SYN. Qui lege aliqua non tenetur. USUS: Non quod Syllam exlegem putarent. Cf. Dissolutus.

EXŎLESCO, is, ēvi, ētum, ere, n. Se dénaturer en vieillissant, dépérir. SYN. Quasi inveterasco. USUS: Ætas tua jam exolevit.

EXŎNĔRO, as, avi, atum, are, a. Décharger. SYN. Allevo, onus detraho. USUS: Exonerare aliquem. Cf. Levo.

EXOPTO, as, avi, atum, are, a. Désirer vivement. SYN. Opto. USUS: Ut ea res tibi laudi sit, exopto. Cf. Opto.

EXŌRĀBĬLIS, e, gen. com. Qui se laisse fléchir. SYN. Placabilis. )( Inexorabilis. USUS: Exorabilis iracundia.

Exorcismus, i, m. Exorcisme. PHRAS. Dæmones exorcismis e corporibus pellere, chasser les démons du corps. Malos dæmones ex corporibus exturbare, exigere, profligare; correptos, vexatos a malo dæmone liberare; ex obsessis corporibus malum genium depellere; sacris carminibus malos genios ex miserorum corporibus ejicere, fugare. Cf. Diabolus.

EXORDĬOR, iris, orsus sum, iri, d. Commencer. SYN. Ordior, exordium capio, principium capio, duco. )( Perficio. ADV. Bene causam, gloriose, potissimum. USUS: Ab alio principio exorsus sum dicere. Exordiri a re ipsa. Pertexe, quod exorsus es. Initium, Inchoo.

EXORDĬUM, ii, n. Commencement; exorde. SYN. Principium, exorsus, proœmium, dicendi initium, vestibulum et aditus ad causam. EPITH. Commune, commutabile, difficillimum, exile, nugatorium, vulgare, facillimum, separatum, longum, translatum, vehemens, pugnans. PHRAS. Exordium longius petam, je reprendrai la chose de plus haut. Altius repetam rationem consiliorum meorum; longinqua repetam, ut apertius exponam consilia mea; longe repetam mei sermonis initium, quo pateant illustrius consilia mea. Longinquum exordium capiet hic sermo, quem de meis consiliis habiturus sum. USUS: Difficillimum est in omni conquisitione exordium. Exordium ab aliqua re capere, ducere. Longum et alte petitum proœmium.

EXŎRĬOR, eris, ortus sum, oriri, d. Naître, se lever, éclater. SYN. Orior, exsisto, erumpo. )( Occido. ADV. Longius, paulum, repente, plane, perraro. USUS: 1. Ante exstinctum sidus, quam plane exortum, natumque esset. Repente exorta est Catilinæ nefaria libido. 2. Sumo animum, recreor, levo, se relever. Ego nunc paulo exorior e litteris Roma allatis. Qua gloria commotus Epicurus exoritur.

EXORNĀTĬO, ōnis, f. Ornement; amplification. SYN. Ornamentum, ornatus, conformatio, lepor, concinnitas, festivitas. EPITH. Egregia. USUS: Sine exornatione aliquid simpliciter exponere.

EXORNĀTOR, ōris, m. Qui orne, qui embellit (les faits). USUS: Cæteri non exornatores, sed tantummodo narratores fuere.

EXORNO, as, avi, atum, are, a. Orner, embellir. SYN. Expolio, illumino, illustro. )( Deformo. ADV. Ample, dilucide, magnifice, plane, privatim, publice. USUS: Exornare orationem. Pythagoras Italiam artibus exornavit. Exornare triclinium magnifice. Aliquem magistratu; urbem munimentis exornare. Cf. Orno.

EXŌRO, as, avi, atum, are, a. Prier avec instance; fléchir par des prières. SYN. Impero. ADV. Semel. USUS: Aiunt Stoici, viri non esse exorari, aut placari. Exoravit me frater, ut huc venirem. Cf. Preces, Deprecor.

EXORSŬS, ūs, m. Exorde. SYN. Exordium.

EXŌSUS, a, um, Qui hait; qui est détesté. Qui odio habet, aut habetur. USUS: Jupiter Trojanos exosus. Omnibus exosum esse. Cf. Odium.

EXŌTĬCUS, a, um, Étranger. SYN. Peregrinus, peregrini moris homo, adventitius. Cf. Peregrinus.

EXPALLESCO, is, ŭi, ere, n. et a. Pâlir; redouter. SYN. Exalbesco, pallore suffundor. USUS: Expalluisse, erubuisse, titubasse. Cf. Pallesco.

EXPĀVESCO, is, pāvi, escere, n. et a. Être épouvanté; redouter. USUS: Ensem expavescit muliebriter. Cf. Metuo, Timor, Paveo.

EXPECTŎRO, as, are, a. Chasser du cœur. SYN. Pectore ejicio, expello. USUS: Pavor mihi omnem ex animo sapientiam expectoravit. Cf. Apertus.

EXPĔDĬO, is, īvi, vel ii, ītum, ire, a. Dégager, délivrer. SYN. Libero, explico, extrico. )( Impedio, induo me in laqueos. ADV. Brevi, breviter, elegantissime, facile, perspicue, plane, vehementer, celeriter. PHRAS. Expediendum tibi sine cunctatione id negotium est, il vous faut terminer promptement cette affaire. Cunctandum non est in eo negotio; producenda, differenda, proferenda, proroganda, protrahenda, longius ducenda res non est; immorandum non est; facienda mora non est; omnis in ea re abjicienda mora est; languor omnis abjiciendus est; sine mora tentanda res est, sine cunctatione, sine ullo temporis intervallo, aggredienda res est; immorari, cunctari, lente agere, indormire huic negotio non oportet. USUS: 1. Se omni molestia, occupatione, cura, suspicione expedire. Animum metu, mœrore expedire, délivrer. 2. Absolvo, finir, terminer. Negotia, rei institutæ exitum expedire. Nodum implicatum expedire. 3. Promptum facio, impedimenta abjicio, démêler, débrouiller, expliquer. Peto a te, ut eam expedias. Me aliud ex alio impedit, sed si me expediero, etc. Expedire se et evolvere negotiis. Cf. Explico.

EXPĔDIT, imp. Il est avantageux, utile. SYN. Utile est, conducit. USUS: Cæsaris id consilium ad diuturnitatem dominationis non expedit. Dubitat, quid sibi expediat. Cf. Emolumentum, Commodum, Utilis.

EXPĔDĪTĒ, Facilement, aisément; vite. SYN. Plane, prompte. USUS: Expedite explicat quæstionem.

EXPĔDĪTĬO, ōnis, f. Développement, exposé. SYN. Absolutio. USUS: 1. Habes hic breviter comprehensam multarum rerum expeditionem. 2. Préparatifs de guerre, expédition. Educere exercitum in expeditionem.

EXPĔDĪTUS, a, um, Tout prêt. SYN. Promptus, paratus, facilis, nulla re implicatus. USUS: Aditus ad cœlum bonis expeditissimus est. Expedito et prompto homine nobis opus est. A natura satis aptus et expeditus ad dicendum. Credebat ille viam sibi expeditiorem ad honorem. Expedita oratio. Clodius obviam fit expeditus in equo. Provinciam quam expeditissimam tradere, laisser une province dans le meilleur état possible. Cf. Paratus, Promptus.

EXPĒLLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. Pousser hors de, chasser. SYN. Ejicio, exigo, detrudo, exturbo, amoveo, submoveo, loco moveo. PHRAS. Parentem nefarium cum liberis improbis expulit, il chassa ce père criminel avec sa race coupable. Parentem nefarium cum scelerata stirpe omni executus est; evomuit pestilentem eam familiam e foro; sceleratam eam stirpem foro submovit; foro exesse jussit. Cf. Pello. USUS: Ejici, exterminari, expelli ab urbe, prædiis.

EXPENDO, is, pendi, pensum, ere, a. Peser, examiner, considérer. SYN. Perpendo, exquiro, examino. ADV. Diligenter. PHRAS. Expendendum est sedulo, il faut examiner avec soin. Versanda res in animis; sermonibus agitanda; ad calculos vocanda, reducenda; cum animo, in corde agitanda est; calculus ponendus; subducendi sunt calculi; ejus rei consilia animo probe circumspicienda sunt; pensanda sunt ista, ac mente agitanda crebrius; res est animo volvenda, volutanda diligenter; res ejusmodi est, in qua animus se ad omnes cogitationes verset; quam animus secreta æstimatione penset. Cf. Examino, Cogito. USUS: 1. Omnia diligenter expendere, seligere, æstimare. 2. Do, pendo. Pœnas alicui expendere, être puni par quelqu’un. 3. Pondero, metior, peser avec soin. Aurum expendere.

EXPĒNSUS, a, um, Compté, prêté, déboursé. SYN. Datus. )( Acceptus. USUS: Expensum ferre; scribere, se alicui pecuniam dedisse, porter une somme comptée, payée ou avancée à qqn. Quis tibi mille nummum ferret expensum? Cur iis, quibus credebas, expensum non ferebas?

EXPERGĒFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Éveiller. SYN. Somno excito. USUS: Hic Italiam tumultus terrore subito expergefecit. Cf. Excito, Evigilo.

EXPERGISCOR, eris, perrectus sum, gisci, d. S’éveiller. SYN. A somno, de somno excitor, somno solvor. )( Dormio. PHRAS. Ad gallorum cantum expergisceris, vous vous éveillez au chant du coq. Gallorum cantus te suscitat; tibi soporem discutit; somno te excire solet; somno te solvit. Cf. Evigilo.

EXPĔRĬENS, entis, omn. gen. Actif, entreprenant. SYN. Expertus. USUS: Homo navus, experientissimus, ac diligentissimus.

EXPĔRĬENTĬA, æ, f. Essai, tentative, expérience. SYN. Periclitatio, usus, exemplum. PHRAS. (Est homo magnæ experientiæ, VULG.), c’est un homme d’une grande expérience. Vir quem longa vita ususque rerum maximarum plurimum docuit; quem usus in plurimis rebus erudivit; magna prudentia, magno usu est atque experientia præditus; quem usus reapse experiendo docuit; multum imbutus usu; ætate et usu doctus. Non promptus ingenio tantum, sed usu etiam exercitatus; magnæ solertiæ et usus; in rebus admodum versatus et experiens; magnum habens usum in rebus; longo usu edoctus; qui multa usu ac tractatione cognovit; magno rerum usu in rebus agendis exercitatus. Cf. Disco. USUS: Experientia patrimonii amplificandi. Cf. Usus, Peritus, Discipulus.

EXPĔRĬMENTUM, i, n. Preuve. SYN. Argumentum. USUS: Sed hoc experimentum est maximum, quod etc. Cf. Experior.

EXPĒRĬOR, iris, pertus sum, iri, d. Essayer; éprouver. SYN. Periclitor, periculum facio, usu tractando cognosco, tento. ADV. Maxime, paulisper. PHRAS. Omnia experiar, je tenterai tout. Omnes vias persequar, quibus putabo ad id, quod volo, perveniri posse. Usu, tractando cognoscam; gustabo omnia; nihil non tentabo; nihil inexpertum et intentatum relinquam. Periclitabor omnia; periculum faciam; experimentum capiam rerum omnium, quibus optata consequi possim; ultima experiar; nullum non movebo lapidem. Cf. Tento. USUS: Experiri noli, quod assequi te posse diffidas. Vim veneni in cane experiri. Par est eum multa experiri, qui res magnas animo volvit. Ultima experiri malo, quam, etc. Cf. Experientia.

EXPERS, ertis, omn. gen. Privé, dépourvu. SYN. Non particeps, vacuus, immunis. )( Particeps. USUS: Consilii, ingenii, eruditionis expers. Nulla pars vitæ summæ turpitudinis expers.

EXPERTUS, a, um, Qui a essayé; passive: éprouvé, reconnu. SYN. Qui habet usum multarum rerum, multarum rerum peritus, experiens. )( Rudis. USUS: Hoc experti scimus. Nec hoc conjectura, sed expertus dico. In aliqua re expertus; virtus præsens, experta perspectaque.

EXPĔTO, is, ii vel īvi, ītum, ere, a. Désirer vivement. SYN. Opto, cupio, peto, adscisco. )( Vito. USUS: Expetere pœnas ab aliquo, punir, tirer vengeance de qqn. Vitam alicujus expetere, appetere. Probat Epicurus, voluptatem natura expeti. Cf. Peto, Cupio, Desidero.

EXPĬĀBĬLIS, e, gen. com. Que l’on peut expier.

EXPĬĀTĬO, ōnis, f. Expiation. SYN. Procuratio. USUS: Diis violatis expiatio debetur. Scelerum et impietatis quæ tandem erit expiatio?

EXPĪLĀTĬO, ōnis, f. Pillage. Direptio. EPITH. Tanta. USUS: Expilationes et direptiones sociorum. Cf. Furtum.

EXPĪLO, as, avi, atum, are, a. Voler, dépouiller. SYN. Diripio, exinanio, exhaurio; ago feroque res. USUS: Expilare socios, diripere provincias. Cf. Fur.

EXPINGO, is, pinxi, pictum, ere, a. Peindre. SYN. Pingo. USUS: Motus hominum et ferarum expingere. Cf. Describo.

EXPĬO, as, avi, atum, are, a. Expier, réparer. SYN. Procuro. PHRAS. Sua scelera expiare, expier ses crimes. Debitam DEO expiationem facere; placamina cœlestis iræ, et piacula conquirere; ipsum se cruciatibus offerre, piaculaque dare; abolere superioris vitæ maculas; piaculo diluere contractas in vita sordes. Cf. Pœnitentia. USUS: Expiare religiones; forum a vestigiis sceleris. Hoc scelus expiari, nisi supplicio tuo, nequit. Tua scelera Dii in nobis expiarunt. Expiare DEUM, seu placare, apaiser la colère de DIEU.

EXPISCOR, aris, atus sum, ari, d. Chercher à tirer (un secret). SYN. Indago, inquiro. USUS: Omnia ab illo expiscatus sum.

EXPLĀNĀTĒ, D’une manière claire, intelligible. USUS: Definire aliquid explanatius et uberius.

EXPLĀNĀTĬO, ōnis, f. Explication. SYN. Explicatio, enodatio, interpretatio. EPITH. Illustris. USUS: Dii nobis objiciunt, quorum neque scientiam, neque explanationem habemus. Explanatio, quæ reddit apertam, planamque orationem. Ad obscura et ambigua explanatio adhibetur.

EXPLĀNĀTOR, ōris, m. Interprète, commentateur. SYN. Interpres, explicator. USUS: Grammatici Poetarum explanatores.

EXPLĀNO, as, avi, atum, are, a. Expliquer. SYN. Interpretor, interpretationem vel explanationem facio; interpretatione explico, illustro aut expono, planum et perspicuum facio, explico, aperio, patefacio. USUS: Diligentius, apertius aliquid explanare. Cf. Explico.

EXPLĔO, es, ēvi, ētum, ere, a. Remplir. SYN. Impleo, compleo, saturo, satio, absolvo. )( Exhaurio, Exinanio. ADV. Aptius, nihilo, cumulate, insaturabiliter. USUS: Avaritiam suam pecunia, libidinem voluptatibus explere. Inimicitias, odium, diuturnam sitim satiare et explere. Mortalitatem, supremum diem explere. Legiones supplementis explere. Sic explevit, quod utrique defuit. Res perfecta expletaque omnibus numeris suis et partibus. Vita virtutibus expleta.

EXPLĬCĀBĬLIS, e, gen. com. Explicable. USUS: Difficilis res est, et vix explicabilis.

EXPLĬCĀTĒ, Clairement, distinctement. SYN. Enodate, explanate. )( Implicite, abscondite. USUS: Explicate et distincte dicere.

EXPLĬCĀTĬO, ōnis, f. Explication. EPITH. Brevis quædam et circumscripta, facilis, facilior, illustris perpolitaque, mira, suspiciosa. USUS: Explicatio illustris ac perpolita. Explicatio fabularum. Cf. Explico.

EXPLĬCĀTOR, ōris, m. Qui explique. EPITH. Gravior, commodior. USUS: Prudens, severus, gravis explicator.

EXPLĬCĀTRIX, īcis, f. Celle qui explique. USUS: Oratoria, explicatrix perpetuæ orationis.

EXPLĬCĀTUS, ta, tum, Expliqué, éclairci, clair. SYN. Apertus, definitus. USUS: Veterum rerum non satis explicata recordatio. Litteræ tuæ, quibus nihil explicatius, illustrius. Explicata salutis ratio.

EXPLĬCĀTUS, ūs, m. Explication. USUS: Natura Deorum obscura est, et difficiles explicatus habet.

EXPLĬCO, as, avi, atum, are, a. Expliquer, éclaircir, débrouiller. SYN. Expono, explano, in medio pono, enodo, evolvo, aperio, extrico, interpretor, verbis rem complector, exitum reperio. ADV. Accurate, accuratius, acute, apertissime, brevi, breviter, commodius, copiose, diligenter, diligentissime, dilucide, eleganter, enodatius, expedite, facete, facile, facilius, graviter, uberius, plane, planius, planissime, præclare, ridicule, similiter, sigillatim, subtilius, valde, varie, vere, facile, omnino, prope, sane, non satis. PHRAS. 1. Ille locus difficulter explicatur, l’interprétation de ce passage est difficile. Difficilis explicationis locus est; res est obscura, et difficiles explicatus habet; locus est inenodabilis, vix explicabilis; verba desunt, quibus loci hujus explicatam notionem exsequar, evolvam, vix satis enucleate, aperte, ac plane exponi, exprimi potest, explanatione opus est subtili. Loci hujus non est satis explicata ratio. Cf. Obscurus. 2. Nondum me explicare et expedire ex his negotiis potui, je n’ai pas encore pu me débarrasser de ces affaires. Nondum mihi explicata et expedita est ejus negotii ratio; nondum evolvere me iis ex negotiis potui; nondum explicare id negotium. Hæret adhuc, pendet negotii imperfecti moles; affectum, non confectum id negotium est. Cf. Eximo. USUS: 1. Explicare se dicendo; mentem suam et cogitationem litteris. Factum, sententiam suam explicare. 2. Absolvo, libero, expedio, dégager, délivrer. Urbem hostibus cinctam explicavit. Negotia, quæso, mea explica. Explica te, ut ad nos quamprimum venias. Se laqueis, insidiis, periculis explicare. Provinciam alicui explicatam tradere. 3. Excutio, enarro, raconter, exposer. Vitam alterius totam explicare, et sub conspectum ponere. 4. Produco, déployer, dérouler. Ædificium ad aliquem locum usque explicare. Aciem, ordines explicare.

EXPLŌDO, is, plōsi, plōsum, ere, a. Pousser hors; mal accueillir. SYN. Ejicio, exsibilo. ADV. Jam pridem. PHRAS. Explodunt hominem merito clamoribus ac manuum collisione, c’est à bon droit que l’on rejette cet homme par des cris et des battements de mains. Convitiis, sibilis, strepitu, fremitu consectantur; sibilis excipiunt, conscindunt; haud intactus a sibilo abibat; explodebatur non modo sibilis, sed etiam convitio; refrigeratus sibilis, convitiis exanimatus, communi explosione ejectus, expulsus, extrusus, exturbatus est. USUS: Crates comœdus non modo sibilis, sed etiam convitio e scena explodebatur. Tam explosam et ejectam sententiam sequeris.

EXPLŌRĀTĒ, En toute sûreté. SYN. Certe, plane. USUS: Explorate percepta res est et cognita. Explorate navigare.

EXPLŌRĀTOR, ōris, m. Éclaireur. USUS: Misit exploratores, qui observarent.

EXPLŌRĀTUS, a, um, Examiné, reconnu. SYN. Certus, explicatus. )( Dubius. USUS: Exploratum, perspectum, cognitum habere aliquid. Cui exploratum est, se ad vesperum victurum? Explorata nobis est victoria. Magna spe, et prope explorata. Cum mihi erit exploratum, scribam. Exploratus illi, et velut domi conditus videbatur consulatus.

EXPLŌRO, as, avi, atum, are, a. Observer, examiner. SYN. Indago, exquiro, observo, omni cura investigo. ADV. Diligenter, maxime, plane. USUS: Explora rem totam. Africam exploravit. Cf. Observo, Indago.

EXPLŌSĬO, ōnis, f. Action de huer. USUS: Ludorum explosiones.

EXPŎLĬO, is, īvi vel ii, ītum, ire, a. Polir, perfectionner; embellir. SYN. Excolo, exorno, perpolio. USUS: Doctrinis omnibus vir expolitus. Nihil omni ex parte perfectum natura expolivit. Expolire partitiones, carmen, et castigare.

EXPŎLĪTĬO, ōnis, f. Ornement. SYN. Exornatio, explicatio. EPITH. Artificiosa alicujus inventi, urbana. USUS: Argumentatio, et inventi artificiosa expolitio. Numerorum expolitio.

EXPŌNO, is, pŏssi, pŏsĭtum, ere, a. Exposer; expliquer. SYN. Edissero, exprimo. ADV. Absolute, aperte, breviter, apte, brevissime, diligenter, diligentissime, dilucide, humanissime, indiligenter, memoriter, ornate, perbreviter, planius, planissime, probabiliter, prudenter, simpliciter, summatim, vere. PHRAS. Omnibus periculis se exposuit, il s’est exposé à tous les dangers. Ad omnes casus subitorum periculorum objecit; invidiæ malevolorum se dedidit; pro republica se in plurimas dimicationes, ac profligatorum hominum quotidianos impetus objecit; vitam suam hostium telis objecit; periculis se omnibus opposuit, exposuit; nudus ac expositus ad omnes ictus stetit; caput imperterritus discrimini obtulit; in omnem casum se demisit; in omne discrimen se obtulit. Cf. Periculum, Fortis. USUS: 1. Rem ut gesta est, exponam. Artem Rhetoricam exponere. Eam sententiam Cato in suis originibus exponit. 2. Narro, faire connaître, raconter. Summam cognitionum suarum, mandata alicujus alteri exponere. Quod ut planius exponam, paulo altius repetam. Reddere et exponere rationem facti. 3. Propono, exhibeo, palam pono, in conspectu pono, mettre en vue, exposer, étaler. Frumentum, merces, vasa Samia exponere, in conspectu ponere, numerare, vendere. Copias in terram exponere. Infantem exponere, exposer. Cf. Explico, Exprimo.

EXPORRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. Étendre. SYN. Extendo. USUS: Munitiones exporrigere, extendere. Frontem exporrigere, dérider le front.

EXPORTĀTĬO, ōnis, f. Exportation. )( Invectio. USUS: Earum rerum, quibus abundamus, exportatio, et quibus egemus, invectio.

EXPORTO, as, avi, atum, are, a. Exporter. )( Inveho. USUS: Frumentum in fame exportare ausus est.

EXPOSCO, is, pŏposci, ere, a. Demander instamment. SYN. Posco, flagito. Cf. Peto.

EXPŎSĬTĬO, ōnis, f. Exposé du sujet. USUS: Perspicua et dilucida expositio sententiæ.

EXPŎSĬTUS, a, um, Exposé, raconté, SYN. Explicatus, declaratus. USUS: 1. Capita multa exposita, nec explicata. 2. Obnoxius, objectus, exposé, en butte à. Domus patens, et adeo cupiditatibus exposita.

EXPOSTŬLĀTĬO, ōnis, f. Réclamation, grief. SYN. Criminatio, quædam accusatio. )( Purgatio. USUS: Flagitatur bonorum expostulatione. Cum esset expostulatio facta. Cf. Accusatio.

EXPOSTŬLO, as, avi, atum, are, a. Demander; se plaindre. SYN. Expostulationem facio, queror, exposco. ADV. Iracundius, vehementius. USUS: De injuriis expostulare iracunde et vehementer. Expostulare cum aliquo injuriam. Auxilium expostulare. Cf. Queror.

EXPRESSĒ, Clairement. SYN. Plane, aperte, diserte, dilucide, sine circuitione. USUS: Expresse conscripta ponere licebat exempla.

EXPRESSUS, a, um, Exprimé clairement. SYN. Firmus, confirmatus, apertus. USUS: Expressa sceleris vestigia exstant. Expressa signa virtutis. Imago nostræ vitæ in alienis moribus expressa. Bellum Mithridaticum totum ab Archia expressum est.

EXPRĪMO, is, pressi, pressum, ere, a. Exprimer, exposer. SYN. Expono, eloquor, oratione complector, declaro, imitor, effingo. )( Obscuro. ADV. Amplius, breviter, diligenter, late, necessario, subtiliter, planius, præclare, putidius, facilius. PHRAS. Exprimere non possum quæ sentio, je ne puis exprimer ce que je ressens. Mentis cogitata, animi sensa, sensus animi explicare; sermone depromere; oratione concipere, exsequi, efferre non possum. Exprimendis animi sensibus omnis impar est oratio; oratio non sufficit; verba desunt; non suppetunt; evolvere mentis cogitata non satis possum. Oratione mentem assequi, æquare, exprimere nequeo. Verbo satis digno, ut velim maxime, appellari ea res non potest. USUS: 1. Exprimere similitudinem, mores, vultum alicujus dictione. Aliquem imitando effingere et exprimere. Expressa et polita effigies. Expressum et illustre exemplum. Sonus nec expressus, nec oppressus. 2. Aufero, extorqueo, cum labore obtineo, arracher, obtenir par force. Nummulos aliquot, vide, ut ab illis exprimas. Risum alicui, vel gemitum exprimere. Vitam exprimere tormentis. Cf. Extorqueo, Aufero.

EXPRŎBRĀTĬO, ōnis, f. Reproche, blâme. USUS: Hæc commemoratio quasi exprobratio est immemoris beneficii.

EXPRŎBRO, as, avi, atum, are, a. Reprocher. SYN. Objicio, probro; vitio, culpæ do, verto. PHRAS. Nihil tibi unquam exprobraxi, je ne vous ai jamais rien reproché. Nullum tibi probrum objectavi, objeci; non in calamitate insultavi, nec adversam fortunam objeci. Nullum tibi probrum intuli, impegi, inussi. Nunquam vecordiam tuam culpavi; vitio et culpæ dedi. Nullum in te exprobrationis telum ejeci; nihil in te criminis congessi. Non vecordiam probris increpui. Nihil in te criminis, nec mea in te merita commemoravi; nullum in te probrum jeci. Cf. Objicio, Culpa. USUS: Exprobrare languorem alicui. Odiosum hominum genus officia exprobrantium.

EXPRŌMO, is, prompsi, promptum, ere, a. Montrer, manifester. SYN. Profero, expono. )( Occulto. ADV. Audacius. USUS: Odium, crudelitatem suam expromere. Leges, sententiam suam expromere. Causa hæc est, in qua omnis vis eloquentiæ possit expromi. Cf. Profero.

EXPUGNĀTOR, ōris, m. Celui qui a pris d’assaut. USUS: Urbis expugnator. Pudicitiæ expugnator.

EXPUGNĀTĬO, ōnis, f. Prise d’assaut. EPITH. Luctuosa fani alicujus et acerba, clara apud omnes, hostilis. USUS: Nocturnæ expugnationes.

EXPUGNO, as, avi, atum, are, a. Prendre de vive force. SYN. Vi capio. USUS: Sperabat, se ejus adolescentiam et fortunas expugnare posse. Sapientis animus nunquam vincitur, aut expugnatur. Cf. Urbem capio.

EXPULSĬO, ōnis, f. Expulsion. USUS: Expulsiones vicinorum.

EXPULSOR, ōris, m. Celui qui chasse. USUS: Iste bonorum possessor, expulsor, direptor.

EXPULTRIX, īcis, f. Celle qui chasse. USUS: Philosophia expultrix scelerum.

EXPUNGO, is, xi, ctum, ere, a. Effacer. USUS: Expungere nomen debitoris, payer une dette. Cf. Debitum.

EXPURGO, as, avi, atum, are, a. Disculper, justifier. SYN. Expio, quasi purgo. USUS: Expurgare suspicionem, dimovere crimen. Cf. Purgo, Excuso, Causor.

EXPŬTO, as, are, a. Peser, examiner. SYN. Excogito, reputo. USUS: Quid illi in mentem venerit, exputare non possum. Cf. Puto.

EXQUĪRO, is, quīsīvi, quisītum, ere, a. Chercher avec soin. SYN. Quæro, inquiro, requiro, perquiro, investigo, perscrutor. ADV. Accuratius, diligenter, diligentissime, magnopere, quam diligentissime, studiose, undique. USUS: Omissis auctoritatibus, in ipsa re et ratione exquirere veritatem. Exquirere de aliquo causam facti. Cf. Inquiro.

EXQUĪSĪTĒ, Avec grand soin. SYN. Accurate, diligenter. USUS: Accurate et exquisite aliquid facere. Rationes exquisitius colligere.

EXQUĪSĪTUS, a, um, Choisi, recherché, distingué. SYN. Accuratus, lectus, excellens. USUS: Tua exquisita et singularis doctrina. Verba exquisita. Dicendi genus exquisitum. Nihil apud hunc lautum, nihil elegans, nihil exquisitum. Reconditæ et exquisitæ sententiæ. Munditia odiosa et exquisita nimis. Exquisita supplicia. Cf. Diligens, Accuratus.

EXSANGUIS, e, gen. com. Pâle; faible. SYN. Pallidus, decolor. USUS: Aliquis supremo spiritu exsanguis, enervatus, confectus. Aridum et exsangue genus dicendi.

EXSĂTĬO, as, avi, atum, are, a. Rassasier, assouvir. SYN. Satio, exsaturo. USUS: Ne morte quidem Scipionis exsatiantur. Cf. Satio.

EXSĂTŬRO, as, avi, atum, are, a. Rassasier, assouvir. SYN. Exsatio. USUS: Pascere oculos, exsaturare animum cruciatu alicujus. Cf. Satio.

EXSCENDO, is, ere, n. Débarquer. SYN. Exscensionem facio. USUS: Navi in terram exscendo.

EXSCINDO, is, scīdi, scissum, ere, a. Ruiner, anéantir. SYN. Ad internecionem redigo, ad internecionem funditus deleo. USUS: Scipio Numantiam exscidit. Urbs exscindi se potius pateretur, quam, etc. Cf. Everto, Vasto, Destruo.

EXSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, Copier. USUS: Tabulas exscripsit. Cf. Describo.

EXSĔCO, as, cŭi, ctum, are, a. Couper. SYN. Seco, reseco. USUS: Qui exsecant pestem aliquam tamquam strumam civitatis. Medicina vitiosas partes exsecat.

EXSECTĬO, ōnis, f. Amputation. SYN. Excisio. USUS: Exsectio linguæ.

EXSĔQUĬÆ, ārum, f. pl. Funérailles, obsèques. SYN. Funus, pompa, justa, justa funeris, supremi diei celebritas, parentatio. PHRAS. Exsequias facere, faire les funérailles. Funus facere; funeris exsequias celebrare; cohonestare exsequias; exsequias ducere, prosequi; parentare; justa funebria solvere; funus ducere. Cf. Funus. USUS: 1. Funeris exsequias celebrare. 2. Exsequiis privare, priver des derniers honneurs. Exsequiarum honore, laudatione, pompa spoliare, orbare aliquem. 3. Exsequiarum honore carere, être privé des derniers honneurs.

EXSĔQUOR, vel EXĔQUOR, eris, sĕcūtus sum, equi, d. Suivre jusqu’au bout; achever, exécuter. SYN. Sequor, observo, præsto, perficio. ADV. Usque ad extremum. PHRAS. Exsecutus est imperium, il exécuta l’ordre. Defunctus est imperio; injunctum negotium transegit, perfecit, expedivit, effectum reddidit, confecit, absolvit; mandatum exhausit; mandatum nec moræ, nec molestiæ sibi habuit, dum exhauriret. Cf. Perficio, Efficax, Facio, Efficio. USUS: 1. Exsequi officia aut mandata. 2. Imitor, imiter. Cur non factum illius exsecuti sumus? 3. Perficio, achever, exécuter. Quod semel cœpisti, quod ingressus es, exsequere. Fugam exsequi non omnes potuere. 4. Explico, expono, attingo, exposer, développer. Multa sunt præterea, quæ verbis exsequi non possum. Non exsequar peccata juventutis tuæ. 5. Jus suum exsequi, soutenir son droit. 6. Egestatem exsequi, souffrir la pauvreté.

EXSĔRO et EXĔRO, is, rŭi, ertum, ere, a. * Mettre à découvert. SYN. Extraho. USUS: Humeros exerere.

EXSĪBĬLO, as, avi, atum, are, a. Siffler, huer. SYN. Explodo. USUS: Histrio infacetus exploditur, exsibilatur, ejicitur. Cf. Explodo, Irrideo.

EXSICCO, as, avi, atum, are, a. Vider. ADV. Furtim. USUS: Lagenas furtim exsiccare. Exsiccatum genus dicendi.

EXSĬLĬO (exĭlĭo), is, ĭi vel ŭi, ire, n. Sauter hors, bondir, jaillir. SYN. Prosilio, evado, me projicio, me proripio. USUS: Perlectis tuis litteris gaudio exsilii. Exsiliit conscientia sceleris excitatus. Repente exsilit et in publicum se proripit; in forum se projicit.

EXSISTO, is, stĭti, stĭtum, ere, n. S’élever, naître, paraître. SYN. Sum, appareo, prodeo, emergo. ADV. Parumper, repente, subito. USUS: 1. Tua in me summa beneficia exstiterunt. Metuo, ne in filium exsistam crudelior. Ex luxuria exsistit avaritia. E vultu animi magnitudo exsistit, elucet, se montrer, briller. 2. Prodeo, exeo, emergo, sortir de. Utinam ille ab inferis exsistat! E virtutibus beata vita solet exsistere. Anguis repente ex ara exstitit. E silice ignis exsistit. Lignum ex aqua exstitit.

EXSOLVO, is, vi, sŏlūtum, ere, a. Dégager, délivrer. SYN. Solvo, dissolvo, libero, absolvo. ADV. Plane. USUS: Nomina mea exsolvi, expedivi, payer ses dettes. Aliquem religione, religionum nodis, metu, pœna exsolvere. Se suspicione, pudore aliquem liberare et exsolvere; fidem votaque exsolvere, accomplir un vœu, une promesse. Cf. Solvo.

EXSORBĔO, es, ui, ere, a. Boire, s’abreuver. SYN. Haurio, helluor. USUS: Civilem sanguinem exsorbueras. Quæ unquam Charybdis tantos gurgites haurire posset, quantas ille prædas exsorbuit? Multas difficultates exsorbere.

EXSORS, ortis, gen. omn. Exempt, exclu, privé. SYN. Non particeps. USUS: Amicitiæ, culpa exsors.

EXSPECTĀTĬO, ōnis, f. Attente; espérance. SYN. Spes. EPITH. Acerba, adversaria, brevis, cæca, diuturna supplicii, firma, gravis, incredibilis, indigna homine libero, longa, magna, major, maxima, mirabilis, mirifica, non parva, quotidiana, sollicita, summa, suspensa, tacita, ultima, crebra. PHRAS. 1. Vereor, ne, quam tui exspectationem concitasti, hanc sustinere ac tueri non possis, je crains que vous ne répondiez pas aux espérances que vous avez fait concevoir. Vereor, ut studia tua exspectationi hominum respondeant. Timeo, ne studiorum tuorum eventus ab exspectatione hominum dissentiat. Timeo, ne tuis studiis non is, qui exspectatur, sit exitus. Magna me dubitatio tenet, an eum, quem homines exspectant, studia tua fructum latura sint. Timeo, ne studia tua cum hominum opinione non consentiant; alium, atque exspectatur, exitum habeant; qui exspectatur, fructum non pariant; fallas hominum spes de te conceptas. Timeo, ne studiorum tuorum eventus alius, atque exspectatur, exsistat. 2. Exspectationem de te egregiam movisti, vous donnez de grandes espérances. Exspectationem apud omnes, omnibus de te magnam commovisti, concitasti, fecisti, dedisti, attulisti; magnam in exspectationem omnes adduxisti. 3. Magna de te exspectatio est, on attend beaucoup de vous. Scito, te in summa exspectatione esse; summam esse tui exspectationem; omnes exspectant a te, quæ a summa virtute, summoque ingenio exspectanda erant; nihil humile, nihil vulgare, nihil angustum a te exspectatur; magnum quiddam, et excellens; excelsa omnia, ampla, divina sibi de te pollicentur; civitas omnis exspectatione suspensa, in exspectationem erecta est. 4. Exspectationem de te concitatam egregie sustinuisti, vous avez parfaitement rempli l’attente que vous aviez fait concevoir. Exspectationem de te factam tuitus es præclare; explevisti, quin vicisti, superasti desiderii nostri exspectationem; conceptæ de te opinioni egregie respondisti. 5. Exspectationi non respondisti, vous n’avez pas répondu à notre attente. Fefellisti, decepisti exspectationem nostram; id, quod a te præstitum, longe infra exspectationem est; non æquasti spem de te conceptam; longe absunt a præclara exspectatione studiorum tuorum fructus. Cf. Opinio, Spes.

EXSPECTO, as, avi, atum, are, a. Attendre. SYN. Præstolor, spero. ADV. Acriter, acerrime, admodum, amanter, amplius, avide, avidissime, commodissime, jam diu, maxime, melius, mirifice, omnino, privatim, prorsus, publice, quotidie, summe, valde, vehementer, recte, foris. PHRAS. 1. Diu te jam exspecto, je vous attends depuis longtemps. Diu te operior; in diuturna exspectatione est adventus tuus; acerrime, valde suspenso animo te præstolor; magna tui est exspectatio; vix fero jam desiderium tui; animus jam præstolantem deficit; angor singularum horarum exspectatione. 2. Omnes exspectabant exitum rei, tous attendaient l’issue de cette affaire. Omnes erecti exspectatione stabant; in exspectatione civitas erat universa; civitas in rei exspectationem erecta erat; tot mortalium animi spe, metuque pendebant; exspectationes ea res nonexiguas commovebat; angebantur, cruciabantur, torquebantur omnes exspectatione rei. Civitas omnis cæca exspectatione suspensa tenebatur; in eventum sortis intenta erat; multiplici exspectatione commota erat. 3. Cum omnes exspectarent, comme tous attendaient. In tanta exspectatione rerum; tot mortalium animis spe, metuque pendentibus; intentis in rei eventum omnium animis oculisque. USUS: Reditum tuum spe exspecto, absentem memoria colo. Omnia, volo, a me postules et exspectes. Diem ex die exspectare. Carus omnibus et exspectatus venies. Exspectatus ad summam dignitatem. Cf. Exspectatio.

EXSPĪRĀTĬO (expiratio), ōnis, f. Exhalaison, vapeur. SYN. Exhalatio. USUS: Terræ exspirationibus aer alitur.

EXSPĪRO (expiro), as, avi, atum, are, a. et n. Exhaler; rendre le dernier soupir. SYN. Spiritum emitto. USUS: Animam exspirare. Inter primam curationem exspiravit, il mourut pendant le premier traitement. Cf. Morior.

EXSPŎLĬO, as, avi, atum, are, a. Dépouiller. SYN. Exhaurio. PHRAS. Exspoliavit provinciam, il a dépouillé une province. Provinciam eam frumento, etc. exinanivit; prædas ex omnibus locis egit; prædæ loco eam provinciam habuit; quidquid ferri agique potuit avertit. Cf. Spolio, Diripio. USUS: Exspoliare Pompeium exercitu et provincia.

EXSPŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Rejeter, vomir. SYN. Cum fastidio rejicio, expello.

EXSTINCTĬO, ōnis, f. Mort, extinction. SYN. Interitus. USUS: Supremas ille dies non exstinctionem, sed loci commutationem affert.

EXSTINCTOR, ōris, m. Celui qui éteint. USUS: Non exstinctor, sed auctor incendii, belli, seditionis. Exstinctor patriæ et proditor.

EXSTINGUO, is, xi, nctum, ere, a. Éteindre. SYN. Restinguo, opprimo. )( Incendo. ADV. Omnino, animum plane, maturius, simul, funditus, jam pridem. USUS: 1. Vir egregius mature exstinctus. Belli reliquias exstinguere. Memoria tanti sceleris non exstincta quidem, sed repressa vetustate. 2. Deleo, interitum affero, faire périr, détruire. Exstinguere senatum, leges, rempublicam, imperium, judicia. Alicujus salutem exstinguere, gloriam infringere. Furorem alicujus et audaciam opprimere, exstinguere. Cf. Deleo.

EXSTIRPO, as, avi, atum, are, a. Déraciner, arracher. SYN. Extraho, evello; stirpem tollo, interficio, funditus deleo. USUS: TRANSL. Nisi omnem humanitatem ex ejus animo exstirpatam credimus. Vitia funditus exstirpari non possunt.

EXSTO, as, tĭti, tĭtum, are, n. Apparaître, se montrer. SYN. Appareo, consto, sum. ADV. Aliunde, nusquam, repente, subito, divinitus. USUS: 1. Exstant multa fortitudinis exempla. Multa tua in me merita exstant. 2. Emineo, dépasser, faire saillie. Navis ab aquis exstat. Quod est illuminatum magis, exstare et eminere videtur. Cf. Exsisto.

EXSTRUCTĬO, ōnis, f. Construction. USUS: Exstructiones tectorum.

EXSTRŬO, is, uxi, uctum, ere, a. Élever, dresser. SYN. Ædifico. ADV. Accurate, vere. USUS: 1. Immortale monumentum exstruere. Ad cœlum exstruxit villam. 2. Cogito, se représenter. Age, exstrue animo altitudinem et excellentiam virtutis. 3. Onero, charger. Mensam exquisitis epulis exstruere. Cf. Ædifico.

EXSŪDO, as, avi, atum, are, a. Faire avec peine. USUS: Laborem exsudare.

EXSŪGO, is, suxi, suctum, ere, a. Sucer entièrement; épuiser. USUS: Sanguinem, fortunasque omnium exsugere.

EXSŬPĔRANTĬA, æ, f. Supériorité. USUS: Populus omnem exsuperantiam virtutis odit.

EXSŬPĔRO, as, avi, atum, are, a. Surpasser. SYN. Supero. USUS: Dum anima exsuperabo mea. Cf. Supero, Excello.

EXSURGO, is, surrexi, surrectum, ere, n. Se lever. SYN. Surgo, erigor. ADV. Honestissime, paulisper. USUS: Exsurge et erigere te. Recreatus morbo, ut exsurgere et erigere se posset. Cf. Surgo.

EXSUSCĬTĀTĬO, ōnis, f. Appel fait à l’attention (de l’auditeur). SYN. Commotio.

EXSUSCĬTO, as, avi, atum, are, a. Éveiller; émouvoir, exciter. SYN. Expergefacio. USUS: Hæc cura animos exsuscitat. Memoriam, se exsuscitat.

EXTA, ōrum, n. pl. Entrailles des victimes. SYN. Præcordia. EPITH. Argutissima, bona, prima, secunda, tristissima. USUS: Præsentio per exta. Exta pecudum interpretari.

EXTĀBESCO, is, tābŭi, escere, n. Se sécher, devenir maigre. SYN. Contabesco, lenta tabe conficior. USUS: Corpus macie, sententia illa diuturnitate extabuit. Cf. Tabes.

EXTEMPLO, Sur le champ. SYN. Illico. Cf. Statim.

EXTEMPŎRĀLIS, e, gen. com. Improvisé.

EXTENDO, is, tendi, tensum, ere, a. Étendre. SYN. Projicio. PHRAS. 1. Late se extendit tua industria ad alienas utilitates, vous vous occupez beaucoup des intérêts a’autrui. Late se porrigit et explicat, late patet, fluit, manet; urbem totam complectitur tua industria; ad exteros etiam porrigis, profers tuam industriam; non constringi, contineri se patitur tua industria; certis finibus includi, circumscribi se non sinit, egreditur extra fines, quos muneris tui ratio constitutos habet. 2. Peninsula late extenditur in mare, la péninsule se prolonge au loin dans la mer. Excurrit late in mare; porrecta est in mare multis passuum millibus, peninsula late in mare projecta. 3. Arbor ramos late extendit, l’arbre étend au loin ses branches. Diffunditur vastis ramis arbor; in omnes partes funditur; late ramos promittit; passis late ramis, projectis brachiis procera arbor. USUS: Extensis brachiis aliquid de gestu addidit. Cf. Dilato, Explico.

EXTĔNŬĀTĬO, ōnis, f. Atténuation (Fig. reth.). EPITH. Concisa. USUS: Distincte concisa brevitas extenuatioque.

EXTĔNŬO, as, avi, atum, are, a. Rendre mince, diminuer. SYN. Minuo, attenuo, deprimo, elevo. )( Augeo, exaggero, amplifico. ADV. Sigillatim voluptates. USUS: Amor omnes molestias extenuat. Munus suum et beneficium verbis extenuare. Extenuatur spes nostra et evanescit. Extenuare atrocitatem facti, levare, elevare. Extenuabant angustiæ gradientium agmen. Extenuare suspicionem, offensionem, ignominiam et elevare. Cf. Minuo.

EXTĔRĔBRO, as, are, a. Obtenir avec effort, arracher. SYN. Perterebro, exterebrando extraho. USUS: Nummulos, aurum exterebrare ex aliquo.

EXTERGĔO, es, vel EXTERGO, is, tersi, tersum, ere, a. Essuyer, nettoyer. SYN. Tergendo purgo, ac mundum facio. Cf. Tergo.

EXTERMĬNĀTOR, ōris, m. Celui qui chasse, qui bannit. SYN. Expulsor.

EXTERMĬNO, as, avi, atum, are, a. Expulser, bannir. SYN. Expello, ejicio. ADV. Contra. USUS: Exterminare ab urbe. Reipublicæ auctoritatem. Rempublicam exterminare. Peregrinos urbibus exterminare. Cf. Pello, Ejicio.

EXTERNUS, a, um, Étranger. SYN. Extrarius, extraneus, exterus, alienigena, extrinsecus accedens, adventitius, peregrinus, advena. )( Domesticus. USUS: Externa commoda, et ad corpus pertinentia. Canum amor in dominos, odium in externos. Animos externa et adventitia visione pulsare. Adjumenta externa et adventitia.

EXTĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. Broyer; digérer. SYN. Comminuo, digero, conficio. USUS: Calor stomachi ad exterendum cibum.

EXTERRĔO, es, rŭi, ĭtum, ere, a. Épouvanter. SYN. Perterreo. ADV. Præter modum. USUS: Admotis dolorum facibus exterrentur plerique. Cf. Terreo.

EXTĔRUS, a, um, Étranger. SYN. Externus. )( Domesticus. USUS: Exteræ nationes. Cf. Peregrinus.

EXTĬMESCO, is, mŭi, escere, n. et a. Être épouvanté; craindre, redouter. SYN. Pertimesco. USUS: Unum extimescendum est, ne quid turpiter faciamus. Cf. Timeo.

EXTĬMUS, a, um, Qui est à l’extrémité; le dernier. SYN. Extremus. USUS: Orbis cœlestis extimus.

EXTISPEX, ĭcis, m. Devin qui observait les entrailles des victimes. SYN. Aruspex. USUS: Ars extispicum.

EXTOLLO, is, tŭli, ēlātum, ere, a. Lever, relever; ranimer. SYN. Effero, erigo, animos tollo, insolentem facio. )( Deprimo. USUS: Aliquem laudibus in cœlum; rerum verbis in majus extollere. Extollere jacentem et erigere. Libertas pressa tandem caput extollere, erigere, se recreare incipit. Opes illum admodum extollunt. Cave addas: Suos oculos, etc. Cf. Laudo, Illustro.

EXTORQUĔO, es, torsi, tortum, ere, a. Arracher, obtenir violemment. SYN. Exprimo, aufero, eripio. ADV. Ingratiis, sero. PHRAS. Nummos aliquot extorsit, il m’a extorqué quelques écus. Vi pecuniam ex me expressit; invito, atque ingratiis nummos aliquot extorsit; peculii sibi aliquid expugnavit; nummorum aliquid a me exterebravit, exsculpsit; argento me emunxit. USUS: Vi ferrum, arma de manibus alicui extorquere. Sententiam alicui extorquere. Hic mihi error, dum vivo, non extorquebitur. Cf. Eripio.

EXTORRIS, e, gen. com. Banni, proscrit. SYN. Exul. Cf. Exul, Exilium.

EXTRA, Hors. SYN. Extrinsecus, foris. Vim exprimit remotioris loci. )( Intra. USUS: 1. Extra urbem, ostium eminere foras. Ea, quæ extra sunt, contemplari. In corpore et extra, quædam bona sunt. 2. Præter, à part. Extra tumultum Gallicum multis armorum vacatio est. Sunt hæc extra modum absona. Extra culpam se ponere. Extra hanc causam, nemo arma ferat.

EXTRĂHO, is, traxi, tractum, ere, a. Extraire, tirer; prolonger. SYN. Exstirpo, evello; produco, differo. ADV. Penitus, radicitus, stirpitus. PHRAS. Res variis modis extrahitur, on prolonge l’affaire de toutes les façons. Res trahitur; dies producitur; res protrahitur, ducitur, differtur; mora rebus alia et alia injicitur, intercedit; dies unus, alter, tertius agendæ rei eximitur. Cf. Differo. USUS: 1. Epicurus ex hominum animis radicitus extrahit religionem. Extrahere ex animo sententiam alteri. 2. Libero, eripio, arracher, délivrer. Extrahere se e negotio. Rempublicam periculis extrahere. 3. Produco, differo, traîner en longueur, prolonger. Res variis calumniis extracta est. Diem, senatum, judicium extrahere. Certamen in noctem extrahere, prolonger le combat jusqu’à la nuit.

EXTRĀNĔUS, a, um, Extérieur, étranger. SYN. Extrarius. USUS: Res, bona extranea. Cf. Externus, Peregrinus.

EXTRĂORDĬNĀRĬUS, a, um, Extraordinaire, inusité. SYN. Extra ordinem. )( Legitimus. USUS: Extraordinarios honores accipere. Pecunia extraordinaria. Cupiditatibus extraordinariis adeo non indulgeo, ut vix quotidianis satisfaciam.

EXTRĀRĬUS, a, um, Extérieur. SYN. Externus. )( Interior. USUS: Extraria defensio.

EXTRĒMĬTAS, ātis, f. Extrémité, bout, fin. SYN. Ora. USUS: Cœli nulla ora, nulla extremitas. Omnem infinitatem peragrabat, in nulla extremitate consistens.

EXTRĒMO, A la fin. SYN. Ad extremum, postremo.

EXTRĒMUM, Terme, fin. SYN. Ultimum, finis. USUS: 1. Quod non habet extremum, infinitum est. 2. ADV. Tandem, cum ad, pour la fin. Non illi animus, non fides ad extremum defuit.

EXTRĒMUS, a, um, Extrême, dernier. SYN. Postremus, ultimus, novissimus. )( Infimus, primus. PHRAS. Res ad extremum venit, la chose est dans une situation désespérée. Ad ultimum dimicationis ventum est. Ad ultimum laboris ac periculi ventum est. Res est in extremum deducta casum. Ad ultima propellimur; omnia extrema, ultima tentanda nunc sunt, et audenda. Cf. Finis, Periculum, Despero. USUS: Cœlum extremum atque ultimum mundi. Extremum discrimen; in extremo libro. Extrema in oratione. In extremis litteris erat.

EXTRĪCO, as, avi, atum, are, a. Débarrasser, démêler. SYN. Explico, expedio, evolvo. USUS: De negotio tuo nihil adhuc extrico. Cf. Expedio, Explico.

EXTRĬNSĔCUS, Au dehors, à l’extérieur. SYN. Extra, foris. USUS: Pulmones adducunt spiritum extrinsecus. Extrinsecus inaurata columna. Re extrinsecus terribili objecta. Cf. Extra.

EXTRŪDO, is, trūsi, trūsum, ere, a. Chasser, repousser, éloigner. SYN. Ejicio, exturbo. )( Retineo. ADV. Quamprimum. USUS: Domo aliquem, quin amicitia extrudere. Cf. Ejicio.

EXTUNDO, is, tŭdi, tūsum, ere, a. * Créer, produire; arracher. USUS: Labor extundit artes, extundit fastidium. Cf. Exprimo.

EXTURBO, as, avi, atum, are, a. Chasser par force, bannir. SYN. Per vim ejicio, expello, dejicio, everto. ADV. Nominatim. USUS: 1. Exturbari domo, fortunis, numero vivorum. 2. TRANSL. Ægritudinem ex animo, lassitudinem ex membris exturbare. Cf. Pello, Ejicio.

EXŪBĔRANTĬA, æ, f. Abondance.

EXŪBĔRO, as, avi, are, n. Regorger, abonder. SYN. Abundo. USUS: Annus pomis exuberat. Cf. Copia.

EXUL, ŭlis, m. Exilé. SYN. Extorris, ejectus, relegatus. )( Civis. PHRAS. Multi egregii viri exules facti sunt, un grand nombre d’hommes illustres furent exilés. Complures viri insignes inique relegati; e patria amandati, expulsi, ejecti, ablegati sunt; exulaverunt; exilio mulctati, damnati sunt; patrium solum vertere compulsi, coacti sunt; patriam exules reliquerunt; urbe, domo, penatibus, foro, congressu civium extorres fuerunt; patria cedere coacti sunt; in exilium projecti sunt; patriæ finibus prohibiti; in ultimas terras deportati; in ultimum pene rerum humanarum terminum relegati, amandati sunt. USUS: Vagus exul errabat undique. Reducere, restituere exules. Cf. Exilium, Exulo.

EXULCĔRO, as, avi, atum, are, a. Ulcérer; irriter, aigrir. SYN. Ulcus facio, corrumpo. )( Concilio. ADV. Clam. USUS: Animus suspicionibus exulceratus. Non modo non exulcerasti ejus gratiam, sed conciliasti.

EXŬLO, as, avi, atum, are, n. Être banni, proscrit, exilé. SYN. Exul sum; exilii causa solum verto, vel muto; in exilio sum. PHRAS. 1. Sponte sua exultavit, il s’exila volontairement. Voluntarium conscivit exilium; sponte urbe cessit, migravit, excessit; exulatum iit, abiit; in exilium profectus est; patriam reliquit; solum vertit, mutavit; exilio patriam sedem mutavit. 2. Tarquinii merito Roma exularunt, c’est justement que les Tarquins furent bannis de Rome. Merito urbe pulsi; Roma exacti, extrusi, ejecti, exterminati sunt. Roma abire, egredi, cedere, migrare, recedere, exire; in exilium ire; exulatum abire jussi sunt; Romam relinquere coacti sunt. Cf. Exul, Exilium.

EXULTĀTĬO, ōnis, f. Joie immodérée, transport. USUS: Illa exultatio Athamantis.

EXULTO, as, avi, are, n. Bondir de joie, d’orgueil, etc. SYN. Efferor gaudio; gaudio triumpho; voluptate, vel lætitia nimia gestio. )( Lamentor. ADV. Audacius, effuse, immoderate, inaniter, palam lætitia, palam luctu, juveniliter. USUS: Alacris exultat improbitas in victoria. Otio, rebus secundis, gaudio exultare, et triumphare. Exultaret et triumpharet oratio. Elatus gaudio, animi lætitia exultans. Temere gestiens, furens, et exultans. Furor exultans. Cf. Gaudium, Lætor.

EXŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Dépouiller. SYN. Spolio corpus, corpus nudo, vestem detraho, ornatu denudo. )( Induo. USUS: 1. Omnem humanitatem, fidem, obsequium, jus fasque exuere. Arrogantiam exuere; hominem exuere, dépouiller tout sentiment d’humanité. 2. Extrico, se débarrasser de. Laqueis se exuere. 3. Vestem pono, depono, se déshabiller. Vestem, se veste exuere.

EXŪRO, is, ussi, ustum, ere, a. Brûler, consumer, anéantir. USUS: Mihi ex animo exuri non potest, esse DEUM. Cf. Comburo, Concremo, Ignis.

EXUSTĬO, ōnis, f. Combustion. USUS: Exustiones, eluviones terrarum, les inondations et les embrasements.

EXŬVĬÆ, ārum, f. pl. Dépouilles. SYN. Spolia. USUS: Locus exuviis nauticis, et classium spoliis ornatus. Exuviæ leonis, asini, serpentis; bubulæ exuviæ. Exuvias defuncti terræ demandare, enterrer un mort.

F

FĂBA, æ, f. Fève. SYN. Legumen maximum. USUS: Faba abstinuere Pythagorici, quasi eorum cibo mens, non venter infletur. Faba inflationem magnam habet.

FĀBELLA, æ, f. Récit, anecdote, historiette, conte. SYN. Fabula. EPITH. Tota, vetus, anilis, commentitia. Latina. USUS: Vetus fabella narratur. Cf. Fabula.

FĂBER, ri, m. Ouvrier, artisan. SYN. Opifex, artifex. EPITH. Lignarius et optimus. PHRAS. Faber est admodum peritus, il est fort habile ouvrier. Inventor et machinator bellicorum operum; qui miri artificii machinationes summa celeritate promoveat; fabrilium operum magister excellens est. USUS: Adhibere non modo ut architectos, sed ut fabros ad ædificandam rempublicam.

FĂBRĒ, Artistement, habilement. SYN. Affabre, artificiose, scite, miro opere, summo artificio. USUS: Argentum fabre factum.

FĂBRĒFĂCĬO, facis, fēci, factum, ere, a. Construire, façonner avec art. SYN. Artificiose compono, ædifico. USUS: Astutiam fabrefacere. Vasa fabrefacta.

FĂBRĬCA, æ, f. Atelier; confection, structure. SYN. Fabricatio, ars fabrilis. EPITH. Admirabilis, crudelis, diligens, divina, incredibilis. USUS: Incredibilis illa naturæ fabrica. Quam solers subtilisque descriptio, quamque admirabilis fabrica membrorum. Vulcanus Lemni fabricæ præest.

FĂBRĬCĀTĬO, ōnis, f. Travail, mise en œuvre, construction. SYN. Fabrica. USUS: Si erit tota hominis fabricatio perspecta.

FĂBRĬCĀTOR, ōris, m. Constructeur, ouvrier. SYN. Architectus, artifex, ædificator. USUS: Minutorum opusculorum fabricator. Ille fabricator tanti operis DEUS.

FĂBRĬCOR, aris, atus sum, ari, d. Faire, façonner, fabriquer. SYN. Fabrico, architector. ADV. Incredibiliter. USUS: Fabricemur verba, forgeons, créons des mots. Vim esse aliquam cum prudentia et consilio, quæ finxerit, et fabricata sit hominem. Cf. Ædifico.

FĂBRĬLIS, e, gen. com. D’ouvrier, d’artisan. USUS: Erratum fabrile.

FĀBŬLA, æ, f. Récit, histoire; fable, conte. SYN. Res commentitia, apologus, scenæ argumentum. EPITH. Decantata, falsa, ficta, commentitia, incredibilis, nova, obscœnissima. USUS: 1. Lupus in fabula. Decantata fabula. Num fabulis credam? 2. Comœdia, Tragœdia, pièce de théâtre, poëme. Festive fabulam egisti. Fabulam ætatis peregit. Fabulam dare, exigere, conficere. 3. Deridiculo sum, devenir la fable de tout le monde. Fabula sto. Vulgi tabulam fieri.

FĀBŬLŌSUS, a, um, Fabuleux; dont on raconte beaucoup de fables. SYN. Fabulis poeticis decorus; de quo multa finguntur. USUS: Fabulosa antiquitas.

FĂCESSO, is, cessii, vel cessīvi, ītum, ere, a. et n. S’éloigner. SYN. Abeo. ADV. Paulisper. USUS: Facessant homines importuni, loin de nous ces importuns. 2. Creo, exhibeo, créer, produire, causer, susciter. Periculum alicui, molestiam, negotium facessere, susciter des ennuis, des affaires à qqn. Cf. Abeo.

FĂCĒTĒ, Plaisamment; élégamment. SYN. Concinne, venuste, ridicule, salse. USUS: Facete, venuste, breviter, acute dicere.

FĂCĒTĬÆ, ārum, f. pl. Traits d’esprit; plaisanteries. SYN. Jocus, sales, lepor, argutiæ, suavitas, urbanitas, festivitas; cavillatio, dicacitas. EPITH. Asperiores, multæ, perpetuæ, politissimæ. PHRAS. Facetiis suis multos oblectat, il amuse tout le monde par ses plaisanteries fines, son enjouement. Ita belle, scite, venuste; ita argute, ingeniose, festive, lepide jocatur, ut audientes mira voluptate perfundat; facetiis ita valet, ut singulis pene verbis risum commoveat, excitet; ejus facetiis et jocationibus mire capiuntur multorum animi; multæ politissimæque sunt in eo facetiæ. Nihil illo est festivius, lepidius; lepore, festivitate, elegantia morum conferendus cum illo nemo est. Lepores tot habet, ac loquendi suavitates, multorum ut amorem sibi conciliet. Cf. Jocus. USUS: Libandus est ex omni genere urbanitatis facetiarum quidam lepor. Sale conditus et facetiis Cæsar. Sale tuo et lepore et politissimis facetiis multos erexisti.

FĂCĒTUS, a, um, Enjoué, fin, spirituel, divertissant. SYN. Festivus, argutus, concinnus, scitus, urbanus, venustus, elegans, salsus, acutus, dicax. )( Insulsus. PHRAS. Homo est mire facetus, cet homine est très spirituel. Quo nemo lepore et festivitate conditior; qui nusquam non urbanum et venustum sermonem inducat; qui persalse una et perhumaniter jocatur; longe a scurrili dicacitate remotus; cujus joci nihil de gravitate decerpant. Homo est, jocosa dicta scite admodum in quoslibet jactare gnarus; ingenio nec rustico, nec absurdo; minime omnium severo et tetrico; qui jocum movere, sermone uti vel molli, vel pervicaci queat; cui leporis plurimum inest; cujus facetiæ prorsus venustæ; qui ridiculus omnino ac festivus, vultu adjuvante et voce, et ipso genere sermonis; homo sale conditus et facetiis. Homo dulcis, festivique sermonis, ac perfacetus; in quo multus lepos, multæque facetiæ; qui dicendi sale, et acute faceteque dictis plurimum valet; ex quo rusticum nihil exeat, sed venusta multa, et perfaceta multa; natura dicax et festivitate conditus, ac ne inter seria quidem risu satis temperans. Cf. Jocor. USUS: Ante facete dictum emissum hærere debet, quam cogitari potuisse videatur. Faceti narratores quidam, vultu adjuvante, et voce, et ipso genere sermonis. Cavillator facetus et ridiculus.

FĂCĬES, ēi, f. Visage, figure, physionomie. SYN. Species oris, vultus. EPITH. Clara, crebra, egregia, eximia, illustris, nova, pulchrior, formidolosa. USUS: 1. Quæ nobis fingere non possumus, facies, vultus, sonus. 2. Forma, status, species, conditio, forme, figure, apparence, image. Formam et tanquam faciem honesti vides. Faciem præsentis reipublicæ describere. Cf. Vultus.

FĂCĬLE, Facilement. SYN. Libenter, nullo negotio, nullo labore, cito. )( Ægre, tristius, difficulter, vix. PHRAS. Sapiens facile fortunæ resistit, le sage résiste aisément à la fortune. Non difficulter, haud gravatim, non laboriose, parvo negotio, nullo negotio fortunæ resistit. Sapienti difficile non est, laboriosum non est, nihil negotii est impetum fortunæ sustinere. Difficultatis non est, laboris non est, si quis sapientia valet, tueri se ab injuriis fortunæ. Difficilis operæ non est, si quis mente ac consilio præstet, secundam æque, ac adversam fortunam ferre. USUS: Homo facile deterrimus; ordinis hujus facile princeps. Qui sperant, facilius ad laudem nobilitatis perveniunt. Cf. Facilis.

FĂCĬLIS, e, gen. com. Facile. SYN. Proclivis, expeditus, explicatus, promptus. )( Difficilis. PHRAS. 1. Facilis est causa et explicata, la cause est facile et claire. Quid negotii est hic vincere? Facillime, nullo negotio, nutu impelles judices; ludus erit judices flectere. Facilis est et pervulgata causa, non laborabis admodum; perlevi momento rem efficies; nutu, quod velis, consequere; omnia ludibundus, dormiens etiam; per ludum perficies; si vel digitis concrepueris, rem perficies; non posset esse facilior et solutior causæ ratio. Omnia tibi in hac causa æqua erunt et plana, proclivia, prona, in proclivi erunt omnia; omnia in expedito; non ægerrime, non maxima contentione rem perficies, ad exitum perduces. Causæ exitus in facili erit; in promptu erit; dormienti id beneficium deferetur, ut a te stent judices; ex facili victoria tibi continget. 2. Facile tibi erit, res meas curare, il vous sera facile de prendre soin de mes affaires. Negotium tibi res meæ aut nullum, aut minimum exhibebunt, facessent; labori, aut molestiæ haud quaquam erunt; res meas optime constitutas, satis aptas, explicatas, expeditas, nullis difficultatibus implicatas offendes; haud ægre res meas curabis; facilem et solutam deprehendes rerum mearum rationem. Cf. Facile. USUS: 1. Mihi in causa facili et explicata perdifficilis et lubrica defensionis ratio est. Facilis et expeditus ad dicendum. Materia facilis ad exardescendum. 2. Lenis, comis, indulgens, exorabilis, traitable, bon, doux, bienveillant. )( Fastidiosus. Facilem se omnibus præbere. Comes, benigni, faciles homines. Facilis parens et indulgens.

FĂCĬLĬTAS, ātis, f. Douceur, bonté, indulgence. SYN. Lenitas, humanitas, comitas, indulgentia. )( Difficultas. EPITH. Admirabilis, nimia. USUS: Qui dignitate principibus antecellit, facilitate par infimis videtur. Exercenda est facilitas et altitudo animi. Quis congressum eius, quis facilitatem sermonis et humanitatis desideravit?

FĂCĬNŎRŌSUS, a, um, Chargé de crimes. SYN. Scelestus, flagitiosus. USUS: Cum facinorosis, audacibus, injuriosis hominibus versari. Cf. Malus, Scelestus.

FĂCĬNUS, ŏris, n. Action bonne ou mauvaise; crime, forfait. SYN. Factum; scelus, flagitium, nefas. EPITH. Civile, commune, crudelissimum, teterrimum, dignum, ferum ac immane, improbum, inauditum, indignissimum, indignum, magnum, malum, manifestum, maximum, miserum, nefarium, nobile, multis sæpe locis commemoratum, tetrum, turpissimum, voluntarium. PHRAS. Facinus atrocissimum admisit, il a commis un crime épouvantable. Indignum, nefarium facinus fecit, commisit; tetrum ac turpissimum facinus patravit, facinus in suos fœdum ac immane conscivit. Facinus flagitii plenum ac dedecoris ab illo admissum est. Cf. Scelus, Flagitium. USUS: 1. Ad scelestum ac nefarium facinus aliquem adducere, impellere, incendere, pousser au crime. 2. Egregium factum, action d’éclat, trait mémorable. Facinus præclarissimum, pulcherrimum, rectissimum suscipere, obire, conficere, efficere. Cf. Factum.

FĂCĬO, făcis, fēci, factum, ere, a. Faire, exécuter. SYN. Ago, efficio, conficio, perficio, præsto, creo, transigo, conflo. ADV. Abjecte, absurde, accurate, ambitiose, amice mentionem alicujus, amplius, animose, aperte, arrogantius, aspere, astute, atrocius, audacter, belle, hercle, benigne, breviter, callide, caute, celeriter, clementer, commodo, communiter, considerate, constanter, consulto, copiose, coram, crebrius, cumulate, cupide, curiosius, decore, de integro, difficilius, diligenter, dissimulanter, diu quid, dolenter, effeminate, egregie, eleganter, enucleate, etiam atque etiam, faciliter, fallacius, familiarius, feliciter, fortiter, fraterne, furiose, furtim, grate, graviter, hostiliter, honeste, honorifice, humane, jam dudum, ignave, immoderate, impensius, impie, improbe, improbius, imprudenter, impune, incontinenter, incaute, indecore, indocte, inepte, indulgenter, inhumane, inimice, inique, injuste, inscienter, insidiose, intemperanter, iracunde, justissime, libenter, prolixe, celeriter, liberaliter, libere, libidinose, liquidius, longe, magnifice, magnopere, male, malitiose, maturius, maxime, melius, modice, moderate, moleste, muliebriter, mutuo, necessario, omnino, optime, ornate, palam, parce, perbelle, perite, perperam, perpetuo, petulanter, plane, libenter, postremo, præclare, presse, pridem, probe, prolixe, prudenter, publice, pueriliter, pulcherrime, quam diligentissime, rabiose, recte, ridicule, rustice, sapienter, scelerate, scite, sedulo, serviliter, similiter, simulate, sortito, splendide, statim, studiose, stulte, subarroganter, tarde, temere, teterrime, timide, turbulenter, turpiter, vafre, vehementer, vere, vitiose, vulgo, sero. PHRAS. 1. Fac diligenter quod imperatum est, faites promptement ce que l’on vous a commandé. Rem age, pro virili parte confice; quas tibi imposui partes sustine; mandata nostra exhauri; noli committere, ut honoris nostri causa non libenter, et celeriter efficias; quod suscepisti onus officii, sustinendum est; postquam subiisti hanc conditionem, promissa tibi implenda sunt; standum pactis ac promissis. 2. Hanc rem optime facies, vous ferez très-bien cette chose. Rem optime tuo ductu geres; in negotii tractatione, gestione solertiam unus adhibebis maximam; prolixe, reor, cumulateque facies; rem pro dignitate administrabis, curabis, effectam dabis. A te res ista optime proficiscetur, et ad exitum perducetur. 3. Omnia quæ vis faciam, je ferai tout ce que vous voudrez. Omnia cupio, quæ tu imperas; obsequar voluntati tuæ; omnibus in rebus fore me in potestate tua scito; vincam meis officiis cogitationes tuas; mandata exhauriam; quæ vis, quæque imperas, prolixe, cumulateque faciam, perficiam, exsequar; postulata peragam; quod mandas, factum et curatum dabo. 4. Rerum gestarum gloria odiosum me facit, mes actions glorieuses m’ont valu l’envie de bien des gens. Invidiam mihi fecit, confecit, conflavit, peperit, concitavit, attulit; in invidiam me adduxit. Cf. Odium, Odiosus. 5. Quis hoc fecit? Qui a fait cela? Ad quem id maleficium pertinet? Quis auctor delicti? Quis facinus istud conscivit, patravit? Quis dux, princeps, caput scelesti consilii? Quæ fax nefarii huius incendii, belli, seditionis? Quo fonte profluxit, profectum est immane hoc facinus? Cf. Causa. 6. (Ille est fac totum, VULG.), c’est un factotum. Omnium rerum actor et administer est; idem est, per quem, quæ volumus, omnia auferemus; princeps est in amicitia et gratia Regis; heri sui dextella est. 7. Omnia facit arbitratu suo, il fait tout à sa guise. Suo utitur consilio; sibi uni obtemperat; præter se audit neminem; se unum adhibet in consilium; ad arbitrium libidinemque agit omnia; ut libido fert; ut quæque in mentem, aut libidinem venerint, ita exsequitur. USUS: 1. Facere aliquid humaniter, turpiter, studiose, libenter, consulto, contra leges. Sumptus, cœnam, impetum, sui copiam, injuriam, poema, versus facere. 2. Æstimo, judico, estimer, priser. Parvi, magni aliquem facere. 3. Fingo, induco, supposer, feindre. Plato facit Socratem disputantem. 4. Colligo, cogo, se procurer, amasser. Pecuniam facere; manum facere, copias facere. 5. Affero, infero, apporter, causer, faire. Convitium, plagam, cædem, favorem, honorem, timorem, vim facere. 6. Exerceo, pratiquer, exercer. Piraticam, argentariam, mercaturam, præconium, quæstum facere, faire le métier de pirate, faire la banque, le commerce, l’usure, etc. 7. Sacrifico, faire un sacrifice. Junoni consules facere debent. Rem divinam ad aras facere. 8. Patior, souffrir. Detrimentum, naufragium, jacturam gloriæ, rei facere. 9. Procuro, faire, rendre, exécuter. Facere judicium, funus, justa. 10. Fingo, simulo feindre. Facio me dormire. 11. Convenio, partes alicujus sequor, être du parti de qqn. Mecum facit; a me facit. 12. Promiscue, locutions diverses: Compendium, conjecturam, conjurationem, contumeliam, convitium, discessionem, exsecutionem, fallaciam, fidem, fœdus, frugem, fugam, gratiam, indicium, metum, medicinam, operæ pretium, obnoxium sibi aliquem, pactionem, pacem, periculum, verba, vim facere.

FĀCTĬO, ōnis, f. Faction, parti, ligue. SYN. Partes, secta. EPITH. Contraria. PHRAS. 1. Civitas divisa est in duas factiones, la ville est divisée en deux factions. In duas partes discessit, scissa est; dissociati civium animi sunt, aliis has, aliis illas partes foventibus. 2. Factioni se adjunxit, il se joignit à ce parti. Illarum partium est; partibus infectus est; partibus illis studet, favet; sectam illorum secutus est; illorum partes fovet; illorum partibus addictus, deditus est. USUS: Provinciam per vim et factionem obtinuisti. Respublica coitionibus factionibusque oppressa est. Adversariæ factionis duces. Cf. Pars.

FACTĬŌSUS, a, um, Intrigant, factieux. SYN. Seditiosus. USUS: Si quis potens et factiosus. Cf. Seditiosus.

FACTĬTO, as, avi, atum, are, a. Pratiquer, faire métier de. SYN. Exerceo, usurpo. ADV. Vafre omnia. USUS: Accusationem, versus factitare, faire le métier d’accusateur, de poëte.

FACTUM, i, n. Action. SYN. Facinus. EPITH. Ambitiosum, avarum, audacius, commune, crudele, turbulentum, tranquillum, clementissimum, egregium, extremum, gloriosissimum, gratum, honestum, illustre, improbissimum, laudabile, luculentum, obscurum, plenum flagitii atque dedecoris, præclarum, necessarium, protervum, rectum, simile, singulare, tetrum, crudele, nefarium et tyrannicum, tantum, tamque præclarum, turpe, utile, honestum, versutum et callidum. PHRAS. 1. Factum sane egregium edidisti, vous avez fait une belle action. Gloriæ plenum et fortitudinis facinus patrasti; facinus nobile et commemorandum conscivisti; facinus edidisti, fecisti luculentum plane ac divinum. 2. Multa exstant et egregia hominis facta, l’histoire nous a transmis sur cet homme beaucoup de faits glorieux. Vigent etiamnum multa strenue fortiterque facta; ex immortalibus tot editis operibus, ex clarissimis et amplissimis rebus, ex maximis rebus gestis, ex ingentium rerum monumentis, quibus magnam orbis partem complevit, multa adhuc in memoria hærent hominum. Ex tantis rebus gestis, quantas audere vix hominis, perficere pene nullius sit, non paucæ etiamnum in ore ac sermone hominum sunt. Exstant hominis non pauca fortitudinis exempla, monumenta virtutis; partarum, gestarum rerum, maximorum in rempublicam meritorum, editorum bello paceque operum æquatus cœlo cumulus. USUS: Factum illud per se præclarum est et divinum. Illud pulcherrimum factum, quod ex auctoritate senatus gessit. Cf. Facinus.

FĂCULTAS, ātis, f. Faculté, pouvoir, possibilité; occasion. SYN. Commoditas, facilitas, occasio, ansa. EPITH. Absoluta et perfecta, agraria, aliena, bona, communis, grata et ornata, gravis dicendi et plena dignitatis, jejuna atque nuda, incredibilis, levior, magna, major ac maturior dicendi, maxima, oblata, optabilis, oratoria; perpetua, poetica, popularis propria, non communis, quantulacumque, singularis dicendi. USUS: 1. Facultatem lædendi expetere, comparare, largiri, suppeditare. Opes superbiæ materiem dant et facultatem. 2. Facultatem adipisci, obtenir une permission. Magnam in re difficillima facultatem consecutus, assecutus. Erit tibi, non deest facultas benefaciendi. Habes facultatem maximam. Est in te facultas maxima ad rem perficiendam. 3. Facultatem alicui adimere, eripere, enlever une permission. 4. Prætermittere scribendi facultatem, laisser passer l’occasion d’écrire. 5. Ars, scientia, talent naturel, capacité, art. Facultas disserendi; excellere in arte aliqua et facultate. 6. Divitiæ, richesses, biens, fortune. Facultates magnas corradere, habere, augere. Tantæ facultates, ingenii, gratiæ, consilii.

FĀCUNDĒ, Éloquemment. SYN. Diserte. USUS: Hostem sibi facunde eloquendo conciliare.

FĀCUNDĬA, æ, f. Faculté d’élocution, éloquence. SYN. Facultas disserendi cum gratia. Cf. Eloquentia.

FĀCUNDUS, a, um, f. Éloquent, qui parle facilement. SYN. Disertus; qui ea, quæ mente conceperit, facile atque ornate profert. Cf. Eloquens.

FALCĀRĬUS, ii, m. Fabricant de faux; soldat armé de faux. SYN. Milites falcibus armati.

FALLĀCĬA, æ, f. Tromperie, fourberie. SYN. Fraus, præstigiæ, dolus, simulatio, machinæ, verbi laqueus. USUS: Ex fraude, fallaciis, mendaciis totus constare videtur. Fallaciam intendere in aliquem. Fallaciis circumvenire. Cf. Decipio, Fallo, Dolus.

FALLĀCĬTER, D’une manière trompeuse, avec perfidie. SYN. Dolose, malitiose, ficte, insidiose, simulate. USUS: Fallacissime se alicui venditare.

FALLAX, ācis, omn. gen. Trompeur, faux, perfide. SYN. Dolosus, fraudulentus, simulator. )( Verax. USUS: Viciniam cupio non fucatam, non fallacem, non eruditam artificio simulationis. Malitia est versuta et fallax nocendi ratio. Astrologi vani, fallaces. Spes falsa et fallax. Cf. Astutus, Decipio, Fraus.

FALLO, is, fĕfelli, falsum, ere, a., nonnunquam n. Tromper. SYN. Decipio, induco, fraudo. ADV. Dulciter homines, longe, opinione, multum opinionem, occulte, omnino, plane, vehementer. PHRAS. 1. Ubi falli se sensit, manus sibi afferre conatus est, dès qu’il s’aperçut qu’on le trompait, il essaya de se donner la mort. Ubi se fraudatum, in fraudem inductum, fraude irretitum; circumventum, captum, deceptum; fictis verbis inductum; fallaciis a veritate abductum sensit, vidit, cognovit, intellexit, voluntariam sibi mortem afferre conatus est; ubi fraus illi patuit; ubi manifestæ fallaciæ fuerunt; ubi dolus illi patefactus est, voluntariam mortem sibi consciscere, voluntaria morte vitam abrumpere conatus est. 2. Fallere non soleo, je n’ai pas l’habitude de tromper. Nihil in me odiosum ac fallax; absum ab omni dolo animique fraude; nectendis fraudibus, parandis dolis, struendis insidiis assuetus non sum; alienus sum ab arte simulandi; non sum is qui fraudulenter agam, in fraudem impellam, fucum faciam, in fraudes illiciam, verba dem, dolis circumveniam. Cf. Decipio, Fraus, Exspectatio. USUS: Tempus, curas litteris, lusu fallere. Spem de te meam, fidem fefellisti. Opinione falleris. Nisi me fallunt omnia. Roscius socios induxit, decepit, destituit, adversariis tradidit, omni fraude et fallacia fefellit. Fallit me amor suscepti operis. Fallunt me oculi ac frustrantur.

FALSĬTAS, ātis, f. Fausseté, mensonge. SYN. Vanitas. )( Veritas. USUS: Falsitas nihil virium habet.

FALSO, Faussement, injustement. SYN. Fallaciter. USUS: Hoc falso memoria proditum est. Falso alicui assentiri.

FALSUS, a, um, Faux, trompeur. SYN. Adulterinus, vanus, inanis, mendax. )( Verus. ADV. Aperte, perspicue. PHRAS. Vana, falsa, fallentia natura odimus, naturellement nous abhorrons ce qui est feint, faux et trompeur. Falsam, fucatam, adulterinam virtutem quis amet? Vana, supposita, supposititia virtutis species quem caperet? Quod procul a vero, quod a veritate remotum, quis æstimet? Cf. Vanus, Mendax. USUS: In quo nihil est, nisi falsum et imitatione simulatum, choses artificielles. Complexus falsæ benevolentiæ exstiterunt in amore simulato. Falsus rumor. Spes falsa. Falsis et mendacibus visis homines conciliare. Quæ ratione vacant, et mentita et falsa et erroris plena sunt.

FALX, falcis, f. Faux. Ille arma misit, cornua, tubas, falces.

FĀMA, æ, f. Renommée. SYN. Opinio, existimatio, nomen, sermo, prædicatio, commemoratio, nominis celebritas, sermonis celebritas, rumor, ventus quidam popularis. EPITH. Admirabilis, antiquior, bona, calamitosa, communis, constans, falsa, forensis, frequens, grata, gravis, illustris, incolumis, integra, perennis, popularis, temeraria atque inconsiderata, præclara, summa, tristis. PHRAS. I. Fama est, on dit, on raconte. Emanat fama; in vulgus exit; emanat rumor; in omnium ore ac sermone est; rumoris aliquid ad nos affluit; serpit latius etsi perobscura fama; differtur, dissipatur, convalescit rumor; audimus sed adhuc sine capite, sine auctore, rumore nuntio; multus est sermo. Res sermonibus celebrantur. 1. Fama de re vulgata est, le bruit s’est répandu. Constante fama, omniumque sermone celebratum est; multa pertulit ad nos rumor; fama ea, nescio unde nata, mox totum imperium pervasit, peragravit; fama de re percrebuit; communi fama atque sermone accepimus; fama erat; rumoris nescio quid nos afflavit; calent etiamnum ferventque crebri de re rumores, qui ad nos emanarunt; dissipatus late sermo, disseminatus, dispersus ea de re est; ea fama ante aliquando in urbem penetraverat; ad nos pervenerat, venerat, manaverat; incerta, multa vulgo jactabantur; nuntii varios sermones excitarunt; res ea dudum est agitata sermonibus dissipatus tota urbe rumor est; discurrit tota urbe rumor; fama ea diu tenuit; vulgatus late rumor est. Cf. Rumor. 2. Famam eam puto non fore diuturnam, je pense que ce bruit ne durera pas longtemps. Refrigescet, opinor, brevi ea fama; evanescet; famam eam spero, propediem reprimendam, sedandam, restinguendam; morituram brevi eam famam existimo, nec ævum laturam; exstinguetur, spero, rumor iste brevi, certe raucus fiet. II. Fama pro existimatione, renom, réputation, estime, honneur, gloire. 1. Famam captare, chercher la gloire, l’ambitionner. Famam aucupari; inanem aucupari rumorem, et umbras omnes, etiam falsæ gloriæ consectari; nomen captare; famam expetere; colligere ventos omnes rumorum; avidum esse præter modum gloriæ; ferri incredibili cupiditate gloriæ. Cf. Ambio, Ambitio, Capto. 2. Famæ suæ curam gerere, prendre soin de sa renommée. Famæ ac dignitati servire; famæ suæ parcere, consulere; famam non abjicere; famam tueri, conservare, tenere; famæ rationem antiquissimam ducere. Cf. Curo. 3. Famam consecutus est nonnullam, il a acquis quelque gloire. Paucorum dierum studio consecutus est, ut aliquo apud homines loco esset; ut memoriæ ac nomini ejus honos haberetur; ut famam nomenque colligeret, sibi conficeret; ut aliquo numero esset; ut aliquid existimationis haberet apud homines; ut aliquem inter homines locum obtineret; ut aliquam sibi adscisceret existimationem; ne prorsus jaceret; ne prorsus ignobilis, vilis, abjectus, nullius honoris ac nominis esset; ne nullo plane loco esset; ne ejus esset inter homines obscura aut infima conditio. Parumper illum honestavit; aliquo in numero constituit; aliquem illi locum tribuit, comparavit, peperit paucorum dierum studium. 4. Fama honesta cuivis exoptanda est, tout homme doit désirer une bonne renommée. Id est cuique optandum, ut bene audiat; ut honestam famam, ut egregium nomen, ut bonam apud homines opinionem consequatur; ut ejus nomen fama divulget, circumferat, circumgestet, per orbem terrarum dissipet; ad ultimas terras provehat; ut nominis ejus fama celebretur; sit in ore omnium; ad exteras terras perveniat, pervadat. 5. Dux erat fama inclitus, c’était un général illustre. Terras ac mare fama nominis sui implebat; vagabatur nomen ejus longe lateque per omnes gentes; illustris erat et pervagata nominis ejus fama; in ore atque sermone omnium præclara ejus virtus versabatur; per omnes gentes fama virtutis ejus volitabat; in ingenti gloria apud omnes gentes erat. Cf. Celebris. 6. Si tuis scriptis ultimam manum impones, famam immortalem habebis, si vous mettez la dernière main à vos écrits, vous aurez une gloire éternelle. Si tua scripta ad exitum perduces, immortalis erit fama tua; perpetua, æterna erit; nunquam deficiet; nunquam consenescet, nunquam peribit; nunquam obscurabitur; nullo tempore exstinguetur; nulla temporis diuturnitate obscurabitur; nulla dies famam tuam terminabit; nullum temporis spatium circumscribet, nulla temporis vetustas corrumpet. Vigebit in omnium temporum memoria nominis tui fama; omnis te posteritas agnoscet; tuas laudes excipiet ac tuebitur omnis posteritas; de te posteritas omnis audiet et loquetur; immortalitatis præmia consequeris; non simul cum corpore nomen tuum mors exstinguet, delebit, auferet; nomen tuum immortalitati commendabis; immortalitati donabis; ab interitu vindicabis, in hominum memoria retinebis; æterna laude illustrabis; nomen tuum nulla delebit oblivio; nulla ætas, nulla posteritas de tuis laudibus conticescet. Cf. Gloria. 7. Multum de boni viri fama amisit, il a perdu beaucoup de sa renommée d’homme de bien. Hæret ad metas fama boni viri; non parum de fama illi est detractum; non defuere, qui famam ejus detererent, attererent, depecularentur, læderent; qui fama eum spoliarent; qui inconstantiæ famam ei notamque inurerent; qui nomini ejus officerent; labem inferrent, aspergerent; dedecus inurerent; existimationem ejus deformarent. Cf. Detraho, Calumnia. 8. Famam restituere, rendre la gloire, réhabiliter. Inustam famæ maculam detergere; insontis famam vindicare; violatæ existimationi satisfacere; violatæ famæ injuriam sarcire, resarcire. USUS: Conficienda est fama bonorum, quæ vere sola gloria nominari potest. Hominis inconstantis famam subire. Fama illius agitur, sa gloire est en jeu. Omnis ingenii fama mihi abjicienda est, il me faut renoncer à ma réputation de talent. Cf. Opinio, Existimatio.

FĂMĒLĬCUS, a, um, Affamé, famélique. SYN. Qui edendi cupiditate agitur.

FĂMES, is, f. Faim, appétit, famine. SYN. Appetitus cibi, esuries: item: annonæ caritas. EPITH. Integra, vetus. PHRAS. 1. Fames me vexat, j’ai faim. Fame premor, conficior, suffocor; fessus inedia sum; inediam vix jam fero; fames me urget; fame maceror; vacuus mihi venter crepitat; medullam ventris perrepsit fames; stomachus exinanitus turbas dat; præ fame vix spiritum traho; exinanitum ventrem, sed famem integerrimam affero, apporto; demensum suum venter flagitat; extremam sustento famem. 2. Fame mortui sunt, ils moururent de faim. E vita per inediam discessere; confecti fame necatique sunt; enecti fame sunt, jugulati, suffocati; fame absumpti, consumpti periere; fame exstincti sunt, extabuere. 3. Famem sedabimus, nous apaiserons notre faim. Famem lacte tolerabimus, depellemus; famem lacte propulsabimus, famem cibo explebimus, saturabimus; desideria naturæ explebimus. 4. Longa siccitas famem invexit, une longue sécheresse a causé la famine. Arctiorem civibus annonam fecit; cœlestium aquarum inopia laboratum est annona. Per longam siccitatem frumenti erat cum summa caritate inopia. Longa siccitate factum est, ut laxior annona necdum rediret; ut annona premente in urbe trepidatum sit. Cf. Annona. USUS: 1. Cibi condimentum fames. Obsonare famem, exciter l’appétit. 2. Caritas annonæ, disette, famine. Qui in fame frumentum exportare ausus est.

FĂMĬLĬA, æ, f. Famille, maison, race. SYN. Agnatio, cognatio, stirps, domus. EPITH. Abjecta et obscura, acerrima, equestris, severissima ad judicandum, ægra, amplissima, clarissima, consularis, diversa, florentissima, funesta, gladiatoria, speciosa, nobilis, gloriosa, honesta, magna, maxima, nobilissima, patricia, prætoria, pura, summa, tanta, tota, vera, vetus, universa, urbana. USUS: 1. Unus homo familia non est. Familiæ constans et gravis disciplina. In Lælios, seu Læliorum familiam insitus. Vetus, illustris, ampla familia. In familiam alicujus se conjicere; in familiam venire, adoptari, recipi, inseri, être adopté, reçu dans une famille. Nasci familia antiquissima. 2. Secta, école de philosophie, secte. Peripatetici in plures quasi familias divisi sunt. 3. Servorum numerus, domestiques, serviteurs, esclaves. Homines conjugum, liberorum et familiarum suarum causa frumentum condunt. Arbiter familiæ. Familiam ducere, être à la tête, tenir le premier rang. Pater, mater, filiusfamilias, père de famille, etc.

FĂMĬLĬĀRIS, e gen. com. Familier, ami. SYN. Familiaritate conjunctus, necessarius, intimus, domesticus, qui in intima alicujus familiaritate versatur, usu conjunctus. EPITH. Familiares domestici, intimi. ADV. Maxime, valde, omnino. PHRAS. Familiaris mihi est, il est mon ami. Multos annos utor eo familiariter, isque me vicissim. Valde familiariter eo utor, ut nec familiarius ullo, nec libentius. Nihil est nostra familiaritate conjunctius. Quotidiana mihi cum eo conjunctio est et consuetudo; arctissima necessitudine, vinculis arctissimæ familiaritatis conjuncti sumus; alter alteri familiares admodum sumus; mutua est internos, eaque summa familiaritas. Multos annos magna mihi cum eo familiaritas, summus mihi cum eo usus, summæ mihi cum eo familiaritatis consuetudo intercessit, multis abhinc annis amicitia nostra summam ad familiaritatem pervenit. Cf. Amicus, Amicitia, Consuetudo, Usus, Intimus, Necessitudo. USUS: Homo familiarissimus, et mihi omnibus rebus conjunctus. Familiares cum altero conferre sermones. Res familiaris et domestica bene statuta. Fieri familiarem alicui.

FĂMĬLĬĀRĬTĀS, ātis, f. Amitié, liaison; intimité. SYN. Usus, consuetudo, necessitudo, conjunctio. EPITH. Egregia, eximia, intima, magna, alicujus cum aliquo, maxima, memorabilis, nimia, notissima, pervetus, summa, tanta. PHRAS. 1. (Familiaritatem cum illo feci, VULG.), se lier avec qqn. Familiaritatem cum illo contraxi, conflavi; magna familiaritate me cum illo conjunxi. Cf. Amicitiam contrahere. 2. In familiaritatem alicujus venire, rechercher l’amitié de qqn. In familiaritatem penitus intrare; ad alicujus familiaritatem se applicare, se dare, se insinuare, se immergere in consuetudinem. Cf. In amicitiam venire. 3. In familiaritate alicujus versari, être l’intime de qqn. Est mihi intima cum eo familiaritas; familiaritatem cum illo habeo; familiaritas mihi cum illo, cum officiis ejus multis, tum consuetudine quotidiana sic aucta, ut nihil sit hac nostra familiaritate conjunctius. Recepi hominem in familiaritatem; familiaritate devinxi. Familiaritate conjunctus sum illi; cum eo familiariter vivo; familiaritate implicitus sum tanta, ut revocare me non possim; intime illo utor; nec ab illo unquam recedam; nemo mihi carior; nemini magis studeo; eum omnibus in familiaritate antepono; dudum ab eo in amicitiæ familiaris jura adductus sum; dudum familiaris haberi, et in arcanos sermones trahi cœptus sum. Cf. Amicitiam habere cum altero. USUS: Consuetudo familiaritatem inducit, constat, affert. Cf. Necessitudo, Usus, Conjunctio.

FĂMĬLĬĀRĬTER, En ami, amicalement. SYN. Libere, amice. USUS: Cum aliquo licentius, liberius, familiarius, amicissime, solutiore animo vivere.

FĂMŌSUS, a, um, Diffamé, décrié. SYN. Infamis. USUS: Mulier famosa, libelli famosi. Sparsa epigrammata, in aliquem vulgata, famosa, probrosa, contumeliosa. Cf. Infamis. Ad laudem perperam adhibetur.

FĂMŬLA, æ, f. Servante. SYN. Ancilla. USUS: Virtus famula fortunæ.

FĂMŬLĀRIS, e, gen. com. D’esclave, de serviteur. SYN. Servilis. USUS: Famularis vestis.

FĂMŬLĀTŬS, ūs, m. Servitude, esclavage. SYN. Servitus. USUS: In famulatu alicujus esse. Miser virtutis famulatus, servientis voluptati.

FĂMŬLOR, aris, atus sum, ari, d. Être en service, être domestique. SYN. Servio. USUS: Qui præesse deberent, famulantur. Cf. Servio.

FĂMŬLUS, i, m. Serviteur, esclave. SYN. Pedissequus. USUS: Adhibeant heri sævitiam in famulos, si aliter teneri non possunt. Cf. Servus.

FĀNĀTĬCUS, a, um, Fanatique, superstitieux. SYN. Delirus, furens. USUS: Homo superstitiosus et fanaticus. Cf. Insanus.

FĀNUM, i, n. Temple. SYN. Templum, locus religiosus. EPITH. Antiquum antiquissimumque; religiosum. USUS: Pro fanis et delubris pugnare. Athenienses fanum contumeliæ et impudentiæ fecere. Cf. Templum.

FAR, farris, n. Blé. SYN. Quidquid frugum terra fert. USUS: Farris seges.

FARCĬO, is, farsi, fartum, cire, a. Remplir, bourrer. SYN. Impleo. USUS: Pulvillus rosis fartus. Cf. Impleo.

FĀRĬS, fatur, fatus sum, fari, d. ab anom. for. Parler. SYN. Loquor. ADV. Probe. USUS: Aiunt ex oraculo ita fatam Pythiam. Tum ad Deos ita fatur.

FARTOR, ōris, m. Celui qui engraisse des volailles. SYN. Qui lucanicas facit et farcit, sive qui aves farcit et saginat. USUS: Cellarii, lanii, coci, fartores. Fartor scelerum.

FAS, indecl. Droit, justice. SYN. Jus, quod licet. USUS: Jus et fas omne delere. Si hoc dictu fas est. Clodium nihil delectat, quod aut per naturam fas sit, aut per leges liceat. Quoad fas est, quoad licet. Per fas et nefas, jure seu injuria; per æqua, per iniqua. Cf. Honestum.

FASCĬA, æ, f. Bande, enveloppe pour les jambes, les pieds (servant de bas). SYN. Fasciæ. USUS: Pedes vincire fasciis.

FASCĬCŬLUS, i, m. Petit paquet. USUS: Fasciculus litterarum, liasse de lettres. Aliquid in fasculum addere. Fasciculus florum, bouquet.

FASCĬNO, as, avi, atum, are, a. Charmer, fasciner. USUS: Oculis, lingua fascinare aliquem.

FASCĬŎLÆ, ārum, f. pl. Bande (pour les jambes). SYN. Fasciæ, crurum integumenta. EPITH. Purpuratæ. USUS: Purpureæ fasciolæ, muliebres saleæ.

FASCIS, is, f. Faisceau. EPITH. Fasces cruenti, ordinarii, formidolosi, laureati. USUS: Fasces prætoribus præferebantur, les préteurs marchaient précédés des faisceaux.

FASTI, ōrum, m. pl. Fastes, calendrier des Romains. SYN. Libri, in quibus diei cujusque et anni res gestæ continentur. (VULG. Calendaria, Diaria.) USUS: In fastis Bruti nomen adscribendum curavi. Gratissimæ victoriæ memoria in fastis ut esset nota, feci. Consules non modo ex memoria, sed et fastis eximendi.

FASTĪDĬO, is, ĭi, vel īvi, ītum, ire, n, et a. Avoir du dégoût, de la répugnance; dédaigner, mépriser. SYN. Fastidio afficior, fastidium ad rem habeo. )( Delector. PHRAS. Fastidio assentatorum officia, les flatteurs me remplissent de dégoût. Molestiam capio, molestia afficior ex assentatorum officiis; molestiam mihi exhibent; satietatem pariunt, dant, faciunt, afferunt repetita assentatorum officia; oneri sunt ac tædio; fastidium, tædium pariunt, afferunt; stomachum, fastidium movent inania verborum officia; molestiam aspergunt, creant, facessunt tot assentatorum officia; tædium me capit tot inanium officiorum. Cf. Tædium, Odiosus. USUS: Non solum improbitati irasci, sed et in recte factis fastidire. Cf. Satietas.

FASTĪDĬŌSĒ, Avec dégoût, avec dédain. SYN. Ambitiose, lente. )( Cupide, libenter. USUS: Prudentius, vel invitius, vel etiam fastidiosius facere aliquid. Tum ego stomachans fastidiose. Diligenter, ac prope fastidiose judicare aliquid.

FASTĪDĬSŌUS, a, um, Dégoûté; dédaigneux, superbe. SYN. Difficilis. )( Appetens, cupidus. ADV. Sane. USUS: 1. Crassus in incipiendis causis fastidiosior. 2. Abhorrens, qui éprouve du dégoût pour, qui dédaigne. Homo litterarum fastidiosus. 3. Insolens, insolent. In æquos et pares fastidiosus. Cf. Arrogans.

FASTĪDĬUM, ii, n. Dégoût, ennui. RAD. ex Fastus et Tædium. SYN. Offensio, tædium. )( Appetentia, cupiditas. EPITH. Delicatissimum, ingenuum liberumque, insolens, minimum. USUS: Magna insolentia hominis, magnum fastidium. Magnum horum, si arrogantes essent, non possem ferre fastidium. Ab aliquo celeriter et satietate, et fastidio abalienari. Cibi satietas et fastidium. Depellere, seu levare fastidium. Cf. Fastidio, Tædium, Satietas.

FASTĪGĬUM, ii, n. Faîte, sommet. SYN. Conus, culmen. PHRAS. Ad fastigium domus evasit, il s’enfuit au sommet de la maison. Fuga se abripuit ad summas ædes; abdidit se in summas ædes; fuga se contulit in summas ædes; fuga evasit ad superiores ædium partes. USUS: 1. Capitolii fastigium. Tectum multorum fastigiorum. 2. Finis, fin. Imponere fastigium operi inchoato, mettre comme le couronnement, (terminer) un ouvrage.

FASTĪGO, as, avi, atum, are, a. Élever en pointe. SYN. In fastigium erigo. USUS: Collis in modum metæ in acutum cacumen fastigatus.

FĀTĀLIS, e, gen. com. Fatal, nécessaire, marqué par le destin. SYN. Ex omni æternitate definitus et constitutus. )( Voluntarius. USUS: Causæ fatales, fatalis necessitas, vis, casus, eventus. Hic annus fatalis videtur ad interitum reipublicæ. Clodius fatale portentum reipublicæ. Cf. Necessitas.

FĀTĀLĬTER, Fatalement. SYN. Necessario. USUS: Omnia, quæ fiunt, ea ab omni æternitate definita fataliter existimant.

FĂTĔOR, eris, fassus sum, eri, d. Avouer. SYN. Confiteor. )( Nego, inficior. ADV. Acute, satis aperte, plane. PHRAS. Tandem fassus est delictum, enfin il avoua son crime. Expressa tandem ex eo sceleris confessio; adductus est ad facti confessionem; fassus est de suo crimine; patefactum indiciis, ipsiusque confessione crimen est; tandem sese ipse indicavit; patefactus est indiciis et confessionibus suis; illud jam non obscure præ se tulit, admissum a se facinus. USUS: Non solum fateri, sed profiteri aliquid, et præ se ferre.

FĀTĬDĬCUS, a, um, Devin, devineresse. USUS: Anus fatidica. Fatidicorum et vatum effata incognita.

FĂTĪGO, as, avi, atum, are, a. Fatiguer. SYN. Defatigo. PHRAS. Fatigatus oppido miles est, ce soldat est harassé de fatigue. Vires militem lassitudine defecerunt; fessum cursu corpus trahit miles; de via fessus procubuit; effluxere jam lassitudine vires; cursu exanimatus et lassitudine confectus; longa via lassum reddidit militem, longa defatigatione militi genua succidere, lassitudo militem tenet; militi longa lassitudine membra fluunt, arma labant; itineris longitudo militem in languorem dedit; miles in opere longinquo, et itinere sese trivit; miles viribus exhaustus est; quidquid virium erat militi, in longitudine itineris prostratum est; defatigatione continuati itineris miles graviter affectus est; itineris labore fractus est miles. USUS: Igne fatigatus.

FĂTISCO, is, ere, n. * S’ouvrir; se fatiguer, s’épuiser, s’affaiblir. SYN. Deficio, vitium facio, labem facio. USUS: Natura ætate fatiscit. Murus fatiscit, labem facit, vitium facit, se crevasse. Cf. Fatigo.

FĂTŬĬTAS, ātis, f., Sottise, impertinence. SYN. Stultitia. USUS: Ostendit, non hanc imprudentiam, aut casum, sed inscitiam, negligentiam, fatuitatem nominari debere.

FĀTUM, i, n. Destin, sort. SYN. Vis fatalis, fortuna, fatalis necessitas; series causarum sempiterna; causæ æternæ rerum futurarum; causæ immutabiles et æternæ; causæ inclusæ in rerum natura. Fati vis inexsuperabilis, cujus lege immobilis rerum ordo seritur. Æterna constitutio. )( Consilium. EPITH. Extremum reip., grave, miserum, funestum, perniciosum, publicum, singulare, supremum, totum. USUS: 1. Fati necessitas, quod a DEO designatum et constitutum est, ut eveniat. Fato aiunt fieri omnia. Fati vis inexsuperabilis. Fuit hoc fatum meum. Hoc sum fato natus, je suis né pour ce destin. Illud fati est, hoc consilii. Fatum illius fuit demergi. Dii omni ratione fata flexissent, mutassent. 2. Infortunium, accident, fatalité, malheur. Jam fatum reipublicæ extremum impendet. Meo fato omnes corruistis. 3. Vaticinium, prédiction, oracle. Fata Sibyllina. Cf. Necessitas.

FĂTŬUS, a, um, Sot, impertinent; fou. SYN. Stultus. ADV. Diutius, cum periculo, plane. USUS: Non modo nequam et improbus, sed fatuus et amens. Puer fatuus, et non gravis, nec continens. Cf. Stultus.

FAUCES, ĭum, f. Gosier, gorge. SYN. Angustiæ gutturis. EPITH. Impurissimæ. USUS: 1. Prædam lupo ex faucibus eripere. 2. Locus augustus, passage étroit, gorge, défilé. Corinthus posita in angustiis atque in faucibus Græciæ. 3. Periculum, danger. Urbem ex hostium impetu, ac totius belli ore ac faucibus ereptam restituit. 4. Aditus, ouverture. Sedens in faucibus macelli. Patefactis orci, terræ faucibus. Cf. Angustiæ.

FAUSTĒ, Heureusement, avec succès. SYN. Fortunate. USUS: Fauste, feliciter, prospere.

FAUSTUS, a, um, Heureux, fortuné, propice. SYN. Fortunatus. USUS: O nox fausta orbi! “Quod bonum, felix, faustum fortunatumque sit,” veteres præfabantur, les anciens faisaient précéder leurs actions de cette formule, “que tout ici soit bon, heureux, favorable et fortuné.” Cf. Felix, Fortuna prospera.

FAUTOR, ōris, m. Fauteur, partisan. SYN. Studiosus, patronus. EPITH. Improbissimus. USUS: Multi sunt cupidi tui, multi fautores laudis tuæ. Ei semper fautor et adjutor exstiti. Ego consiliorum tuorum auctor, dignitatis fautor et amplificator. Cf. Patronus, Benevolus.

FAUTRIX, īcis, f. Celle qui favorise, amie, protectrice. USUS: Amicitiæ fautrices fidelissimæ voluptatum.

FĂVĔO, es, fāvi, fautum, ere, n. Favoriser. SYN. Studeo, amo, complector; æquus sum alicui, æquum me præbeo. )( Invideo, odi. ADV. Aperte, mirabiliter dignitati, mire, validissime alicui, vere. PHRAS. 1. Favet tibi tota civitas, toute la ville vous est favorable, vous approuve, vous aime. Mirabilis te bonorum virorum benevolentia comitatur; ardent omnes studio tui et amore; tua causa volunt cupiuntque omnes; uteris populo plane tuo; existimationis tuæ cupidissimum studiosissimumque habes populum totum; honori tuo omnes velificantur; divino omnes studio, constanti benevolentia exsistunt; tui honoris fautores habes plurimos; honestissime tibi cupiunt; tuorum studia ardentia habes; gratiosus es omnibus; animo in te sunt singulari; benevolentia te summa complectuntur, inclinatione voluntatis in te propendent; omnium animi ad dignitatem tuam sunt propensi; plebs omni te favore complectitur; tui sunt omnes, tibi gratificari cupiunt; in te civitas versa est tota; ita effusi sunt in te omnes, tanta et tam secunda in te voluntate, ut studia omnium in te unum inclinent, respiciant; firmissima hominum benevolentia munitus es; cives omnes unice tibi sunt dediti. 2. Plebs tibi favebit, le peuple vous accueillera avec faveur. Plebis gratiam unus maxime feres, civitas omnis in tua dignitate studia sua figet omnia, ejus studium honori tuo nullo loco deerit; omnem illa industriam, curam, operam, diligentiam ad honorem ac dignitatem tuam conferet; nullum in te ornando, honestando, colendo locum, aut tempus; nullum studii, officii, observantiæ genus prætermittet; præsens tibi ubique auctoritate, studio, gratia aderit. Cf. Gratiosus, Favor, Gratia, Acceptus. USUS: Saluti, dignitati, honori, laudi, industriæ et gloriæ tuæ mirabiliter faveo. Favete linguis, gardez un religieux silence. Favere alicujus voluntati, et adjutorem esse.

FĂVILLA, æ, f. Cendres chaudes; étincelle. USUS: Contectus ignis e se favillam discutit.

FĂVŌNĬUS, ii, m. Zéphyre. SYN. Zephyrus, ventus ab occasu flans.

FĂVOR, ōris, m., Faveur, bienveillance, sympathie. SYN. Gratia, studium, aura cursusque popularis, prosper flatus fortunæ, benevolentia. )( Invidia. PHRAS. 1. Est in maximo favore apud Principem, il est fort avant dans les bonnes grâces du prince. Summa apud Principem gratis valet; floret præ aliis gratia Principis; in amore et deliciis est Principi; primum in gratia Principis locum obtinet; in magna apud Principem caritate est. Cf. Gratiosus. 2. (Ille hoc pro favore habet, VULG.), il regarde cela comme une faveur. In summi beneficii loco ponit; inter maxima beneficia refert, numerat; ea res apud illum non vulgaris gratiæ locum obtine. 3. Populi favorem captat, il recherche la faveur populaire. Aucupatur gratiam populit; ventum popularem quærit, ubique colligit; captat auram popularem; in gratiam populi se ponere, vulgi gratiam inire, quærere, benevolentiam colligere studet. Cf. Gratia, Faveo, Benevolentia. USUS: Eum amorem, et, ut hoc verbo utar, favorem ad consilia advocabo.

FĂVŌRĀBĬLIS, e, gen. com. Bienveillant, bien disposé. USUS: Auram favorabilis populi ex Dictatoris invidia petiit.

FĀVUS, i, m. Rayon de miel. USUS: Apes favos fingunt.

FAX, făcis, f. Torche. SYN. Tæda, funale. USUS: Ardentes faces ad reipublicæ incendium furiis Clodianis ministrabat, in vicinorum tecta jactabat. Malleolos ad incendendam urbem, facesque comparabat. Non sunt parvis in rebus adhibendæ hæ dicendi faces. Dolorum faces admovere. Ad libidinem facem præferre. Antonius omnium Clodii incendiorum fax.

FĔBRĬCĬTO, as, avi, are, n. Avoir la fièvre. SYN. Febri corripior, vel tentor. USUS: Febricitavit aliquis, vel inhorruit. Cf. Febris.

FĔBRĬCŬLA, æ, f. Petite fièvre. SYN. Commotiuncula. EPITH. Assidua et satis molesta. USUS: In febriculam incidi satis molestam.

FĔBRIS, is, f. Fièvre. SYN. Febricula tertiana, quartana. PHRAS. Febri laborat, il a la fièvre. Febri jactatur, afflictatur; in febriculam incidit, lentis febribus detinetur; febribus corripitur, tentatur; febrim habet; febrim nactus est; quartanam patitur. USUS: Incommoda valetudine emersit febris; in quartanam conversa est vis morbi, la maladie s’est changée en fièvre quarte. Cum febri domum redii. In tertium diem febris incurrit, la fièvre revient tous les trois jours. Febris accedit, desinit, pares accessiones habet, levatur, continuat; per accessiones increscit, per discessiones mollitur, circuitum habere solita finitur. Febris assidue inhæret; se inclinat, et jam sine horrore est, la fièvre diminue. Febris decessit, la fièvre l’a quitté. Febri caruit. A febre relictus, liberatus est.

FĔBRŬĀRĬUS, ii, m. Février, mois. SYN. Mensis intercalaris. EPITH. Sterilis. USUS: Februarius mensis extremus anni olim apud Romanos.

FĒCĬĀLES, ĭum, m. pl. Féciaux, prêtres chargés de la déclaration la guerre et de la sanction des traités. USUS: Fœderum, pacis, belli, induciarum feciales judices sunto.

FĒCĬĀLIS, e, gen. com. Des féciaux, qui concerne les féciaux. SYN. A feciali factum, constitutumque. USUS: Belli æquitas jure feciali sanctissime perscripta est.

FĔCUNDĬTAS, ātis, f. Fécondité, fertilité. SYN. Ubertas, fertilitas. )( Sterilitas. EPITH. Calamitosa. USUS: Cœli temperatio, fecunditas terrarum, agri uberrimi maximeque fertiles, in quibus multa propter fecunditatem fingi gignique possunt. O miseram mulieris fecunditatem! Cf. Fertilis.

FĒCUNDO, as, are, a. Féconder, fertiliser. SYN. Fructiferum facio, fecunditatem do. USUS: Nilus Ægyptum fecundat.

FEL, fellis, n. Fiel. SYN. Flava bilis.

FĒLĪCĬTAS, ātis, f. Bonheur, félicité. SYN. Beatitudo, prosperitas, res secundæ. )( Afflicta fortuna. EPITH. Incredibilis, par, perpetua, summa. PHRAS. 1. Nemo perpetuam hic felicitatem habet, ici-bas, personne ne jouit d’un bonheur sans mélange. Nemo fortuna utitur perpetuo bona; nemo est, cui prospere omnia succedant, cui ad voluntatem fluant omnia; cui nihil contra voluntatem eveniat; cui nullum accidat infortunium; cui secunda sint omnia; cui optata omnia contingant. Quis est, qui nihil unquam mali in vita videat? qui nihil sustineat incommodi? qui nullam ferat calamitatem? cujus felicitas sit perpetua, et nullis interrupta malis? Cf. Fortuna. 2. Felicitate omnibus es superior, vous avez plus de bonheur que personne. Tuas fortunas nemo superat; ea uteris fortuna, quæ potest esse maxima; tam beatus es, quam qui maxime; ita beatus es, ut nemo magis; iis vel ornamentis, vel præsidiis redundas, quibus majora nulla esse possunt. Nihil ad felicitatem tibi deest; nemo te potior iis rebus, in quibus sita est felicitas; ita prospere tecum agitur, ut invidere possis nemini; felicitate tecum conferri possunt aliqui, præferri, anteferri, præponi, anteponi tibi certe nemo potest. Æquas omnium fortunas; rebus omnibus affluis; non est, quod quidquam desideres; nihil non optabile consecutus es; ea possides, quæ, qui possidet, fortunam accusare nullo pacto possit, nullius fortunam sibi exoptare debeat; ea possides ac tenes, quæ vitam beatam efficiant; quæ sunt in vita expetenda. Optimus est rerum tuarum status; animi et fortunæ bona sic in te sunt, ut in nullo magis; tibi satis est vel ingenii, vel fortunæ ad bene beateque vivendum. Cf. Fortuna prospera, Eventus, Successus bonus, Felix.

FĒLĪCĬTER, Heureusement, avec bonheur. SYN. Prospere, fortunate, fauste; bonis avibus, secundis avibus, secundo omine; non invita Minerva; secunda fortuna, dextro Marte. PHRAS. Res feliciter successit, l’affaire a eu un heureux succès. Res secundissime processit; res plane ex sententia gesta est; res supra votum fluxit; rerum initia satis prospera fuere; non ancipiti fortuna res gesta est; secunda omnia cadebant; secunda admodum fortuna rerum fuit. Cf. Cedo, Succedo, Evenio, Bene, Fortuna. USUS: Respublica bene et feliciter gesta.

FĒLIS, is, f. Chat. SYN. Domestica bestia, muribus infesta. USUS: Qui canem et felem ut deos colunt. Felis quo silentio, quam levibus vestigiis avibus obrepit?

FĒLIX, īcis, omn. gen. Heureux, content. SYN. Beatus, fortunatus, florens, cui bene est. PHRAS. 1. Te amico felix sum et beatus, avec votre amitié, je suis toujours heureux et content. Digito cœlum attingo; in cœlo sum; secundum mihi vitæ sine ulla offensione cursum polliceor; tranquilla et pacata habeo omnia; fortunam ipsam anteibo fortunis meis; rebus utar secundissimis, rebus omnibus florebo; nemo hominum me vivet fortunatior. 2. Felix ad id tempus erat, il était heureux jusqu’à ce jour. Ad eam diem fortuna ei nihil non tribuit; fortuna indulgendo illi nunquam fatigata erat, fortunam in potestate habuit; secunda fortuna, magna felicitate usus erat; fortuna illi ubique præsto erat; nusquam illi aberat; perpetua felicitate florebat; ad cum diem felicitatis nihil illi defuit; prospera fungebatur fortuna; secundæ illi res erant; vitam vivebat omni felicitatis genere cumulatam; ab omni molestia remotam, sejunctam; mersus erat felicitate; mersus secundis rebus; luxuriari felicitate atque indulgentia fortunæ videbatur; divorum vitam adeptus videbatur. Cf. Beatus. USUS: Felix ad casum fortunamque.

FĔMEN, (anom.) ĭnis, n. Cuisse (partie interne). SYN. Coxendicis pars interior. USUS: Redundas pedibus, feminibus, cruribus.

FĒMĬNA, æ, f. Femme. SYN. Mulier. EPITH. Bona, et locuples, sanctissima, optima, præstantissima, primaria, probatissima et summo loco nata. USUS: Prudentissima, diligentissima, eximia forma, et summo loco nata femina. Cf. Mulier.

FĒMĬNĔUS, a, um, De femme. USUS: Femineus plangor.

FĔMUR, ŏris, n. Cuisse (partie externe). SYN. Coxendicis pars exterior.

FĔNĔSTRA, æ, f. Fenêtre. SYN. Locus apertus ad lumen accipiendum, ad admittendum solem, diem. USUS: Fenestrarum angustias reprehendis. Latis luminibus fenestræ. Oculi quasi fenestræ animi.

FĒNĔBRĬS, e, gen. com. Qui concerne l’usure, usuraire. SYN. Ad fenus pertinens.

FĒNĔRĀTĬO, ōnis, f. Action de prêter à usure, usure. SYN. Fenoris exercitatio, pecuniæ nundinatio. USUS: Non hoc beneficium habendum est, sed feneratio. Feneratio pecuniæ publicæ.

FĒNĔRĀTO, Usurairement, avec usure, à usure. USUS: Pallam fenerato abstulit.

FĒNĔRĀTOR, ōris, m. Usurier. SYN. Qui fenus exercet. USUS: Feneratorum quæstus odia hominum incurrit.

FĒNĔROR, aris, atus sum, ari, d. Prêter à usure. SYN. Fenori do, fenori loco. USUS: Non feneramur beneficium, nous n’escomptons pas les bienfaits. Pecuniam centesimis fenerari.

FĒNUS (fœnus), ŏris, n. Intérêt de l’argent, usure. SYN. Usura. EPITH. Grave, grande, iniquissimum, perpetuum, renovatum, tolerabile. USUS: Fenori dare, locare argentum, prêter à intérêt. Pecuniam gravissimo fenore sumere; fenori accipere, emprunter. Fenore iniquissimo trucidare cives, accabler les citoyens par un intérêt exorbitant. Cf. Usura.

FĔRA, æ, f. Bête féroce. SYN. Bestia. USUS: Feræ rationis et orationis expertes.

FĔRĀLĬA, ōrum, n. pl. Féralies, fêtes en l’honneur des mânes. Dies erant diis manibus consecrati, quod ad tumulos epulas ferrent ibique cœnas agitarent. USUS: Feralibus præfecta est.

FĔRAX, ācis, omn. gen. Fertile. SYN. Uber, secundus, fertilis, frugifer. USUS: Nihil feracius ingeniis. Cf. Fertilis.

FERCŬLUM, i, n. Brancard sur lequel on portait dans les processions les dépouilles ou les objets sacrés; par ext. plat, services (à table). USUS: Pomparum ferculis similis, ita lento gressu ingreditur.

FĔRE, Presque. SYN. Ferme, propemodum, prope. PHRAS. 1. Similitudo fere me fefellit, la ressemblance m’a presque trompé, Propius factum est nihil, ac ut alterum pro altero compellarem. Prope erat, non multum aberat, parum aberat, ut me similitudo vestra falleret; haud procul, minimum abfuit, quin similitudine vestra fallerer; pene, proxime me similitudo vestra fefellisset. 2. Seditio fere orta esset, la sédition allait commencer. Prope seditionem res erat; quid propius fuit, quam ut omnia discordiis miscerentur? res ad seditionem spectabat. Jam in eo res erat, ut seditionibus omnia arderent. 3. Quingenti quatuor fere saucii fuere, il y eut à peu près 504 blessés. Ad quatuor et quingenti saucii fuere. USUS: 1. Probabile est, quod fere fieri solet. Nihil ætate, aut fere nihil differunt. 2. Tantum, seulement. Hæc fere dicenda habui. 3. Profecto, certainement. Non fere quemquam invidia consecuta est. 4. Potissimum, maxime, de cette façon, surtout. Ad hunc fere modum; ad hunc maxime modum locutus est. Cf. Quasi.

FĒRĬÆ, ārum, f. pl. Féries, jours de fêtes; vacances. SYN. Dies festi cœlestium, dies quietis. EPITH. Forenses, novendiales, publicæ. USUS: Feriarum festorumque dierum ratio in liberis requietem habet litium et jurgiorum, in servis operum et laborum. Imperare ferias forenses. Feriæ quantum mihi temporis indulserint.

FĒRĬĀTUS, a, um, Qui est oisif. SYN. Otiosus, vacans. USUS: Epicurei DEUM feriatum volunt otio torpere. Non putes me feriatum a studiis futurum. Cf. Otiosus.

FĔRĪNUS, a, um, De bête sauvage. SYN. Feris communis. USUS: Ferinus victus.

FĔRĬO, is, ire, a. Frapper, tuer. SYN. Percutio. PHRAS. Securi feritur, on lui tranche la tête. Securi percutitur; securis in caput dejicitur; ferro caput demetitur; caput cervicibus abscinditur; jugulum ferro resolvitur; cervix abscinditur, præciditur, inciditur; caput a cervicibus avellitur, amputatur; caput ense aufertur; collum secatur, obtruncatur. USUS: 1. Feriunt hæc aures hominum. Oculi spectris feriuntur. Hostem ferire, battre l’ennemi. 2. Ferire fœdus cum aliquo, conclure un traité, (parce qu’en même temps on immolait une victime).

FĔRĬTAS, ātis, f., Barbarie, cruauté. SYN. Immanitas. )( Mansuetudo animi. EPITH. Humana. USUS: Pars animi, in qua feritas sit, et agrestis immanitas. Ex feritate aliquem ad humanitatem et mansuetudinem transferre. Cf. Crudelitas.

FERMĒ, Presque. SYN. Fere. USUS: Mihi ferme acta est ætas. Cf. Fere.

FERMENTUM, i, n. Levain. SYN. Portio farinæ subactæ acida. USUS: Uxor tota in fermento jacet, vehementer irata est, ma femme est toute fâchée, tout en colère.

FĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, a. Porter. SYN. Porto, gero. ADV. Abjecte, acerbe, acerbissime dissidium, ægre, æque adversam fortunam, aperte, apte, atrociter, clam, clementer, constanter, continenter, de integro, difficilius, diutius, egregie, facile, familiariter, fortiter, graviter humane, humaniter, jam dudum, immoderate, indigne, insolenter, læte, lente, levius, leviter, libenter, mediocriter, mirabiliter, moderate, modice, moleste, molliter, negligenter, nominatim, obscure, obviam sese, omnino, pariter, patienter, placate, placide, plane, pulcherrime, quam humanissime, quam lenissime, quiete, recte, remissius, sane, sapienter, sedate, stulte, submoleste, tacite, toleranter, tranquille, valde, graviter, vere, vitiose. PHRAS. Ferre non possum hanc injuriam, je ne puis supporter cette injure. Concoquere hanc injuriam non possum; grave est, hominis tot ineptias ac injurias devorare; acerbe me accipere hanc injuriam quid mirum? cujus indignitatem nullius nec oculi, nec aures ferebant. Cf. Patior, Sustineo. USUS: 1. Terra fert fruges. 2. Opinor, conjicio, spero, permettre, admettre. Ut mea fert opinio; ut conjectura fert. 3. Constituo, nuntio, decerno, proposer. Ferre ad populum de re aliqua. Ferre legem. 4. Patior, tolero, perfero, supporter, souffrir, subir. Æquo, vel iniquo animo; modeste, vel parum modeste; leviter, graviter; molliter, indigne; fortiter, sapienter, quieto animo; immoderate, adversos casus ferre. 5. Requiro, postulo, volo, jubeo, demander, exiger, vouloir. Uti natura, consuetudo tulerit. Si tuum commodum ita fert. Ita credebam, reipublicæ tempora ferre. Ut amor tuus fert, perscribe. 6. Reporto, percipio, obtenir, remporter, recueillir. Palmam, primas, prædæ partem tulit; responsum tulit; fructum ex ea re maximum tulit. 7. Affero, do, porter, apporter, procurer. Opem, auxilia, præsidium suffragium ferre. Hæc ætas primum oratorem tulit. 8. Obtineo, consequor, avoir, obtenir. Quot suffragia tulisti? 9. Amo, aimer. In oculis aliquem fero. 10. Celebro, laudo, élever, porter. In cœlum te omnes laudibus ferunt. 11. Dico, prædico, dire; annoncer, prétendre. Homo, ut ferunt, ut fertur, acerrimus. 12. Attribuo, adscribo, porter au compte de. Ferre alicui expensum.

FĔRŌCĬA, æ, f. Orgueil, insolence; fierté. SYN. Ferocitas. EPITH. Effrenata, intoleranda, tanta. USUS: Quos illorum animos, quos impetus, quam ferociam, quam intolerandam arrogantiam fuisse putatis? Cf. Insolentia.

FĔRŌCĬTAS, ātis, f. Orgueil. SYN. Ferocia. USUS: Ferocitatem illius et audaciam frangere, reprimere.

FĔRŌCĬTER, Avec dureté, orgueil. USUS: Maledicta in aliquem aspere, ferociter et libere dicta, paroles hautaines, dures et hardies.

FĔROX, ōcis, f. omn. gen. Fier, orgueilleux, hautain; farouche, féroce. SYN. Vehemens. )( Humanus. PHRAS. Homo viribus ferox, et efferatis longa militia animis, homme fier de ses forces et rendu farouche par une longue habitude des camps. Atrox ingenium, et accendi facile; homo truci ingenio; præferocis animi; irarum, et animorum plenus, indomitus, implacabilis; homo ingenio asper; vultu truci, voce accusatoria, stolida audacia ferox; homo vehemens feroxque natura; ferox et indomitum ingenium; ingenio violentus et inexorabilis; torvus et minax, voce, vultu, oculis ardescens. Cf. Audax, Insolens, Agrestis. USUS: Victoria reddidit hominem ferociorem ac impotentem.

FĔRRĀMENTUM, i, n. Instrument de fer. SYN. Ferrea instrumenta. EPITH. Bona. USUS: Dicebat se bonorum ferramentorum studiosum. Quæ ferramenta, qui vectes?

FĔRRĀRĬA, æ, f. Mine de fer. SYN. Montis caverna, ex qua ferrum extrahitur. USUS: Apud eos magnæ sunt ferrariæ.

FĔRRĀTUS, a, um, Ferré, garni de fer. SYN. Ferro devinctus. USUS: Hastæ ferratæ.

FĔRRĔUS, a, um, De fer; dur, rigide, inflexible. SYN. Durus. USUS: 1. O durum te, ferreum, ac inhumanum, qui ejus periculis non moveris! 2. Impudens, impudent. Os tuum ferreum.

FĔRRUM, i, n. Fer. Metalli genus durissimum. EPITH. Civile, impium. USUS: 1. E terræ cavernis ferrum elicimus, rem ad colendos agros necessariam. 2. Arma, gladius, épée, javelot, arme en gen. Patriæ igni ferroque minatur. Homines certis locis cum ferro collocati.

FĔRTĬLIS, e, gen. com. Fertile, fécond. SYN. Ferax, fecundus, uber, frugifer, fructuosus, opimus. ADV. Maxime. PHRAS. Terra fertilis, terre fertile. Tam uber et pingue solum est, ut repelli a pastu pecora dicantur, ne satietas perimat; solum pinguissimum, et pabuli fertile, idemque crebris fontibus rigatum. Uberrimum gignendis uvis solum; copiosus ager et opimus, quique et ubertate et varietate frugum facile omnibus terris antecellat; ager frugum fertilis, quem cum obsitum videas, annonæ caritatem non vereare; ager nobilissimæ fertilitatis; abundans omnium copia rerum regio. USUS: Agri opimi, maximeque fertiles. Asia tam fertilis est, ut ubertate agrorum, varietate fructuum, magnitudine pastionis, multitudine earum rerum, quæ exportantur, facile omnibus terris antecellat.

FĔRTĬLĬTAS, ātis, f. Fertilité, abondance. SYN. Ubertas agrorum, rerumque abundantia omnium, bonitas agrorum et fecunditas. )( Sterilitas agrorum. EPITH. Barbara. USUS: Quæ sit vel sterilitas agrorum, vel fertilitas. Cf. Ager.

FĔRUS, a, um, Grossier; farouche, cruel. SYN. Barbarus, immansuetus, immanis. )( Mitis, mansuetus, cicur. USUS: Homo ferus et agrestis; ferus ac ferreus. Gentes feræ, et omni diritate atque immanitate teterrimæ. Mores feri, immanis natura Scytharum. Cf. Crudelis, Barbarus.

FERVENTER, Avec ardeur. SYN. Vehementer. USUS: De damnatione ferventer loqui cœptum, on commença à parler avec chaleur de sa condamnation.

FERVĔO, es, bŭi, ere, n. Bouillir, bouillonner. SYN. Ebullio, caleo. )( Frigeo. USUS: Fervet æstu pelagus. Usque eo fervet, et fertur, et exæstuat avaritia. Lites fervent, calent judicia.

FERVĬDĒ, Avec chaleur. SYN. Ferventer.

FERVĬDUS, a, um, Ardent, bouillant. SYN. Ardens. )( Frigidus. PHRAS. Juvenis est natura fervidus, le jeune homme est naturellement plein de feu. Magnum ardorem vultu præ se ferens, animo ferventior; fervore quodam ætatis incitatior; effervescens sæpius; in verba effervescentia facilis; animo ardenti; ardore quodam et impetu ferox; præproperum et fervidum est ingenium. Cf. Præceps, Vehemens, Ferox. USUS: Oratio seria, fervida. Fervida ingenia prudenti et moderato viro adjuncto temperanda sunt.

FERVOR, ōris, m. Ardeur, chaleur; fougue. SYN. Ardor, calor. )( Frigus. EPITH. Purior, perlucidior nobiliorque, multo ob eas causas aptior ad sensus commovendos. USUS: Iracundia est fervor mentis. Fervor ætatis, maris, pelagi. Cf. Impetus, Zelus.

FESSUS, a, um, Fatigué, épuisé, malade. SYN. Defessus, languens, de via lassus, defatigatus. USUS: Fessus plorando, de via; fessus inedia. Cf. Fatigo.

FESTĪNANTER, Avec précipitation, à la hâte. SYN. Omni festinatione; equis velisque; equis et quadrigis. USUS: Nimium festinanter facere aliquid, proficisci, abire. Cf. Celeriter.

FESTĪNĀTĬO, ōnis, f. Grande hâte, précipitation. SYN. Properatio. USUS: In festinationibus ne suscipiamus nimias celeritates. Habes epistolam plenam festinationis et pulveris.

FESTĪNO, as, avi, atum, are, n. Se hâter. SYN. Propero, maturo. )( Moror, commoror. ADV. Valde. PHRAS. Festinandum est, il faut se hâter. Maturato opus est; res non recipit cunctationem; abjicienda omnis cunctatio est; summa celeritas adhibenda, suscipienda est; acriter instandum et urgendum; mora nulla interponenda est. Cf. Accelero, Celeritas, Propero. USUS: Jam ad reliqua festinat animus, oratio. Plura scripsissem, ni festinarent nuntii.

FESTĪNUS, a, um, Qui se hâte, prompt, rapide. SYN. Properans. USUS: Festino simillimus decurro.

FESTĪVĒ, Gaiement, joyeusement. SYN. Belle, apte. USUS: 1. At quam festive crimen contexitur! 2. Accurate, finement, avec esprit. Belle et festive dicere. Dialectica festive tradit elementa loquendi.

FESTĪVĬTAS, ātis, f. Allégresse; plaisanterie spirituelle, délicatesse de style. SYN. Lepor, jucunditas. USUS: Festivitas, splendor, concinnitudo, lepos hominis, orationis. USUS: Habet ea res festivitatem. Cf. Jucunditas, Lepor. (Pro Die festo, fête, vulg. est).

FESTĪVUS, a, um, Gai, joyeux, plaisant. SYN. Lepidus, facetus, venustus, omni lepore et venustate affluens, omni urbanitate, lepore, suavitate conditus. USUS: 1. Festivus materculæ suæ filius. Puer festivus. 2. Egregius, eximius, magnus, aimable, gracieux, charmant. Habeo festivam librorum copiam, j’ai une délicieuse collection de livres. Festivum acroama, amusant, bouffon. Cf. Facetus, Lepidus. (Festivus concionator, VULG.), prédicateur de fête. Qui festis diebus pro concione dicit.

FESTUS, a, um, De fête. SYN. Sacer, religiosus, dies festus, feriæ. PHRAS. 1. (Festum est, VULG.), c’est jour de fête. Festus dies est; dies religiosus, et a laboribus feriatus. Dies festa, quæque summa religione ac cerimonia celebratur; dies sancti N. aut sanctæ N. memoria sacer; dies sanctorum NN. honoribus consecratus, dicatus. Feriæ Natales Servatoris nostri JESU CHRISTI, fête de Noël. Feriæ redivivi a morte Servatoris nostri memoria solemnes, fête de Pâques. Feriæ divini Spiritus adventu nobis celebres, fête de la Pentecôte. Dies Virgineæ Matris ortu; in cœlum transitu nobis religiosus, fête de la Nativité, de l’Assomption de la B. V. MARIE. 2. Festum instituere, instituer une fête. Ferias imperare; diem festum instituere, constituere; solemne instituere; diem festum indicere, solemnem esse velle; festa religione ac cerimonia observandum præcipere; ferias indicere. 3. Festum celebrare, célébrer une fête. Ferias agere, celebrare; festum diem anniversarium agere, agitare, celebrem omni cerimoniarum genere diem esse populo; diem religioni consecrare. 4. Festum observare, observer les jours de fête. Feriatum ab opere, dies festos agere, peragere, celebrare; ferias agere; per otium, sacro in otio agitare; vacuum ab opere diem religioni consecrare; rebus divinis tribuere; stata religione, et solemni ab opere vacatione diem festum celebrare. 5. Festum violare, ne pas sanctifier les fêtes. Festæ diei sanctitatem violare; diem festum Christiano ritu religiosum ac sanctum non habere; diei religione non impediri, quo minus servili in opere tempus omne exigatur; indictam ab opere vacationem pensi nihil habere. Manus ab opere solemni die non abstinere; diem servili opere ex sacro profanum facere; diem festum profestumque promiscuum habere.

FĒTŪRA, (fœt.) æ, f. Temps de la gestation. USUS: Libertas lactis et feturæ.

FĒTUS, (fœt.) a, um, Rempli, fécond. SYN. Gravidus. USUS: Terra feta frugibus.

FĒTŬS, (fœt.) ūs, m. Enfantement, production. SYN. Partus, proles, soboles, fructus. EPITH. Majores, multiplices, uberiores et grandiores. USUS: Fetum procreare, fundere, edere, mettre bas, enfanter. Nulla ætate poetarum uberior fetus est, à aucune époque, on ne vit plus ample moisson de poëtes. Edit meliores fetus ager aratus, innovatus.

FĒX, fēcis, vel FÆX, fæcis, f. Lie; tourbe, rebut. SYN. Subsidens purgamentum. TRANSL. Sentina, sordes, eluvies, labes. USUS: Perditissima, infima fex populi. Sordes urbis et fex. Fex vulgi ac urbium purgamenta. Cf. Vilis.

FĬBER, bri, m. Castor. SYN. Castor. USUS: Fibri redimunt se ea corporis parte, propter quam maxime appetuntur.

FĬBRA, æ, f. Fibre. Fibræ sunt veluti capilli, in extis animalium, radicibus stirpium et aliis rebus. USUS: Non ramos solum amputare, sed et radicum fibras evellere.

FĪBŬLA, æ, f. Agrafe, crochet. Ornamentum cinguli ad vestem sublevandam. USUS: Prætor fibulis aureis donavit milites.

FĪCTĒ, Avec feinte. SYN. Simulate. )( Vere. USUS: Ficte, fallaciter conciliata gratia, après un semblant de réconciliation.

FICTĬLIS, e, gen. com. De terre cuite, d’argile. SYN. Quod ex terra, aut alia materia fictum est. USUS: Vasa fictilia. Urna fictilis.

FICTOR, ōris, m. Ouvrier, statuaire, sculpteur. SYN. Qui ex ære, vel alia materia fabricat. USUS: Pictores, fictores ex cera.

FICTRIX, īcis, f. Celle qui façonne. USUS: Divina providentia, fictrix et moderatrix naturæ.

FICTUS, a, um, Feint, faux. SYN. Commentitius, simulatus, adumbratus. PHRAS. Ficti homines non diu placent, les fourbes ne plaisent pas longtemps. Homines ficte et fallaciter virtutem professi; fictæ et adumbratæ virtutes hominum non diu in pretio sunt; ficta illa virtutis species ut flosculus decidit; virtutis ille color facile desinit; virtutis illa simulacra, vana utique, et ostentationi parata, ætatem non ferunt; personatam illam virtutis speciem dies delet; quorum in vita nihil nisi fictum, compositum, coloratum, eorum fama et gratia facile exstinguitur. USUS: Ficti et commentitii dii. Hæc causa a te per summam malitiam et fraudem ficta est. Res fictæ, et fabularum commenta. Cf. Vanus, Simulatio.

FĪCULNĔUS, a, um, De figuier. USUS: Ficulneum lignum.

1. FĪCUS, i, f. Figue. SYN. Pomum fici.

2. FĪCŬS, ūs, f. Figuier. SYN. Arbor fici. USUS: Suspendit se de ficu.

FĪDĒ, Avec fidélité. USUS: Fidissime et amantissime te horum admonitum volui.

FĬDĒLĬA, æ, f. Grand vase; jarre. SYN. Vas Samium ad plurimos usus. USUS: Duos parietes de eadem fidelia dealbare, faire d’une pierre deux coups (PROV.).

FĬDĒLĬS, e, gen. com. Fidèle. SYN. Fidus, qui fidem suam præstat, fide præditus. ADV. Egregie, maxime. PHRAS. Famulus fidelis esse debet, un serviteur doit être fidèle. Fide officioque singulari esse debet; oportet, ut famulus non sit ambigua fide, non fluxa, non levi, sed nota et explorata, sed optima et præstantissima; ut fidem colat; ut is sit, cui omnia credi possint. In famulo probo ac frugi fides potissimum requiritur; in famulo fidelitas præcipue spectatur; is sit famulus, in quo fidelitatem nemo desideret. Famulus ea fide sit, cui permittere se herus tuto possit; fidem colere vel cum periculo capitis famulum decet; famuli cavere debent, ne fluxam fidem gerant. Famulus frugi, studio ac fide erga dominum cedat nemini, oportet. Famulus in fide stet, oportet; fidem ad ultimum conservet; inviolatam fidem præstet; fide ad ultimum invicta sit; ultima pro fide experiatur. Famulus magna, eximia, præcipua in herum fide sit, oportet; famulus ejusmodi sit, in quo fides sita sit egregia. Cf. Fidem servare. USUS: 1. Firmus et fidelis amicus. 2. TRANSL. Ager, domus, doctrina, ars fidelis. (Pro: Christi legem ac disciplinam professo, un fidèle, un chrétien, fidelis, vulg. est).

FĬDĒLĬTAS, ātis, f. Fidélité. SYN. Fidei sanctior observatio. )( Perfidia, infidelitas. EPITH. Perutilis, summa. USUS: Amicorum me fidelitas et benevolentia custodit. Nunquam iis fidelitas erga me defecit. Quantum studio ac fidelitate consequi possunt, nutui præsto sunt. Nunquam eorum operam et fidelitatem requisivi, desideravi. Cf. Fides, Fidelis.

FĬDĒLĬTER, D’une manière fidèle, sûre, loyalement. SYN. Summa, constanti, integra, integerrima fide. USUS: Prædia tua fideliter curabuntur.

FĪDĒNS, entis, omn. gen. Confiant; audacieux, intrépide. SYN. Audens. )( Dubius, timidus. USUS: Animus prudentia et consilio fidens. Fidenti animo ad mortem gradi. Dubitans magis de suis rebus, quam iis fidens.

FĪDENTER, Avec audace. SYN. Audacter. )( Timide, dubitanter. USUS: Fidenter respondere; fidenter agere, aggredi, colloqui.

FĪDENTĬA, æ, f. Confiance, audace. SYN. Securitas, fiducia, confisio. )( Diffidentia. USUS: Fidentia est firma animi confisio. Fidentia est scientia quædam et opinio gravis non temere assentiens, per quam magnis in rebus multum ipse animus in se fiduciæ certa cum spe reponit. Cf. Securitas.

1. FĬDĒS, ei, Fidélité, foi. SYN. Constantia, promissum. )( Perfidia, fraudatio. EPITH. Alma, apta, bona, clara, communis, consularis, egregia, singularis, incredibilis, infirmior, insignis, jucunda auditu, magna, mala, melior, mira, optima et speratissima, præstans ac singularis, prompta, publica, sancta. PHRAS. 1. Fidem dedi nemini, je n’ai engagé ma parole à personne. Fidem nemini obstrinxi, obligavi; in eam pactionem fidem meam non interposui; nemini fidem dedi; vadem me nemo habuit. 2. Fidem, quam dedi, servabo, je garderai la parole que j’ai donnée. Fidem, quam dedi, præstabo; bona fide agam; stabo, perstabo in fide; tenebo, retinebo fidem; fidem meam liberabo, solvam; fidem, quam dedi, colam integerrime; salvam præstabo; fides, quam dedi, constabit mihi; fidem integre exsolvam, exonerabo; promissis stabo. 3. Qui fidem publicam violat, humanam societatem convellit, celui qui viole la foi publique ruine les fondements de la société. Qui fidem publicam frangit, prodit, violat, mutat, per scelus abrumpit; is, per quem stat, ut fides civitatis concidat, labefactetur; fluxa ac vana sit, ut fides publica labet, fluctuet, fluitet, infirmetur, concutiatur, angustior sit; commercium generis humani tollit, omnium commune præsidium oppugnat. 4. Fidem alicujus minuere, diminuer le crédit de qqn. Fidem infirmare, elevare; vanam facere alicujus fidem; alicui abrogare, imminuere, labefactare, derogare, concutere. 5. Fidem non habet, on ne le croit pas. Fundata leviter ejus fides est; fidem non facit; fides illi non habetur; fluxa fide est; testis est haud sane locuples, haud fide dignus; non is est, quo satis certo auctore stetur; fluxa et vana hominis fides est; angustior illi fides est, sublesta fide est. 6. In fidem alicujus se dare, se mettre sous le patronage de qqn. In alicujus se fidem conferre, tradere, permittere; alicujus se fidei mandare; in tutelam se tradere; tutelæ se commendare, se subjicere. Cf. Commendo, Cliens. 7. Fidem Christianam negare, renier sa foi, apostasier. A Christo desciscere; religionem omnem ejurare; Christo fidem cultumque renuntiare. Cf. Apostata. USUS: 1. Fides, dictorum conventorumque constantia et veritas. Fidem dare, donner sa parole. Fidem servare, præstare, garder sa parole, ses engagements. Fidem violare, frangere, manquer à la foi jurée, violer son serment. 2. Auctoritas, firma opinio, persuasio, confirmatio, garantie, authenticité, témoignage. Fidem facere, affirmer. Fidem alicui habere, croire qqn. Fidem et auctoritatem afferre; fidem affirmare, affirmer positivement. Fidem infirmare, abrogare, ne pas garantir, rétracter. 3. Tutela, patrocinium, clientela, defensio, protection, appui, assistance. In alicujus fidem se tradere, se mettre sous le patronage de qqn. In fidem accipere, recipere, prendre sous sa protection. In fide et clientela alicujus esse, être le client de qqn. Cf. Fido, Fidelis.

2. FĬDES, ĭum, f. pl. Instrument à cordes, lyre. SYN. Lyra. EPITH. Contentæ, plurimæ. USUS: Dicere, canere fidibus, fidibus scire; fides pulsare.

FĬDĬCEN, ĭnis, m. Joueur de lyre. SYN. Qui fidibus, lyra canit, lyricus. EPITH. Nobilissimus. USUS: Nobilissimus fidicen.

FĬDĬCŬLA, æ, f. Petite lyre. SYN. Lyra parva. USUS: Fidiculæ numerose sonantes, et tibiæ modulate canentes.

FĪDO, is, fisus sum, ere, n. Se fier, avoir confiance, croire. SYN. Credo, confido. PHRAS. Fortunæ ne nimium fidas, ne vous fiez pas trop à la fortune. Spem certam in fortuna ne reponas; fortunæ ne nimium credas, confidas; fidem ne habeas; ne te fortunæ credas, committas; ne multum in fortuna ponas, a fortuna exspectes; ut caute agas cum fortuna; minimum tibi de fortuna pollicearis; spem nullam in fortuna constituas, ne fidam, stabilem, firmam, constantem, certam fortunam ducas; auctor tibi sum, ut fortunæ instabilitatem, levitatem, inconstantiam, varietatem, mutationem, varios casus, vicissitudinem pertimescas, extimescas; fortunæ fidem ne habeas; salutem resque tuas non credas. Cf. Credo, Confido. USUS: Somniis, amicorum præsidiis fidere. )( Diffido, Dubito.

FĪDŪCĬA, æ, f. Confiance, assurance. SYN. Spes certa. EPITH. Stabilis. PHRAS. In te fiduciam habeo, j’ai confiance en vous. Quidquid est fiduciæ, in te uno certa cum spe repono; spes mea, quantacumque est, in te recumbit, in te sita est; fiduciam omnem in te locatam habeo; spem omnem in te collocatam habeo; præcipuam spem, ac propemodum unicam in te habeo. Cf. Spes. USUS: 1. Artis suæ fiducia insolescit. Hominis præpotentis fiducia; tua fiducia ita se effert. 2. Pactum cum conditione redimendi redhibendique, quod venditum est, (vulgo: Obligatio), vente simulée, contrat fictif, fidéicommis. Qui fiduciam accepit, debet præstare fidem. Commissam fiduciam tenere et possidere.

FĪDUS, a, um, Fidèle. SYN. Fidelis. PHRAS. Fidissimus amicorum est, c’est le plus fidèle de mes amis. Rara inter paucissimos est fidelitate; is est, quem secundæ adversæque res mecum copularint; cujus fidelitas nunquam erga me defecit; qui datam fidem et colere norit, et tueri; cujus fidei subnixus tutus mihi esse videar. Cf. Fidelis. USUS: Fidæ familiaritates amantium.

FĪGO, is, fixi, fixum, ere, a. Enfoncer, assujettir. SYN. Affigo. ADV. Omnimodo. USUS: Beneficium trabali clavo figere. 2. Pono, appliquer. Mentem totam, cogitationem omnem, operam, industriam, studia in consulatu tuo fixi et locavi. Garrulitati; cupiditati modum figere. 3. Configo, percer, traverser. Maledictis aliquem figere, vulnerare, perfodere.

FĬGŪRA, æ, f. Figure, aspect. SYN. Forma, species. EPITH. Apta, conglobata, dissimilis, divina, habilis, humana, miranda, muliebris, mira, optima, pulchra, reliqua, tacita, torva, vastior. USUS: Delectabant illum figura et lineamenta hospitæ. Tacita corporis figura conjecturam affert. Conformatio quædam et figura totius oris ac corporis. Corporis partes, forma, statura, figura. In hominis figura belluæ feritas. Formæ figura.

FĬGŪRO, as, avi, atum, are, a. Façonner, former. SYN. Formo, effingo. USUS: Terga boum non sunt ad onus ferendum figurata. Ita figuratum est hoc corpus, ut aliis excellat. DEUS mundum hac forma figuravit. Cf. Fingo.

FĪLĬA, æ, f. Fille. EPITH. Carissima, grandis, nubilis, major, optima, singularis, vetula, multarum nuptiarum unica. USUS: Filiam suscipere. Filiam habere. Filiam spondere alicui, pacisci, collocare; viro dare, mandare, committere, promettre en mariage, marier.

FĬLĬCĀTUS, a, um, Garni de fougère. SYN. Quod filicis, herbæ, speciem refert. USUS: Pateræ filicatæ, coupes où sont sculptées des feuilles de fougère (ou dentelées comme la fougère).

FĪLĬŎLA, æ, f. Petite fille, fille chérie. EPITH. Amabilis, carissima, dulcior, nostra vita, parva, jucunda, tristicula.

FĪLĬŎLUS, i, m. Tout petit enfant, fils chéri.

FĪLĬUS, ii, m. Fils. SYN. Stirps virilis, natus, gnatus; liberi, soboles virilis. EPITH. Assiduus, bellissimus, blandus et gratiosus, carus, consularis, delicatior, dignus tanto patre, disertus, dissolutus, festivus, gnavus, prudens, probus, grandis, honestissimus, imago animi et corporis paterni, imbecillus, immanis; impurus, innocens, avarus, non amans suorum, præditus patria virtute, probus, pupillus, rusticus, simillimus patris, studiosus, eruditus, modestus, suavissimus, venustissimus, unicus. USUS: Filius effigies probitatis paternæ, imago animi et corporis. Est is in me pietate filius, consiliis parens, amore frater. Filium gignere, suscipere, procreare, enfanter un fils. Filium adoptare, adopter un fils. Filium supponere, supposer un enfant. Filium exponere, exposer son fils. Filium efferre, emporter un fils. Filii caritate aliquem diligere, aimer qqn comme un fils.

FĪLUM, i, n. Fil. SYN. Linum. TRANSL. Orationis contextus. USUS: Munusculum levidense crasso filo. Argumentandi tenue filum orationis.

FIMBRĬÆ, ārum, f. pl. Bord, franges (d’un vêtement). SYN. Vestium aut aliarum rerum extremitas. EPITH. Madentes. USUS: Cincinnorum fimbriæ, estrémité bouclée des cheveux.

FĪNDO, is, fīdi, fissum, ere, a. Fendre, ouvrir, diviser. SYN. Diffindo, aperio, divido. USUS: Hoc quasi rostro finditur flumen. Paries finditur, et rimas agit.

FINGO, is, fingi, fictum, ere, a. Faire, façonner. SYN. Formo, informo, creo. ADV. Omnimodo, commode, extemplo, præclare. PHRAS. 1. Alium se fingit, il se montre autre qu’il n’est. Alium se, quam sit, ementitur, venditat; alium se gerit, alius est; novum sibi ingenium induit; nobilem se fert claro loco natum. Cf. Simulo. 2. Multa finxerunt, ils ont imaginé, inventé beaucoup de choses. Rem multis mendaciunculis adspersere; multa veris falsa affinxerunt; res magnam partem commentitiæ sunt; multa in his fabulis similia et composita videntur; fabulam dedere, qui ista commenti sunt. Cf. Fictus, Affingo. USUS: 1. E cera, e materia, e marmore suos avos fingere. Natura te ad honestatem finxit. Se totum ad nutum, arbitrium, voluntatem alicujus fingere. 2. Simulo, imitor, contrefaire, déguiser. Fingere sibi vultum et incessum. Fingere, dissimulare, obtegere. 3. Comminiscor, inventer. Fingere crimen. 4. Æstimo, juger. Alios ex sua natura fingunt, ils jugent des autres par eux-mêmes. 5. Concipio animo, méditer, imaginer. Fingere animo ac cogitatione aliquid.

FĪNĬO, is, ĭi vel ĭvi, ītum, ire, a. Finir, terminer. SYN. Perficio, conficio, absolvo, finem facio, claudo, concludo, termino, modum statuo, finem affero, compleo, fastigium impono, perfungor, extrema persequor, modum facio, modum vel finem constituo, ad exitum perduco. )( Exordior, fundamenta jacio. PHRAS. 1. Bellum pace finiit, il termina la guerre par la paix. Ad belli exitum pervenit; bello defunctus est; bellum delevit; exitum bello imposuit; bellum restinxit; victoria ac pace terminavit; belli reliquias confecit, sustulit, delevit; belli ne scintillam quidem reliquit; bellum pace conclusit; belli reliquias persecutus est ac confecit; a diurnis belli contentionibus conquievit. Cf. Absolvo, Bellum. 2. Negotium brevi finiam, je terminerai bientôt cette affaire. Negotio propediem supremam manum imponam; negotium propediem ad finem deducam; operi finem statuam; res propediem confecta erit; ad exitum perveniet, provehetur; negotio brevi finem afferam; negotium optato exitu concludam, terminabo. 3. Finitæ jam erant induciæ, l’armistice était terminé. Exierant, abierant jam induciæ. Cf. Absolvo, Perficio, Finis. USUS: Omnia utilitate finire, definire, définir.

FĪNIS, is, m. Fin, terme. SYN. Modus, terminus, exitus, ultimum, extremum. )( Initium, principium. EPITH. Similis, optimus, simplex, teterrimus, vetus. PHRAS. 1. (Non multum deest ad finem, VULG.), je suis presque à la fin. Parum abest a fine; parum abest, quin ad exitum res perveniat; res ab exitu non longe abest, in exitu res est; summam manum exspectat; affecta, nondum perfecta, confecta, absoluta res est. Cf. Absolvo. 2. Sub autumni finem, vers la fin de l’automne. Extremo jam autumno; autumno vertente, præcipitante, exeunte, prope exacto, circumacto. Cum in exitu jam autumnus esset; in extrema parte, ac conclusione autumni; autumno jam senescente; desinente in hiemem autumno; inclinante jam autumno. 3. A principio usque ad finem, du commencement à la fin. A capite ad calcem; a carceribus ad metam. 4. A fine ad principium redire, revenir de la fin au commencement. A calce ad carceres revocari; a meta ad carceres revocari; redire ad fontem; iter remetiri ad caput rei. 5. Finis principio non respondet, la fin ne répond pas au commencement. Extrema primis non respondent; extrema primis non congruunt; res exitum habet principio dissimilem; abludit a principio exitus. USUS: 1. Non faciam finem rogandi. Illa victoria finem bello attulit, præscripsit. Finem statuere, constituere, reperire, habere. 2. Causa, cujus gratia, fin, but, dessein. Cur? quem ad finem? Finis causa aliquid facimus. Finis honorum, quo referuntur et referenda sunt omnia. 3. Locorum, provinciarum extrema, unde finitimi, contrée; frontières. Lingua Latina finibus sane exiguis continetur. Imperii fines proferre, reculer les bornes de l’empire. Fines tueri, defendere ab incursionibus. Cf. Extremus.

FĪNĪTĒ, Dans certaines limites, modérément. SYN. Definite. USUS: Avarus erit, sed finite; adulter, sed habebit modum.

FĪNĬTĬMUS, a, um, Voisin, proche. SYN. Vicinus, propinquus, confinis, proximus. USUS: Finitimus oratori poeta est. Falsa veris, ægritudini finitimus est metus. Vitia propinqua inter se et finitima. Regnum, gens finitima, peuples limitrophes. Cf. Vicinus.

FĪNĪTOR, ōris, m. Arpenteur. SYN. Decempedator, metator, qui agrorum terminos constituit. USUS: Delecta finitorum juventus.

FĪO, fis, factus sum, fĭĕri, p. verbi FACIO, Être fait, se faire, se passer, arriver, devenir. SYN. Evenio, accido, evado, confio, conflor. ADV. Acriter, acrius, acerrime, amantissime, animose, apte, arrogantius, atrociter, bellissime, benigne, benevole, casu, caute, clarius, cogitato, commode, considerate, constanter, consulto, crebro, cumulatius, cupide, difficile, diligenter, divinitus, diutius, dupliciter, faciliter, forte, fortuito, frequentius, honorifice, honeste, humane, improbe, improviso, inepte, injuste, insulse, iracunde, lepide, limatius, longius, mature, melius, modestissime, necessario, obscure, occultus, omnino, petulantissime, pie, privatim, publice, rite, sedulo, severius, simulate, suaviter, tardius, temere, turpiter, varie, vehementer, vere, viriliter, vitiose, utiliter. PHRAS. 1. Vide ne inde seditio fiat, prenez garde que de là ne sorte quelque sédition. Ne seditio exsistat, confletur; ne tumultus aliquid enascatur; contentiones gignantur, consequantur; ne in seditionem res vertatur; ne tumultus hic in seditionem evadat, degeneret, delabatur. Cf. Facio. 2. Si fieri potest, si cela peut se faire. Si fortuna daret; si res et locus permittit; si confieri res potest; si integrum tibi est; si facultatem causa dat, præbet; si res facultatem habitura tibi videtur; si videris id, quod peto, posse consequi; si rem confici, effici, ad exitum deduci posse putas; si eventum speras cum animo meo congruentem; non alienum, non abhorrentem a voluntate mea. 3. Tribunus factus est, il fut fait, il devint tribun. Creatus, renuntiatus est tribunus; ordines ducere jussus est; tribunitia dignitate auctus; tribunis adscriptus; in tribunorum ordinem adlectus est. USUS: Sæpe fit, ut, etc. Fato fiunt omnia. Si ita factum esset, ut senatus haberetur, nobis magno usui fuisset. Cf. Facio.

FIRMĀMENTUM, i, n. Support, soutien, appui. SYN. Robur, vires. EPITH. Contrarium, gravissimum. USUS: Hic ordo est firmamentum cæterorum. Flos Italiæ, firmamentum imperii, ornamentum civitatis. Est hoc firmamentum disciplinæ. Firmamentum et robur accusationis.

FIRMĒ, Solidement, fortement. SYN. Firmiter. USUS: Habere aliquid bene cognitum et firme conceptum animo. Graviter, firmissime aliquid asseverare.

FIRMĬTAS, ātis, f. Fermeté. )( Infirmitas. USUS: Constantia et firmitas animi.

FIRMĬTER, Fermement. SYN. Firme.

FIRMĬTŪDO, ĭnis, f. Solidité; constance. SYN. Firmitas. EPITH. Gladiatoria. USUS: Firmitudo gravitasque animi. Cf. Constantia.

FIRMO, as, avi, atum, are, a. Affermir. SYN. Stabilio, firmum facio. USUS: Firmare imperium et augere. Nondum pro firmato jus stetit, le droit n’est pas encore bien établi. Aliquid rationibus firmare. Corpora juvenum labore firmantur. Cf. Confirmo.

FIRMUS, a, um, Ferme, solide, stable. SYN. Stabilis, ratus, fixus, constans, immortalis, quod multum firmamenti et virium habet; quod nulla vi labefactari, nunquam dimoveri loco potest. ADV. Bene. PHRAS. Id quidem firmum teneo, je tiens cela pour indubitable. Mihi id confirmatissimum est; hoc penitus mihi persuasum, ut adeo animo insitum innatumque videatur, nec convelli possit. Ab illa opinione nulla unquam conditione discedam; nemo me deducere, amovere poterit. Firmo concepta est animo ea opinio, quam nulla dies evellet, convellet extrahet, excutiet. USUS: Firma, stabilis, perpetua amicitia. Senatus tua auctoritate firmior. Tenere aliquid firmum. Firmus ab equitatu. Civitas firma et valens. Jam sum paulo firmior. Firmiore corpore esse. Cf. Certus, Fixus.

FISCĬNA, æ, f. Corbeille. SYN. Canistrum.

FISCUS, i, m. Corbeille, panier, cassette; fisc, trésor public. SYN. Sacculus ad majoris pecuniæ summam capiendam, et pecuniam publicam. PHRAS. (Bona fisco addicta sunt, seu confiscata, VULG.), ses biens furent confisqués. Bona in publicum redacta sunt, publicata sunt; hastæ, præconis voci subjecta sunt, pecunia in ærarium relata. USUS: Reperi fiscos complures cum pecunia Siciliensi.

FISSĬO, ōnis, f. Action de briser. Terræ subiguntur fissione glebarum.

FISSUM, i, n. Fissure (dans le foie des victimes). SYN. Fissio. EPITH. Familiare et vitale. USUS: Fissum jecoris; quid fissum in extis, quid fibra valeat.

FISTŬCA, æ, f. Mouton (pour enfoncer des pilotis). SYN. Machina, qua trabes in terram vel fluminis alveum panguntur.

FISTŬLA, æ, f. Flûte. Musicum instrumentum diversum a tibia; item: Tubus. EPITH. Eburnea, pastoritia. USUS: Fistula canere, modulari, (fistulare, VULG.), jouer de la flûte.

FISTŬLĀTOR, ōris, m. Joueur de flûte. USUS: Fistulatorem domi relinque.

FIXUS, a, um, Fixé, immobile, arrêté. SYN. Decretus, statutus, stabilis, firmus, ratus. USUS: Illud maneat ac fixum sit. Fixum in animo suo tenere. Cf. Firmus, Decretum.

FLĀBELLUM, i, n. Éventail. Instrumentum, quo æstate ventum excitamus refrigerandi causa. USUS: Cujus lingua quasi flabello seditionis est concio ventilata.

FLĀBĬLIS, e, gen. com. D’air, aérien. SYN. Spirabilis, aerius. USUS: Nihil est in animis flabile, humidum, igneum.

FLACCESCO, is, ere, n. Devenir mou, perdre son énergie. SYN. Languidus fio. USUS: Cum eum motus omnis animi, tanquam ventus deficeret, flaccescebat oratio. Cf. Langueo.

FLACCUS, a, um, Qui a de longues oreilles. SYN. Qui aures habent magnas et languidas. USUS: Sili, flacci, frontones, capitones.

FLĂGELLUM, i, n. Fouet. SYN. Lorum flagrum. PHRAS. 1. Flagellis hominem atrociter cædi jussit, il ordonna de le battre cruellement de verges. Flagellis conscindi, lacerari hominem jussit; depromi ad flagra hominem; lora in alterum expediri; flagris hominem excipi, mulctari, violari jussit. Cf. Disciplina. 2. Si falsa dixeris, flagella senties, si vous mentez, vous aurez le fouet. Si me celaveris, ferventem te flagris faciam, loris te flagrisque depexum dabo, loris excruciabere, dorsum liberaliter flagrorum vibicibus conscribetur, exarabitur, pro commerita noxa, flagris castigabere; loris vapulabis; verberatio te manet. USUS: Flagellis, loris aliquem cædere.

FLĀGĬTĀTOR, ōris, m. Qui demande d’une manière pressante. SYN. Qui assidue flagitat. USUS: Video flagitatorem fore, non quidem molestum, sed assiduum et acrem.

FLĀGĬTĬŌSĒ, D’une manière déshonnête, infâme. USUS: Flagitiose ac turpiter.

FLĀGĬTĬŌSUS, a, um, Débauché, dissolu, infâme. SYN. Flagitiis contaminatus, fœdus ac turpis. USUS: Homo flagitiosissimus, libidinosissimus, nequissimus. Cf. Turpis, Scelestus, Sceleratus, Flagitium.

FLĀGĬTĬUM, ii, n. Crime, infamie. SYN. Crimen cum dedecore ac turpitudine conjunctum. EPITH. Incestum, turpe, alienum, domesticum, fraternum, inauditum, manifestum, occultum. PHRAS. Multa flagitia commisit, il est tout souillé d’infamies. Flagitia multa fecit, admisit, commisit, suscepit; diu multumque in flagitiis versatus, volutatus est; plurimis flagitiis contaminatus, inquinatus, coopertus est; flagitiis tantum nobilitatus est; multa in flagitia se ingurgitavit; nulla prope pars vitæ turpitudinis expers est. Quæ libido ab oculis, quod facinus a manibus ejus, quod flagitium a toto corpore abfuit? Cf. Crimen, Scelus, Facinus, Sceleratus. USUS: Flagitium facere, suscipere, admittere, committere.

FLĀGĬTO, as, avi, atum, are, a. Désirer vivement, demander avec instance. SYN. Ardenter peto. ADV. Admodum, privatim. USUS: Vide, quid acta vita, quid studia tua a te flagitent? Postulatur a te dudum, vel potius flagitatur historia. Postulo, non flagito. Cf. Peto.

FLĂGRANTĬA, æ, f. Embrasement. SYN. Ardor. USUS: Flagrantia oculorum, feu, éclat des yeux.

FLĂGRO, as, avi, atum, are, n., Brûler, être enflammé. SYN. Conflagro, ardeo. USUS: Flagrare odio, amentia, infamia et odio, être animé d’une haine ardente. Flagrare studio dicendi, desiderio. Convivium stupris flagrans. Flagrant in illo libidines. Cf. Ardeo.

FLĂGRUM, i, n. Fouet, lanières. SYN. Flagellum. USUS: Vestalis flagro cæsa. Cf. Flagellum.

1. FLĀMEN, ĭnis, m. Flamine. USUS: Flamen quirinalis. Flaminem prodere, creare, créer un flamine.

2. FLĀMEN, ĭnis, n. Souffle. SYN. Flatus, spiritus. USUS: Ad flamen austri inclinatior, tourné du côté du sud.

FLAMMA, æ, f. Flamme. SYN. Mobilior et splendentior pars ignis. EPITH. Fœdissima, perniciosissima, pestifera, nefaria, recens, tanta, inveterata, tremula, vehemens. Flammæ innumerabiles. USUS: TRANSL. Sulpitius in eadem invidiæ flamma, malveillance. Cf. Ignis.

FLAMMĔUS, a, um, De flamme. USUS: Stellæ natura flammeæ.

FLĀMMŬLA, æ, f. Petite flamme. USUS: Duæ e lucerna flammulæ visæ sunt.

FLĀTŬS, ūs, m. Souffle. SYN. Spiritus, flamen. EPITH. Prosper. USUS: Eo vela do, unde aliquis flatus ostenditur. Cum prospero flatu fortunæ utimur.

FLĀVĔO, es, ere, n. Être jaune. SYN. Auri colorem refero, fulgeo.

FLĀVUS, a, um, Jaune. SYN. Color fulvo clarior et albior. USUS: Flavi capilli, cheveux blonds.

FLĒBĬLĬS, e, gen. com. Déplorable, regrettable. USUS: O flebilem speciem et miseram.

FLĒBĬLĬTER, En pleurant, tristement. SYN. Miserabiliter. USUS: Flebiliter lamentatur. Cf. Lacrimæ.

FLECTO, is, xi, xum, ere, a. Courber, plier. SYN. Inflecto, torqueo, detorqueo, intorqueo. USUS: 1. Membra, quo vult, flectit, contorquet, porrigit, contrahit. Genu, caput leviter flectere, inflectere. Versare suam naturam, et ad tempus regere, atque huc illuc torquere et flectere. Flectere aliquem oratione, precibus. Flectere animum a virtute ad vitium, in ambitionem; mentem suam ad alicujus dignitatem. Flectebar animo, et frangebar. 2. Vito, caveo, muto, se détourner. Iter, consilium, sententiam flectere. Cf. Inclino, Moveo, Genu.

FLĔO, es, flēvi, flētum, ere, n. et a. Pleurer, gémir. SYN. Lacrimor, lacrimas effundo, profundo; lacrimis me dedo, trado; in muliebres me fletus projicio. ADV. Uberius, misere. USUS: Omnes de morte filii flebant, lamentabantur. Cf. Lacrimor, Lugeo, Fletus.

FLĒTŬS, ūs, m. Larmes, pleurs. SYN. Ejulatus, ploratus, planctus, lacrimæ, lamentatio. PHRAS. 1. Ea res me ad fletum impulit, cette chose m’a fait verser des larmes. Fletum movit; lacrimas commovit; lacrimas mihi expressit, vultum lacrimis implevit. 2. Hæc inter fletus dixit, il parla ainsi en pleurant. Manantibus lacrimis; obortis, profusis lacrimis hæc profatus est. Hæc inter gemitus et ploratus dixit; loquenti ista os lacrimæ sinumque implevere; hæc dicenti gemitus et lacrimæ vocem inclusere. Cf. Luctus, Lacrimæ. USUS: Fletus tota urbe gemitusque fit. Non possum præ fletu scribere, loqui.

FLEXĂNĬMUS, a, um, Qui maîtrise les cœurs. SYN. Suadens. USUS: Flexanima, atque omnium regina oratio.

FLEXĬBĬLIS, e, gen. com. Souple, flexible. SYN. Tener, mobilis. USUS: Materia omnium rerum flexibilis, commutabilis. Tenerum, flexibile, quod facile sequatur, quocumque ducas, quod tuo arbitrio fingas. Mollis, tenera, flexibilis oratio.

FLEXĬLŎQUUS, a, um, Ambigu, énigmatique. USUS: Oracula flexiloqua, et ambigua.

FLEXĬO, ōnis, f. Action de courber; inflexion de la voix; détour. SYN. Flexus, anfractus, conversio. EPITH. Virilis. USUS: Flexio vocis, laterum. Quos tu mæandros, dum omnes solitudines persequeris, qui diverticula flexionesque quæsiisti?

FLEXŬŌSUS, a, um, Tortueux, sinueux. SYN. Tortuosus. )( Rectus. USUS: Flexuosus introitus aurium.

FLEXŬS, ūs, m. Détour, sinuosité. SYN. Anfractus. EPITH. Multus. USUS: In hoc quasi flexu ætatis, sur le déclin de l’âge (le retour). Flexus viæ, fluminis.

FLO, as, avi, atum, are, n. Souffler. ADV. Belle. USUS: Suavissimus Auster nobis ab Epiro flavit.

FLOCCĪFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Ne faire aucun cas; mépriser. SYN. Contemno, nihili facio. )( Magnifacio. USUS: Neque tamen floccifacio.

FLŌRĔO, es, rŭi, ere, n. Fleurir, être en fleur. SYN. Vigeo, floresco, eniteo, emineo, excellens sum. ADV. Honestissime. PHRAS. Arbores florent, les arbres sont en fleurs. Arbores frondent, frondes induunt; in florem se induunt; folia, gemmas agunt; gemmant, fruticantur, luxuriant. USUS: 1. Hæc arbor floret. 2. TRANSL. Florere omni genere virtutis. Ingenii laude, acumine ingenii, lepore, honoribus, rerum gestarum gloria, existimatione innocentiæ, laudibus, amicitiis, gratia, auctoritate. Tu beatum te, et florentem, et potentem existimas. Fortuna utor florentissima. Cf. Egregius, Vigor, Fama.

FLŌRESCO, is, ere, n. Commencer à fleurir. SYN. Floreo. ADV. Quotidie magis, nunc primum. USUS: Sulpitius ad summam gloriam eloquentiæ florescens moritur, Sulpitius meurt commençant à briller de tout l’éclat de l’éloquence. Cf. Floreo.

FLŌRĔUS, a, um, De fleur. USUS: Corona florea.

FLŌRĬDUS, a, um, Fleuri, brillant. USUS: Floridior Cicerone, at minus gravis.

FLOS, flōris, m. Fleur. SYN. TRANSL. Lux, decus, honor, ornamentum, beauté, éclat, lustre, puissance. EPITH. Flores lectissimi. USUS: 1. Flores carpere, cueillir des fleurs. Legere, decerpere. Florum omnium varietas. Suavitates odorum, quæ afflantur e floribus. 2. TRANSL. Gratia non virtutis specie, sed ætatis flore conciliata. Flos nobilitatis et juventutis. Flos equitum, senatus, Italiæ.

FLOSCŬLUS, i, m. Petite fleur. USUS: Ficta omnia celeriter ut flosculi decidunt. Flosculos in oratione aucupari.

FLUCTŬĀTĬO, ōnis, f. Agitation, irrésolution. USUS: Fluctuatio animorum.

FLUCTŬO, as, avi, atum, are, n. Être agité, flotter. SYN. Fluctibus jactor, vacillo, fluito. USUS: Tota res etiamnum fluctuat, tout est encore incertain. In decreto non decet fluctuare. Oratio fluctuans ac dissoluta, eo quod sine nervis et articulis fluctuet huc illuc.

FLUCTŬS, ūs, m. Flot, vague. SYN. Unda, procella. EPITH. Fluctus cani, magni, maximi, præsentes, sedati. USUS: Jactari, allui fluctibus. Fortunam tanquam fluctus a saxo frangi oportet. Sedatis reipublicæ fluctibus, et tempestate communita. Omnes tempestates et procellas in illo concionum fluctu subire. Motus, agitatio, fremitus fluctuum, et undarum sævientium fragor.

FLŬĬTO, as, avi, atum, are, n. Couler, flotter; être flottant, irrésolu. SYN. Fluctuo. ADV. Immoderate. USUS: Reipublicæ navis ereptis senatui gubernaculis fluitans in alto, tempestatibusque seditionum.

FLŪMEN, ĭnis, n. Cours d’eau, fleuve, rivière. SYN. Fluvius, amnis, profluens. EPITH. Aureum, frigidius, illustre, magnum, maximum, publicum, universum. PHRAS. 1. Flumen profundum est, le fleuve est profond. Fluvius est profundo alveo; agit undas magna vi ac mole; præalto alveo defluit; vasta altitudine fluvius, ac navium patiens. 2. Flumen non profundum, la rivière n’est pas profonde. Vadosum. Flumen tenui fluens aqua; fluvius, qui vado nonnullis locis transitur; qui pedibus transiri, transmitti potest; haud difficili transitu flumen. Tenue flumen, nedum navium capax, aut ad comportanda, quæ necessaria sunt, opportunum. 3. Flumen rapax est, le courant est rapide. Citatum fertur flumen; violentus invehitur fluvius, et magna celeritate defluit. Undas agit magna vi et mole; rapide fluit, delabitur; cursu in mare profluit; vires suas concitat, rapido impetu decurrit. 4. Flumen in monte oritur, le fleuve prend sa source dans la montagne. Ex ipsis montis radicibus effunditur; ex monte decurrit, editur, devolvitur; præalto e monte defluit; fluvius oritur fonte ad radices montis conspicuo; visendis ad montis pedem fontibus profluit, erumpit; originem in monte habet; excurrit ex summo montis; fontes vastissimi fluminis in montis jugo sunt; mons ille flumen non uno ore emittit; flumini duobus fontibus iter aperit. 5. Flumen in mare fluit, le fleuve coule dans la mer. In mare præcipitat, mari miscetur, lapsu suo et cursu in mare profluit, infertur; multis capitibus in Oceanum influit, se exonerat, se evolvit, aquas in mare defert, mare præceps subit, in mare cadit, in mare decidit, mari excipitur, accipitur, mergitur; Oceano exsorbetur; non uno ostio in mare devolvitur. 6. Flumen agros præterfluit, la rivière coule à travers les campagnes. Propter agros fluit; agros secat, alluit; agros præfluit, subluit; agros dispescit; agros pervagatur, prælabitur, interfluit; circum ectos agros rigat; agros dividit, dirimit, distinguit, oberrat. 7. Flumen altissimas habet ripas, le fleuve a des rives très élevées. Fluvium præaltæ coercent ripæ; præruptis undique ripis clauditur, cingitur fluvius; inter præaltas utrinque ripas decurrit. 8. Flumen inundat, le fleuve déborde. Magnis commotus tempestatibus fluvius, ita magnus et vehemens factus est, nullis ut ripis coerceri posset; fluvius super ripas effusus, sine ullis cœlestibus aquis in altitudinem insolitam crevit; fluvius agros inundavit cum magna strage tectorum, pecorumque et hominum pernicie; amnis late restagnavit; amnis continuis auctus imbribus, extra ripas diffluxit, excurrit; alveum excessit; ripas se superfudit; ripis torrens aggeres subruit, armenta, tecta, arborum truncos impulit, et se super ruinas evexit atque extulit. 9. Flumen transire, passer un fleuve. Superare, trajicere, transire flumen; in adversam ripam transmittere; flumen transgredi; milites fluvium traducere. USUS: 1. Flumine secundo, en descendant le courant. Flumine adverso, en remontant le courant. Flumen gravissimas naves perferens. Propter altitudinem, rapiditatem, altitudinem fluminis hausti pene aquis. Per tortuosi fluminis sinus flexusque devolvebantur. Urbem a castris flumen dirimit, une rivière sépare la ville du camp. Flumen urbem mediam interfluit, le fleuve traverse la ville. 2. TRANSL. Flumen ingenii; flumen orationis.

FLŬO, is, fluxi, fluxum, ere, n. Couler. SYN. Labor, mano, excurro, defluo. ADV. Incitatius, libere, longe lateque, longius orationem, tardius numerum, æqualiter. USUS: 1. Quæ natura fluunt atque manant, ut aqua. 2. Diffluo, dilabor, s’écouler, échapper, s’évanouir. Fluit voluptas corporis. Fluunt omnia, nec diutius uno eodemque statu perdurant. Mollitia fluere. Quæ delapsa fluxerunt, severis legibus sunt vincienda. 3. Orior, sortir, émaner, venir de. Inde malum omne fluxit. Hæc ex eodem fonte fluunt. 4. Fracta quædam et fluens oratio. Cf. Flumen.

FLUVĬĀTĬLIS, e, gen. com. De fleuve. USUS: Bestiæ aquatiles, ut fluviatiles testudines.

FLŬVĬUS, īi, m. Fleuve, rivière. SYN. Flumen, amnis, profluens. EPITH. Atratus, magnus, jucundus. USUS: Fluvius sanguine fluxisse dicitur. Cf. Flumen.

FLUXĬO, ōnis, f. Écoulement. SYN. Cursus. USUS: Fluxiones aquarum.

FLUXUS, a, um, Qui coule, liquide; fragile; éphémère. SYN. Incertus, inconstans. USUS: Res nostræ, ut in secundis fluxæ, ita in adversis bonæ.

FŎCŬLUS, i, m. Fourneau pour les sacrifices. USUS: Posito in rostris foculo.

FŎCUS, i, m. Foyer, feu. SYN. Locus, ubi ignis fovetur. EPITH. Foci adyti, penetrales, patrii, privati, publici. USUS: Pro aris et focis pugnare. Ejicere aliquem domo nudum ac focis patriis, diisque penatibus, sedibus, aris exturbare. Cf. Ignis.

FŎDĬCO, as, avi, are, a. Tourmenter, chagriner. Res fodicantes, quas malas arbitramur, ces choses qui inquiètent, que nous regardons comme mauvaises.

FŎDĬO, is, ōdi, fossum, ere, a. Creuser. SYN. Effodio, perfodio. PHRAS. Fodere terram, retourner la terre, bêcher. Humum moliri; humum alte egerere; vertere terram. USUS: Fodit, invenit auri aliquantum. Pungit dolor, imofodit. Exspecta dum stimulis fodiam? Altius fodienti silex ferro impenetrabilis occurrit. Cf. Cuniculus.

FŒDĔRĀTUS, a, um, Allié. SYN. Fœdere et amicitia conjunctus; armorum socii, fœdere illigati. USUS: Fœderati populi, civitates. Cf. Socius, Fœdus.

FŒDISSĬME, Indignement. SYN. Turpissime.

FŒDĬFRĂGES, a, um, Qui viole les traités, infidèle, perfide. SYN. Qui fœdus frangit. USUS: Pœni fœdifragi.

FŒDĬTAS, ātis, f. Laideur, difformité souillure. SYN. Turpitudo, macula. EPITH. Flagitiosa, intolerabilis. USUS: Depravatio et fœditas turpificati animi. Cf. Turpis.

FŒDO, as, avi, atum, are, a. Défigurer, souiller, salir. SYN. Maculo. USUS: Romam fœdavit adventus tuus. Templa omni turpitudine, aliquem nefario scelere fœdare. Cf. Maculo, Commaculo.

FŒDUS, a, um, Laid, difforme; honteux, infâme. SYN. Turpis, flagitiosus. )( Purus. USUS: Luxuria omni ætati turpis, tum senectuti fœdissima est. Cf. Turpis.

FŒDUS, ĕris, n. Traité d’alliance, pacte, convention. SYN. Pactio, fides, amicitia regum et populorum lege et religione sancita. PHRAS. 1. Fœdus cum aliquo facere, faire un pacte, conclure un traité avec qqn. Fœdus ferire, icere, percutere, peragere; societate ac fœdere se illigare; aliquem sibi adjungere; fœdus cum aliquo jungere; fœdus sancire, pacisci cum aliquo; fœderibus cum hoste devincire fidem; fœdus agere; fœdus conflare armorumque societatem cum altero; fœdus ac societatem inire; armorum societatem data atque accepta fide confirmare; fœdere conjungi. 2. Ad fœdus accedere, se lier avec qqn. Societatem cum aliquo coire; in fœdus transire; in amicitiam et societatem venire; societatem facere; fœdus pangere cum aliquo; accipi in jus æquum; inter socios amicosque pacto fœderis adscribi. 3. Fœdus servare, garder, observer un traité. Fœdere stare, in fide perstare; ultima pro fide experiri. Cf. Fidelis, Fidem servo. 4. Fœdus frangere, fouler aux pieds, violer, rompre, déchirer un traité. Fœdus infirmare, negligere, violare, frangere, rumpere; contra fœdus facere; fidem prodere; conventiones pactionesque perturbare; pacta ac conventa convellere, rescindere, irrita ac vana facere; pactis, conventis non stare. 5. Fœdus renovare, renouer l’amitié, confirmare; publicas fœderum religiones instaurare. Cf. Amicitiam renovare. USUS: Adversus fœdus stare. Fœdus scribere, tabulis incidere. Cf. Societas.

FŒNEUS, a, um, De foin. USUS: Fœnea hominum simulacra.

FŒNUM, i, n. Foin. USUS: Fœnum secare, demetere; furcillis versare, colligere, construere, in striam coarctare, in manipulos colligere, in metas exstruere, sub tectum congerere, in tabulata componere.

FŒTĔO, es, ere, n. Sentir mauvais. SYN. Male oleo. PHRAS. (Fœtet ex ore, VULG.), il a mauvaise haleine. Anima illi fœtet, fœtente est spiritu; ne quidem animam conservare puram potuit; ore fœtido teterrimam nobis pestem inhalat; homo contaminato spiritu, qui omnes ab se odoris gravitate ac fœditate depellat, qui aliorum naribus maximam exhibeat molestiam; anima fœtida senis. USUS: Anima illi fœtet. Cf. Fœtor.

FŒTĬDUS, a, um, Qui sent mauvais, fétide, infect. USUS: Os fœtidum.

FŒTOR, ōris, m. Mauvaise odeur, infection. SYN. Putidus et malus odor. USUS: Jacebat in suo fœtore et fimo.

FOLĬUM, ii, n. Feuille. EPITH. Aridum. PHRAS. Folia decidunt, les feuilles tombent. Folia defluunt; arbor folia dimittit; foliis exuuntur, nudantur arbores. USUS: In arboribus truncus, rami, folia.

FOLLĬCŬLUS, i, m. Petit sac. Saccus, quo parricidarum caput involvebatur. EPITH. Lupinus. USUS: Os folliculo obvolutum.

FOLLIS, is, m. Soufflet (pour le feu). Instrumentum ad ignem excitandum. USUS: Id sine follibus et incudibus effici non potest. Admotis follibus, flatu ignem accendere.

FŌMENTUM, i, n. Topique, calmant, lénitif. SYN. Delinitio. USUS: Hæc sunt solatia, hæc fomenta humanorum malorum. Fortitudinis fomento mitigatur dolor. Cf. Remedium.

FONS, fontis, m. Source, fontaine. EPITH. Dulcis atque plenissimus piscium, perennis, sanctus augustusque, fontes recentes, reconditi. USUS: 1. Fons ex summo montis excurrit, et magno aquarum strepitu cadit, prendre sa source. Lucum fons perenni rigabat aqua, arroser. Fontis venas intercidere, venas avertere, couper. Fontem exhaurire, tarir. Fons aquæ dulcis. Fontium gelidæ perennitates. Summa loci salubritas et copia, pluribus circumjectis fontibus perennium aquarum. 2. Principium, origo, caput, source, principe, origine, sujet. E fontibus potius hauriant, quam rivulos doctrinæ consectentur. Philosophiæ fontes aperire. Consiliorum, calamitatum omnium fontes.

FŎRĀMEN, ĭnis, n. Trou. PHRAS. Foramen in muro facere, percer un trou dans un mur. Parietem perfodere, perforare, perrumpere; murum terebrare, transverberare, pertundere. USUS: Foramina illa, quæ patent ad animum a corpore. Cf. Sensus.

FŎRAS, Dehors (avec mouv.). SYN. Extra. USUS: Foras projicere, extrudere. Scripta foras dare. Accessio ædium foras projecta, foras eminens.

FORCEPS, ĭpis, m. et f. Tenailles, pince.

FŎRENSIS, e, gen. com. De la place publique, du forum, judiciaire. SYN. Judicialis, publicus. USUS: Oratio judicialis, forensis, concertatoria. Negotia forensia, et extranea.

FŎRES, ĭum, f. pl. Porte. SYN. Janua, ostium, aditus. USUS: 1. Fores aperire, claudere, effringere, pulsare. 2. Ingressus, initium, ouverture, entrée, accès. Amicitiæ et familiaritatis fores alicui aperire, patefacere.

FŎRI, ōrum, m. pl. Tillac. SYN. Tabulata navium a puppi ad proram per mediam navim. USUS: Alii malum scandunt, alii per foros currunt.

FŎRIS, Dehors (sans mouv.). SYN. Extra, extrinsecus, in luce atque oculis civium. )( Domi, intus. USUS: Consilium domi, arma foris. Foris delatæ merces.

FORMA, æ, f. Forme, beauté. SYN. Figura, species. EPITH. Certa, magna, maxime sibi cognata, duplex, egregia, eximia, formosior, generosa, magnifica, globosa, humana, ignea, impolita, rudis, insita in mentibus nostris, muliebris, mutabilis, nova, perfecta, rotunda, similis, tota, virilis, ultima, una et consentiens philosophiæ. PHRAS. 1. Forma est non admodum venusta, il n’est pas très beau. Figura et lineamentis non est admodum pulchris; habitu formaque corporis non optima; corporis et lineamentorum conformatio, membrorum compositio in eo non est venustissima; aspectu ac specie paulum horridiore est; multum abest ab elegantia formæque dignitate; nihil in illo est ad aspectum venusti ac præclari; honesta magis, quam liberali atque egregia forma est; nulla in eo oris dignitas, ac ne honestas quidem. Cf. Deformis. 2. Forma est plena dignitatis ac majestatis, sa beauté est pleine de grâce et de majesté. Habitus formaque viri aliquantulum amplior augustiorque humana. Habitudo corporis ea est, quæ facile indicaret, quantus animus lateret; mira in eo oris dignitas, ac forma plane regia. Vir est specie ac pulchritudine insignis; eximia homini corporis species est. Cf. Pulcher. USUS: 1. Omnium animantium formam vincit figura hominum. Imago, forma, nota, simulucrum. Liberali forma adolescens. 2. Caracter, notio, idée, plan, modèle. Exprimere formam reipublicæ horum temporum. Forma ædificii. Forma et figura dicendi; officii honesti forma.

FORMĪCA, æ, f. Fourmi. USUS: In formica non modo sensus, sed etiam mens, ratio, memoria videri possit.

FORMĪDO, ĭnis, f. Crainte, frayeur. SYN. Timor, pavor. EPITH. Horribilis, subita, improvisa, summa, tanta. USUS: Minas jactare, formidines, fugas, terrores. Formidinem injicere, imponere. Cf. Metus.

FORMĪDO, as, avi, atum, are, n. et a. Avoir peur, craindre, redouter. SYN. Metuo, paveo. USUS: Formidare omnia. Unus ausus est, quod omnium fugisset formidassetque audacia. Cf. Timeo.

FORMĪDŎLŌSĒ, Avec timidité. SYN. Timide. Cf. Timide.

FORMĪDŎLŌSUS, a, um, Effrayant, terrible. SYN. Horribilis. USUS: Dubium et formidolosissimum bellum. Cf. Terribilis.

FORMO, as, avi, atum, are, a. Donner une forme, façonner. SYN. Figuro, fingo, effingo. )( Deformo. ADV. Decore. USUS: Formare orationem, eamque variare ac distinguere. Nos verba, ut ceram fingimus et formamus. Ut temperatus est aer, ita pueri animantur et formantur. Juventutem præceptis; consuetudinem, mores formare, conformare. Se ad alterius mores fingere, formare. Cf. Fingo.

FORMŌSĬTAS, ātis, f. Belles formes, beauté. SYN. Pulchritudo, forma. USUS: Decorum positum est in tribus rebus, formositate, ordine, ornatu ad actionem apto. Cf. Pulchritudo, Forma.

FORMŌSUS, a, um, Beau. SYN. Pulcher, qui eximia facie est, ad aspectum venustus. )( Deformis. USUS: Formosissimæ virgines. Cf. Pulcher.

FORMŬLA, æ, f. Règle, loi; formule de droit. SYN. Præscriptum, norma. EPITH. Augustissima, antiquissima, certa, plena, consentanea rationi. USUS: 1. Testamentorum, sponsionum, postulationum, judiciorum, jurisconsultorum formulæ. 2. Norma, regula, règle, loi. Formula quædam constituenda, quam sequentes, ab officio nunquam aberremus. Erit hæc formula Stoicorum disciplinæ maxime consentanea.

FORNAX, ācis, f. Four, fourneau. USUS: Ardentes fornaces.

FORNĬCĀTUS, a, um, Fait en voûte, cintré. SYN. Qui fornicem habet. USUS: Paries fornicatus, mur plein, en voûte. (Fornicor, fornicatio, fornication, vulg. sunt.) Cf. Scortor.

FORNĪX, ĭcis, m. Voûte, cintre, arc. SYN. Testudo, camera, arcus. USUS: Fornix vitium fecit.

FORS, fortis, f. Hasard, fortune, sort. SYN. Fortuna. USUS: Fors domina campi. Ut fors tulerit, à l’aventure, au gré du hasard.

FORSĪTAN, Peut-être. SYN. Fortassis, fortasse. USUS: Forsitan quæratis, quid sit?

FORTASSE, Peut-être. SYN. Forsitan. USUS: Puer fortasse fatuus.

FORTASSIS, Peut-être. SYN. Fortasse.

FORTE, Par hasard. SYN. Casu, fortuna, fortasse, forsan. USUS: Forte evenit, ut Puteolos venirem. Cf. Casus.

FORTĬFĬCO, as, are, a. Fortifier. USUS: Animum fortificare.

FORTIS, e, gen. com. Fort, courageux; solide. SYN. Magnanimus, acer, strenuus, constans, potens, robustus, valens, invictus, animosus, multum roboris habens, in quo multum est roboris et virtutis, maximi animi; qui omnia in se esse posita ducit, et humanos casus virtute inferiores putat. )( Ignavus. ADV. Egregie, maxime, sane, vere. PHRAS. 1. Est vir fortis, cet homme est courageux. Vir est singulari animi magnitudine, qui humana omnia premat, casus contemnat humanos, omnia, quæ in hominem cadere possunt, subter se habeat, et despiciat. Est celsus et erectus, quique ea, quæ homini accidere possunt, omnia parva ducat; est stabili, firmo et magno animo; animo præditus firmo ac constanti. Vir altus et excellens, vere fortis, infra se omnia humana ducens; robusto animo, et invicta constantia; cui suppetunt animi ad invidiam sustinendam; quem nullus terror unquam dejiciat; cui magnitudo animi, ne fortuna quidem infracta; cui tantum roboris animo, tanta animi præsentia, nihil ut eum frangere, debilitare nihil possit. 2. Fortis animo viribusque, homme au corps robuste et à l’âme intrépide. Ingens animi viriumque, prævalidus pari viribus animo; viribus ingens bellatorque primus; vigebat animo corporeque, vix ut robur ejus viresque sustinere vis ulla posset. Cf. Animus, Robustus, Expositus. USUS: Viri fortes, quorum opera eximia in rebus gerendis exstitit. Vir fortis, acris animi magnique. Animi impetu fortissimo. Cf. Fortitudo, Assuesco malis.

FORTĬTER, Fortement, solidement; énergiquement, bravement; avec courage. SYN. Animose, viriliter, constanter, nervose, acriter, strenue, magno animo fortique; magno præsentique animo. PHRAS. Fortiter tulit injuriam, il supporta courageusement cette injure. In atroci calumnia virtus ejus nihil contremuit; magno elatoque animo; nullo trepidationis signo; animo strenuo ac impavido casum acerbissimum excepit. Cf. Animus.

FORTĬTŪDO, ĭnis, f. Force d’âme, courage, fermeté. SYN. Magnitudo animi, et robur; animi excelsi, atque invicti magnitudo; animi excellentia; elatio magnitudoque animi; animi excellentis præstantia; animi præsentia, robur, vis, excelsitas et magnitudo; acer animus et præsens, magna vi et incredibili animus. )( Ignavia, inertia, timiditas. EPITH. Custos dignitatis, incredibilis, jucunda auditu, præsens, princeps, propria viri, rabiosa, robusta et stabilis. PHRAS. Ad omnes casus, quibus humana vita exposita est, animi fortitudine me defendo, la vigueur de mon âme me protège contre les malheurs auxquels la vie de l’homme est exposée. Ad humana omnia, quibus vita humana subjecta est, fortis sum; contra fortunam firmus, paratus, armatus, validus, firmissimis animi præsidiis munitus sum; minimum laboro de humanis casibus; susque deque res humanas facio, contemno, negligo, despicio, aspernor; humanis casibus animi præstantia, virtute, fortitudine resisto. Fortunæ conatibus obviam eo, occurro; objicio me, oppono me fortiter atque acriter. Sperno fortunam fretus conscientia. Adversa, infesta, infensa, iniqua mihi est fortuna, valet tamen; seipso nititur, sua in seipso præsidia ponit; a se ipso præsidium omne petit animus meus adversus fortunæ vim, impetum, conatus, injuriam, tela omnia. Mea me contra fortunam conscientia fortem facit, confirmat, auget viribus, validiorem reddit; mihi animos, virtutem, vires, fortitudinem, firmitatem addit. Acerbe me exagitat fortuna, tamen minimum res me humanæ commovent, afficiunt, perturbant. USUS: Fortitudo est considerata periculorum susceptio, laborum perpessio, dolorum laborumque contemptio. Fortitudinis proprium est nihil extimescere; omnia humana despicere; nihil quod homini accidere potest, intolerandum putare. Fortitudo præcipue in mortis ac doloris contemptione spectatur. Fortitudo est scientia perferendarum rerum, vel affectio animi in patiendo, humanæ legi parens sine timore. Ejus comites magnitudo animi, gravitas, patientia, rerum humanarum despicientia. Venientibus malis obstat. Fortitudo est rerum magnarum appetitio, rerum humilium contemptio, laboris cum utilitatis ratione perpessio.

FORTŬĬTO, Par hasard, fortuitement. SYN. Fortuitu, casu, temere, forte. )( Consulto. USUS: Casu et fortuito factum est. Repentina aliqua voluntate, et fortuito incidere in aliquid agendum. Cf. Casus.

FORTUĬTU, * Par hasard, fortuitement. SYN. Fortuito. USUS: Id tibi non excidit fortuitu, sed scriptum, meditatum, cogitatum attulisti. Temere, ac fortuitu, inconsiderate, negligenter aliquid facere. Casu et fortuitu navis in portum delata est.

FORTŬĬTUS, a, um, Accidentel, fortuit. SYN. In fortuna positus, non provisus. USUS: Fortuita bona. Fortuita atomorum concursio; fortuita et subita oratio, discours improvisé.

FORTŪNA, æ, f. Fortune, sort, destin. SYN. Sors, fors, casus, temeritas, eventus, mora, conditio. )( Consilium, ratio. EPITH. Adversa, aversa, afflicta, perdita, aliena, amplissima, anceps, cæca, communis, dispar, dissimilis, diuturna, domina rerum humanarum, dubia, dura, crudelis, egregia, excellens, exigua, eximia, externa, extrema, falsa et volucris, fatalis, florentissima, fluxa, fortunatior, fragilis, gravis acerbaque, inclinata et prope jacens, incolumis, incredibilis, inferior, infesta, infima, insana, integra, levis, magna, mala, mortalis, multa, optabilis, optima, particeps, perdita, popularis, præcipua, præstans florensque, pristina, propitia, prospera, æquabilis perpetuaque, singularis, spoliata, stabilis, summa, tanta, tuta tranquillaque, turpis, vaga volubilisque, vetus, volucris. PHRAS. 1. Fortunam suam sibi quisque ipse parat, chaque homme est l’artisan de sa propre fortune. Fortunæ quisque suæ faber est; mores cuique sui fortunam fingunt, conciliant; fortunam sibi quisque facit; sibi quisque, non fortunæ, incrementa sua debet. 2. Quæcumque fortuna fuerit, tentabo rem, quoi qu’il arrive, j’essaierai. Fortunæ periculum faciam; fortunam tentabo; fortunæ me committam; forti rem committam; in aleam quamvis dubiam ibo; rem in casum eventus, quamvis ancipitis, committam; fortunam, quæcumque oblata mihi fuerit, complectar; quemcumque cursum fortuna dederit; utcumque res cadet; quodcumque fors obtulerit; quemcumque fors casum tulerit; quocumque fortuna rem dederit; quicumque casus negotium gubernarit. 3. In hoc bello partes sequar, quibus fortuna faverit, dans cette guerre, je suivrai le parti que favorisera la fortune. Ad fortunam inclinabo; fortunæ mea consilia applicabo. Quo fortuna rem dederit, inclinarit; quibus partibus se fors dederit, quibus affulserit fortuna; quibus aspirarit; cum quibus ratio ac fortuna steterit, ad eas me aggregabo. 4. Fortuna in bello multum potest, le hasard est puissant à la guerre. Fortuna rerum quidem humanarum, sed maxime campi domina. Magna est vis fortunæ in utramque partem, seu ad res secundas, seu adversas. Bellicis in rebus sæpe fortuna plus, quam ratio potest. 5. Fortuna modo prospera, modo adversa utimur, nous sommes tantôt heureux, tantôt malheureux. Fere conjunctio est secundæ, dubiæque fortunæ. Ab excitata fortuna ad inclinatam fere desciscimus; jam florentissima utimur, jam duriore conflictamur. Varietate fortunæ jactamur, prosperis nunc rebus, nunc ambiguis. 6. Fortuna prospera moderate utitur, il est modeste dans la prospérité. In rebus secundis, et ad voluntatem fluentibus minime elatus est; in secundissimis rebus, etiam res maximas fortuna suffragante consecutus, minime insolescit; modum etiam secundis rebus novit imponere, nec nimis credere serenitati præsentis fortunæ. Prudens homo, et merito felix, qui cum præsto habeat ubique fortunam, eamdem tamen veretur, qua aspirante res maximas gessit. Quamquam omnia illi a fortuna data, tributa sint, nunquam tamen superbum se præbet in tanta fortuna; fortunam etiam secundam pulcherrime ferre novit; ejus animum non magis prospera effert fortuna, quam adversa dejicit. Virtute fortunam adæquat, nec secunda insolens, nec adversa dejectus. 7. Fortuna utor adversa, je suis malheureux, la chance m’est contraire. Fortuna mihi undique adversatur; nihil usquam secundi est; tempestates procellæque aliæ ex aliis mihi subeundæ sunt. Fortunæ fulminibus unus petor; undique me infestat, oppugnat, exagitat, vexat, premit; consilia mea evertit, discutit, profligat adversa fortuna. Pertinax me fortuna urgere, se mihi objicere non desinit. Inimicam ubique experior fortunam, male mihi cum fortuna convenit, percussus fortunæ vi jaceo; jacent res meæ ac fortunæ; alius ex alio casus rerum mearum tranquillitatem perturbat; fortuna utor infesta, infensa, iniqua, dura, acerba, aspera, difficili; novis semper fortunæ telis ac ictibus expositus, subjectus sum; alius ex alio casus me affligit, pessumdat; novum identidem vulnus a fortuna accipio; fortuna afflicta opprimor; in novas semper difficultates, calamitates incurro; novis calamitatibus involvor, implicor; in maximas me difficultates fortuna conjicit; sempiterna nox fortunis meis offunditur; omnium, qui vivunt usquam, gentium sum miserrimus. Quis me homo est miserior? Omnes felicitates mihi adversantur; ærumnas omnes omnium supero ærumnis meis. Cf. Miser. 8. Vita humana multis est exposita fortunæ injuriis, la vie de l’homme est exposée à tous les coups du sort. Innumeris fortunæ telis patet hominum vita; innumera fortunæ tela impendent, imminent vitæ nostræ; casus plurimi, eventus rerum varii singulis prope horis extimescendi. Quisquis vitam ingreditur, quisquis in hanc lucem prodit, quisquis spiritum e cœlo ducit, quisquis hujus lucis usura fruitur, eum casus innumerabiles manent; ei, et quæ velit, et quæ nolit, exspectanda multa sunt; ejus animus ex vario rerum eventu perpetuo fluctuet, necesse est. Omnium rerum humanarum vicissitudo est, nulla nobis non timenda, non excitanda. Dum in terris sumus, degimus, ætatem exigimus; dum inter vivos agimus, est vicissitudo, est fortunæ inclementia, est fortunæ vis in utramque partem. Quam vaga volubilisque fortuna, tam varia commutabilisque vitæ nostræ ratio est; in casu atque fortuna bona corporis, et quæ extra corpus sita sunt et collocata. 9. Fortuna est inconstans, la fortune est inconstante. Varietas est propria fortunæ; volubilis ejus rota versatur semper; varii sunt incertique casus; usque variat fortuna; momento temporis vertitur, lubrica est et versatilis, nec invita teneri potest. Crebra fortunæ est varietas; jactamur invicem per ludibria fortunæ; nihil tam contrarium constantiæ, quam fortuna, fortuna amica varietati constantiam respuit; fortuna ab inconstantia sejungi non potest; vaga est volubilisque fortuna; nunquam eodem diu vestigio stat fortuna. 10. Fortuna se vertit, la chance tourne. Fortuna retro volvitur; hic casus vertenti nos præbet fortunæ, fortuna se inclinat, consiliis obstat et adversatur; a fortuna derelicti sumus; fortuna vertitur, variat nunc, dilabitur fortuna, fortuna nos destituit. USUS: 1. Fortuna prospera, æquabilis perpetuaque, prospérité, bonne fortune. Fortuna inclinata, et prope jacens, malheur, fortune qui penche, qui déchoit. Fortuna adversa, aversa, afflicta, perdita, acerba, adversité, mauvaise fortune. Fortuna varia, commutabilis, vaga, volubilis, fluxa, anceps, dubia, fortune capricieuse, aveugle, hasard. Fortuna utraque, la bonne et la mauvaise fortune. Fortunam belli tentare, periclitari, tenter les hasards de la guerre. Ferre, subire pulcherrime secundam et adversam fortunam, supporter parfaitement la bonne et la mauvaise fortune. Fortunæ obsequi, cedere, céder à la fortune. Omnis spes, ratio et cogitatio illi ex fortuna pendet, il abandonne tout au hasard. Fortunæ consilia sua applicare, rechercher la fortune, régler ses desseins d’après la fortune. Cum virtute fortunam adæquare, être aussi vertueux que fortuné. 2. Conditio, état, condition. Homines infima fortuna, hommes de la dernière classe. Num versor tecum in eadem fortuna? Cf. Felix, Felicitas, Calamitas, Miser, Miseria.

FORTŪNÆ, ārum, f. pl. Biens, richesses, revenus, fortune. SYN. Bona, copiæ, opes, divitiæ, dona fortunæ, res, quas fortuna tribuit, bona, quæ alicui a fortuna data sunt, res familiaris. PHRAS. Fortunis aliquem privare, priver qqn de ses biens. Fortunas alicujus prodere; in fortunas invadere, fortunis aliquem exuere, orbare, spoliare, evertere; deturbare aliquem de fortunis. USUS: Aliquem fortunis augere, cumulare, combler de biens. Alicujus fortunis imminere, menacer la fortune de qqn. Fortunas dissipare, dissiper ses biens. Fortunas amittere, perdre sa fortune. Fortunas cum morte dimittere, abandonner. Fortunas suas ac dignitatem obtinere. Fortunis frui. Per fortunas! (formula obtestantis). Cf. Divitiæ, Opes, Bona.

FORTŪNĀTĒ, D’une manière heureuse. SYN. Feliciter. USUS: Fortunate beateque vivere. Cf. Feliciter.

FORTŪNĀTUS, a, um, Fortuné, riche, opulent; heureux. SYN. Felix, cui venti valde secundi, cui fortuna ubique præsto est; incredibili fortuna cumulatus, cui ad felicitatem nihil deest; cui recte res omnes sub manus succedunt. )( Infelix, miser. ADV. USUS: Nobilis, fortunatus homo. Cf. Felix.

FORTŪNO, as, avi, atum, are, a. Rendre heureux. SYN. Servo, augeo. PHRAS. DEUS te fortunet, que DIEU vous fasse réussir. Tu quod agis, id velim DEUS approbet; DEUS inceptis tuis successus det prosperos; DEUS tibi optata ferat omnia; DEUS faxit, ut felicia faustaque sint, quæ suscipis; faveat aspiretque consilio tuo; felix adsit inceptis tuis; bene vertat DEUS, quod agis; DEUS votis tuis optatisque cumulate respondeat; faveant Superi tuis conatibus; fortunet DEUS, quod tibi in manibus est; divi te omnes adjuvent, ut bonis avibus cœpta res melioribus exeat; ut, quod Superis fortunantibus instituisti, id propitio Numine absolvas; ut, quod aggressus, quod auspicatus es, id succedat optime, id fauste ac feliciter eveniat, cadat; prosperum eventum sortiatur; ad felicem exitum perducatur; DEUM tibi hæc consilia fortunare cupio. Cf. Precandi formulæ. USUS: Tibi patrimonium dii fortunent! Honorem tibi deos fortunare volo.

FŎRUM, i, n. Forum, place publique. EPITH. Celeberrimum, commune, iniquum, maximum, medium, molestum, mutum, plenum, refertum militibus, totum, transversum, non modo vacuum a bonis, sed etiam a liberis inane. USUS: 1. Forum boarium, olitorium, piscarium. 2. Judicia publica, tribunal, barreau. Forum egit in provincia. Postquam forum attigisti, nihil fecisti, nisi plenum dignitatis. Forum colere. Forum refrixit.

FOSSA, æ, f. Fosse, fossé. EPITH. Abundans gurgitibus, lata. PHRAS. 1. Fossam facere, faire une fosse. Fossam deprimere; fossam obducere, ducere. 2. Fossa munire oppidum, entourer la ville d’un fossé, d’un retranchement. Oppidum fossa ac vallo circumdare, munire, circummunire, sepire. USUS: Fossæ pluribus locis objectæ iter abruperant. Rheni fossa gurgitibus abundans.

FOSSĬO, ōnis, f. Action de creuser. EPITH. Recens. USUS: Agri fossiones et repastinationes. Terra recenti fossione fumans.

FOSSOR, ōris, Cultivateur; fossoyeur. SYN. Qui fodit.

FŎVĔA, æ, f. Trou, trappe, fosse; piége. SYN. Fossa, scrobs. USUS: In foveam incidit.

FŎVĔO, es, fōvi, fōtum, ere, a. Soigner, entretenir, protéger, aimer. SYN. Tego, alo, tueor, retineo. USUS: Inimicum meum ita fovebant, ita in manibus habebant, ita osculabantur. Fove amorem, et auge, quo in me ferebaris. Semper te fovebo, et quibuscumque rebus potero, augebo. Omnibus me rebus semper fovit et ornavit. Hoc enimvero est alere vitium et fovere. Cf. Alo, Tueor, Faveo.

FRACTUS, a, um, Brisé; abattu. SYN. Infractus, debilitatus, afflictus. USUS: Qui me animo nimis fracto esse, atque afflicto, loquebantur.

FRĂGĬLIS, e, gen. com. Fragile. SYN. Caducus. )( Firmus, stabilis. USUS: Corpus fragile, caducum, animus sempiternus. Quis stabile futurum et firmum confidat, quod fragile et caducum sit? Cf. Infirmus, Humanus, Debilis.

FRĀGĬLĬTAS, ātis, f. Fragilité; faiblesse. USUS: Fragilitatem naturæ communis et imbecillitatem, et casus humanos et incertos eventus valetudinis pertimesco.

FRAGMENTUM, i, n. Fragment, morceau, débris. SYN. Rei fractæ pars, frustum. USUS: Fragmenta lapidum, lignorum.

FRĂGOR, ōris, m. Bruit éclatant, fracas. SYN. Rei fractæ sonitus, strepitus.

FRĀGRO, as, are, n. Exhaler une odeur forte. SYN. Odorem reddo, odorem afflo.

FRANGO, is, frēgi, fractum, ere, a. Briser, détruire. SYN. Infringo, confringo, perrumpo, comminuo, infirmo, contundo. ADV. Facile, vehementius. PHRAS. Frangere munimenta oppidi, renverser les fortifications d’une ville. Convellere, laxare, comminuere muros; compages operum interscindere; mœnia lacerare, pinnas detergere; repagula, valvas demoliri; valla quassare, vellere; claustra infringere; decutere portas, exscindere. USUS: 1. Fores frangere. Remos frangere et detergere. 2. Cohibeo, coerceo, arrêter; réprimer, dompter. Animos alicujus, spiritus, impetum, audaciam, furorem, cupiditates, libidines frangere, contundere. Pertinaciam frangere et expugnare. 3. Debilito, infirmo, affaiblir, épuiser. Metu, dolore, morbo, animo frangi; malorum diuturnitate frangi, et dolori succumbere. 4. Violo, violer. Fidem, fœdus frangere. 5. Remitto, diminuer. Frangit se calor. Cf. Destruo.

FRĀTER, tris, m. Frère. SYN. Germanus. EPITH. Amantissimus, carissimus, impius, levis, major, minimus, miser, optatissimus, optimus, ornatissimus, præditus pari pietate et industria, suavissimus. Fratres amantissimi et conjunctissimi. USUS: Volo, mi frater, fraterculo tuo credas. Concordissimi fratres.

FRĀTERCŬLUS, i, m. Petit frère. SYN. Frater.

FRĀTERNĒ, Fraternellement. SYN. Germane. USUS: Epistolæ non fraterne scriptæ. Fraterne debes ignoscere.

FRĀTERNUS, a, um, Fraternel. USUS: Fraterna necessitudo. Fraternum amorem demonstrare in aliquem.

FRATRĬCĬDA, æ, m. Fratricide. USUS: Parricida, fratricida.

FRAUDĀTĬO, ōnis, f. Mauvaise foi. SYN. )( Fides. USUS: Inter bonos bene agere oportet, et sine fraudatione.

FRAUDĀTOR, ōris, m. Fripon. SYN. Inficiator. USUS: Fraudator creditorum, banqueroutier.

FRAUDO, as, avi, atum, are, a. Frauder, tromper, dépouiller. SYN. Fraudem facio, fallo, destituo, ludifico. ADV. Improbissime, palam. USUS: Fraudare creditores. Qui socium pecunia fraudaverit. Cf. Decipio.

FRAUDŬLENTUS, a, um, Fourbe, trompeur. SYN. Fallax, dolosus, mendax, malitiosus. PHRAS. Fraudulentus homo est, c’est un fourbe. Ad fraudem acutus; fallaciis totus constat; fallaciis ac fraudibus consutus est. Cf. Astutus, Fallax, Fallo.

FRAUS, fraudis, f. Mauvaise foi, ruse, fraude, perfidie. SYN. Dolus, malitia, fallacia, machina, insidiæ, error, præstigiæ, circumscriptio. EPITH. Capitalis, familiaris, impia, minima, præsens, scelerata et nefaria, summa, valentior. PHRAS. 1. In fraudem homines impellere, tromper les hommes. In fraudem deducere, agere, conjicere; fucum, fallaciam facere; ludificare homines; tenebras iis offundere; dolis eos circumvenire, circumducere. Cf. Decipio, Fallo. 2. In fraudem inductus est, il a été pris au piége. In fraudem delatus, delapsus est; in fraudem incidit; fraude irretitus, captus, circumventus est. Cf. Fallo. USUS: 1. Filio pietas erga patrem fraudi esse non debet. Hoc mihi ne fraudi sit, aut noxæ, causer du tort, porter préjudice. 2. Fraudem admitto, commettre une mauvaise action. Fraudem suscipere, concipere, facere. Fraudem capitalem ausus. Fraudem creare alicui. Cf. Decipio.

FRĔMĔBUNDUS, a, um, Frémissant d’indignation. SYN. Furens, indignatione plenus.

FRĔMĬTŬS, ūs, m. Bruit, fracas; frémissement. SYN. Strepitus horribilis. USUS: Fremitus armorum, cliquetis des armes.

FRĔMO, is, ŭi, ĭtum, ere, n. Retentir, résonner; frémir, murmurer (de joie ou de colère). SYN. Perstrepo. USUS: Fremuit ereptum sibi consulatum. Fremunt gaudio erecti. Fremant omnes, dicam, quod sentio. Cf. Rabies.

FRENDO, is, fressum vel frēsum, ere, n. Grincer des dents. SYN. Fremo, sævio. USUS: Leo frendens.

FRĒNO, as, avi, atum, are, a. Retenir, modérer. SYN. Reprimo, domo, cohibeo. USUS: Furores alicujus frenare; voluptates frenare. Cf. Cohibeo, Coerceo, Comprimo, Domo.

FRĒNUM, i, n.; pl. frena, ōrum, n. vel freni, ōrum, m. Frein, bride, mors. SYN. Instrumentum, quo equum moderamur. EPITH. Novum. USUS: Alteri calcaria adhibenda, alteri freni; frenos furenti injicere. Frenum recipere, mordere, ronger son frein. Frena ubi equus receperit.

FRĔQUENS, entis, omn. gen. Nombreux. SYN. Multus. )( Infrequens, rarus. USUS: 1. Frequentes fuimus ad ducentos. 2. Numerosus, peuplé. Frequens regio, municipium. Frequens senatus. Frequentissimum theatrum. 3. Creber et crebro, souvent. Frequens in senatum venio. Cf. Copia, Sæpe.

FRĔQUENTĀTĬO, ōnis, f. Abondance. SYN. Crebritas, multitudo, coacervatio. EPITH. Densa et continens, universa. USUS: Densa et continens verborum frequentatio.

FRĔQUENTER, Souvent. SYN. Frequens, crebro. USUS: Frequenter et assiduo. Cf. Sæpe.

FRĔQUENTĬA, æ, f. Concours, affluence; abondance. SYN. Crebritas, multitudo. )( Paucitas, solitudo. EPITH. Gravis et plena rerum, incredibilis, magna, similis, solida, tanta, usitata. USUS: Maxima frequentia domum deducebar. Summa hominum, assidua amicorum frequentia me celebrat et ornat. Cf. Celebritas, Multi.

FRĔQUENTO, as, avi atum, are, a. Fréquenter, être assidu auprès; célébrer. SYN. Celebro, sæpe adeo. )( Desero. ADV. Acervatim, summe. PHRAS. 1. Maritima loca libenter frequento, volontiers je vais sur le bord de la mer. Utor frequenter, nec sine voluptate maritima regione; maritimæ regionis aspectu libenter ac frequenter pascor; frequens ad maritimas regiones venio, accedo, quod eorum locorum aspectus mirifice me capiat, teneat, oblectet; frequenter et jucunde versor in locis maritimis; ut nihil jucundius est oculis meis maritimæ regionis aspectu, ita nusquam frequentior sum, quam in locis maritimis. Frequens sum in ora maritima, quod ex ejus aspectu miram hauriam voluptatem. Cf. Adeo. 2. Jam in tertium annum frequentat scholam, c’est la troisième année qu’il fréquente l’école. Jam in tertium annum magistro operam dat; in scholam itat; scholam terit; ea in schola versatur; in ludum commeat; scholam obit; magistrum audit. USUS: Maritima loca cum voluptate frequento, fréquenter. Vocem aliquam frequentare, répéter, redire souvent, in ore habere. Regionem aliquam coloniis, populis frequentare, peupler.

FRĔTUM, i, n. Détroit. SYN. Locus angustus in mari, maris æstus. EPITH. Horrisonum, medium. USUS: Freto ad Messanam transit. Quid de fretis, aut maritimis æstibus plura dicam?

FRĒTUS, a, um, Appuyé sur, confiant en. SYN. Confisus, nixus, fultus. USUS: Partim innocentia fretus, partim gratia potentum nixus, partim amicitiis fultus.

FRĬCO, as, cŭi, ctum, are, a. Frotter. Dentes fricare.

FRĪGĔO, es, ere, n. Avoir froid. SYN. Algeo, conglacio. )( Caleo. ADV. Plane, valde. USUS: Sine Baccho et Cerere Venus friget. Studia populi, judicia frigent. Cf. Frigus.

FRĪGESCO, is, ere, n. Se refroidir. USUS: Nos hic frigore frigescimus.

FRĪGĬDUS, a, um, Froid, glacé. SYN. Gelidus, algidus. USUS: Acumen frigidum; jejunia et frigida calumnia; lentus in dicendo ac prope frigidus orator. Cf. Languidus.

FRĪGUS, ŏris, n. Froid, froidure. SYN. Vis frigorum. )( Calor. EPITH. Gelidum, intolerabile, maximum, tantum, tremulum. PHRAS. Ingens est regionis ejus frigus, ce pays est très froid. Regio est propinquitate Alpium prægelida; infames frigoribus Alpes; incolarum corpora rigentia gelu torpent; torpentibus frigore nervis vix artus possunt flectere. Nunquam non humus illic gelu riget. Frigoris vis imbres concreto gelu adstringit; acrior ubique vis frigoris afflat e montibus; acrior ibi vis est frigoris; magnitudo frigorum tanta, ut corpora incolarum quamvis patientia algoris, obrigescant; artus sæpe vi frigoris amburantur. USUS: Frigus impendebat intolerabile. Vix in tectis ipsis frigus declinatur. Frigore obriguimus. Vis frigoris depellitur. Frigus se remittit.

FRĪVŎLUS, a, um, Frivole, futile, léger. SYN. Nugatorius. USUS: Frivolus sermo, et illiberalis. Cf. Ineptus.

FRONDES, ĭum, f. pl. Feuilles, feuillage. SYN. Arborum folia. USUS: Via deserta, et frondibus et virgultis interclusa.

FRONDESCO, is, ere, n. Se couvrir de feuilles. SYN. Frondes emitto. USUS: Arbores verno tempore tepefactæ frondescunt.

FRONDŌSUS, a, um, Touffu, abondant en feuillage. SYN. Frondibus abundans. USUS: Montes frondosi.

FRONS, frontis, f. Front. SYN. Pars illa vultus ab oculis ad capillos. EPITH. Bella, familiaris, pristina, verissima. USUS: Frons est animi janua. Frontis contractio gravitatis indicium. Tune ausus es, ista fronte te ostendere? Fronte et oratione magis, quam ipso beneficio capiuntur homines. Frontem contrahere, plisser, rider le front. Frontem corrugare, caperare, obducere. Frontem ferire, se frapper le front (en signe de dépit ou d’indignation). Frontem explicare, porrigere, exporrigere, se dérider. Cf. Vultus.

FRONTO, ōnis, m. Qui a un large front. SYN. Tumida magnaque fronte præditus.

FRUCTŬĀRĬUS, a, um, De fruit, à fruit. USUS: Agri fructuarii, vectigales, champs affermés (qui paient une taxe).

FRUCTŬŌSUS, a, um, Qui rapporte, fécond, fertile. SYN. Frugifer, utilis. USUS: Ager fertilis natura, cultu fructuosus. Res rustica bene culta et fructuosa. Beneficia iis, a quibus proficiscuntur, fructuosa. Cf. Fertilis, Utilis.

FRUCTŬS, ūs, m. Fruit; produit, rapport. SYN. Fruges, fetus, partus, utilitas, commodum; voluptas, delectatio. EPITH. Amplissimi, annui, desperati, extremi, integri, læti, uberes, mirifici, novi, præsentes. PHRAS. Magnum inde fructum habui, j’ai tiré de là un grand profit. Lætos et uberes consilii, laboris, et vigiliarum mearum fructus cepi, percepi, messui; fructus mihi amplissimos id consilium tulit, reddidit, genuit. Hoc consilium maximo mihi fructui fuit; consilii fructus nec unus, nec vulgaris erat. Consilii ac laboris hoc præmium, hunc fructum abstuli, qui longe omnium pulcherrimus. Usus ex consilio nihilo minor, quam ex labore capiebatur. Cf. Utilitas. USUS: Liberalitas pecuniæ fructus est pulcherrimus. Arbor fructus reddit annuos. Magnum gloriæ fructum e rebus gestis percepi. Honestissimæ voluptatis fructus in virtute inest.

FRŪGĀLIS, e, gen. com. Sobre, frugal, modéré. SYN. Frugi. )( Nequam. PHRAS. Frugalis sum, je suis sobre. Ventrem affero parabili victu contentum, exquisitas delicias non appetentem; inimicus sum luxuriosis epulis; vini cibique parcissimus; singulari sum frugalitate; cibo utor, victuque honesto magis, quam splendido. USUS: Optimus colonus, parcissimus, frugalissimus. Frugalis homo et moderatus. Cf. Parcus, Abstineo.

FRŪGĀLĬTAS, ātis, f. Frugalité, modération, sobriété. )( Nequitia, intemperantia. EPITH. Singularis et admiranda. USUS: Singulari vir, et admiranda frugalitate. Frugalitas, ut opinor, a fruge. Cf. Abstinentia.

FRŪGĀLĬTER, D’une manière frugale, sobrement. SYN. Modeste, moderate. )( Nequiter.

FRŪGES, frugum, f. pl. Productions de la terre (blé, légumes, fruits, etc.). SYN. Fructus terræ. EPITH. Certæ, inimicissimæ, minutæ, uberiores. PHRAS. Magna fuit frugum ubertas, les récoltes furent abondantes. Expedita fuit res frumentaria; egregia frumentatio fuit. Ingentes frumenti acervos sustulerunt coloni. Demessis segetibus summa annonæ vilitas exstitit. Cf. Annona. USUS: 1. Terra feta frugibus. Frugum ubertas, copia, perceptio, conservatio. Fruges et alimenta custodienda sunt claustris. Terra fruges fundit; natura fruges ad spicam producit. 2. Melior vitæ ratio, vertu, honnêteté. Ad bonam frugem se recipere, rentrer dans la bonne voie. Cf. Fructus.

FRŪGI, indecl. Économe, sobre, frugal; rangé, sage, chaste. SYN. Moderatus, modestus, temperans, abstinens, innocens.)( Nequam. USUS: Frugi homo. Vita frugi, honesta, sobria, serena. Cf. Probus, Bonus.

FRŪGĬFER, a, um, Qui porte des fruits productif, fertile. USUS: Tota Philosophia frugifera et fructuosa est, la philosophie est féconde en résultats. Cf. Fertilis.

1. FRŪMENTĀRĬUS, ii, m. Marchand de blé. USUS: Mercatores frumentarii.

2. FRŪMENTĀRĬUS, a, um, Qui concerne les blés, les vivres. USUS: Lex frumentaria. Lucrum frumentarium. Res frumentaria, approvisionnements.

FRŪMENTĀTĬO, ōnis, f. Action de fourrager. SYN. Frumenti collectio. USUS: Omnes nostras pabulationes frumentationesque observabat.

FRŪMENTĀTOR, ōris, m. * Fourrageur. USUS: Improviso impetu cum frumentatoribus est circumventus.

FRŪMENTOR, aris, atus sum, ari, d. Fourrager. SYN. Frumentum colligo. USUS: Milites frumentatum missi.

FRŪMENTUM, i, n. Blé, vivres. SYN. Triticum. EPITH. Copiosum, decumanum, multum, privatum et publicum, unum et idem. USUS: 1. Frumentum serere, metere. Frumentum pulcherrime provenit, maturat. Frumentum supportare, importare, in loca tuta comportare, convehere, importation de blé. Frumentum imperare dedititiis, imposer aux peuples vaincus un tribut de blé. Frumentum condere, comprimere, cacher le blé, l’enfermer sous terre dans les silos. Frumentum corrumpere, hosti intercludere.

FRŬOR, ĕris, frŭĭtus sum, frŭi, d. Jouir. SYN. Potior; fructum voluptatemque percipio. PHRAS. Fruere rebus meis, jouissez, servez-vous de ce qui m’appartient. Utere rebus meis; quos ex me capere potes fructus, tibi patent; mea omnia utenda tibi et possidenda dedi. Rebus meis ut tuis lætare et perfruere. Qui fructus, quæque utilitates e rebus meis percipiuntur, tuas existima. Quem ex rebus meis usum habere potes fidenter decerpe. Patent tibi fontes mei, unde haurias pro arbitratu. USUS: Tuo beneficio, incredibili fruor lætitiæ voluptate. Summo bono, pace, gratia, opibus, libertate frui. Utatur suis bonis et fruatur oportet, qui beatus est. Cf. Utor, Possideo.

FRUSTRA, En vain. SYN. Sine causa, necquidquam. PHRAS. 1. Frustra tantos labores suscepi, c’est en vain qui j’ai entrepris ces travaux si difficiles. Tantam operam profudi plane ac perdidi; omnia agendo, nihil demum egi, nihil profeci; oleum et opera perdita est; quam navavi operam, plane periit; actum egi; necquidquam, incassum tantum tempus contrivi. Irritus vanusque est omnis labor meus; frustra operam contrivi; nugas egi; operam lusi; omnis labor incassum occidit; opera abusus sum. Frustra operam insumpsi; inanem sumpsi operam; operam male posui, locavi; tanta cura ac labore momenti necquidquam factum est; tanto labore nullum operæ pretium factum est; actum et laboratum strenue, sed destituta exspectatio est. 2. Frustra rogavi, j’ai prié en vain. Incassum missæ preces; surdas aures pulsavi; mortuo verba facta sunt? surdo fabulam cecini. In dolium pertusum dicta ingessimus; e pumice aquam postulavimus. 3. Vide ne frustra tantum gestias, prenez garde de trop vous réjouir. Vide ne lætitia hæc luxuriet tibi ac vana evadat; ne spem tuam fractam abjectamque sero lugeas; ne fortuna spes tam lætas destituat. Cf. Labor inanis, Irritus. USUS: Frustra et sine causa DEUS nihil agit.

FRUSTRĀTĬO, ōnis, f. Déception, désappointement. SYN. Vanus conatus, labor inanis, error. USUS: Frustratio mihi majorem dolorem intulit.

FRUSTROR, aris, atus sum, ari, d. Tromper, abuser, frustrer. USUS: Provinciæ et honoris spes eum frustrata est. Amicus, vide ne frustretur. Cf. Labor inanis, Irritus, Frustra.

FRUSTUM, i, n. Morceau, bouchée. SYN. Fragmentum. USUS: Frusta esculenta.

FRŬTĬCOR, aris, atus sum, ari, d. Pousser des rejetons. SYN. Surculos emitto, reviresco. USUS: Excisa est arbor, non evulsa, quam fruticari vides.

FŪCĀTUS, a, um, Teint; faux, fardé. SYN. Fallax, fucosus, eruditus artificio simulationis. )( Naturalis. USUS: Naturalis nitor inerat, non fucatus. Cf. Fictus.

FŪCO, as, avi, atum, are, a. Teindre, farder. SYN. Coloro. USUS: Formare, fucare, colorare, animare non possunt.

FUCŌSUS, a, um, Fardé. SYN. Fucatus. USUS: Amicitiæ ambitiosæ et fucosæ, amitiés fardées, feintes, fausses. Merces fallaces, fucosæ, marchandises parées.

FŪCUS, i, m. Fard, déguisement, dehors trompeur. SYN. Pigmentum, ornatus peregrinus et arcessitus; fallacia, fraus, simulatio. EPITH. Puerilis. USUS: In his inest quidam sine fuco veritatis color. Fucum facere alicui, fraudemque comparare. Sine pigmentis fucoque puerili. Color sanguine diffusus, non fuco illitus. Vitia corporis fuco occulere. Cf. Fallacia, Simulatio.

FŬGA, æ, f. Fuite. SYN. Aversio, omissio. EPITH. Acerbissima, communis, desperata, flagitiosa, calamitosa, nobis gloriosa, patriæ calamitosa, incerta et periculosa, misera, mœsta, nefaria, miserabilis, miserrima, molesta, nefaria, remotissima, repentina, scelerata, tota, turpissima. USUS: Fuga litterarum, laboris, doloris. Fugam parare, se préparer à fuir. Fugam adornare, ornare, quærere, consciscere, moliri, comparare. In fugam se conferre, s’enfuir. In fugam se dare, se conjicere; fugæ se mandare, dare, committere; fugam petere, capessere. Hostem in fugam dare, mettre les ennemis en fuite. In fugam vertere, fugam facere hostium. Fugam reprimere, arrêter la déroute. Suos a fuga revocare, reducere. Ex fuga aliquo se recipere, chercher un refuge dans la fuite. Ex fuga ad conflictum redire, revenir au combat. Fugam in impressionem acerrimam mutare; e fuga pugnam redintegrare, instaurare. Hostibus fugam intercludere, intercipere, excipere ex fuga hostem, couper la retraite aux ennemis. Cf. Fugio, Fugo.

FŬGAX, ācis, omn. gen. Fuyard. SYN. Fluxus, ignavus, timidus, qui libenter fugit. USUS: Pedes fugaces. Bona brevia, fugacia, caduca, biens passagers. Cf. Timidus, Caducus.

FŬGĬO, is, fūgi, fŭgĭtum, ere, n. Fuir, s’enfuir. SYN. Vito, declino, abhorreo, aspernor. )( Sequor. ADV. Consulto multitudinem, libentissime, magnopere conspectum, superbiam; dicacitatem perverse, valde urbem, maxime, vehementer. PHRAS. 1. Mala natura fugimus, naturellement nous évitons ce qui nous nuit. Temporum et fortunæ procellas summa cautione devitamus, declinamus. Naturalis nobis est declinatio et vitatio malorum. Natura defugimus res adversas. 2. Miles noster fœde fugit, nos soldats ont pris honteusement la fuite. Miles noster terga vertit, effuse loca tuta petiit; fugam capessivit, quæ sisti non poterat; militem fuga abstulit; qua cuique proximum fuit, in fugam effundebantur milites nostri; velut apium agmina ad primum missilium crepitum avolavere. Effuse ac sine respectu fugæ se dedere; fuga salutem petiere; in fuga sibi præsidium posuere. Metu præcipites, qua cuique via patebat, erupere; in pedes se conjecere; in fugam conversi sunt; in fugam se dederunt, conjecerunt; fugam arripuere; fuga salutem petiere; fuga sibi consuluere; fugæ se mandarunt, commiserunt. Fuga distracti, dispersi, disjecti, dissipati sunt; in fugam declinarunt, se contulerunt; fuga se eripuere; terga hostibus dedere; clam se subduxere ex acie; a signis discessere; præsidium sibi fuga cepere; in fuga sibi subsidium posuere; in fuga spem salutis collocavere; fugæ se commendavere; terga hosti præbuere; fugam effusis habenis capessivere; ne conspectum quidem hostis sustinuere. 3. Hostes quaquaversus fugerunt, les ennemis s’enfuirent de tous les côtés. Distraxit hostes fuga, dissipavit, disjecit; diversi dissipatique in omnes partes fugerunt; perterriti huc illuc feruntur; dispersi ac dissipati discesserunt; spatium ingens fuga emensi sunt; dilapsi, quocumque aut error, aut fortuitus animi impetus tulit; per vias inviaque, qua quemque aut consilium, aut terror tulit; quacumque via ad fugam patebat, dissipato cursu erupere, se effudere, fuga se abripuere; ubi fuga, aut turba fugientium acti ac ablati sunt; retrocedere in montes, petere rupes saltusque montium occultos, proxima quæque perfugia occupare consilium fuit. 4. Fugientes sistere, arrêter les fuyards. Fugam reprimere; recessum fugientibus non dare; cedentibus circumfundi; spem omnem fugæ tollere; fugam impedire, intercludere. 5. Fugientibus institit, il poursuivit les fuyards. Aversos protrivit; fugientes concidit; in tergis fugientium hæsit; imminebat fugientium tergis; fugientes persecutus est; aversis institit; terga cecidit; quantum vires ad persequendum, dexteræque ad cædendum valuere, tantum cædis fuit; fusis fugatisque nulla a victore requies fuit; fugientes periculum mutarunt, non evitarunt, victoria vestigia premente. Fuga explicari sine magna cæde non potuit. 6. Fugit clam ex urbe, il s’enfuit secrètement de la ville. Dilapsus per intermissa munimenta neglectasque custodias ex urbe est; fugam ex urbe conscivit, comparavit; foras se ejecit; fugam ex urbe molitus est; clam se ex urbe ejecit, subduxit; ex urbe clam se proripuit; fuga ex urbe elapsus est. USUS: 1. Vitium longa animi provisione fugiendum est. Inertia vituperationem fugere. 2. Lateo, échapper à. Nulla res est, quæ hujus viri scientiam fugiat. Non fugit Catonem. Nisi forte illa me fugiunt 3. Vinum fugiens, vin qui se gâte, éventé. Cf. Vito, Declino, Fuga.

FŬGĬTĪVUS, a, um, Fugitif. SYN. Servus, qui a domino fugit. USUS: Athenio princeps fugitivorum.

FŬGĬTO, as, avi, are, n. Fuir, prendre la fuite; éviter, redouter. USUS: Qui quæstionem fugitant.

FŬGO, as, avi, atum, are, a. Mettre en fuite. SYN. Fugam facio, pello, repello. PHRAS. Fugavit hostes, il mit en fuite les ennemis. Hostium fugam fecit; hostes in fugam vertit; hostibus fugam ac terrorem injecit; in fugam hostes conjecit, dedit, avertit; in fugam compulit; terrorem fugamque fecit hostium; in fugam hostes impulit; in fugam egit; fudit hostes, profligavit, in fugam dedit. USUS: Armis, lapidibus et ferro fugare hostem. Fusi fugatique hostes, ennemis en déroute.

FULCĬO, is, fulsi, fultum, ire, a. Soutenir, protéger, fortifier. SYN. Sustineo, sustento. ADV. Undique. USUS: Rempublicam consiliis; amicos litteris fulcire. Labentem et cadentem corruere non sinit, fulcit, sustinet re, fortuna, fide. Labefactam rempublicam, consulum ruinas humeris fulcio. Cf. Tueor, Sustineo, Faveo.

FULCRUM, i, n. Support de lit. USUS: Lecti fulcrum aureum.

FULGĔO, es, fulsi, ere, n. Éclairer, briller. SYN. Splendeo, fulguro. ADV. Late. USUS: Si fulserit, si tonuerit, si tactum fuerit de cœlo. Jupiter tonans et fulgens. Tecta auro et ebore fulgentia.

FULGOR, ōris, m. Lueur, éclat. SYN. Splendor. EPITH. Eximius, micans, prosper et salutaris generi hominum, rutilus horribilisque, dexter. USUS: Auri fulgore facile oculi perstringuntur.

FULGUR, ŭris, n. Éclair. SYN. Fulgor. USUS: Fulgura interpretari.

FULGŬRĀLIS, e, gen. com. Fulgural, de la foudre. USUS: Etruscorum fulgurales libri.

FULGŬRĀTOR, ōris, m. Interprète de la foudre. SYN. Fulgurum interpres.

FULGŬRĪTUS, a, um, * Foudroyé. SYN. Fulmine aut pestifero sidere icti.

FULGŬRO, as, are, n. et FULGURAT, imp. Lancer des éclairs. SYN. Corusco. PHRAS. Fulgurat, il éclaire. Cœlum discedit; fulgura ab omni parte emicant. USUS: Jove tonante et fulgurante.

FŪLĪGO, ĭnis, f. Suie. SYN. Fumi nigra materies. USUS: Fuligine os alicui sublinere.

FŬLIX, ĭcis, f. Foulque. Avis aquatilis.

FULMEN, ĭnis, n. Foudre. SYN. Æris ardor, fulgur. EPITH. Igneum, sinistrum, terribile, crispisulcans. PHRAS. 1. Fulmine periit, il périt foudroyé. Fulmine ictus concidit; tactus de cœlo est; afflatus fulmine est, nubium conflictu expressus ardor hominem exanimavit; cœlesti igne exanimatus est; de cœlo percussus, ex cœlo ictus est; ictu fulminis deflagravit. 2. Fulmina aliquot ceciderunt, la foudre est tombée plusieurs fois. Domos aliquot fulminibus tempestas deformavit; ædes aliquot de cœlo tactæ sunt; fulmine ictæ, discussæ sunt; cœlesti igne deflagrarunt; fulmine ictæ conflagrarunt. USUS: Ictu fulminis deflagrare. Jupiter fulmen jacit, emittit; fulmine icit, percutit. Scipiones belli fulmina. Doloris et fortunæ fulmina contemnere.

FULMĬNO, as, are, n. et FULMĬNAT, imp. Lancer la foudre. SYN. Fulmen emitto, fulmine percutio, fulmine afflo.

FULVUS, a, um, Fauve, roux, brun. SYN. Aureus.

FŪMO, as, atum, are, Fumer, jeter de la fumée. SYN. Fumum emitto, ardeo. USUS: Ita domus fumabat, ut multa ejus sermonis indicia redolerent, la maison fumait (sentait les apprêts d’un festin).

FŪMŌSUS, a, um, Enfumé. USUS: Fumosæ imagines, portraits noircis par le temps.

FŪMUS, i, m. Fumée. USUS: Fumo aliquem excruciare. In illo granearum nidore et fumo. Fumus ingens velut quadam nube cœlum absconderat, une fumée intense avait obscurci le ciel comme un nuage.

FŪNĀLE, is, n. Torche. SYN. Fax.

FUNCTĬO, ōnis, f. Travail, exercice. SYN. Actio. EPITH. Jucundior. USUS: Labor est functio quædam vel animi, vel corporis. Gravioris operis et muneris functio.

FUNDA, æ, f. Fronde. USUS: Balearica funda.

FUNDĀMENTUM, i, n. Fondement, fondation. SYN. Solum, sedes, gradus, aditus. )( Perfectio. USUS: Tantum abes a perfectione magnorum operum, ut ne fundamenta quidem jeceris. Sunt hæc fundamenta firmissima pacis et libertatis, quibus nititur respublica. Fundamenta et robur quæstionis, defensionis. Aream occupare fundamentis.

FUNDĬTOR, ōris, m. Frondeur. USUS: Expedita funditorum et sagittariorum manus.

FUNDĬTUS, De fond en comble. SYN. Prorsus. USUS: Funditus evertere, perdere, tollere fidem, amicitiam, religionem. Cf. Penitus.

1. FUNDO, as, avi, atum, are, a. Asseoir solidement, fonder, bâtir. SYN. Stabilio, constituo; fundamentum jacio, pono, ago. ADV. Accurate, vere, præclare. USUS: Magis laboribus fundatum imperium, multa virtute stabilita libertas. Illud maxime vestrum fundavit imperium. Status reipublicæ fixus et fundatus. Fundatæ opes, atque optime constitutæ. Fundare ordinem, (Fundatorem esse, VULG.), fonder un ordre religieux. Latine: Condere familiam sacram; auctorem, parentem, conditorem esse sacri alicujus instituti. Cf. Servo, Conservo.

2. FUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. Répandre, verser; jeter, lancer. SYN. Emitto, edo. ADV. Æqualiter, late, incondite, latius, latissime, numerose, volubiliter orationem. USUS: 1. Quæ te belluam, non hominem ex utero fudit? 2. Profero, cano, enuntio, proférer, émettre. Fundere verba, versus, vocem. 3. Gigno, produire, mettre au jour. Terra flores, fruges, baccas fundit. 4. Dissipo, dispergo, mettre en fuite. Magnas hostium copias, exercitum fundere. 5. Diffundo, se répandre. Funditur malum latissime. Vitis funditur in omnes partes.

FUNDUS, i, Fonds de terre, domaine, propriété. SYN. Possessio, prædium. EPITH. Antiquus, communis, extremus, fructuosissimus, incertus, maritimus, melior, ornatissimus, paternus avitusque, privatus, proximus, publicus, pulcherrimus, suburbanus, venalis. Fundi alieni, nobilissimi, privati, optimi, fructuosissimi. USUS: Fundos suos, aut res rusticas obire vel fructus causa, vel delectationis. His fere rebus fundi fructus, et cultura continetur. Cf. Bona.

FŬNĔBRIS, e, gen. com. Funèbre. SYN. Lugubris. USUS: Laudatio ad funebrem concionem, oraison funèbre. Epulum, vestimentum funebre. Cf. Funus.

FŪNĔRO, as, avi, atum, are, a. * Enterrer avec pompe. SYN. Sepelio. USUS: Ictu arboris funeratus, enterré, tué. Cf. Sepelio.

FŪNESTO, as, avi, atum, are, a. Souiller par un meurtre. SYN. Quasi funere inquino, fœdo. USUS: Humanis hostiis Deorum aras funestare, profaner les autels des dieux. Curiam inflammari, incendi, funestari.

FŪNESTUS, a, um, Funeste, mortel. SYN. Inquinatus, perniciosus. USUS: Pestifer et funestus magistratus. Funesta reipublicæ pestis. Dies non funesta.

FUNGOR, eris, functus sum, fungi, d. S’acquitter de. SYN. Præsto, exerceo, facio, efficio, colo. USUS: Fungar officio, quo tu functus es in meo luctu. Munere, omni fortuna prospere fungi. Cf. Facio.

FUNGUS, i, m. Champignon.

FŪNĬCŬLUS, i, m. Petite corde. USUS: Funiculus e puppi religatus.

FŪNIS, is, f. Corde, cordage. USUS: Convellere, religare, incidere funes.

FŪNUS, ĕris, n. Funérailles, obsèques, enterrement. SYN. Exsequiæ, supremæ diei celebritas, exsequiæ funeris. EPITH. Acerbissimum, amplum, aptum, familiare, funestum, justum et indictum, miserum atque acerbum, paternum, perluctuosum. Funera acerba, magna, sumptuosa et lamentabilia. PHRAS. 1. Funus ei satis amplum faciendum curavi, j’ai pris soin de lui faire d’honnêtes funérailles. Funere ut honestissimo efferretur, curavi; justa illi facta, persoluta sunt pompa maxima; parentatum est illi honestissime; supremo die quam amplissime ut efferretur, operam dedi. 2. Funus comitati sunt plurimi, bien des personnes assistaient à l’enterrement. Exsequias funeris prosecuti sunt plurimi; exsequias ejus plurimi cohonestarunt; funus ejus ducebant, deducebant plurimi; funeri ejus operam dedere plurimi; supremum mortuo honorem persolvere; ad ejus funus curandum, efferendum, ad ejus exsequias celebrandas; ad justa ei solvenda, facienda, peragenda convenere plurimi; in funus ejus venere plurimi, accessere; exsequias funeris, pompam duxere, ad tumulum prosecuti sunt plurimi. Cf. Effero, Exsequiæ, Sepelio. USUS: Funus curare, ducere, efferre; funus facere; funeri operam dare; in funus venire, accedere. Funere efferri. Funeris pompa privare, orbare, spoliare, priver de sépulture.

FŪR, fūris, m. Voleur. SYN. Homo furax. EPITH. Nocturnus. PHRAS. Fur est, c’est un voleur. Rapinis, furtis vivit; furari, rapere, compilare aliena solet; trium litterarum homo est, quem si semel ad capsas admiseris, multis custodibus opus sit; cui non plus auri, quam monedulæ committas; qui omnium domos furacissime scrutetur. Nullum hujusmodi tota provincia est everriculum. USUS: Fures earum rerum, quas ceperint, signa commutant.

FŪRĀCISSĬMĒ, sup. ab anom. Furaciter. Comme les voleurs. USUS: Domos scrutatur furacissime.

FŪRAX, ācis, omn. gen. Enclin au vol. SYN. Qui facile furatur; qui furtis faciendis animum applicat. Cf. Fur.

FURCA, æ, f. Fourche. USUS: Hunc sub furca vinctum inter verbera et cruciatus videre potestis? Furcam ferens, condamné à la peine de la fourche.

FURCĬFER, ĕri, m. Pendard, coquin. SYN. Scelestus. USUS: Id tu furcifer tibi sumes?

FŬRENS, entis, omn. gen. Égaré, hors de soi, furieux. SYN. Furibundus, maximo furore inflammatus, concitus, insanus, vesanus, effrenatus, præceps, mente motus, violentus, qui mentis compos non est; cui mens e sede sua et statione demota est; præcipite amentia homo, qui de potestate, de mente, de consilio exiit. USUS: Furentis et violenti impetus. Furens audacia, scelus anhelans. Furentem et exultantem comprimere. Cf. Insanus, Mente motus.

FŬRENTER, En furieux. SYN. Furiose. USUS: Furenter irasci.

FŬRĬA, æ, Furie; en gén. fléau, peste. EPITH. Teterrima, assiduæ domesticæque. USUS: Illa furia et pestis patriæ, ce fléau de la patrie. Furiæ speculatrices, et vindices facinorum. Furiæ agitant et insectantur impios, non ardentibus tædis, sed angore conscientiæ, et fraudis cruciatu. Cf. Conscientia mala.

FŬRĬĀLIS, e, gen. com. Furieux, forcené, atroce. SYN. Furens. USUS: Furialis illa vox, cette voix de furie.

FŬRĬBUNDUS, a, um, Furieux, furibond. SYN. Mens alicujus furibunda. Crudeles et furibundos impetus latronis retardavit. Cf. Furiosus.

FŬRĬŌSĒ, Comme un furieux. SYN. Furenter.

FŬRĬŌSUS, a, um, Furieux, en furie. SYN. Furens, furibundus, vesanus, mente incitatus. PHRAS. Homo furiosus, homme violent, furieux. Furore captus, repentino ictus furore; amens agitantibus furiis; cui furoris nescio quid objectum; qui furiis agitatur, perterretur, vexatur, torquetur, rapitur, præceps fertur, incitatur. USUS: Furiosa vis cupiditatis quo te rapuit? Mulier non jam morbo, sed scelere furiosa. Fervidum, petulans, furiosum dictum. Cf. Insanus, Furens, Furo.

FŬRO, is, ere, n. Être hors de soi, fou, en délire; être en colère, en fureur. SYN. Insanio, bacchor, furore inflammor; abstrahor a sensu mentis; a me ipso discedo. ADV. Acerrime. PHRAS. 1. Quid ita furis? Pourquoi ces fureurs? Quæ te tanta pravitas mentis tenet, quis furor? Homo amentissime, et in omnibus consiliis præceps, et devie, quæ tibi res, quæ causa istam rabiem, nec enim audaciam appellare velim, accendit? Quis te furor, quæ mentis ad omnia cæcitas exagitat? Quo inflammato isto furore præceps raperis! Quo effrenatus ac prope amens furore ruis? Cujus feræ rabies occupavit animum tuum? Nullumne furori et effrenatæ violentiæ modum impones? 2. En! ut furit, voyez, comme il est en colère. En! ut, velut lymphatus, aut Bacchi sacris commotus, ardentibus oculis rabiem ostendat! ut incitata et vecorde mente, ut inusitata rabie in omnes invadat promiscue! ut agitantibus furiis velut lymphatus et attonitus, ira in rabiem versa, rabie accensus, fanatico furore percitus, in rabiem efferatus omnia conturbat! En! ut acriter exardescit! ut furore ardet et scelere! ut eum agitant furiæ, neque consistere usquam patiuntur! En! ut nefario furore instinctus, rapide omnia appetat, nec ruere demens, nec furere desinat! En! ut in rabiem furoremque conversus, nec jam mentis potens discurrat improbus! Cf. Furiosus, Furor. USUS: Qui valetudinis vitio furunt, melancholici dicuntur. Luctu furere et dolore injuriæ.

1. FŬROR, ōris, m. Fureur, colère, rage; folie. SYN. Insania, rabies.)(Sanitas. EPITH. Comes sceleris et audaciæ, consceleratus, consularis, credibilis, divinus, effrenatus, exultans, incredibilis, inflammatus, infractus, libidinosus, magnus, maximus, mirus, nefarius, notissimus, perniciosus, præceps, similis, summus, tantus, totus, tribunitius, vetus, vinolentus. PHRAS. Quia litem perdidit, furere cœpit, pour avoir perdu son procès, il est devenu fou. Quia causa cecidit, ad insaniam, dementiam, amentiam, furorem redactus est; mente captus est; mentem amisit; mens eum defecit, destituit; incidit in insaniæ morbum, in furorem prolapsus est; a mente, a seipso discessit; de potestate mentis exiit. Cf. Furens. USUS: Furorem esse aiunt mentis ad omnia cæcitatem. Furore occæcari. Furor hominem invadit. Furorem improborum comprimere, sedare, mitigare, apaiser la colère des méchants. Furor consedit, remisit, detonuit, consenuit, sa fureur est calmée.

2. FŪROR, aris, furatus sum, ari, d. Voler, dérober. SYN. Furtum facio, compilo, expilo, surripio, averto, interverto, bonis alienis manus affero, aliena in rem meam converto, clam eripio. PHRAS. 1. Nisi attenderis, furabitur, si vous n’y faites attention, il vous volera. Nisi attentus ad rem eris, furtum faciet; pecuniam avertet; domum compilabit; prædam faciet; quidlibet, nunc hoc, nunc illud subducet; furti se adstringet; furti se alligabit; viscatis manibus quidquid obvium fuerit, leget; manus ærario afferet; a rebus tuis manum haud abstinebit; qui manus steriles ad te attulerit, gravidas foras reportabit; pecuniam fraude subtrahet. 2. Ex illo libro multa furatus est, il a emprunté à ce livre bien des choses. Ab eo auctore multa furatus est, ex illo libro multa sumpsit; quos non ille rivos ex aliorum fluminibus, ex illo fonte in suum agellum deduxit, duxit, derivavit? Hos ille ingenii partus in suam rem convertit. USUS: Furatur aliquid, aut clam eripit, emisse se dicit. Si ego tuum ante legissem, furatum me abs te esse diceres.

FURTIM, En cachette, furtivement. SYN. Clam. )( Palam, libere. USUS: Furtim facere aliquid.

FURTĪVĒ, A la dérobée, secrètement. SYN. Furtim.

FURTĪVUS, a, um, Caché, secret, clandestin. SYN. Occultus. USUS: Furtivum iter facere.

FURTUM, i, n. Vol, larcin. SYN. Compilatio, rei alienæ fraudulenta tractatio. EPITH. Apertum, improbissimum, impudens, impudentissimum, manifestum, maximum. Furta minora, magis occulta, illustriora, mira, multo plura et majora, notissima sordidissima, tanta, tam aperta. USUS: Furtum facere. Furti se alligare; furti damnari. Cf. Furor.

FŪRUNCŬLUS, i, m. Dimin. ab FUR, Petit larron. USUS: Olim furunculus, nunc vero etiam rapax.

FUSCĬNA, æ, f. Fourche (de fer), trident. SYN. Tridens.

FUSCUS, a, um, Brun. USUS: Purpura plebeia, et pene fusca, la pourpre plébienne et presque brune (commune).

FŪSĒ, Avec étendue. SYN. Diffuse, disperse. )( Articulate, distincte. USUS: Fuse lateque disputare et dicere.

FŪSĬO, ōnis, f. Fusion, fonte; diffusion. EPITH. Universa. USUS: Fusiones autem deorum.

FUSTIS, is, m. Bâton. PHRAS. Fustibus vapulavit, il a été fustigé. Fuste male mulctatus, male acceptus, percussus est; impactus non levi manu ac repetitis ictibus illi fustis est; fustis vim pondusque sustinere, ferre, pati cogebatur; fustuario male acceptus, mulctatus est; fustibus male contusus est ac dedolatus; onustus fustibus pene exanimis concidit. USUS: Fustem alicui impingere; fustibus implere caput; fuste aliquem coercere.

FUSTŬĀRĬUM, ii, n. Bastonnade. SYN. Fustium castigatio, verberatio. USUS: Fustuarium meritus.

FŪSUS, a, um, Large, abondant. SYN. Dispersus. USUS: Genus sermonis fusum ac profluens, discours abondant et plein d’harmonie. Aer fusus, air dilaté.

FŪTĬLIS, e, gen. com. Futile, de peu d’importance. SYN. Vanus, levis. )( Gravis. USUS: Quis non odit vanos, futiles, sordidos, leves? Futilis lætitia. Cf. Vanus, Levis, Ineptus.

FŪTĬLĬTAS, ātis, f. Futilité. SYN. Vanitas. USUS: Hæc sunt plena futilitatis et summæ levitatis. Cf. Vanus, Levis, Ineptia.

FŬTŪRUS, a, um, Qui doit arriver. SYN. Consequens, posterior, reliquus, impendens, eventurus, venturus. PHRAS. Quid futurum sit, nemo scit, personne ne connaît l’avenir. Futura quis divinet? Reliqui temporis eventus in incerto est; consequentis, posterioris temporis ratio incerta est; quid dies ferat, plane latet; quid vesper ferat, incertum est. USUS: Prospicere, providere, quod futurum sit.

G

GĂLĔA, æ, f. Casque. SYN. Capitis armatura. EPITH. Ænea. USUS: Loricæ galeæque æneæ. Alii galeas bucculasque tergere.

GĂLĔĀTUS, a, um, Coiffé d’un casque. USUS: Minerva galeata. Prologus galeatus, prologue justificatif.

GALLĪNA, æ, f. Poule. USUS: Anatum ova gallinis supponimus.

GALLĪNĀCĔUS, a, um, De poule. USUS: Galli gallinacei, coqs.

GALLĪNĀRĬUS, ii, m. Poulailler, qui élève la volaille. SYN. Qui gallinas curat.

GALLUS, i, m. Coq. EPITH. Gallinaceus. USUS: 1. Galli victi silere solent, canere victores. Tegallorum, illum buccinarum cantus exsuscitat. 2. Oriundus e Gallia, Gaulois. Galli robore, Pœni calliditate, Græci artibus valent.

GĀNĔÆ, ārum, f. pl. Taverne, lieu de débauche. SYN. Loca libidini et helluationibus apta, lustra. USUS: Ganearum fumus et nidor.

GĀNĔO, ōnis, m. Coureur de cabarets, mauvais sujet. SYN. Helluo. EPITH. Facinorosissimus, egentissimus, cincinnatus. USUS: Quis ganeo, quis nepos. Cf. Nepos.

GANNĬO, is, ire, n. Grogner. USUS: Quid ille gannit, quid vult? Que marmotte-t-il, que veut-il?

GARRĬO, is, īvi et ii, ītum, ire, n. Bavarder. SYN. Loquor sine delectu, garrulus, loquax sum. PHRAS. 1. Libenter garrit, il aime à babiller. Homo loquax est et odiosus: garrit, quidquid in buccam venit; totis diebus tinnit; linguæ immodicæ est et garrulus; futili et importuna loquacitate omnibus obstrepit; linguam gerit impense liberam et expeditam. 2. Inepte garrit, il parle à tort et à travers. Quidquid in buccam venit, deblaterat, effudit; garrit, quo neque pes, neque caput compareat; rimarum plenus est, hac, illac perfluit. Cf. Loquor. USUS: Garrimus, quidquid in buccam venerit.

GARRŬLUS, a, um, Babillard. SYN. Loquax. USUS: Garrulus ventosæ et immodicæ loquacitatis. Cf. Garrio.

GAUDĔO, es, gāvīsus sum, ere, n. Se réjouir. SYN. Lætor, exulto, triumpho; lætitia, gaudio exulto; gaudio triumpho; lætitia afficior. PHRAS. 1. De prospero rerum tuarum successu immortaliter gaudeo, je me réjouis infiniment de l’heuereux succès de vos affaires. Lætitia exsulto; gaudio efferor et exsilio. Res tuæ secundæ mihi summæ jucunditati sunt; capio ex illis voluptatem non mediocrem; res tuas eo esse loco cum intueor, summa lætitia profundor; omnibus lætitiis incedo; nimio gaudio pene desipio. Vix capio eam voluptatem, quæ ex rerum tuarum prospero successu enata mihi est. Ex florentissimo rerum tuarum statu lætitiam capio, voluptatem haurio incredibilem. Res tuas tam florentes cum aspicio, cumulor gaudio ingenti; lætitia efferor et triompho. 2. Mire gavisus sum, je me suis grandement réjoui. Tanta lætitia auctus sum, pene ut non constarem mihi; incredibili gaudio sum elatus; manus sustuli ego et amici, tuumque gaudium gaudebamus. Etsi turpis est effusio animi, et lætitia exsultans, gestiens, immoderata, comprimere tamen vim gaudii non potui; vix præ gaudio mei compos fui; superfundenti se lætitiæ non temperavi; lacrimæ mihi gaudio manarunt; tanta mihi lætitia oborta est, ut in vultum erumperet, ut voce manibusque lætitiam animi significarem. Cf. Lætus, Lætor, Jucundus, Gaudium.

GAUDĬUM, ii, n. Joie. SYN. Lætitia, voluptas. EPITH. Commune, exile, falsum, incredibile, insatiabile, maximum, nimium, summum. Gaudia perpetua, plena, vera. PHRAS. Novus is honor magnum mihi gaudium attulit, cette nouvelle dignité m’a comblé de joie. Ingenti me gaudio complevit, implevit; lætitia me extulit; animum gaudio explevit; in lætitiam insolitam me conjecit; delibutum gaudio me reddidit; lætitiam incredibilem mihi objecit; voluptate liquidissima me perfudit; lætitiam mihi præbuit; liberalissima me voluptate cumulavit; suavissimæ mihi voluptati fuit. Cf. Delecto. USUS: Gaudio affici, compleri, perfundi, cumulari. Gaudio efferri, exsilire, exsultare, triumphare. Gaudium erupit. Infausto nuntio publica gaudia contaminare. Cf. Lætitia.

GĀZA, æ, f. Trésor royal; en gén. richesses. Vox persica. SYN. Ærarium, pecunia, thesaurus, regiæ opes, bona fortunæque. EPITH. Maxima, regia, Gazæ pacatissimæ atque opulentissimæ. USUS: Ab auro gazaque regia manus abstinuit. Omnium locupletum fortunæ, omnium provinciarum fructus, omnium regum bona, vectigalia, divitiæ, Persicam gazam non adæquant. Cf. Divitiæ, Copia.

GĔLĬDĒ, TRANSL. Froidement; mollement. USUS: Res omnes gelide timideque ministrare.

GĔLĬDUS, a, um, Glacé. SYN. Frigidus. USUS: Gelidæ fontium perennitates, sources toujours fraîches et courantes.

GĔLŪ, indecl. n., adhibetur fere tantum abl. sing. Glace. SYN. Glacies. USUS: Hiems rura gelu claudit. Perpetuo gelu locus riget. Cf. Frigus, Hiems.

GĔMĬNĀTĬO, ōnis, f. Redoublement. Figura, seu exornatio verborum.

GĔMĬNO, as, avi, atum, are, a. Redoubler. SYN. Duplico.

GĔMĬNUS, a, um, Double; semblable. SYN. Similis. USUS: 1. Par est avaritia, similis improbitas, eadem impudentia, gemina audacia, leur audace va de pair. 2. Duplex, double. Vos geminæ voragines reipublicæ. Gemini fratres, jumeaux.

GĔMĬTŬS, ūs, m. Gémissement. SYN. Suspirium, vox dolore expressa. EPITH. Lamentabilis, imbecillus, adjectus, flebilis, liber, magnus, maximus, tantus. Gemitus acerbi, miseri. USUS: Tota urbe gemitus factus et fletus; lamentatio, ejulatio toto foro.

GEMMA, æ, f. Pierre précieuse. SYN. Lapillus pretiosus. EPITH. Prægrandis; gemmæ clarissimæ, durissimæ, fulgentes, magnæ; multæ, plurimæ. PHRAS. Vestis ornata gemmis, vêtement enrichi de pierres précieuses. Vestis distincta gemmis; fulgentibus gemmis illuminata; quam internitentes gemmæ distinguunt; vestis inclusis auro gemmis ornata. USUS: 1. Poculum ex auro gemmis distinctum clarissimis. 2. Oculus in stirpibus, bourgeon, œil (de la vigne). Gemma in vitibus, ineunte vere.

GEMMO, as, avi, atum, are, n. Bourgeonner. USUS: Gemmare vites rustici dicunt, sitire agros, lætas esse segetes, luxuriem esse in herbis.

GĔMO, is, ŭi, ĭtum, ere, n. Gémir. SYN. Gemitum facio, ingemo, ingemisco. )( Lætor. PHRAS. Turpe est viro forti gemere, un homme courageux ne doit jamais se plaindre. Malis suis ingemere; ejulatus, complorationes, voces indecoras edere; miserum se et infelicem lamentari, appellare. Turpe est miseros, crebros edere gemitus; lamentis et suspiriis se conficere. Cf. Lugeo, Luctus. USUS: Gemere tuam fortunam non desinam et lugere.

GĔNÆ, ārum, f. pl. Joues. SYN. Malæ. EPITH. Exlangues, subjectæ, leviterque eminentes, pilosæ. USUS: Pilosæ genæ. Muliebres lacerationes genarum.

GĔNĔĀLŎGUS, i, m. Généalogiste, auteur de généalogie. SYN. Qui de originibus scribunt. Huc pertinent: 1. Arbor genealogica, arbre généalogique. Gentis in stirpes et capita descriptio, tributio. Cognationum singularum ab uno stipite ducta designatio. Cognationis universæ in singula familiæ capita facta partitio. 2. Genealogiam facere, faire une généalogie. Generis seriem describere, explicare; generis seriem a capite arcessere ac persequi. Generis stirpes et capita a primo stipite deducere, recensere, percensere. Ab ultimis majoribus generis gradus singulos ducere, deducere, evolvere, explicare.

GĔNER, ĕri, m. Gendre. SYN. Maritus filiæ.

GĔNĔRĀLIS, e, gen. com. Général, universel. SYN. Communis, universus, confusus, late manans, ad multa pertinens, late patens. PHRAS. 1. (Generalissimus, VULG.), généralissime, commandant en chef de toute l’armée. Exercitus imperator summus. Cui summa belli administrandi permissa est; penes quem in gerendo bello summa imperii est; bello gerendo cum summa potestate præfectus. Princeps ducum militarium; dux delectus ad bellum gerendum; cui summa imperii bellici delata, mandata est; ad quem summa imperii bellici rediit, translata est. 2. (Generalis Marescallus. VULG.), maréchal de camp. Supremus castrorum præfectus. 3. Generalis armorum præfectus, grand maître de l’artillerie. Rei tormentariæ cum imperio præfectus. 4. (Generalis vigiliarum magister, VULG.), grand prévôt de l’armée. Supremus vigiliarum præfectus; vigiliis cum summa potestate præfectus; aciei structor. 5. (Generalis Auditor, VULG.), avocat général. Prætor, judex causarum militarium supremus. 6. (Generalatus, VULG.), généralat. Imperium armorum. Imperii summa bellique administrandi; aut: Præfectura suprema legionis. 7. (Generalitas, VULG.), généraux. Delecti ordinum militarium præfecti. Ordinum militarium duces, principes. 8. (Generalis ordinis, VULG.), général, supérieur d’un ordre religieux. Summus religiosæ familiæ præfectus, moderator. Religiosæ familiæ summo cum imperio præfectus. Penes quem religiosi imperii summa est. USUS: Generale quoddam decorum est, quod in omni honestate versatur.

GĔNĔRĀLĬTER, Généralement. SYN. Communiter, una comprehensione. USUS: Generaliter aliquid definire. (VULG. Universaliter).

GĔNĔRĀTIM, En général, en masse. SYN. Generaliter, universe. USUS: Non nominatim, sed generatim instituta proscriptio. Quid singillatim potius, quam generatim loquar? sed generatim quæritur, an?

GĔNĔRĀTOR, ōris, m. Celui qui engendre, père. SYN. Genitor.

GĔNĔRO, as, avi, atum, are, a. Engendrer, produire, faire, créer. USUS: Gigno, creo, procreo. USUS: Hominem generavit et ornavit DEUS. An mundus nullo sit generatus ortu. Unde sit generatus, ortus, concretus. Liberos generare, procreare, gignere.

GĔNĔRŌSUS, a, um, De bonne famille; magnanime, généreux. SYN. Qui altiore animo est; magnanimus, præstans, magnificus, clarus. PHRAS. Qui generosa stirpe natus est, is magis bonis artibus ac virtuti studere debet, tout enfant de noble famille doit surtout se livrer à l’étude des belles-lettres et à l’acquisition de la vertu. Quicumque loco honesto natus, ei major, quam cæteris colendi præclara studia necessitas imponitur. Quicumque claro, non obscuro, summo loco natus est; quicumque claris parentibus natus est; qui ex nobili familia, clara stirpe ortus est; qui præcipuæ inter cives conditionis est; qui egregia, nobili, illustri domo natus est, majori, quam quivis alius, urgetur virtutis exercendæ necessitate. Ad honestissimos quosque, ad honoratos, primarios in primis pertinent bonorum artium ac virtutis studia. Quem familiæ nobilitas, natalium splendor commendat, eum ad liberalium doctrinarum studia, ad studium summæ laudis, ad omnem laudem et decus eo studiosius incumbere; ad excellentem omnium rerum cupiditatem eo vehementius incitari oportet. Habet hoc nobilitas, familiæ splendor, ut vitæ laudabiliter et cum virtute traducendæ, non modo occasionem, verum etiam causam, neque causam tantum, sed etiam necessitatem afferat. Cf. Nobilis. USUS: Civili et generosa stirpe profectus. Forma magnifica et generosa. Generosus equus umbra quoque virgæ regitur, ignavus ne calcari quidem concitatur. Cf. Animus magnus, Expositus, Fortis.

GĔNĪĀLIS, e, gen. com. De fête, de réjouissance. SYN. Voluptuarius, nuptialis. USUS: Lectus genialis.

GĔNĬCŬLĀTUS, a, um, Noueux. SYN. Geniculis distinctus. USUS: Culmus geniculatus.

GĔNĬTĀLIS, e, gen. com. De naissance. Genitalis dies, lux, jour de naissance. Genitalis terra, sedes, genitale solum, sol natal, patrie. SYN. Gentilitius.

GĔNĬTOR, ōris, m. Père. SYN. Generator. EPITH. Optimus et præstantissimus. USUS: Imitari genitorem et effectorem suum.

GĔNĬTRIX, īcis, f. Mère. SYN. Mater, procreatrix.

GĔNĬUS, iī, m. Génie; appétit, gourmandise, plaisir de la table. USUS: Curare genium, indulgere genio, faire bonne chère, se livrer au plaisir. Defraudare genium, faire maigre chère, vivre chichement.

GENS, entis, f. Race, nation. SYN. Natio. EPITH. Acuta et controversa, barbara aut immanis, fallacissima, vera, fortis, humana, docta, mansueta, fera, sæva. Gentes antiquæ, multitudine innumerabiles, locis infinitæ, omni copiarum genere abundantes, bellicosæ, efferatæ, extremæ atque ultimæ, armatæ, finitimæ immanissimæque inimicæ, infidæ, incognitæ, integræ, integerrimæ, pacatissimæ, majores, maximæ, minores, multæ, plurimæ, tantæ ultimæ, universæ. USUS: 1. Gentes, immanitate barbaræ, multitudine innumerabiles, locis infinitæ. Cæteræ nationes et gentes. Propior est ejusdem gentis, nationis, linguæ. Ubi gentium sumus? 2. Genus, familia, famille. Gens Valeria, Cornelia, majorum vel minorum gentium patritii. Dii minorum gentium.

GENTĪLIS, e, gen. com. Qui appartient à la race ou à la famille. USUS: Gentiles sunt, qui inter se eodem sunt nomine ab ingenuis oriundi. Homines deorum quasi gentiles sunt. Degere in gentilium et agnatorum potestate.

GENTĪLĬTAS, ātis, f. Parenté en ligne collatérale, famille. SYN. Gentilium jus, conditio, ratio, habitudo, nexus. USUS: De toto gentilitatis jure disputandum fuit.

GENTĪLĬTĬUS, a, um, Propre à une famille. SYN. Genti et generi communis. USUS: Gentilitia sacra, sacrifices héréditaires dans une famille.

GĔNU, n. indecl.; pl. gĕnŭa vel gēnuă, genuum, Genou. SYN. Nodus, in quo femora desinunt, cujus pars posterior poples. EPITH. Dexterum, flexum, sinistrum. PHRAS. 1. Ad genua advolvi, se jeter ou se prosterner aux genoux de qqn. Se ad pedes alicujus projicere; ad pedes accidere; genibus alicujus advolvi; ad genua alicujus jacere, volutari; ad pedes alterius se provolvere, prosternere, abjicere; ad alicujus pedes procumbere; ad genua se submittere. 2. Genua flectere, fléchir le genou, s’agenouiller. In genua subsidere, procumbere; genua ponere, submittere; in genua provolvi. Cf. Flecto. USUS: A genibus supplicem repellere. Genu flexo, positis in terra genibus, à genoux. Genu innixus.

GĔNUĪNUS, a, um, Naturel; de la joue, de joue. SYN. Proprius. USUS: Dentes genuini dicti, dents molaires.

GĔNUS, ĕris, n. Race, famille. SYN. Familia, stirps. PHRAS. 1. Utrique illustre genus est, tous deux sont d’une naissance illustre. Ambo summo loco nati, prosapia sunt illustri; genere inter suos clarissimo orti; ad illustrissimos majores genus suum et originem referunt; familiam suam a prima stirpe ad hanc ætatem ordine enumerare possunt; ambo sunt vetustæ prosapiæ et multarum imaginum; summo, honoratissimoque genere nati; claritudine generis præcellunt; claritate natalium sunt insigni. Cf. Nobilis, Generosus. 2. Genere humili et obscuro natus est, il est né de parents obscurs. Ipse sui generis est initium; videtur ex se natus; est unus de multis terræ filius. Cf. Ignobilis. USUS: 1. Genus est notio ad plures differentias pertinens. Genus humanum. 2. Ratio, modus, discrimen, res, ordo, espèce, nature, sorte, manière. Tuum consilium de toto genere belli. Prudentia tua in omni genere singularis. Varia furandi genera. In omni genere et varietate artium excellere. 3. Familia, stirps, souche, extraction. Genus ab aliquo ducere, ementiri. Nobili genere ortus, natus.

GĔŌGRĂPHĬA, æ, f. Géographie.

GĔŌMĔTRA vel GĔŌMĔTRES, æ, m. Géomètre. USUS: Geometræ, Musici, Grammatici.

GĔŌMĔTRĬA, æ, f. Géométrie. USUS: In Geometria lineamenta, formæ, intervalla, magnitudines. Geometriam discere, tractare, in summo honore habere.

GĔŌMĔTRĬCUS, a, um, Géométrique. USUS: Geometricum quid explicare.

GERMĀNĒ, Fraternellement. SYN. Fraterne.

GERMĀNĬTAS, ātis, Fraternité. SYN. Communio sanguinis. (VULG. Fraternitas). USUS: Moveat te horum pietas, moveat germanitas.

GERMĀNUS, a, um, De frère, fraternel. SYN. Ex eadem stirpe et genere orti, præsertim fratres et sorores. USUS: 1. Hic cum mutilum nescio quid locutus est, germanum se Thucydidem arbitrabatur. Frater germanus, soror germana. 2. Verus, sincerus, vrai, véritable. Num hoc germanum esset? Veteres illi et germani Latini. Veræ et germanæ justitiæ effigies. 3. Similis, semblable. Homo Stoicis germanissimus, un Stoïcien tout pur.

GERMEN, ĭnis, n. Rejeton. USUS: Alieno ex sanguine germen.

GĔRO, is, gessi, gestum, ere, a. Faire, exécuter. SYN. Facio, administro, servo. ADV. Abstinenter se, acerbe bellum, apte, auspicato, bene negotium, constanter se, excellentius, felicius, felicissime, fortiter, fortuito, graviter consulatum, honeste, juste bellum, libenter negotium, libere se, magnificentissime consulatum, male negotium, malitiosius rem mandatam, modeste, se negligentius, omnino nihil jure. Optime rempublicam, otiose negotium suum, palam rem, perdite se, pie bellum, præclare negotium, privatim, publice, sanctissime se, severe consulatum, submissius se, teterrime se in provincia, truculentius se, turpissime se, tuto magistratum, valde bene, valde honeste. Geri bene, obscure quid, pulcherrime. PHRAS. 1. Bene se gerit, il se conduit bien. Eximia ejus in rebus gerendis opera exsistit. Ejus labor in reipublicæ negotiis caste integreque versatur. Egregia ejus in tota vitæ ratione virtus enitet; excellenter, sanctissime et prudenter se gerit. In rebus tractandis præcipua est ejus gloria, virtus eximia; operam dat, ne quis civium virtute præstet. Exemplo et spectaculo est omnibus. In eo munere ita se tractat, ut venire in contentionem cum laudatissimis possit. 2. Male se gerit, il se conduit mal. Turpissime, flagitiosissime se gerit; res libidine gerit, non ratione; admodum degeneravit; veteres suas laudes imminuit; nihil fortiter, nihil moderate gerit; ejus opera non sat caste in eo munere versatur; multa superbe, multa libidinose facit. 3. Munus suum bene gerit, il s’acquitte bien de son emploi. Munus suum, provinciam cum laude sustinet; partes officii omnes egregie tuetur, colit; muneri suo satisfacit; nihil in eo officii ad exsequendum munus suum desideres, exspectes; nihil in muneris functione curæ aut diligentiæ prætermittit; muneris sui partes non languide aut indiligenter præstat. Pro rege se gerit, il se conduit en roi. Partes sibi regis sumit; personam regis in republica tuetur. USUS: 1. Susceptum negotium pro tua fide et diligentia ex voluntate Cæsaris gerito. Bene sapienterque rempublicam gerere. Inimicitias, bellum, personam rem alicujus gerere. Ingenium muliebre, animum laude dignum gerere. 2. Vivo, me exhibeo, cum vocibus: me, te, se conduire, se comporter. Turpissime, male, prudenter se gerere. Gerere se pro cive, se comporter comme un citoyen. 3. Morem gerere, obtemperare, être complaisant pour qqn, condescendre à ses désirs.

GESTĬO, is, īvi et ii, ire, n. Tressaillir de joie. SYN. Gestu corporis desiderium rei ostendo, prægestio; studio, lætitia efferor; tanta lætitia affectus sum, ut mihi vix constem. )( Mœreo, afflictus sum. ADV. Temere. PHRAS. Nimia voluptate gestio, je suis au comble du bonheur. Exsulto gaudio; onustum lætitia pectus apporto; vix apud me sum, ita gaudio animus colliquescit; gaudio pene desipio. Cf. Gaudeo. USUS: Gestio scire omnia. Lætitia gestire.

GESTĬO, ōnis, f. Gestion, action de gérer. SYN. Actio, tractatio. USUS: Gestio negotii.

GESTO, as, avi, atum, are, a. Porter. SYN. Fero, porto, sustineo. USUS: Male sustinenti arma scutum quoque, quod gestabat, excidit.

GESTŬS, ūs, m. Geste. SYN. Actio, motus corporis. EPITH. Imminens, scenicus, venustus. USUS: Gestum agere; gestu decenti moveri; gestum elegantem habere. In gestu nimium esse. Nimio gestu uti. Histrionum aliqui gestus ineptiis non vacant.

GĪGANTES, antum, m. Les géants. USUS: Gigantum more pugnare cum diis. Cf. Magnus.

GIGNO, is, gĕnŭi, gĕnĭtum, ere, a. Engendrer. SYN. Genero, creo, procreo, suscipio. TRANSL. Pario. ADV. Aliunde. USUS: Ad majora quædam nos natura genuit. Inde pax extraneis gignetur. Liberos genuit, sustulit.

GLĀCĬES, ēi, f. Glace. EPITH. Liquefacta, dilapsa. PHRAS. 1. Glacies fit, il gèle. Aquæ gelu durantur, constringuntur; aquilonibus durescit humor. Aquæ gelu clauduntur, adstringuntur. Aqua nivibus et pruina concrescit. 2. Per glaciem ingredi, marcher sur la glace. Per nudam glaciem fluentemque labem liquescentis nivis ingredi. 3. Lubrico vestigio per glaciem decurrere, sese agere, se invehere, glisser. Per glaciem labi; fluente vestigio ferri, deferri; glaciem fluente vestigio decurrere, emetiri. 4. In glacie prolabi, tomber sur la glace. Labi, prolabi in lubrico; fallente vestigio cadere; fallente pede prolabi. 5. In glacie pedem figere non possum, je ne puis fixer le pied sur la glace. Gradienti planta nusquam consistit, constat; fugiente, fluxo, instabili gressu inceditur; pedes insistere nusquam possunt; via lubrica pedes fluunt. USUS: Glacies calore liquefacta et dilapsa, diffunditur. Glacies tepefacta tabescit. Indurata glacies. Cf. Hiems, Frigus, Gelu.

GLĂDĬĀTOR, ōris, m. Gladiateur. SYN. Lanista, mirmillo. EPITH. Amens, bonus, rudis, bustuarius, certissimus, confectus, saucius, crudelissimus, dictatorius, furiosus, importunissimus, mediocris, nefarius, nequissimus, nobilis, sceleratus, sceleratissimus, timidus, vetus, vetulus. Gladiatores nobiles, nobilissimi, theatrales. USUS: Ex mirmillone dux, e gladiatore imperator. Plurimarum palmarum vetus et nobilis gladiator.

GLĂDIĀTŌRĬUS, a, um, De gladiateur. USUS: Certamen gladiatorium. Gladiatoria corporis firmitas.

GLĂDĬUS, ii, m. Glaive, épée. SYN. Sica, pugio, ensis. EPITH. Cruentus, fulgens, plumbeus, reconditus in vagina, strictus, vacuus vagina. PHRAS. 1. Gladium evaginare, tirer l’épée du fourreau. Gladium nudare, stringere, distringere, e vagina educere; gladium educere. 2. Gladium in vaginam recondere, remettre l’épée dans le fourreau. Vaginæ reddere; gladium condere. USUS: Gladio plumbeo jugulare aliquem, levi futilique argumento oppugnare, avec une épée de plomb (avec un sabre de bois), c. à d., sans peine. (PROV.). Suo gladio se jugulat, il se frappe de ses propres armes. Suo dicto se capiendum præbet. Gladiis rem gerere, se battre en duel. In gladium incumbere, se percer de son glaive. Gladio confici, être tué d’un coup d’épée.

GLANDĬFER, a, um, Qui porte des glands. USUS: Glandifera quercus.

GLANS, dis, f. Gland, fruit du chêne. SYN. Nux e quercu. USUS: Sues glande pascuntur.

GLĀRĔA, æ, f. Gravier. SYN. Arena, vel lapides minutissimi cum arena.

GLĒBA, æ, f. Motte de terre, glèbe. USUS: Injecta gleba tumulis.

GLĬSCO, is, ere, n. Croître, se développer. SYN. Cresco. USUS: Ad juvenilem libidinem copia voluptatum gliscit, ut ignis, oleo, enflamme.

GLŎBŌSUS, a, um, Rond, sphérique. SYN. Rotundus. USUS: Stellæ globosæ. Globosus mundus.

GLŎBUS, i, m. Globe. EPITH. Cœlestis, eminens, extimus, habitabilis, cultus, medius. USUS: Terræ globus, stellarum globi.

GLŎMĔRO, as, avi, atum, are, a. Rassembler, grouper, accumuler. USUS: Glomerare clades. Venæ inter se glomerantur.

GLŌRĬA, æ, f. Gloire. SYN. Claritas, splendor, lux, amplitudo. )( Turpitudo, probrum. EPITH. Abjecta, admirabilis facti, æterna, non æterna sed ne diuturna quidem, aliena, amplissima, antiqua, antiquior, bellica, pura, comes mortis, comes recte factorum, communis cum aliquo, continuata, divina, dulcis, eximia atque immortalis, dulcior, falsa, ficta, frequens de aliquo, illustris et pervagata, illustrior, immensa, intemperans, non insolita adolescentibus, justa, merita, magna, major, maxima, militaris, minor, muliebris, navalis, necessaria, salutaris alicui, nota, nova, par, paterna, avita, popularis, præstantior omni patrimonio, virtutis præstantissima, pristina, propria ingenii, sempiterna, singularis, solida veraque, stabilis, summa, perfecta, tanta bonorum, sibi necessaria, et salutaris, gravis, solida, verissima, universa. PHRAS. 1. Gloriæ appetens est admodum, il désire beaucoup la gloire. Fertur ille vir gloria; flagrat, volitat, ardet cupiditate laudis; summus ardor mentis ad gloriam eum rapit; in concupiscenda gloria modum non novit; gloriæ stimulis, æstu ingenti agitur. Mirum in modum dulcedine gloriæ tangitur, capitur, excitatur. 2. Gloriam etiam inanem cupide quærit, il recherche même un vain renom. Inanem etiam venatur, aucupatur gloriam; popularis auræ captator est; umbras etiam falsæ gloriæ consectatur; adumbratam etiam gloriæ imaginem consectatur; laborem nullum refugit, ut aliquod falsæ choragium gloriæ comparet. 3. Quam sis gloriæ cupidus, non ignoro, je sais combien vous désirez la gloire. Omnes tuos ad laudem impetus novi. Quam sis ad laudem propensus, inclinatus; quanti sit apud te laus; quantum labores de laude; quam vehementer in laudem incumbas; quam laudi servias, studeas; quo studio laudem sequaris, quæ tua sit laudis cupiditas, præclare novi, habeo cognitum. 4. A puero gloriæ cupidus eras, dès votre enfance, vous désirez la gloire. Jam inde a pueritia gloriæ studio atque amore flagrabas; inflammatus ad gloriam a puero fuisti. Spectasti gloriam ante omnes res a primis annis; ab ineunte ætate erat tibi gloria omnium rerum antiquissima; tibi gloria in animo erat; tibi gloria in oculis erat; in amoribus erat; in desideriis erat. A puero laudis cupiditate, studio gloriæ ferebare; gloria ducebaris; laudis studio trahebaris, ad gloriam ferebaris; laudis amore tenebaris, capiebaris; ex laude pendebas; æstu gloriæ percitus eras; gloriæ stimulis agitabaris. 5. Ex laboribus tuis gloriam immortalem consequeris, vos travaux vous procureront une gloire immortelle. Quos nunc suscipis labores, ii te apud posteros æterna gloria donabunt, afficient, illustrabunt, ornabunt, decorabunt; tuum nomen immortalitati commendabunt; ab hominum oblivione, et interitu vindicabunt; tui nominis famam in omnes temporum ætates dissipabunt; tuum nomen posteritati tradent omnium sermonibus et scriptis exornandum, extollendum, celebrandum, honestandum, tuendum. Editis tot immortalibus operibus id consecutus es, ne dies tui nominis famam delere possis, ut omnis de te posteritas loquatur, ut tuas laudes litteræ ac monumenta loquantur; nullæ ut litteræ de tuis laudibus conticescant; nulla erit tam surda posteritas, nulla tam ingrata fama, quæ non in cœlum susceptos labores tuos debitis laudibus ferat. 6. Nihil aliud, quam divinam gloriam intendo, je n’ai en vue que la gloire de DIEU. Ad DEI gloriam omnia refero; divinam unice gloriam in omnibus specto; nihil ago, quod non sit cum divina gloria conjunctum. Prima mihi, præcipua, antiquissima est divinæ gloriæ propagandæ cura. Meorum consiliorum, actionum mearum finis est major DEI gloria. Omnibus in rebus divinus mihi honor propositus est. Ante omnia mihi divinus honor est; summo apud me loco divinus honor est; is primum apud me locum obtinet; actionum mearum norma quædam, et regula est; semper est ante oculos. Huc mentem intendo; huc animum refero; huc specto; ad hunc finem consilia, cogitationes, mentis aciem intendo. Cf. Fama. USUS: Gloria est frequens de aliquo fama cum laude; illustris et pervagata multorum et magnorum in suos, patriam, humanum genus fama meritorum; consentiens laus bonorum, incorrupta vox bene judicantium de excellente virtute, cujus gradibus videntur homines in cœlum ascendere. Ex omnibus virtutibus, præmiis amplissimum est gloria. 1. Gloriam appetere, désirer la gloire. Quærere, aucupari, venari, captare, consectari; gloriæ servire; ad gloriam virtutis via grassari. 2. Gloriam acquirere, se couvrir de gloire. Parere sibi amplissimam gloriam, capere, consequi, adipisci; in gloriam venire, gloriam sibi comparare. 3. Gloriam augere, augmenter sa gloire. Alere, multiplicare, duplicare, amplificare. 4. Gloriam minuere, perdre son renom. Imminuere, infringere. 5. A gloriæ studio aliquem revocare, refrenare, détourner qqn d’un désir immodéré de la gloire. 6. Gloriam abjicere, mépriser la gloire. 7. Gloria florere, circumfluere, être renommé. 8. Gloriam in se transmovere, s’attirer la gloire. Cf. Fama, Honor, Laus, Amplitudo, Existimatio, Arrogans, Ambitiosus, Superbus.

GLŌRĬĀTĬO, ōnis, f. Action de se glorifier. USUS: Gloriatione digna est beata vita, la vie heureuse mérite qu’on s’en glorifie.

GLŌRĬŎLA, æ, f. Faible gloire. USUS: Etiam hisce eum gloriolæ insignibus ornemus.

GLŌRĬOR, aris, atus sum, ari, d. Se glorifier. SYN. Prædico, gloria me et prædicatione effero. ADV. Honeste, bene, insolenter, intolerantissime de divitiis, quadammodo, recte. PHRAS. De sua nobilitate valde gloriatur, il tire vanité de sa noblesse. De majoribus se jactat insolentius; venditat genus suum; sublatius de se deque natalium splendore asciscendæ laudis causa prædicat, dicit, loquitur; est in hoc homine summa venditatio generis atque ostentatio. Martem ipsum sui generis conditorem fert immodicus sui æstimator, præ se ignobiles omnes et plebeios prædicat; laudat venditatque genus suum homo inepte gloriosus; jactatio generis ac venditatio confessa in hoc homine vitia sunt. Cf. Jacto, Ostentatio. USUS: De divitiis, de rebus gestis insolenter gloriaris.

GLŌRĬŌSĒ, Avec gloire, glorieusement. SYN. Magnifice, elate. USUS: De seipso gloriosius prædicare.

GLŌRĬŌSUS, a, um, Glorieux, honorable; fier, présomptueux. SYN. Ostentator: clarus, amplissimi nominis. PHRAS. Gloriosum id ducebat, il regardait comme honorable de.... In gloria id ponebat; amplum, et ad memoriam insigne id putabat; pulcherrimum id sibi fore ratus; decus id suum arbitratus est. USUS: 1. Militem gloriosum imitaris, vous imitez le soldat fanfaron. 2. Præclarus, qui in maxima gloria est et gratia, glorieux, illustre, renommé. Mihi exilium ad reipublicæ rationes gloriosum fuit. Facta illustria et gloriosa. Magnifica et gloriosa ostentatio civitatis. Cf. Clarus, Gloria, Ostentator, Fama.

GLŪTĬNĀTOR, ōris, m. Celui qui colle. USUS: Librorum glutinatores, relieurs.

GNĀRUS, a, um, Qui sait, qui connaît. SYN. Peritus, sciens. USUS: Gnarus reipublicæ. Gnarus malorum impendentium. Gnari, prudentes locorum. Cf. Peritus.

GNĀTUS, i, m. Fils. SYN. Filius.

GNĀVĬTER, Avec ardeur. SYN. Diligenter. USUS: Gnaviter pugnare, agere.

GNĀVUS, a, um, Ardent, habile. SYN. Strenuus, celer. Cf. Diligens.

GRĂBĀTUS, i, m. Lit, grabat. SYN. Lectulus.

GRĂCĬLIS, e, gen. com. Mince, grêle. SYN. Tenuis corpore, macilentus. USUS: Virgo gracilis.

GRĂCĬLĬTAS, ātis, f. Finesse, maigreur. SYN. Corporis habitudo tenuior, subtilitas. )( Crassitudo. EPITH. Summa. USUS: Est in illo summa gracilitas et infirmitas corporis.

GRĂDĀTIM, Par degrés, graduellement. SYN. Gradibus, per gradus. USUS: Ab humilibus ad superiora, ad honores gradatim ascendere. Minutatim et gradatim interrogare.

GRĂDĀTĬO, ōnis, f. Gradation. Figura Rhetorica.

GRĂDĬOR, ĕris, gressus sum, gradi, d. Marcher. Ambulo, eo, ingredior. )( Serpo. USUS: Fidenti animo gradi ad mortem. Cf. Eo.

GRĂDŬS, ūs, m. Degré. SYN. TRANSL. Locus, dignitas, momentum, progressus, ordo, aditus. EPITH. Altus dignitatis, altior, altissimus amplissimusque dignitatis, facilis, inferior, facilior, infimus, plenus, primus, senatorius, stabilis, non expers dignitatis. Gradus beati, male hærentes, multi, novi, pares honorum, dispares gloriæ, plures, reliqui. PHRAS. 1. Ad eum, quem volebas, gradum evectus fuisti, vous êtes arrivé à la place que vous ambitionniez. Ad eum, quem volebas, gradum ascendisti, evolasti, pervenisti, pervasisti, elatus fuisti; eum gradum, ad quem aspirabas, attigisti, adeptus, assecutus es; in eo, ad quem tendebas, gradu positus, locatus, collocatus es; gradum eum obtines, quem optabas. USUS: 1. Sunt certi gradus officiorum, ut prima caritas diis, secunda parentibus, tertia patriæ debeatur. 2. Assequi gradum altissimum civitatis, obtenir le premier rang dans la cité. Consequi, ascendere, obtinere, pervenire ad summum honoris gradum; poni, locari, collocari in altissimo gradu. 3. De gradu dejici, dimoveri, perdre sa place. Cf. Promoveo.

GRÆCĒ, A la grecque, en langue grecque. USUS: M. Cicero senex dicebat, ut quisque optime græce sciret, ita esse nequissimum. Græce loqui, parler grec.

GRÆCĬA, æ, f. Grèce. EPITH. Magna, princeps eloquentiæ, vera, integra, vetus. USUS: Interdum verborum inops Græcia.

GRÆCŬLUS, i, m. Grec (dans un sens de mépris). USUS: Græculus assentator; græculi contentionis cupidiores, quam veritatis. Quid mihi tanquam græculo otioso et loquaci quæstionem ponis?

GRÆCUS, a, um, Grec, grecque. EPITH. Græci leves, immanes atque barbari, sacrilegi et jam pridem improbi. USUS: Homo levitate Græcus, crudelitate barbarus. Eruditissima Græcorum natio. Græcæ litteræ. Latina lingua tam copiosa est, quam Græca. Libri Græco sermone confecti.

GRĀMEN, ĭnis, n. Gazon. SYN. Herba.

GRĀMĬNĔUS, a, um, De gazon. USUS: Etiamne gramineas hastas eripuit (Verres)? Verrès a-t-il été jusqu’à enlever aux statues leurs lances de roseau?

GRAMMĂTĬCA, æ, f. Grammaire. SYN. Grammaticorum instituta.

GRAMMĂTĬCUS, a, um, Grammatical. USUS: Ars Grammatica.

GRAMMĂTĬCUS, i, m. Grammairien. USUS: Grammatici est Poetarum tractatio, verborum interpretatio, pronuntiandi quidam sonus.

GRĀNĀRĬA, ōrum, n. pl. Greniers. USUS: Adstringere et laxare granaria.

GRANDÆVUS, a, um, Vieux. USUS: Grandis ævi, provectioris ætatis. Cf. Senex.

GRANDESCO, is, ere, n. * Grandir, croître, se développer. SYN. Cresco. Cf. Cresco.

GRANDĬLŎQUUS, a, um, Qui a un style élevé, pompeux. SYN. In oratione grandis, gravis, plenus, copiosus, amplus. USUS: Nam et grandiloqui fuerunt ampla sententiarum gravitate, et majestate verborum. Cf. Thraso.

GRANDIS, e, gen. com. Grand, gros. SYN. Magnus, ingens, immanis. USUS: Jam grandis puer. Grandis et tragicus orator. Perspicuum et grande vitium. Ætate provectus, non tamen grandis natu.

GRANDĬTAS, ātis, f. Grandeur. USUS: Id apparet ex genere et granditate verborum.

GRANDO, ĭnis, f. Grêle. RAD. A granis; pluvia congelata in granorum forma decidens. EPITH. Minuta, subita præcipitans. PHRAS. Grando cecidit, il a grêlé. Concreta in nubibus aqua, magnam vim nivosæ grandinis dejecit; grandinem venti glomeratam in terras egerunt; procella cœli fragore ingenti effusa est; imber grandinem incutiens torrentis modo effusus est. Excussa e nubibus grandinis procella. USUS: Grando mista imbri cadit.

GRĀNUM, i, n. Grain. USUS: Tritici grana.

GRĂPHĬCĒ, Parfaitement. SYN. Eleganter, scite. USUS: Graphice ornatus, graphice facetus.

GRASSĀTOR, ōris, m. Brigand. SYN. Latro. Cf. Latro.

GRASSOR, aris, atus sum, ari, d. Faire irruption, attaquer. SYN. Sævio. USUS: Grassari in possessionem agri publici. Jure grassari, non vi. Grassari ad gloriam virtutis via.

GRĀTĒ, Avec plaisir. SYN. Animo grato. USUS: Quid pie, quid grate, quid humaniter ab illo factum unquam?

GRĀTES, um, f. Action de grâces. SYN. Gratiæ. USUS: Grates tibi ago. Cf. Gratia.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us