Lexicon Latinum (part 4 of 9)

Lexicon Latinum (part 4 of 9)

GRĀTĬA, æ, f. Grâce, bienfait, reconnaissance. SYN. Grates, favor popularis, beneficium. EPITH. Æquabilis, bona, excellens, fidelissima, illustris, non invidiosa, justa et debita, magna, major, mala, maxima, merita Diis immortalibus, muliebris, mutua, nimia, par, permagna, popularis, præclara, præsens, reconciliata, subita, summa, tanta, vetus, equestris. Gratiæ bonæ, multæ, excellentes, immortales, incredibiles, justissimæ, magnæ, majores, maximæ, meritæ, miræ, mirificæ, plurimæ, reliquæ, singulares. PHRAS. 1. Gratias tibi ago, je vous rends grâces. Si non parem tuis meritis, at pro nostro tamen studio meritam debitamque gratiam refero, reddo, habeo, persolvo, tribuo; etsi tanta, quantam debeo, referri gratia non potest, habeo tamen, quantam maximam capere animus meus potest; pro tuo isto in me studio gratiam et habeo, et habiturus sum immortalem; gratias tibi ago maximas, quandoquidem pares referre non possum. 2. Gratiam alicujus quærere, rechercher les bonnes grâces de qqn. Gratiam alicujus aucupari; locum gratiæ quærere apud aliquem; gratiam sibi conciliare; benevolentiam alicujus captare; in gratiam et amicitiam sese insinuare; inire gratiam ab aliquo velle; admitti in gratiam alicujus cupere. 3. Est in gratia apud illum, il est tout puissant près de cet homme. Principem apud illum gratiæ locum tenet, obtinet; amplissimam sibi apud illum collegit, peperit gratiam; magna apud illum positus est in gratia; floret principis sui gratia; excellit, magnam iniit apud illum, ab illo gratiam. Cf. Favor. 4. Non tua, sed aliorum culpa cecidisti e populi gratia, ce n’est pas par votre faute, mais par celle des autres que vous avez perdu la faveur populaire. Non tua, sed aliorum culpa, vitio, injuria studium populi amisisti; populi gratiam et benevolentiam perdidisti; et studio et benevolentia excidisti; aliena culpa factum est, non tua, ut populus non amplius tibi faveat, suffragetur; ut populus nec tam bene in te animatus sit, nec tam tui honoris studiosus; ut, qua florebas hominum gratia, eam amitteres; ut ea gratia hominum, qua fruebaris antea, prorsus excideres; ut amitteres hominum studia; ut ex animis atque favore hominum excideres; ut gratiosus apud populum minime sis; ut carus populo non amplius sis; ut nullum populi studium teneas; nullam ut populi gratiam obtineas; ut populum tui studiosum, bene in te animatum, tibi amicum non habeas; ut favente, benigno, tibi æquo, amico populo non utaris; ut ex amore populi effluxeris; ut perierit, quod habebas gratiæ. Studium populi, gratiam populi non tua, sed aliorum culpa exstinxit, perdidit, afflixit; non tua, sed aliorum culpa veterem gratiam exulceravit; benevolentiam populi non tua, sed aliorum culpa delevit, tibi eripuit, abstulit, ademit. Non tuum aliquod factum gratiam apud populum exstinxit, effudit, sed aliorum invidentia. 5. In gratiam cum adversario redii, je me suis réconcilié avec mon ennemi. Ego et adversarius meus voluntates rursum copulavimus; reconciliata inter nos ex inimicitiis gratia est; simultatem humanissime deposuimus; placatæ inter nos sunt iræ discordiæque nostræ; oblivione præteritorum discordias finivimus; ad amicitiam consuetudinemque pristinam nos traduximus. Gravi odio et simultate, qua diu conflictati sumus, deposita, complexi sumus inter nos, conjunctisque jam voluntatibus amicissime vivimus. Cf. Reconcilio. USUS: 1. Gratia, in qua amicitiarum et officiorum alterius memoria, alterius remunerandi voluntas continetur. Maximam tibi gratiam debeo. Maximam tibi gratiam habere et agere debeo. Gratiam memori mente persolvere, gratiæ alicui apponere, faire un mérite à qqn. Gratiam repetere, demander grâce. 2. Favor, amicitia, amor, faveur, amitié, crédit. Gratiam alicujus sequi, aucupari, assequi, consequi. Aliquem in magna gratia apud alterum ponere. Gratiam inire ab aliquo, cum aliquo, apud aliquem. Aliquo facto veterem gratiam exulcerare; effundere collectam gratiam, perdre l’amitié de qqn. In gratiam redire. In gratiam admittere, recipere aliquem. Aliquem in gratiam reducere, restituere; gratiam componere inter aliquos et reconciliare. 3. Auctoritas, plausus, favor popularis, autorité, crédit, faveur populaire. Gratiam aucupari, quærere; gratiam colligere, acquirere, consequi; gratia florere. Gratiam debilitare, exstinguere. 4. Causa, en considération de, pour. Prolis, quæstus, oblectationis gratia aliquid facere.

GRĀTĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. Bienfait, faveur, service. SYN. Gratia, beneficium. )( Injuria. EPITH. Imprudens. USUS: Gratificationem et benevolentiam ponere. Cf. Favor.

GRATĬFĬCOR, aris, atus sum, ari, d. Être agréable à qqn, faire plaisir. SYN. Beneficium, gratiam facio. ADV. Honesto. PHRAS. 1. Gratificare mihi in ea re, rendez-moi ce service. Obsequere voluntati meæ; studiis nostris servias velim; da hoc mihi, da amicitiæ nostræ; non est, cur non velificeris nobis; obsequere amico; in justam hanc meam cupiditatem incumbe, quæso; da hoc generi, da nomini nostro; pro tuo in me officio, pro meo in te studio, largire hoc voluntati meæ. 2. Volo tibi amicisque tuis gratificari, je veux vous faire plaisir, à vous et à vos amis. Volo non solum tua, verum etiam tuorum amicorum causa vestris commodis servire; cupio, studeo agere, quod tibi amicisque tuis gratum sit; quod tibi, tuisque gratum ac jucundum accidat; quod tibi tuisque placeat, lætitiam ac voluptatem afferat; inire gratiam officiis meis non a te modo, verum etiam ab amicis tuis velim. Opto rem gratam tibi tuisque facere. Opto aliquid præstare, navare tua tuorumque causa. Ad id unum mea studia converto, ut aliquid efficiam, ex quo tu et amici tui voluptatem capiant. Servire non solum tibi sed etiam amicis tuis cupio. Servire voluptati et commodo non solum tuo, verum etiam amicorum tuorum volo; tuam amicorumque tuorum gratiam officiis meis quærere studeo. Cf. Faveo. USUS: Gratificari cuiquam aliquid, quo ei obsit. Cur tibi de ea re non gratificer, nescio.

GRĀTĬŌSUS, a, um, Qui a du crédit. SYN. Qui gratia multum potest apud alios. PHRAS. 1. Illi gratiosi nunc solum sunt, qui opibus valent, les gens riches sont seuls aujourd’hui considérés. Qui magis ab opibus firmi, parati sunt, qui magis instructi sunt copiis, illi gratia excellunt; gratia florent, gratiam ineunt apud populum; in eos sua studia liberalius homines conferunt; iis favent suffragantur, student, præsto sunt. Cf. Gratia. 2. Assentatores gratiosi sunt apud illum, les flatteurs sont en faveur près de lui. Qui ad voluntatem ejus loquuntur, hi gratia valent, possuntque plurimum; hi summos quosque gratia adæquant apud illum; hi pollent plurimum, hi largiter possunt apud illum; horum nomen apud illum est in gratia; in his omnia apud illum sunt ad gratiam. USUS: Homo potens, gratiosus, disertus. Homines in civitatibus suis apud omnes ordines gratiosi. Cf. Carus, Acceptus.

GRĀTIS, Gratuitement, pour rien. SYN. Gratuito, sine mercede, sine præmio, pecunia. PHRAS. Gratis omnibus servit, il rend à tous des services désintéressés. Sine ullo munere opem ac operam præstat omnibus; ejus officia minime sunt mercenaria; gratuita est ejus comitas, nec præmiorum mercedibus evocata; gratis, non pretio officiosus est; gratuito servit; non exigit gratiam, nec beneficium feneratur. USUS: Habitare gratis in alieno. Gratis mihi res constat.

GRĀTŬĬTO, Gratuitement. SYN. Gratis.

GRĀTŬĬTUS, a, um, Gratuit. SYN. Sine præmio et mercede. )( Mercenarius, conductus. USUS: Innata est homini probitas gratuita, non præmiorum mercedibus evocata; liberalitas gratuita, non mercenaria.

GRĀTŬLĀTĬO, ōnis, f. Félicitation, compliment, sujet de joie. SYN. Communis gaudii demonstratio, lætitia publica. )( Lamentatio. EPITH. Celeberrima, exigua, exoptatissima, jucunda, maxima, multa civium, nova, præpostera, probatissima, recens, sera, summa. Gratulationes gratæ, maximæ, innumerabiles, tantæ. USUS: 1. Nos in hominum cœtibus gratiis agendis et gratulationibus habendis et omni sermone celebramur. Maxima illi gratulatio facta est. Diana summa civium lætitia et gratulatione reducta. 2. Supplicatio ad fana, actions de grâces (en l’honneur des dieux). Decernere, facere alicui servatæ reipublicæ gratulationem, félicitations.

GRĀTŬLĀTOR, ōris, m. Celui qui félicite. USUS: Sæpe gratulator lætior est, quam is, cui gratulatur.

GRĀTŬLOR, aris, atus sum, ari, d. Féliciter. SYN. Congratulor, gratulationem facio, gratulatione utor. ADV. Publice, serius, tardius, valde, vehementer, vere, verecunde, nimis. PHRAS. Suum Ciceroni reditum omnes gratulabantur, tous les Romains félicitaient Cicéron de son retour. Ejus ad urbem accessus incredibili hominum multitudine et gratulatione florebat; ominibus optimis eumdem omnes prosequebantur; Cicero non sine magnis gratulantium clamoribus Romam repetit; Ciceronem Romani ovantes ac gratulantes accepere, festis vocibus excepere. Non fere quisquam fuit, qui non complecteretur, exoscularetur, laudibus ejus reditum cumularet; Ciceroni in urbem reduci auditi omnes uno ore omnia bona dicere et laudare fortunam reipublicæ, quæ talem virum recepisset. USUS: Quod mihi de filia gratularis, agnosco humanitatem tuam. Gratulor reipublicæ recuperatam libertatem, et gaudeo. Alacres et læti inter se gratulantur.

GRĀTUS, a, um, Reconnaissant, agréable. SYN. Officii memor, non ingratus, qui meritam alicui gratiam memori mente persolvit, qui beneficii accepti meminit; item: Acceptus, jucundus, carus. PHRAS. 1. Gratum te esse decet erga patronum, il convient que vous vous montriez reconnaissant envers votre patron. Memorem te animum præstare decet; decet, ut spectata tua sit in referenda gratia pietas; ut perpetua tibi sit referendæ gratiæ voluntas; ut viro optime de te merito referas, quod debes; ut meritam gratiam memori mente persolvas; ut gratus in te sit animus, et beneficii memor; ut grati animi fidelis memoria plurimum apud te valeat; ut parem et cumulatissimam gratiam referas patrono tuo. 2. Tuis beneficiis semper gratum me exhibebo, je serai toujours reconnaissant de vos bienfaits. Tua in me beneficia nunquam obliviscar; tua erga me merita, magnitudinem tuorum erga me meritorum semper meminero; memoria tenebo; perpetua memoria tuebor, custodiam conservabo. Nulla dies, nulla temporis vetustas, non casus ullus, non fortuna magnitudinem tuorum erga me meritorum imminuet; ex animo delebit, tollet, auferet; oblivione delebit, obruet, obscurabit, exstinguet. Vigebit in me tuorum beneficiorum æterna, perpetua, nunquam interitura memoria. Nunquam apud me tuum beneficium intermoriturum existima. Tuam in me singularem benignitatem, tuam in me incredibilem liberalitatem semper in animo, semper in oculis habebo; perire apud me, evanescere non patiar. Hærebunt mihi in animo, mente, memoria tua beneficia. Fixa permanebunt, impressa in animo ac mente exstabunt tua beneficia. Vitæ par et æqualis erit recordatio meritorum tuorum. Dies nonnisi ille, qui vitam mihi adimet, tuorum officiorum memoriam terminabit; finis mihi ac terminus et vitæ et memoriæ benignitatis in me tuæ idem erit, futurus idem est. Semper memoria tenebo; tuebor mente atque animo; nunquam obliviscar, nunquam apud me delebit oblivio beneficia, officia, merita erga me tua; memorem me tibi, quæcumque se occasio dederit, obtulerit, probabo. Gratum me tibi memoremque præstabo; præstabo tibi eam, quam debeo, memoriam meritorum tuorum. Gratum me nullo non loco, nullo non tempore memorem, nunquam non gratiæ referendæ memorem et studiosum senties, experieris, cognosces. Grati animi laudem in me non requires, non desiderabis. Non committam, ut ingratum me appellare possis; ut in illo officio, quod bene merentibus debetur, jure me, ac merito quisquam reprehendat. Enitar, ut in ingrati animi vitium, crimen non incidam; ne quis mihi turpem ingrati animi notam possit inurere; ne quis mihi ingrati animi culpam objicere possit. Enitar, ut ab ingrati animi vitio, crimine, culpa, turpi infamia longissime sejungar, discedam, absim; ut ea culpa vacem, vacuus sim, caream; ejus culpæ sim expers, quam committunt, qui nullam referendæ gratiæ curam suscipiunt; qui de referenda gratia minimum laborant; enitar, et, ut spero, consequar, ut de me optime esse meritum læteris, ut officia erga me tua voluntati, ac lætitiæ tibi sint; ut ex tuis in me officiis voluptatem capias; ut officiorum tuorum fructum feras, percipias, colligas; ut gratiæ tuæ gratiam a me feras; ut parem tibi referam gratiam; ut par pari re eram; ut officia tua omnibus officiis æquem, compensem, remunerer. Quam amanter me tractaveris, quam benigne mihi feceris, quam studiose in omni re me commendaveris, quam humaniter ac benefice, quibus officiis amicitiam nostram colueris, prosecutus sis, quibus me rebus auxeris, ornaveris, honestaveris, ipse mihi atque etiam aliis commemorabo; ita diu recordabor, ut vita me prius defectura sit, quam tuorum in me beneficiorum recordatio. Beneficia tua, dum vivam, grata memoria prosequar; quoad vixero, dabo operam diligenter, id agam omni studio, id curabo, contendam, in eam curam, in id studium incumbam, id mihi propositum erit in omni vita, eo spectabit animus, eo curæ cogitationesque meæ referentur; eo consilia mea referentur, dirigentur, ut me gratum tibi esse sentias, 3. Gratum me non verbis modo, sed rebus ipsis experiere, non seulement mes paroles, mais mes actes vous prouveront toujours ma reconnaissance. Feneratum hoc beneficium tibi pulchre dices; efficiam, ut ad te non sine fenore redeat id beneficium; pro isto tuo in me officio omnia vicissim a me officia exspecta; in omni vitæ meæ cursu nihil mihi prius, nihil antiquius erit, quam ut officia tua paribus a me officiis compensentur, commoda vicissim tua meis quantiscumque occupationibus anteponam; meus animus vicissim erga te is erit, quem tu jure postulaveris; qui tibi ex me debentur fructus, eos uberrimos capies, colliges, metes, feres; paribus officiis tuis in me meritis cumulate satisfaciam; quibuscumque officiis potero, tuam erga me humanitatem exæquabo. Cf. Compenso. 4. Non possum tibi satis gratus esse pro beneficiis tuis, je ne puis assez vous rendre grâces pour tant de bienfaits. Quibus verbis tibi gratias agam, non reperio. Qui respondebo tuæ tam liberali in me voluntati? Utinam tua in me merita referenda gratia consequi aliquo modo possim! vellem, officium istud officiis meis exæquare liceret: sed quis tandem est, qui non intelligat, tuis me muneribus in omne consequentis ævi spatium teneri obstrictum? Arctiore me tibi vinculo obstrinxisti, quam ut exsolvere beneficiorum tuorum partem ullam possim; vivendum mihi, ac moriendum erit ingrato. Studium tibi quidem meum vel agnoscendo, vel prædicando beneficio lubens declarabo, sed eo me nomine plus tibi debere sentio, quam ut solvendo unquam esse possim. Mea quidem in te omnia vel studii, vel observantiæ officia constabunt integra, sed tuorum in me promeritorum partem in referenda gratia nullam assequar. Incredibile tuum in me studium studio quidem colam sempiterno, sed tuorum in me meritorum tanta est magnitudo, exæquari ut nulla grati animi significatione possit. USUS: 1. Bene de me meritis gratum me præbeo reipsa atque animo gratissimum. Nomen alicujus et beneficia grata memoria prosequi. Erga salutis suæ auctores gratus. Gratus est, qui in referenda gratia non commodum, sed eum ipsum, cui refert gratiam, cernit. 2. Acceptus, jucundus, optatus, agréable, charmant, délicieux. Officium tuum, judicium, mihi pergratum fuit. Rebus grata, gratiora verbis facere. Officium mire gratum. Cf. Jucundus, Carus.

GRĂVĀTĒ, Avec peine. SYN. Difficulter, ægre. )( Benigne, comiter. USUS: Benigne, non gravate.

GRĂVĒDĬNŌSUS, a, um, Catarrheux, sujet aux rhumes de cerveau. SYN. Ad gravedinem proclivis. USUS: Gravedinosos quosdam dicimus, quosdam herniosos, non quia jam sint, sed quia sæpe sint.

GRĂVĒDO, ĭnis, f. Rhume de cerveau, lourdeur de tête. SYN. Destillatio capitis nares claudens, vocem obtundens, siccam tussim movens. EPITH. Molesta. USUS: Gravedine tentari, laborare. Gravedini subvenire, occurrere, obsistere. Gravedinem removere, abigere, repellere.

GRĂVĬDĬTAS, ātis, f. Grossesse. USUS: Graviditates et partus affert luna a sole illuminata.

GRĂVĬDO, as, avi, atum, are, a. Rendre mère. SYN. Gravidam facio. USUS: Terra seminibus gravidata, fécondée.

GRĂVĬDUS, a, um, Chargé, plein. SYN. Prægnans, fetus, plenus. PHRAS. Gravida est, elle est enceinte. Fert uterum, gestat uterum; fert ventrem, partum. USUS: Ubera gravida vitali rore.

GRĂVIS, e, gen. com. Lourd. SYN. Ponderosus. )( Levis. USUS: 1. Gravia omnia suo pondere in terram feruntur. 2. Arduus, difficilis, molestus, difficile, pénible, funeste. Vereor, ne tibi gravis sim. Eum ne graviore quidem verbulo compellavi, je ne lui ai pas adressé le moindre reproche. Tempus reipublicæ, anni gravissimum. 3. Magnæ auctoritatis, ponderis, dignitatis, grave (en parl. d’un homme), sérieux, influent. Vir prudens et auctoritate gravis. Nomen vestrum mihi grave et sanctum est. 4. Severus, sévère, rigide. Gravis sine arrogantia. Cato omnium gravissimus et severissimus. 5. Depressus, grave. Vox gravis. )( Acuta.

GRĂVĬTAS, ātis, f. Pesanteur; dignité, noblesse. SYN. Pondus; auctoritas. )( Levitas. EPITH. Acrior verborum, admirabilis, ampla sententiarum, censoria, digna exspectatione, divina orationis, plena antiquitatis, incredibilis et inaudita, major, naturalis ac necessaria, paterna, perpetua orationis, singularis ac pene divina, summa, tanta, vetus judiciorum. PHRAS. Cato vir erat maximæ gravitatis, Caton était un citoyen plein de gravité. Vir erat divina quadam gravitate, morum majestate incredibili; nihil unquam nisi severissime et gravissime fecit. Erat in illo gravitas condita comitate; in ejus non sententia solum, sed nutu residebat auctoritas; erat in eo viro summa auctoritas et amplitudo; Cato prisci moris vir, et sanctus, in quo nihil solutum, leve, inconsideratum. Catoni incredibilem natura tribuit gravitatem; Cato admirabili vitæ gravitate præstabat; in Catonis vultu inerat prisca severitas, in verbis fides. Cf. Auctoritas. USUS: 1. In omnibus rebus adhibere, tenere, servare, tueri gravitatem. 2. Cœli gravitas tanta est, quantam vix sustinebo, (VULG. Non est bonus aer), l’air est lourd, malsain.

GRĂVĬTER, Avec peine, difficilement. SYN. Ægre, moleste. USUS: 1. Graviter aliquid ferre, accipere. Graviter queri, ægrotare. 2. Severe, sévèrement. Graviter narrare, dicere, se gerere.

GRĂVOR, aris, atus sum, ari, d. Souffrir avec peine. SYN. Gravate aliquid facio, grave mihi duco, pigror. USUS: Non gravabor dicere, quod sentio. Non sum tam inhumanus, ut eo graver, quod vobis expedit.

GRĔGĀLIS, e, gen. com. Compagnon. SYN. Sodalis ex eodem grege. USUS: Gregales Catilinæ et consiliarii, la bande de Catilina, ses complices.

GRĔGĀRĬUS, a, um, De la foule, du commun. SYN. Collectitius, vulgaris. USUS: Gregarii milites, simples soldats.

GRĔGĀTIM, En troupeaux, par troupes. SYN. Per greges. USUS: Gregatim in supplicium rapti cives.

GRĔMĬUM, ii, n. Giron, sein. SYN. Sinus, complexus. USUS: E sinu gremioque patriæ abstractus Cicero. Filius in gremio matris educatus.

GRESSŬS, ūs, m. Marche, pas. SYN. Incessus, ingressus.

GREX, grĕgis, m. Troupeau, troupe, bande. SYN. Congregatio, cœtus, turba. EPITH. Impurissimus prædonum, medius, totus, vetus. Greges flagitiosi hominum, magni amicorum, mercenarii, sordidissimi. USUS: Greges armentorum, equorum, amicorum, philosophorum. Unus e grege. In grege patronorum annumerer?

GRUNNĪTŬS, ūs, m. Grognement (du cochon). SYN. Vox porcorum.

GRUS, grŭis, f. Grue. USUS: Grues in tergo prævolantium capita reponunt.

GŬBERNĀCŬLUM, i, n. Gouvernail. SYN. Clavus. TRANSL. Administratio, procuratio, gubernatio. USUS: 1. Reipublicæ, imperii gubernacula prendere, tractare; ad gubernacula admoveri, sedere. 2. A gubernaculis aliquem repellere, dejicere. Recedere a reipublicæ gubernaculis.

GŬBERNĀTĬO, ōnis, f. Direction, gouvernement. SYN. Administratio, procuratio. EPITH. Facilis, magna. USUS: Cupiditas consilii gubernatione regitur. Gubernationi præficitur. A gubernatione removere quempiam. Cf. Potestas, Administratio.

GŬBERNĀTOR, ōris, m. Qui dirige, gouverneur. SYN. Rector. EPITH. Bonus, scientissimus. PHRAS. Est gubernator provinciæ, il est gouverneur de province. Provinciæ præesti, provinciæ procurationem gerit; ad provinciæ clavum, gubernaculum sedet; provinciæ procuratio, administratio penes illum est; provinciam obtinet cum imperio. Cf. Guberno, Præsum. USUS: Custos et gubernator reipublicæ. Probo navigio, gubernatore perito, summa tranquillitate navigare.

GŬBERNĀTRIX, īcis, f. Celle qui gouverne, régente. EPITH. Præclara. USUS: Eloquentia gubernatrix civitatum, l’éloquence gouvernante des cités.

GŬBERNO, as, avi, atum, are, a. Diriger, gouverner. SYN. Administro, procuro, rego, gero, moderor, clavum teneo, gubernaculum teneo, ad clavum, ad gubernacula sedeo. )( Everto. ADV. Bene, directius, pulcherrime. PHRAS. 1. Ad gubernandam rempublicam admotus est, il a été chargé du gouvernement de la république. Ad gubernacula reipublicæ admotus est, reipublicæ gubernacula prendere, tractare jussus est; delata ad illum rerum summa est; ejus fidei, potestati reipublicæ procuratio commissa, commendata, demandata est; ad lucem reipubl. evocatus est; præesse reipublicæ cum imperio, cum potestate jussus est; ad capessendam rempublicam evocatus est; reipublicæ operam dare, reipublicæ gubernaculis manum admovere, rempubl. attingere, suscipere, ad rempubl. accedere, se conferre jussus est, 2. Rempublicam optime gubernavit, il a parfaitement gouverné la république. Rempublicam cum laude gessit; præclare rexit; vigilanter ac sapienter administravit; magna virtute et innocentiæ fama reipubl. præfuit; in administratione reipubl. virtus enituit; in gerenda provincia laudes eorum æquavit, quorum nomina vivunt, vigentque rerum gestarum fama in animis hominum; quorum memoria viget multis testata expressaque recte factorum monumentis; quorum memoriam æternitas alit ac intuetur. Cf. Imperium. 3. Gubernandi tempus annuum absolvit, il a terminé son année de gouvernement. Annuum munus decurrit, confecit, absolvit; annuo munere perfunctus est; annui imperii tempus explevit; annui imperii finem attigit; ad finem annuæ administrationis pervenit; annuum munus in exitu est; emeritæ sunt illi annuæ operæ. Annum ipsum in republica versatus est. Cf. Abdico, Honor, Magistratus, Imperium. USUS: Sed hæc deus aliquis gubernabit. Fortunæ motum, dolorem ratione gubernare. Rem totam ita gubernes, ut nemo queri possit. Cf. Rego, Moderor.

GŬLA, æ, f. Gosier, gorge; gourmandise. SYN. Collum, guttur; item: edacitas. Vitium ventris et gutturis. EPITH. Immensa, insulsa, obtorta. PHRAS. 1. Non facile convalescunt, qui gulæ indulgent, ceux qui se livrent à la gourmandise se rétablissent difficilement. Quibus nec quid comedant, nec quantum comedant, curæ est; qui, quod comedunt, neque quantum, neque quale sit, animadvertunt; quibus omnem in cibis modum, omne judicium, omnem prope rationem gula eripuit; quibus neque modus edendi, neque ulla deligendi cibi ratio est; qui et plus appetunt in mensa, quam satis sit et ex eo genere, quod obsit. 2. Multos gula occidit, la gourmandise a tué un grand nombre d’hommes. Multos perdidit immoderata victus ratio; multos conficit; immatura morte afficit cruditas, crapula, dissoluta victus ratio; multis gulæ deditis immaturæ mortis causam affert, quod largiore, uberiore cibo utantur, quam ut vitæ conducat; quam ut stomachus digerere, ferre, sustinere possit. Cf. Vorax. USUS: 1. Gulam alicui elidere, stringere, frangere, étrangler. Obtorta gula aliquem in vincula rapere, emmener en prison la corde au cou. 2. Gulam irritare, provoquer l’appétit. Gulæ indulgere, deditum esse, satisfaire sa gourmandise.

GURGES, ĭtis, m. Gouffre. RAD. quasi in gyrum agens. SYN. Vorago. EPITH. Helluatus, immensus, profundissimus, rapidus. USUS: Gurges et vorago patrimonii et libidinum, gouffre. Immensa vitiorum vorago, turpitudinum omnium gurges. Gurges est natus abdomini suo. Cf. Gula.

GURGUSTĬUM, ii, n. Mauvaise auberge, gargote. SYN. Locus seu taberna obscura et angusta. USUS: Nescio, e quo gurgustio prodiit.

GUSTĀTŬS, ūs, m. Goût, palais; action de goûter. SYN. Gustus. EPITH. Jucundus. USUS: Gustatus est sensus ex omnibus maxime voluptarius, qui dulcedine præter cæteros sensus commovetur. Pomorum jucundus non gustatus solum, sed odoratus et conspectus.

GUSTO, as, avi, atum, are, a. Goûter. SYN. Degusto, gustatu exploro, libo, cibos attingo, delibo. ADV. Paulum, perpaululum, summatim causas et genera. USUS: Primoribus labris vix gustavit philosophiam. Aliquam partem voluptatis gustare.

GUSTŬS, ūs, m. Goût. Gustatus. USUS: Uva gustui peracerba. Libidinosi veræ gustum laudis non habent.

GUTTA, æ, f. Goutte. EPITH. Guttæ cadentes, cruentæ, liquatæ. USUS: Guttæ imbrium quasi cruentæ, pluie de sang.

GUTTUR, ŭris, n. Gosier. SYN. Gula. EPITH. Tremulum. USUS: Vitium ventris et gutturis.

GYMNĂSĬARCHUS, i, m. Gymnasiarque, chef du gymnase. SYN. Gymnasio præfectus.

GYMNĂSĬUM, ii, n. Gymnase, école de philosophie. SYN. Locus ad exercendum, ut palæstra, schola. EPITH. Amplissimum, nobilissimum, suburbanum, superius totum. USUS: Seculis multis ante gymnasia, inventa sunt, quam in his Philosophi garrire cœperant, qui nunc omnia gymnasia tenent. Cf. Schola.

GYMNĬCUS, a, um, Gymnique, de lutte. USUS: Ludi gymnici.

GYNÆCĔUM, i, n. Gynécée, appartement des femmes. SYN. Locus ædium sepositus, ubi solæ mulieres versantur.

GYPSĀTUS, a, um, Plâtré. SYN. Candidus, tenax, quale gypsum est. USUS: Medea manibus gypsatissimis, Médée aux mains couvertes de plâtre (comme les avaient les acteurs dans les rôles de femme).

GYRUS, i, m. Cercle. SYN. Circulus, ambitus. EPITH. Exiguus. PHRAS. Equum in gyrum agere, faire tournoyer, faire des voltes (en parlant d’un cheval). In gyrum ducere, in orbem agere, versare, circumagere, flectere. USUS: Homines secundis rebus effrenatos in gyrum rationis duci oportet, il faut ramener aux lois de la raison les hommes qui se laissent emporter par leurs succès.

H

HĂBĒNA, æ, f. Bride, rênes. SYN. Lora, quæ freno utrinque alligantur ad equum regendum. EPITH. Laxissimæ. USUS: Commodissimum est, quam laxissimas habenas habere amicitiæ, quas vel adducas, cum velis, vel remittas. Moderandi sui habenas ac potestatem alicui tradere.

HĂBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. Avoir, posséder. SYN. Possideo, utor, est mihi, non deest, penes me est. )( Careo. ADV. Accurate orationem, acerrime delectum, amplius centum cives, angustius, belle, belle se, bene, commodius se, rem, copiose et diligenter constitutam disciplinam, diutius sollicitos, deterius se, diligenter rationem, diligentius prædam notatam, descriptam, diligentissime delectam, extrinsecus rationes suspensas vivendi, generatim honores, graviter se, jam pridem multa, aliquem in promptu, liberius mulierem, melius se, memoriter orationem, nauci, non necessario, omnino non locum, optime se, palam decretum in aliquem, plane inimicum, plane nihil, quod scribas, præcipue hoc juris, præclare se, publice honores, quam plurimum secum aliquem, quaquaversus pedes quinque, recte, satis superque tuto, libere senatum, vere quod narres, vitiose se, ultro citroque verba. Haberi commodissime, de integro quæstionem, quam liberalissime victu, prudentissimum sapientissimumque. PHRAS. 1. Amicos multos et opes habet, il a beaucoup d’amis et de richesses. Beatissimus est ab opibus; nummorum plurimum possidet; copiosus est ab opibus; summa rerum abundantia potitur; amicis et fortunis floret, præditus est; amicis utitur potentissimis; plurimorum amicitias tenet, obtinet; et opibus ornatus est et amicis; facultas nummorum ingens illi est, suppetit, nec amicitiæ pauciores. Cf. Dives, Amicus. 2. Habemus totam Italiam, nous possédons toute l’Italie. Tota Italia in potestate nostra est, Italia nostra est; omnes Italiæ fines, oræ atque littora claustris imperii nostri continentur; Italiam tenemus totam, Italia potimur. Italiam totam obtinemus, Italia imperio nostro paret. 3. Habeo hominis chirographum, j’ai en mains un autographe de cet homme. Ad manum est, in manibus est hominis chirographum. 4. (Habebatur pro pigro, VULG.), on le regardait comme un paresseux. In ejus nomine insedit penitus atque inveteravit pigritiæ macula; in desidum numero ducebatur; pigritiæ nota illi inurebatur alias; haud intactus erat a pigritiæ vitio; pigritia ejus nomini labem nonnullam asperserat. Cf. Infamia. USUS: 1. Habere animum magnum; habere aliquem vel aliquid in potestate sua; habere cum aliquo commercium, inimicitias. 2. Scio, possum, avoir (à dire ou à répondre). Nihil habeo scribere; tantum habeo polliceri; sic habeto, quod. 3. Tracto, facio, faire, prononcer. Habere verba, sermonem. 4. Judico, regarder, juger. Aliquid in bonis, in perditis, in desperatis habere. Aliquid in beneficio, pro derelicto; aliquem in loco aliquo et numero habere. 5. Tracto arcte, duriter, traiter qqn. Parce aliquem, arcte contenteque habere. Habere aliquem in deliciis. 6. Notat statum rei, être, se trouver (dans tel et tel état). Præclare se res habet, (VULG. Res bene stat), l’affaire va bien. Ego me belle habeo. 7. Cum participiis passivis: Ita persuasum, perspectum, exploratum habeo, avoir (comme en français l’auxiliaire). 8. Promiscue: Habere in votis, désirer. Religioni habere, se faire scrupule. Honorem alicui, gratias habere, rendre grâces. Rationem absentis habere, tenir compte d’un absent.

HĂBĬLIS, e, gen. com. Habile, convenable. SYN. Aptus, accommodatus. )( Ineptus. USUS: Res habiles, accommodatæ ad naturam. Habilis ad pedes calceus. Cf. Aptus.

HĂBĬLĬTAS, ātis, f. Habileté. SYN. Agilitas. USUS: Omitto habilitates, opportunitatesque reliqui corporis.

HĂBĬTĀBĬLIS, e, gen. com. Habitable. USUS: Regio habitabilis.

HĂBĬTĀTĬO, ōnis, f. Habitation. SYN. Usus domicilii. USUS: De habitatione alicui accommodare. Cf. Domus.

HĂBĬTĀTOR, ōris, m. Habitant. SYN. Incola.

HĂBĬTO, as, avi, atum, are, a. Habiter. SYN. Colo, domicilium habeo, incolo, habeo, sum. ADV. Frequentissime. PHRAS. Romæ habitare constituit, il résolut de résider à Rome. Domum Romæ conduxit, comparavit; sedem Romæ et domicilium comparavit, collocavit; sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romæ collocavit; Romam incolere, colere statuit; Romæ sedem perpetuam statuere, figere decrevit. USUS: 1. Laxe et magnifice habitare. 2. Moror, assiduus sum, ne pas quitter. Habitare in foro, in libris. In vultu illius mei oculi habitant.

HĂBĬTŪDO, ĭnis, f. Manière d’être, état. SYN. Habitus. EPITH. Bona. USUS: Corporis habitudo.

HĂBĬTŬS, ūs, m. Habitude, disposition. SYN. Affectio manens, consuetudo, exercitatio, confirmatio. EPITH. Consentaneus naturæ, moderati æquabilesque opimi corporis, præclarus, solidus. USUS: 1. Habitus est animi aut corporis constans et absoluta in re aliqua perfectio, ut virtutis vel artis. Justitia est habitus animi. Quiquam sine doctrina, naturæ ipsius habitu prope divino moderati exstitere et graves. 2. Forma, figura, habitudo, ratio corporis, manière d’être (au physique), santé, état. Metellus integerrima ætate, optimo habitu, maximis viribus corporis. Oris et vultus habitus. Orationis ejus habitus non erat inurbanus. 3. Pro habitu pravo, mauvaise habitude, rectius dicetur: Corroborata jam studio et consuetudine, vel usu ac vetustate malitia.

HACTĔNUS, Jusqu’ici. SYN. Hucusque, ad hunc locum. Servit loco rectius quam tempori. PHRAS. Hactenus nihil de his auditum est, c’est la première fois que nous entendons parler de cela. Ante hoc tempus, ad hunc diem, usque ad hoc tempus, ad id locorum; adhuc locorum inaudita hæc sunt et peregrina; adhuc ista nos fugerant. USUS: Hoc hactenus, redeo ad urbana. Hæc artem duntaxat hactenus requirunt, ut certis dicendi luminibus ornentur. Cf. Eatenus.

HÆDUS, i, m. Chevreau. SYN. Capræ fetus.

HÆDĬNUS, a, um, De bouc, de chevreau. USUS: Hædinæ pelliculæ.

HÆRĔO, es, hæsi, hæsum, ere, n. Être ou demeurer attaché, adhérent, fixé à... SYN. Adhæreo, adhæresco, defixus sum, habito. ADV. Communiter, male. PHRAS. Hæret animo ea opinio, cette opinion est profondément gravée dans l’esprit. In animis omnium insedit; insitum est in natura et ingenitum, ut ita sentiamus; ingenerata est omnibus ea sententia; in ipsa natura posita est et infixa; omnibus innata est, et in animis quasi insculpta ea opinio. Cf. Adhæreo. USUS: 1. In medullis, in visceribus, in æterna memoria hærent beneficia mihi tua. Memoria tuorum factorum hærebit in omnium gentium sermonibus ac mentibus. 2. Dubito, être en suspens, hésiter. Hærere in aliqua re. Aqua illi hæret, hæret in salebris, ne pouvoir aller plus loin, être embourbé. Cavendum est, ne implicatus hæream. Cf. Dubito.

HÆRĒSIS, is, f. Secte; opinion contraire à la foi, hérésie. SYN. Secta, opinio a vera doctrina aberrans, prava de religionibus opinio; impium dogma. PHRAS. 1. Hæreses suas sparsit, il a répandu ses erreurs. Late in populos pravæ doctrinæ suæ virus disseminavit; Christianæ reipublicæ partes præcipuas pravis religionibus turbavit; hæresis venenum ad populorum perniciem evomuit; dissidentium opinionum procellis Ecclesiæ navem jactavit; hæresium pestem variam ac luem in populos diffundere; perniciosis erroribus animos hominum implicare cœpit. 2. Hæresis in dies latius propagatur, l’hérésie se propage de plus en plus. Serpit in dies latius hæreticæ pravitatis lues; quotidie magis novis errorum maculis veræ religionis doctrina polluitur; novæ sectæ scelere quotidie magis vera religio premitur et affligitur; impii errores latius in dies disseminantur, diffunduntur; errorum contagiones pestiferæ in dies latius serpunt, et jam sinceras etiam Ecclesiæ partes inficiunt. 3. Magno animo hæresi resistit, il résiste courageusement aux hérétiques. Id agit strenue, ut quæ pestilentes hæresis magistri edocuere, dedoceantur populi; ut hæresium errores ex animis evellantur; ut, quæ in populo hæresium contagione contracta sunt, summa ope amputentur; ut errores impii religionum, rudium populorum e mentibus exturbentur; ut exscindantur deliræ religiones atque sacrilegæ; ut iis doctoribus resistatur, a quibus regno universo pestem et exitium comparatum videmus. Egregio est animo ad propulsandos religionis errores, ad exscindendas pravas de religionibus opiniones; ad expurgandas noxiis erroribus provincias; ad præcidendas errorum omnium fibras; ad infelices errorum propagines amputandas, resecandas. 4. In hæresim prolapsus est, il est devenu hérétique. Ad pravas in fide opiniones descivit, deflexit; sinceræ religionis castra deseruit; a veteri avitaque majorum religione ad sectam novitiam transfugit ac devolavit; novitiæ sectæ erroribus implicari se passus est; novarum opinionum fluctibus involutus, abreptus est; pravarum opinionum commentis in errorem inductus est; ab avita religione ad sectam novitiam infelix transfuga descivit; pestiferum pravarum opinionum virus hausit. 5. Hæresim palam ejuravit, il a abjuré ouvertement ses erreurs. In æde sacra, maximaque hominum frequentia hæresim abjuravit; impios religionum errores exsecratus, detestatus, cum Ecclesia in gratiam rediit; hæresium erroribus palam nuntium remisit; ejuratis hæresis erroribus piorum communioni se reddidit. Cf. Conversio hæretici. USUS: Cato est in ea hæresi, Caton est de cet avis, de cette opinion.

HÆRĔTĬCUS, i, m. Hérétique. PHRAS. 1. Homo pestiferis opinionibus corruptus, contaminatus, infectus, pollutus; alienus a sincera religionis doctrina; depravatæ religionis erroribus imbutus. 2. Hæreticorum antesignanus, hæresiarcha, hérésiarque. Impii dogmatis architectus. Novæ fabricator hæresis, falsæ impiæque opinionis auctor ac propagator. Erroris impii procreator.

HÆSĬTANTĬA, æ, f. Embarras. SYN. Hæsitatio, titubatio. USUS: Hæsitantia linguæ.

HÆSĪTĀTĬO, ōnis, f. Hésitation, incertitude. SYN. Dubitatio. USUS: Quæ hæsitatio, quæ dubitatio tractusque verborum? Cf. Dubitatio.

HÆSĬTO, as, avi, atum, are, n. Être incertain, irrésolu, hésiter. SYN. Dubito, titubo; timeo. PHRAS. Ad testis conspectum hæsitavit, à la vue du témoin, il s’embarassa. Ad testis conspectum consilia torpuere; titubatum est aliquantulum; titubanter locutus est; subita titubatione ac offensione impediri visus est. USUS: Dubitant, hæsitant, revocant se interdum. Cum hæsitaret, cum teneretur, quæsivi, an....? Cf. Dubito, Fluctuo.

HĀLĬTŬS, ūs, m. Souffle, soupir. SYN. Spiritus, anima. EPITH. Extremus. USUS: Extremum halitum efflare.

HALLŪCĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Errer, extravaguer. SYN. Aberro. USUS: Epistola hallucinatur, lettre extravagante. Cf. Aberro.

HĀMĀTUS, ta, tum, Crochu. SYN. Aduncus.

HĀMUS, i, m. Hameçon. USUS: Plato escam malorum voluptatem appellat, quod ea capiantur homines, ut hamo pisces.

HĂRA, æ, f. Étable à porcs. SYN. Stabulum porcorum. USUS: Epicurus ex hara productus, non schola.

HARMŎNĬA, æ, f. Harmonie. SYN. Concentus. USUS: Harmoniam ex intervallis sonorum noscere.

HASTA, æ, f. Javelot, trait, lance. SYN. Telum, hastile. USUS: 1. Hastam torquere, jactare; hastis ora hostium fodere. Hastam abjicere, quitter la partie (PROV.). 2. Venditio, publicatio, encan, vente publique (annoncée par une pique). Hastam venditionis in foro posuit, fixit. Hastæ subjicere bona alicujus.

HASTĀTUS, a, um, Armé d’un javelot, d’une lance. SYN. Hasta armatus.

HASTĪLE, is, n. Bois d’une lance, hampe; lance. USUS: Hastili niti.

HAUD, Non. SYN. Non. USUS: Quem haud scio, an recte compellarim.

HAUDQUAQUAM, Nullement. SYN. Nequaquam. USUS: Haudquaquam id est difficile.

HAURĬO, is, hausi, haustum, ire, a. Puiser. SYN. Traho. USUS: E re aliqua magnam voluptatem, dolorem, calamitatem haurire. E fontibus Stoicorum abditis et reconditis, quoquo modo videbitur, hauries potius, quam consecteris rivulos. Artes et scientias ab Græcis hausimus. Animi nostri e divinitate hausti, accepti, libati. Cf. Traho.

HAUSTŬS, ūs, Action de humer, d’aspirer. USUS: Purioris cœli haustus, respirer l’air pur.

HEBDŎMAS, ădis, f. Semaine. SYN. Septem dies. PHRAS. Hebdomas sancta, seu major, semaine sainte. Hebdomas Christi patientis cruciatibus recolendis sacra; solemnes feriæ, quibus cœlestes iras in omne genus humanum olim intentas Christus suo potissimum capite excepit; sanctior anni hebdomas. USUS: Vide, ne in quartam hebdomadem incidas.

HĔBES, ĕtis, omn. gen. Émoussé; stupide. SYN. Tardus, pinguis, obtusus, retusus, natura tardior. )( Acutus, acer. USUS: Hebes æque ac pecus. Sensus hebetes, tardi et pingues. Erat aliquis dolor, sed hebes. Ingenio est hebetiore. Cf. Stupor, Stupidus, Indoctus.

HĔBESCO, is, ere, n. S’émousser. SYN. Obtundor, retundor, hebetor. USUS: Hebescere et languere in otio. An patiemur hebescere aciem auctoritatis nostræ?

HĔBĔTO, as, avi, atum, are, a. Émousser, affaiblir. SYN. Obtundo, retundo. PHRAS. Nimia luce hebetantur oculi, trop de lumière obscurcit la vue. Præstringit oculorum aciem lux nimia; aciem oculorum obtundit lux velo non castigata. USUS: Gladii hebetati. Hebetare et obtundere ferri aciem.

HELLŬĀTĬO, ōnis, f. Gloutonnerie. USUS: In lustris et helluationibus vitam degere. Cf. Convivium, Vorax, Bibo, Comessor.

HELLŬO, ōnis, Glouton. SYN. Gurges, comessator, natus abdomini suo, ventri deditus, decoctor. EPITH. Concinnus; musicus, immanis, impurus, nequissimus, spurcissimus. USUS: Helluo patriæ, patrimonii. Helluo librorum Cato. Cf. Nepos, Vorax, Comessor.

HELLŬOR, aris, atus sum, ari, d. Manger avidement, engloutir. SYN. Comessor, pergræcor, epulis et potationibus inservio; crapulæ, gulæ, intempestivis conviviis confringo, devoro, absorbeo, abligurio. USUS: Ille gurges helluatus est simul tecum reipublicæ sanguinem. Cf. Consumo, Prodigo, Comessor.

HEM! Ah! oh! voyez donc! hein! Vox indignantis. USUS: Hem! nos homuli indignamur!

HĔRA, æ, f. Maîtresse de maison. SYN. Domina, materfamilias.

HERBA, æ, f. Herbe. USUS: Quarumdam herbarum utilitates longinqui temporis usu et periclitatione percepimus. Herbas arescere et interfici videmus.

HERBESCO, is, ere, n. Pousser de l’herbe. USUS: Herbescens viriditas.

HERBĔUS, a, um, De couleur d’herbe, vert. USUS: Color herbeus.

HERCISCO, is, ere, n. Procéder au partage d’une succession. RAD. Herctum pro bono dicebant et cisco inchoat. a cieo. SYN. Partior, divido. USUS: Nescit, quibus verbis herctum cieri oporteat, ignorer dans quels termes se rédige un acte de partage. Arbiter familiæ herciscundæ, arbitre d’un partage.

HERCLE! Par Hercule! USUS: Bene hercle faciunt. Mehercle.

HĒRCŬLE! Par Hercule! SYN. Hercle. USUS: Nam hercule, inquit. Vox jurantis per Herculem.

HĒRĔDĬTĀRĬUS, a, um, Héréditaire. USUS: Controversia hereditaria. Jure hereditario.

HĒRĒDĬTAS, ātis, Héritage. SYN. Bona hereditaria, patrimonium. EPITH. Communis, falsa, fraterna, magna, major, optima, paterna, permagna, molesta, reliqua, tanta; hereditates caducæ, non honestæ, privatæ. PHRAS. 1. Hereditatem obtinere, hériter. Hereditatem adire, cernere, capere, tenere; heredem in alicujus bona succedere; in rei possessionem per hereditatem venire; hereditatem obtinere, adipisci. 2. Hereditatem alicui adimere, enlever un héritage à qqn. Hereditatem alio avertere; detorquere; hereditatem eripere alicui; hereditate aliquem excludere; ab hereditate submovere; paternis bonis ex hereditate obvenientibus aliquem orbare, spoliare, evertere. 3. Hereditatem meam sedulo conservabo, je conserverai soigneusement mon héritage. Rem a parente traditam custodire, servare, tueri mihi curæ erit; de patrimonio nihil patiar mihi detrahi, minui, imminui; quæ ex paternorum bonorum hereditate ad me jure devenere, ea ut integra conservem, ea ut constent, ne qua pars inde detrahatur, minuatur, providebo sedulo. Hereditatem a parente mihi relictam, sartam tectam tuebor semper, et conservabo. Cf. Heres, Exheredo. USUS: Hereditas est pecunia, aut res quælibet, quæ morte alicujus ad quempiam jure devenit. In partem hereditatis vocare aliquem, faire participer à un héritage. Hereditatem paternorum bonorum tradere. Hereditatis particulam homini aspersit, il a laissé tomber sur cet homme une parcelle de son héritage.

HĒRES, ēdis, m. Héritier. SYN. Bonorum dominus ab alicujus morte. EPITH. Extraordinarius, proximus, repentinus, secundus, verus. PHRAS. 1. Heredem fecit nepotem, il a institué son petit-fils héritier de ses biens. Heredem instituit, scripsit, reliquit nepotem. Hereditatem testamento nepoti tradidit; nepotem ad hereditatem vocavit; bonis suis heredem fecit; in bona avita ire jussit. 2. Cicero fuit plurium amicorum heres, Ciceron hérita de plusieurs de ses amis. Multorum factus, relictus est heres; multorum bonorum successor ex testamento fuit; multorum bona ex hereditate adeptus est. Ciceroni contigerunt, venerunt, obvenerunt, obtigerunt multorum bona; Ciceroni testamento relictæ sunt fortunæ multorum. Multorum res, hereditatem adiit, cepit, tenuit, obtinuit Cicero; multorum bona ad Ciceronem hereditate venerunt, pervenerunt; multis amicis heres successit Cicero; multorum hereditate auctus est Cicero. Cf. Hereditas. USUS: Aliquem heredem facere, scribere, instituere, instituer qqn son héritier. Heredem alicui esse, succedere. Heres ex asse, ex parte dimidia.

HĔRI, Hier. SYN. Hesterno die.

HĒRŌĬCUS, a, um, Héroïque. SYN. Herous. USUS: Heroicis temporibus, ætatibus, sæculis.

HĒROS, ōis, m. Héros. SYN. Princeps. USUS: Ignari, quantum in illo heroe esset animi. Heroum veteres casus fictique.

HĒRŌUS, a, um, Héroïque, épique. SYN. Heroicus.

HĔRUS, i, m. Maître de maison. SYN. Dominus, paterfamilias.

HĒSTERNUS, a, um, D’hier. USUS: Hesternus dies.

HEU! Ah! Hélas! SYN. Eheu! USUS: Heu me!

HEUS! Hé! Holà! Vox vocantis seu attentionem postulantis. USUS: Heus tu!

HĬĀTŬS, ūs, m. Ouverture. SYN. Labes, eluvio. PHRAS. 1. Terræ hiatus ex pluvia factus est, la pluie a creusé des crevasses. Terra imbribus discessit; in ingentem sinum, hiatum desedit; in immensam altitudinem collapsa est; in ingentem hiatum consedit; labes facta est multis locis, terraque ad infinitam altitudinem desedit. 2. Murus hiatum habet, le mur a une fente. Paries labem aut vitium fecit; labem duxit; rimas egit. Cf. Labes. USUS: Repentini terrarum hiatus. Cœlum findi visum velut magno hiatu. Patentes murorum hiatus, qui expleri non possent. Cf. Dehisco.

HĪBERNA, ōrum, n. pl. Quartiers d’hiver. SYN. Loca, in quibus milites hiemant. USUS: In hiberna ducere, dimittere; ex hibernis educere exercitum. In hiberna deducere; in hibernis collocare milites.

HĬBERNĀCŬLUM, i, n. Quartiers d’hiver (pour les soldats). USUS: Communia hibernacula.

HĪBERNO, as, avi, atum, are, n. Hiverner, être en quartiers d’hiver. SYN. Hiemo.

HĪBERNUS, a, um, D’hiver. SYN. Hiemalis. )( Æstivus. USUS: Hiberni menses.

HIC, HÆC, HOC, Ce, cet, cette. USUS: Hunc pacis hostem.

HIC, Ici. USUS: Hic tu moraris?

HĬĔMĀLIS, e, gen. com. D’hiver. SYN. Hibernus. USUS: Nudi hiemalem vim perferunt.

HĬĔMO, as, avi, atum, are, n. Passer l’hiver. SYN. Hiberno. ADV. Jucunde. USUS: Ubi hiemabis?

HĬEMS, ĕmis, f. Hiver. SYN. Hibernum tempus, hiemale tempus, durum anni tempus. )( Æstas. EPITH. Extrema, maxima, summa, teterrima. PHRAS. Aspera hoc anno hiems fuit, l’hiver a été rude cette année. Hiems hoc anno nive sæva, et omni tempestatum genere fuit insignis; erat hic annus hieme gelida et nivosa adeo, ut viæ clausæ, flumina innavigabilia fierent; tempus brumæ erat asperrimum, prægelidum, nivale; hiems erat teterrima et fœdissima. Hieme usi sumus injucunda, tristi et odiosa; hieme hujus anni nihil fœdius erat; nihil horribilius, arbores quæ rigoribus obnoxiæ erant, deussit omnes; nivis altitudo inexsuperabiles montes fecit, vimque frigorum vix urbis tectis sustinere, defendere potuimus. Cf. Frigus. USUS: Hiems præcipitat, senescit, conficitur, abit, l’hiver passe, le froid diminue. Hiemem tolerare. Hanc vim frigorum hiememque vix urbis hujus tectis sustinemus. Propter hiemis magnitudinem navigare non potui.

HĬLĂARE, Gaiement. SYN. Hilariter.

HĬLĂRIS, e, gen. com. Gai, content, heureux. SYN. Hilarus, promptus. )( Tristis, mœstus. PHRAS. Hilaris est, il est gai. Hilaritas in eo multa est; plenus est hilaritatis; frontem hilariter explicat, porrigit, exporrigit; fronte est læta, hilari, experrecta; vultu oculisque animi alacritatem prodit; animo est erecto, pleno lætitiæ et alacritatis; omnium mœrorem ac tristitiam abstergere, condire hilaritate sua possit; mirifica semper hilaritate redundat. Cf. Jucundus, Lætus, Jocus. USUS: Vultu, animo hilari ad jocandum.

HĬLĂRĬTAS, ātis, f. Gaieté. SYN. Festivitas, jucunditas. )( Mœstitia, tristitia. EPITH. Multa, perpetua, profusa, summa. USUS: Hilaritate condiamus temporum tristitiam. Erepta est mihi omnis illa hilaritas et suavitas, quæ te adeo oblectabat. Est in illo multa hilaritas, lepor, gratia. Cf. Jucunditas, Festivitas.

HĬLĂRĬTER, Gaiement. SYN. Hilare.

HĬLĂRO, as, avi, atum, are, a. Égayer, réjouir. SYN. Exhilaro. USUS: Accessus solis lætificat terram, ut cum cœlo hilarata videatur. Cf. Recreo.

HĬLĂRUS, a, um, Gai. SYN. Hilaris. USUS: Vita hilara.

HĪLUM, i, n. Petit point noir au bout des fèves; par ext. un peu, un rien. SYN. Res minimi pretii.

HINC, D’ici. SYN. Ex hoc loco. USUS: 1. Via, quæ hinc est in Indiam. Hinc in cœlum profectus. 2. TRANSL. Hinc odium, hinc offensio, hinc sicæ, hinc venena nascuntur. 3. Hinc et illinc exhibent mihi negotium, des deux côtés, de part et d’autre.

HINNĬO, is, ire, n. Hennir.

HINNĪTŬS, ūs, m. Hennissement. SYN. Vox equi.

HĬO, as, avi, atum, are, n. Être ouvert, se fendre. SYN. Apertum esse, disjunctum esse, male hærere, laxatis operum compagibus. USUS: Versus hiantes. Aspero vocalium consursu hians oratio.

HIRCUS, i, m. Bouc. SYN. Caper. USUS: Hircum olet.

HIRSŪTUS, a, um, Hérissé. SYN. Asper, horridus. )( Glaber. USUS: Animalia spinis hirsuta.

HĬRŪDO, ĭnis, f. Sangsue. USUS: Hirudo ærarii, sangsue du trésor public. (VULG. Sanguisuga).

HĬRUNDO, ĭnis, f. Hirondelle. USUS: Hirundines æstivo tempore præsto sunt, frigore pulsæ recedunt.

HĬSCO, is, ere, n. Ouvrir la bouche. USUS: Respondebisne ad hæc, aut hiscere audebis?

HISPĬDUS, a, um, Hérissé, velu. SYN. Setosus, horridus.

HISTŎRĬA, æ, f. Histoire. SYN. Rerum gestarum expositio, annales, memoria publica, memoria rerum veterum; monumenta temporum, locorum, hominum, rerum gestarum; omnium sæculorum memoria; monumenta rerum gestarum et vetustatis exempla; res veterum gestæ, et litteris consignatæ. Publica famæ monumenta litteris tradita, prodita; monumenta rerum, quæ in litteris exstant; antiquitatis memoria. EPITH. Finitima, mendacior, multa, plena exemplorum, testis temporis, lux veritatis, vita memoriæ, magistra vitæ, nuntia veritatis, perpetua, pura et illustris. PHRAS. 1. Historia diligenter legenda est, il faut lire attentivement l’histoire. Veterum monumenta volutanda sunt identidem; annales rerum gestarum versandi sunt continenti opera; adeunda sunt frequenter antiquitatis monumenta; evolvenda identidem sunt publicæ famæ monumenta; tenenda est omnis antiquitas, et exemplorum vis. Res gestæ superiorum temporum legendæ identidem, et in memoriam revocandæ; animus crebro ad vetera est referendus; excitanda, renovanda est identidem ex annalium fide antiquitatis memoria; antiquitatis species ex priscis monumentis animo est repræsentanda. Cf. Memoria. 2. Historiam scripsit, il a écrit l’histoire, c’est un historien. Res gestas ad memoriam perscripsit; monumentis consignavit; litteris complexus est; memoriæ ac litteris mandavit; litteris prosecutus est; historiam condidit; annalium monumentis res gestas commendavit; res gestas litteris prodidit, memoriæ prodidit. 3. In historia legitur, on lit dans les annales. Annales memorant, perhibent, loquuntur; memoriæ proditum est; annalium monumentis celebratur; litteris consignatum novimus; ex annalium fide constat. USUS: Historiam scribere, tenere, legere; aliquid historiæ mandare. Historia testis temporum, vita memoriæ.

HISTŎRĬCUS, i, m. Historien. SYN. Rerum gestarum et memorabilium scriptor. Rerum Rom. florentissimus auctor.

HISTRĬO, ōnis, m. Histrion, comédien. SYN. Actor scenicus, comœdus, tragœdus. EPITH. Exterior, pessimus, facetus; histriones exercitati, novissimi. USUS: Histrionum levis ars. Roscius et Æsopus histriones clari. Histrio motu corporis amorem sibi ab omnibus conciliat, qui omnem personam in scenam tractat.

HĬULCĒ, Avec des hiatus. USUS: Aspere, vaste, hiulce, rustice loqui, parler en faisant des hiatus, durement.

HĬULCUS, a, um, Fendu. SYN. Hians. )( Concinnus. USUS: Hiulcus et asper verborum concursus, rencontre de mots dure, heurtée, qui forme des hiatus.

HOC, Pour cela; sequente quod vel quo: d’autant plus... que. SYN. Eo. USUS: Consilio tuo utar hoc libentius, quod... Hoc scribe parcius, quo...

HŎDĬE, Aujourd’hui. SYN. Hoc die, hodierno die, nunc, hoc tempore.

HŎDĬERNUS, a, um, D’aujourd’hui. USUS: Disputatio hodierni et hesterni diei.

HŎMĬCĪDA, æ, m. Homicide, meurtrier. SYN. Sicarius.

HŎMĬCĪDĬUM, ii, n. Homicide, meurtre. SYN. Cædes. USUS: Homicidii reus.

HŎMO, ĭnis, m. Homme. SYN. Mortalis, vir; caput. PHRAS. 1. Homines fugit, il fuit les hommes. Odit celebritatem, fugit homines, lucem aspicere vix potest; celebritas illi odio est, qui lucem ipsam, si possit, fugiat; nunquam ille inter homines est, nunquam cum homine colloquitur, nunquam in oppido consistit, sed solitudines captat et secessus. 2. Homo est raræ et insolitæ virtutis, c’est un homme d’une éminente vertu. Divina hominis virtus est, auctoritas, tanquam de cœlo lapsus, delapsus homo est. 3. Homo vilissimus, homme de rien, vaurien. Ignotum ac vile caput; terræ filius; emptus de lapide: unus de multis; homulus ex argilla et luto factus. USUS: Homo, animal providum, sagax, multiplex, acutum, memor, plenum rationis et consilii, ad cœli, quasi domicilii sui conspectum excitatum. Homo ortus ad mundum contemplandum, ad imitandum DEUM. Homo Deorum immortalium quasi gentilis, omnium animantium principatum tenens, ad intelligendum et agendum ortus.

HŎMŬLUS, i, m. Petit homme, avorton. SYN. Homuncio.

HŎMUNCĬO, ōnis, m. Être vil, faible mortel. SYN. Homulus.

HŎMUNCŬLUS, i, Homme chétif. SYN. Homuncio.

HŎNESTAS, ātis, f. Considération, vertu, probité. SYN. Honestum, dignitas, decus, laus. )( Turpitudo. USUS: In officio colendo pulchrum atque decorum, atque adeo tota honestas vitæ sita est. Ubi dignitas, nisi ubi honestas? Virtus, honestas, pudor me in Pompeii partes traxere. Una honestate continetur vita beata. Honestatem cum voluptate, ut hominem cum bellua copulare. Honestate omni privatus, spoliatus. Cf. Virtus, Pudor.

HŎNESTĒ, D’une manière honorable, noblement. SYN. Decore, laudate, recte, laudabiliter, graviter. PHRAS. Honeste vixit, sa vie a été digne. Vitam egit cum summa integritate et elegantia morum; vitam vixit integerrimam; vita illi cum laude acta est; vitam degebat cum virtute honestissimam; vitæ curriculum fama integerrima decurrit; nihil ejus vitæ, nihil moribus labis adhæsit. Cf. Probus. USUS: Honeste se gerere. Honeste acta vita.

HŎNESTO, as, avi, atum, are, a. Honorer, orner. SYN. Orno, decoro, honoro. )( Contamino. USUS: Laude, decretis honorificis aliquem honestare. Beneficium honestare, augere. Commendat faciem pudor, et honestat. Cf. Orno, Honoro.

HŎNESTUS, a, um, Honoré, noble, considéré. SYN. Decorus, honoratus. )( Inhonestus, turpis. USUS: 1. Cæsarem honestum, honoratum cupio. Ampla, honesta civitas. Is mihi dies honestissimus fuit. Nihil, nisi quod honestum decorumque sit, expetere. Homo honestus, ingenuus, liberaliterque educatus. 2. Modestus, moderatus, honnête, vertueux. Convivium, honestum ac moderatum. Cf. Honoratus, Probus, Moderatus.

HŎNESTUM, i, n. L’honnête, l’honnêteté, le bien. SYN. Decens, fas, æquum, rectum, decorum. ADV. Mirifice, vere. USUS: Nihil utile, nisi quod rectum honestumque. Tanta vis est honesti, ut utilitatis speciem obscuret. Honestum etiam detracta omni utilitate, sine ullis præmii fructibus, per se potest laudari. Illud honestum, quod ex animo celso magnificoque quærimus.

HŎNOR, ōris, et HŎNOS, ōris, m. Gloire, estime. SYN. Ornamentum, laus, gloria, decus, amplitudo, dignitas, honestas. )( Ignominia. EPITH. Ambitiosus, amplior, communis, contumeliosus, debitus, diuturnus, extraordinarius, falsus, honestissimus, incredibilis, infimus, jucundus alicui, justus, magnus, paternus, popularis, pristinus, senatorius, singularis, summus, tantus, utilior, usitatus pervulgatusque. Honores amplissimi, divini immortalesque, eximii, leves, meriti et debiti, necessarii, tanti, viles, vulgares. PHRAS. 1. Majoribus honorem tribuere decet, nous devons honorer les personnes de haut rang. Decet majores colere; honore, observantia, studio prosequi; convenit, ut majores honore afficias, observantia colas; ut iis honorem habeas, præstes, exhibeas; ut observantiam iis ac studium præstes. Majores revereri, observare, honorare necesse est; oportet unumquemque erga majores esse reverentem; se gerere cum majoribus reverenter; reverenter cum iis agere. Debet quisque majoribus pie reverentiam, quam merentur, atque observantiam præstare, exhibere, deferre. Majoribus debetur honos, observantia, reverentia, veneratio; majores in honore sint, necesse est; æquum est, ut majores omni officii genere prosequamur; decet nos majoribus reverenter assurgere; majorum rationem summam ducere; eos in parentum loco habere; præcipuo in honore habere; omni genere honoris pro merito prosequi, producere; multum deferendum est majoribus; summa erga majores observantia esse te velim; majores summa observantia complecti convenit; honorificos nos esse in majores decet. 2. Honorem amplissimum consequeris, vous obtiendrez de grands honneurs. Si cursum institutum tenebis, omnia, quæ sunt in republica amplissima, consequeris; præmium feres tuæ virtutis, eximios honores; ad summos honores viam tibi aperies, patefacies, strues, munies; honorem in republica nullum frustra petes, multi etiam non petenti deferentur; optima consequetur fama, hominum existimatio; ad ea, quæ summa sunt in republica, tua te virtus efferet; merces tuorum meritorum erit amplissima dignitas; in magno apud omnes honore eris; summum dignitatis gradum tenebis, obtinebis; gloria circumflues; ad summum gloriæ fastigium eveheris; ampla honorum accessione augebere; locaberis, collocaberis in amplissimo dignitatis gradu; amplissimi honores in te conferentur, effundentur; honoribus procedes in dies amplioribus; honores omnes in te confluent; plus in dies honoris ad dignitatem tuam accedet; auctam dignitatem tuam amplificatamque intuebere; cumulaberis gloria, et ad altissimos honorum gradus provehere; omnes honorum gradus assequere, ad amplissimum honoris gradum ascendes, evolabis; summus honoris et amplitudinis culmen conscendes. Cf. Dignitas, Altus. 3. Honori tuo favebo, je prendrai soin de votre gloire, je l’augmenterai. Omnia in te ornamenta a me proficiscentur; nullum in te ornando, honestando, colendo locum, aut tempus prætermittam; favebo tuæ dignitati, existimationi, honori nullo non loco, nullo non tempore, quibuscumque rebus potero; conferam, referam, intendam ad honorem ac dignitatem tuam omnia mea studia, officia; omnem meam industriam, curam, operam diligentiam configam in amplificanda dignitate tua; omnia mea studia in tua dignitate figam et locabo; augebitur meo studio dignitas tua, tuæ dignitatis accessiones meo studio consequeris; meum studium tuo honori nullo loco deerit; serviam ubicumque res feret, dignitati et existimationi tuæ; rationibus tuis, nominisque amplitudini pro virili parte consulam; omnia in te ornamenta congeram; ampliabo honorem, amplificabo auctoritatem tuam, quibuscumque rebus potero; si quid gratia, vel auctoritate possum, ut ad summam dignitatem pervenias, perducaris, satagam; nervos omnes ac vires contendam, dabo operam diligenter, enitar omni studio ac industria, ne quis in republ. honoris gradus sit, ad quem aditus tibi non patescat. 4. Hæc lædunt honorem tuum, tout cela nuit à votre réputation. Hæc honori tuo adversantur, dignitati tuæ adversa sunt; hæc tuis laudibus nocent, officiunt, labem inferunt, maculam aspergunt; hæc splendori nominis tui tenebras offundunt, damno sunt, jacturam afferunt, notam inurunt; hæc lædunt, imminuunt, turpi labe inficiunt, obscurant honorem tuum; tua dignitas hæc non patitur. 5. Nihil potest nocere honori tuo, rien ne peut nuire à la considération dont vous jouissez. Nihil potest nominis splendori officere; nihil potest nominis tui splendorem perstringere; tui nominis lumini officere; nomen tuum obscurum reddere; tui nominis splendori tenebras obducere, offundere; tuo nomini lucem eripere; tuo nomini obscuritatem afferre. 6. Hoc unum cura, ne honori tuo ipse officias, prenez bien garde de ruiner vous-même votre gloire. Incumbe toto pectore, tuasque huc vires omnes confer, ne quid adversi tua dignitas patiatur; ne de tua dignitate detrahatur; ne quod in tua dignitate damnum facias; ne quid in honore tuo feras detrimenti; ne jacturam facias dignitatis tuæ; ne qua labe aspergatur, inficiatur; ne quam labem suscipias, contrahat honor tuus; ne splendor dignitatis tuæ obscuretur; ne quid agas unquam, quod contra tuam existimationem esse queat. 7. Aggreditur honorem meum, il attaque mon honneur, il me calomnie. Existimationem oppugnat meam; impugnat dignitatem meam; venit contra existimationem meam; existimationem meam violat, imminuit. Cf. Detraho. 8. Honor meus periclitatur, ma gloire s’obscurcit. In discrimen existimationis venio; agitur existimatio mea; in eo fama atque existimatio mea vertitur; ad famam nominis mei hoc pertinet, ne, etc. Cf. Periclitor. 9. Paupertas aditum multis ad honores intercludit, la pauvreté empêche bien des hommes de parvenir aux honneurs. Inopia sæpe in causa est, ut honoribus procedere non liceat; ut cursum tenere in honorum via, ut honores consequi, ut emergere atque ad altiorem honoris gradum progredi, ascendere non possint. Prohibet, submovet, arcet ab honoribus rei familiaris inopia. Impedimento egestas est, quominus ad ea, quæ sunt in republ. amplissima liceat pervenire; aditum ad honores intercludit rei domesticæ difficultas. Euntibus ad honores magnas difficultates objicit, magna impedimenta opponit, viam obstruit inopia. Imparatis a re domestica honores obtinere non facile est, multi negotii, magni operis est. Repulsam ut plurimum pauperes ferunt, accipiunt in petitione honorum; non patent honores inopiæ. 10. Honoribus spoliatus est, il a été dépouillé de ses dignités. Honore dejectus, honoris insignibus, ornamentis, titulis spoliatus est; sublata eidem sunt omnia dignitatis ornamenta, vel certe minuta; honoribus privatus est, et in ordinem redactus. Cf. Dignitas, Depono, Abdico. USUS: 1. Honoris mei causa id feci. Honoris causa illum nomino. 2. Honores deferre, combler d’honneurs. Viris fortibus merito honores decernuntur, deferuntur, tribuuntur, mandantur. In viros fortes merito honores amplissimi conferuntur, effunduntur. 3. Honores petere, affectare, rechercher les dignités. 4. Honores consequi, arriver aux honneurs. Ad honores ascendere; ad honores obrepere, se glisser aux honneurs par surprise. Honorem consequi, recipere. 5. Honores administrare, remplir les fonctions les plus importantes. Honoribus fungi, uti, florere. 6. Honoribus augeri, abundare, procedere, être comblé d’honneurs. 7. Honores missos facere, mépriser les honneurs. 8. Honore dejici, être dépouillé de ses dignités. 9. Honorem alicujus imminuere, depeculari, honore privare, priver qqn de sa charge. 10. Honorem præfari, cum aliquid obscœni dicendum est, demander pardon d’une expression. Cf. Dignitas, Magistratus, Ornamentum, Existimatio, Fama.

HŎNŌRĀBĬLIS, e, gen. com. Honorable. USUS: Hæc ipsa sunt honorabilia.

HŎNŌRĀRĬUM, ĭi, n. Somme versée au trésor public par ceux qui obtenaient une charge. SYN. Munus honoris causa datum. USUS: Vi extortum non potest dici honorarium.

HŎNŌRĀRĬUS, a, um, Honoraire; par ext. officieux. USUS: Honorarius arbiter. Honorariam operam alicui accommodare.

HŎNŌRĀTĒ, Honorablement. SYN. Honorifice. USUS: Honorate de aliquo loqui.

HŎNŌRĀTUS, a, um, Honoré, honorable. SYN. Qui in honore et pretio est. )( Inglorius. ADV. Valde. PHRAS. Vir honoratus, un homme honorable. Vir honestus et honoratus amplissima dignitate, semper in laude versatus, insolens infamiæ, circumfluens gloria; omnibus præsidiis ornatus, florens in urbe; cui omnes exhibeant levia quidem illa, sed honorabilia: salutare, appetere, assurgere, deducere, reducere, consulere; de quo omnes mirabiliter loquuntur et sentiunt. Vir communi omnium laude, magnificentissimis sæpe decretis honestatus. Vir in maximis muneribus spectatus, cui præcipuus honor habetur; qui magna cum dignitate vivit; qui splendore vitæ, ac dignitate plerosque superat; summis functus honoribus; cui nullus honor defuit; quem pauci honore antecedunt. USUS: Clarus et honoratus vir. Cf. Clarus.

HŎNŎRĬFĬCĒ, Honorablement, avec distinction. SYN. Honorate. PHRAS. Honorifice de te sum locutus, j’ai parlé honorablement de vous. Mea in te honorifica fuit oratio; verbum nullum ex ore meo exiit, nisi tua cum laude conjunctum; laudavi, extuli, ornavi te; laudes haud parce in te contuli; iis verbis usus sum, quæ ad te honestandum valerent plurimum; honorificis te verbis prosecutus sum absentem. Cf. Laudo. USUS: Liberaliter aliquem et honorifice tractare. Ornate et honorifice de aliquo prædicare.

HŎNŌRĬFĬCUS, a, um, Qui honore, glorieux. SYN. Decorus, dignus. USUS: Honorificus in aliquem. Oratio honorifica.

HŎNŌRO, as, avi, atum, are, a. Honorer; récompenser. SYN. Honorem habeo, adhibeo; honesto, honorificis verbis prosequor; honorem debitum præsto, honore augeo, orno. USUS: Nusquam non virtus honoratur. Cf. Honor.

HŌRA, æ, f. Heure. EPITH. Antecedens, consequens, calamitosior, vacua periculis. USUS: Horam consumere, terere. Hora abit, In horam vivere. Hora amplius ludunt. Suis horis uti. Horæ subsecivæ, et quod a negotiis necessariis subtrahitur tempus, moments perdus, loisirs, (temps dérobé aux affaires). Horæ dimidium, demi-heure. Horæ dodrans, trois quarts d’heure.

Horæ Canonicæ, Heures canoniques, bréviaire. SYN. Preces horariæ, horarium sacerdotis pensum, divini officii pensum certas in horas distributum, statæ certis horarum intervallis sacerdotum precationes ex Ecclesiæ ritu præscriptæ. PHRAS. Orare ex Breviario horas Canonicas, dire son bréviaire. Ex libro precum horarium sacerdotale pensum persolvere; imperatum sacerdotibus precum diurnarum pensum conficere, absolvere; preces, quæ stato horarum intervallo distinguuntur, suadere, peragere; divini officii pensum exsolvere. Cf. Oro.

HORDĔUM, i, n. Orge.

HŎRĬZON, ontis, m. Horizon. SYN. Finiens. USUS: Illi orbes, qui cœlum quasi medium dividunt, et aspectum nostrum definiunt, quos Græci ὁρίζοντας nominant, a nobis finientes recte nominari possunt.

HORNŌTĬNUS, a, um, De l’année, produit de l’année. SYN. Hujus anni, hornus. USUS: Frumentum, vinum hornotinum.

HORNUS, a, um, De l’année. SYN. Hornotinus, hujus anni. USUS: Vinum hornum.

HŌRŎLŎGĬUM, ii, n. Horloge, cadran solaire. SYN. Solarium.

HORRENDUS, a, um, Horrible. SYN. Horrificus, horribilis, formidolosus, metuendus, pertimescendus, res multæ trepidationis. Cf. Horribilis.

HORREO, es, ŭi, ere, n. Craindre, avoir horreur. SYN. Metuo, cohorreo, formido, timeo. ADV. Imbecillius. PHRAS. 1. Naturaliter horremus et formidamus dolorem, naturellement la douleur ne nous inspire que crainte et répulsion. Horrore nos dolor perfundit; nomen ipsum doloris horrori est; abhorrent omnes, et ut immanem quamdam ac perniciosam bestiam pestemque refugiunt dolorem; mortis instar putant dolorem; ut ab inimico hoste refugiunt plerique a dolore. 2. Horruerunt omnes ad impii hominis conspectum, à la vue de cet impie, tous furent saisis d’horreur. Horror omnes perstrinxit ingens; jamque decedere ab eo, aditumque ac sermonem ejus defugere, ne quid ex ejus contagione incommodi acciperent, velle videbantur. 3. Horreo ad tam atrox spectaculum, je tremble à la vue de ce spectacle atroce. Horresco totus, tremo totus; totis artibus contremisco; capilli horrent; horror me perstringit; refugit animus ac reformidat. Cf. Timeo, Terreo. USUS: Horrere minas alicujus. Horreo, quorsum id evadat. Horret corpus frigore.

HORRESCO, is, ere, n. Avoir en horreur, trembler. SYN. Perhorresco. USUS: Injecto terrore mortis horrescunt. Cf. Horreo.

HORRĔUM, i, n. Grenier. SYN. Cella. USUS: Neque in segetibus, neque in areis, neque in horreis.

HORRĬBĬLIS, e, gen. com. Horrible. SYN. Horrendus, horrificus, formidabilis. USUS: Hanc tam tetram, tam horribilem, tam infestam ac pertimescendam reipublicæ pestem effugimus. Horribiles et miseri casus aliorum. Cf. Horreo.

HORRĬDĒ, Sévèrement, durement. SYN. Aspere, duriter. USUS: Inculte, horride dicere, vivere.

HORRĬDŬLUS, a, um, Un peu inculte, négligé. USUS: Orationes horridulæ, discours peu soignés.

HORRĬDUS, a, um, Rude, grossier, négligé, terrible. SYN. Incultus, asper, durus. )( Nitens, nitidus. ADV. Omnino, semper, plane. PHRAS. Quam teter incedebat, quam truculentus, quam terribilis aspectu! Quel aspect terrible! Quam agrestis homo et inurbanus! Natura asper et iniquus omnibus, doctrina asperior et durior. Cf. Efferate, Agrestis. USUS: Cum eum incultum, horridum mœstumque vidissem. Horridioribus verbis uti.

HORRĬFER, a, um, Effrayant. SYN. Horrificus. USUS: Horrifernum portentum.

HORRĬFĪCUS, a, um, Terrible, affreux. USUS: Horrificum bellum. Cf. Horridus.

HORRĬSŌNUS, a, um, Qui fait un bruit horrible, retentissant. USUS: Horrisonum fretum.

HORROR, ōris, m. Tremblement, agitation, frisson. USUS: Qui me horror perfudit? Cf. Metus, Timor, Terror.

HORTĀTĬO, ōnis, f. Exhortation. SYN. Cohortatio. EPITH. Grata, maxima, necessaria. USUS: Non hortatione, neque præceptis, sed precibus tecum fraternis ago. Cf. Monitio.

HORTĀTOR, ōris, m. Celui qui exhorte. SYN. Suasor, consuasor, auctor. EPITH. Assiduus. USUS: Auctor, adjutor, hortator ad agendum aliquid. Hortatore non eges, sponte enim exardescis ad litterarum studia. Cf. Auctor.

HORTĀTŬS, ūs, m. Exhortation. SYN. Hortatio. USUS: Id feci aliorum consilio, auctoritate, hortatu. Cf. Monitum.

HORTOR, aris, atus sum, ari, d. Exhorter. SYN. Adhortor, suadeo, auctor sum, cohortor, excito, impello, acuo. )( Dehortor, deterreo. ADV. Aliquando, amice, etiam atque etiam, jam dudum, magnopere, separatim, vehementer. PHRAS. 1. Non opus est te hortari, vous n’avez pas besoin d’exhortations. Hortatione mea non indiges; currentem quid incitem? Hoc non eo dico, ut te oratio mea dormientem excitet, sed potius currentem incitet, atque ad majorem tuorum imitationem cohortetur; cum ad omnem laudem tua sponte properes, non impulsu meo, non est, quod te exhorter ad virtutis studium, quod adhortatione animum firmem, quod ad virtutem arrigam; frustra sim, si longa cohortatione utar, si cohortationem suscipiam, si acri cohortatione ad virtutis studium incitare te velim, si pluribus rationibus ad virtutis studium te impellam; hortatore non eget virtus tua. 2. Parentes filios hortari ad bonas artes debent, les parents doivent exciter leurs enfants à la pratique de la vertu. Impellere filios parentes debent ad eas artes, quarum est æterna possessio; debent incitare, consilio, rationibus, argumentis adducere ad eas artes; ostendere filiis parentes debent bonarum artium fructum; debent hortatores esse filiis, laudare eas artes; id consilii dare, ita consulere, ut eas artes complectantur; auctores filiis parentes esse debent, ut ad eas artes, ut ad earum artium studia sese conferant, applicent seu animum adjungant, toto animo incumbant, quarum possessio vitam æquat, quarum nobis fructum una mors adimit. Ea demum est ad filios egregia parentum cohortatio, qua impelluntur ad eas disciplinas, quarum usus interitu tantum vitæ, nulla re præterea terminetur. Decet parentes illos, qui liberis consultum volunt, non eos ad rem cohortari, quam facile, nullo negotio, arbitratu suo tum largitur, tum eripit fortuna, verum ad eas artes, quarum vitæ par usus et possessio est. Cf. Excito, Moneo, Simulo. 3. Formulæ hortantis, formules d’exhortation: Age, age vero, agedum; studia, amabo, prosequere. Macte virtute; persequere cœpta, si vir es; sodes, si audes, age, si quid agis.

HORTŬLUS, i, m. Petit jardin. EPITH. Jucundior, hortuli propinqui. USUS: Democriti fontibus Demetrius hortulos suos irrigavit.

HORTUS, i, m. Jardin. EPITH. Apricus; horti paterni, pretiosi, venales. USUS: Deliciarum causa et voluptatis quosdam in hortis suburbanis suis cum Mitrella sæpe videmus.

HOSPES, ĭtis, m. Hôte, celui qui reçoit ou qui donne l’hospitalité. SYN. Qui divertit, aut apud quem aliquis divertit. DIFF. Hospes, hôte, qui gratis et amicitiæ causa alium domo recipit; Caupo, qui pretio aut lucri causa. EPITH. Antiquus, edax, minime edax, tam inimicus cœnæ et sumptuosus, gravis, nobilis, nobilissimus, sanctissimus et splendidissimas ornatissimusque vetus et amicus. PHRAS. 1. Hospitem me in ædibus suis habuit, il m’a donné l’hospitalité dans sa maison. Hospitii jus, et amicitiæ officium præstitit; commodo hospitio, hospitali mensa blande et benigne me accepit; domus ejus mihi sociisque hospitibus patuit; hospitem me admisit; suis me ædibus hospitem excepit; hospitio me humanissime excepit; hospitium lautissimum mihi præbuit; hospite usus sum perhumano. 2. Hospes meus, cum Viennæ essem, affinis tuus fuit, quand j’étais à Vienne, j’avais pour hôte votre parent. Hospite usus sum affini tuo; ad affinem tuum summa illius voluntate diverti; apud affinem tuum laute admodum diversatus sum; deductus sum ad affinem hospitem; apud affinem tuum collocatus sum; cum affine tuo hospitium jungebam, faciebam. Cf. Excipio. USUS: 1. Ad hospitem divertere. 2. Hospites admittere, accipere, recipere. 3. Orator nulla in re rudis aut tiro, nec hospes, aut peregrinus esse debet. Adeone tu hospes hac in urbe? Étranger.

HOSPĬTA, æ, f. Hôtesse. EPITH. Vetus. USUS: Ego ipsa sum, inquit, hospita.

HOSPĬTĀLIS, e, gen. com. Hospitalier. SYN. Qui libenter recipit. USUS: Domus omnibus apertissima, et hospitalis. (Hospitale, hôpital, vulg. est) rectius dicetur: Diversorium publicum peregrinorum, aut græco vocabulo: Xenodochium; aut, si ægrotis is locus destinatus sit: valetudinarium publicum, græce: Nosocomium, aut Nosodochium, hôtel-Dieu.

HOSPĬTĀLĬTAS, ātis, f. Hospitalité. USUS: Valde a Theophraste laudatur hospitalitas. Cf. Excipio.

HOSPĬTĀLĬTER, D’une manière hospitalière. USUS: Invitari hospitaliter per domos.

HOSPĬTĬUM, ii, n. Hospitalité, logement; lien qui unit les hôtes. SYN. Diversorium, domus, quæ gratis amicis patet, sedes hospitalis; item: Familiaritas, amicitia. EPITH. Agreste, avitum, liberale, magnificentissimum, publicum, vetus, vetustum. USUS: Hospitium facere cum aliquo. Hospitio jungi. Hospitio accipere, recipere quempiam. Est mihi vetus cum illo hospitium. Hospitio renuntiare. Cf. Hospes.

HOSTĬA, æ, f. Hostie, victime. SYN. Victima. EPITH. Maxima, proxima; hostiæ balantes, decoræ gratæque, humanæ, majores. USUS: Diis hostias immolare; humanis hostiis. Deum placare. Præbere hostias ad sacrificandum; hostias adducere, ducere, cædere. Cf. Consecro, Eucharistia.

HOSTĬCUS, a, um, D’ennemi, ennemi. SYN. Hostilis. USUS: Vagi milites in hostico errabant, sur le territoire ennemi. Ensis hosticus.

HOSTĪLIS, e, gen. com. Ennemi, de l’ennemi. SYN. Inimicus, infestus, hosticus. USUS: Hostilem in modum vexare quempiam, traiter qqn en ennemi. Hostili in rempublicam animo.

HOSTĪLĬTER, D’une manière ennemie. SYN. Inimice, hostilem in modum, infeste, iniquo animo. PHRAS. Hostiliter agere, se conduire en ennemi. Hostiliter facere; hostilem in modum vexare; hostiles spiritus gerere, et nullum non genus calamitatis contumeliæque in aliquos edere.

HOSTIS, is, m. Ennemi (génér. public ou de guerre). SYN. Inimicus, perduellis, qui contra rempublicam arma fert, qui patriæ bellum indicit; qui adversus, qui contra arma fert. EPITH. Acerbissimus, acerrimus atque infestissimus, amentissimus, profligatissimus, antiquus, antiquissimus, armatus, capitalis, certus, crudelis, domesticus, externus, ferus et immanis, fœdissimus, importunissimus, impurus, impius, justus et legitimus, nefarius, perditus, perpetuus, potens, præsens, sceleratus, teter, teterrimus, togatus. USUS: 1. Ad hostes deficere, passer à l’ennemi. Transire, se conferre, confugere, transfugere. 2. Hostem arcere, repousser l’ennemi. Hostem submovere, prohibere vim hostium bellumque defendere, hostes rejicere. 3. Hostes dissipare, mettre les ennemis en fuite. Fundere, obterere, prosternere, occidere, delere, les détruire. Cf. Inimicus, Adversarius, Infestus.

HUC, Ici (avec mouv.). SYN. Ad hoc, ad hanc rem. USUS: 1. Huc te pares, hæc cogites. 2. Horsum, çà et là, de tous côtés, en tous sens. Huc hominem et illuc rapere. Rem huc adduxi.

HUI, Oh! Ho! Admirationis et optationis vox. USUS: Hui, quam hoc velim scire!

HŪJUSMŎDI, De cette sorte, tel, semblable. SYN. Id genus, hujus exempli.

HŪMĀNĒ, Humainement. SYN. Humaniter, benigne. USUS: Fecisti humane, quod.

HUMĀNĬTAS, ātis, f. Humanité, douceur, bienveillance. SYN. Lenitas, facilitas, comitas, urbanitas, suavitas morum, morum atque sermonum lepos, benignitas, placabilitas, mansuetudo; item: Eruditio, doctrina; item: Natura humana, indoles, ingenium humanum. EPITH. Communis, digna scientia, in aliquem excellentior, mira, multa, politior, singularis, summa, tanta. PHRAS. Cæsar rara erat erga omnes humanitate, la bonté de César pour tout le monde était prodigieuse. Cæsar præter multas virtutes, quibus floruit, ea fuit humanitate, ut nihil supra posset; ejus humanitatis fuit, ut nemo cum illo conferendus, comparandus, æquandus esset; ea præditus fuit humanitate, ut nemo par illi fuisse videatur. Humanitate Cæsar excelluit, omnibus antecelluit, præstitit; omnes vicit, superavit. Nihil Cæsare humanius. Humanitatem Cæsar ita coluit, ut nemo magis. Cæsare nemo fuit ad humanitatem propensior. Cæsar proprio quodam naturæ munere factus ad benignitatem videbatur. Singularem in comitate morum, ac præcipua quadam laude dignum jure Cæsarem duxeris. Laudem suavissimæ comitatis præter cæteros Cæsar tulit. Laus humanitatis et comitatis uni maxime Cæsari debetur. Qui sit Cæsari humanitate præferendus; qui plus habeat, ostendat humanitatis; in quo plus, quam in Cæsare humanitatis sit, resideat; Cæsare qui magis ad humanitatem propendeat; qui humanitatis laude sit Cæsare præstantior; qui præstaret, antecelleret humanitati Cæsaris, neminem reperiri posse puto, neminem adhuc novimus. Nemo Cæsarem humanitate vincere potuit. Nemo unquam Cæsare humanitate magis abundavit. Nemo fuit Cæsare humaniore sensu. Cf. Humani mores. USUS: 1. Nemo Catone commodior, comior, moderatior fuit ad omnem rationem humanitatis et morum suavitatem; humanitatem alicui tribuere, habere. Difficillima est illa societas gravitatis cum humanitate. 2. Natura humana, ingenium, indoles humana, affections de l’homme, sentiments humains, bonté. Humanitatem omnem exuere, abjicere, exstirpare. Petere veniam errato ex humanitatis communis jure et misericordia. Omnem humanitatis sensum amittere. 3. Eruditio, doctrina, artes politiores, instruction, éducation, politesse, urbanité. Artes, quibus ætas puerilis ad humanitatem erudiri solet. Homo humanitate politus, neque communium litterarum et politioris doctrinæ expers. Cf. Humaniores litteræ, les humanités, classe de belles-lettres. Pro: humanitatem assumere, prendre la forme humaine, rectius dices: humanam induere naturam, hominum se natura formaque induere. Cf. Humanus.

HŪMĀNĬTER, Humainement. SYN. Humane, benigne, vultu benigno, omni genere humanitatis, quod vultu ac verbis exprimi potest, quam licet humanissime; eo vultu, qui facile gratiam ineat, benevolentiam conciliet; hominum animos amore devinciat, ad amandum alliciat. USUS: 1. Humaniter fecit, quod ad me venit, il a bien fait de venir me voir. 2. Avec résignation: Sin aliter acciderit, humaniter feremus, si l’affaire tourne autrement que nous ne l’avions pensé, nous le supporterons avec résignation.

HŪMĀNĬTUS, Conformément à la nature humaine. SYN. Humano more, ut solet, ut fere fit. USUS: Siquid humanitus acciderit.

HŪMĀNUS, a, um, D’homme, humain. SYN. Ad hominem pertinens. )( Inhumanus. Affabilis, benignus, comis, blandus, facilis, commodus, urbanus. PHRAS. 1. Humanæ res omnes fragiles caducæque sunt, les choses humaines sont fragiles et caduques. Humanarum rerum imbecillitatem fragilitatemque quis non extimescat? Summa est humanarum rerum infirmitas; incerta omnia et mobilia, et caduca. Casus humanos et eventus incertos valetudinis, et naturæ communis fragilitatem quis non extimescat? Incerta sunt omnia, posita non tam in nostris consiliis, quam in fortunæ temeritate. Nihil humanis in rebus certi est. Vice fortunarum humanarum quis non commoveatur? humanæ sorti quis non illacrimetur? Humanæ res omnes fluxæ sunt ac mobiles; mortalia omnia fortuita sunt et peritura. 2. Moribus est perhumanus, cet homme est excellent. Nihil illo amantius, suavius, comius, jucundius; in omni sermone est affabilis; benigno alloquio, comitate invitando, beneficiis, quos potest, conciliando, vultu ac sermone in omnes placato, omnium sibi amores colligit; summa omnes comitate complectitur; facillimum se præbet omnibus, eosque familiariter ac hilariter amplexatur; mira in eo suavitas, mira comitas, affabilitasque sermonis. Moribus est suavissimis, cultissimisque. Morum elegantia ac suavitate est mirabili; mira facilitate, ac venustate morum est præditus, conspicuus. Cf. Humanitas. 3. Hoc ex humanitate fecisti, c’est par politesse que vous avez fait cela. Egisti hoc humanitate adductus, impulsus, incitatus; dedisti hoc humanitati tuæ; debet hoc humanitati tuæ referri; ad hoc te incitavit naturæ tuæ ad humanitatem propensio; agnosco in hoc humanitatem tuam; fructus hic est humanitatis tuæ. Mirifica in hoc elucescit urbanitas tua. 4. Humanioribus litteris a pueritia eruditus es, vous avez été instruit dans les belles-lettres dès votre enfance. A teneris annis humaniores disciplinas studiose amplexus es; a puero floruisti artibus iis, quæ ab humanitate nomen acceperunt; jam inde ab ineunte ætate disciplinas eas coluisti, quæ humaniores nuncupantur; ab ætatis initio humanitatis studia complexus es. A teneris ad eas artes animum adjunxisti, quibus ætas puerilis ad humanitatem informari solet; quæ repertæ sunt, ut puerorum mentes ad humanitatem fingerentur; quæ ad humanitatem pertinent; a puero in doctrinarum ac humanitatis studio versatus, humanitate perpolitus es; communium litterarum et politioris doctrinæ studiis excultus es. Cf. Litteræ. USUS: 1. Aliquem a fera et agresti vita ad humanum cultum civilemque traducere. 2. Elegans moribus, comis, urbanus, poli, courtois. Vir humanissimus, et facillimus. Cf. Officium.

HŬMĀTĬO, ōnis, f. Inhumation. SYN. Sepultura.

HŪMECTO, as, avi, atum, are, a. Humecter, mouiller, arroser. SYN. Humidum facio, humore aspergo. USUS: Vultum lacrimis humectare.

HŬMĔRUS, i, m. Épaule, SYN. Suprema pars brachii. EPITH. Lævus, levis, sinister. USUS: Italia Ciceronem suis humeris reportavit. Totum negotium unus ille gubernat, et humeris suis sustinet; in humeros aliquem efferre.

HŪMESCO, is, ere, n. Devenir humide, se mouiller. SYN. Madeo; madidus, humidus fio. ADV. Modice. USUS: Terra humescens.

HŪMĬDUS, a, um, Humide, mouillé. SYN. Humorem habens. USUS: Ligna viridia et humida.

HŬMĬLIS, e, gen. com. Humble. SYN. Demissus, jacens, abjectus. )( Altus, alacer, clarus, præstans. PHRAS. Homo est animo humili et abjecto, cet homme a l’âme basse et vile. Summam in eo homine animi humilitatem; summam animi abjectionem, infirmitatem, imbecillitatem, tenuitatem deprehendas; summas animi angustias in eo expertus sum. Hominem esse video exigui admodum animi, nihil spectantem in laude positum, nullius laudis cupiditate flagrantem, adversum ab omni gloriæ studio, in humiles, ac plane sordidas cogitationes dejectum, tanquam humi serpentem. Cf. Abjectus, Vilis. USUS: 1. Ratione loci, bas, petit. Vites, et quæ humiliora sunt, se attollere a terra non possunt. 2. TRANSL. Conditione, statu, fortuna demissus, mœrens, afflictus, bas, abject, lâche, rampant. Humilis, imbecillis, infirmus, minime generosus animus. Qui altiore animo sunt, nihil humile, nihil abjectum captant, cogitant. 3. Judicio, voluntate, artificio, consilio abjectus, humble. Fracto atque humili animo supplicare. Mens angusta et humilis. Modestus homo, animi submissi. Cf. Demissus. Pro: (Humiliare se, VULG.), s’humilier, Latine: Submittere se, submisse se gerere, submittere animos. Cf. Demitto.

HŬMĬLĬTAS, ātis, f. Abaissement, bassesse, obscurité (de la naissance). SYN. TRANSL. Abjectio, ignobilitas, obscuritas, vilitas. PHRAS. Humilitas ista nimia est et abjectio, abaissement qui va jusqu’à l’abjection. Animos nimium submittis; infractos animos geris; fractos esse video spiritus tuos; ea humilitate dignitati tuæ haud consulis; præter modum te humilem præbes, et abjectum reddis. Cf. Demitto, Abjectus, Vilis, Animus abjectus et imbecillis. USUS: 1. Ratione loci, le peu d’élévation (d’une chose); petitesse de taille. Sidera inter se altitudine et humilitate distantia. 2. Abjectio, ignobilitas, abaissement, état humble. Despicere humilitatem alicujus. Propter humilitatem et obscuritatem generis in ignoratione hominum versatur. 3. Humilitas, humilité. Modestia animi, submissio animi, demissio animi, sui despicientia, sui contemptio; moderatio animi modeste de se existimantis. Cf. Modestia.

HŬMĬLĬTER, Bassement. SYN. Submisse, demisse, animo humili et imbecillo. Cum de virtute sermo est: humblement. Magna animi modestia, submissione, demissione.

HŬMO, as, avi, atum, are, a. Enterrer. SYN. Sepelio. USUS: Humare corpora. Cf. Sepelio, Funus, Effero.

HŪMOR, ōris, m. Liquide en général. SYN. Aqua, liquor. EPITH. Non inutilis ad aliquid depellendum, mollis. USUS: Frigoribus durescit humor. Humor infusus in corpore.

HŬMUS, i, f. Terre. SYN. Tellus, gleba, terra. USUS: Humus subacta.

HYDRA, æ, Serpent. SYN. Excetra, anguis.

HYDRĬA, æ, f. Urne. SYN. Urna.

HYDROPS, ōpis, m. Hydropisie. SYN. Aqua intercus.

I

ĬAMBĬCUS, a, um, Iambique. USUS: Iambicus versus orationi simillimus.

ĬAMBUS, i, m. Iambe, pied composé d’une brève et d’une longue. Pes carminis. EPITH. Duplex, extremus, frequentissimus. USUS: Iambus in oratione vitiosus, si extremus ponatur.

ĬBI, Là, dans ce lieu (sans mouv.). SYN. In eo loco, eo loci, inibi, in illisce ædibus. USUS: 1. Nemo est, qui non ubivis, quam ibi, ubi est, esse malit. 2. Ea occasione, alors, en ce moment. Ibi Cæcinna postulare cœpit.

ĬBĪDEM, Là même, au même lieu (sans mouv.). SYN. In eodem loco. USUS: Ibidem, in quo læsi, solabor. Ibidem te operiar.

ĪCO, is, īci, ictum, ere, a. Frapper. SYN. Ferio, ictum do. USUS: In pactione fœdus icere.

ĪCTŬS, ūs, m. Coup, blessure. SYN. Percussio, petitio. EPITH. Contrarius, flammatus, levis, non tribunitius sed consularis, validus. PHRAS. Multis et gravibus ictibus concidit, il est tombé percé de coups. Pugnis calcibusque fœde conscissus, multis plagis confectus interiit; inter dolorem crepitumque plagarum multis ictibus acceptis datisque corruit; acceptis gravissimis plagis, corpore recentibus verberum vestigiis livido, semianimis procubuit. USUS: Ictu fulminis deflagravit. Ictu et conjectione telorum cominus magnæ sæpe copiæ pulsæ sunt. Eodem tecum ictu concidi.

ID, Cela. SYN. Hoc, istud. USUS: Venit ad me et quidem id temporis. Id ætatis vir.

IDCIRCO, C’est pour cela, c’est pourquoi. SYN. Ideo, ob eam rem, ea re.

(ĬDĔA, æ, VULG.), Type, image, notion, idée. SYN. Forma, species, species rerum, prima et inchoata intelligentia. PHRAS. Concepit animo eloquentiæ quamdam ideam, il s’est formé un certain idéal de l’éloquence. Insidebat in ejus mente species eloquentiæ: habebat comprehensam animo quamdam formam eloquentiæ; simulacrum quoddam et exemplar eloquentiæ apud se informarat. Cf. Imago. USUS: Has rerum formas Plato appellat ideas.

ĪDEM, ĕădem, idem, Le même, la même. SYN. Hic ipse, is ipse, unus, par, perpetuus, geminus. )( Alius. PHRAS. 1. Idem fere dicebat, quod alter, il parlait à peu près comme l’autre. Rebus congruentes, nominibus differebant; nulla in re discrepabant; non abhorret, non abludit ab ejus dictis hujus sententia. Cf. Congruo, Convenio. 2. Eadem utriusque est causa, tous deux ont la même cause. Hujus causa et illius sejungi non potest; eodem revolvitur; eamdem cum illo incudem tundit. Cf. Similis. USUS: Amicus tanquam alter idem. Hoc unum et idem videtur esse. Fuere, qui idem ornate, idem graviter dixere. Causæ inter se simillimæ, vel potius eædem. Vir bonus, idemque eruditus.

ĬDENTĬDEM, A diverses reprises, souvent. USUS: Hoc identidem dicitis.

ĬDĔO, C’est pour cela, c’est pourquoi. SYN. Idcirco, eo quod, ea re quod, digna causa cur, ob hasce res, ea gratia quod; ei rei, id quod; hoc quod, ea de causa, ejus rei gratia, ob id, eam ob causam. USUS: Hæc ideo diligentius pertracto. Cf. Ex eo.

ĬDĬŌTA, æ, m. Ignorant, sot, (idiot). SYN. Rudis, imperitus, illitteratus. USUS: Illi idiotæ, ut tu appellas. Cf Rudis.

Idololatra, æ, m. Idolâtre. Cultor falsorum numinum; inanium deorum cultor; qui inanibus et commentitiis diis divinum cultum tribuit, divinos honores adhibet, impertit; qui cultum uni debitum DEO simulacris impiorum hominum, lapidibusque exhibet; inanes et commentitios deos adorat, religioso cultu veneratur; qui deorum inanium simulacra impio et sacri ego cultu veneratur; qui superstitionum deterrima caligine mersus, qui superstitionum tenebris altissimis obsessus et sepultus cultum uni DEO debitum in plures impia et sacrilega partitione distribuit. Huc spectat Idololatria, æ, f. Idolâtrie. Cultus falsorum numinum.

ĪDŎLUM, i, n. Image. SYN. Simulacrum, imago. USUS: Imagines, quæ idola nuncupantur, les idoles. Rectius appellatur: simulacrum ficti ac commentitii numinis.

ĬDŌNĔE, Convenablement. SYN. Apte, commode. USUS: Exordio idonee comparatur auditor ad reliquam orationem.

ĬDŎNĔUS, a, um, Convenable. SYN. Aptus, commodus, tempestivus, dignus. USUS: Non est idoneus auctor. In deligendis idoneis hominibus judicium et delectum adhibere. Idoneum tempus, locus opportunus. Idonea verba. Imagines ad monendum idoneæ. Cf. Accommodatus, Aptus.

ĪDUS, ŭum, f. Ides, une des divisions du mois chez les Romains. SYN. Dies, qui singulis mensibus nonas sequuntur. USUS: Idibus martiis, le 15 Mars.

ĬGĬTUR, Donc. SYN. Ergo. USUS: Jejunas igitur aures affers.

IGNĀRUS, a, um, Qui ne sait pas, qui ignore. SYN. Imprudens, inscius, rudis, imperitus, indoctus, nec opinans, in re peregrinus et hospes; in re aliqua tiro. USUS: Quid agatur, ignarus sum. Ignarus rerum mearum. Facundæ orationis ignarus. Cf. Rudis, Ignorans.

IGNĀVĬA, æ, f. Inaction, nonchalance, lâcheté. SYN. Inertia. )( Fortitudo. EPITH. Moderata, summa. PHRAS. Causam hujusce rei in ignaviam conferebant, ils attribuaient ce résultat à son indolence. Ad ignaviam, inertiam, desidiam, languorem referebant; hoc ignavi esse hominis aiebant; in hoc omnibus negligentiæ nomine suspectus erat; hoc ignaviæ adscribebant, assignabant; hic vero ejus diligentia desiderabatur. Cf. Animus imbecillus, Negligentia. USUS: Fortitudini contraria est ignavia. Ignaviam suam, inertiam, desidiam parietum custodiis tegere. Ignaviæ se dedere. Ignavia oblanguere. Cf. Ignavus.

IGNĀVĒ, Lâchement, faiblement. SYN. Per summam inertiam, desidiam. )( Contente. USUS: Vide, ne quid ignave, muliebriter, abjecte, serviliter facias. Cf. Negligenter.

IGNĀVĬTER, Lâchement. SYN. Ignave.

IGNĀVUS, a, um, Indolent, mou, lâche. SYN. Iners. )( Fortis, audax. PHRAS. Hic omnes ignavi sunt, ici, tout le monde est paresseux. Hic omnes pigritiæ morbo laborant, omnes languent; omnes torpent, omnes frigent; hic omnia jacent; hic veternus omnes occupat; hic ignavia oblanguent omnes; hic nemo est, in quo diligentiam non requiras, cui satis sit animorum. Cf. Piger, Negligens. USUS: Ignava, iners, somniculosa senectus.

IGNESCO, is, ere, n. Prendre feu, s’embraser. SYN. Ardeo, candeo, conflagro. USUS: Ad extremum omnis mundus ignescat.

IGNĒUS, a, um, De feu, enflammé, embrasé. USUS: Ignea dixit sidera Cleanthes. Igneo motu arteriæ micant.

IGNĬCŬLUS, i, m. Petit feu, etincelle. SYN. Parvus ignis. TRANSL. Facilitas ingenita. EPITH. Matutini igniculi, parvuli, viriles. USUS: Virtutum igniculi et semina. Igniculos viriles jacere.

IGNIS, is, m. Feu. SYN. Flamma, incendium. EPITH. Æthereus, æternus, artificiosus, clarus, confector et consumptor omnium, exiguus, hibernus, novus, perpetuus et sempiternus, vitalis, salutaris. PHRAS. 1. Ignem excitare, allumer. Ignem lapidum conflictu atque tritu elicere; ignem conflictu lapidum excutere, elidere; flammam ciere, suscitare; ignem e silice elicere. 2. Ignes injicere tectis, mettre le feu aux maisons. Ignes acere; ignes tectis inferre, admovere. USUS: Ignem exstinguere; arefacta materia ignem concipere facile solet. Ignis omnibus rebus vitalem impertit calorem. Hic noster ignis, quem usus vitæ requirit, confector est et consumptor omnium. Vicina domus nihil ab igne passa est.

IGNĪTUS, a, um, Enflammé, ardent. USUS: Inflammatus atque ignitus furor.

IGNŌBĬLIS, e, gen. com. Inconnu, obscur. SYN. Humilis, ignobili loco natus, infimo loco natus, obscuris ortus parentibus, unus de multis, unus e populo, humili et obscuro loco natus, inferiore genere ortus, ex infimo genere et fortunæ gradu; homo tenuis, cujus vis, et fortunæ conditio infima est, cujus stirps et genus ignoratur, qui natus parentibus est humilibus; homo ignotus et sordidus, obscurus, abjecta et obscura familia; nulla commendatione majorum; homo per se cognitus; humilis sane et minime generosus; terræ filius, minorum gentium; homo tenui loco, obscuris majoribus ortus; nulla sanguinis claritate commendatus, honestatus, nobilitatus. PHRAS. Virtus multos etiam ignobiles evexit altius, bien des hommes obscurs se sont élevés par leur vertu aux plus hautes dignités. Multos infimæ conditionis extulit atque illustravit virtus; multos humillimæ sortis, obscuri loci, nulla parentum aut majorum laude commendatos, obscuro loco natos, ignobili, obscuro, infimo genere editos nobilitavit; multos generis humilitate jacentes virtus erexit; multi genere ignobiles et obscuri virtute honestantur, ac nobilitantur. Cf. Vilis, Humilis, Abjectus. )( Nobilis, Clarus.

IGNŌBĬLĬTAS, ātis, f. Naissance obscure, obscurité. SYN. Humilitas generis, obscuritas; conditio atque fortuna hominum infimi generis. )( Nobilitas. USUS: Aderit paupertas, ignobilitas, humilitas. Cf. Humilitas.

IGNŌMĬNĬA, æ, f. Ignominie, affront, déshonneur. SYN. Infamia, dedecus, contumelia, macula, nota, probrum, labes. PHRAS. Ignominia me affecit, il m’a fait un affront. Ignominia me appetiit, notavit, deformavit; ignominiam mihi inussit, imposuit; ignominiam ab eo gravem accepi. Cf. Decus, Contumelia, Probrum. USUS: Ignominia aliquem afficere, noter d’infamie. Ignominiam accipere, recevoir un affront. Ignominiam graviter ferre, supporter difficilement un affront. Ignominiam alicui et flagitium demere, réhabiliter qqn.

IGNŎMĬNĬŌSUS, a, um, Ignominieux, flétrissant. USUS: Dominatio ignominiosa.

IGNŌRĀBĬLIS, e, gen. com. Inconnu, ignoré. SYN. Quod ignorari potest. USUS: Quod non ignorabile, non fortuitum.

IGNŌRANS, tis, omn. gen. Ignorant. SYN. Ignarus. PHRAS. Turpe est, in patriæ rebus esse ignorantem, il est honteux de ne pas être au courant des affaires de son pays. Turpe imprimis hospitem esse in iis rebus, quæ ad patriam pertinent; in patria peregrinari, dedecus est; ea non tenere, ea scientia non comprehendere, ea usu doctrinaque non percipere, in quibus res patriæ agitur; turpe imprimis est, in ea re rudem ac tironem, hospitem ac peregrinum esse; in ejus rei ignoratione versari; ejus rei inscitia laborare, quæ cum patriæ rebus est conjunctissima. Cf. Rudis, Imperitus. USUS: Ignorantem superbire flagitiosum est. Cf. Ignorantia.

IGNŌRANTĬA, æ, f. Ignorance. SYN. Ignoratio, inscitia, inscientia. PHRAS. Non est mirum, errare eum, cujus tanta est ignorantia, il n’est pas étonnant qu’un homme si ignorant se trompe. Non est, cur miremur, si sæpe labitur is, qui est omnium imperitissimus; cujus ignorantia, inscitia summa est; qui omnes inscitia vincit; cui neminem inscitia parem invenias; quem omnia latent; qui nihil prorsus novit, qui nullam partem doctrinæ tenet; qui doctrinæ expers, in maxima rerum omnium ignoratione versatur. Cf. Ignorans. USUS: Ignorantia litterarum.

IGNŌRĀTĬO, ōnis, f. Ignorance, manque de savoir. SYN. Ignorantia. )( Scientia. USUS: Versari in summa rerum ignoratione. Nescio, quis nos teneat error et misera veri ignoratio.

IGNŌRO, as, avi, atum, are, a. Ignorer. SYN. Sum ignarus, sum nescius; nec usu, nec ratione cognitum habeo. ADV. Diutius, impune, omnino, ne quid, turpiter aliquid, vehementer causam. PHRAS. Quid eventurum sit, ignoro, je ne sais ce qui arrivera. Quo res casura sit, quid consequi possit, nescio; non dispicio, quid allatura sit dies; explorata non habeo, latent me, quæ inde nasci possunt incommoda; quid futurum sit, me fugit, non assequor, conjectura assequi non possum; divinare non possum, quæ dies ipsa feret, patefaciet; mente percipere non possum, quo res, quem in locum res evasura sit; futuri casus mihi non patent, non aperti sunt. Cf. Nescio. USUS: Ignoro plane de filio.

IGNOSCO, is, nōvi, nōtum, ere, a. et n. Pardonner. SYN. Parco, veniam do, remitto. PHRAS. Ignosco tibi, je vous pardonne. Omnium, quæ alia super alia ausus es, veniam facio; voluntaria oblivione injurias contero; gratiam injuriarum omnium facio; condono præterita; condono amici precibus vitam tuam; dolorem meum amici voluntati ac precibus condono; iracundiam meam amicorum caritati dimitto, impunitatem injuriæ do, concedo; remitto culpam, ejusque memoriam abjicio. Cf. Parco, Venia, Condono. USUS: Sceleris pœnam prætermittere, ignoscere vocatur. Præteritis ignoscere. Hoc mihi, quæso, ignosce.

IGNŌTUS, a, um, Inconnu. SYN. Obscurus, qui in hominum ignoratione versatur. PHRAS. Homo est ignotus, cet homme n’est pas connu. Omnibus incognitus; quem nemo viderit unquam; nemo, qui mortalis esset, audiverit. Albus, aterve homo sit, ignoramus, cujus omnis ætas propter humilitatem in hominum ignoratione versatur; cujus nomen, famaque in obscuro est; quem generis humilitas arbitrantium judiciis subduxit. Cf. Nescio. USUS: Homo ignotus. Res in vulgus ignota.

ĪLĬA, ōrum, n. pl. Flanc, ventre. SYN. Molles et cavæ ad latera partes, et ad lumbos. USUS: Inflata dolore ilia rumpere.

ILLĀBOR, ĕris, lapsus sum, abi, d. Tomber dans. SYN. Influo. USUS: Sensim pernicies illapsa in civium animos, sensim avaritia immigravit. Voluptas ad sensus affluit et illabitur.

ILLĂCRĬMOR, aris, atus sum, ari, d. Pleurer. USUS: Socratis morti semper illacrimor. Cf. Lacrimor.

ILLĂQUĔO, as, avi, atum, are, a. Prendre au lacet; enlacer, prendre, séduire. SYN. Irretio, implico, capio. USUS: Illaqueatus legum periculis. Cf. Implico.

ILLE, A, UD, Celui-ci, celle-ci; ce, cet, cette. USUS: Ipsum quidem illud. Ego ille ipse sum. Illa ista virtus. Homines minime mali illi quidem.

ILLĔCĔBRA, æ, f. Attrait, charme. SYN. Incitamentum, invitamentum, lenocinium, stimulus, blandimentum, blanditia, illicium. EPITH. Maxima, tanta. USUS: Vitiorum, corruptelarum et libidinum illecebris juvenum animos invitare, delinire, irretire, capere, excitare, trahere. Illecebris se dedere. Cf. Blanditiæ, Voluptas.

ILLĔPĬDĒ, Sans grâce. SYN. Injucunde, infacete. USUS: Crasse et illepide conquisitum aliquid.

ILLĔPĬDUS, a, um, Peu élégant, grossier; morose, difficile. SYN. Infacetus, putidus. )( Lepidus. USUS: Parens avarus, illepidus, in liberos difficilis. Cf. Ineptus.

ILLĪBĀTUS, a, um, Non souillé, sans tache. SYN. Intactus, purus, integer, intaminatus, intemeratus, inviolatus, incorruptus. USUS: Flos illibatus populi. Veteres et illibatas majorum divitias profundere. Cf. Purus.

ILLĪBĔRĀLIS, e, gen. com. Peu noble, peu généreux, avare. SYN. Ignobilis, sordidus, avarus. )( Liberalis. PHRAS. Illiberaliorem hoc homine vidi neminem, je ne connais pas d’homme moins généreux. Neminem, qui tam esset alienus ab humanitate, qui ita expers esset humanitatis, vidi unquam. Humanitatem liberalitatemque ignorare videtur; ita nihil agit liberaliter, ut illiberalitatem esse virtutem existimare videatur. Ille, si quisquam alius, inofficiosus est maxime; de humanitate minime laborat; officii tam negligens est, ut nemo magis. USUS: Genus jocandi illiberale; questus illiberalis. Cf. Parcus, Sordidus, Illiberalitas.

ILLĪBĔRĀLĬTAS, ātis, f. Caractère peu généreux, avarice, lésinerie. SYN. Sordes, avaritia. )( Liberalitas, humanitas. Cf. Agrestis, Inhumanus.

ILLĪBĔRĀLĬTER, Peu noblement; d’une manière sordide. SYN. Sordide, avare, ingrate. USUS: Neque indiligenter, neque illiberaliter.

ILLIC, Ici, là. USUS: Illic sum.

ILLĬCET vel ĪLĬCET, Allez, vous pouvez vous retirer, (formule pour congédier). Aussitôt, sur-le-champ.

ILLĬCĬO, is, lexi, lectum, ere, a. Charmer, gagner, attirer, séduire. SYN. Allicio, induco, allecto. USUS: Similitudo illicit ad amicitiam. Cf. Allicio.

ILLĬCĬTUS, a, um, Défendu, illicite. SYN. Nefas, non licitum.

ILLĬCĬUM, ii, n. Appât, charme. SYN. Invitamentum, incitamentum. USUS: Profectionis meæ frater illicium fuit. Cf. Illecebra.

ILLĬCO, Sur-le-champ, aussitôt. SYN. Continuo. USUS: Simul atque bellum cœpit, artes nostræ illico conticescunt. Cf. Statim.

ILLĪDO, is, līsi, līsum, ere, a. Frapper, briser, broyer contre. SYN. Contundo, confringo. USUS: Serpens illisus et compressus morietur.

ILLĬGO, as, avi, atum, are, a. Lier, attacher, assujettir. SYN. Implico, irretio. ADV. Scite, commodissime. USUS: In oratione aliqua omnes illigare dicendi lepores. Bello aliquem, sermoni illigare.

ILLINC, De là. SYN. Inde, loci et personæ ratione. )( Hinc. USUS: Omnem amorem ejecit illinc, atque in hanc transfudit.

ILLĬNO, is, lēvi, lĭtum, ere, a. Oindre. SYN. Induco, inungo, inficio. USUS: Color fuco illitus. Sordes illinere.

ILLITTĔRĀTUS, a, um, Illettré, ignorant. SYN. Idiota, litterarum ac doctrinæ expers. )( Litteratus. USUS: Incidunt in sermone varia, nec illiterata, nec insulsa. Cf. Rudis, Imperitus.

ILLO, Là, vers cet endroit-là (avec mouv.). USUS: Illo facile venies.

ILLŌTUS, a, um, Qui n’est pas lavé, sale. SYN. Sordidus. USUS: Sermone illoto uti et inhonesto, langage grossier.

ILLUC, Là, vers ce lieu-là. Huc atque illuc intueri, (VULG. hinc inde), çà et là.

ILLŪCĔO, es, luxi, ere, n. Adhibetur temp. præter, Luire sur. SYN. Eluceo, appareo.

ILLŪCESCO, is, luxi, ere, n. (Solis tertiis pers. et partic. præs. adhibetur). Commencer à luire, luire, briller. SYN. Illuceo, exorior, appareo. ADV. Aliquando, repente. USUS: Hic lætus tibi dies illucescit. Tantæ perturbationi repente vox et auctoritas consulum illuxit. Ut dies illuxit.

ILLŪDO, is, lūsi, lūsum, ere, n. et a. Se moquer de, railler. SYN. Ludo, ludificor. ADV. Diutius, vicissim, merito, plane, ultro. USUS: Carneades Rhetorum præcepta et nimium acumen illudere solebat. Miseriis alicujus, auctoritati senatus illudere. Dialecticam totam illudere. In aliquem illudere. Cf. Irrideo.

ILLŪMĬNĀTĒ, Avec éclat. SYN. Ornate.

ILLŪMĬNO, as, avi, atum, are, a. Éclairer; faire briller. SYN. Lucem vel lumen affero, lumen præfero, collustro, illustro, orno; colorum varietate distinguo. )( Obscuro. USUS: Quod tanquam stellis quibusdam notat et illuminat orationem. Cf. Orno, Illustro.

ILLŪSĬO, ōnis, f. Ironie, raillerie. SYN. Irrisio.

ILLUSTRĀTĬO, ōnis, f. Éclat. SYN. Fulgor, splendor. USUS: Solis illustratio.

ILLUSTRIS, e, gen. com. Illustre, célèbre, distingué. SYN. Nobilis, clarus. )( Obscurus. USUS: Homo illustris honore et nomine. Illustris ac nobilis domus. Testatum et gloriosum et illustre factum. Hoc erit tibi ad laudem illustre. Erunt hæc tanto expressiora et illustriora. Cf. Clarus, Nobilis, Summus.

ILLUSTRO, as, avi, atum, are, a. Éclairer; rendre célèbre, illustrer. SYN. Illumino, collustro, orno. )( Obscuro. ADV. Breviter, maxime, valde. PHRAS. 1. Illustrabit tuam amplitudinem inimicorum injuria, l’injustice de vos ennemis ne fera que relever votre dignité. Quo magis obscurare atque exstinguere tuam dignitatem inimici conabuntur, eo plus ad eam splendoris accedet; eo clarius elucebit, eo apparebit illustrius, eo fiet clarior et illustrior. 2. Oratoris est obscura illustrare, l’orateur doit éclairer tout ce qui est obscur. Obscuris dare lucem; lumen afferre; splendorem afferre; in bono lumine collocare obscura. USUS: Patefacere et illustrare veritatem, obscura. Illustrare laudibus aliquem.

ILLŬVĬES, ēi, f. Saleté, malpropreté. SYN. Sordes. USUS: Pectus illuvie scabrum. Cf. Sordes.

(Ĭmāgĭnor, aris, atus sum, ari, d. VULG.) S’imaginer, se figurer. PHRAS. 1. Vos ante oculos animosque vestros proponite; vultum ejus et incessum animis intuemini; id animo contemplemini, quod oculis non potestis; cogitatione vobis hominis hujus mores depingite, constituite; cogitatione, animo fingite, exstruite animo altitudinem præstantiamque virtutum quamlibet; sumatur vobis, vir præstans, et ante oculos ponatur; concipite, comprehendite animo quantamlibet virtutis magnitudinem; reputate apud vos, atque animis repræsentate; obversetur ante oculos animosque divina vir virtute; speciem tantæ virtutis animo informate, adumbrate; virtutis tantæ imaginem, si potestis, animo fingite, comprehendite, describite; mente concipite. 2. (Imaginor mihi facile, VULG.), je m’imagine facilement. Persuasum habeo; animo mihi repræsento; facile animum induco, in animum induco; in eam opinionem facile adducor; in ea opinione sum; facile mente concipio. Cf. Opinio, Cogito.

ĬMĀGO, ĭnis, f. Image. SYN. Simulacrum, species, exemplar. EPITH. Larvata, expressa, multa. PHRAS. Juvat præstantiorum virorum imagines intueri, on aime à regarder les portraits des grands hommes. Simulacra magnorum virorum; monumenta formæ ac nominis; effigiem clarorum hominum identidem respicere; picturæ, tabulæ, imagines ex ære vel marmore præclare factæ ad virtutem adhortantur. Cf. Idea.

IMBĒCILLIS, e, gen. com. vel IMBĒCILLUS, a, um, Faible. SYN. Infirmus, debilis, enervatus, exsanguis; parum firmamenti ac virium habens, fracta et tenui valetudine. )( Valens. USUS: Homo a valetudine et natura infirmior. Omnis superstitio animi imbecillis et anilis est. Imbecilla ad pugnandum respublica. Cf. Infirmus, Debilis.

IMBĒCILLĬTAS, ātis, f. Faiblesse. SYN. Infirmitas, debilitas, defatigatio, fragilitas. EPITH. Humana, maxima. USUS: Nosti imbecillitatem hominis, luxum, mollitiem. Susceptum onus propter animi imbecillitatem deponere. Ætatis et virium imbecillitas illum moratur. Cf. Debilitas, Infirmitas.

IMBĒCILLĬTER, Faiblement (au fig.). Nonnisi soli comparativo Imbecillius adhibetur. SYN. Languide.

IMBELLIS, e, gen. com. Lâche, pusillanime. SYN. Ignavus. USUS: Nunquam periculi fuga faciendum est, ut imbelles et ignavi videamur. Cf. Timidus.

IMBER, bris, m. Pluie. EPITH. Lapideus, sanguineus, maximus, assiduus, magnus. USUS: Magnos et assiduos imbres habuimus. Maximo imbri ad locum pervenimus. Ingentibus procellis fusus imber. Cf. Tempestas, Pluvia.

IMBERBIS, e, gen. com. Imberbe. USUS: Imberbis adolescentulus.

IMBĬBO, is, bĭbi, bĭbĭtum, ere, a. Pomper, aspirer; concevoir. SYN. Haurio, concipio. USUS: Malam animo opinionem de aliquo imbibere, se former une mauvaise opinion de qqn.

IMBREX, ĭcis, Tuile faîtière. SYN. Tegula curta et obtorta, quæ tectis applicari solet.

IMBŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Imbiber, imprégner; instruire, façonner. SYN. Inficio, tingo; instituo. USUS: Tela veneno, lanam colore imbuere. Pueri animum bonis opinionibus, ingenium artibus, pectus pietate imbuere. Bellum odio, gladium scelere imbuere. Errorum pravitate imbui. Cf. Doceo.

ĬMĬTĀBĬLIS, e, gen. com. Imitable. SYN. Quod imitatione aliquis assequi potest. USUS: Imitabilis orationis sublimitas.

ĬMĬTĀTĬO, ōnis, f. Imitation. SYN. Æmulatio. EPITH. Depravata, fallax, nimia, periculosa. USUS: Excellentium hominum virtus est imitatione digna. Periculosam exempli imitationem posteris prodere. Imitatione consequi virtutem alicujus. Comœdia est imitatio vitæ.

ĬMĬTĀTOR, ōris, m. Imitateur. Æmulator, æmulus. EPITH. Imitatores faceti, multi, permulti. USUS: Æmulus et imitator studiorum meorum. Majorum suorum, veterum facinorum imitator.

ĬMĬTĀTRIX, īcis, f. Imitatrice. EPITH. Prava, temeraria et inconsiderata. USUS: Gloriæ imitatrix fama popularis.

ĬMĬTOR, aris, atus sum, ari, d. Imiter. SYN. Adumbro, exprimo, imitatione exprimo; exemplum ab aliquo transfero, sequor, exsequor. Simulo, fingo. PHRAS. 1. Decet te majores imitari, il vous convient d’imiter vos ancêtres. Majorum laudem cupidissime persequi; vitam avorum et consuetudinem exprimere; imitando consequi; e majoribus similitudinem ducere; majorum vestigia persequi, ad majorum facta te exercere; in majorum velut unici exempli, mores et instituta abire; pedem in majorum vestigiis ponere; per calcatam a majoribus semitam incedere; rationes tuas ad majorum rationes adjungere, ad æmulandum patrum decus accendi te convenit; majorum insistere, ingredi vestigia; facta eorum et consulta sectari, adumbrare. 2. Non deest ex majoribus tuis, quem imitere, vous trouvez parmi vos ancêtres des modèles à imiter. Non deest ex majoribus, unde tibi, quod imitere, capias; quam sequare; cujus teras vestigia; cujus vestigia sequaris; cujus vestigiis inhæreas, insistas; a quo tibi exemplum capias, sumas, habeas; quem tibi exemplar proponas; cujus exemplo vivas; cujus exemplum sequare; qui tibi exemplo sit; cujus ad imitationem vivas; cujus sis imitator, discipulus; quem auctorem habeas; cujus exempla intueare; a quo vivendi normam et exempla petas; in cujus vestigia incurras; cujus imaginem morum vitæque imitatione referas. Cf. Exemplum, Conformo, Sequor. USUS: Heroum veteres casus imitari et exprimere.

IMMĀNIS, e, gen. com. Énorme, immense; cruel, féroce. SYN. Ferus, importunus. )( Mitis, mansuetus. PHRAS. Homo immanis, un homme barbare. Homo, in quo nec hominis quidquam est præter figuram et speciem, neque Romani, præter habitum et sonum linguæ, pestis ac bellua immanis; homo omni diritate et agresti immanitate teterrimus. Cf. Barbarus. USUS: Immanis et fera natura, audacia; immane facinus. Cf. Crudelis.

IMMĀNĬTAS, ātis, f. Cruauté, inhumanité. SYN. Feritas, diritas. EPITH. Silvestris, barbara, detestabilis, nefaria, nova, singularis, tanta, vetus. USUS: Omni diritate, et immanitate teterrimus, efferatus. Cf. Barbaries.

IMMANSUĒTUS, a, um, Sauvage, cruel. SYN. Ferus, barbarus. )( Mansuetus. Cf. Atrox.

IMMĀTŪRĬTAS, ātis, f. Précipitation. SYN. Nimia celeritas, acerbitas, importunitas. EPITH. Tanta. USUS: Quid hæc festinatio, hæc tanta immaturitas.

IMMĀTŪRUS, a, um, Qui n’est pas mûr; prématuré. SYN. Crudus, acerbus, acerbitate permistus, intempestivus, præposterus, qui a maturitate longe abest. )( Maturus. USUS: Mors immatura, et alienissimo tempore nuntiata.

IMMĔDĬCĀBĬLIS, e, gen. com. Incurable. USUS: Malum immedicabile. Cf. Despero.

IMMĔMOR, ŏris, gen. com. Qui ne se souvient pas. SYN. Oblitus. USUS: Mandati immemor. Cf. Obliviscor.

IMMENSĬTAS, ātis, f. Immensité. SYN. Infinitas. USUS: Immensitates camporum.

IMMENSUS, a, um, Immense, infini. SYN. Infinitus, profundus. )( Finitus, dimensus. USUS: Ingens, immoderata, infinita, immensa cupiditas, vitiorum vorago.

IMMĔRENS, entis, gen. com. Qui n’a pas mérité, innocent. USUS: Innocentem et immerentem premis.

IMMERGO, is, mersi, mersum, ere, a. Plonger dans. SYN. Ingurgito. ADV. Penitus. USUS: In alicujus se consuetudinem immergere, s’insinuer fort avant dans l’amitié de qqn. Cf. Mergo.

IMMĔRĬTO, Injustement. SYN. Injuria, de nihilo. USUS: Immerito et de nihilo irasceris. Cf. Injuria.

IMMĬGRO, as, avi, atum, are, n. Passer dans, s’introduire. SYN. Migro, commigro, solum coloniis occupo. USUS: Immigrare in aliam domum; in mores alienos. Avaritia et luxuria pedetentim in rempublicam immigrat. Cf. Migro.

IMMĬNĔO, es, ere, n. Menacer. SYN. Impendeo. PHRAS. 1. Hostis nobis imminet, l’ennemi nous menace. Bellum non in animis modo, sed prope in oculis est; bellum nos vel nobis manet, et jam impendet, et hostes in capite ac cervicibus nostris hærent; in tergis nostris hærent hostes; supra caput est hostis. 2. Infortunium nobis imminet, un malheur nous menace. Fatum nobis aliquid impendet, aut instat jam plane, aut certe appropinquat; eadem in nos fortuna ingruit, quæ alios afflixit; in propinquo est malum. Faba aliqua in nos cuditur; haud longe aberit infortunium. USUS: Carthago diu Romæ imminebat. Cupiditate imminere in alienam hereditatem, convoiter. Animis in spem propinquam, in occasionem hostis evertendi imminere. Cf. Insidiæ, Prope.

IMMĬNŬO, is, i, ūtum, ere, a. Diminuer. SYN. Diminuo, attenuo. USUS: Imminuere de voluptate alicujus; opes accisæ et imminutæ. Cf. Minuo, Detraho.

IMMĬNŪTĬO, ōnis, f. Retranchement, diminution. SYN. Diminutio. USUS: Sine imminutione dignitatis tuæ id fiet.

IMMĬSĔRĬCORS, ordis, omn. gen. Qui est sans pitié, impitoyable. SYN. Immansuetus, superbus, infestus. Cf. Durus, Superbus.

IMMISSĬO, ōnis, f. Action de laisser en liberté. USUS: Sarmentorum aliorum amputatio, aliorum immissio, couper des sarments, en laisser d’autres se développer.

IMMĪTIS, e, gen. com. Sauvage, cruel. SYN. Asper, sævus, crudelis, immansuetus. USUS: Princeps immitis ac sævus. Uva immitis, cruda ac immatura, raisin vert, qui n’est pas mûr. Cf. Asper, Crudelis.

IMMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Envoyer. SYN. Mitto, facio, impello. )( Emitto. USUS: Jacere et immittere injuriam in aliquem. Immittere se in armatos hostes, in voluptates.

IMMO vel ĪMO, Oui, certes; bien plus. SYN. Etiam atque etiam, jam vero etiam, citius dixerim; quin etiam; haud scio, an non etiam. USUS: Causa igitur non bona est? immo optima.

IMMŌBĬLIS, e, gen. com. Immobile. SYN. Torpens. USUS: Terra immobilis, manens, ima sede semper hærens.

IMMŎDĔRĀTĒ, Sans mesure. SYN. Immodice, immodeste, extra modum, non moderate. )( Moderate. USUS: Adversas res ut secundas immoderate ferre, levitatis est.

IMMŎDĔRĀTIO, ōnis, f. Défaut de mesure, excès. SYN. Procacitas, petulantia. USUS: Efferri immoderatione verborum, se laisser aller à un flux de paroles.

IMMŎDĔRĀTUS, a, um, Immodéré, excessif. SYN. Immodestus, intemperans, nimius, modum egressus. USUS: Alexander superbus, immoderatus, crudelis. Immensa, infinita, immoderata cupiditas; lætitia immoderata et nimis luxuriosa. Cf. Immodestus.

IMMŎDESTĒ, Avec excès, outre mesure. SYN. Immoderate.

IMMŎDESTĬA, æ, f. Excès, dérèglement. SYN. Immoderatio, intemperantia. USUS: Incogitantia excors, immodestia summa.

IMMŎDESTUS, a, um, Qui est sans retenue, immodéré, déréglé. SYN. Immoderatus. )( Modestus. PHRAS. Immodestus est, il est sans retenue. Parum modestus est; non satis modeste vivit; ratione non utitur; modestiam ignorat; longe abest a modestia; parum modestis est moribus; de modestia nihil laborat; nullum illi modestiæ studium est; expers est modestiæ, judicii, prudentiæ, rationis; temere, imprudenter, sine ratione, sine modo agit; immoderate, immodice, inconsiderate, inconsulte agit; inconsultus est, imprudens, temerarius, inconsideratus, immoderatus.

IMMŎDĬCĒ, Sans mesure, excessivement. SYN. Immoderate.

IMMŎDĬCUS, a, um, Démesuré, excessif. SYN. Immoderatus. Cf. Immodestus.

IMMŎLĀTOR, ōris, m. Sacrificateur.

IMMŎLO, as, avi, atum, are, a. Immoler, sacrifer. SYN. Sacrifico. ADV. Studiosius, crebrius. USUS: Hostias immolare. Cf. Sacrum, Sacra.

IMMŎRĬOR, eris, mortuus sum, mori, d. Mourir sur ou dans. USUS: Studiis immortuus est, il s’est tué à travailler.

IMMORTĀLIS, e, gen. com. Immortel. SYN. Indissolubilis, sempiternus. )( Mortalis. USUS: Quorum vivit immortalis gloria et fama. Immortalem fructum ex re aliqua capere.

IMMORTĀLĬTAS, ātis, f. Immortalité. SYN. Immortalis memoria nominis; sempiterna, immortalis gloria; perpetuitas, immortalis vitæ conditio, memoria hominum sempiterna; æternitatis memoria. )( Mortalis. PHRAS. et USUS: 1. Facta alicujus et famam immortalitati tradere, immortaliser les actions et la renommée d’un homme. Nominis memoriam sempiternæ gloriæ ac immortalitati commendare; facta nomenque immortalitati mandare, donare; ad immortalitatem consecrare, immortalitatem alicui donare. 2. Ea res immortalitatem nominis tibi pariet, cette action rendra votre nom immortel. Te ad posteros sempiterna gloria donabit, afficiet, illustrabit; laudem nominis ad sempiternam memoriam temporis propagabit; nomen tuum posteritati tradet, omnium scriptis et sermonibus exornandum, extollendum, celebrandum; nominis tui gloriam cum omni posteritate adæquabit; ab hominum oblivione, ab interitu vindicabit; memoriam tui reddet immortalem; ea re id consequeris, ne qua res tui nominis famam delere possit; ut omnis de te posteritas loquatur; ut fama tua nunquam consenescat; nunquam obscuretur; nullo unquam tempore exstinguatur; nulla temporis diuturnitate deleatur; ut nomen tuum vigeat memoria sæculorum omnium; ut de te posteritas omnis audiat et loquatur; ut memoriam tui excipiat, alat et tueatur æternitas. Cf. Fama, Posteritas.

IMMORTĀLĬTER, A la manière des immortels. SYN. Incredibiliter, maximopere. USUS: Immortaliter gaudere, ressentir une joie infinie.

IMMŌTUS, a, um, Qui est sans mouvement, immobile. USUS: Firmum immotumque animo sedet.

IMMUNDUS, a, um, Sale, impur, malpropre. SYN. Impurus, illotus, sordidus, contaminatus. USUS: Humus immunda.

IMMŪNIS, e, gen. com. Exempt d’impôts. SYN. Vacuus a munere, qui munere vacat. PHRAS. Immunis est a tributis et publicis oneribus, il est exempté des impôts et des charges publiques. Virtute id consecutus est, nihil ut publice penderet; ut vectigalis non esset; ut ex eorum numero, qui publice aliquid pendunt, eximeretur; ut esset expers eorum onerum, quæ publice imponuntur; ut nullam pecuniam in commune conferret; ut publicis oneribus vacaret; tributarius ne esset; tributum ut nullum conferret. USUS: Agri, civitates immunes, terres, cités sans redevances. Cf. Privilegium.

IMMŪNĬTAS, ātis, f. Exemption (d’impôts, de service). SYN. Vacatio, libertas. EPITH. Infinita. USUS: Dare alicui immunitatem munerum.

IMMŪNĪTUS, a, um, Non fortifié. SYN. Apertus, non septus. )( Munitus, septus.

IMMŪTĀBĬLIS, e, gen. com. Qui ne change point, immuable. SYN. Immobilis, perennis. )( Mutabilis. USUS: Res stabilis et immutabilis. Æternum et immutabile fatum.

IMMŪTĀBĬLĬTAS, ātis, f. Immutabilité. SYN. Necessitas. )( Mutabilitas.

IMMŪTĀTĬO, ōnis, f. Changement. EPITH. Crebra, parva.

IMMŪTO, as, avi, atum, are, a. Changer. SYN. Muto. USUS: Ne quid move, et immuta. Quibusdam in rebus me immutavi. Ille te mihi immutavit. Cave, ne quid de prioribus institutis immutes. Cf. Muto, Vario.

IMPAR, ăris, omn. gen. Inégal; impair. SYN. Dispar. )( Par. USUS: Ab hoc impari certamine, atque injusta contentione avocabat. Numerus par, impar.

IMPĂRĀTUS, a, um, Non préparé; surpris. SYN. Non paratus, incautus, immunitus. USUS: A militibus, et pecunia imparatus. Imparatus in paratos inciderat. Inermem, et imparatum aggredi, adoriri.

IMPĀRTĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Faire part de, communiquer, donner. SYN. Impertio, impertior, do, tribuo. USUS: Sua impartire civibus, communicare cum proximis. Cf. Largior, Participo.

IMPĂTĬBĬLIS, e, gen. com. Intolérable. SYN. Quod ferri non potest. )( Patibilis, tolerabilis. USUS: Dolor impatibilis malis, bonis tolerabilis.

IMPĂVĬDĒ, Sans crainte. SYN. Audacter. USUS: Nullo trepidationis signo dato, impavide poculum hausit. Cf. Intrepide.

IMPĂVĬDUS, a, um, Inaccessible à la crainte, courageux. SYN. Qui nihil timet, audax, intrepidus. Cf. Audax.

IMPĔDĪMENTUM, i, n. Empêchement. SYN. Impeditio, mora. PHRAS. 1. Timeo ne tibi impedimento fuerim ad res tuas, je crains de vous gêner dans vos affaires. Timeo, ne tua negotia disturbaverim, interruperim, impediverim, interturbaverim; ne tuis rebus aliquid moræ, aliquid impedimenti attulerim; ne tibi rebusque tuis molestus fuerim; ne tibi molestiam exhibuerim; ne me tibi intempestive obtulerim. 2. Nolo tibi impedimento esse, je ne veux pas vous embarrasser. Nolo tuas occupationes interpellare; nolo jam tibi occupato molestus esse; molestiam adhibere; nolo obstrepere; nolo tuorum negotiorum cursum impedire; nolo avocare te a tuis negotiis, curis, occupationibus. Cf. Impedio. USUS: 1. Inferre moram alicui et impedimentum. 2. In re bellica, les bagages: Impedimenta abdere, in tuto collocare. Impedimenta diripere. Impedimentis hostem exuere; hostium impedimentis potiri.

IMPĔDĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Embarrasser. SYN. Impedimento sum, impedimentum affero, infero; interpello, intercedo, obsto, excludo, me interpono. )( Permitto. ADV. Foris, præclare. PHRAS. 1. Ego nolui hominem impedire, je n’ai pas voulu gêner cet homme. Rem prope explicatam perturbare, disturbare nolui; ego reprimendum hominem, cœpta ejus perimenda non putavi; ego cœpta pertexendi facultatem illi eripere, a cœptis eum prohibere, obstare illi et officere, rationes ejus conturbare, ejus cœpta præcidere, disjicere nolui; ejus commoda labefactanda, aut jura oppugnanda non censui; ejus consilia discutere, comprimere, retardare, ejus rebus obstrepere, intercedere nolui. 2. Crebræ amicorum salutationes me studiis impediunt, mes amis en venant me saluer fréquemment m’empêchent de travailler. Crebræ amicorum salutationes ita me interpellant, ut prorsus me a studiis avocent, abstrahant, abripiant, avellant, amoveant; omnem prorsus colendi studii facultatem eripiunt; nullam mihi studiorum copiam, nullam ad colenda studia, ac tractandas litteras horam vacuam, nullum ad colendas artes nostras liberum tempus relinquunt. Fit salutationibus amicorum adeuntium ad me, ad me ventitantium, fit amicorum officio, ut spatii nihil habeam ad animum litteris excolendum, ad ingenium studiis exercendum. Ita sum occupatus, occupationes habeo tantum in excipiendis iis, qui ad me officii causa adeunt, ut otii nihil supersit ad studia litterarum tractanda; ut nullam diei partem arbitratu meo in studiis ponere, ad studia conferre liceat. 3. Ego progressus tuos non impedio, je ne vous empêche pas d’avancer. Ego luminibus tuis non obstruo, non officio; viam tibi ad honorem non præcludo; non remoror commoda tua, et progressus; ego honorum cursus non moror; aditum tibi ad honores non includo; per me non stat, quominus expeditus tibi honorum cursus sit; quominus cursum tuum teneas, non intercedo; ad honores viam tibi non obstruo; iter tibi ad honores per me interseptum non erit; non est, quod viam tibi ad honores per me obseptam querare. 4. Casu impedita res est, le hasard a apporté des obstacles à l’accomplissement de cette affaire. Cœptis casus intervenit; turbatum est rei initium, nescio quo casu; ejus rei persequendæ facultatem casus eripuit; casus rem interpellavit, disturbavit; res improvisa tempora rei gerendæ exemit; moram cœptis attulit; rei consilium casus conturbavit, discussit, compressit; casus, qui forte tum incidit, rebus moram invexit. 5. Prava hominis consilia amicus impedivit, son ami a détourné cet homme de ces mauvais desseins. Pravis ejus consiliis amicus intercessit, se interposuit; ejus cupiditatibus amicus se objecit, opposuit; improba consilia et conatus amicus infregit; pravis consiliis amicus obviam iit, et facultatem una voluntatemque homini eripuit; intercessor rei malæ, amicus fuit; materiem furori amicus subtraxit; prava hominis consilia amicus discussit, depulit, repressit; ne inique cogitata perficeret, ne improba consilia ad exitum perduceret, ne pravo cupiditatum impetu longius auferretur, amicus præpedivit. USUS: Ea mentio mentem dolore impedivit. Curis se et negotiis impedire. Me quotidie aliud ex alio impedit. Impedire se in plagas, enlacer, embarrasser. Cf. Impedimentum.

IMPĔDĪTĬO, ōnis, f. Obstacle, empêchement. SYN. Occupatio. USUS: Animus ab omni impeditione curarum liber.

IMPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. Pousser, exciter; provoquer. SYN. Urgeo, adduco, induco, incito. )( Revoco, retardo. ADV. Gravissime, leviter, minime. PHRAS. 1. Ad gloriæ studium te impellere non desinam, je ne cesserai pas de vous faire aimer la gloire. Incitare, incendere animum, ad gloriam sectandam sollicitare, instigare te non desistam; animum tuum gloriæ stimulis concitare atque admonere non desinam. 2. Muliebres blanditiæ virum ad id facinus impulerunt, les caresses de sa femme l’ont poussé à commettre ce crime. Maxima illecebra ad audendum facinus muliebres erant blanditiæ; prima invitamenta ad audendum facinus in uxorio homine conjugis erant lacrimæ ac blanditiæ; stimulatrix improbi facinoris uxor erat; conjugis lacrimæ ingens ad audendum incitamentum, non mediocre telum, haud parvum irritamentum ad rem tentandam muliebres lacrimæ erant ac preces; quod suscepit facinus, muliebribus instinctus illecebris, ac furiis suscepit; muliebres illecebræ hominem ad id facinus egerunt, perpulerunt; uxor hominem ad id audendum suis illecebris compulit et perpulit; uxor virum implevit temeritatis suæ. Cf. Excito. USUS: In scelus, spem, maleficium, metum, fraudem impellere aliquem. Ratio me et auctoritas impulit, ut crederem. Impellere præcipitantem, perditum prosternere. Cf. Allicio, Stimulo, Incito.

IMPENDĔO, es, ere, n. Être suspendu au dessus, approcher, menacer. SYN. Immineo, jamjam adsum, appropinquo, insto, maneo. USUS: Magnæ reipublicæ formidines, procellæ, calamitates, terrores ab improbis civibus impendent. Cf. Immineo, Prope.

IMPENDĬO, Beaucoup. SYN. Multo. USUS: Nunc impendio magis odit senatum.

IMPENDĬUM, ii, n. Dépense. SYN. Impensa. USUS: 1. Quæstum sibi instituit sine impendio. 2. Usura, bénéfice, intérêt. Fenus et impendium recusare.

IMPENDO, is, di, sum, ere, a. Employer, se donner à. SYN. Insumo; impensam ago, facio; pecuniam in rem aliquam conjicio, consumo. PHRAS. 1. Totum se eloquentiæ impendit, il se donne tout entier à l’éloquence. Totum se dat eloquentiæ; tempus dat omne eloquentiæ; plurimum studii in eloquentia comparanda consumit; nihil non temporis eloquentiæ studiis tribuit; animum, mentem, cogitationem, curas omnes in eloquentiæ studiis defigit; operam, industriam, mentemque denique omnem in paranda eloquentia figit, locat, collocat, ad eloquentiam curas omnes ac cogitationes refert; eloquentiæ tempus omne ac studium impertitur; huic uni operam, studiumque navat; in hoc uno curam omnem ac operam conterit et consumit. Beneficium bene impensum est, ce bienfait a été bien placé. Bene utiliterque locata est opera; bene collocatum beneficium est; operam hic locasse, fenerari beneficium fuit. USUS: Postquam aliquid impendit, mediocri quæstu contentus non erat. Laborem et sumptum impendere in rem aliquam. Cf. Sumptus.

IMPĔNĔTRĀBĬLIS, e, gen. com. Impénétrable, inaccessible. USUS: Stagnum impenetrabile.

IMPENSA, æ, f. Dépense. SYN. Sumptus. USUS: Ne molestiam tibi cum impensa exhibeam. Impensas facere, agere in rem aliquam. Cf. Sumptus.

IMPENSĒ, Beaucoup, fort. SYN. Vehementer, valde. USUS: Impense rogat. Id eo facio impensius. Eo impensius accendor. Cf. Valde.

IMPĔRĀTOR, ōris, m. Chef, général; général victorieux. SYN. Dux, qui exercitui præpositus est; quem penes summa imperii est, princeps ducum; bello præfectus, omnibus copiis præfectus. EPITH. Acutus, ambitiosus, invidus, bonus, fortis, certus, clarissimus, dignus aliquo nomine, egregie fortis et bonus, gravis, ignavior, infelicissimus, invictissimus, liberalissimus, magnus, melior, nobilis, novus, optimus, præclarus, præposterus, rudis, severus, singularis, summus atque perfectus, vetus. USUS: Imperatorem exercitui præficere ducem veteranum, bello fortissimum. In summo imperatore quatuor has res inesse oportet: scientiam rei militaris, virtutem, auctoritatem, felicitatem. Imperatorem ac belli gerendi administratorem eum esse oportebat, qui patriæ consuleret, vitæ non parceret. Universi exercitus acclamatione imperator salutatur. Omnem cogitationem, omnia consilia, mentem prorsus a bellis abduxit, avocavit imperator. Cf. Imperium, Generalis.

IMPĔRĀTŌRĬUS, a, um, De général. USUS: Imperatorius ardor oculorum. Laus imperatoria.

IMPĔRĀTRIX, īcis, f. Celle qui commande, maîtresse, dominatrice.

IMPERFECTUS, a, um, Imparfait. SYN. Inchoatus, pendens; non absolutus, præcisus; impolitus, adumbratus, affectus. PHRAS. Opus est imperfectum, l’œuvre n’est point terminée. Multum abest ab operis perfectione; operis fundamenta jacta sunt, sed a fastigio longe abest; res institutam quidem, sed necdum perpolitam habemus. Cf. Absolvo. USUS: Imperfectum et rude, nec absolutum.

IMPĔRĬŌSUS, a, um, Impérieux, hautain. SYN. Superbus, imperii nimius. USUS: Cupiditas honoris, quam dura, quam imperiosa! imperiosi populi et illustres. Cf. Superbus, Insolens.

IMPĔRĪTĒ, En ignorant. SYN. Inscite, indocte, imprudenter.

IMPĔRĪTUS, a, um, Ignorant. SYN. Inscius, rudis, ignarus, indoctus. )( Peritus. PHRAS. Homo omnium rerum imperitus rempublicam audet attingere, comment cet homme neuf en toutes choses ose-t-il aspirer aux fonctions publiques? Homo non ætate modo, sed et usu rerum tiro ad rempublicam veniat nudus et inermis? nulla cognitione rerum, nulla scientia ornatus? Rerum indoctus et ignarus; qui inscite faciat omnia, dicatque; omnis eruditionis expers, hebes, inexercitatus, impolitus; litterarum ac humanitatis expers; rabula indoctus, inurbanus; dicendi arte rudis, moribus agrestis; in quo litterarum nihil; homo remotus a dialecticis, sine ulla bona arte, sine humanitate, sine ingenio, sine litteris ad rempublicam se conferre audet? Cf. Rudis. USUS: Homo dicendi, juris, rerum omnium imperitus et rudis.

IMPĔRĬUM, ii, n. Commandement, autorité. SYN. Potestas, ditio; dignitas, magistratus, provincia, dominutio; mandatum. EPITH. Annuum, clarissimum, commune, consulare, cruentum atque funestum, diligens, moderatum, divinum, domesticum, extraordinarium, honorificum, illustre, infinitum, justum, legitimum, magnum, majus, maritimum, maximum, militare, molestum, necessarium, novum, populare, præclarum, prætorium, regium, severum, summum, vetus. PHRAS. 1. Imperium alicui decernere, confier à qqn l’autorité. Imperium alicui deferre; imperii summam tradere alicui et committere; imperium mandare; imperio præficere; summam imperii ad aliquem transferre, deferre; summam rerum alicui dare; summam potestatem alicui permittere; imperatorem ac rectorem generis humani salutare aliquem. 2. Imperium capere, accipere, obtinere, prendre le commandement. 3. Imperium administrare, exercer une charge. Imperii summam in suos tenere, gerere, habere; cum imperio esse. 4. Pompeius imperium ampliavit, Pompée recula les bornes de la république. Romanum imperium victoriis fundavit, dilatavit, propagavit; multa regna ad imperium adjunxit; fines imperii latissime protulit; Pompeio duce multi populi sub imperium et ditionem Romanæ gentis venere. Cf. Amplifico. 5. Optabile est imperium in multos habere, on aime à commander à beaucoup d’hommes. Habere multos, qui pareant imperanti; quorum opera jure tuo, pro tuo jure, pro potestate, tuo arbitratu uti possis; multis dominari, multis præesse; paratos ad voluntatem, ad imperium, ad nutum habere multos. 6. Gessi maxima imperia, j’ai exercé les plus grandes charges. Summis rebus cum potestate præfui; summa mihi commissa credita, mandata, tradita sunt imperia; mea cura ac vigilantia maximis sæpe in rebus imperii est spectata. USUS: 1. Imperium alicui mandare. Imperium gerere. Ab imperiore movere; imperium alicui abrogare, adimere. 2. Mandatum, jussum, ordre. Imperium observare, revereri, exsequi, persequi; imperio parere.

IMPĔRO, as, avi, atum, are, n. et a. Commander. SYN. Leges alicui impono, præscribo. )( Pareo. PHRAS. Audio provinciæ te imperare, j’apprends que vous avez le gouvernement d’une province. Audio, provinciam te summo cum imperio obtinere; tuam esse summam ea in provincia potestatem; tuam esse summam in administrandis provinciæ rebus potestatem: præesse te provinciæ eo jure, quod amplissimum esse potest; præesse te provinciæ ea potestate, quæ potest esse maxima; regere te provinciam, sic ut summo utaris imperio. Cf. Rego, Potestas, Dominus. USUS: Cupiditatibus suis imperare. Imperare frumentum, stipendium.

IMPERTERRĬTUS, a, um, Qui est sans effroi. SYN. Qui nulla re terretur. Cf. Audax.

IMPERTĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Faire part de, communiquer, donner. SYN. Impartio, impertior, do, tribuo. ADV. Gratuito. USUS: Studium suum, laborem suum hominum periculis sublevandis impertire; alicui suum dolorem, multam salutem, laudem et misericordiam impertire. Cf. Do, Largior, Communico, Particeps, Dono.

IMPERTĬOR, īris, ītus sum, iri, d. Faire partager à. SYN. Impertio.

IMPĔTO, is, ĭtum, ere, a. Se jeter sur, attaquer. SYN. Invado. Cf. Impetus, Invado.

IMPĔTRĀBĬLIS, e, gen. com. Qu’on peut obtenir. SYN. Quod facile impetrari et obtineri potest. USUS: Votum impetrabile. Omnia impetrabilia et tuta.

IMPĔTRĀTĬO, ōnis, Action d’obtenir. USUS: Impetrationes nostræ nihil valent.

IMPĔTRO, as, avi, atum, are, a. Obtenir. SYN. Exoro, exigo, aufero, induco, ut fiat aliquid; invenio, fero, voti compos fio, voti damnor. ADV. Libenter. USUS: Impetrare vitam, salutem alicui. Omnia in hac gratia ac potentia tua me impetraturum confido. Nec fas esse arbitror, quidquam me rogantem abs te non impetrare. Cf. Acquiro.

IMPĔTŬS, ūs, m. Impétuosité, choc, attaque. SYN. Impressio, vis, violentia, incursio, incursus, ferocia, conatus. EPITH. Acerrimus, cæcus, crudelis, furibundus, fortissimus, hostilis, immanis, inconsideratus, justus, magnus, nocturnus, par, perceler, rectus, regius, repentinus, sceleratus, similis, singularis, subitus, tantus, totus, tribunitius. PHRAS. 1. Impetum in ejus fortunas fecere hostes, les ennemis firent une incursion sur ses domaines. In fortunas ejus invaserunt; agros incursavere; opes ejus vexarunt; infestis prope signis in eum inferebantur; incursio atque impetus armatorum in eum factus est; in eum homines concitati irruere; eum impetu perculere; in ejus domum irrupere; impressionem gravem dedere; in eum ivere; in ejus fortunas impetum dedere; in ejus fortunas magna violentia incurrere; cæco impetu grassati sunt. 2. Impetum in hostes fecere, ils s’élancèrent sur les ennemis. Magnum in hostes impetum dedere; in hostem se concitavere; illati primo impetu signa hostium turbavere; adversus hostiles cuneos equestrem procellam effudere. Subito incursu fudere hostem, ferociter citato agmine invecti, infestis hastis provolarunt; summa vi se in medios hostes intulere; omnibus repente copiis provolarunt; confertissimo agmine incurrere, incursum fecere. 3. Adversarii tui sæpius impetum in te facient, souvent vos adversaires chercheront à vous attaquer. Multum studii ad te oppugnandum conferent, evertere te ac tua commoda conabuntur; frequentius in te incurrent, irruent, impressionem facient; mucrones in te exacuent; jugulum ferro vitamque petent. Cf. Adorior, Aggredior. 4. Impetus hostis aut frangere, aut retardare, ou briser, ou soutenir le choc des ennemis. Impetus hominis aut comprimere, cohibere, propulsare; aut impetum excipere, ferre, perferre, tardare, sustinere; petitiones ejus eludere, vitare, effugere, declinare. USUS: Impetus quidam et commotio animi. Multi multa faciunt temeritate quadam, sine judicio vel modo; impetu quodam mentis et voluntatis. Impetu ferri in aliquem. Impetum dare, facere in hostes. Impetum perferre, reflectere. Impetum frangere, comprimere. Impetum capere. Impetum effundere.

IMPEXUS, a, um, Non peigné, en désordre. USUS: Barba impexa.

IMPĬĒ, D’une manière impie. SYN. Barbare, nefarie, scelerate.

IMPĬĔTAS, ātis, f. Impiété. SYN. Impia fraus. USUS: Nihil tam miseros facit, quam impietas et fraus.

IMPĬGER, ra, um, Qui n’est pas paresseux, actif. SYN. Diligens. )( Piger. USUS: Impiger ad labores belli. Patientem et impigrum se præbere. Cf. Diligens.

IMPĬGRE, Activement. SYN. Alacriter, diligenter.

IMPĬGRĬTAS, ātis, f. Activité. SYN. Diligentia.

IMPINGO, is, pēgi, pactum, ere, a. Pousser, jeter ou frapper contre. SYN. Jacio, impello, objicio, allido, obtrudo. PHRAS. Improvidi in multos scopulos impingunt, les gens imprévoyants vont donner contre beaucoup d’écueils. In multis periculis offendunt; in multa pericula incurrunt, inferuntur. Quis est ex imprudentum horum genere hominum, qui nihil offendat, nusquam incurrat? Cf. Labor, eris. USUS: Fustem alicui, culpam in aliquem impingere.

IMPĬUS, a, um, Impie. SYN. A pietate remotus, alienus; consceleratus. )( Pius. ADV. Admodum. PHRAS. Est homo impius, c’est un impie. Impurus homo est, religionumque omnium ac sacrorum hostis; in hoc homine perfidia est plus quam Punica, nihil veri, nihil sancti, nullus deum metus, nullum jusjurandum, nulla religio; homo est, qui unus omnium impurrissime teterrimeque religionem violet. Cf. Sceleratus, Malus, Nequam, Mores mali. USUS: Sunt suæ impiis assiduæ furiæ. In consceleratos et impios certæ a Diis immortalibus pœnæ sunt constitutæ.

IMPLĀCĀBĬLIS, e, gen. com. Implacable. SYN. Inexorabilis. USUS: Durum se et implacabilem alicui præbere. Cf. Durus.

IMPLĔO, es, ēvi, ētum, ere, a. Emplir, remplir. SYN. Compleo, expleo, augeo. )( Exhaurio. USUS: Demosthenes non semper implet aures meas, Démosthène ne satisfait pas toujours mon oreille. Profiteri, quod non possis implere, imprudentiæ est. Numeros omnes boni Principis, officia et munia consulatus implere. Aliquem spei, formidinis implere. Cf. Plenus.

IMPLĬCĀTĬO, ōnis, f. Entrelacement, enchaînement. USUS: Nervorum implicatio in toto corpore.

IMPLĬCĬTĒ, D’une manière embrouillée; obscur. SYN. Abscondite. )( Explicate.

IMPLĬCO, as, āvi, ātum, vel etiam: implĭcŭi, cĭtum, are, a. Enlacer, embarrasser. SYN. Irretio, illaqueo. )( Explico. ADV. Penitus. PHRAS. Multis periculis implicatus tenetur, il est environné de dangers. In multos se laqueos induit, quorum ex nullo se explicare possit; imprudens eo, quo minime vellet, revolvitur; nihil expedit; ita res contractas habet et inexplicabiles, tot controversiis implicatas, ut exitum non videat; irretitus est multis periculis et litibus. USUS: Homo multis familiaritatibus, officiis, occupationibus implicatus. Aliquem responsis incertis, molestiis, religionibus implicare. Reipublicæ procuratione implicari et adstringi. Maleficio aliquo, severitate judiciorum, morbo implicari.

IMPLŌRĀTĬO, ōnis, f. Action d’implorer, invocation. USUS: Si te illius acerba imploratio et vox miserabilis non inhibebat, ne civium quidem fletu commoveberis?

IMPLŌRO, as, avi, atum, are, a. Implorer, invoquer. SYN. Invoco, exposco, flagito, posco, appello, obtestor, voce miserabili opem peto, ad aliquem confugio, ad alicujus opem confugio. ADV. Etiam atque etiam. USUS: Deum hominumque fidem, auxilium, jura civitatis implorare. Cf. Peto, Preces, Auxilium.

IMPLŪMIS, e, gen. com. Qui n’a pas encore de plumes. USUS: Implumes pulli.

IMPLŬVĬUM, ii, n. Bassin qui se trouvait dans l’intérieur des maisons de Rome et où étaient recueillies les eaux pluviales. SYN. Locus sine tecto in ædibus, quo descendere imber possit.

IMPŎLĪTĒ, Sans élégance. SYN. Inornate, inculte.

IMPŎLĪTUS, a, um, Inculte, grossier. SYN. Rudis. ADV. Admodum. USUS: Genus hominum rude ac impolitum; forma dicendi impolita. Cf. Rudis, Agrestis.

IMPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. Placer sur. SYN. Pono super aliquid. USUS: 1. Diadema alicui, victori coronam imponere. Leges alicui per vim imponere. 2. Injungo, imposer, ordonner. Magnum onus alicui, multos labores, negotia imponere, injungere. Has mihi partes, hanc personam, hanc necessitatem Cæsar imposuit. 3. Mando, impero, ordonner. Frumentum, pecuniam in remiges imponere. 4. Præficio, préposer, mettre à la tête. Villicum pecori, agro imponere. 5. Infero, porter. Vulnera alicui, plagam mortiferam reipublicæ, injurias et contumelias imponere. 6. Decipio, en imposer, tromper. Imponere alicui.

IMPORTO, as, avi, atum, are, a. Apporter, causer, susciter. SYN. Infero, affero, præbeo, exhibeo. )( Exporto. USUS: Ea res magnam nobis calamitatem, multa odia, suspiciones, pericula importavit. Cf. Affero.

IMPORTŪNĒ, Mal à propos, à contre temps. SYN. Moleste, minus idoneo tempore.

IMPORTŪNĬTAS, ātis, f. Mauvais caractère; cruauté. SYN. Immanitas, violentia. EPITH. Incredibilis, molesta, tanta. USUS: Quem propter audaciam et importunitatem animi nemo tecto vellet recipere. Animal ex omni scelerum importunitate concretum.

IMPORTŪNUS, a, um, Funeste, cruel, pénible. SYN. Immanis, infestus. )( Opportunus. USUS: Immanis et importuna natura. Incommoda et importuna clades civitatis. Cf. Odiosus, Molestus.

IMPOS, ŏtis, omn. gen. Qui n’est pas maître de soi. USUS: Adolescens animi impos, animi parum sani.

IMPŎTENS, entis, omn. gen. Qui ne se possède pas, emporté, violent. SYN. Effrenatus, qui in sua potestate non est, qui dolori vel iracundiæ paret, obsequitur, qui iracundia, etc. effertur. USUS: 1. Victoria feroces reddit et impotentes. Effrenatio impotentis animi. Iratus fecit, et impotenti animo. Lætitia impotenti efferri. 2. Invalidus, infirmus, faible, impuissant. Valeant hæc ad salutem impotentium. Cf. Ferocia, Præceps, Immoderatus.

IMPŎTENTER, Immodérément, violemment. USUS: Impotenter se gerere. Impotentius regi.

IMPŎTENTĬA, æ, f. Impuissance; violence, insolence. SYN. Animi effrenatio. USUS: Dictorum atque factorum impotentia. Cf. Insolentia.

IMPRĔCOR, aris, atus sum, ari, d. Souhaiter (du mal à qqn). SYN. Precor. In malam fere partem accipitur. Cf. Maledictum.

IMPRESSĬO, ōnis, f. Choc, attaque. SYN. Efficientia, effectio, vis, violentia, incursio, impetus. EPITH. Explanata. USUS: Impressionem in hostes facere, date; impressione aciem hostilem fundere, evertere, fondre sur, faire irruption sur, mettre en déroute les bataillons ennemis. Cf. Impetus.

IMPRĬMO, is, pressi, pressum, ere, a. Imprimer, graver (au pr. et au fig.). SYN. Signo, inscribo; quasi informo in animo; vel in animum alte defigo. ADV. Similiter, subtiliter. USUS: In omnium animis deorum notitiam impressit natura. Aliquid alte in mente et animo imprimere. Dedecus reipublicæ, vestigia flagitiorum omnibus provinciis imprimere. Hæc eum viderem tot vestigiis impressa.

IMPRŎBĀBĬLIS, e, gen. com. Qu’on ne peut approuver, insoutenable. SYN. Non probabilis. USUS: Nos alia improbabilia, alia probabilia dicimus.

IMPRŎBĀTĬO, ōnis, f. Désapprobation. )( Approbatio. USUS: Hæc ad improbationem testium pertinent.

IMPRŎBĒ, Méchamment, injustement. SYN. Injuste, inique, perverse, nequiter. USUS: Præda improbe parta.

IMPRŎBĬTAS, ātis, f. Méchanceté, malice. SYN. Perversitas. EPITH. Alacris, aperta, insignis, mirifica, perspicua, robustior, similis, singularis, summa, varia. Cf. Malitia.

IMPRŎBO, as, avi, atum, are, a. Désapprouver, critiquer. SYN. Vitupero, rejicio, damno. )( Approbo. USUS: Ego ista studia non improbo. Cf. Dissentio.

IMPRŎBUS, a, um, Méchant, pervers. SYN. Impius, sceleratus. )( Probus. PHRAS. 1. Est homo improbus, cet homme est méchant. Homo est perditis, profligatis, impuris, turpissimis moribus; scelere corruptus, et omni impuritatis genere contaminatissimus; homo est ingenio malo pravoque; omnibus vitiis et flagitiis coopertus. Cf. Malus, Nequam, Sceleratus. USUS: Homo post natos homines improbissimus. Cf. Impius, Gerere se male, Conscientia mala.

IMPRŌVĬDĒ, Inconsidérément. SYN. Incaute. USUS: Non pro veteri prudentia se et rempubl. improvide in præceps dederat.

IMPRŌVĬDUS, a, um. Inconsidéré. SYN. Incautus. )( Providus, pendens. USUS: Improvidus et credulus senex. Ætas improvida. Cf. Imprudens.

IMPRŌVĪSO, A l’improviste. SYN. Ex improviso, ex inopinato, de improviso, derepente, subito, repente, repentino, insperato. PHRAS. Improviso hoc mihi accidit, cela m’est arrivé à l’improviste. Præter opinionem, insperanti mihi accidit; fuit hæc vis sane inexspectata, inopinata; inscio, ignaro, nec opinanti oblata. Imprudenti, ex insperato id mihi evenit.

IMPRŌVĪSUS, a, um, Imprévu. SYN. Inopinatus, novus, repentinus, nec opinatus, fortuitus, subito et improviso natus. )( Provisus. USUS: Malum improvisum gravius. Fortuna efficit multa improvisa nobis.

IMPRŪDENS, entis, Qui ignore; imprudent, inconsidéré. SYN. Insciens, inscius, ignarus, errore lapsus, lapsus per imprudentiam. )( Sciens. ADV. Bene, insigniter, naviter. PHRAS. Nimium te imprudentem cognovi, je vous sais bien imprudent, bien inconsidéré. Nimium te inconsideratum, expertem consilii, rationis; inopem consilii, rationis; a ratione aversum; præcipitis consilii; nimis in agendo præcipitem cognovi; scio, quam facile a ratione discedas, decedas, deducare; quam multa temere, imprudenter, inconsulte, sine ratione, sine consilio agas; scio, tibi deesse rationem ac consilium; consilium ac prudentiam dudum in te desidero; scio, quam longe absis a prudentiæ maturitate; quoties per imprudentiam incurras aliquo ac offendas; quanta judicii inopia labores; quam infirma tibi sit a prudentia ætas; quam parum videas, dispicias ac intelligas. Cf. Temere. USUS: 1. Id imprudenti mihi ac invito excidit. Imprudens feci, quod maxime nolebam. 2. Ignarus, ignorant. Imprudentes legis vitulum immolarunt nautæ.

IMPRŪDENTER, Par ignorance, imprudemment. SYN. Per imprudentiam, per ignorantiam, inscienter. )( Scienter, Prudenter. Cf. Temere.

IMPRŪDENTĬA, æ, f. Ignorance. SYN. Inscitia, inscientia. )( Scientia, prudentia. USUS: 1. Id non imprudentiæ, sed perfidiæ assignandum. 2. Error, erreur, imprudence. Imprudentia in purgationem confertur, cujus partes sunt inscitia, casus, necessitas. Emissi teli imprudentia. Cf. Error, Temere, Aberro.

IMPŬBES, is, et ĕris, m. Qui n’a pas atteint l’âge de puberté. SYN. Adolescentulus.

IMPŬDENS, entis, gen. com. Effronté, impudent. SYN. Inverecundus. )( Pudens, PHRAS. 1. Homo est plane impudens, cet homme est sans pudeur. Homo est, qui audacter, impudenter dicat faciatque omnia; dudum os perfricuit; pudorem dimisit; homo est præmortui jam pudoris; perfrictæ frontis; ingenio inverecundo, incredibili importunitate et audacia insigniter impudens; qui verecundiæ fines omnes transilierit; os hominis insignemque impudentiam quis ignoret? Ore est durissimo ac plane ferreo; homo est, qui verecundiam dudum ab ecerit; pudorem exuerit; frontem perfricuerit; exhausti pudoris homo est; homo est pudoris expers ac modestiæ; qui verecundiæ repagula refregerit omnia; qui omnem a se verecundiam removit, longissimeque projecit; qui pudorem omnem abstersit; qui pudorem omnem dedidicit, proscripsit; qui verecundiæ septa finesque transilivit. 2. Impudens es in petendo, vous demandez avec impudence. Quæ, malum! ista tua est in petendo confidentia? quam inverecundum animi ingenium? Nihil te pudet, non vereris, non erubescis, res tantas toties a me petere? Petitiones tuæ omni rubore carent; oris impudentis es, atque aversi a pudore animi in petendo; tanta cum petas, pudore nullo suffunderis. USUS: Qui verecundiæ fines semel transierit, eum naviter oportet esse impudentem.

IMPUDENTER, Impudemment. SYN. Confidenter, audacter.

IMPUDENTIA, æ, f. Effronterie, impudence. SYN. Confidentia, os impudens, durum, ferreum. )( Verecundia. EPITH. Admirabilis, impudica, incredibilis, insignis, non minor, mira, perspicua, similis, singularis, summa, tanta, tam varia. USUS: Os hominis insignemque impudentiam agnoscite. Audacia fretus et impudentia in omnem licentiam effunditur. Cf. Impudens.

IMPŬDĪCĬTĬA, æ, f. Impudicité. USUS: Impudicitiæ se dedere. Cf. Luxuria.

IMPŬDĪCUS, a, um, Impudique. SYN. Lascivus, libidonosus, luxuriosus. )( Pudicus. PHRAS. Homo impudicus, débauché. Homo petulans ac protervus, qui eo semper trahitur, quo libido rapit; plenus stupri, sceleris, flagitii, quem non modo nequitiæ nomen oblectet. Quæ nota domesticæ turpitudinis non inusta vitæ est? Quod privatarum rerum dedecus non hæret infamiæ? Quæ libido oculis, quod facinus a manibus, quod flagitium a toto corpore abfuit? Homo omnis turpitudinis exemplum, probrum juventutis, senectutis ludibrium. Homo perdita nequitia, libidine, intemperentia; quem nec pudor ab infamia, nec generis macula a turpitudine avocare possit; qui omnia pudoris ac honestatis repagula perfregerit. Cf. Luxuria, Libidinosus. USUS: Impudica loqui. Mulier impudica.

IMPUGNĀTĬO, ōnis, f. Attaque, assaut. SYN. Oppugnatio.

IMPUGNO, as, avi, atum, are, a. Attaquer. SYN. Oppugno. Cf. Oppugno.

IMPULSĬO, ōnis, f. Impulsion, sollicitation. SYN. Impulsus, commotio. EPITH. Vehemens. USUS: Impulsio est, quæ sine cogitatione per quamdam affectionem animi facere aliquid hortatur, ut amor, iracundia.

IMPULSOR, ōris, m. Instigateur, conseiller. SYN. Suasor, auctor. )( Dehortator.

IMPULSŬS, ūs, m. Conseil. SYN. Impulsio, inductus. EPITH. Alienus, externus, primus, similis, summus. USUS: 1. Non alieno impulsu, sed sua sponte moveri. 2. Impetus, mouvement. Sonus impulsu et motu efficitur.

IMPŪNE, Impunément. SYN. Sine pœna vel periculo, tuto, tranquille. PHRAS. Hoc factum impune non feres, vous ne jouirez pas de l’impunité, ou cet outrage ne demeurera pas impuni. Impune tibi non abibit; non dimittam inultam impunitamque hanc injuriam; non tibi impune dilabetur atrox hæc injuria; nondum assecutus es sceleris hujus impunitatem. Cf. Impunitas, Impunitus.

IMPŪNĬTAS, ātis, f. Impunité. SYN. Licentia, venia. EPITH. Diuturna, juvenilis, sempiterna, summa, tanta. PHRAS. Impunitatem consecutus est, il ne fut pas puni. Pœnam effugit, elapsus est; impune fecit; evasit ex judicio; absolutus est; impunitas sceleri data est. Cf. Impune, Impunitus. USUS: Errorem suum deponentibus veniam et impunitatem dandam existimo. Juvenilis impunitas, et licentia dicendi. Impunitatis spes maxima est illecebra peccandi. Garriendi tanta est impunitas.

IMPŪNĪTUS, a, um, Impuni. SYN. Inultus. )( Punitus, mulctatus. PHRAS. Nocentes sæpe impuniti manent, souvent les coupables ne sont pas punis. Supplicium de nocentibus sæpe nullum sumitur; sæpe non animadvertitur in homines nocentes; sæpe homines improbi judicio liberantur judicum sententiis; pœna eximuntur; pœnas vitant, evadunt ex judicio; merita pœna non coercentur; pœnas non dant; pœnas non luunt; pœnas non pendunt; debitas pœnas non persolvunt; debito supplicio non mulctantur; debita pœna non afficiuntur; supplicio vindicantur; pœnam effugiunt; debita improbitati pœna non plectuntur; pœnas factis moribusque dignas non ferunt, non sustinent, non patiuntur, non sentiunt. Cf. Impune, Impunitas. USUS: Possumusne hanc injuriam inultam permittere? Num hæc tanta injuria impunita discedet? Num impunitam feremus tantam audaciam?

IMPŪRĒ, D’une manière impure, honteuse. SYN. Spurce, fœde, obscœne, turpiter. USUS: Impura flagitiose, intemperanter multa facere.

IMPŪRĬTAS, ātis, f. Impureté. SYN. Flagitia, turpitudines. USUS: Cum omnes impuritates tua in domo susciperes. Cf. Luxuria.

IMPŪRUS, a, um, Impur. SYN. Contaminatus, lutulentus, spurcus, improbus, sceleratus. )( Purus. USUS: Omnium non modo bipedum, sed quadrupedum impurissimus. Cf. Luxuria, Impudicus.

ĪMUS, a, um, Le plus bas, le plus profond. SYN. Infimus. )( Summus. USUS: A summo, a medio, ab imo. Ab imis unguibus ad summum verticem.

IN, præpos. Dans, sur. USUS: 1. Actio constituta in diem posterum; in annos multos solis defectiones prædicuntur. 2. In dies, de jour en jour. In singulos dies vitium crescit. In dies opinio magis invalescit. 3. In diem vivere barbari solent, au jour le jour. 4. In posterum, in perpetuum, pour l’avenir, dans la suite, plus tard. Aliquem a se in perpetuum alienare. 5. Distributioni servit, par, (dans un sens distributif). Pretium in capita statuere; singulas in militem tunicas imperare. 6. Ad pretium rei statuendum, par, pour, (pour indiquer le prix). Quaternos denarios in singulas vini amphoras exegit. 7. In modum, comme, à la manière de. Ornatus peregrinum in modum; servilem in modum; miserandum in modum; mirandum, mirabilem in modum. 8. In hanc sententiam, de la façon. In eamdem sententiam cum multa dixissent. 9. In speciem, en apparence. In speciem validus exercitus, re vera infirmus et inops. 10. In manibus esse, aux mains de qqn. Victoria est in manibus. 11. In manibus habere, avoir dans ses mains, posséder. Omisi ea, quæ in manibus habebam. 12. In orbem, en cercle, tour à tour. Senæ horæ in orbem operi attributæ, pro per vices. 13. Contra, contre. In aliquem peccare. 14. Secundum, sous. In hanc formulam omnia judicia conclusa sunt. 15. Supra, sur. In humeros puerum extulit. 16. Ante, sous, devant. Cædes facta in oculis hominum. 17. Inter, parmi. In magnis viris non est habendus. 18. Pro, pour, en faveur de. Pecunia decreta in rem frumentariam. 19. Per, dans, à travers. Sanguis a corde in totum corpus effunditur. 20. Erga, pour. Amor in patriam, religio in DEUM. 21. In, ante diem XV Calendas vel Calendarum distuli, j’ai rémis l’affaire au 15ᵉ jour avant les Calendes.

INACCESSUS, a, um, Inaccessible. SYN. Ex omni parte clausus, obstructus, præclusus; qui adiri non potest, qui aditus habet difficiles. USUS: Aditus inaccessi. Cf. Angustus.

ĬNÆDĬFĬCO, as, avi, atum, ara, a. Bâtir sur, construire dans. USUS: In domo tua est inædificatum sacellum.

ĬNÆQUĀBĬLIS, a, gen. com. Inégal. USUS: Inæquabilis varietas.

ĬNÆQUĀLIS, e, gen. com. Inégal. USUS: Annus inæqualis.

ĬNÆQUĀLĬTER, Inégalement. USUS: Inæqualiter eminentes rupes scandere.

ĬNÆQUO, as, are, a. Égaliser. SYN. Complano.

ĬNÆSTĬMĀBĬLIS, e, gen. com. Inestimable. )( Æstimabilis. Cf. Pretium.

ĬNAMBŬLĀTĬO, ōnis, f. Action de se promener, promenade. SYN. Ambulatio.

ĬNAMBŬLO, as, are, n. Se promener. SYN. Deambulo. Cf. Ambulo.

ĬNĂNĬMĀTUS, a, um, Inanimé. SYN. Inanimis, expers vitæ.

ĬNĂNĬMUS, a, um, Privé de la vie. SYN. Inanimatus. USUS: Inanimum est omne, quod pulsu agitatur exteriore.

ĬNĂNIS, e, gen. com. Vain, de peu de valeur. SYN. Vacuus, supervacuus, levis, cassus, vanus, sine causa. )( Plenus. PHRAS. Inania sectaris, vous poursuivez des futilités. Levioribus rebus tuum studium dicas; amas, colis, sequeris ea, quæ non consistunt; quæ nihil habent firmitatis, nihil gravitatis, nihil ponderis; quæ levia, nullius ponderis, infirma, minime solida sunt. Cf. Levis, Vanus. USUS: Inanissimarum cupiditatum nullus modus. Consilium prudentiæ inanissimum. Inanis elocutio et puerilis.

ĬNĀNĬTAS, ātis, f. Futilité. SYN. Vanitas, inane. EPITH. Summa. USUS: In summa inanitate versamur. Cf. Levitas.

ĬNĀNĬTER, En vain, sans raison. SYN. Falso, frustra, sine causa. USUS: Inaniter sæpe animus exsultat.

ĬNAPPĂRĀTĬO, ōnis, Défaut de préparation, négligence. SYN. Nullus apparatus.

ĬNAUDIBĬLĬS, e, gen. com. Qu’on ne peut entendre. SYN. Qui non est audiendus, qui audiri non meretur. USUS: Fidem infirmare alicui inaudibili.

ĬNAUDĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Entendre dire, apprendre. Audio, exaudio, de rebus fere occultis. USUS: Erupit tandem vox illa, de qua ego aliquid inaudieram. Cf. Audio.

ĬNAUDĪTUS, a, um, Inouï. SYN. Inusitatus. ADV. Omnino, ante hoc tempus. USUS: Nihil dicam inauditum, novum, insolens. Res in omni memoria inaudita. Cf. Novus, Rarus.

ĬNAUGŬRO, as, avi, atum, are, n. Consacrer, inaugurer. SYN. Initior, consecro, dedico. USUS: Templum inaugurare. Cf. Dedico.

ĬNAURIS, is, et rectius: ĬNAURES, ĭum, f. pl. Pendants, boucles d’oreilles. SYN. Ornamentum aurium, quo mulieres utuntur.

ĬNAURO, as, avi, atum, are, a. Dorer. SYN. Auro tego, illino, obduco; aurum rei induco. ADV. Extrinsecus. USUS: Palla inaurata inductus. Malo consuli a Cæsare quam inaurari.

ĬNAUSPĬCĀTO, Sans avoir pris les auspices. SYN. Vitio, auspicio non capto, malis ominibus.

ĬNCĂLESCO, is, călŭi, ere, n. Devenir chaud, s’échauffer. USUS: Vino incalescere.

INCALLĬDĒ, Sans adresse. SYN. Incaute. USUS: Non incallide tergiversari.

INCALLĬDUS, a, um, Simple, franc, ouvert. SYN. Simplex, incautus, antiquus, credulus. USUS: Servus non incallidus, sed frugi et integer. Cf. Simplex, Apertus.

INCANDESCO, is, dŭi, descere, n. S’échauffer. USUS: Æstu, ira, furore incandescere.

INCĀNESCO, is, ŭi, escere, n. Devenir blanc, blanchir. SYN. Canus fio.

INCANTO, as, avi, atum, are, n. Enchanter. SYN. Carmine magico veneficium affero. Animum magicis illecebris pellicio, fascino; magicis sacris utor; nefaria mysteria nuncupo.

INCASSUM, En vain. Incassum tela jactantur. Cf. Frustra.

INCAUTĒ, Sans précaution, imprudemment. SYN. Incallide, imprudenter, temere. Cf. Temere.

INCAUTUS, a, um, Imprudent. SYN. Improvidus. Cf. Imprudens, Simplex.

INCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n., nonnunquam a. Avancer, marcher. SYN. Ingredior, ambulo. ADV. Sensim. PHRAS. Modeste incedendum est, il faut marcher modestement. Non utamur aut tarditatibus in gressu mollioribus, ne pomparum ferculis similes videamur, nec in festinationibus nimias suscipiamus celeritates. Pleno modestoque gradu ingrediamur; alacriter, sed modeste se inferat, oportet, qui decorum amat. USUS: Quam teter incedebat! incessi repente omnibus lætitiis.

INCENDĬUM, ĭi, n. Incendie. SYN. Ardor, flamma. EPITH. Acerrimum, commune, domesticum; fortissimum, impium, malum, præsens, tantum, universum. PHRAS. Ortum est ingens incendium, il s’est élevé un grand incendie. Incendium deflagrationem toti urbi minatur; exuruntur tecta, templa incendio fumant; latius usque funditur incendium; prope adest, ut urbs tota incendio hauriatur, deleatur. Non fortuito, sed oblato incendio tecta conflagrant; urbs tota conjectis ignibus inflammata ardet; concepto igne urbs tota continenti incendio collucet. Urbs tota ignibus ac ruinis miscetur. Cf. Ardeo, Comburo, Flamma. USUS: Incendium facere, excitare, allumer. Incendio conflagrare, brûler. Incendium ruinis exstinguere, éteindre. Ab incendio eripere, liberare, sauver des flammes.

INCENDO, is, si, sum, ere, a. Incendier. SYN. Inflammo, incendium facio; ignem vel faces infero, admoveo, subjicio; concremo, uro, exuro; ignem injicio, conjicio. Cf. Accendo, Comburo. ADV. Vehementius. USUS: 1. Naves incendi jussit. 2. TRANSL. Hortor, incito, excito, exhorter, animer. Aliorum in se odia; cupiditatem, desideria alicujus incendere. Gloriæ studio incendi. Cf. Excito, Impello.

ĬNCENSĬO, ōnis, f. Incendie, embrasement. SYN. Incendium. USUS: Incensione urbem, internecione cives, vastitate Italiam liberavi.

INCENSUS, a, um, Enflammé. USUS: Mulier incensa odio. Imperator incensus ad rempublicam pene gerendam. Cf. Fervidus.

INCERTUS, a, um, Incertain. SYN. Obscurus, fallax, dubius, in dubia opinione, in casu positus, non constans. PHRAS. 1. Incerta res est, la chose est incertaine. Res est in incerto posita, in incerto relicta; in casu res est; res etiamnum fluctuat; quid nox diesque ferat, incertum est; ejus rei ratio explicata, explorata, expedita nondum est. 2. Quid de me futurum sit, incertum est, je ne sais ce qui m’arrivera. Suspensas habeo vivendi rationes; suspenso animo sum; metu, exspectatione suspensus hæreo; fluctuat animus, pendet, jactatur; ancipiti cura distrahor. Cf. Dubito, Dubius. 3. Quod vitæ genus amplectar, incertus sum, j’ignore encore quel genre de vie je dois suivre. Nulli fortunæ adhæret animus per omnia vitæ genera errans; jam dudum inquiro, si qua ad portum via fluctuantem ferat; nondum stat sententia, quam in partem suspensæ vitæ rationes inclinaturæ sint; consiliis distrahor magis, quam feror. USUS: Incerti animi hominum, et exitus prœliorum. Ætas puerilis maxime lubrica et incerta. Suspensus et incertus obscura spe pendeo; omnia in dubium incertumque revoco. Cf. Dubius, Dubito, Inconstans.

INCESSO, is, cessi, ere, a. Attaquer, assaillir. SYN. Invado, adorior. USUS: Jaculis hostes incessere. Incessit omnes admiratio, cura, cupido, religio. Cf. Invado, Impetus.

INCESSŬS, ūs, m. Démarche. SYN. Ingressus, gressus. EPITH. Equestris, gravis, acutus, rarus, nec ita longus. USUS: Fingere sibi vultum et incessum. Muliebris ornatus et incessus.

INCESTĒ, Criminellement. SYN. Fœde, nefarie, turpiter.

INCESTUM, i, n. et INCESTŬS, ūs, m. Inceste. USUS: Facere incestum; incesto aliquem liberare.

INCHŎO, as, avi, atum, are, a. Commencer. SYN. Incipio, exordior, attingo, informo. )( Pertexo, finio, perficio. PHRAS. Inchoatum potius quam perfectum opus est, l’ouvrage loin d’être achevé est à peine commencé. Tantum abest, ut opus ad finem perduxeris, ut minimum ultra principium processeris; ut in ipsis pene principiis consistat, hæreat. Tantum abes a perfectione operis, ut principia vix appareant, vix opus instituisti, vix operis initium fecisti; rem tu quidem habes institutam, informatam, sed perfectam perpolitamque non habes. Operis ut quidem fundamenta jecisti, fastigium adhuc nullum habemus. Cf. Incipio. USUS: Si idem extrema persequitur, qui inchoavit, jam perfecta omnia videbimus. Inchoare, et informare oratorem perfectum. Natura hominem inchoat, sapientia perficit.

1. INCĬDO, is, cĭdi, ere, n. Tomber dans ou sur; arriver par hasard. SYN. Accido, contingo, evenio, incurro. PHRAS. 1. Incidit in hostes, il est tombé au milieu des ennemis. In hostem imprudens præcipitavit; in manus hostium delatus est; in hostes incurrit; medios in hostes delapsus est. 2. Incidit mihi ea cogitatio, il m’est venu à l’esprit. Subiit animum ea cogitatio; occurit animo; incidit in mentem illud; succurrit mihi; in mentem venit. USUS: 1. Si casus inciderit, nec mori recusabo. Tales casus sæpe fortissimis viris incidunt. Incidit ætas mea in illa tempora. Nihil mali incidit civitati. Quocumque mens et oculi inciderint. 2. Incurro, tomber malade, devenir fou, etc. In morbum, in febriculam, in insaniam, furorem, peccatum incidere. In manus hostium, in scopulos vitæ incidere. 3. Venio, tomber, venir. In æs alienum, in amorem, contentionem, in mentionem alicujus rei, in sermonem incidere, ac velut improviso venire. Homini sane præter opinionem incidi. Cf. Accidit.

2. INCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. Entailler, couper. SYN. Cædo, reseco, præcido, amputo, securim injicio. ADV. Æqualiter, consulto, crudelissime, de improviso, de integro, divinitus, fœdissime, fortuito, improviso, plane, retro. USUS: Alicui nervos, pennas incidere. Deliberationem omnem ac spem incidere. Cf. Abrumpo.

INCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. et n. Commencer. SYN. Cœpi, instituo, ingredior, initium facio, duco, sumo, do, affero, introduco; principium do, capio, duco, habeo; primordium, exordium capio; exordior, ordior, inchoo, informo; fundamenta jacio, rudimentum pono, tirocinium pono. PHRAS. 1. Nunc demum spirare incipio, je commence enfin à respirer. Nunc demum ingredior in spem; in spem inducor, nunc demum spes aliqua mihi nascitur, affulget; nunc demum in spem venio. 2. Unde dicere incipiam? Comment commencerai-je? Unde mihi nascetur exordium orationis? Unde ingrediar in orationem? Unde proficiscetur oratio? Unde exordium ducam, capiam? Unde initium ducetur? 3. Respublica bellum incipiet, la république commencera la guerre. Initium bello e Republica dabitur; quod conceptum Respublica bellum parturit, propediem nascetur; respublica bellum suscipiet; nascentis belli primordia a republica capientur; bellum grande propediem exsurget a republica commovendum. 4. Inceptum bellum brevi sopietur, la guerre commencée s’apaisera bientôt. Vim nascentis, orientis, exsurgentis belli nostri facile consilio discutient, et compriment. Quamquam qua noluimus janua, ingressi sumus in bellum, facile tamen exitum reperiemus. Cf. Bellum. USUS: Bellum gerere nostri duces incipiunt. Cf. Inchoo.

INCĪSĒ et INCĪSIM, Par incises. SYN. Cæsim. USUS: Incise membratimque dicere.

INCĪSĬO, ōnis, f. Incise, membre de phrase. USUS: De membris et incisis, vel incisionibus.

INCĪSUM, i, n. Incise. SYN. Incisio.

INCĬTA, æ, et INCĬTÆ, ārum, f. pl. Extrémité. SYN. Paupertas, indigentia. USUS: Ad incitas redactus, réduit au désespoir, à la dernière extrémité. Cf. Paupertas.

INCĬTĀMENTUM, i, n. Aiguillon, stimulant. SYN. Invitamentum, illecebra. EPITH. Summum. USUS: Hoc hominibus maximorum laborum et periculorum incitamentum est. Cf. Excito, Animus.

INCĬTĀTĒ, Précipitamment. SYN. Incitatius ferri.

INCĬTĀTĬO, ōnis, f. Mouvement rapide, véhémence. EPITH. Acris, vehemens, divina. USUS: Acri et vehementi incitatione inflammare animum. Incitatio languentis, moderatio effrenati populi.

INCĬTĀTUS, a, um, Poussé, lancé, mis en mouvement, rapide. ADV. Plane, vehementius. USUS: Totius mundi incitatissima conversio.

INCĬTO, as, avi, atum, are, a. Mettre en mouvement. Impello, exacuo, excito, suscito, incendo, irrito, stimulos admoveo, cohortor. ADV. Effrenate, temere. PHRAS. Ad præclarum facinus incitare, pousser à une action éclatante. Ad audendum animos addere, augere; alacritatem addere, afferre; animos dare, erigere, excitare, afferre; spei ac fiduciæ implere; incitamento esse; desiderium rari decoris admovere. Cf. Excito, Impello, Hortor, Animo. USUS: Incitare aliquem spe laudis ad aliquid agendum. Mentem alicujus incitare. Incitata odia, ira; studium ad investigandum incitatum. Incitat se vis aquæ. Naves se incitant.

INCLĀMO, as, avi, atum, are, a. et n. Crier. SYN. Voco, altiore voce clamo. USUS: Expeditus, facito, ut sis, ut, cum inclamavero, advoles. Cf. Voco.

INCLĒMENS, entis, omn. gen. Dur, rigoureux. SYN. Asper. Cf. Durus.

INCLĒMENTER, Durement. USUS: Inclementer in aliquem dicere.

INCLĒMENTĬA, æ, f. Dureté, rigueur. SYN. Duritas. Cf. Inhumanitas.

INCLĪNĀTĬO, ōnis, f. Action de pencher, inclinaison; inclination, penchant, propension. SYN. Conversio, status, mutatio, conatus, flexio, inflexio. EPITH. Divina, magna, repentina, tanta, maxima, parva. USUS: Minimis momentis maximæ inclinationes temporum fiunt. Inclinatio quædam ad meliorem spem visa est fieri. Inclinatione voluntatis propendere in aliquem. Conversio status, inclinatio reipublicæ.

INCLĪNO, as, avi, atum, are, a. et n. Faire pencher, se pencher. SYN. Vergo, propendeo. )( Sto, erectus sum. PHRAS. Inclinat ad lenitatem, il est porté à la douceur. Ad lenitatem se dat; proclivior est ad lenitatem; ad lenitatem sua sponte propendet; summa propensione in leniora fertur; inclinatissimo est ad lenitatem animo. 2. Inclinat ex natura ad avaritiam, il est naturellement avare. Natura propensus est ad exsecrabile vitium avaritiæ; ad avaritiam natura propendet; ad avaritiam natura illum sua ducit; natura hortante, naturali quodam studio ad avaritiam fertur, rapitur; naturali quadam inductione animi avaritiam sequitur; suopte ingenio, impetu quodam naturæ, naturali quadam voluntatis inclinatione ad avaritiam incitatur. USUS: 1. Sententia senatus inclinat ad pacem. In vitium, in fugam inclinare. 2. Deficio, manquer, faire défaut, être à son déclin. Eloquentia, opes, forma reipublicæ inclinat. Inclinat acies, animi militum. 3. Flecto, pencher pour ou vers. Inclinat se ad Stoicos. Inclinare omnia ad suum commodum.

INCLĬTUS, a, um, Illustre. SYN. Clarus, nobilis, insignis. Cf. Clarus, Nobilis.

INCLŪDO, is, si, sum, ere, a. Enfermer. SYN. Claudo, comprehendo. )( Excludo. ADV. Apte, intus, argute, divinitus, diutius. PHRAS. Certis finibus orationem includam, je renfermerai mon discours dans des bornes marquées. Certis finibus circumscribam; cancellos, quibus me ipsum circumscripsi, non egrediar. Certos mihi fines terminosque constituam, extra quos egredi non possim, si maxime velim. Cf. Termino. USUS: Imaginem alicujus in clypeo aureo includere. Orationem in epistolam inclusi. Dolor mihi et admiratio vocem inclusit. Cf. Carcer, Claudo.

INCLŪSĬO, ōnis, f. Emprisonnement. USUS: Inclusione contentus non eras, interficere volueras.

INCŒPTĬO, rectius: INCEPTĬO, ōnis, f. Action de commencer, entreprise. SYN. Initium, principium.

INCOGNĬTUS, a, um. Inconnu. SYN. Ignotus. )( Notus. USUS: Condemnare aliquem causa incognita. Cf. Ignotus.

INCŌGĬTANS, tis, omn. gen. Irréfléchi, inconsidéré. USUS: Incogitantem, imprudentem oppressit.

INCŌGĬTANTĬA, æ, f. Irréflexion. SYN. Imprudentia. Cf. Imprudentia.

INCŎLA, æ, m. Habitant. SYN. Habitator. USUS: Socrates totius mundi civis et incola.

INCŎLO, is, ŭi, cultum, ere, n. et a. Habiter. SYN. Habito, incola sum. USUS: Qui earum civitatum fines incolunt. Cf. Habito, Domus.

INCŎLŬMIS, e, gen. com. Sain et sauf, intact. SYN. Salvus, integer. ADV. Aliquamdiu. PHRAS. Incolumes tibi sunt adhuc res tuæ, vos affaires sont encore en bon état. Salva sunt apud te omnia, nihildum perdidisti; status idem est, qui antea rerum tuarum. Eodem loco sunt, quo antea, fortunæ tuæ; nihil detractum est de fortunis tuis; nullam res aut fortunæ tuæ jacturam fecere; nullum res tuæ damnum tulere, detrimentum cepere, accepere, passæ sunt. Nihil adversi res tuæ subierunt; nihil tibi eripuit, abstulit, ademit, detraxit, avertit fortuna; incolumitatem obtinent res, rationes, fortunæ tuæ; nihil secus, nihil contra, quam velles, rebus tuis factum est. Nulla rerum tuarum facta est imminutio; sarta tectaque tua sunt omnia, et ab omni incommodo sincera integraque sunt conservata. Cf. Salvus, Sanus. USUS: Domum suam incolumem a calamitate servare non potuit. Cives integros et incolumes servavi.

INCŎLŬMĬTAS, ātis, f. Conservation, salut, sûreté. SYN. Salus. EPITH. Explorata. PHRAS. Quamdiu reipublicæ sua constabat incolumitas, tant que la république se conserva dans un bon état. Dum reipublicæ salus erat integra; salvis rebus; rebus nondum perditis; ante reipublicæ inclinationem; stante, vigente, incolumi republica; cum respublica suum jus obtineret, cum suo jure uteretur, cum salvus esset reipublicæ status; ante casum reipublicæ; antequam respublica concideret, occideret, periret. Cf. Salus, Status bonus. USUS: Incolumitas est salutis tuta atque integra conservatio. Alicujus salutem et incolumitatem deserere.

INCŎMĬTĀTUS, a, um, Non accompagné, seul. SYN. Sine comite, solus. USUS: Ars indotata, incompta, incomitata. Cf. Solus.

INCOMMŎDĒ, D’une façon peu convenable, fâcheuse. SYN. Moleste. USUS: Cum illo actum optime, mecum autem incommode.

INCOMMŎDĬTAS, ātis, Désagrément, incommodité, dommage. SYN. Incommodum. USUS: In hac incommoditate illud inest commodi, il y a cela de bon dans ce malheur. Cf. Incommodum.

INCOMMŎDO, as, avi, atum, are, n. Causer du désagrément, nuire, incommoder. SYN. Officio, incommodum affero. PHRAS. Incommodare tibi nolo, je ne veux pas vous causer du désagrément. Nolo incommodo tibi esse; incommodo te afficere; incommodum tibi afferre, parere, præbere; nolo tibi molestiam exhibere; nolo commodis tuis officere, commoda tua oppugnare, labefactare; nolo tibi negotium facessere; nolo tibi gravis, molestus esse; nolo tibi importune obstrepere; nolo tibi per me incommodi quidquam accidat. Cf. Noceo, Molestia, Molestus. USUS: Qui alteri nihil scientes incommodant, nihil ipsis jure incommodi accidere potest.

INCOMMŎDUM, i, n. Désagrément, dommage, inconvénient, malheur. SYN. Damnum, detrimentum. )( Commodum. EPITH. Alienum, commune, domesticum, insperatum, magnum, parvum, præcipuum. PHRAS. 1. Id ego concedam, modo sine tuo incommodo fiat, j’accorderai facilement cette chose, pourvu que vous ne ressentiez aucun inconvénient. Facile id patiar, modo ne tibi incommodes; modo ne contra tuum commodum sit; modo ne tuis commodis adversetur; modo ne commodis tuis officiat. Dabo id perlibenter, quod sine incommodo tuo facere possis; quod commode, quod sine molestia tua fiat. 2. Multa patior incommoda, je suis accablé d’ennuis. Multa me incommoda circumveniunt; undique oppugnantur, labefactantur commoda mea; incommoda non pauca capio, accipio; multis incommodis et difficultatibus angor, premor; quotidie novis incommodis afficior; quotidie nova mihi incommoda dantur, invehuntur, importantur; alia ex aliis accedunt incommoda; nova quotidie incommoda mihi nascuntur. Cf. Damnum, Molestia. USUS: 1. Incommodum invehere, ferre, dare; afficere incommodis, porter préjudice à qqn. 2. Incommodum capere, accipere, éprouver un dommage, un échec. 3. Incommodum propulsare, rejicere, refutare, repousser. 4. Incommodum levare, diminuere, incommodis mederi, diminuer. 5. Incommodum sarcire, réparer. 6. Incommodum devitare, éviter. 7. Incommodi expers, ab incommodo integer, sincerus, qui ne souffre point de dommage. Illud etiam in incommodis est, illud quoque accessit incommodum, il faut ajouter à tout cela cet autre malheur. Cf. Detrimentum.

INCOMMŎDUS, a, um, Inopportun, contraire, fâcheux. SYN. Adversus, alienus, molestus, iniquus. USUS: Valetudine uti incommoda. Pater alioquin facilis, sed filio incommodus. In rebus incommodis sublevare aliquem. Cf. Alienus.

INCOMPERTUS, a, um, Inconnu, obscur. USUS: Res vetustate incomperta. Quid rei fuerit, incompertum est. Cf. Ignotus.

INCOMPŎSĬTĒ, Sans ordre. USUS: In hostem negligenter et incomposite occurrunt.

INCOMPŎSĬTUS, a, um, Désordonné, sans ordre. USUS: Agmen incompositum, troupe qui marche à la débandade. Cf. Dissolutus.

INCOMPRĔHENSUS, a, um, Non saisi, insaisissable. SYN. Non perceptus; incognitus. )( Comprehensus.

INCOMPTUS, a, um, Négligé, grossier. SYN. Inornatus, incultus. )( Concinnus. USUS: Oratio incompta et horridula.

INCONCINNUS, a, um, Négligé, sans grâce, maladroit. SYN. Molestus, inurbanus, præposterus, absurdus, ineptus. Cf. Ineptus.

INCONDĬTĒ, Sans ordre, confusément. SYN. Insulse. USUS: Nihil tam incondite, tam præpostere, tam monstruose dici potest, quod non possimus somniare.

INCONDĬTUS, a, um, Confus, grossier, sans art. SYN. Inconcinnus, insulsus, non compositus. USUS: Inconditum jus, orator, oratio. Cf. Odiosus.

INCONSĪDĔRANS, tis, omn. gen. Inconsidéré. SYN. Inconsideratus.

INCONSĪDĔRANTĬA, æ, f. Inattention, défaut de réflexion. SYN. Inconsulta ratio, temeritas. Cf. Temere.

INCONSĪDĔRĀTĒ, Inconsidérément, sans réflexion. SYN. Inconsulte, temere, leviter, negligenter dicere aut facere aliquid.

INCONSĪDĔRĀTUS, a, um, Inconsidéré. SYN. Inconsiderans, inconsultus, amentissimus, temerarius. )( Consideratus. USUS: Inconsideratissima et dementissima temeritas. Cf. Incautus, Imprudens.

INCONSTANS, tis, omn. gen. Inconstant, changeant, léger. SYN. Mobilis, levis, volaticus, qui a seipso desciscit, levissimus transfuga; qui sibi non constat, neque in hac, neque illa parte fidem habet. )( Constans. PHRAS. Inconstantes sunt hominum voluntates, la volonté de l’homme est inconstante. Homines mobili sunt in omnem partem animo et fluctuante; mobilia sunt hominum ingenia; pluma aut folio facilius moventur; vaga et mutabili ratione, summa levitate et inconstantia huc illuc feruntur; parum constanter in cœpto permanent. Nihil tam flexibile, lubricum, devium, quam hominum consilia. Cf. Levis, Mutabilis. USUS: Ridicule mihi visus es inconstans.

INCONSTANTER, D’une manière inconséquente. SYN. Leviter. USUS: Inconstanter, turbide jactari.

INCONSTANTĬA, æ, f. Inconstance. SYN. Levitas, mutabilitas, mobilitas, varietas. )( Constantia. EPITH. Maxima, tanta. PHRAS. 1. Non puto meam inconstantiam reprehendendam, je ne crois pas qu’on me puisse accuser de légèreté. Non puto mihi famam inconstantiæ pertimescendam; non vereor, ne quis inconstantiæ, levitati tribuat, adscribat, assignet, si, etc.; ne quis in me inconstantis, levis, mobilis, instabilis, parum firmi in officio animi vitium conferat; ne quis mihi notam inconstantiæ inurat; inconstantiæ maculam aspergat nomini meo; ne inconstantiæ nomine male audiam, suspectus sim; ne quis me accuset, quasi discesserim a pristina consuetudine, a me ipso. 2. Tantam in te inconstantiam non exspectassem, je n’aurais pas cru que vous fussiez si capricieux. Tam mobili in me animo te esse non putabam; tanta levitate et inconstantia, tanta mutabilitate mentis te esse non putabam. Tam fluxa fide; tam mobili ingenio te esse quis putasset? USUS: Fortuna ab inconstantia et temeritate sejungi non potest. Nemo doctus unquam mutationem consilii inconstantiam dixit.

INCONSULTĒ, Inconsidérément, imprudemment. SYN. Inconsiderate, impudenter ac imprudenter, temere dicere aliquid aut facere.

INCONSULTUS, a, um, Inconsidéré, irréfléchi. SYN. Inconsideratus, temerarius. Cf. Imprudens.

INCONTĀMĬNĀTUS, a, um, Qui n’est pas souillé, pur. USUS: Ne quid sinceri, ne quid incontaminati sit. Cf. Integer, Purus.

INCONTENTUS, a, um, Qui n’est pas tendu, lâche. SYN. Remissus. )( Contentus. USUS: Fides omnes æque incontentæ.

INCONTĬNENS, entis, omn. gen. Intempérant, voluptueux. SYN. Libidinosus.

INCONTĬNENTER, Sans retenue, avec excès, intempérance. SYN. Intemperanter, dissolute, libidinose.

INCONTĬNENTĬA, æ, f. Excès, intempérance, dérèglement. SYN. Intemperantia. )( Continentia. Cf. Luxuria.

INCONVĔNĬENS, entis, omn. gen. Inconvenant, mésséant. )( Conveniens. PHRAS. Nihil inconveniens egit, il n’a rien fait d’inconvenant. Nihil odiosum, aut a moribus suis alienum; quod a moribus ejus abhorreret; quod non reliquæ ætati ejus responderet; quod absonum, quod indecorum suo generi admisit. Cf. Absurdus. USUS: Hæc nostra facta sunt nec subita, nec inconvenientia.

INCŎQUO, is, coxi, coctum, ere, a. Faire cuire, faire bouillir dans. USUS: Radices vino incoquere.

INCORPŎRĔUS, a, um, Incorporel, immatériel. SYN. Quod corpore caret. USUS: Rerum incorporearum æstimatio.

INCORRUPTĒ, Avec intégrité. SYN. Caste.

INCORRUPTUS, a, um, Non corrumpu, bien conservé, pur, chaste. SYN. Integer, purus, inviolatus, sanus, sincerus, castus, naturalis, non fucatus, religiosus. )( Vitiosus, corruptus, fucatus. USUS: Sanitas, latinitas, vestis incorrupta. Sanguis, testis incorruptus, Cf. Integer, Sanctus.

INCREBRESCO, is, buĭ, ere, n. S’augmenter, se répandre. SYN. Percrebesco, pervagor. USUS: Hæc consuetudo dudum jam increbuit. Numerus oratorum; sermo, fama, rumor, increbescit.

INCRĒDĬBĬLIS, e, gen. com. Incroyable, SYN. Inauditus, monstro vel portento similis, singularis, humanam fidem excedens, ultra fidem. )( Credibilis. ADV. Prorsus. PHRAS. Incredibile est, c’est incroyable. Non est, ut credi possit; non est ut habeatur fides; fidem superat; abhorret a fide; verisimile non est; ejusmodi est, ut fide careat, ut adjungi fides nulla possit; mendacii speciem habet; mendacium præfert; veritatis imaginem nullam ostendit; fidem excedit; alienum est a ratione; vero, rationi consentaneum non est; supra, quam credi possit. USUS: Singularis et incredibilis virtus, audacia; agere alicui gratias incredibiles.

INCRĒDĬBĬLĬTER, D’une manière incroyable, étonnamment. SYN. Immortaliter. )( Credibiliter. USUS: Incredibiliter gavisus sum.

INCRĒDŬLUS, a, um, Incrédule.

INCRĒMENTUM, i, n. Accroissement, développement. SYN. Accessio. USUS: Incrementum afferre. Maximis incrementis augetur hostium potentia. Cf. Accessio, Augeo.

INCRĔPO, as, ŭi, ĭtum, are, n. Faire du bruit, craquer; gronder, accuser. SYN. Redarguo, accuso. USUS: Alicujus ignorantiam increpare. Quidquid increpuerit, jam ille pertimescit. Cf. Reprehendo.

INCRESCO, is, crēvi, ere, n. S’accroître. USUS: Increscit audacia; increscente certamine. Cf. Cresco.

INCRŬENTUS, a, um, Non ensanglanté. USUS: Victoriam incruentam referre.

INCRUSTO, as, avi, atum, are, Couvrir d’un enduit. SYN. Crustam duco, crusta obduco, applico crustam.

INCŬBO, as, ŭi, ĭtum, are, n. Se coucher sur, couver. SYN. TRANSL. Inhio. USUS: Spe atque animis thesauro incubare. Litteris incubare.

INCULCO, as, avi, atum, are, Faire entrer de force, introduire, (famil. fourrer). SYN. Ingero, infercio. USUS: Animis aliquid, auribus inculcare. Versus leviores inculcat identidem.

INCULTĒ, D’une manière sauvage, sans élégance. SYN. Inornate. )( Concinne, nitide. USUS: Horride, inculte dicere.

INCULTŬS, a, um, Grossier, sauvage, qui n’a pas été cultivé. SYN. Horridus, incomptus, squalidus, inornatus. )( Cultus. USUS: Inhabitabilis terræ regio, et inculta, et derelicta; inculta et silvestris vita; homo durus, horridus, incultus.

INCUMBO, is, cŭbŭi, cŭbĭtum, ere, n., nonnunquam a. Se coucher sur; s’appliquer à. SYN. Innitor; operam do, applico animum ad rem; curam, studium, confero; studia, curas in re figo, loco, consumo; animum adjicio, adjungo ad aliquid; operam dico, navo; confero operam ad rem; operam in re pono, figo, consumo; mente et animo totus in rem insisto. ADV. Acrius, eo maxime, gravius. USUS: 1. Murus in lævam incumbit. 2. TRANSL. In perniciem alicujus; in salutem reipubl. incumbere. Toto pectore, omni studio, omni cogitatione curaque, toto animo ad litteras incumbere; voluntatum inclinatio in illum incubuit. Cf. Inclino, Impendo.

INCŪNĀBŬLA, ōrum, n. pl. Berceau; commencement. SYN. Cunabula, cunæ; rudimenta. USUS: Ab incunabulis nostræ veteris doctrinæ.

INCŪRĬA, æ, f. Négligence, incurie. SYN. Negligentia. EPITH. Tanta. )( Cura. Cf. Negligentia.

INCURRO, is, curri, cursum, ere, n., nonnunquam a. Courir, se jeter sur; tomber. SYN. Incido. ADV. Necessario. USUS: In eadem vestigia incurris. In hastas incurrere, hastis se induere, s’enferrer, s’embarrasser dans des lances. Incurrere in apertam perniciem, in odia hominum, morbos, difficultates, varias reprehensiones. Quis est, qui nihil offendat, nusquam incurrat? In oculos aliorum et invidiam incurrere. Cf. Impingo.

INCURSĬO, ōnis, f. Incursion, invasion. SYN. Excursio, incursus. EPITH. Sempiterna. PHRAS. Incursiones facere, faire des incursions. Incursare agros; vexare incursionibus, in agros hostiles impetum dare. Cf. Impetus. USUS: Incursio atque impetus armorum; incursio seditionis, vis multitudinis. In hostes incursionem facere; hostium incursionem sustinere.

INCURSO, as, avi, atum, are, n. et a. Courir, se jeter sur; faire une incursion. SYN. Incurro, excurro, infesto, invado. USUS: Incursare in fortunas omnium. Incursabit in te dolor meus. Agros incursare. Cf. Impetus.

INCURSŬS, ūs, m. Incursion. SYN. Incursio.

INCURVESCO, is, ere, Se courber, plier. USUS: Rami solent incurvescere.

INCURVO, as, avi, atum, are, a. Courber, plier. USUS: Bacillus de industria incurvatus.

INCURVUS, a, um, Courbé. SYN. Incurvatus.

INCUS, ūdis, f. Enclume. USUS: Eamdem incudem noctu diuque tundere. (PROV.).

INCŪSATĬO, ōnis, f. Accusation. USUS: Loci communes incusationem habent, aut querelam.

INCŪSO, as, avi, atum, are, a. Accuser. SYN. Accuso, reprehendo, crimini do aliquid; aliquem in crimen voco; crimen in aliquem confero, conjicio; crimine accenso; crimen alicui infero. Cf. Accuso.

INCŬTĬO, is, cussi, cussum, tere, a. Susciter, faire naître, causer. SYN. Defigo, injicio. USUS: Errorem, terrorem, metum, dolorem incutere alicui.

INDĀGĀTĬO, ōnis, f. Recherche soigneuse. SYN. Investigatio, inquisitio.

INDĀGĀTRIX, īcis, f. Celle qui cherche. USUS: Philosophia virtutis indagatrix, expultrix vitiorum.

1. INDĀGO, as, avi, atum are, a. Rechercher. SYN. Vestigo, investigo, inquiro. ADV. Acutissime. PHRAS. 1. Philosophia veritatem indagat, la philosophie recherche la vérité. Omnibus vestigiis, diligentissimis disquisitionibus verum perscrutatur; pertentat, vestigat omnia, ut verum perspiciat; omni contentione verum invenire, summa cura studioque veritatem exquirere, protrahere in lucem allaborat; rimatur omnia; velut odore verum, aut aliquo leviter presso vestigio persequitur; scrutatur omnia et excutit; odoratur omnia, et e tenebris eruere nititur. 2. Hostem indagare, examiner les positions de l’ennemi. E tuto hostem speculari; discurrere circa vias, et oculis perlustrare omnia; conquisitores emittere. USUS: Initia exitii indagavi. Agitata occultis conjurationibus consilia necdum vulgata indagavi, patefeci. Acutissime indagare, odorari omnia, e tenebris eruere. Cf. Inquiro, Quæro.

2. INDĀGO, ĭnis, f. Action d’entourer, de cerner le gibier. SYN. Investigatio, inquisitio. USUS: Saltum indagine cingere, entourer la forêt d’un cordon de chasseurs.

INDE, De là. SYN. Illinc. USUS: Jam inde a principio, ab ortu hujus imperii. Inde has litteras dedi.

INDĔCENTER, D’une manière inconvenante. USUS: Indecenter obstrepunt.

INDĔCŌRĒ, D’une manière inconvenante. SYN. Præter decorum. USUS: Cave, ne quid indecore, aut effeminate facias.

INDECŌRUS, a, um, Inconvenant, messéant, déplacé. SYN. Turpis, inhonestus, pravus, quod non decet. USUS: Indecorum de rebus parvis amplissime dicere. Cf. Turpis.

INDĒFENSUS, a, um, Qui est sans défense. USUS: Indefensi, inulti peribitis?

INDEMNĀTUS, a, um, Qui n’a pas été jugé (condamné juridiquement). SYN. Non damnatus, judicio elapsus. )( Condemnatus. USUS: Indemnatum, innocentem civem occidere.

INDEX, ĭcis, m. Qui montre, signe, indice. SYN. Qui aliquid indicat. EPITH. Neque obscurus, neque incertus, falsus, verus. USUS: Vox index stultitiæ. Animi indices oculi. Indices detulerunt, rei confessi sunt.

INDĬCĬUM, ii, n. Indication; trace, signe, marque. SYN. Signum, argumentum, documentum, vestigium, nota, species, insigne. USUS: 1. Certissima indicia et argumenta sceleris ostendere, afferre, deferre, patefacere, prouver, faire voir. Indicium sceleris habere, accipere, avoir des indices. PHRAS. Cædis factæ indicia certa sunt, il y a des marques palpables du meurtre qui a été commis. Locus ipse, impressa loco cruenta vestigia cædem loquuntur; peractæ cædis indicio sunt vestigia cruenta sabulo impressa; cædem factam hæc testantur, ostendunt, coarguunt; cædis peractæ fidem faciunt, index cædis ipse locus est, et impressa solo cruenta vestigia. Cf. Signum, Indico.

1. INDĬCO, as, avi, atum, are, a. Faire connaître, découvrir. SYN. Indicium facio, do, affero, ostendo, defero; indicio sum, ostendo, monstro, coarguo, innuo, signa patefacio, loquor. ADV. Ridicule, aperte, aliquando, aliter. PHRAS. Puer omnia dominæ indicavit, l’esclave a tout révélé à sa maîtresse. Rem omnem ad dominam retulit, pertulit; heræ exposuit, proposuit; quid facere cogitares, demonstravit; rei indicium edidit; ad dominam rei indicium detulit; protulit omnia et detexit; enuntiavit, prodidit; dominam de re tota certiorem fecit; rem omnem dominæ aperuit, patefecit; indicium rei totius puer fecit; rem omnem ad dominam detulit, attulit. Cf. Prodo, Ostendo, Defero. USUS: Vultus indicat mores. Ut apertissimus est, indicavit, quæ alii celata volebant.

2. INDĪCO, is, dixi, dictum, ere, a. Faire savoir, annoncer, publier; déclarer. SYN. Denuntio, promulgo. ADV. Omnino. USUS: Bellum voluptatibus, justitiam foro, funus reipublicæ indicere. Cœnam, tributum, legem, mortem indicere.

INDICTUS, a, um, Non plaidé. SYN. Non indicatus. USUS: Indicta causa civem condemnare, condamner un citoyen sans l’entendre.

INDĬDEM, Du même lieu. SYN. Inde, ex eodem loco.

INDIFFĔRENS, entis, omn. gen. Indifférent. PHRAS. Plane indifferens sum, je suis dans la plus complète indifférence. Neutram in partem moveor, inclino; suspensam teneo sententiam; neutris me partibus addico; neutram in partem propendeo; nec in bonis, nec in malis rem pono; in utrumque paratus sum. USUS: Quod Græci ἀδιάφορον dicunt, id mihi occurrit, ut indifferens dicerem. Cf. Neuter.

INDĬGĔNA, æ, m. Indigène. USUS: Majores eorum non indigenæ, sed advenæ fuerunt.

INDĬGENTĬA, æ, f. Indigence, pauvreté. SYN. Egestas. USUS: Indigentia est libido inexplebilis. Cf. Paupertas.

INDĬGĔO, es, ŭi, ere, n. Manquer de; avoir besoin de. SYN. Egeo, indigus sum. )( Habeo, abundo. ADV. Separatim. USUS: Tu mei ad illud negotium non indiges. Consolatione mea indiget. Cf. Egeo, Opus est.

INDIGNĀBUNDUS, a, um, Rempli d’indignation. SYN. Indignans, obiratus.

INDIGNĀTĬO, ōnis, f. Indignation. SYN. Stomachus, ira. EPITH. Mala. PHRAS. Indignationem ex ea re concepi, cette chose m’a indigné. Stomachum movit ea res; stomachum mihi fecit; majori, quam credi potest, res ista mihi stomacho fuit; bilem mihi ea res concivit, commovit. Cf. Ira. USUS: In aliquem gravem offensionem et indignationem concitare, concipere.

INDIGNĒ, Indignement. SYN. Miserabiliter, inique; moleste. USUS: 1. Indignissime necari. 2. Ægre, moleste, avec peine. Indigne pati, s’indigner de.

INDIGNĬTAS, ātis, f. Indignité. SYN. Turpitudo, atrocitas. EPITH. Summa. USUS: Nequeo verbis consequi indignitatem rei. Non satis severe pro indignitate rei decretum est.

INDIGNOR, aris, atus sum, ari, d. S’indigner, supporter avec peine. SYN. Graviter fero, stomachor, mihi indignum videtur, pro indignissimo habeo. USUS: Eum periisse sane indignor. Cf. Irascor.

INDIGNUS, a, um, Indigne. SYN. Turpis, iniquus; non dignus, alienus. )( Dignus. ADV. Valde. PHRAS. 1. Res est plane indigna, c’est une indignité. Quæ, malum! ista est indignitas? Quod portentum? Quid hoc acerbius, quid iniquius proferri potest? Res enimvero ista indigna plane est et intolerabilis; res est ejusmodi, quæ indigna atque nefaria, quæ indigna atque intoleranda videatur omnibus; ut nihil indignius ferendum videatur; res est acerba, indigna, luctuosa; pro indignissimo haberi id potest; quis indignitates has diutius ferat? Facti atrocitate impensius rei indignitas crescit. 2. Indignus est amore ac benevolentia filius tuus, votre fils ne mérite ni amour ni bienveillance. Indignus est, qui ametur; non est, qui ametur; nulla re præditus est, qua amorem conciliet; nihil non eorum animi bonorum et ornamentorum in filio tuo desideratur, quæ ad colligendam, comparandam benevolentiam faciunt, valent, spectant, idonea sunt et apposita; nihil est in filio tuo, quod homines ad se amandum alliciat; quod aliorum benevolentiam invitet; nulla re commendatur filius tuus, quæ inire gratiam ab hominibus queat; non ita natus ita, educatus est filius tuus, ut adjungere sibi homines aliqua benevolentia possit. 3. Indignus es eo beneficio, vous n’êtes pas digne de ce bienfait. Non is es, in quem tanta gratia conferatur; non ita meritus, non ea merita sunt tua, ut hoc affici beneficio debeas; ut ferre tantum beneficium debeas. Non is est animus tuus; qui tantam gratiam capiat. Beneficii magnitudo tua merita vincit; impar est tanto beneficio. USUS: Hoc te indignum est. Indignum est a pari vinci, indignius ab inferiore.

INDĬGUS, a, um, Qui manque, qui a besoin. USUS: Opis indigus. Cf. Egeo, Pauper.

INDĪLĬGENS, entis, omn. gen. Négligent, paresseux. USUS: Homo nimium indiligens. Cf. Piger.

INDĪLĬGENTER, Avec négligence. SYN. Negligenter. USUS: Rem non indiligenter exposui.

INDĪLĬGENTĬA, æ, f. Négligence. SYN. Negligentia. )( Diligentia.

INDĬSERTĒ, Sans élégance. SYN. Inornate.

INDĬSERTUS, a, um, Peu éloquent. SYN. Inornatus, parum eloquens, infans. )( Disertus.

INDISSŎLŪBĬLIS, e, gen. com. Indissoluble. SYN. Qui dissolvi non potest. )( Dissolubilis.

INDISSŎLŪTUS, a, um, Non interrompu. SYN. Non dissolutus.

INDĪVĬDŬUS, a, um, Indivisible. SYN. Simplex. )( Dividuus. USUS: 1. Atomi, corpuscula scilicet individua. 2. Quod dirimi distrahique non potest, qui ne peut se séparer. Individua comes corporis umbra.

INDĪVĬDŬUM, i, n. Atome. USUS: Species ex individuis innumerabilibus exsistens.

INDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. Mettre sur. SYN. Impono. USUS: Nomen, cognomen alicui indere, donner à qqn un nom, un prénom. Cf. Impono.

INDŎCĬLIS, e, gen. com. Qui ne peut être instruit; ignorant, grossier. SYN. Tardus, hebes; crassi, stolidi, plumbei ingenii.

INDOCTĒ, En ignorant. SYN. Imperite.

INDOCTUS, a, um, Ignorant. SYN. Rudis, ineruditus, imperitus. )( Doctus. ADV. Plane. PHRAS. Valde indoctus est, c’est un parfait ignorant. Expers eruditionis est; nullis bonis litteris excultus est; longe abest a doctrina; litteras vix attigit; vix primoribus labris degustavit; litteris aspersus potius, quam tinctus est; litteras vix a limine salutavit. Cf. Doctus, Imperitus, Rudis. USUS: Indoctus homo et agrestis; rudis et indocta oratio.

INDŎLENTĬA, æ, f. Absence de tout sentiment de douleur, insensibilité. SYN. Vacuitas doloris. EPITH. Major, maxima. )( Dolor. USUS: Num voluptas idem est, quod indolentia?

INDŎLĔO, es, ŭi, ere, et INDŎLESCO, is, dŏlŭi, ere, n., nonnunquam a. Ressentir de la douleur, souffrir. SYN. Doleo. USUS: Quis non indoluit te tam sero cognitum? Cf. Doleo.

INDŎLES, is, f. Nature, caractère, talent. SYN. Indicium animi, specimen futuræ virtutis, spes summæ virtutis. EPITH. Bona, egregia, magna, mirifica, præclara, summa. PHRAS. Præclaræ indolis puer, enfant d’un talent remarquable. Puer ad decus natus; alta mente præditus; puer præcipuo quodam munere naturæ ad summa quæque natus; ad laudem et decus a natura factus; optima indole præditus puer. Cf. Ingenium. USUS: Bona spes, magna indoles in adolescente. Summa ingenii indoles summaque virtus. Cf. Natura bona.

INDŎMĀBĬLIS, e, gen. com. Indomptable.

INDŎMĬTUS, a, um, Indompté. SYN. Qui imperium recusat, effrenatus, intractatus, novus, ferocitate exsultans, insociabilis. )( Domitus. Cf. Ferocia.

INDORMĬO, is, ĭi vel īvi, ītum, ire, a. Dormir sur. USUS: Malis suis, negotio, legationi, causæ indormire, rem segniter tractare, négliger. Cf. Negligo, Dormio.

INDŌTĀTUS, a, um, Non doté. SYN. Sine dote, sine ornatu. )( Dotatus.

INDŪCĬÆ, ārum, f. pl. Suspension d’armes, armistice. SYN. Belli ad tempus cessatio. PHRAS. Hostis inducias iniit, l’ennemi a fait une trève. Hostis inducias fecit, pepigit, pactus est; quies aliquantum ab armis fuit; aliquantum in induciis res erat; induciæ petitæ dierum aliquot, datæque hosti sunt; pari consilio in certas leges ad tempus ab armis discessum est; agitari dies aliquot induciæ sunt cœptæ; actæ per eos dies castrenses quædam feriæ, et a belli injuriis temperatum. USUS: Inducias petere, dare, facere, pacisci.

INDŪCO, is, duxi, ductum, ere, a. Pousser. SYN. Adigo, impello, adduco, introduco. ADV. Diligentius, paulisper animum, porro, recte, subtiliter. USUS: 1. Jacentem amicum in spem meliorem inducere. Aliquem promissis, spe dotis, hereditatis ad aliquid inducere. 2. Affero, introduco, introduire. Novum morem, consuetudinem, novas religiones, leges inducere. 3. Obduco, mettre sur, appliquer sur. Parietes marmore; scuta pellibus inducere. 4. Deleo, rayer, biffer, effacer. Inducere nomina, imaginem, scripturam. 5. Applico (VULG. me resolvo), amener à. Animum inducere non potui. Induxi animum divitias contemnere. Nunquam in animum inducam. Cf. Persuadeo.

INDUCTĬO, ōnis, f. Action d’amener. SYN. Derivatio. EPITH. Ficta. USUS: 1. Aquarum inductionibus terris fecunditatem damus, par les irrigations, nous donnons à la terre la fécondité. 2. Introductio. Personarum facta inductio, prosopopée. 3. Applicatio. Tantum firma animi inductio valet, tant a de force la conviction de l’âme.

INDUCTŬS, ūs, m. Instigation, conseil. USUS: Alieno inductu feci.

INDULGENTER, Avec bonté, bienveillance. SYN. Leniter, molliter, familiariter. USUS: Ne nimis indulgenter, sed potius cum gravitate aliqua loquar.

INDULGENTĬA, æ, f. Bonté, indulgence. SYN. Obsequium, patientia, lenitas (præsertim in filios). EPITH. Maxima, naturalis, nimia, patria, similis. USUS: Homines naturali quadam inter se indulgentia et benevolentia continentur. Animo a corporis obsequio indulgentiaque discedendum est. Multi filii patrum indulgentia depravantur. (Indulgentia plenaria, VULG.), indulgence plenière. Rectius appellatur: Plena noxarum pœnarumque condonatio; noxarum venia, expiatio.

INDULGĔO, es, dulsi, dultum, ere, n., nonnunquam a. Être indulgent pour. SYN. Obsequor, facilis sum in aliquem. PHRAS. 1. Nimium indulget filio, il est trop indulgent pour son fils. Peccatis indulgens præcipitem filium ferri sinit; nimia ejus in filium indulgentia ad perspicienda pericula eum minus sagacem fecit; male consulit filio, qui solute et negligenter eum habet; qui laxiore imperio habet; qui solum lenitate utitur; omnibus in rebus connivet; illius libidini omnia malefacta condonat; ejus amoribus obsequitur; delicti cujusvis gratiam facit; animum explere sinit; inepta lenitate, prava facilitate ad vitia invitat. 2. Indulget genio suo, il s’abandonne à ses passions. Obsequitur animo suo; animo suo morem gerit; voluptatibus obsequitur; quæcumque animo libitum est, facit; animum explet suum; genium suum curat; genio indulget; nulla in re defraudat genium suum; molliter se et indulgenter habet. USUS: Genio, animo, lusui, amori, dolori, iræ indulgere. Indulgere se alicui ejusque voluntati et gratiæ deditum esse. Indulgens in aliquem. Cf. Facilis, Lenis, Venia.

INDŪMENTUM, i, n. Vêtement. SYN. Vestimentum. Cf. Vestis.

INDŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Revêtir. R. ab ἐνδὺω. SYN. Vestio, induco. )( Exuo. PHRAS. 1. Hispanorum more indutus erat, il était vêtu à l’espagnole. Speciem Hispani vestitus referebat, præferebat; Hispaniensi ornatu visendus erat; cultu corporis utebatur, ornabatur, quo Hispani solent; ut Hispaniæ mos fert et consuetudo. 2. Pallium induit, il met son manteau. Pallium humeris injicit; humerum pallio onerat; pallio se tegit, amicit. 3. Calceos induit, il se chausse. Calceos pedibus induit; calceat sese. USUS: 1. Talaria sibi induit. 2. TRANSL. Assumo, prendre. Exuere amici personam, judicis induere. Mores pudicos, novum ingenium, philosophi personam, hostiles spiritus induere. 3. Implico, s’embarrasser. Se in laqueos, magnas difficultates fraudes, negotia induere. Sua se confessione induit et jugulavit, il s’est perdu par ses propres aveux.

INDŪRO, as, avi, atum, are, a. Durcir. USUS: Indurata glacies.

INDUSTRĬA, æ, f. Activité, zèle. SYN. Solertia, diligentia, sedulitas, labor. EPITH. Aliena, antelucana, aperta, forensis, illustris, incredibilis, major, multa, par, probabilis, singularis, summa, tanta. PHRAS. 1. De industria id fecit, il l’a fait exprès, de propos délibéré. Compacto rem gessit; consulto, composito, dedita opera. USUS: Ingenium alitur industria, industriam in re aliqua ponere. Illius industria late manat. Languescit ejus industria. De industria aliquid facere. Cf. Diligentia, Cura, Labor.

INDUSTRĬĒ, Avec activité, soin, zèle. SYN. Diligenter, artificiose.

INDUSTRĬUS, a, um, Actif, zélé, laborieux. SYN. Ingeniosus, laboriosus, solers, navus, vigilans; in rebus gerendis acer, diligentissimus, experientissimus. Cf. Practicus, Sedulus.

ĬNĒDĬA, æ, f. Abstinence, privation de nourriture, inanition. SYN. Fames, esuries. USUS: E vita per inediam discedere; inedia necari, consumi. Cf. Fames.

ĬNĒLĔGANS, tis, omn. gen. Qui est sans élégance, grossier. SYN. Impolitus, inconcinnus. )( Elegans.

ĬNĒLĔGANTER, Sans élégance; sans goût. SYN. Impolite, inconcinne. )( Eleganter.

ĬNĒNŌDĀBĬLIS, e, gen. com. Inextricable, inexplicable. SYN. Inexplicabilis.

ĬNĔO, is, ĭi vel īvi, ĭtum, ire, n. et a. Entrer dans; commencer. SYN. Adeo, ingredior. )( Exeo. USUS: 1. Convivia inire. 2. Incipio, engager. Prœlium, magistratum inire. 3. Invenio, trouver. Inire gratiam ab aliquo, trouver grâce devant qqn. 4. Suscipio, aggredior, adopter, exécuter, conclure. Societatem cum aliquo, connubium, rationem facinoris, vitæ societatem, consilia inire. Ineunda est ratio et via.

ĬNEPTĒ, Maladroitement, sottement. SYN. Insulse. )( Bene, apte. USUS: Inepte, odiose, putide dicere.

ĬNEPTĬÆ, ārum, f. p. Sottises, niaiseries. SYN. Nugæ. EPITH. Aniles, innumerabiles. PHRAS. 1. Quæ istæ sunt ineptiæ? Que signifient toutes ces sottises? Ad quas ineptias abis? Quas tu hic nugas agis? Quam frigida, jejuna, levia, nugatoria sunt, quæ deblateras? Quæ ista deliramenta sunt, quam puerilia, quæ effutis? O licentiam jocularem! quam plena futilitatis sunt summæque levitatis, quæ a te dicuntur stultissime? 2. Quis ineptias hominis toleret? Qui pourra entendre toutes les sornettes de cet homme? Hominis intemperiem, fastidium, insulsitatem quis ferat? Quis aniles ineptias ferat hominis portenta et miracula non disserentis, sed somniantis? Quis otio ita abutatur, operam ut det homini, qui puerilibus fabulis sermonem implet? Cf. Nugor. USUS: Summa ineptia de quacumque re, quocumque in loco argutissime disputare.

ĬNEPTĬO, is, ire, n. Dire des sornettes, des sottises. USUS: Non desines ineptire? Cf. Nugor.

ĬNEPTUS, a, um, Sot. SYN. Stolidus, inconcinnus, insulsus; qui aut tempus quid postulet, non videt, aut plura loquitur, ut se ostendat, aut eorum, quibuscum est, vel dignitatis, vel commodi rationem non habet, aut denique in aliquo genere vel inconcinnus, vel multus est. PHRAS. 1. Quem tu hominem hoc ineptiorem vidisti? Avez-vous jamais vu un homme aussi insensé que celui-là? Quem futiliorem, intolerabiliorem, stultiorem vidisti unquam, qui ita pueriliter faciat; tantas turbas, cum tam nugax esset, commoverit? Dii, quam ineptus, quam sui amans est sine rivali! Quem mihi dabis fatuum, ridiculum, inconditum, insolentem, unum omnium loquacissimum, quem nugator iste stolidus, ac inscitus suis ineptiis non superet? 2. Oratio inepta, discours ennuyeux. Oratio nec caput, nec pedes habens; oratio diffluens, dissoluta, neque perfecta, neque conclusa; ab auribus vulgi abhorrens, et incondita; imperitissime elaborata. Cf. Oratio. USUS: Ineptus ad summam impudentiam. Interdum inepte stultus es. Cf. Inurbanus, Stolidus.

ĬNERMIS, e, gen. com. et ĬNERMUS, a, um, Qui est sans armes, désarmé. )( Armatus. USUS: Perterritos, inermes, saucios, nudos, armis exutos duces persecuti non sunt.

ĬNERS, ertis, omn. gen. Oisif, timide. SYN. Ignavus, piger, desidiosus, somniculosus, vecors, languidus. )( Operosus, semper agens aliquid et moliens. USUS: Artes, quibus qui carebant, inertes a majoribus dicebantur. Iners otium. Cf. Piger.

ĬNERTĬA, æ, f. Oisiveté, lâcheté. SYN. Ignavia, desidia, segnities, negligentia, pigritia, fuga laboris. EPITH. Singularis, turpis. USUS: Condemnare aliquem inertiæ. Cf. Pigritia.

ĬNĒRŬDĪTUS, a, um, Ignorant, peu éclairé. SYN. Indoctus, rudis. )( Eruditus. Cf. Rudis, Imperitus.

ĬNESCO, as, avi, atum, are, a. * Amorcer, allécher. SYN. Illecebris quibusdam animos invito, irretio, traho; decipio. USUS: Eo successu inescata est consulis temeritas. Cf. Allicio.

ĬNEXERCĬTĀTUS, a, um, Non exercé, novice. SYN. Rudis, tiro, qui usum non habet. USUS: Miles promptus, nec inexercitatus.

ĬNEXHAUSTUS, a, um, * Non épuisé, inépuisable; insatiable. USUS: Aviditas immensa, inexhausta.

ĬNEXŌRĀBĬLIS, e, gen. com. Inexorable. SYN. Implacabilis, inexpugnabilis, inexplebilis. )( Exorabilis, Placabilis. USUS: Vehemens, inexorabilis in alios. Cf. Durus.

ĬNEXPERTUS, a, um, Inexpérimenté. USUS: Nihil inexpertum relinquere, non éprouvé. Miles inexpertus.

ĬNEXPĬĀBĬLIS, e, gen. com. Inexpiable. SYN. Quod expiari purgarique non potest. USUS: Fraus, scelus, bellum inexpiabile.

ĬNEXPLĒBĬLIS, e, gen. com. Insatiable. SYN. Insatiabilis, insaturabilis. USUS: Inexplebilis cupiditas.

ĬNEXPLĬCĀBĬLIS, e, gen. com. Inextricable. SYN. Inenodabilis, difficilis.

ĬNEXPUGNĀBĬLIS, e, gen. com. Inexpugnable. SYN. Tutus, munitus, invictus.

ĬNEXSPECTĀTUS, a, um, Inattendu. SYN. Insperatus, repentinus. Cf. Improviso.

ĬNEXSŬPĔRĀBĬLIS, e, gen. com. Infranchissable, invincible. USUS: Vis fati, Alpes inexsuperabiles.

INFĂCĒTUS, a, um, (inficetus), Grossier. SYN. Inurbanus, inconcinnus. USUS: Mendacium infacetum.

INFĀCUNDUS, a, um, Peu éloquent. USUS: Vir acer, nec infacundus.

INFĀMĬA, æ, f. Mauvaise renommée. SYN. Dedecus, nota, macula, probrum, labes, ignominia, nota turpitudinis. EPITH. Communis, gravis, falsa, insignis, magna, sempiterna, summa, tanta, vera, vetus. PHRAS. 1. Infamiam alicui creare, diffamer qqn. Conflare infamiam alicui; infamia aliquem aspergere; notam infamiæ alicui inurere; labem inferre nomini; labem aspergere; maculam inurere; macula afficere; aspergere aliquem; turpitudine nomen alicujus fœdare; ignominiæ labem inurere; notam inurere ad ignominiam sempiternam; infamiæ nomen subjicere. Cf. Labes, Macula, Fama, Detraho, Infamo. 2. Infamiam purgare, se réhabiliter. Effugere, levare, sarcire infamiam; labem eluere; turpitudinem delere. 3. Infamiam habere, être déshonoré. Laborare, flagrare infamia; in infamia esse; infamiam subire; venire in sermonem et vituperationem hominum; notam subire ac turpitudinem; in turpitudinem venire; turpitudine notari; traduci per ora hominum; infamia aspergi. Cf. Infamis, Infamo, Dedecus. USUS: Infamiam conflare. Infamia aspergere, inurere. Infamiam magnam concipere.

INFĀMIS, e, gen. com. Malfamé, perdu d’honneur, déshonoré. SYN. Turpis; omnium scelerum libidinumque maculis notissimus; sceleribus notatus, omni dedecore coopertus, tristi nota insignis; ignominia notatus; insignis omnibus notis turpitudinis; oppressus dedecore et infamia; infamia flagrans; omni dedecore infamis. USUS: Turpis adolescentia, vita infamis, omni dedecore cooperta. Cf. Dedecus.

INFĀMO, as, avi, atum, are, a. Décrier, diffamer, calomnier. SYN. Noto; ignominiam, notam; maculam inuro; ignominia noto; existimationem offendo, deformo; famæ detraho; infamiam affero; maledictorum notis inuro. PHRAS. 1. Non leve crimen est alios infamare, c’est un grand crime que de diffamer les autres. Infamiam inferre; crimen in alicujus vitam moresque jacere, conjicere; sempiternam alicui ignominiam imponere; in alienam famam involare; existimationem offendere; alicujus honori labem inferre. Cf. Infamiam creare, Detraho. 2. Infamatus est graviter, il a été gravement déshonoré. Infamiam magnam subiit; inusta illi nota est ad ignominiam sempiternam; dedecore et infamia pressus, oppressus est; infamia, gravi ignominia notatus. Cf. Infamiam habere, Detraho, Labes, Macula. 3. Illi magis, quam tu, infamabuntur, ils seront plus déshonorés que vous. Plus illi subibunt dedecoris, quam tu; plus illis afferet ea res infamiæ, quam tibi; majori illi infamia, quam tu flagrabunt; gravior ad eos redundabit infamia, quam in te; hoc illis potius fraudi erit, quam tibi; plus illi ferent ignominiæ quam tu. Cf. Infamia. USUS: Tua moderatio aliorum infamat injuriam.

INFANDUS, a, um, Horrible, affreux. SYN. Nefandus, exsecrandus.

1. INFANS, antis, m. f. Enfant. SYN. Vagiens puer. USUS: Nutrices omnia mansa pueris infantibus in os inferunt. Infantum incunabula. Non infantibus pepercerunt.

2. INFANS, antis, omn. gen. Sans éloquence, muet. SYN. Indisertus. )( Eloquens, disertus. USUS: 1. Dialectici infantissimi. Nihil illo accusatore infantius. Oratio neque nimis infans, neque perfecte diserta.

INFANTĬA, æ, f. Défaut d’éloquence. SYN. Jejunitas orationis, orationis inopia. )( Eloquentia. EPITH. Incredibilis, naturalis. USUS: 1. Infantia ejus et inscitia causam perdidit. 2. Enfance. Prima ab infantia.

INFĂTŬO, as, avi, atum, are, a. Rendre fou, infatuer. SYN. Fatuum, stultum reddo. ADV. Magis. USUS: Aliquem mercede infatuare.

INFECTOR, ōris, m. Teinturier. USUS: Infector me moratur.

INFECTUS, a, um, Inachevé, incomplet. USUS: 1. Habere aliquid factum pro infecto. Re infecta abire, irrita re abire, s’en aller sans terminer l’affaire. Irrita sunt infectaque, quæ augur nefasta dixerit et odiosa. 2. Tinctus, impregné, teint. Infectus purpura. 3. Vitiatus, souillé, corrompu. Animi hominum infecti partibus.

INFĔCUNDUS, a, um, Infécond, stérile. SYN. Sterilis.

INFĒLĪCĬTAS, ātis, f. Malheur. SYN. Adversa vel incommoda fortuna; res sinistræ, res incommoda, calamitas. USUS: Infelicitatem omnem in dolore ponunt. Sit hoc infelicitatis tuæ. Cf. Miseria, Adversus, Fortuna, Infortunium.

INFĒLIX, īcis, omn. gen. Malheureux. SYN. Miser, calamitosus, dejectus ad calamitatem, dura et crudeli fortuna usus, infortunatus, funestus, inauspicatus. PHRAS. Infelix sum, je suis malheureux. Omnes felicitates mihi adversæ sunt; homo sum duro fato, et in pœnam genitus; omnium, qui vivunt usquam gentium, sum miserrimus; quas in procellas fortuna me conjecit! Sempiterna nox meis fortunis offusa est; aliud ex alio vulnus a fortuna accipio; omnibus fortunæ telis sum expositus; quidquid usquam malorum est, in me incurrit; nihil ad voluntatem fluit; nihil ex sententia succedit; fortuna utor periniqua. Cf. Miser. USUS: Si quis reipublicæ est infelix, is felix esse non potest. Cf. Fortuna adversa.

INFENSĒ, En ennemi. USUS: Nemo mihi infensius est adversatus.

INFENSUS, a, um, Ennemi. SYN. Inimicus. ADV. Vehementer. USUS: In te concitati infensique sunt. Esse infensum fortunis alicujus. Civibus suspectus, graviterque infensus. Cf. Inimicus, Alienus.

INFERCĬO (infarcio), is, fersi, tum, ire, a. Remplir, accumuler. SYN. Infarcio, inculco. USUS: Ne inferciens verba, quasi rimas expleat.

INFĔRI, ōrum, m. pl. Enfers. SYN. Inferorum carcer; impiorum a morte sedes, locus pœnarum et cruciatuum æternorum, ubi impii seclusi a concilio cœlestium in perpetuis miseriis versabuntur; Dii manes. PHRAS. 1. Ad inferos detrusus est, il fut précipité dans les enfers. Eum inferi excepere æternis exurendum ignibus; ad cruciatus nullo ævo finiendos, ad sempiternos ignes deturbatus est; ad inferos migravit, descendit, expensurus supplicia sempiternis sæculorum ætatibus luenda; ad inferos præceps actus, sceleratorum sedem ac regionem. 2. Ad inferos pœnas luit scelerum, il expie ses crimes en enfer. Pœnas dat apud inferos; supplicia luit in omne ævum duratura; nullius ævi longinquitate finienda; æternis apud inferos suppliciis mactatur. Cf. Animæ damnatæ. USUS: Ab inferis revocare, excitare, elicere testem veritatis. Apud inferos impiorum supplicia perferre. Ad inferos pœnas parricidii luere.

INFĔRĬÆ, ārum, f. pl. Sacrifice offert aux mânes. RAD. Ab inferis, quo mortui apud gentiles descendere credebantur. SYN. Justa, feralia, mortuorum sacra. USUS: Inferias alicui dare, afferre.

INFĔRĬOR, ōris, omn. gen. Plus bas, inférieur. )( Superior. USUS: Prudentia et usu me non est inferior. Inferioris ordinis amici. In inferiores crudelis, in superiores contumax, in æquos et pares fastidiosus. Superior ordine, inferior fortuna.

INFERNUS, a, um, Infernal. USUS: Inferna sedes.

INFĔRO, fers, tŭli, illātum, ferre, a. Porter dans. SYN. Inveho, importo, induco, intrudo. )( Effero. ADV. Mature, posterius, ultro. USUS: Terrorem, metum, cladem, calamitatem alicui inferre, inspirer de l’effroi. Inferre sermonem de re aliqua, parler de quelque chose. Vim alicui, manus, periculum capitis inferre, faire violence à qqn, lui donner la mort. Pedem inferre; inferre se in senatum, entrer. Inferre facinus in famam et fortunas alterius, déshonorer qqn, lui enlever ses biens.

INFĔRUS, a, um, Qui est au-dessous, inférieur. RAD. Ab Infra. SYN. Infernus. )( Superus.

INFESTĒ, En ennemi. SYN. Inimice, hostiliter, hostilem in modum.

INFESTUS, a, um, Ennemi. SYN. Infensus, inimicus, adversus, molestus. )( Propitius. ADV. Maxime. USUS: 1. Fortuna mihi olim propitia, nunc infesta est. Omnia mihi summam per injuriam sunt infesta. Infestis omnium oculis conspicior. Fertur infestus in omnes. Iniquo infestoque animo intueri aliquem. 2. Plenus discriminis, attaqué, infesté, peu sûr. Viæ excursionibus infestæ. Saltus latrociniis infestus. Agrum Rom. hostes infestum reddidere. Cf. Alienus, Inimicus, Vexo.

INFĬCĬĀTĬO, ōnis, f. Dénégation. SYN. Negatio, depulsio. USUS: Crimina plerumque inficiatione defendimus.

INFĬCĬĀTOR, ōris, m. Fripon, qui nie une dette, un dépôt. USUS: Una eademque est fraudatoribus et inficiatoribus impudentia.

INFĬCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Mélanger, imprégner. SYN. Imbuo. ADV. Plane. USUS: 1. Teneros et rudes inficere et flectere. 2. Corrumpo, vitio, gâter, corrompre, infecter, empoisonner. Opinionum pravitate, languore, otio, desidia infecimus et corrupimus. Cf. Corrumpo.

INFĬCĬOR (infitior), aris, atus sum, ari, d. Nier. SYN. Nego. )( Confiteor. ADV. Vere. USUS: Cum posset inficiari crimen, cum in alios derivare, confessus est. Cf. Nego.

INFĬDĒLIS, e, gen. com. Infidèle, inconstant. SYN. Infidus. )( Bonus, fidelis. PHRAS. Sunt infideles, ils sont infidèles. Improbi sunt et perfidiosi; est in iis perfidia plusquam Punica; omnia in iis insidiosa sunt et fallacia; nihil in iis veri, nihil sancti, nullus deum metus, nullum jusjurandum, nulla religio; fidem non præstant; in fide non manent; fluxa iis est fides. USUS: Non do, non dedi cuiquam infideli fidem. Cf. Perfidus, Perjurus, Infidelis (VULG.), les infidèles, ceux qui adorent les idoles, rectius dicitur: Religionum nostrarum mysteriis non initiatus. Idololatra.

INFĬDĒLĬTAS, ātis, f. Infidélité. SYN. Perfidia. PHRAS. Suspectus eris de infidelitate, vous serez suspect de trahison. Erit cur de fide tua non bene homines existiment; venies in suspicionem infidelitatis, parum bonæ, parum rectæ fidei; fides tua in suspicionem adducetur, in dubium veniet, in dubium vocabitur; causam afferes de tua fide secus existimandi. USUS: Quantæ infidelitates in amicis!

INFĬDĒLĬTER, D’une manière peu loyale. SYN. Perfidiose.

INFĪDUS, a, um, Peu sûr, infidèle, changeant. SYN. Infidelis. )( Fidus. USUS: Nihil enim stabile, quod infidum est. Cf. Infidelis.

INFĪGO, is, fixi, fixum, ere, a. Ficher dans, enfoncer; imprimer. SYN. Impingo. )( Evello. ADV. Fidenter. USUS: Hæc cura semper mihi erit animoque meo infixa. Infixus animo hæret dolor. Infixum in patriæ caritate animum gerit. Cf. Imprimo.

INFĬMUS, a, um, Le plus bas, le dernier, infime. )( Summus. USUS: Ex infimo genere et fortunæ gradu. Infima fæx populi. Infimo cuique gratissima animadversio. Infima conditio servorum.

INFĪNĬTAS, ātis, f. Immensité. SYN. Immensitas, infinitio, innumerabilitas. USUS: Infinitas locorum, rerum atque naturæ. Infinitatem omnem mente peragrare.

INFĬNĪTĒ, A l’infini. SYN. Sine modo et fine. USUS: Divitias infinite concupiscit Materia infinite dividi et secari potest.

INFĪNĪTĬO, ōnis, f. Immensité. SYN. Infinitas.

INFĪNĪTUS, a, um, Infini. SYN. Immensus, innumerabilis, inexhaustus, indeterminatus, cujus nulla est ora, nulla extremitas. )( Definitus. USUS: Immensa, infinita, immoderata cupiditas. Infinitam potestatem alicui permittere. Infinita posteritas.

INFIRMĀTĬO, ōnis, f. Réfutation. SYN. Debilitatio, confutatio, refutatio. EPITH. Conjecturalis, comparativa. USUS: Infirmatio rerum judicatarum.

INFIRMĒ, Faiblement. SYN. Parum. USUS: Videbam infirme animatos.

INFIRMĬTAS, ātis, f. Faiblesse. SYN. Imbecillitas, debilitas. USUS: Me conficit sollicitudo, ex qua etiam infirmitas corporis. Infirmitatem corporis animi virtute superare. Infirmitas laterum, virium, animi, ætatis, valetudinis. Cf. Debilitas.

INFIRMO, as, avi, atum, are, a. Affaiblir. SYN. Infirmum facio, debilito, frango. )( Confirmo. USUS: Infirmare fidem alicujus et convellere. Pacta infirmare. Legem, senatum, veritatem infirmare. Infirmare objecta et diluere. Cf. Debilito, Frango.

INFIRMUS, a, um, Faible, malade (d’esprit et de corps). SYN. Imbecillis, debilis, enervatus, fractus, carens viribus. )( Firmus. ADV. Omnino. PHRAS. 1. Corpore est admodum infirmo, il est d’une très faible complexion. Corpore est effeto, fracto et debilitato; parum firmamenti, parum in eo virium est; qua imbecillitate, qua macie? Summa gracilitate atque infirmitate corporis. Cf. Debilis, Valetudo. 2. Animo adhuc est infirmo, il n’a pas encore assez de prudence. Animo est nondum consilio ac ratione firmato; pectoris eius angustiæ nondum capiunt tantam consilii firmitatem; non recipit levitas ista, non egestas animi; non infirmitas ingenii sustinet personam tam gravem, tam severam. Cf. Animus. USUS: Homo ætate affecta, infirmis viribus, afflictus, caducus.

INFLAMMĀTĬO, ōnis, f. Inflammation; enthousiasme. SYN. Ardor. USUS: Inflammatio animi et quidam quasi afflatus furoris.

INFLAMMO, as, avi, atum, are, a. Mettre le feu à, allumer, brûler. SYN. Incendo, ignem infero, faces admoveo. )( Restinguo, exstinguo. ADV. Necessario. USUS: 1. Templa inflammare. 2. Hortor, incito, impello, exciter, échauffer. Animos inflammare. Inflammare populum; inflammare motus animorum, vel exstinguere. Inflammatus ira. Cf. Impello, Excito. Inflammatur et exardescit in dicendo. Cf. Hortor, Excito, Impello; item: Ignis, Incendo, Accendo, Flamma.

INFLĀTĬO, ōnis, f. Enflure. SYN. Tumor. EPITH. Magna. USUS: Fabæ magnam inflationem habent.

1. INFLĀTUS, a, um, Enflé. SYN. Tumidus. ADV. Vehementius, gravius. USUS: 1. Serpens inflato collo. 2. Superbus, elatus, enflé, enorgueilli. Hostes spe animisque inflati. Lætitia inflatus et insolens. Errore, opinionibus inflati. Cf. Superbus, Arrogans.

2. INFLĀTŬS, ūs, m. Insufflation, souffle. SYN. Afflatus. EPITH. Divinus, primus. USUS: Primo tibicinis inflatu, au premier son de la flûte. Instinctu inflatuque divino.

INFLECTO, is, flexi, flexum, ere, a. Courber; fléchir, désarmer. ADV. Leviter, oblique. USUS: Jus civile non gratia inflectitur, non potentia perfringitur. Ne injuria animi tui magnitudinem inflectat. Inflexa, mollis et tenera oratio.

INFLEXĬO, ōnis, f. Action de plier, courbure. SYN. Flexio. EPITH. Fortis ac virilis. USUS: Inflexio laterum.

INFLĪGO, is, flixi, flictum, ere, a. Causer, infliger. SYN. Infero. USUS: Mortiferam plagam reipublicæ infligere. Id tibi dedecus, turpitudinem sempiternam infliget. Cf. Impingo.

INFLO, as, avi, atum, are, a. Enfler, enorgueillir. SYN. Efferor, intumesco. PHRAS. 1. Ex re tantilla inflaris? Quoi! vous vous enorgueillissez pour si peu de chose? Res tantilla tibi dat animos? Res tam exigua tibi animos facit? Res tantilla tibi eos affert spiritus? Ex re tantilla tollis animos? Res tantilla adeo effert animum? Ex re tantilla adeo te extollis? Cf. Superbus. USUS: Insolentia, timore, spe, lætitia inflari.

INFLŬO, is, fluxi, fluxum, ere, a. et n. Couler dans. SYN. Illabor. )( Effluo. PHRAS. 1. Savus in Danubium influit, la Save se jette dans le Danube. Savus Danubio flumini miscetur; in Danubium præcipitat, se evolvit; in Danubium devolvitur; Istro flumine excipitur; leni aquarum tractu Istro se insinuat; Danubium auget. Cf. Flumen. USUS: In animos, in aures concionis blanditiis orationis influere. Ex illa lenitate ad hanc vim influat aliquid, oportet. Influunt in urbem hostes.

INFŎDĬO, is, fōdi, fossum, ere, a. Enfouir, enterrer. USUS: Corpus terræ infodere.

INFORMĀTĬO, ōnis, f. Formation, forme. SYN. Notio. EPITH. Antecepta, insita in animo. USUS: Antecepta quædam animo rei informatio. Habemus in animo insitam informationem quamdam DEI, nous avons dans l’âme une notion innée de la Divinité. In unius verbi imagine sæpe totius sententiæ informatio est.

INFORMIS, e, gen. com. Informe. USUS: Cum res muta et informis fit eloquens et formata.

INFORMO, as, avi, atum, are, a. Façonner. SYN. Adumbro, formo, instituo. USUS: 1. Consilium quoddam, cogitationem, judicium informare, rudi modo adumbrare. 2. Imbuo, instruire. Juventutem artibus informare. Cf. Doceo.

INFORTŪNĀTUS, a, um, Malheureux. SYN. Calamitosus, ærumnosus. Cf. Miser, Infelix.

INFORTŪNĬUM, ii, n. Malheur, infortune. SYN. Calamitas, ærumna, adversi casus. PHRAS. 1. Invidia in hoc infortunium me conjecit, c’est l’envie qui m’a causé ce malheur. In eum me casum demisit; hoc me malo, hoc infortunio mactavit; aliena me invidia, non culpa mea me perculit, afflixit; in eam me calamitatem traxit, hoc mihi vulnus inflixit; hanc mihi plagam imposuit; hac me ruina involvit; tantum mihi malorum importavit; me in ruinam impulit. 2. Duo infortunia mihi accidere, deux accidents me sont arrivés. Duo fulmina per hos dies me perculere; calamitatem unam, quam casus infestus tulit, altera crudelius aggravavit fortuna; cum vix primus turbo immani fragore detonuisset, secunda mox procella in me desæviit; vix ex ea fortunæ sævitia emersi, in novam calamitatem incidi; dedecoris acerbitatem casus haud paulo infestior cumulavit. Cf. Calamitas, Miseria, Adversa res. USUS: Magnum sibi infortunium invenit.

INFRA, Au-dessous. SYN. Sub. )( Supra. USUS: Non modo ex numero vivorum, sed infra mortuos amandandus. Humanas res infra se ducere.

INFRACTĬO, ōnis, f. Abattement. SYN. Abjectio. USUS: Infractio quædam animi et demissio.

INFRACTUS, a, um, Abbatu. SYN. Fractus, demissus. USUS: Non modo non infracto, sed etiam confirmato erat animo. Cf. Animus, Abjectus.

INFRĒNO, as, are, a. * Brider, mettre un frein. SYN. Equis frenum impono.

INFRĔQUENS, entis, omn. gen. Peu assidu; peu nombreux. SYN. Parum frequens. USUS: Senatus infrequens, le sénat qui n’est pas en nombre. Et Romæ, et in prædiis sum infrequens. Cf. Rarus.

INFRĔQUENTĬA, æ, f. Petit nombre, rareté. SYN. Paucitas, solitudo.

INFRINGO, is, frēgi, fractum, ere, a. Briser, anéantir, ruiner. SYN. Frango, concido, debilito. USUS: Animos alicujus, spem, audaciam, vires, dignitatem, auctoritatem infringere. Elanguescit, debilitatur, infringitur tua industria. Manus infringere, faire claquer ses doigts. Cf. Frango.

INFŪCĀTUS, a, um, Fardé. SYN. Fucatus, coloratus. Cf. Sincerus.

INFŬGĬO, is, fūgi, ĭtum, ere, S’enfuir. SYN. Confugio. USUS: Ne in tribunatus portum infugeret.

INFŬLA, æ, f. Ruban, bandelette. SYN. Mitra, diadema. USUS: Sacerdotes cum infulis et verbenis. Venditis imperii infulis, fleurons.

INFŪMĀTUS, a, um, Séché à la fumée. USUS: Carnes infumatæ.

INFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. Verser dans, répandre, faire pénétrer. SYN. Fundo, instillo. )( Effundo. USUS: Luxum, vitia in civitatem infundere; se in stirpem, genus alienum infundere; in memoriam ut in vas, ea, quæ discimus, infunduntur. Infusa in urbem barbaries, peregrinitas.

INFUSCO, as, avi, atum, are, a. Rendre brun; gâter, corrompre. SYN. Inficio. USUS: Quos aliqua barbaries domestica infuscat. Vicinitas non infuscata malevolentia. Cf. Inficio.

INGĔMĬNO, as, avi, atum, are, a. Redoubler. SYN. Gemino.

INGĔMISCO, is, ere, n. Gémir, se lamenter. SYN. Gemo. USUS: Pueri Spartani non ingemiscunt verberum dolore laniati. Cf. Gemo.

INGĔNĔRO, as, avi, atum, are, a. Implanter, inculquer. SYN. Ingigno. USUS: Natura amorem in filios parentibus ingenerat, la nature a gravé dans le cœur des parents l’amour de leurs enfants. Ei familiæ ingenerata frugalitas videtur.

INGĔNĬŌSĒ, D’une manière ingénieuse. SYN. Solerter, acute, subtiliter.

INGĔNĬŌSUS, a, um, Ingénieux, habile. SYN. Multum habens ingenii, acutus, solers; eximio, acerrimo ingenio. )( Hebes, tardus. PHRAS. Vir ingeniosus est et peracutus, cet homme est plein d’esprit. Acer investigator rerum est, quæ a natura involutæ videntur; mira quædam, et nova excogitare solitus; vir est, quo nihil solertius; qui solertissime perspiciat omnia; sagax, providus ad futura prospicienda; mente acri et perspicaci, prudentia præditus; egregia est ingenii acie; in quo multa docilitas et memoria quæ fere ingenii nomine appellantur; animi motibus celebribus, ad inveniendum acutis, ad memoriam firmis, ad explicandum ornandumque expeditis, quem summum excellensque ingenium armavit ad omnia; vir summa indole, abundantia quadam ingenii præstans; incredibili ingenii magnitudine; singulari ac prope divina quadam vi ingenii; indoles in illo magna, ingeniumque versatile sic pariter ad omnia, ut natum ad id unum diceres, quodcumque ageret; floret ingenii acumine; acri et perspicaci pollet ingenio; ea est homini ingenii acies, ea intelligendi acrimonia, is vigor, id acumen, ea mirifica vis ingenii, nihil ut non videat, nihil non scientia comprehendat; est in eo, non quale multis contingit, ingenium, sed egregium, exquisitum, singulare ac prope divinum; dotibus ingenii instructus est eximiis. Cf. Ingenium. USUS: Aristoteles docet omnes ingeniosos melancholicos esse.

INGĔNĬUM, ii, n. Talent, intelligence, génie. SYN. Vis ingenii, ingenii acies, acumen, perspicacitas mentis, solertia, ingenii celeritas, indoles. EPITH. Acre, acutum, bonum, dignum immortalitate, divinum, elegans, excellens, exiguum, eximium, fidum, hebes, humanum, illustre, immemor, inverecundum, lene, magnum, mediocre, mirum, miserum, muliebre, multiplex, optimum, oratorium, par, parvum, præclare, præstans, sane probabile, probum, singulare, splendidissimum, summum, tantum, tardum. PHRAS. 1. Ingenium sentio in te esse summum, je m’aperçois que votre intelligence est supérieure. Ingenium in te sentio esse eximium, non mediocre, non vulgare; non quale multis contigit, sed exquisitum, rarum, singulare, præstans, acutissimum et plane divinum; acutissimam esse aciem ingenii tui, egregio te a natura instructum esse ingenio, minimo te esse hebetem ad id, quod melius sit intelligendum judico. Eam esse ingenii tui aciem judico, nihil, ut non videas, assequaris, facile intelligas, mente comprehendas. Ingenii tantum in te esse duco, quantum potest esse plurimum; de ingenii tui præstantia, vi, acie ita statuo, neminem anteferri tibi, paucos admodum conferri posse; præstare, excellere, valere, florere te ingenio; ingenio te vel omnibus antecellere, vel certe nemini concedere judico; ingenii tui præstantiæ tantum tribuo, ut paucos comparem, neminem tibi anteponam; omnibus te ingenii laudibus efflorescere; extra omnem ingenii aleam esse positum judico; mentem sagacem, ingenium acerrimum in te esse sentio. 2. Hoc ingenium meum superat, cela surpasse la portée de mon esprit. Non hoc ingenii est mei; non capiunt rem tantam ingenii mei angustiæ; vires ingenii hoc superat; hoc ingenii facultatem excedit; hæc illi disputent, quibus vires ingenii pares; modus ingenii contractior, haud adeo patent ingenii mei fines, ut ista comprehendant. 3. Totum ingenium ad causam cognoscendam impendere, employer tout son talent à la connaissance d’une cause. Nervos omnes ingenii contendere; ingenium exacuere; omnes ingenii vires ad causæ cognitionem conferre; toto pectore in causæ cognitionem incumbere; nihil ingenii, nihil industriæ prætermittere in causis cognoscendis. 4. Præstanti est indole atque ingenio, il a un naturel et un talent remarquable. Rara hominis, summaque indoles; alta animi indoles, rectum ingenium, vis naturæ pulcherrima. Cf. Indoles. USUS: 1. Industria alit, suppeditat, acuit ingenium. Abundat, valet, floret ingenio. Effulget, elucet in rebus omnibus ejus ingenium. Ingenii opinio. 2. Natura, indoles, caractère, nature. Inverecundum animi ingenium; unius in bono constans, quam navum in malitia ingenium; ferox, mutabile, servile ingenium. Suo vivere ingenio. Ad ingenium redire, se recipere, retourner à son naturel. Cf. Ingeniosus, Natura.

INGENS, entis, omn. gen. Grand, immense. SYN. Immanis, grandis, immensus. USUS: Ingens, immanis præda, pecunia. Cf. Magnus.

INGĔNŬĒ, En homme libre; ouvertement, franchement. SYN. Candide, libere, sincere. USUS: 1. Ingenue educatus. 2. Cupere me laudari, aperte et ingenue fateor.

INGĔNŬĬTAS, ātis, f. Sentiments nobles, honnêteté, réserve. SYN. Liberalitas, honestas, probitas. USUS: Præ se ferre probitatem quamdam et ingenuitatem. Vitanda verborum turpitudine ingenuitatem suam et ruborem præstare. Cf. Honestas, Decet.

INGĔNŬUS, a, um, Libre; honnête. SYN. Liberalis, liber, honestus. ADV. Imprimis, maxime. USUS: Nihil in eo apparet moderatum, pudens, pudicum, ingenuum. Homo ingenuus, liberaliter educatus. Vita, animus, artes ingenuæ et liberales. Cf. Honestus.

INGĔRO, is, gessi, gestum, ere, a. Apporter, offrir, présenter; accumuler. SYN. Infero, intrudo. USUS: Sed quid ego ingero præterita?

INGIGNO, is, gĕnŭi, gĕnĭtum, ere, a. Adhibetur tantum præter, tempore ac supino. Inculquer dès la naissance. SYN. Ingenero. USUS: Ingenita naturæ virtus. Veri inveniendi cupiditatem nobis natura ingenuit.

INGLŌRĬUS, a, um, Qui vit sans gloire. SYN. Inhonoratus. )( Honoratus. USUS: Vita inhonorata, ignobilis, ingloria. Cf. Contemptus.

INGLŬVĬES, ēi, f. Voracité, gourmandise. SYN. Voracitas. Cf. Gula, Vorax.

INGRĀTĒ, En ingrat. SYN. Animo ingrato, illiberaliter. USUS: Ingrate nostra facilitate abutuntur.

INGRĀTĬIS, abl. adverbii loco sumptus. A regret, à contre-cœur, contre le gré de. USUS: Tuis ingratiis abibo (te invito ac repugnante). Cf. Invitus.

INGRĀTIS, Malgré qqn. SYN. Invito, cum mala gratia. )( Cum bona gratia. USUS: Extorquendum est invito et ingratis, quod debet.

INGRĀTUS, a, um, Ingrat. SYN. Immemor beneficii, gratiæ. )( Gratus. ADV. Crudeliter, impie. PHRAS. 1. Ingratus es, vous êtes un ingrat. Ingratum te præbes; ingrate agis; gratiam non refers; gratiam non reddis; gratiam a te non fero; officium in te requiro, desidero; officium non præstas; meis in te meritis non respondes; mea in te officia non rependis; officia officiis non compensas; memorem beneficii animum non præstas; in vitium animi ingrati incidisti; turpem ingrati animi culpam sustines; de referenda gratia parum es sollicitus, parum laboras, parum cogitas; referendæ gratiæ haudquaquam studiosus es. 2. Nihil pejus odi, quam animi ingrati vitium (VULG. Ingratitudinem), je ne hais rien tant que l’ingratitude. Nullum odiosius mihi crimen est ingrati animi culpa; nullum hominum genus acerbius odi, acerbiore insector odio, quam qui gratiam bene meritis non referunt; qui de gratia referenda minimum cogitant, parum laborant; cum omne crimen, tum vero prætermissæ gratiæ, neglecti officii culpa gravis admodum, molesta et odiosa mihi est; odi immemorem beneficii animum, et ingrati animi crimen detestor. USUS: 1. Nihil cognovi ingratius, in quo vitio nihil non mali inest. Ingrati animi crimen horreo. Ingratus animus. 2. Molestus, odiosus, désagréable. Si ingrata tibi sunt officia mea, non committam, ut tibi insanire videar. Cf. Odiosus, Molestus.

INGRĂVESCO, is, ere, n. Croître, s’accroître, augmenter. SYN. Glisco, cresco, gravior fio. ADV. Vehementius. USUS: Ingravescit in dies malum. Annona ingravescit. Corpora defatigatione ingravescunt. Cf. Augeo.

INGRĔDĬOR, ĕris, gressus sum, grĕdi, d. Entrer; marcher sur ou vers. SYN. Intro, introeo, me infero, ineo, pedem infero, pedem pono, adeo, accedo. ADV. Audacius, æqualiter, paulo secius, pedetentim, penitus, similiter, tarde, timide. USUS: 1. Iter, causam, vitam honestam ingredi. Hoc die primum in spem libertatis ad dicendum ingressus sum. Vestigiis majorum ingredi. 2. Aggredior, incipio, commencer. Id nunc facere ingredimur. De iis dicere ingressus sum. Consilium, rationem vivendi, bellum ingredi. 3. Gradior, eo, aller, marcher. Libere ingredi. Hanc viam vix sine casu aliquo, aut prolapsione ingrediere. Cf. Incedo, Aditus.

INGRESSĬO, ōnis, f. Entrée dans; marche. SYN. Introitus, aggressio, incessus. EPITH. Obscura, antiqua, moderata. USUS: Interdum orationis cursus est incitatior, interdum ingressio moderatior.

INGRESSŬS, ūs, m. Commencement, début; marche. SYN. Incessus. USUS: Vestigiis odorari ingressus cujuspiam. Orationis vestigia ingressumque non vidi.

INGRŬO, is, ŭi, ere, n. Menacer, être imminent. SYN. Impendeo. USUS: Periculum, metus, morbus ingruit. Cf. Immineo.

INGURGĬTO, as, avi, atum, are, a. — se, Se précipiter, se ruer sur. SYN. Infero, immitto. USUS: Se in copias alicujus, in multa flagitia ingurgitare, se ruer sur la fortune de qqn, se plonger dans tous les vices. Cf. Immergo.

ĬNHĂBĬLIS, e, gen. com. Inhabile. SYN. Ineptus.

ĬNHĂBĬTĀBĬLIS, e, gen. com. Inhabitable. SYN. Vastus, incultus, desertus. )( Habitabilis.

ĬNHĂBĬTO, as, avi, atum, are, n. et a. Habiter dans. SYN. Habito.

ĬNHÆRĔO, es, hæsi, hæsum, ere, n. Rester attaché à, adhérer. SYN. Hæreo, insideo. ADV. Penitus. USUS: Animi corporibus inhærentes. Inhæret visceribus dolor. Inhæret id in mentibus omnium. Cf. Hæreo, Adhæreo.

ĬNHĀLO, as, avi, atum, are, a. Exhaler. SYN. Exhalo, afflo. USUS: Teterrimam nobis popinam inhalabas.

ĬNHĬBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. Retenir, arrêter. SYN. Cohibeo, coerceo. USUS: Inhibere remos, remiges. An te non inhibet vox miserorum? Cf. Cohibeo, Comprimo, Coerceo.

ĬNHĬBĬTĬO, ōnis, f. Action de retenir. USUS: Inhibitio remigum, action de ramer en sens contraire.

ĬNHĬO, as, avi, atum, are, n. Désirer avec ardeur. USUS: Uberibus puer inhians. Cf. Desidero, Aspiro, Capto, Aucupor.

ĬNHŎNESTĒ, Malhonnêtement. SYN. Spurce.

ĬNHŎNESTUS, a, um, Malhonnête. SYN. Turpis. )( Honestus. PHRAS. Patrem senio confectum deserere, inhonestum est, abandonner un père accablé de vieillesse est un crime honteux. Non decet, non convenit, haud æquum est; nefas est, iniquum est; flagitium est; minime honestum, minime rationi consentaneum est. Cf. Decet, Turpis. USUS: Quæ honeste nominari non possunt, inhonestissima sunt.

ĬNHŎNŎRĀTUS, a, um, Qui n’a pas reçu de récompense. SYN. Inglorius. )( Honoratus. Cf. Vilis.

ĬNHORRESCO, is, horrŭi, ere, n. prop. Se hérisser; devenir effrayant (par l’obscurité). USUS: Inhorrescit mare, tenebræ conduplicantur, la mer se couvre de ténèbres. Cf. Horror.

ĬNHOSPĪTĀLĬS, e, gen. com. Inhospitalier. SYN. Desertus, incultus, asper.

ĬNHOSPĪTĀLĬTAS, ātis, f. Inhospitalité. EPITH. Domestica, molesta, impudens, crudelis, moderata. USUS: Inhospitalitas est opinio vehemens, fugiendum esse hospitem.

ĬNHŪMĀNĒ, Durement. SYN. Inhumaniter.

ĬNHŪMĀNĬTAS, tātis, f. Dureté, cruauté. SYN. Immanitas, crudelitas. USUS: Mansuetudinem in inhumanitatem convertere. Cf. Crudelitas.

ĬNHŪMĀNĬTER, Durement. SYN. Inhumane.

ĬNHŪMĀNUS, a, um, Inhumain, cruel. SYN. Crudelis, communi hominum sensu carens, asper, ferus, durus, difficilis, agrestis; morum insuavium, vitæ communis ignarus; humanitatis expers, immemor, nunquam particeps; inops humanitatis et inurbanus; ab humanitate derelictus. PHRAS. 1. Homo ferus et inhumanus est, cet homme est barbare et inhumain. Nihil tam ferum ac inhumanum, quam hominis hujus indoles asperrima; humanitatem exuere videtur, ita difficilis aditus, gravis vultus, superba responsa, insolens est vita; summa morum acerbitate et immanitate natura omni humano generi insociabilis; ut feræ quædam nunquam mitescunt, sic immitis et implacabilis est ejus hominis animus et a cultu ac humanitate longissime remotus. Cf. Barbarus, Durus, Crudelis. 2. Brasiliæ populi plane inhumani sunt, les peuples du Brésil sont tout à fait sauvages. Brasiliæ gentes humanitatis immemores sunt; humanitatem omnem exuerunt, abjecerunt; omnem humanitatis sensum amisere, ab humanitate derelicti sunt; humanitatem a se omnem exstirparunt. USUS: In hoc animo nihil inhumanum, nihil agreste est. Cf. Agrestis.

ĬNHŬMĀTUS, a, um, Qui n’a pas reçu de sépulture. SYN. Insepultus. USUS: Diogenes se inhumatum projici jussit.

ĬNĬBI, Là (sans mouv.). SYN. Ibidem.

ĬNĬMĪCĒ, En ennemi. SYN. Infeste, inimico animo. )( Amice. USUS: Infestissime, inimicissime agere, contendere cum aliquo, insectari aliquem.

ĬNĬMĪCĬTĬA, f. Inimitié. SYN. Simultas, alienatio, disjunctio. EPITH. Aperta, summa. PHRAS. 1. Graves inimicitias inde habebis, vous vous ferez par là d’implacables ennemis. Graves inimicitias suscipies, subibis, adibis; grandes tibi inimicitiæ erunt, nascentur; ad inimicitias graves venies, descendes; intercedent tibi cum aliis graves inimicitiæ; grave odium adversus te concitabis; odium subibis, incurres acerbissimum; habebis tibi infensos multos; gerendæ tibi erunt, exercendæ capitales inimicitiæ; ab inimicitia tua eam ob rem deficient plurimi, et societatem dissolvent; in simultate non cum paucis eris; plurimos a te avertes; alii ex aliis se a conjunctione tua avellent; non pauci alieno in te erunt animo, seseque a te disjungent; infestis deinceps animis dissidebitur; inimicitias graves contrahes; alia ex aliis simultas incidet, atrocioribus inimicitiæ certaminibus exercenda. Cf. Amicitiam dissolvo, Odium. 2. Ponite tandem inimicitias, réconciliez-vous enfin. Inimicitias tandem candide et simpliciter ponite, deponite; exstinguite veteres simultates; inimicitias diuturnas caritati patriæ condonate; discedite tandem ab inimicitiis et odiis inveteratis, vosque ex inimicitia in gratiam revocate. Cf. Amicitiam redintegro, Concilio. USUS: 1. Inimicitias appetere, concevoir, avoir de la haine. Indicere, concipere, denuntiare; ad inimicitias vocare. 2. Inimicitias capere, se faire des ennemis. Suscipere, adire, subire, habere, exercere, gerere; ad inimicitias venire, descendere; inimicitiæ mihi tecum sunt, intercedunt. 3. Inimicitias deponere, se réconcilier. Ponere, patriæ concedere inimicitias; ab inimicitiis discedere. Cf. Odium.

ĬNĬMĬCUS, a, um, Ennemi. Item:

INĬMĪCUS, i, m. Ennemi. SYN. Hostis, infestus, infensus, adversarius, alienatus, non æquus, iniquus, invidus, obtrectator. EPITH. Acer, acerbus, communis, gravis, incolumis, innocens, magnus, odiosus, paternus, pecuniosus, potentissimus, valens, verecundus, voluntarius. ADV. Acrius, aperte, crudeliter, graviter, valde, usque eo. PHRAS. Inimicus est perpetuus, c’est un ennemi éternel. Alienissimo est a me animo; inimicissimum se mihi reddidit; animum ostendit mihi crudeliter inimicum; immortales in me gerit, exercet iras; infestissimus est meis fortunis et laudibus; inimicitias jam diu susceptas et, ut videtur, posteris tradendas, pertinacissime persequitur; resident etiamnum in animo ejus graves atrocesque inimicitiæ; sunt mihi cum eo homine inimicitiæ et vetetes et atrocibus celebratæ certaminibus; odio me insectatur capitali; adversario illo utor gravi sane et infenso, qui, quidquid virium habet et acerbitatis, id totum in me confert ac effundit; qui adversatur mihi acerrime et gravissime; qui mihi pestem ac perniciem molitur, exitum machinatur; qui totus incumbit in meam perniciem; me ubique meaque commoda oppugnat; nullam adversus me injuriam prætermittit. Cf. Hostis, Odium, Injuria. USUS: Aspicere te non potest, adeo inimico in te est animo.

ĬNĪQUĒ, Injustement. SYN. Injuste. USUS: Ita iniquissime comparatum est; iniquissime expulsus. Inique, contra jus fasque agere.

ĬNĪQUĬTAS, ātis, f. Injustice. SYN. Injuria. EPITH. Tanta. )( Æquitas. USUS: Æquitas certat cum iniquitate. Habet ea res magnam iniquitatem. In tanta hominum perfidia et iniquitate vivimus. Cf. Injuria.

ĬNĪQUUS, a, um, Injuste, méchant. SYN. Injustus, injurius, inimicus, non habens æquitatem. ADV. Obscurius, valde. )( Æquus. USUS: Quæ res iniquissima et acerbissima est, nec ferenda. Homo natura asper, et omnibus iniquus; iniquo infestoque animo intueri aliquem; iniquo loco ad hostes subire, attaquer les ennemis dans une position défavorable. Cf. Injustus, Inhonestus.

ĬNĬTĬA, ōrum, n. pl. Mystères de Cérès. SYN. Sacra Cereris.

ĬNĬTĬO, as, avi, atum, are, a. Sæpius usurpatur passiva voce. Être initié. SYN. Inauguror, consecror, devoveor, sacris imbuor. USUS: Initiari sacris. Sacra initiata, et devota.

ĬNĬTĬUM, ii, n. Principe. SYN. Principium, fundamentum, elementum. EPITH. Accomodatum naturæ, falsum. PHRAS. 1. Hæc erant initia doctrinæ nostræ, tels étaient les fondements de notre doctrine. Hæc erant incunabula doctrinæ nostræ; hæ primæ origines et elementa studiorum nostrorum; ab his profecta initiis est doctrina nostra; hæc principia erant, et quædam quasi semina doctrinæ nostræ; hæc doctrinæ erant primordia; hæc rudimenta, hæc prima velut vestigia ac lineamenta erant doctrinæ nostræ. Hoc a fonte omnis nostra doctrina manavit. 2. Adhuc inter initia hæremus operum, nous sommes encore au commencement de nos travaux. Adhuc in operum primordio stamus; non in exitu, sed in limine operum nostrorum stamus; vestibulum magni operis ingressi sumus; longe absumus a metis, vix e carceribus digressi; informatam habemus operis totius molem, non perfectam. 3. Ab initio mundi, depuis le commencement du monde. Ab orbe condito; ab ultima mundi origine; post hominum memoriam; post natos homines. 4. Belli initium satis fortunatum fuit, le début de la guerre fut assez heureux. Lætissima erant armorum principia; initia belli se dabant optime; primo belli progressu satis felices fuimus; belli primordium satis lætum erat; in limine, exordio, ingressu belli res nostræ habebant satis belle; principio belli res ex sententia gestæ; sub belli primordia optatis fortuna respondit. Cf. Successus. USUS: Belli initium ducere, capere, sumere a levibus prœliis. Belli initium inde profectum est, quod; levi ex principio magnum bellum conflatum est, sed ut initia inchoavimus, ita persequenda sunt cœpta. Bonis initiis orsus male finiit. Ut male posuimus initia, sic cætera sequentur. Ut se dant initia, comme on commence. Cf. Incipio, Inchoo, Exordium.

ĬNJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. Jeter dans; faire naître, susciter. SYN. Objicio, immitto. USUS: Dubitationem alicui et scrupulum injicere. Cogitationem alicui, ardorem, spem, metum, religionem, cupiditatem injicere. Frenos furori alicui manus injicere. Cf. Impono.

INJŪCUNDĬTAS, ātis, f. Défaut d’agrément. SYN. Asperitas.

INJŪCŬNDĒ, Désagréablement. )( Jucunde.

INJŪCUNDUS, a, um, Désagréable. SYN. Insuavis, acerbus. USUS: Labor mihi minime injucundus. Cf. Odiosus, Molestus.

INJUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. Imposer; susciter. SYN. Impono, affero, importo. USUS: Aliquid damni reipublicæ; servitutem alicui, onus, necessitatem injungere.

INJŪRĀTUS, a, um, Qui n’a pas juré. SYN. Qui non juravit, sine jurejurando. USUS: Tibi vel injurato credendum. Lingua juravi, mentem injuratam gero.

INJŪRĬA, æ, f. Injustice. SYN. Iniquitas. )( Jus, beneficium. PHRAS. 1. Injuriam alicui facere, causer à qqn du préjudice. Injuriam alicui inferre, afferre, imponere, conflare; injuria aliquem afficere, onerare, lacerare, lacessere, vexare, exagitare, insectari; injuriam jacere, mittere in aliquem; injuriosius tractare aliquem; patientiam alicujus tentare; ejus patientia abuti; injuriam alicui contexere; injuriis aliquem et maledictis proscindere, lædere, configere; injuriis ac maledictis appetere aliquem, incessere, jactare, violare, provocare. 2. Gravem a te passus sum injuriam, j’ai souffert de votre part une grande injustice. Injuriam a te accepi gravissimam; a te orta, nata est mihi illa injuria; gravi injuria a te afflictus sum; hæc mihi a te oblata, imposita est injuria; iniquius a te mecum est actum; injuriosus sane in me fuisti et iniquior; injuriose me tractasti; injurium, injuriosum, iniquum, gravem te sensi, expertus sum; gravem abs te pertuli injuriam; graviter læsus, offensus sum; gravem a te molestiam accepit animus meus; gravi a te injuria affectus, lacessitus, provocatus sum; appetitus injuria sum nullo meo merito, nulla mea culpa, nihil tale meritus; injuriose, acerbe, inique, contra jus omne, contra, quam meritus sum, immerentem, innocentem, nullius affinem culpæ, omnis culpæ expertem, ab omni vacuum culpa me tractasti. 3. Injuriam ulciscar, je vengerai mes injures. Persequar tot tuas in me injurias; parem brevi pro injuria gratiam referam; par pari referam; merita meritis compensabo; erit propediem, cum idem tibi reponam; cum pari te munere remunerabor; is sum, qui injuriam facile referre possim; feres a me, quod intulisti; impune tibi non erit, non abibit sic, quod injuria me affeceris; impunita non erit, inulta non relinquetur injuria tua. Memorem me injuriæ senties, experieris. Cf. Ulciscor, Impune. 4. Adversus injuriam se defendit, il s’est défendu contre l’injustice. Injuriam magno animo propulsavit; ab injuria hominem deterruit; injuriis restitit animo præsenti; ea injuria ut se levaret, nihil non egit; eam ut a se injuriam prohiberet, depelleret, ab injuria hominem ut detraheret, ut illa is, injuria abstineret, presentia animi effecit. 5. Injuriam æquo animo pertulit, il a supporté cette injustice avec courage. Plagam illam eo animo accepit, par ut injuriæ videretur; injuriam eo animo tulit, passus, perpessus est, tanquam ad se nihil ea pertineret. Cf. Patior, Fero. 6. Injuriam omnium obliviscor, j’oublie toutes les injustices. Injurias omnes oblivione contero; omnem acceptæ injuriæ memoriam ex animo deleo; animus ultionem non spectat; ultionis consilium omne libenter abjicio, omitto, depono; ab ulciscendi consilio animum abduco; non persequar injurias meas; injuriæ eæ omnes in amicitiæ gremio sunt sepultæ. Cf. Obliviscor. USUS: 1. Injuria est, quæ aut pulsatione corpus, aut convitio aures, aut aliqua turpitudine vitam alicujus violat. Injuria duobus modis fit: vi et fraude. 2. Immerito, à tort. Non injuria suspectus es. Cf. Convitium, Contumelia, Ignominia.

INJŪRĬŌSĒ, Injustement. SYN. Per contumeliam, contumeliose. )( Jure. USUS: Temere atque injuriose de aliquo suspicari.

INJURĬŌSUS, a, um, Injuste. SYN. Injurius. USUS: Injuriosa et facinorosa vita. Cf. Injuria.

INJŪRĬUS, a, um, Injuste. SYN. Iniquus.

INJUSSŬS, ūs, m. (adhibetur tantum abl.) Sans l’ordre de. SYN. Sine jussu, auctoritate, concessu. )( Jussus. USUS: Injussu populi hoc fecisti.

INJUSTĒ, Injustement. SYN. Inique, injuriose, contra fas. USUS: Injuste in quemquam impetum facere.

INJUSTĬTĬA, æ, f. Injustice. SYN. Iniquitas. EPITH. Capitalior, moderata. )( Justitia. USUS: Injustitiæ duo sunt genera, alterum eorum, qui inferunt, alterum eorum, qui ab iis, quibus infertur, non propulsant injuriam.

INJUSTUS, a, um, Injuste. SYN. Iniquus, injurius, injuriosus, immeritus, non debitus. )( Justus. ADV. Dupliciter. USUS: Qui perniciosa et injusta populis jussa describunt. Vir maleficus natura, et injustus. Ira non injusta, sed merita et debita. Injustum onus alicui imponere. Cf. Injuria.

INNASCŎR, ĕris, nātus sum, nasci, d. Naître dans. SYN. Ingignor. USUS: Quibus recta ratio constansque innascitur.

INNĂTO, as, are, n. Nager dans. USUS: Pisciculi in concham innatant. Cf. Nato.

INNĀTUS, a, um, Naturel, inné. SYN. Insitus, ingenitus, ingeneratus. )( Assumptus, adventitius. USUS: Innata est homini probitas, vel potius insita.

INNĀVĬGĀBĬLIS, e, gen. com. Qui n’est pas navigable.

INNECTO, is, nexŭi, nexum, ere, a. Lier avec. SYN. Necto.

INNĪTOR, ĕris, nixus vel nīsus sum, niti, d. S’appuyer sur. SYN. Inclinor, reclinor. PHRAS. In te uno respublica innititur, la république s’appuie sur vous seul, c. à d., vous êtes le seul soutien de la république. Tuum est fulcire labefactatam rempublicam. In te uno nititur salus civitatis; in te uno, atque in spe consilii tui requiescit; fortunæ omnium nostrum tuæ fidei innituntur. USUS: Fortuna hostium uni viro innititur. Respublica in tuis humeris innititur.

INNO, as, avi, are, n. et a. Nager dans. SYN. Innato.

INNŎCENS, entis, omn. gen. Innocent. SYN. Qui nihil nocet, qui nulli injuriam facit, integer, culpa vacans, ad quem ne suspicio quidem criminis perveniat; ab omni culpæ suspicione remotissimus, nullius probri compertus, a culpa vacuus, crimine innoxius. PHRAS. 1. Innocens sum in ea causa, je suis innocent dans cette affaire. Longe remotus a culpa sum; procul absum ab ejus rei culpa; culpa careo; culpa vaco; culpam ejus rei non sustineo; expers culpæ sum; affinis culpæ non sum; purus a culpa sum; tam absum a culpa, quam qui maxime; culpæ ejus mihi non sum conscius; extra culpam sum; in culpa non sum; in me conferri culpa non potest; culpa ea in me conferenda, mihi assignanda, adscribenda, attribuenda non est; ejus rei culpa hærere in me non potest; abest a me ea culpa longissime; abhorret ab ea culpa vitæ meæ institutique ratio; procul a me hæc culpa est; extra noxam sum; is sum, quem nulla ejus culpæ suspicio violarit. 2. Innocentem accusas, vous accusez un innocent. Insontem, immerentem, nullo meo merito, injuria, injuste, inique, contra jus et æquum in crimen vocas; nihil peccavi, nihil admisi, nullo me scelere adstrinxi, abs te tamen accusor; expertem, criminis innoxium me exagitas; vacuum a culpa in judicium vocas, reum facis, persequeris; tu me sine causa, immerito in culpam vocas, in infamiam adducis. Cf. Accuso. 3. Multi innocentes condemnantur, on condamne bien des innocents. Sæpe, qui culpam non admiserunt, judicio, judicum sententiis damnantur; multi falso scelere damnantur; multi oblato falso crimine insontes opprimuntur; multi nullius probri comperti, in quibus nullius inest peccati infamia, innoxii damnantur; multi immerita damnatione afficiuntur, iniquis judiciis circumveniuntur, opprimuntur, expertes culpæ criminis pœnas luunt. USUS: Innocens dicitur, non qui leviter nocet, sed qui nihil nocet. Vir innocens, integer, religiosus. C. Integer.

INNŎCENTER, Honnêtement, d’une manière irréprochable. USUS: Vita innocenter acta.

INNŎCENTĬA, æ, f. Innocence, intégrité, vertu. SYN. Integritas vitæ et morum. EPITH. Par, singularis, vetus, summa. USUS: Innocentia est talis affectio animi, quæ noceat nemini. Vir summa integritate et innocentia. Cf. Integer.

INNŎCŬUS, a, um, Inoffensif, qui ne fait pas de mal. SYN. Innocens.

INNŎVO, as, avi, atum, are, a. Renouveler. SYN. Renovo, novum facio.

INNOXĬUS, a, um, Innocent, vertueux; qui n’éprouve pas de dommage, sain et sauf. SYN. Innocens. Cf. Innocens.

INNŬMĔRĀBĬLIS, e, gen. com. Innombrable. SYN. Innumerus, infinitus numero, quod omnem excedit numerum. USUS: Infinita vis innumerabilum atomorum. Cf. Multi.

INNŬMĔRĀBĬLĬTAS, ātis, f. Nombre infini. USUS: Innumerabilitas atomorum.

INNŬMĔRUS, a, um, Innombrable. SYN. Innumerabilis.

INNŬO, is, ŭi, ere, n. Faire signe. SYN. Nutu aliquid significo, nutu capitis loquor. USUS: Huic aditum modo patefacio et innuo.

INNUPTUS, a, um, Qui n’est pas marié. SYN. Non nuptus. )( Nuptus. USUS: Paris Helenam innuptis junxit nuptiis, Pâris se lia à Hélène par un hymen infortuné et coupable.

ĬNOBSCŪRO, as, are, a. Obscurcir. SYN. Infusco. )( Declaro, illustro.

ĬNOFFENSUS, a, um, Qui ne heurte pas, qui ne rencontre pas d’obstacle. USUS: Pedem inoffensum referre, revenir sans encombre.

ĬNOFFĬCĬŌSUS, a, um, Qui manque d’égards. SYN. Inhumanus, illiberalis. Cf. Illiberalis.

ĬNŎPĬA, æ, f. Manque, disette. SYN. Egestas, indigentia. )( Copia. EPITH. Magna, summa, tanta. PHRAS. Cæsar Hispaniensi bello Pompeii copias ad summam inopiam redegit, César, dans la guerre d’Espagne, réduisit les troupes de Pompée à la dernière extrémité. In summas angustias compulit; in maximas omnium rerum difficultates conjecit; copias eo redegit, ut omnium rerum penuria laborarent; ut inopia premerentur et conficerentur extrema; ut rerum omnium inopia pessime acciperentur; ut in maximis angustiis ac difficultatibus versarentur; ut nullis non incommodis afficerentur; ut plurima incommoda sustinerent; ut summis cum incommodis conflictari cogerentur. Cæsar Pompeii copias ad rerum omnium egestatem adduxit; non solum ad summam rerum bellicarum indigentiam, sed ad extremas quotidiani victus angustias redegit. Cæsar Hispaniensi bello id egit maxime, ut Pompeii copiis arctiora in dies fierent omnia. Cf. Annona. 2. Inopiam sublevare, soulager la misère. Mederi inopiam; rebus mature occurrere; tutari inopiam; incommodum novis commodis sanare; inopia levare. USUS: Aliquem ad inopiam redigere. Inopia consilii laborare. Inopiam æquo animo ferre ac tolerare. Inopia oratoris et jejunitas. Cf. Egeo, Pauper.

INŎPĬNANS, antis, omn. gen. Pris au dépourvu, surpris. USUS: Multos in agris inopinantes deprehendit.

ĬNŎPĪNĀTĔ, Inopinément, à l’improviste. USUS: Inopinate, præter spem accidit. Cf. Casu.

ĬNŎPĪNĀTUS, a, um, Inattendu, imprévu. SYN. Nec opinatus, improvisus. USUS: Omnia repentina et inopinata graviora. Dictu inopinatum atque mirabile. Ex inopinato observare aliquem. Cf. Improviso.

ĬNOPPORTŪNUS, a, um, Peu convenable, peu favorable. SYN. Alienus, incommodus. )( Opportunus. USUS: Sedes eo in loco non inopportuna sermoni nostro.

ĬNOPS, ŏpis, omn. gen. Pauvre, dépourvu de. SYN. Pauper, nudus, impotens. )( Abundans. USUS: Inops rei alicujus, vel a re aliqua. Inops ærarium et exhaustum. Humanitatis inops et inurbanus homo. Cf. Pauper, Inopia.

ĬNORDĬNĀTUS, a, um, Mal ordonné, confus, en désordre. SYN. Perturbatus, confusus. )( Ordinatus. USUS: Ex inordinato in ordinem reducere.

ĬNORNĀTĒ, Sans ornement. SYN. Inculte, ineleganter.

ĬNORNATUS, a, um, Peu orné, grossier, sans art. SYN. Inconditus, incomptus, agrestis, rudis, horridus, sine nitore et palæstra. )( Ornatus. USUS: Inornata mulier, oratio. Nuda et inornata inventio. Cf. Incultus.

INPRĪMIS, mei: IMPRĪMIS, Avant tout, d’abord. SYN. Cumprimis. USUS: Imprimis te amo. Argumentum imprimis firmum.

INQUAM, Dis-je. SYN. Dico, ut dixi, ut institui dicere. USUS: Hoc, inquam, dico.

INQUĬES, ētis, omn. gen. (Très-rare aux cas obliques). Remuant, agité, inquiet. SYN. Inquietus. USUS: Humanum genus inquies et indomitum. Cf. Inquietus.

INQUĬĒTĀTĬO, ōnis, f. Mouvement, agitation.

INQUĬĒTO, as, avi, atum, are, a. Agiter, inquiéter. SYN. Turbo. Cf. Inquietus.

INQUĬĒTUS, a, um, Remuant, turbulent. SYN. Turbulentus. PHRAS. 1. Homo est inquieto plane ingenio, cet homme a l’esprit remuant. Sine furore ac amentia consistere ejus animus non potest; nec vigilans, nec in somnis mente consistit; acer, ad vim promptus, ad seditionem paratus, turbulenter et turbide facit omnia; vir moribus turbidus, et ingenio minime otium patiente; homo impiger, factiosus, novarum rerum avidus, cui solemne nihil, cujus ea una agendi ratio, nihil neque intactum, neque quietum pati, omnia agitare, qui moveri omnia, quam senescere malit. 2. Curæ hominem inquietum reddunt, ses soucis l’inquiètent. Inopia rerum et scelerum conscientia indies magis ejus animus agitatur; agitant hominem imminentium rerum tristes imagines; nec somnum capere, nec pati quietem potest. Cf. Cura. USUS: Ingenio inquieto, et ad novas res avido.

INQUĬLĪNUS, i, m. Locataire. SYN. Qui in ædibus alienis habitat, præsertim conductis. USUS: Non inquilini solum sed et mures ex ædibus migrarant. Philosophia inquilina.

INQUĬNĀTĒ, Sans pureté. SYN. Barbare, incompte, prave.

INQUĬNO, as, avi, atum, are, a. Souiller, salir. SYN. Contamino, fœdo. USUS: Vitiis se, flagitiis, omnibus scelerum sordibus, libidinibus inquinat. Famam alicujus criminibus, humanitatem civitatis sævitia inquinare. Voluptatibus inquinari. Cf. Maculo.

INQUĪRO, is, quisīvi, quisītum, ere, a. et n. Rechercher soigneusement. SYN. Perquiro, indago. USUS: In se, in civium mores, in reum inquirere. Inquirere in ea, quæ memoriæ sunt prodita. Cf. Indago.

INQUĪSĪTĬO, ōnis, f. Recherche attentive, investigation. SYN. Disquisitio, investigatio veri. EPITH. Prænuntia, propria. USUS: Reus absens contra inquisitionem accusationis est defensus.

INQUĪSĪTOR, ōris, m. Juge instructeur. SYN. Quæsitor. USUS: Reorum inquisitorem sapientem esse decet.

INSĀNĀBĬLĬS, e, gen. com. Incurable. SYN. Desperatus; quod curationem, medicinam non admittit. USUS: Morbus, plaga, contumelia insanabilis. Cf. Desperatus.

INSĀNĒ, A l’excès, à la folie. SYN. Vehementer, cum impetu.

INSĀNĬA, æ, f. Folie. SYN. Furor. EPITH. Non mediocris, molesta naturalis, præstans, ridicula, tolerabilis, utilis. PHRAS. 1. Vi doloris in eam insaniam incidit, ut mentem inde nunquam receperit, la douleur l’a rendu tellement fou qu’il n’a plus jamais recouvré l’intelligence. Vi doloris ita a mente discessit, ita mentem perdidit, ita sibi excidit, insaniæ morbo ita affectus est, ita de potestate mentis exiit, ita mente motus est, ita de mente deturbatus est, ita a mente desertus est, ut rationem in perpetuum amiserit; ut ad sanitatem inde nunquam redierit; ut furorem deinceps nunquam deposuerit; ut ad bonam mentem revocari nunquam potuerit; ut a furore et dementia nunquam se ad sanitatem retulerit; ut illum postea nemo ratione præditum viderit; ut nunquam postea convaluerit. 2. Lis amissa eum ad insaniam adegit, la perte de son procès l’a rendu fou. Mentem illi exturbavit; de sanitate illum ac mente deturbavit; in rabiem hominem egit; ad insaniam impulit, adegit, redegit; mentem illi emovit omnem. USUS: Insania est mentis ægrotatio et morbus. In insaniam incidere. Aliquem ad insaniam adigere. Insania et dementia deflagrare. Cf. Furor, Deliro, Delirus, Amens.

INSĀNĬO, is, īvi vel ii, ītum, ire, n. Être fou. SYN. Desipio, furo, mentem amitto, mente captus sum, sanus non sum, deliro. ADV. Apertissime. USUS: Inter omnes, qui insaniunt, insanissimus. In alienos insanus insaniisti. Cf. Furor, Deliro.

INSĀNUS, a, um, Fou, insensé. SYN. Non sanus, amens, furens, fanaticus, vesanus, alienus a mente; a sanitate, a se ipso discedens; remotæ mentis; mentis impos. PHRAS. Insanus est, il est fou. Præceps amentia fertur; mente captus est; tragico Oreste et Athamante dementior, et vinculis constringendus; a mente desertus; lymphato similis; a ratione aversus; mens eum reliquit; mens a sua illi sede locoque dejecta est; in potestate mentis non est; de potestate mentis, de consilio, de ratione, de mente exiit; de sanitate, de statu mentis deturbatus est; a mente discessit; mens illi sua a sede dimota est. Cf. Furiosus, Delirus, Deliro, Insania. USUS: Homo fraternis flagitiis, sororis stupris insanus.

INSĂTĬĀBĬLIS, e, gen. com. Insatiable. SYN. Insaturabilis. USUS: Insatiabili gaudio completur. Insatiabilis voluptas, cupiditas.

INSĂTŬRĀBĬLIS, e, gen. com. Insatiable. SYN. Insatiabilis. USUS: Insaturabile abdomen.

INSĂTŬRĀBĬLĬTER, Sans pouvoir être rassasié. SYN. Sine satietate.

INSCENDO, is, di, sum, ere, n. et a. Monter sur. USUS: Inscendere in arborem.

INSCĬENS, entis, omn. gen. Qui ne sait pas, qui ignore. SYN. Imprudens. )( Sciens. USUS: Insciens fecisti, an sciens? Cf. Imprudens.

INSCĬENTER, Avec ignorance. SYN. Imprudenter.

INSCĬENTĬA, æ, f. Ignorance. SYN. Inscitia, ignorantia. )( Scientia. EPITH. Multa. USUS: In maximis mihi erroris et inscientiæ tenebris lumen prætulisti. Inscientia multa versatur in vitio. Cf. Ignorantia.

INSCĪTĒ, En ignorant, maladroitement. SYN. Imperite. )( Scite. USUS: Inscite nugari.

INSCĪTĬA, æ, f. Ignorance, sottise. SYN. Inscientia, imprudentia, stultitia. EPITH. Miserabilis, summa. USUS: Ineuntis ætatis inscitia senum prudentia est regenda. Magna est in illo inscitia.

INSCĪTUS, a, um, Ignorant, sot. SYN. Inelegans, male compositus et absurdus. Cf. Ineptus.

INSCĬUS, a, um, Ignorant, qui ne sait pas. SYN. Insciens, rudis, imperitus; imprudens. USUS: Tu me ignaro, inscio, nec opinante hoc ausus es? Non sum inscius, magnam esse historiæ utilitatem. Cf. Ignarus.

INSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. Écrire; orner d’une inscription. SYN. Incido, imprimo, mando litteris, in codicem refero. USUS: Vestris monimentis, in vestris monimentis nomen suum inscripsit. Libellum meum Oratorem inscripsi. Epistola patri inscripta. Sibi aliquid in animo inscribere. Cf. Scribo.

INSCRIPTĬO, ōnis, f. Inscription. SYN. Titulus. EPITH. Plenior, præclara, falsa. USUS: Decernere alicui statuam cum inscriptione præclara.

INSCULPO, is, psi, ptum, ere, a. Graver sur ou dans. SYN. Incido, imprimo, inscribo. USUS: Res animo insculptas habere. Omnibus insita est et insculpta Deorum notitia. Natura insculpsit in mentibus nostris. Cf. Scalpo.

INSĔCO, as, cŭi, ctum, are, a. Couper. SYN. Incido, seco. USUS: Aliquem dentibus insecare, déchirer qqn avec les dents, le mordre.

INSECTĀTĬO, ōnis, f. Poursuite, attaque. USUS: Abstinere aliorum insectatione.

INSECTOR, aris, atus sum, ari, d. Poursuivre, attaquer. SYN. Consector, insequor; peto, agito, exagito. ADV. Inimice, insolenter, petulantissime, vehementer. USUS: Clamore aliquem; contumeliis, minis, maledictis insectari. Insector ultro et insto accusatori et urgeo. Miserorum fortunam insectari. Cf. Agito, Vexo, Inimicus.

INSĒDĀTUS, a, um, Soulevé. SYN. Commotus. )( Sedatus. USUS: Grave, turbulentum, insedatum genus hominum.

INSĔPULTUS, a, um, Non enseveli. SYN. Inhumatus. )( Sepultus. USUS: Miseri et insepulti acervi civium.

INSĔQUOR, ĕris, sĕcūtus sum, sequi, d. Suivre, poursuivre. SYN. Insector, sequor, persequor, subsequor, excipio. ADV. Acriter, longius, undique, necessario. USUS: Insequor fugientem. Insequi aliquem stricto gladio. Quæ non insequens hora antecedente populo Romano illuxit? Cf. Sequor.

1. INSĔRO, is, sĕrŭi, sertum, ere, a. Mettre dans, insérer. SYN. Impono, immitto. USUS: Pueris cibum in os inserere. Collum in laqueum, manum in peram inserere. 2. Immisceo, mêler. Deos minimis rebus, falsa veris, se negotiis inserere.

2. INSĔRO, is, sēvi, sītum, ere, a. Semer, planter. USUS: Inserere oleam vitibus.

INSERVĬO, is, īvi vel ĭi, ītum, ire, n. Donner ses soins, s’appliquer à. SYN. Servio, operam do vel navo. ADV. Fideliter, studiose. USUS: A quo plurimum sperant, huic plurimum inserviunt. Inservire suis commodis, reipublicæ commodo, alterius honori, voluptati, auribus. Cf. Servio.

INSĬDĔO, est, sēdi, sessum, ere, n. et a. Étre assis ou situé sur, se fixer sur, occuper. SYN. Hæreo, inhæreo. ADV. Penitus. USUS: Macula in republica insedit penitus et inveteravit. Ita tibi insidet suspicio, ut penitus evelli non possit. Insidet in animo dictum, opinio, dolor.

ĬNSĬDĬÆ, ārum, f. pl. Embuscade, embûche. SYN. Fraus. EPITH. Abstrusæ, clariores luce, crudeles, domesticæ, fictæ, manifestæ, mediæ, multæ, nefariæ, occultæ, præsentes, quotidianæ, tantæ ac tam absconditæ, urbanæ. PHRAS. 1. Insidias illi struxit, il lui a dressé des embûches. Insidias fortunis ejus tetendit, molitus, machinatus est; laqueos ejus fortunis non paucos tetendit; dolum ejus capiti alium ex alio nexuit; insidias in ejus caput ac fortunas non semel comparavit; caput ejus non semel clandestinis consiliis petiit, appetiit; aditum nefariis ad ejus direptionem consiliis præparavit; capiti ejus et fortunis imminuit. Cf. Insidior, Observo. 2. Ejus insidias vix effugit, il a eu de la pine à se dérober à ses embûches. Prope aberat, quin in ejus insidias præcipitaret; ægre ejus tot petitiones ac laqueos declinavit; vix tot ejus ex insidiis elapsus est; vix periculum, quod capiti impendebat, depulit; vix occultas, quibus petebatur, insidias vitavit. USUS: 1. Insidias facere, dresser une embuscade. Insidias alicui tendere, ponere, instruere, parare, collocare. 2. In insidias incidere, venire, intrare, tomber dans une embuscade. 3. In insidiis considere, subsidere, se mettre en embuscade. 4. In insidiis ponere, locare, collocare milites, placer ses soldats en embuscade. 5. Ex insidiis consurgere, s’élancer d’une embuscade. 6. Insidias cavere, éviter une embuscade. Insidias antevenire, vitare, patefacere, detegere.

INSĬDĬĀTOR, ōris, m. Celui qui tend des piéges. USUS: Insidiator bonorum.

INSĬDĬOR, aris, atus sum, ari, d. Dresser des embûches. SYN. Insidias facio, pono, tendo; periculum intendo; insidias adhibeo, molior, paro, comparo, instruo, machinor, loco, colloco, oppono, observo; vim vel arma intendo. PHRAS. Quibus plurimum fidebam, ii mihi insidiati sunt, mes amis les plus chers m’ont tendu des piéges. Quorum ege fide nitebar plurimum, quorum esse minime dubiam et infirmam fidem existimabam, quorum in fide ponebam plurimum, ii mihi insidias fecerunt; ii me insidiose tractarunt; insidiis me petiverunt, obsederunt, oppresserunt, prodiderunt; ii mihi insidias collocarunt, compararunt; ex insidiis caput meum petiverunt; insidiis jugulum meum petiverunt; ii mihi insidias, periculum, pestem, perniciem moliti sunt; ii in perniciem meam incubuerex; ii vitam ferro atque insidiis appetivere; illi nefarios in caput meum homines subornarunt; multis me insidiis captavere; fraude ac insidiis de vita nefarie cogitarunt. Cf. Insidiæ. USUS: Catilina insidiatus est.

INSĬDĬŌSĒ, Perfidement. SYN. Fraudulenter, ex insidiis. USUS: Insidiosissime et perfidissime tractare aliquem; insidiose redire in gratiam.

INSĬDĬŌSUS, a, um, Perfide. SYN. Fraudulentus, dolosus, perfidiosus, simulator, fallax. USUS: Apertis inimicis resistere, insidiosis amicis non credere. Cf. Insidior.

INSIGNE, is, n. Insigne, ornement, parure. SYN. Signum, indicium, nota, monimentum, ornamentum. EPITH. Clarissimum, obscurum, oppressum, regium, singulare. USUS: Fasces et secures dignitatis insignia. Bulla ornamentum pueritiæ, insigne fortunæ. Omnia honoris, imperii insignia et ornamenta cecidere. Multi insignia virtutis sine virtute consequuntur. Toga pacis insigne et otii. Insignia et lumina orationis.

INSIGNĬO, is, īvi vel ii, ītum, ire, a. Rendre remarquable, distinguer. SYN. Signis noto, distinguo. USUS: Insignitæ notæ veritatis.

INSIGNIS, e, Remarquable, illustre. SYN. Manifestus, clarus, apertus; nobilis, nobilitatus, conspiciendus, egregius, præstans; notatus. USUS: Vir genere insignis. Res ad laudem et gloriam insignis. Vir notis turpitudinis insignis. Insigne indicium mei in te amoris habes. Cf. Egregius.

INSIGNĪTĒ, D’une manière remarquable. SYN. Insigniter, aperte. USUS: Homo insignite improbus.

INSIGNĬTER, Fortement, fort, beaucoup. SYN. Insignite. USUS: Insigniter impudens. Insigniter aliquem diligere. Cf. Egregie.

INSĬLĬO, is, ŭi, ire, n. et a. Sauter sur. USUS: Insilire in equum.

INSĬMŬLĀTĬO, ōnis, f. Accusaition. SYN. Accusatio.

INSĬMŬLO, as, avi, atum, are, a. Accuser. SYN. Accuso, criminor, arguo. ADV. Communiter, falso. USUS: Probri, flagitii insimulare aliquem. Cf. Culpa, Culpo.

INSĬNŬĀTĬO, ōnis, f. Action de s’insinuer; exorde insinuant. USUS: Insinuatio ejusmodi esse debet, ut occulte per dissimulationem benevolum faciat auditorem.

INSĬNŬO, as, avi, atum, are, a. Faire entrer dans, introduire; s’insinuer. SYN. Influo, irrepo. ADV. Familiariter, penitus. USUS: Insinuare se et immergere in familiaritatem, consuetudinem aliorum. In sermonem, in causam se insinuare. Ut se insinuat improbus. Dolorem animis insinuare. Sol æstum per tecta insinuat.

INSĬPĬENS, entis, omn. gen. Sot, déraisonnable. SYN. Stultus, excors, vecors, sine corde et palato. USUS: Animus insipiens. Nihil insipiente fortunato intolerabilius. Cf. Stultus.

INSĬPĬENTER, Follement, sottement d’une manière insensée. SYN. Stulte.

INSĬPĬENTĬA, æ, f. Sottise. SYN. Stultitia. USUS: Nullum insipientia majus malum est. Cf. Stultitia, Ineptiæ.

INSISTO, is, stĭti, stĭtum, sistere, n., nonnunquam a. S’arrêter. SYN. Consisto. ADV. Importune. USUS: 1. Donec ad finem perveniat oratio, et insistat. Exercitus non referet pedem, sed insistet. Insistere singulis gradibus. 2. Urgeo, appuyer sur, insister. Curæ, rebus magnis, vestigiis majorum insistere. Munus suum, negotia, iter insistere, 3. Firmiter sto, se tenir ferme. Via lubrica, in qua insistere vix possis.

INSĬTĬO, ōnis, f. Action de greffer. SYN. Consitio.

INSĬTĪVUS, a, um, Greffé; étranger, emprunté. SYN. Insitus, non nativus.

INSĬTUS, a, um, Donné par la nature, naturel, inné. SYN. Innatus, ingenitus, naturalis, ingeneratus; inhærens, inustus. )( Assumptus, adventitius. USUS: 1. Quod est penitus insitum in moribus. Quod in animo penitus insitum est, et infixum. Huic populo libertas est insita. Insitæ et cognatæ in animo notiones. 2. Insertus, incorporé, adopté. In Læliorum gentem subito insitus. Cf. Hæreo.

INSŎCĬĀBĬLĬS, e, gen. com. Insociable. USUS: Homo omnibus insociabilis.

INSŎLENS, entis, omn. gen. Fier, superbe, insolent; qui n’a pas l’habitude de. SYN. Superbus, elatus, insolitus, imperitus. PHRAS. 1. Homo est ex honoribus admodum insolens, ses dignités l’ont rendu fort arrogant. Honores ei multam verborum jactationem excutiunt; insolentia dominatus animos ei extulit; nemo hominem exsultantem honoribus, sibi præfidentem, insultantem in omnes, insolenter se efferentem, satis contineat, aut legum laqueis constringat. Quanta insolentia hominis, quantum fastidium? Qui ejus animi, quis impetus, quæ ferocia, quæ intemperies? Non privati insaniam sed regis insolentiam diceres; unius animos ac spiritus vix urbs capit, adeo jam diu per summam licentiam leges eludens magistratibus insultat. Ferocem honores faciunt, quoque impunitiorem, eo effrenatiorem. Nimius animis omnes spernit; ingenio ferox, et amicis fretus, secundis rebus immodestus et intolerabilis tantam sibi arrogantiam, tantos spiritus sumit, ut ferendus non videatur. Incedit per ora vulgi magnifice, seseque circumspicit. Animos mirum quantum tollit ex perpetuis honorum insignibus; insolentia est incredibili, insolentia effertur tanta, neminem ut præ se hominem putet; non jam civiliter nimiis opibus ac continuatis magistratibus utitur; eo insolentiæ progreditur, quam diuturna impunitate munivit, nullæ ut legum habenæ reprimere exsultantem possint; ut alacer lætusque per medium forum volitet; quanta hominem ex secundis rebus insolentia cepit? USUS: 1. Honores insolentem te faciunt. 2. Insolitus, nouveau, extraordinaire. Nullum verbum insolens ponere audebat. 3. Imperitus, insuetus, peu habile, ignorant. Harum rerum plane sum insolens et ignarus. 4. Prodigus, prodigue dissipateur. Insolens in pecunia. 5. Molestus, immodéré. In re pervulgata multus sum et insolens.

INSŎLENTER, Fièrement, avec arrogance. SYN. Immoderate, arroganter, superbe. USUS: Efferre se, gloriari insolenter.

INSŎLENTĬA, æ, f. Fierté, arrogance. SYN. Intolerantia. EPITH. Singularis. USUS: Illa tua singularis insolentia, superbia, contumacia. Tanta insolentia, ut neminem liberum ducat. 2. Moveor loci insolentia, la nouveauté du lieu me fait impression. Cf. Arrogantia, Superbia.

INSŎLĬTUS, a, um, Inaccoutumé. SYN. Insolens, insuetus, novus, inusitatus, minime tritus, inexpertus. PHRAS. Insolito more, contre la coutume. Præter morem; non ex more; non ad exemplum aliorum; non ut mos erat; non ut mos fert. USUS: Insolitam lucem aspicere. Insolita gloria mihi advenit. Cf. Novus.

INSOMNĬUM, ii, n. Songe. SYN. Somnium. USUS: Hæc metuo, ne insomnia sint.

INSPECTĬO, ōnis, f. Examen. Nos nuntiationem solum habemus, consules etiam inspectionem.

INSPECTO, as, avi, atum, are, n. et a. Examiner. USUS: Me inspectante hoc fecisti.

INSPĒRANS, antis, omn. gen. Qui n’espère pas. USUS: Salutem insperantibus reddidisti.

INSPĒRĀTUS, a, um, Inattendu, inespéré. USUS: Insperatum gaudium. Occasio insperata, nec opinata. Cf. Improvisus.

INSPERGO, is, si, sum, ere, a. Répandre, saupoudrer de. SYN. Aspergo, respergo. USUS: Inspergere aliquem lingua. Molam ac vinum extis inspergere.

INSPĬCĬO, is, pexi, pectum, ere, n. et a. Visiter, inspecter. SYN. Aspicio, conspicio, inspecto. USUS: Hortos, ædes, tabulam, agros inspicere. Quid discat puer, inspiciam sæpissime. Cf. Lustro.

INSPĪRO, as, avi, atum, are, n. et a. * Introduire. USUS: Venenum inspirare, épancher son venin. Cf. Instinctus.

INSTĀBĬLIS, e, gen. com. Inconstant. SYN. Mutabilis. Cf. Inconstans.

INSTANS, antis, omn. gen. Présent, actuel. SYN. Præsens tempus, punctum temporis, vestigium temporis. USUS: 1. Fit ad punctum temporis, quod dicant, in instanti. 2. Imminens, imminent. Instans periculum.

INSTAR, A la ressemblance de, comme. SYN. Quasi. PHRAS. 1. Instar supplicis ad pedes ei accidit, il se jeta à ses pieds en suppliant. Fortuna et specie supplicis; supplicis more ejus se pedibus advolvit; salutatio prima proxime formam supplicantis venerat. 2. Patruus illi instar parentis fuit, son oncle lui tint lieu de père. Patruus illi in gradu, numero, loco, existimatione parentis fuit; pro parente fuit. USUS: Navis instar urbis. Tu mihi es instar omnium. Latere est mortis instar. Cf. Quasi.

INSTAURĀTĬO, ōnis, f. Renouvellement. SYN. Renovatio.

INSTAURĀTĪVUS, a, um, Renouvelé. USUS: Ludi instaurativi, jeux qui recommencent.

INSTAURO, as, avi, atum, are, a. Renouveler. SYN. Renovo, redintegro, itero. PHRAS. Ut animum instauravit, dès qu’il eut repris courage. Ut animum refecit, redintegravit; ut se collegit paululum; ut animum paulisper revocavit. USUS: Instaurare animum collapsum. Aciem, bellum, cædem instaurare.

INSTĪGĀTĬO, ōnis, f. Action d’exciter. SYN. Fermotio, impulsio.

INSTĪGO, as, avi, atum, are, a. Pousser, exciter. SYN. Sollicito, impello, incito, stimulo; stimulos animis subdo; stimulis concito; calcaria addo, admoveo; incendo; tanquam quibusdam verborum tædis ac facibus inflammo; lacesso. Cf. Impello, Incito, Concito, Fucito.

1. INSTINCTUS, a, um. Excité, animé. SYN. Instigatus, plenus adhortantium vocibus. USUS: Homo nefario furore, ira, audacia instinctus.

2. INSTINCTŬS, ūs, m. Impulsion, excitation. SYN. Instigatio, afflatus, impulsus. PHRAS. Id non sine cœlesti afflatu atque instinctu divino factum est, cela fut fait sous l’inspiration et le souffle de la Divinité. Non sine cœlesti admonitu; non sine arcana cœlestique mentis incitatione; non sine Numinis certo afflatu factum est. Divino tactus spiritu; divino instinctus Numine; divino afflatus spiritu id consilium arripuit. DEUS illi eam mentem objecit; DEUS eum in eam mentem impulit; divini afflatus is spiritus fuit, qui ei hanc mentem dedit, qui ad id agendum hominem permovit. USUS: Instinctu divino afflatuque.

INSTĬTOR, ōris, Vendeur, marchand. SYN. Negotiator. USUS: Institorum et opificum multitudo. Cf. Mercator.

INSTĬTUO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Établir, fonder, instituer. SYN. Decerno, constituo, incipio, erudio. ADV. Occulte, sapienter, male, bene, liberaliter, non ita, optime, parum. USUS: 1. Portorium, pœnam instituere. Institueram ad te scribere. Iniquam legem et conditionem instituit. 2. Incipio, commencer. Picturam, sermonen instituere. Perge, ut instituisti. Adhibe diligentiam, quam instituisti. 3. Compono, ordino, dispono, régler, organiser, disposer. Actionem, rationem rei peragendæ, litem instituere; civitates, collegia opicum conflare et instituere. Officinam instituere. 4. Facio, faire, instituer. Instituere heredem, tutorem, testes, accusatores. 5. Erudio, instruire. Instituere filios ad majorum instituta. Vir litteris, omnibus disciplinis institutus. Vita instituta præceptis philosophorum. Cf. Incipio, Ordino, Doceo, Erudio, Propono.

INSTĬTŪTĬO, ōnis, f. Instruction, éducation. SYN. Institutum, disciplina, educatio. EPITH. Antiqua, firma, præclara, puerilis. USUS: Institutio doctoris ad cujuscumque naturam accommodanda est. Iisdem præceptis, eadem institutione formatur. Ratio et institutio gubernandæ reipublicæ. Stoicorum sectam et institutionem persequi. Cf. Disciplina.

INSTĬTŪTUM, i, n. Règle de conduite, principes, habitudes. SYN. Instituta ratio, mos, consuetudo. EPITH. Meretricium, nefandum atque inauditum, novum, nefarium, patrium, vetus. USUS: Civitatis leges, juris publici instituta, mores, consuetudinem nosse. Tenere idem institutum et servare. Non natura, sed instituto moderatus. Suo instituto uti. Ab instituto aliquem abducere. Ad institutum redire, reverti. Cf. Consuetudo, Mos.

INSTO, as, stĭti, stĭtum, are, n., nonnunquam a. Presser, demander avec instances. SYN. Urgeo, pertinaciter tendo. ADV. Cupidius, plane, remissius, vehementius. USUS: 1. Victui ferociter instare. Operi, vestigiis majorum instare. Cupide instare alicui de re quapiam. 2. Immineo, impendo, menacer. Fatum aliquod impendet aut instat jam plane. Iter, bellum instat. Cf. Immineo, Insisto, Urgeo.

INSTRĒNŬUS, a, um, Nonchalant, paresseux. SYN. Indiligens ad res gerendas, minime promptus. USUS: Est hoc signum animi prudentis et non instrenui. Cf. Timidus.

INSTRĔPO, is, ŭi, ĭtum, ere, n. Faire du bruit. USUS: Si quid terroris instrepat.

INSTRUCTĬO, ōnis, f. Ordre, disposition. SYN. Apparatio, dispositio. USUS: Instructio militum, rei bellicæ. (Instructio, instruction, leçons, vulg. est).

INSTRUCTOR, ōris, m. Préparateur, ordonnateur. SYN. Structor, qui convivii et mensæ instruendæ curam habet. USUS: Instructores et conditores convivii. Instructores legionum.

INSTRUCTŬS, ūs, m. Appareil. SYN. Apparatus. USUS: Eodem instructu ornatuque comitatus.

INSTRŪMENTUM, i, n. Ameublement, mobilier. SYN. Supellex, apparatus, subsidium ad aliquid agendum. EPITH. Forense, litigiosum, acre, fractum ex vulgi opinione, exiguum sane atque modicum, magnum, præclarum, tantum, vulgare. USUS: Homo multa instrumenta habet ad discendum. Æs et ferrum belli instrumenta. Arationes magna impensa magnoque instrumento tueri. Eloquentiam graviorum disciplinarum instrumento locupletare.

INSTRŬO, is, uxi, ctum, ere, a. Construire, disposer, équiper. SYN. Paro, apparo, molior, orno, adorno, comparo, armo, instituo, ordino, compono. ADV. Diligenter, magnifice, scite, augustius, bene, mediocriter, separatim. USUS: Domum, hortos, convivium instruere et ornare. Naves, classem instruere, armare, adornare. Actionem, calumniam alicui, bellum, consilia instruere et apparare. Aliquem ad omne officii munus, consiliis ad negotium idoneis, cultioribus ad eloquentiam acuendam doctrinis instruere et comparare. Accusator instructus et subornatus. Homo ab historia instructus. Provincia copiis et exercitu instructa. Exercitu ita ornato atque instructo. Cf. Doceo.

INSUĀVIS, e, gen. com. Désagréable. SYN. Injucundus, insulsus. )( Suavis. USUS: Insuavis sine litteris vita. Cf. Odiosus.

INSUĒFACTUS, a, um, Dressé, habitué. SYN. Assuefactus. Cf. Assuefacio.

INSUESCO, is, ēvi, ētum, escere, n. S’accoutumer à. SYN. Assuesco. Cf. Assuesco.

INSUĒTUS, a, um, Qui n’a pas l’habitude. SYN. Insolens, imperitus. )( Assuetus. USUS: Insuetus belli, armorum insolens. Cf. Imperitus.

INSŬLA, æ, f. Ile. SYN. Terra ubique aquis cincta. EPITH. Extrema, inculta, magna, media, parva et referta divitiis, plena, atque ornata, sacra, tenera, tota, venalis. Insulæ fructuosissimæ, multæ. USUS: Fabulæ ferunt, in beatorum insulis eos, qui caste ætatem egerint suam, immortale ævum degere.

INSULSĒ, Sottement. USUS: Inepte, frigide, insulse loqui.

INSULSĬTAS, ātis, f. Sottise. SYN. Stultitia, ineptiæ. USUS: Quis ejus insulsitatem ferat? Cf. Ineptiæ.

INSULSUS, a, um, Sot, niais. SYN. Ineptus, frigidus, absurdus. USUS: Adolescens non insulsus. O gulam insulsam. Cf. Ineptus.

INSŬLTO, as, avi, atum, are, n., nonnunquam a. Sauter, attaquer; se moquer, insulter. SYN. Irrideo, illudo, irruo. ADV. Vehementius. USUS: In miserias alicujus, in omnes, in rempublicam insultare. In calamitate insultare. Cf. Insolens.

INSUM, ines, esse, n. Être dans, exister. SYN. Sum, insideo. USUS: Nullum dedecus reperiri potest, quod in hoc non insit. Inest in oratore perfecto omnium scientiarum absolutio. In hac vita nihil inest, nisi miseria.

INSŪMO, is, sumpsi, sumptum, ere, a. Dépenser, employer à. SYN. Consumo, impendo. USUS: Insumere laborem aut sumptum in rem aliquam. Cf. Consumo, Impendo, Sumptus.

INSŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Coudre dans. SYN. Includo. USUS: Insui in culeum, être cousu dans un sac.

INSUPER, De plus. SYN. Præterea.

INSUPĔRABĬLĬS, e, gen. com. Insurmontable. USUS: Insuperabilis Alpium transitus.

INSURGO, is, surrexi, surrectum, ere, a. S’élever sur, se dresser. PHRAS. (VULG. Insurgere in auctorem consilii), s’élever contre, attaquer l’auteur d’un avis perfide. Contra auctorem nefarii consilii ausi consistere; coorti in auctorem consilii; in auctorem consilii eorum subito ingenia exarsere; in eum hominem consurgere universi cœpere. Cf. Adversor, Resisto. USUS: Insurgere altius, s’élever plus haut.

INSŬSURRO, as, avi, atum, are, n. et a. Murmurer à l’oreille. SYN. In aurem loquor. ADV. Familiariter, simulate. PHRAS. Insusurrabo, si quod verbum memoriæ non occurrerit, je vous soufflerai, si la mémoire vous fait défaut. Dissimulanter suggeram; in aurem dicam, subveniam depressa et submissa voce, ubi te memoria fugerit, ubi memoria vacillarit; suggerendo hærentem in salebris expediam. USUS: In aurem ejus quædam insusurravit. Insusurrare eamdem cantilenam.

INTĀBESCO, is, bŭi, escere, n. Se dessécher, se consumer. SYN. Extabesco. USUS: Diuturno morbo intabescere.

INTACTUS, a, um, Pur, non souillé; libre, exempt. SYN. Integer, inviolatus. USUS: Intactus a sibilo Hortensius pervenerat ad senectutem. Provinciæ bello intactæ. Cf. Integer.

INTĀMĬNĀTUS, a, um, Non souillé. SYN. Incontaminatus, intactus, integer.

INTĔGER, ra, rum, Pur; sain et sauf. SYN. Incorruptus, inviolatus, intactus, castus; solidus, plenus, incolumis. )( Contaminatus, vitiosus. ADV. Diutissime, plane. PHRAS. Tibi omnia eo bello manebunt integra, vous ne subirez aucune perte dans cette guerre. Salva ac integra tibi erunt omnia; sincera omnia sanctaque, integra inviolataque servabuntur; in vastatione omnium possessiones tuas sacrosanctas futuras tibi promitto; tuta tibi omnia sanctaque fore polliceor; incolumes manebunt fortunæ tuæ et illibatæ; intactæ a bello et, quod aiunt, sarta tecta restabit fortuna domus tuæ. Integræ florentesque, nusquam libatis opibus, erunt fortunæ tuæ. USUS: 1. Quo nemo integrior, nemo sanctior. Exemplum innocentiæ, vitæque integerrimæ. Integerrimas gentes belloque intactas aggressus est. Dum valetudo, dum existimatio est integra. 2. Liber, libre. Omnem causam alicui integram reservare. Rem ad meum reditum integram esse jussi. Rem ad senatum integram referre. Recipe me rudem et integrum discipulum. 3. Quod licet, loisible, permis. Si mihi libera essent omnia ac integra. Mihi integrum est facere, vel non facere. Viderint, quibus integrum est. 4. In integro res est, l’affaire n’a subi aucun dommage. 5. De integro homini gratulare, féliciter de nouveau. 6. In integrum restituere, remettre dans son premier état. Cf. Innocens, Totus.

INTĔGRĒ, Avec intégrité. USUS: Vita integerrime acta. In amicorum periculis caste ac integre versari.

INTĔGRĬTAS, tis, f. Honnêteté, probité. SYN. Innocentia. EPITH. Cautior, et diligentior, gratissima, incorrupta, par, provincialis, singularis, spectata, summa, tanta. USUS: 1. Integritas corporis, valetudinis, bonne santé. 2. Singularis integritas et continentia, fidesque magnis in rebus spectata. Integritas incorrupta Latini sermonis. Cf. Innocentia, Virtus, Honestus, Probus.

INTĔGRO, as, avi, atum, are, a. Compléter, rétablir. SYN. Reficio, recreo. USUS: Animus defessus audiendo, risu vel admiratione integratur.

INTĔGŪMENTUM, i, n. Couverture, vêtement; masque. SYN. Involucrum. USUS: Frontis integumento uti ad occultanda vitia. Aliquando evolutus es integumentis dissimulationis tuæ, vous êtes enfin dépouillé des voiles de la dissimulation. Per quædam involucra et integumenta perspicere aliquid.

INTELLECTĬO, ōnis, f. Synecdoque, (fig. de rhét.). USUS: Intellectio est, cum totum de parte vel contra intelligitur.

INTELLĬGENS, entis, omn. gen. Intelligent, éclairé. USUS: Teretes aures habet, et intelligens judicium. Existimatur doctus, et cujusvis generis intelligens.

INTELLĬGENTER, D’une manière intelligente. (VULG. Intelligibiliter). USUS: Intelligenter auditur.

INTELLĬGENTĬA, æ, f. Intelligence, connaissance, science. SYN. Prudentia, scientia, notio, cognitio. EPITH. Animalis, communis, difficilis, magna, mediocris, popularis, præstans, propria, vitiosa, vulgaris. USUS: Homines principio rerum omnium adumbratas intelligentias animo ac mente concipiunt. Ratione aliquid ac intelligentia comprehendere. Honestum in nostram intelligentiam cadit. Intelligentiam suam intendere, infigere in aliquid. Intelligentia præstare, et aliis anteire. Pars animæ, intelligentiæ et rationis particeps. Commune judicium et popularis intelligentia.

INTELLĬGO, is, lexi, lectum, ere, a. et n. Comprendre. SYN. Cognosco, sentio, capio, teneo, percipio; mente complector, perspicio; cogitatione comprehendo, complector; animadverto, intelligentiam rei habeo; accipio, disco, animo percipio; intelligentia et ratione comprehendo. ADV. Acriter, diligenter, haud, sane, male, melius; non fere; non tam, optime, penitus, plane, præclare, prorsus, prudenter, pulchre, quamprimum, recte. PHRAS. 1. Omnia se intelligere arbitratur, il pense tout savoir. Præcipua se intelligentia esse, solertissime se perspicere omnia, nihil suæ intelligentiæ vim et notionem fugere, omnia se videre, intelligere et sapere plus, quam cæteros, arbitratur; omnia se comprehendere animo, omnia intelligentia complecti, unum se eruditos habere oculos, superbe existimat. 2. Quantum e litteris intelligere potui, autant que l’étude a pu me l’apprendre. Quantum conjectura consequi; quantum assequi, conjicere, sentire; quantum ex litteris percipere, colligere, animadvertere potui; ut animo, mente, cogitatione comprehendere potui; quantum quidem e litteris interpretari potui. 3. Dialecticam præclare intelligit, il sait fort bien la dialectique. Dialecticam animo menteque comprehensam habet; disceptandi artem tenet, callet penitissime; acri mente cogitationeque complectitur; in dialecticis, etiam quæ a vulgari intelligentia remotiora sunt, solertissime perspicit. Cf. Calleo. USUS: Cernere et intelligere aliquid animo. Intellexi ex epistolis tuis.

INTEMPĔRANS, antis, omn. gen. Immodéré, intempérant. SYN. Immoderatus, libidinosus, impurus, cupidus, in libidinem effusus. )( Temperans. ADV. Valde. USUS: Intemperans in rei alicujus cupiditate. Libidinosa, intemperans adolescentia. Cf. Immodestus.

INTEMPĔRANTER, D’une manière intempérante. SYN. Intemperate, insolenter, immoderate.

INTEMPĔRANTĬA, æ, f. Intempérance. SYN. Intemperies, incontinentia, insolentia. )( Temperantia. EPITH. Immoderata, impudentior, impura, inimica, moderata, multa, tanta, turpior. PHRAS. Quæ ista hominis est intemperantia? Combien grande est l’intempérance de cet homme? Quæ est ista immoderatæ vitæ ratio? Quæ ista est vita, quam immoderate, intemperanter, luxuriose traducta? Quis iste luxus est, quam profusæ libidines, quam intemperatæ perpotationes? Ista hominis vita sit, fortunis, opibus, flore ætatis tam intemperanter uti, abuti? modum cupiditatibus nullum ponere, nihil non libidinose, nihil non incontinenter audere? Cf. Luxuria. USUS: Intemperantia est a tota mente et recta ratione defectio, omnium eadem perturbationum mater. Explere alicujus intemperantiam.

INTEMPĔRĀTĒ, Dans les excès. SYN. Intemperanter.

INTEMPĔRĀTUS, a, um, Immodéré. SYN. Intemperans, immoderatus. USUS: Intemperatissimæ perpotationes. Cf. Immodestus, Immoderatus.

INTEMPĔRĬÆ, ārum, f. p. Emportement, fureur. USUS: Quæ te intemperiæ agitant? Cf. Furiæ.

INTEMPĔRĬES, ēi, f. Incontinence, violence, caprices. SYN. Immoderatio, procacitas. USUS: Intemperiem hominis ferre non possum. Cf. Immodestus.

INTEMPESTĪVĒ, Mal à propos, à contre-temps. SYN. Præpostere.

INTEMPESTĪVUS, a, um, Intempestif. SYN. Præposterus, perversus. USUS: Intempestivum convivium. Intempestiva loquacitas, epistola.

INTEMPESTUS, a, um, Intempestif. SYN. Concubius. USUS: Nocte intempesta adfuit, il arriva au milieu de la nuit.

INTENDO, is, di, tentum et tensum, ere, a. et n. Tendre, diriger vers. SYN. Porrigo, extendo, intento. )( Remitto. ADV. Longius, malitiose, quam maxime. USUS: 1. Intendere oculos, mentem, cogitationem ad rem aliquam, ad negotia. 2. Contendo, tendre, bander. Intendere arcum. Intendere et remittere vocem. 3. Cogito, enitor, tendre l’esprit, s’efforcer. Quid intendit, quid cogitat! Aliquo suam cupiditatem intendere. Curam rei alicui intendere. Animos intendere aliquo ac defigere. 4. Infero, paro, molior, préparer, intenter. Litem, crimen, actionem in aliquem intendere; se adversarium in magistratum alicujus intendere. 5. Constipo, tendre sur, couvrir. Intendunt se cœlo nubes. Cf. Cogito, Conor.

INTENSĒ, comp. adhib. Avec ardeur. SYN. Ardenter, vehementer, acriter, magno studio, magna cupiditate. USUS: Illud longe intensius concupiscimus, quod, etc.

INTENTĬO, ōnis, f. Effort; dessein, intention. SYN. Contentio, consilium, finis, scopus, animus. PHRAS. (Hoc ea intentione feci, VULG.), je l’ai fait dans cette intention. Id ea mente, cogitatione, eo consilio a me factum est; id tum contendebam, id volebam, spectabam, destinabam; eo consilia nostra spectabant; id animo disignabam; huc ferebar cogitatione; propositum mihi id unum erat. Ea mens erat, id consilium eo in facto. Cf. Scopus, Finis, Propositum. USUS: 1. Mentem a cogitationum intentione ad tranquillitatem revocare. Animi intentio seu contentio. 2. Mens, consilium, scopus, animus, dessein, volonté. Facti vel intentionis adversariorum cum scripto contentio.

INTENTO, as, avi, atum, are, a. Diriger vers, menacer. SYN. Minor. USUS: Arma, crimen, vim, faces, periculum capitis intentare alicui. Cf. Minor.

INTENTŬS, ūs, m. Action de tendre, de présenter. SYN. Porrectio, projectio.

INTENTUS, a, um, Attentif. SYN. Attentus. PHRAS. 1. Intenti erant omnes ad id spectaculum, tous étaient attentifs à ce spectacle. Mentem omnes oculosque intentos defixosque habebant in id spectaculum; erecti suspensique in spectaculum animo intendebantur; deditæ eo mentes cum oculis erant; intenti in id unum toti se avertebant; intentis oculis acerrime rem omnem contemplabantur; ea res omnium oculos mentesque in se avertebat. Cf. Attentus. USUS: 1. Animus intentus ad faciendum. Dux intentus recipiendo exercitui. 2. Vehemens, véhément. Sermo paulo intentior. 3. Intentatus, dirigé vers, lancé contre. Tela jugulis civium in patriam intenta, traits dirigés contre la patrie en la privant de ses citoyens.

INTER, Entre. PHRAS. Inter doctos numerari potest, on peut le considérer comme un homme instruit. In numerum doctorum hominum referri, conferri; in doctis censeri; in doctorum hominum numero reponi; ad doctos aggregari potest. Cf. Adnumero. USUS: 1. Galba inter tot æquales unus excellens. Inter me et te multa sæpe disceptatio. 2. Vicissim, l’un l’autre. Homines inter se amant; loquuntur inter se. Mirum, quod vos inter vos risum tenere possitis.

INTERCĂLĀRIS, e, gen. com. Intercalaire, intercalé. USUS: Annus intercalaris, année bissextile. Mensis intercalaris, mois intercalaire. Februarius. Dies intercalaris, jour intercalaire.

INTERCĂLĀRĬUS, a, um, Intercalaire. SYN. Intercalaris.

INTERCĂLO, as, avi, atum, are, a. et n. Intercaler. SYN. Interpono, adjungo, prorogo. USUS: Num Romæ intercalatum sit ad me perscribe. Cura, ut simus annui, ne intercaletur, faites tous vos efforts, pour que l’année demeure ce qu’elle est, et qu’il n’y ait point d’intercalation.

INTERCĂPĒDO, ĭnis, f. Intervalle. SYN. Intervallum, intermissio. USUS: Non pœnitet me, intercapedinem scribendi studendique fecisse, je ne me repens pas d’avoir interrompu ma correspondance et mes études.

INTERCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. Venir entre. SYN. Intervenio. PHRAS. Inter urbem colliculi aliquot intercedebant, quelques collines séparaient les divers quartiers de la ville. Intercurrebant colliculi; urbi interjecti erant colliculi; inter urbem flumenque colliculi intererant, interjacebant. USUS: 1. Gaudiis fere ægritudo, læta tristibus intercedunt. Inter nos vetus usus, consuetudo, amicitia, magna officia, et paria intercedunt. Inimicitiæ mihi cum illo intercedunt. Nox una intercesserat. 2. Obsto, adversor, refragor, s’opposer à, faire obstacle. Sententiæ, legi, auctoritati alicujus intercedere. Meæ rogationi nemo tribunorum intercessit. 3. Rogando impetro, aut fidem meam interpono, intervenir (comme répondant), cautionner. Intercessi pro eo magnam pecuniam. (Intercedo, intercéder, vulg. est), pro quo dicendum: supplico, deprecor pro, etc.

INTERCEPTĬO, ōnis, f. Soustraction, vol. USUS: Interceptio poculi, prædæ, manubiarum.

INTERCEPTOR, ōris, m. Celui qui dérobe, qui intercepte. USUS: Prædæ interceptor et fraudator.

INTERCESSĬO, ōnis, f. Intervention; caution. EPITH. Pestifera. USUS: Intercessio stultitiam intercessoris arguebat. (Intercessio, intercession, vulg. est), pro quo dicendum: Deprecatio.

INTERCESSOR, ōris, m. Garant. EPITH. Gravissimus, iniquissimus. USUS: Nullo intercessore legem perculi. Intercessorem parare. (Intercessor, intercesseur, vulg. est), pro quo dicendum: Deprecator.

1. INTERCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. Couper par le milieu. SYN. Interscindo. USUS: Meæ ædes intercisæ. Cf. Cædo.

2. INTERCĬDO, is, cĭdi, ere, n. Tomber, périr, disparaître. SYN. Cado. USUS: Pereant amici, dum una intercidunt inimici. Cf. Cado.

INTERCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. Prendre, intercepter. SYN. In itinere capio, aufero. USUS: Litteras intercipere et aperire.

INTERCĪSĒ, En coupant (les phrases), par incises. USUS: Intercise dicere.

INTERCLŪDO, is, clūsi, clūsum, ere, a. Fermer, couper, arrêter. SYN. Prohibeo, nego. USUS: Iter, fugam, commeatum, adversæ fortunæ perfugium, libertatem alicui intercludere. Aditus ad aliquem omnes intercludere. Locum præsidiis interclusum tenere. Legio a reliquo exercitu interclusa. Locus frondibus interclusus. Animam alicui intercludere. Cf. Impedio.

INTERCLŪSĬO, ōnis, f. Action de boucher. SYN. Impedimentum, occupatio. USUS: Animæ interclusio, atque spiritus angustiæ, suffocation.

INTERCŎLUMNĬUM, ii, n. Entre-colonne. SYN. Columnarum intervallum. USUS: Signa omnibus intercolumniis disposita.

INTERCURRO, is, curri, cursum, ere, n. Survenir, s’interposer. SYN. Intercedo, intervenio. USUS: Pugnantibus intercurrere civitatis principes. Cf. Intervenio.

INTERCURSŬS, ūs, m. Intervention. SYN. Interventus, intercessio. USUS: Consulum intercursu rixa sedata est.

INTERCUS, ŭtis, omn. gen. Qui est sous la peau. USUS: Aqua intercus est morbus, quem Græci hydropem vocant, hydropisie. Medicamentum dare ad aquam intercutem.

INTERDĪCO, is, dixi, dictum, ere, a. et n. Interdire. SYN. Prohibeo, veto, decretum interpono. USUS: Aqua et igni interdictus. Prætor de fossis minimisque rebus interdicit. Huic fune vox interdicatur. Cf. Prohibeo, Interdictum, Veto.

INTERDICTĬO, ōnis, f. Interdiction. SYN. Interdictum.

INTERDICTUM, i, n. Arrêt, sentence du préteur. SYN. Prætoris edictum, vitandi formula. EPITH. Tyrannicum, quotidianum. PHRAS. Tota urbs sub interdicto est, (en lang. ecclés.:) toute la ville est sous l’interdit. Urbs tota divinis interdicta est; cives omnes sacrorum aditu arcentur, prohibentur. Interdictum est Pontificia auctoritate, ne qua divina fierent in templis ejus urbis. Pontificium interdictum. Pontificia interdictio cives omnes ab officiis divinis arcet; civitas omnis Pontificio interdicto affecta, perculsa, mulctata est; Pontificia auctoritate divinorum usu privata, sacris interdicta est. Pontificio edictio triste silentium aris, templisque indictum est; sacris, sacrorum usu, templorum adytis cives omnes Pontificio edicto excluduntur. USUS: Cum aliquo interdicto contendere. Interdicta respuere.

INTERDĬU, Pendant le jour. Noctu, an interdiu.

INTERDUCTŬS, ūs, m. Ponctuation. SYN. Distractio vel nota. USUS: Oratio non spiritu pronuntiantis, nec interductu librarii, sed numero coacta debet insistere.

INTERDUM, Quelquefois, parfois. SYN. Est, cum, nonnunquam. USUS: Geminatio verborum interdum vim habet, alias leporem.

INTĔRĔA, Cependant, tandis que. SYN. Interim, tantisper, mediis diebus, hoc interim spatio, inter hæc. )( Postea. USUS: Hæc dum Romæ geruntur, Quintius interea, etc. Tu interea cessabis.

INTĔRĔO, is, ĭi vel īvi, ĭtum, ire, n. Mourir. SYN. Morior, pereo. ADV. Funditus. PHRAS. 1. Multi cives peste interiere, bien des personnes sont mortes de la peste. Magna civium interitio facta est; peste civium plurimi sunt confecti, deleti; peste velut incendio civitas deflagravit; res civitatis viresque pestilentia admodum sunt accisæ; peste, perinde ac si internecino bello certatum esset, exhausta est civitas. 2. Omnia interitura videntur, tout semble devoir périr. Ad occasum, exitium, interitum civitatis vergunt omnia; ad interitum ruunt omnia; pessumire videntur omnia; prope absunt ab exitio res urbis; omnia nobiscum peritura videntur; omnia labi, fluere, occidere videntur. Cf. Pereo. USUS: Sine dolore interire. Tabulæ illæ incendio interiere.

INTĔRĔQUĬTO, as, are, n. Parcourir à cheval. Dux interequitans suos alloquebatur.

INTĔREST, imp. Il importe. SYN. Refert. PHRAS. 1. Hoc tua minimum interest, cela vous importe peu. Hoc tua nullam in partem interest; hoc ad te nihil; tua res in toc nulla agitur; hoc ad res tuas parum pertinet, hoc tua nihil refert, hoc ad res tuas momenti nihil habet, vim nullam habet. 2. Mea hoc multum interest, cela m’importe beaucoup. Mea hoc multum refert; res in hoc agitur mea; hoc ad me valde pertinet; hoc ad res meas valet in omnem partem, in omnes partes plurimum; ad res meas multum interest, refert; permagni ponderis, maximi momenti ad res meas est; momenti, ponderis habet plurimum. Inest in ea re momenti plurimum ad causam meam. USUS: 1. Tuarum rerum multum interest. Omnium interest. Plus, multum, permagni interest, quibus modis res fiant. 2. Differt, differentia est, discrimen est, il y a une différence. Inter doctum et rudem multum interest. Inter Zenonem et Aristotelem præter verborum novitatem nihil interest. Hoc inter dignitatis fortunæque gradus interest, interlucet.

INTERFĀRIS, atus sum, d. * Interrompre, couper la parole. USUS: Tum Appius interfatur.

INTERFECTOR, ōris, m. Meurtrier, assassin. SYN. Percussor. USUS: Hostes et interfectores reipublicæ.

INTERFĬCĬO, is, fēci, fectum, ere, a. Tuer, massacrer. SYN. Neco, eneco, occido, ferro vitam eripio, morte mulcto, interimo, mortem affero. ADV. Impune, nefarie, apertissime, publice. PHRAS. 1. Multi sane interfecti sunt, bien des gens ont été tués. Cædes maxima est facta; internecio civium est consecuta; cives occisione deleti; mors allata, oblata multis; acerbissima morte affecti, numero viventium exturbati; jugulati, trucidati, de medio sublati, interempti, perempti, luce privati plurimi; multi cervices jugulum ferro præbuere, ferrum corpore recepere; lux erepta multis; multi vita expulsi ferro concidere; obtruncati multi; magna cædes perpetrata; multi mortiferis vulneribus icti cecidere; multi spiculis perfossi, gladiis per adversum pectus transfixi; securi percussi procubuere; magna strages, magna cædes est edita; ingenti cæde prostrati sunt plurimi, internecioni dati; morti dediti, pecoris modo conscissi. 2. Ipse se interfecit, il s’est suicidé. Mortem sibi ipse conscivit; vim, manus sibi attulit; sua sibi manu vitam exhausit; ipse sibi ferro pectus trajecit; suo sanguine manus ipse suas imbuit; liberum mortis arbitrium occupavit; voluntariam mortem occupavit, sibi conscivit; occupavit fati diem ipse adacto in pectus gladio, infelici dextera, suoque ictu mortem invenit; ferrum ipse sibi in pectus demisit; in ferrum pectore incubuit; sua manu cecidit; hausto veneno, intercisis venis, abruptis venis, misso per venas sanguine longæ ætatis cruciatus antevertit, effugit; infamem vitam turpissimo exitu fœdavit; sibi mortis diem admovit; vitam sibi abrupit, extorsit; vitæ finem fecit; vim, manus sibi intulit. USUS: Per insidias eum interfecisti. Cf. Cædes, Interimo, Occido.

INTĔRIM, Pendant ce temps, cependant. SYN. Interea, tantisper, inter hæc. USUS: Interim Varus Uticam venit.

INTĔRĬMO, is, ĕmi, emptum, ere, a. Tuer, détruire. SYN. Interficio, interim affero. PHRAS. A furioso homine interemptus est, il fut tué pur un homme en fureur. Furiosi hominis manu percussus interiit, sublatus est; lux, vita illi erepta est; furiosi hominis manu ictus occubuit, mortem oppetit; eum homo furiosus ab jugulo, ita ut per costas ferrum emineret, terræ affixit; stricto gladio pectus transegit; cultrum illi in corde defixit; gladium superne jugulo defixit; mortifero vulnere furiosi manu ictus præceps in vulnus obiit; prolapsus in vulnus cecidit exanimis; ejus latus homo furiosus gladio hausit; ejus pectus stricto gladio homo furiosus semel iterumque percussit. Cf. Interficio. USUS: Lucretia se ipsam interemit.

INTĔRĬOR, ōris, com. gen. Intérieur, )( Exterior. USUS: Nihil mente interius. Interior ædium pars. Interiores litteræ, et reconditæ.

INTĔRĬTŬS, ūs, m. Mort, destruction. SYN. Occasus, obitus. EPITH. Acerbus, crudelis, immaturus, justus, optatissimus, paternus, perceler, repentinus, similis, universus, voluntarius. USUS: Natura omnium rerum interitus atque obitus conficit. Nihil non aliquando ad interitum redigetur. Ea res interitum rei publicæ afferet. Interitus et dissipatio. Cf. Ruina, Excidium.

INTERJĂCĔO, es, jăcŭi, ere, n. Être situé entre. USUS: Interjacebat campus, colles imminebant.

INTERJECTĬO, ōnis, f. Insertion. SYN. Interpositio. USUS: Interjectio verborum.

INTERJECTŬS, ūs, m. Interposition. SYN. Interjectio. USUS: Luna terræ interpositu interjectuque deficit, la lune s’éclipse quand la terre se place entre elle et le soleil.

INTERJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. Mettre entre. SYN. Interpono. USUS: Nasus quasi murus oculis interjicitur. Inter illorum ætates interjectus Cato. In voluptatibus nullo intervallo interjecto dies noctesque versari. Alii aliis interjecti.

INTERLŎQUOR, ĕris, lŏcūtus sum, loqui, d. Interrompre. USUS: Siccine mihi interloqueris?

INTERLŪCĔO, es, ere, n. Paraître, briller entre; luire. SYN. Eluceo, emineo. Inter dignitatis fortunæque gradus hoc interlucet, hoc discrimen est, il y a cette différence.

INTERMĔDĬUS, a, um, Interposé, intercalé. SYN. Medius, interjectus, intermissus. USUS: Planities intermissa collibus, urbemque inter et flumen intermedia. Est quidam interjectus, intermedius, et quasi temperatus, in neutro excellens, utriusque particeps, vel utriusque potius expers. Cf. Medius.

INTERMĬNĀTUS, a, um, Non limité, qui est sans fin. SYN. Infinitus, immensus, æternus. )( Terminatus.

INTERMĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Menacer. SYN. Minor. Cf Minari.

INTERMISSĬO, ōnis, f. Interruption. SYN. Intervallum, intercapedo, relaxatio. USUS: Nunc, propter intermissionem forensis operæ, sine ulla intermissione temporis dies noctesque litteris vaco.

INTERMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Suspendre, interrompre. SYN. Interdum conquiesco, intermissionem facio. )( Retineo. ADV. Jam diu. USUS: 1. In maximis occupationibus nonnunquam intermitto studia doctrinæ, consuetudinem pristinam. 2. Planities intermissa collibus. Paucis diebus intermissis, après quelques jours d’intervalle.

INTERMŎRĬOR, ĕris, mortŭus sum, mori, d. Mourir dans l’intervalle, être oublié. SYN. Pereo, morior. USUS: Nullum apud te officium intermoritur.

INTERMUNDĬA, ōrum, pl. n. Espaces entre les mondes. SYN. Spatium inter mundos Epicuri interjectum. USUS: Tanquam modo ex Epicuri intermundiis descendisset.

INTERNĔCĪNUS, a, um, Meurtrier. SYN. Crudelis, inexpiabilis, ubi necesse sit omnes necari. USUS: Bellum internecinum, guerre d’extermination.

INTERNĔCĬO, ōnis, f. Tuerie, mort, carnage. SYN. Exitium, interitus, exstictio. EPITH. Magna. USUS: Internecionem facere. Internecione cives liberare. Cf. Cædes.

INTERNĔCO, as, cŭi, ctum, are, a. Tuer. USUS: Hostibus internectis. Cf. Interficio.

INTERNOSCO, is, nōvi, ere, a. Distinguer. SYN. Secerno, discerno. ADV. Difficulter, perdifficiliter. USUS: Verum a falso, dignumque an indignum sit, internoscere. Cf. Discerno.

INTERNUNTĬUS, ii, m. Messager, parlementaire. SYN. Interpres. EPITH. Assiduus. USUS: Assiduis cum illo internuntiis egi.

INTĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. Broyer dans. USUS: Tu intrivisti, tibi exedendum est (PROV.), le vin est tiré, il faut le boire.

INTERPELLĀTĬO, ōnis, f. Interruption. SYN. Interventus. USUS: Interpellatione mei familiaris interrupta est mea epistola.

INTERPELLĀTOR, ōris, m. Importun, fâcheux. SYN. Interventor. EPITH. Minus molestus. USUS: In litteris sine interpellatoribus molestis versor.

INTERPELLO, as, avi, atum, are, a. Interrompre. SYN. Interrumpo, impedimento sum. ADV. Odiose, paulum. USUS: Tu vero ut me interpelles et appelles, ut obloquare et colloquare, velim. Ab aliquo interpellari. Cf. Impedio.

INTERPŎLO, as, avi, atum, are, a. Modifier, réparer. SYN. Renovo. USUS: Togam prætextam quotannis interpolare. Ædes interpolare. Demendo, mutando, curando, ne littera appareat, interpolando.

INTERPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. Mettre entre, insérer. SYN. Interjicio, in medio colloco. ADV. Facete. PHRAS. 1. Mediæ orationi leviora argumenta interponimus, au milieu du discours, nous plaçons des arguments plus faibles. Leviora argumenta mediæ orationi inteximus, includimus, inserimus, interjicimus; in mediam orationem conjicimus, conferimus; levioribus argumentis in media oratione locum damus. 2. His me causis non interponam, je ne me mêlerai pas à ces affaires. In res tam ancipites et tumultuosas me non immittam; non inferam, non intrudam, non offeram, non implicabo, non miscebo; curando aliena non me eo sciens prudensque demittam, unde exitum videam nullum. Cf. Implico. USUS: Sæpe etiam versus interponitur. Se, suam fidem in aliquam rem interponere. Auctoritatem suam ac operam, studium, laborem pro aliquo interponere. Non interpono meum judicium. Audaciæ alicujus se, legem, religionem interponere.

INTERPŎSĬTĬO, ōnis, f. Interposition. EPITH. Difficilior. USUS: Cum personarum certarum interpositione.

INTERPŎSĬTŬS, ūs, m. Interposition. SYN. Interjectio. USUS: Interpositus terræ.

INTERPRES, ĕtis, m. Qui explique, interprète. SYN. Explanator, internuntius, conjector. EPITH. Præclarus, religiosus, vaferrimus. Interpretes exercitatissimi, fallaces, indiserti, molles, prudentissimi, publici, veteres. USUS: Interpretes Poetarum Grammatici. Astrologus cœli interpres. Per interpretem agere, loqui. Per amicos, sequestres et interpretes judicium corrumpere.

INTERPRĔTĀTĬO, ōnis, f. Interprétation, sens. SYN. Notatio, etymologia. EPITH. Satis acuta, nimis callida, indigna, magna, malitiosa, mendax, non molesta. USUS: Juris, verbi, scripti vis et interpretatio. Somnia interpretatione explicare.

INTERPRĔTOR, aris, atus sum, ari, d. Interpréter, expliquer. SYN. Interpretationem facio, expono, interpretatione explico, expono; rem obscuram declaro. PHRAS. 1. Interpretari Græcos Platonis libros, expliquer les livres de Platon. Platonem de Græcis convertere; Græca prope iisdem verbis Latine versa dicere. Quæ Plato Græco sermone tractavit, Latinis litteris mandare. Græca Latine reddere; in Latinum convertere; de Græcis latine dicere, in Latinum transferre; Latino sermoni, Latinæ consuetudini tradere. 2. Eam rem varie interpretabantur homines, les hommes interprétaient différemment cette action. Eam rem alii alio trahebant; alii civile id rebantur, quidam ad sævitiam trahebant; ea res non uno modo ab omnibus accepta est, aliis in superbiam vertentibus, ac per ambitionem factam memorantibus, aliis benignius interpretantibus; res accepta aspere a plerisque omnia prave æstimantibus, in deterius referentibus, in deterius recta detorquentibus, mollius contra ab aliis, ex indole mitiore, facta æstimantibus. Cf. Accipio in bonam vel malam partem. USUS: Legum, verborum vim interpretari. Interpretari voluntatem alicujus ex facto. Dicta male, vel mitiorem in partem interpretari. Neque recte, an perperam, interpretor, est-ce bien, est-ce mal? Je ne me prononce pas.

INTERPUNCTĬO, ōnis, Signe de ponctuation. SYN. Interpunctum, interductus. USUS: Res parvæ prope in singulis litteris, atque interpunctionibus verborum occupatæ.

INTERPUNCTUM, i, n. Pause, signe de ponctuation. SYN. Interpunctio, distinctio. USUS: Interpuncta verborum.

INTERPUNCTUS, a, um, Ponctué. SYN. Distinctus. USUS: Interpuncta alias et distincta intervalla orationis delectant.

INTERQUĬESCO, is, quĭēvi, quĭētum, ere, n. Se reposer de temps en temps. SYN. Requiesco. ADV. Paulum.

INTERREGNUM, i, n. Interrêgne. SYN. Tempus, quo rege vacat regnum, dum novus creetur. USUS: Res ad interregnum spectat, venit, deducta est.

INTERREX, rēgis, m. Interroi. SYN. Qui demortui regis locum tenet. USUS: Interregem facere, creare, eligere, prodere.

INTERRŎGĀTĬO, ōnis, f. Interrogation, question. EPITH. Interrogationes captiosæ, fallaces, faciles, aptæ, paucissimæ, stultissimæ.

INTERRŎGĀTĬUNCŬLA, æ, f. Petite interrogation. EPITH. Interrogatiunculæ angustæ, minutæ. USUS: Cato minutis interrogatiunculis, quasi punctis, quod proposuit, effecit.

INTERRŎGO, as, avi, atum, are, a. Interroger. SYN. Quæro, percunctor, rogo, requiro, sciscitor, rogito. PHRAS. Multis eum interrogavi, je l’ai longuement interrogé. Interrogando ursi, quæsivi de eo, quid egisset; requirebam ex eo, sciscitabar; captioso etiam interrogationis genere utebar; percontabar sollicite, rogitabam, nihil tamen percontationibus ex eo exsculpere poteram. USUS: Interrogari ab aliquo de aliqua re.

INTERRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. Rompre par le milieu, briser; interrompre. SYN. Interpello, dirimo. USUS: Pontem interrumpere. Amicitiam interruptam instaurare. Interruptis ac morientibus vocibus.

INTERRUPTĒ, D’une manière coupée. )( Continenter. SYN. Intercise, incisim.

INTERSCINDO, is, scĭdi, scissum, ere, a. Couper par le milieu, détruire. USUS: Pontem ei a tergo interscindi jussit.

INTERSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. Écrire entre deux lignes. USUS: In litteris tuis aliquid interscripsi.

INTERSĔCO, as, cŭi, sectum, are, a. Couper par le milieu. SYN. Seco.

INTERSĒPĬO, is, sepsi, septum, ire, a. Fermer, enclore. USUS: Urbem vallo intersepire.

INTERSEPTUS, a, um, Bouché, interdit. SYN. Interclusus, obstructus, vallatus, munitus. USUS: Iter ad gloriam nemini est interseptum.

INTERSPĪRĀTĬO, ōnis, f. Respiration. SYN. Respiratio. USUS: Æqualibus interspirationibus uti.

INTERSUM, es, fŭi, esse, n. Être présent. SYN. Adsum. )( Absum. USUS: 1. Consiliis, in consiliis aliorum interesse. Ipse interfui, præsens vidi. 2. Intercedo, être placé entre. Inter eos Tiberis et pons interest. Cf. Præsens, Coram.

INTERTRĬMENTUM, i, n. Usure, dommage. SYN. Detrimentum.

INTERTURBĀTĬO, ōnis, f. Trouble, émotion. USUS: Animi interturbatio.

INTERTURBO, as, avi, atum, are, a. Troubler, inquiéter. SYN. Valde turbo.

INTERVALLUM, i, n. Séparation, intervalle. SYN. Spatium, discrimen. EPITH. Infinitum, longum, majus, minimum, perlongum, latum, tantum; intervalla æqualia, certa, distincta, interpuncta, dupla et tripla, imparia, modica, multa, reliqua, sesquialtera. USUS: 1. Temporum locorumque intervallo longo disjuncti sumus. Dolor si longus, est levior, dat enim intervalla et relaxat. Intervalla vocis, sonorum in loquendo. 2. Temporis spatium, intervalle (de temps). Tanto intervallo ad te revisi. Longo intervallo te non vidi. Atticismus mihi ex intervallo regustandus est. Cf. Spatium.

INTERVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n., nonnunquam a. Venir à l’improviste. SYN. De improviso venio, incurro; intercedo, intersum. USUS: Vereor, ne molesti quidam loquentibus nobis interveniant. Casu interventum est.

INTERVĔNTOR, ōris, m. Visiteur. USUS: Vacuo ac ab interventoribus liberiore die.

INTERVENTŬS, ūs, m. Arrivée imprévue. SYN. Inopinatus adventus. USUS: Interventu ejus et interpellatione jurgium discussum est.

INTERVERTO, is, verti, versum, ere, a. Soustraire, détourner; dépouiller, frustrer qqn de qqch. SYN. Præripio, intercipio. USUS: Dona, pecunias, ædilitatem intervertere alicui atque ad se transferre.

INTERVĪSO, is, ere, a. Aller voir, visiter, rendre visite. SYN. Inviso. ADV. Crebro. Cf. Viso.

INTESTĀBĬLIS, e, gen. com. Qui ne peut témoigner (en justice). SYN. Qui nec testem agere, nec testimonium facere potest. USUS: Homo sacer, sceleratus et intestabilis.

INTESTĀTO, Intestat, qui n’a pas testé. SYN. Nullo facto testamento. USUS: Intestato mortuus est.

INTESTĀTUS, a, um, Qui n’a pas fait de testament. SYN. Intestato mortuus.

INTESTĪNUM, i, sæpissime: INTESTĪNA, orum, n. pl. Intestins, entrailles. SYN. Ilia, viscera. EPITH. Medium. USUS: Graviter ex intestinis laborabam. Tum adstringentibus se intestinis, tum relaxantibus.

INTESTĪNUS, a, um, Intérieur, domestique. SYN. Domesticus, interior. )( Extraneus. USUS: Occultum, intestinum bellum, guerre civile. Intestinum, inclusum malum. Intestinus timor, dolor.

INTEXO, is, xŭi, textum, ere, a. Tisser dans ou sur. SYN. Contexo, interpono, implico. ADV. Prudenter. USUS: Aliquid in causa prudenter intexere, glisser prudemment qqchose dans une cause. Vestis coloribus variis intexta.

INTĬMĒ, Affectueusement. SYN. Enixe, ex animo. USUS: Intime aliquem commendare.

INTĬMUS, a, um, Intérieur, caché. SYN. Reconditus, arcanus, familiaris. PHRAS. Intima sua mihi concredit, il me confis tous ses secrets. Ad intima ejus consilia perveni; arcana omnia, abditosque sensus speculor; arcana omnia vel ipso prodente cognosco; arcana ejus omnia elicio. Intimus sum ejus consiliis; nihil consiliorum ejus me latet. Cf. Arcanus, USUS: 1. Intimi sensus animi, consilia intima. Ex intima arte et philosophia multa disputavi. 2. Domesticus, familiaris, intime. Antonius Clodio intimus. Est in meis intimis. Tectissimus ad alienos, intimis apertior sum.

INTINGO, is, tinxi, tinctum, ere, a. Tremper dans. SYN. Madefacio, humecto.

INTŎLĒRĀBĪLIS, e, gen. com. Intolérable, insupportable. SYN. Non ferendus, intolerandus. )( Tolerabilis. ADV. Admodum. PHRAS. Intolerabilis est ejus arrogantia, son orgueil est intolérable. Res est indigna, acerba et omnibus intoleranda; immensa est ejus, nec ferenda insolentia. Quis hominem cum ea superbia et insolentia ferat? USUS: Dolor, fœditas intolerabilis.

INTŎLĔRANDUS, a, um, Intolérable. SYN. Intolerabilis. USUS: Intoleranda licentia.

INTŎLĔRANS, antis, omn. gen. Qui ne peut supporter. SYN. Impatiens, impotens. USUS: Corpora laboris intolerantissima. Cf. Impatiens.

INTŎLĔRĀNTER, D’une manière insupportable. SYN. Insolenter. USUS: Intoleranter dolere, se jactare.

INTŎLĔRANTĬA, æ, f. Insolence, tyrannie insupportable. SYN. Insolentia. USUS: Hæc non privati insania sed regis intolerantia est.

INTŎNO, as, ŭi, ātum, are, a. Tonner; crier avec force. SYN. Tono, sono. USUS: Hesterna concione vox ejus intonuit.

INTONSUS, a, um, Qui n’est pas tondu. )( Tonsus. Coma intonsa, longs cheveux.

INTORQUĔO, es, torsi, tortum, ere, a. Brandir, lancer contre. Immitto, jacio, jaculor. USUS: Telum, calumniam intorquere in aliquem.

INTRA, A l’intérieur, dans. SYN. Inter, in interiore parte. USUS: 1. Intra muros. Hæc intra decem annos sunt gesta. 2. Minus quam necesse sit, au-dessous de. Intra modum loqui. Epulamur non modo non contra legem, sed etiam intra legem.

INTRACTĀTUS, a, um, Indompté. USUS: Equus intractatus, indomitus.

INTREMO, is, ŭi, ere, n. Trembler. SYN. Tremo.

INTRĔPĬDĒ, Sans trembler. SYN. Sine pavore, audacter, posito metu.

INTRĔPĬDUS, a, um, Intrépide. SYN. Impavidus, timore solutus. Cf. Audax.

INTRĪCO, as, avi, atum, are, a. Embarrasser, embrouiller. )( Extrico. Cf. Implico.

INTRO, A l’intérieur. USUS: Ire, ferre intro.

INTRO, as, avi, atum, are, a. et n. Entrer. SYN. Introeo, ineo, subeo, ingredior, accedo. )( Exeo. ADV. Penitus. PHRAS. Tu meam domum intrare ausus es? Quoi! vous osez entrer dans ma maison? Tu meas ædes accedere; tu vestigium in ædes facere; tu intro te conjicere ausus es? Tu eo pedem inferre; tu vestigium ibi ponere; eo te inferre; pedem ibi ponere ausus es? Cf. Ingredior. USUS: Intrare limen, domum, regnum. In alicujus familiaritatem intrare. Cf. Ineo.

INTRŌDŪCO, is, duxi, ductum ere, a. Introduire. SYN. Induco, facio, adduco, fingo. USUS: Consuetudinem, ambitionem in urbem introducere. Illum reprehende, qui initium introduxit. Introducere aliquem loquentem.

INTRŌDUCTĬO, ōnis, f. Introduction. USUS: Adolescentum nobilium introductiones judicibus pro præmio fuere.

INTRŎĔO, is, ĭi vel īvi, ĭtum, ire, n. Entrer. SYN. Intro. )( Exeo. ADV. Honeste. USUS: In urbem, in vitam introire. Cf. Intro, Ingredior.

INTRŌFĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, v. anom. a. Porter dans. USUS: Lectica introferri solitus est in urbem.

INTRŎĬTŪS, ūs, m. Entrée. SYN. Aditus. EPITH. Apertus, clandestinus, desertus, nocturnus, primus. USUS: 1. Ad omnes portas et introitus armatos homines opponit. 2. Ingressio, initium, commencement. Hic sit introitus defensionis.

INTRŎMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Introduire. )( Emitto. USUS: Limen patefactum est, ut intromissus me in lecto trucidaret.

INTRORSUM vel INTRORSUS, Au dedans, à l’intérieur. USUS: Introrsum turpis, foncièrement vicieux.

INTROSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. et n. Regarder dans, examiner à fond. SYN. Inspicio. ADV. Penitus. USUS: Agite, inferte oculos in curiam, introspicite omnes reipublicæ partes, perspicite omnium mentes. Cf. Considero.

INTRŌVŎCO, as, avi, atum, are, a. Appeler au dedans, faire entrer. SYN. Accerso, advoco. )( Evoco.

INTRŪDO, is, trūsi, trūsum, ere, a. Pousser par force, — se, s’imposer. USUS: Ipse se inferebat, intrudebat. Cf. Implico, Interpono.

INTŬĔOR, ĕris, tŭĭtus sum, eri, d. Regarder. SYN. Video, contueor, contemplor, aspicio. ADV. Acriter, bene, paulisper, studiose. PHRAS. Hic mos est hominum, ut in repentinis adversisque casibus cœlum intueantur, c’est la coutume des hommes, quand il leur arrive quelque malheur, de regarder le ciel. Ut si quid præter opinionem et contra voluntatem accidit, cœlum suspiciant, aspectent; ad cœlum spectent, oculos tollant, aciem oculorum intendant. 2. Immotis oculis me intuetur, il me regarde fixement. Aciem in me intendit, exacuit, exercet; oculos in me defigit; hæret in vultu meo; oculos a vultu non movet. Cf. Aspicio. USUS: Intuebamur, nec tuendi satietas nos capere poterat. Intueri aliquid oculis, animo complecti. Animo aliquem infesto, iniquo, infenso intueri. Aliquid acriter intueri. Cf. Video.

INTŬMĔO vel INTŬMESCO, is, tŭmŭi, ere, n. S’enfler. SYN. Inflor, in tumorem convertor. Cf. Tumeo.

INTUS, Au dedans. )( Foris. USUS: Intus inclusum periculum, intus equus Trojanus.

ĬNULTUS, a, um, Impuni. SYN. Impunitus. USUS: Inultum aliquid pati, relinquere. Cf. Impunitus.

ĬNUNDO, as, avi, atum, are, n. et a. Inonder. SYN. Alluo, obruo. PHRAS. 1. Aqua inundat late omnia, l’eau inonde au loin la plaine. Effert aqua se alveo; alveum exit; extra alveum effunditur; littora superat, transgreditur; diffunditur unda, camposque circumjectos rigat; fluctibus terram occupat; effusus super ripas amnis campos segetesque operit. USUS: Terram inundat aqua.

ĬNURBĀNĒ, Sans élégance, sans esprit. SYN. Insulse, inconcinne.

ĬNURBANUS, a, um, Incivil, grossier. SYN. Insulsus, infacetus, inhumanus, inops humanitatis, ineptus, odiosus, putidus. )( Urbanus. Cf. Ineptus.

ĬNŪRO, is, ussi, ustum, ere, a. Brûler sur, graver, imprimer; imprimer (une tache), appliquer, imposer. SYN. Infligo, imprimo. USUS: Æternas alicujus nomini maculas, famam superbiæ alicui, dolorem ossibus et cineri alicujus inurere. Censoriæ severitatis notam alicui inurere. Odium inustum penitus hominum mentibus.

ĬNŪSĬTĀTĒ, Contre l’usage. SYN. Insolenter.

ĬNŪSĬTĀTUS, a, um. Inusité. SYN. In solens, inauditus, præter consuetudinem novus. )( Usitatus. USUS: Inusitata sunt, prisca fere et vetusta, ac ab usu quotidiani sermonis intermissa. Ecquid in rebus inusitatis Græcorum more verbis etiam utamur inauditis. Cf. Insolitus, Novus.

ĬNŪTĬLIS, e, gen. com. Inutile. SYN. Ad nullam rem utilis, ad nullam partem utilis, qui nulli usui est. )( Utilis. ADV. Summe. USUS: Perniciosus et inutilis civis.

ĬNŪTĬLĬTAS, ātis, f. Inutilité; danger. SYN. Damnum.

ĬNŪTĬLĬTER, Inutilement, en vain. SYN. Frustra. USUS: Frustra aliquid proferre et inutiliter. Cf. Frustra.

INVĀDO, is, vāsi, vāsum, ere, n. et a. Attaquer, se jeter sur. SYN. Adorior, impetum facio, involo, irruo, irrumpo, peto, vim facio, incurro in aliquem, incurso, invehor. PHRAS. Invasit hominem terror, la frayeur s’est emparée de cet homme. Incidit terror animo hominis; incessit hominem terror; repentino terrore perculsus est. Cf. Terror. USUS: Invadere aliquem, in alicujus nomen; in prædam. Mirus hominem furor, dolor, terror invasit. Cf. Aggredior, Impetus, Adorior.

INVĂLESCO, is, lŭi, ere, n. Se fortifier. SYN. Novas vires sumo, corroboror, confirmor, firmior fio. USUS: Invaluit, potentius jam malum est quam ut sedari possit. Invaluit adeo ejus audacia, et vetustate corroborata est. Cf. Cresco.

INVĂLĒTŪDO, ĭnis, f. Indisposition, mauvaise santé. SYN. Valetudo infirma. USUS: Invaletudine tua valde commoveor et conturbor.

INVĂLĬDUS, a, um, Faible, malade. SYN. Infirmus. USUS: Invalidi milites. Cf. Debilis, Infirmus.

INVECTĬO, ōnis, f. Importation. )( Exportatio. USUS: Rerum, quibus abundamus, exportatio, quibus egemus, invectio.

INVĔHO, is, vexi, vectum, ere, a. Amener, importer. SYN. Importo. ADV. Acerbius, aperte, asperius, contumeliosius, copiose, graviter, liberius, paratius, petulanter, rhetorice, vehementius. USUS: 1. Pecuniæ in ærarium invectæ. Quemcumque casum fortuna invexerit, feram. 2. Insurgo in aliquem, objurgo, se jeter, s’emporter contre qqn. Acerbe in aliquem invehi, maledicere, insectari. Vehementius in illum nugatorem invehebat. Invehens in Catonem Cæsar. Cf. Objurgo.

INVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. Trouver. SYN. Reperio, deprehendo, pervestigo, nanciscor, excogito. ADV. Acute, plane, sapientius, subdole, versute. PHRAS. Plerasque artes Græci invenere, les Grecs ont inventé presque tous les arts. Græcia inventrix doctrinarum; primi artes peperere, protulere Græci; artium plerarumque cognitionem Græcia aperuit; artium incunabula plurimarum in Græcia sunt. Cf. Excogito. USUS: Facinus, astutiam, crimen, remedium, rationem invenire et comminisci. Invenio te in culpa esse.

INVENTĬO, ōnis, f. Découverte. Illa, quæ investigat occulta, inventio et excogitatio dicitur.

INVENTOR, ōris, m. Auteur. SYN. Auctor. USUS: Cicero princeps et auctor copiæ verborum, inventor, compositor, architectus.

INVENTRIX, īcis, Celle qui découvre. Inventrix et magistra legum Philosophia, la Philosophie est la mère des lois.

INVENTUM, i, n. Découverte. EPITH. Probabile, necessarium, antiquis divinum. USUS: Tot artes, tot scientiæ, tot inventa. Eorum inventis et legibus omnem rempublicam constitutam habemus.

INVĔNUSTUS, a, um, Qui est sans beauté, sans grâce. USUS: Quod proposuit, explicat expedite non invenustus auctor.

INVĔRĒCUNDUS, a, um, Impudent. SYN. Impudens, non verecundus. )( Verecundus. USUS: Inverecundum animi ingenium possidet. Cf. Impudens.

INVERSĬO, ōnis, f. Ironie. SYN. Ironia. USUS: Inversio verborum.

INVERTO, is, verti, versum, ere, a. Retourner, changer. SYN. Immuto, verto, perverto. USUS: Pompeius totum nobis negotium invertit. Quam cito se invertit. Cf. Verto.

INVESTĪGĀTĬO, ōnis, f. Recherche attentive. SYN. Inquisitio, indagatio, conquisitio veri. EPITH. Facilior, propria.

INVESTĪGĀTOR, ōris, m. Investigateur. EPITH. Acer et diligens. USUS: Varro diligentissimus investigator antiquitatis.

INVESTĪGO, as, avi, atum, are, a. Rechercher attentivement. SYN. Exquiro, indago, scrutor, perscrutor, perquiro, persequor, vestigiis odoror. ADV. Diligentius. USUS: Perquirere, patefacere, investigare conjurationem. Cf. Indago, Quæro.

INVĔTĔRASCO, is, ere, n. et a. Item:

INVĔTĔRO, as, avi, atum, are, a. Vieillir, s’affaiblir avec le temps. SYN. Consenesco. USUS: Nihil inveterascere, nihil exstingui, nihil cadere debet eorum, in quibus beata vita consistit. Inveteravit jam ea opinio. Macula hæc insedit, et inveteravit in nomine populi Romani. Inveterata nostra amicitia.

INVĔTĔRĀTĬO, ōnis, f. Maladie invétérée. USUS: Ut in corporibus inveteratio ægre pellitur, sic in animis perturbatio.

INVĬCEM, Tour à tour, mutuellement. SYN. Mutuo, vicissim. USUS: Totos dies eramus simul invicem.

INVICTUS, a, um, Invincible. SYN. Qui vinci non potest, inexpugnabilis, insuperabilis. )( Devictus. USUS: Quibus viris respublica invicta stat? nomen invictissimi imperatoris consecutus. Animi excelsi atque invicti magnitudo, Cf. Fortis, Facta egregia.

INVĬDENTĬA, æ, f. Sentiment de jalousie. )( Misericordia. USUS: Invidentia est ægritudo suscepta propter alterius res secundas, quæ nihil nocent invidenti. Cf. Invidia.

INVĬDEO, es, īdi, isum, ere, n., nonnunquam a. Porter envie. SYN. Alienis bonis mœreo. )( Faveo. ADV. Aperte, maxime, obscure, occulte, paululum, vehementer, valde, sane. PHRAS. Multi mihi invident, bien des hommes me jalousent. Sunt, quos meus in hac republ. splendor offendat, lædat, pungat, angat, sollicitet, afficiat, urat, torqueat, excruciet, gravius afficiat. Non desunt, quos mea dignitas, mea amplitudo male habeat; quibus dolori sit meus honor. Florere me dignitate, existimatione, honore; tantum honoris mihi haberi nonnulli moleste, graviter, acerbe, ægre, iniquo animo, non satis æquo animo ferunt. Angit animos quorumdam hic splendor meus; sollicitos habet quosdam hæc dignitas mea. Valde me multorum invidia exercet; multum est mihi cum invidis negotii; novi multorum animos in me malevolentia suffusos; invident multi mihi, mordent clanculum. Cf. Invidus. USUS: Alterius honori, virtuti, fortunis præstantibus et florentibus invidere.

INVĬDĬA, æ, f. Jalousie, envie; haine, malveillance. SYN. Malevolentia, offensio. EPITH. Aliena, communis, detestanda, falsa, imbecilla, iniquissima, inveterata, justissima, magna, par, popularis, recens, senatoria, singularis, summa, tribunitia, vehemens. PHRAS. 1. Invidiam alicui conflare, rendre quelqu’un odieux. Invidiam alicui concitare, commovere, facere, parare; in invidiam rapere, vocare, adducere; invidiam facti conferre in alterum; invidia gratiæ externæ onerare aliquem; lacerare invidia clarissimum quemque; invidiæ mactare. 2. Invidiam incurri, on a excité contre moi l’envie. In invidiam veni; invidiam subii; in invidiam adductus sum; invidiam contraxi. 3. In invidia sum apud omnes, tout le monde me jalouse. Invidiam omnem omnium habeo, sustineo; in invidia sum; ex invidia laboro; invidia premor, flagro, conflagro, ardeo aliena. Invidia sum præcipua inter omnes. Cf. Odiosus, Invidiosus, Odium. 4. Modestia invidiam lenit, la modération empêche l’envie. Invidiam modestia sedat, comprimit, restinguit, exstinguit; modesta vivendi ratio multum de invidia opum deonerat; invidiam levat, liberat; efficit, ut invidia ponatur, deponatur, decedat; ut invidiæ quasi sanguis mittatur. USUS: Invidiam alicui conflare. Invidiam augere, inflammare, exciter l’envie. Invidiam a se transferre, écarter de soi l’envie. Aliena splendere invidia, s’élever en calomniant les autres. Disrumpi, æstuare invidia, crever de dépit.

INVĬDĬŎLA, æ, f. Petite jalousie. USUS: Nescio, quid inter eos invidiolæ exortum est.

INVĬDĬŌSĒ, Par jalousie, par haine. SYN. Odiose. USUS: Invidiose aliquem criminari.

INVĬDĬŌSUS, a, um, Qui excite l’envie. SYN. Odiosus, invisus, invidiam habens. PHRAS. 1. Invidiosa est ea dignitas, cette dignité excite l’envie. Magnam habet ea dignitas invidiam; multorum luminibus officit; multorum luminibus obstruit ea fortunæ meæ amplitudo; invidiæ est; in invidia est ea dignitatis amplitudo; urit animos multorum dignitatis ista species. Cf. Invideo. 2. Invidiosus est multisque invisus, il est haï de tous. In summam plurimorum invidiam incidit; nulla fruitur hominum benevolentia; premitur odio multorum; in odio, in invidia est apud multos; pauci sunt, qui illi faveant; qui bene sint in illum animati; qui bene de illo existiment. Cf. Odiosus, Invisus. USUS: Invidiosæ possessiones. Erit hoc tibi invidiosum. Aliquis invidiosus, ac multis offensus.

INVĬDUS, a, um, Envieux, jaloux. SYN. Obtrectator, niger, malevolus, lividus, iniquus, maledicus, inimicus, alienis bonis mœrens. PHRAS. Multi sunt tibi invidi, bien des gens sont jaloux de vous. Multi sunt tuæ laudis inimici; multos habes obtrectatores malevolentissimos; multorum de te minus commodi sermones a malevolentia profecti volitant, lacerant te, famamque tuam invidi non pauci; magna invidiæ pestis tibi imminet, in te conflata est. 2. Nunquam desunt invidi, jamais les envieux ne manquent. Nunquam desunt pestes quædam hominum aliena laude dolentium, alienis bonis mœrentium; ubique incurras in homines malevolos, lividos, et ad criminationem expeditos. Quis est, quem nulla unquam attigit invidia? qui invidiam non experiatur? quem non mordeat aliorum invidentia? Cf. Invideo, Invidia.

INVĬGĬLO, as, avi, atum, are, n. Veiller à. SYN. Cum cura et sollicitudine vigilo. PHRAS. Scito me quieti publicæ invigilare, sachez que je veille au repos de la république. Scito, me in speculis esse; in specula collocatum, constitutum; scito, mihi quietem publicam curæ esse; meæ curæ ac vigilantiæ esse demandatum excubare; me animo; curas meas omnes, consilia, cogitationes in tuenda quiete publica evigilare. Cf. Sollicitus.

INVĬŎLĀTĒ, Inviolablement. SYN. Integre, incorrupte.

INVĬŎLĀTŬS, a, um, Inviolable; sacré, respecté. SYN. Integer, incorruptus. )( Violatus. USUS: Inviolata stabit vestra amicitia.

INVĪSO, is, i, um, ere, a. Visiter. SYN. Viso, visito. USUS: Sæpius dominam nostram invisas, rogo. Cf. Viso.

INVĬSUS, a, um, Odieux, haï, détesté. SYN. Odiosus, quem æquo animo videre, ferre, intueri non possumus; qui in odio est apud aliquem. USUS: Quo quis callidor et versutior, hoc invisior et suspectior est. Cf. Odiosus.

INVĪTĀMENTUM, i, n. Attrait, charme. SYN. Invitatio, incitamentum. EPITH. Multum. USUS: Multa habet invitamenta urbis et fori. Invitamentum afferre. Cf. Illecebra.

INVĪTĀTĬO, ōnis, f. Invitation. EPITH. Crebra, liberalis. USUS: Invitationes, adventusque nostrorum hominum.

INVĪTĀTŬS, ūs, m. (à l’abl. sing.). Invitation. SYN. Invitatio. USUS: Primo mea sponte, deinde invitatu tuo hoc egi.

INVĪTĒ, Non volontiers, malgré soi. SYN. Repugnanter, invito.

INVĪTO, as, avi, atum, are, a. Inviter. SYN. Voco, allicio. )( Deterreo, dehortor. ADV. Aliquoties, benigne, honorificentissime, liberaliter, magnopere, passim, publice, studiose, valde, vulgo. PHRAS. Ad cœnam me invitavit, il m’a invité à dîner. Ad cœnam me devocavit; adhibuit ad convivium; convivam sibi esse me voluit; vocatu ejus cœnandum mihi erat apud illum; ad cœnam me vocavit; cœnam dedit; cœna me accepit. USUS: Tu invita mulieres, ego vires accivero. Quis est, qui eum tecto domoque non invitet? Invitare aliquem, et allicere præmiis ad agendum aliquid. Gloria invitari ad magna audenda. Cf. Voco.

INVĪTUS, a, um, Qui agit à contre-cœur, malgré soi. SYN. Non libenter, rogatus, recusans, tergiversatus, contra voluntatem, repugnans, repugnanter, coactus, dolens, perinvitus. PHRAS. 1. Invitus illum adii, c’est malgré moi que je suis allé le trouver. Cum magna mea molestia illum compellavi; adversante et repugnante natura; contra voluntatem meam; cunctabundus, diuque reluctans, ac tergiversatus; prope resistens ad eum pertractus fui; ingratiis et coactus ad illum attrahendus fui. 2. Quanquam invitus, munus tamen in republica suscepi, malgré moi, j’ai accepté une charge dans la république. Quanquam gravatus, accessi tamen ad rempublicam; quanquam abhorrerem reipublicæ tractationem, quanquam mihi nihil inimicius, nihil molestius forensi illo strepitu, tamen, ingratiis licet meis, in has quotidianas dimicationes me obtuli; non sine aliqua molestia et resistenti similis dignitatem eam admisi; commovebat equidem oblato eo honore, onusque impositum fremens mœrensque accepi; extorquendum erat invito, atque ingratiis, ut honorem eum admitterem; prope resistenti munus id injunctum est; ad honoris ejus insignia frontem cum adducerem, vultum averterem, jugum tamen ad extremum, quanquam invitus, recepi. Cf. Abhorreo, Nolo. USUS: Invitus, per vim et imperium feci. Sapiens nihil facit invitus, dolens, coactus. Eæ molestiæ, dudum enim circumrodo, invito devorandæ sunt.

INVĬUS, a, um, Inaccessible, inabordable. )( Pervius. USUS: Invii saltus.

INVŎCO, as, avi, atum, are, a. Appeler, invoquer. SYN. Imploro. USUS: Lucinam in pariendo invocant. Sociorum subsidium invocare. Cf. Imploro.

INVŎLĀTŬS, ūs, m. (à l’abl. sing.). Vol. SYN. Volatus avium.

INVŎLO, as, avi, atum, are, a. Se jeter sur, attaquer qqn. SYN. Invado. USUS: Involare in aliena. Cf. Impetus.

INVŎLUCRUM, i, n. Enveloppe. SYN. Integumentum. EPITH. Involucra multa. USUS: Multis simulationum involucris tegitur, et quasi velis quibusdam obtenditur hominis natura. Clypei involucrum.

INVOLVŌ, is, vi, vŏlūtum, ere, a. Envelopper. SYN. Circumplico. )( Evolvo. USUS: Litteris me involvo. Virtute sua se involvere. Occulta, involuta, latentia aperire. Videbam pacis nomine involutum fore bellum.

INVULNĔRĀTŬS, a, um, Qui n’a reçu aucune blessure. SYN. Integer, inviolatus. )( Vulneratus.

IPSE, a, um, Même; ce, cet; lui-même. )( Alter. USUS: Illo ipso tempore. Ille ipse Cæsar. Decem ipsos dies ibi fui. Istud ipsum miserrimum puto. Hoc quid sit, per se ipsum non video, sed ex sequentibus.

ĪRA, æ, f. Colère. SYN. Iracundia, indignatio; stomachus, excandescentia. EPITH. Acerbior, inveterata, naturalis, recens. PHRAS. 1. Atrox calumnia ad iram me concitavit, cette atroce calomnie m’a mis en colère. Bilem mihi movit, commovit, concivit; ad iracundiam me adduxit; stomachum mihi movit; stomachum mihi fecit; ad iram me impulit, induxit, incitavit; calumniæ indignitas movit animum, iram mihi movit, animum vehementer sollicitavit, accendit; animum exasperavit, odium exacerbavit, irritavit; iram provocavit; animum indignatione accendit atrocis calumniæ injuria, ira me implevit; iram exacuit, stomacho fuit atrocis calumniæ indignitas. 2. Gravem iram concepi, je me suis mis fort en colère. Iram imbibi vehementem et acerbam; ira animum cepit; ingentem molem irarum alto ex animo ciebam; exarsi graviter iracundia; excandui; stomachabar, commovebar vehementius; exarsi iracundia et stomacho; ingentes jam dudum iras in pectore volvebam; ira repente efferbui. Cf. Irascor. 3. Iram suam in aliquem effundere, accabler qqn du poids de sa colère. Vertere iram in aliquem, factis simul dictisque odium explere; iracundiæ in aliquem indulgere; iracundiam exercere; iracundiæ servire, obsequi, parere; iram odiumque profundere in aliquem; omne virus acerbitatis in aliquem evomere, effundere; stomachum in aliquem erumpere, fremere, sævire, furere, nec iræ modum reperire. 4. Ira jam deficit, sa colère se calme. Defervescit ira, remittit, decedit, abscedit; mollitur ira; deflagrat paulatim; animorum ille ardor residet; ira cadit. 5. Iram deposuit, il n’est plus en colère. Iracundiam omisit, demisit; iram repressit, sedavit, coercuit, continuit; iram expedivit; missam fecit; ex animo ejecit. 6. Iram sedavit, il a apaisé sa colère. Leniter permulsit iram; iras lenivit; iracundiæ faces exstinxit; impetum animi delinivit; ardorem animi compressit. USUS: Ira est libido puniendi ejus, qui videatur læsisse injuria, cum qua nihil recte, aut considerate fieri potest. Facere aliquid per iram. Iram gerere, concire, evomere. Ira incendi, ardere. Orta est inter illos ira. Ira decessit.

ĪRĀCUNDĒ, Avec colère. SYN. Per iram, cum iracundia, cum stomacho. )( Leniter, quiete. USUS: Vehementer ago, non iracunde. Iracunde et intemperanter facere.

ĪRĀCUNDĬA, æ, f. Penchant à la colère, colère. SYN. Ira, acerbitas quædam naturæ et rabies. )( Lenitas. EPITH. Bellatrix, effervescens, gladiatoria, gravior, inimica, injusta, justa, præsens, vehemens, utilis. USUS: Aliquem ad iracundiam adducere, mettre qqn en colère. Iracundia et stomacho effervescere, efferri, inflammari, ardere, furere, être enflammé par la colère. Iracundiam exercere; iracundiæ servire, obsequi, parere, céder à la colère. Iracundiæ resistere, résister à la colère. Iracundiam continere, contenir sa colère. Iracundiam omittere, dimittere, éviter la colère. Iracundiam sedare, se calmer.

ĪRĂCUNDUS, a, um, Qui se met facilement en colère, irascible. SYN. Qui facile et cito irascitur, proclivis ad iram, irritabilis. PHRAS. 1. Natura iracundus est, il est naturellement irascible. Animi quodam impetu dolori fere et iracundiæ paret; summa est naturæ acerbitate; nullum animo spatium dat, nec indignationem intra se premit, aut continet, sed ira ac cupiditate, pessimis consultoribus, grassatur; ingenio præceps in iram est; ægritudinem animi non facile dissimulat; præcipitis in iram animi est; iræ potens non est; iram nec premere novit, nec tenere; iracundia illi præfervida; natura præceps in iram; iram in promptu gerit; natura stomachosior est, et facile excandescit. Cf. Ira. 2. Natura non adeo iracundus sum, je ne suis pas naturellement très irascible. Non adeo pronus, propensus ad iram sum; iræ non admodum deditus sum; juris in me parum habet ira; non admodum inclino, propendeo ad iram, ira mihi minime dominatur; alienus, remotus, intactus ab ira sum; animus is est meus, in quo nulla pars iracundiæ locum habeat, resideat. USUS: Morosi, anxii, iracundi et difficiles senes sunt. Iracundus est factus.

ĪRASCOR, ĕris, rātus sum, asci, d. S’irriter, se fâcher. SYN. Incendor; ira incendor, iratus fio; succenseo; animo incitor, excandesco, stomacho et iracundia excandesco vel effervesco. ADV. Admodum, facile, furenter, justius, occulte, omnino, temere. PHRAS. 1. Non facile irascor amicis, je ne me mets pas facilement en colère contre mes amis. Non temere excandesco, commoveor, animo incitor, tametsi læsus ab amicis. Non facile indignatio oboritur, indignatione non facile accendor, non facile stomacho effervesco, iram gero in amicos; etiam in stomacho ridere soleo. 2. Irascor etiamnum, je suis encore en colère. Iracundias adhuc recentes habeo; ira etiamnum, et tacita indignatio animum stimulant; necdum ira resedit; nondum ira mihi cecidit; nondum deflagrarunt conceptæ in hominem iræ; frustra indignationem premo; frustra animi ægritudinem dissimulo; clausæ etiamnum aures sunt obstrepente ira; nondum rabies consedit; suis adhuc ardet ignibus concepta indignatio. Ardet adhuc ira et dolore animus; erumpere adhuc ira gestit et in nefarium hominis caput effundi; non mediocri etiamnum incedo iratus iracundia; adhuc totus in fermento sum. 3. En, ut irascitur homo improbus! Voyez, comme ce drôle se fâche! En, ut ira implacabilis implicat animum; en, ut in rabiem ira degenerat; ut exardescit homo improbus iracundia! quam commotus, quam incensus est! ut ira inflammatus est, ut excandescit, ut furit, ut stomachatur! En, quis furor hominem invasit! qua ira, quo furore percitus, quam irato animo, quam percito agit omnia! En, quæ hominem intemperies agitat! Vide, ut stomacho effervescat; ut iracundia efferatur, inflammetur, ardeat, excandescat! ut vultum adducat, supercilia contrahat, ut scintillet oculis, spumet ore, rabiem furoremque toto pectore anhelet? En quas animo iras ingentes concipiat! ut ira ac dolore confusus, præceps amentia feratur! ut bile turgeat ac intumescat! ut iram animo capere vix possit! USUS: Peripatetici virum negant esse, qui nesciat irasci.

ĪRĀTUS, a, um, Irrité. SYN. Incensus, ira incensus; iracundia percitus, incitatus, inflammatus; in aliquem infestus, infensus; qui animo alieno et averso est ab aliquo. )( Propitius. ADV. Dissimulanter, merito. PHRAS. Illud iratus dixit, il a parlé étant en colère. Ira incensus; animo irato et percito; incensus odio; iracundiæ permittens dominatum animi; ira flagrans, occæcatus, tumens; impotens iræ in eas contumelias erupit; irarum plenus; ira infensus; efferatus odio; ira motus, victus, percitus; ardens ira; furens, inflammatus ira; accensus ira tam inclementer locutus est; elatus iracundia sic stomachum erupit. USUS: Irati proprium est cupere, a quo læsus videatur, ei quam maximum dolorem inurere. Iratum proprie dicimus, exisse de potestate. Cf. Ira, Irascor.

ĪRŌNĬA, æ, f. Ironie. SYN. Inversio, dissimulatio, dissimulantia. USUS: Licenter usus est dissimulatione, quam ironiam Græci vocant.

IRRAUCĔO, es, ausi, ere, n. S’enrouer. SYN. Raucus fio. USUS: Æsopus, si paulum irrauserit, ridetur.

IRRĔPĂRĀBĬLIS, e, gen. com. Irréparable. USUS: Tempus irreparabile.

IRRĒPO, is, psi, ere, n. Ramper vers; se glisser, s’insinuer. SYN. Adrepo, obrepo, influo, illabor. USUS: In gratiam, familiaritatem, in sensus alterius, in testamenta irrepere. Credulitas in optimi cujusque mentem facile irrepit.

IRRĒTĬO, is, īvi vel ĭi, ītum, ire, a. Embarrasser; captiver. SYN. Implico, illaqueo, impedio laqueis. USUS: His se erratis irretiit ætate improvida. Disputationum laqueis aliquem irretire. Irretitus odio bonorum omnium. Adolescentulos illecebris corruptelarum irretire. Cf. Implico.

IRRĔTORTUS, a, um, Qu’on ne détourne pas. SYN. Rectus. USUS: Oculo irretorto aliquem spectare.

IRRĔVŎCĀBĬLIS, e, gen. com. Qu’on ne peut rappeler. USUS: Ætas irrevocabilis.

IRRĪDĔO, es, rīsi, rīsum, ere, n. et a. Se moquer. SYN. Derideo, rideo. ADV. Facete, turpiter, maxime. PHRAS. 1. Hominem irrident omnes, tous se moquent de cet homme. Est ejusmodi, quem omnes per risum ac jocum contemnant; cujus levitati ac imprudentiæ illudant omnes; quem pueri sectentur, et derideant; qui irrisionibus omnium sit subjectus; qui ludibrium sit cæterorum; qui ludibrio sit omnibus; quem omnes eludant, ludificentur; qui in ora hominum pro ludibrio abeat; quem omnes ludibrio habeant; qui risui sit omnibus; qui omnibus civibus spectaculo sit; per ora hominum traducatur; cui convitium facere, quem ludibrio lædere, in quem ea dicere, quibus totus explodatur, impune quisque audeat; qui ostentui, deridiculo sit omnibus; quem pro ridiculo ac delectamento habeant cæteri: omnes illum idoneum arbitrantur, quem ludos faciant; quem albis dentibus derideant; quem deridendum propinent; quem deridiculi gratia indignis modis ludificent. 2. Ille ipse præbet ansam irridendi sui, il prête lui-même le flanc à la moquerie. Sese ipse deridendum propinat; risui, ludibrio sibilisque aliorum os præbet, sese offert, objicit. USUS: Irridens insontes, olim vicissim irridebitur. Cf. Explodo.

IRRĬGĀTĬO, ōnis, f. Irrigation. USUS: Agrorum irrigationes.

IRRĬGO, as, avi, atum, are, a. Arroser. SYN. Rigo. USUS: Ægyptum Nilus irrigat.

IRRĬGŬUS, a, um, Arrosé. SYN. Quod facile irrigari potest. USUS: Hortus irriguus.

IRRĪSĬO, ōnis, f. Moquerie. SYN. Ludibrium. USUS: Cum irrisione audientium imitari militem gloriosum.

IRRĪSOR, ōris, Moqueur. USUS: Irrisores orationis.

IRRĪTĀBĬLIS, e, gen. com. Irritable, susceptible. SYN. Iracundus, qui facile irritatur, et accenditur.

IRRĪTĀMENTUM, i, n. Stimulant, aiguillon. USUS: Certaminum irritamentum.

IRRĪTĀTĬO, ōnis, f. Stimulant. USUS: Animorum irritatio.

IRRĪTO, as, avi, atum, are, a. Irriter, aigrir; exciter. USUS: Irritare et lacessere aliquem. Cf. Excito.

IRRĬTUS, a, um, Sans effet, inutile, vain, stérile. SYN. Vanus, inanis. )( Ratus. PHRAS. 1. Irritus fuit omnis labor meus, tout mon travail a été inutile. Quæ gesseram, concidere omnia; ad nihilum recidere; ad irritum cecidere; vana atque irrita evasere. Labor meus omnis in irritum redactus est. 2. Spes irrita fuit, cette espérance a été vaine. Incisa spes erat; spes erat in irritum redacta, ad irritum spes cecidit; spes ea luxuriaverat, et vana evaserat; vana atque irrita ea spes fuit. 3. Acta mea irrita declaravit senatus, le sénat a annulé tous mes actes. Acta mea senatus rescidit, irrita fecit, irrita esse jussit, sustulit, radicitus evellit, dissolvit, infirmavit, labefactavit, evertit, subvertit. Cf. Frustra, Labor inanis. USUS: Irritum et infectum facere aliquid. Testamentum irritum.

IRRŎGĀTĬO, ōnis, f. Condamnation. USUS: Irrogatio mulctæ.

IRRŎGO, as, avi, atum, are, a. Imposer, infliger, decréter. SYN. Legem fero, constituo. USUS: Irrogare leges, pœnas, mulctam.

IRRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, n. et a. Se précipiter sur, attaquer. SYN. Irruo, invado. )( Erumpo. ADV. Æquabiliter, temere, cursim; derepente, effrenatius, extrinsecus, improviso. PHRAS. Irrumpere in latus hostium, attaquer l’ennemi en flanc. In cornua impressionem facere, irruptionem facere; impetum, vim facere; irrumpere cornua; permittere se in medios hostium cuneos; incursu petere; impetu oppugnare nuda peditatu cornua, incursionem in dextrum latus facere. Cf. Impetus. USUS: Hostis in castra irrupit. Invidi in meas fortunas irrupere. Cf. Impressio.

IRRŬO, is, ŭi, ere, n., nonnunquam a. Se jeter sur; attaquer. SYN. Impetum in aliquem facio, invado, in aliquem me permitto, irrumpo. USUS: In alienas possessiones irruit. Cf. Impetus, Adorior, Invado.

IRRUPTĬO, ōnis, Irruption. SYN. Incursio. )( Eruptio. USUS: Irruptionem facere. Cf. Irrumpo.

IS, ĕa, id, Ce, cet. SYN. Ille, talis. USUS: Is tu vir es; neque enim is eras, qui, etc.

ISTE, a, ud, Celui-ci, celle-ci. USUS: Atque ego ex istis sæpe audivi.

ISTHIC, Ici, là, (sans mouv.). USUS: Ubi malis esse, quam isthic?

ISTHINC, D’ici, de ce côté. USUS: Qui isthinc veniunt.

ISTĬUSMŎDI, De cette manière, de cette sorte. USUS: Delectantur disputationibus istiusmodi.

ISTHUC, Là (avec mouv.). SYN. Istud. USUS: Idem isthuc dicunt, quod dictum a te est.

ĬTA, Ainsi. SYN. Sic, ita enimvero, præclare, certe, sicut dicis, dici aliter non potest, vero quidem, admodum, ut maxime, næ, profecto. USUS: 1. Ita est; ita censeo. 2. Valde, fort, très. Simulacra quidem præclara, sed non ita antiqua. 3. Adeo, tellement, ainsi. O Dave, itane contemnor abs te!

ĬTĂQUE, C’est pourquoi. SYN. Idcirco, quam ob rem. USUS: Itaque ex me quærunt.

ĬTEM, De même, pareillement. SYN. Similiter, etiam, quoque, non minus. USUS: 1. Solis defectiones itemque lunæ. 2. Ita, sic, comme. Fecisti item, uti prædones solent. Si e meo capite natus sis item, ut aiunt Minervam. 3. Vicissim, à mon tour. Tu meas epistolas concerpito, ego item tuas.

ĬTER, ĭtĭnĕris, n. Route, chemin. EPITH. Alienum, devium, difficillimum, festivum, flexuosum, gloriosum, ineptum, longum, medium, molestum, necessarium, nefarium, reliquum, simplex, solemne, subitum, totum, tritum, tutum, verum, PHRAS. 1. Iter aliquo suscipere, faire route pour quelque endroit. iter aliquo apparare, suscipere, petere, habere, ingredi, facere, dirigere, convertere, maturare; itineri se committere; committere se viæ; in viam se dare; iter aggredi. Cf. Proficiscor. 2. Iter prosequi, continuer son chemin. Pergere iter cœptum; iter insistere; cursum perseverare, seu exsequi; iter conficere. 3. Iter suum suspendere, s’arrêter. Iter supprimere; profectionis consilium abjicere, omittere, dimittere; itinere desistere. 4. Iter molestum habui, avoir une route ennuyeuse. Iter conficiebam æstuosa et pulverulenta via; profectio ea fuit, in qua et luctandum mihi cum tenacissimo sabulo et vestigiis cedente, et cum via inepta, qua ægre moliuntur pedes. Iter parum commode explicui, iniquitate locorum viæ errores ubique implicante. 5. Romam iter mihi faciendum est, il me faut aller à Rome. Roma mihi terrestri itinere petenda est; longum iter graveque instat. Italia percursanda, emetienda, peragranda. Romam terrestri itinere contendendum est. Romam iter suscipiendum, pedibusque conficiendum. Cf. Proficiscor. USUS: Iter gubernare, diriger un voyage. Iter equo, pedibus conficere, voyager à pied, à cheval. Iter alio flectere, se détourner de sa route. Iter impedire, intercludere, empêcher un voyage. Iter belle processit, le voyage fut heureux.

ĬTĔRĀTĬO, ōnis, f. Répétition. SYN. Geminatio, repetitio, redintegratio.

ĬTĔRO, as, avi, atum, are, a. Faire une seconde fois, répéter. SYN. Gemino, repeto, duplico. USUS: Verbum iterare.

ĬTĔRUM, De nouveau. SYN. Rursum. PHRAS. Dicta iterum dicenda fuere, je dus répéter mes paroles. Locus ille de integro retractandus fuit; ad prius dicta redeundum mihi erat; eodem devolvi oratio debebat; ad priora reverti; priora recolere debebam; decurso jam spatio, tanquam a meta ad carceres revocanda erat oratio; novus mihi renascebatur labor; novus erat de integro exsudandus labor, et quæ dixeram, repetenda. Cf. Repeto. USUS: Iterum atque iterum te rogo. Iterum ac tertium consul.

ĬTĬDEM, De la même manière, semblablement. SYN. Similiter, pariter, item. USUS: Vinctus itidem a Saturno filius. Cf. Item.

ĬTĬO, ōnis, f. Action d’aller. SYN. Iter, itus, incessus. USUS: De obviam itione faciam, ut suades. Illi domum itio concessa est ac data. Crebræ itiones, allées et venues.

ITO, as, are, n. Aller souvent. SYN. Frequenter eo. USUS: Ad cænas itare.

ITŬS, ūs, Marche. SYN. Itio. USUS: Quis noster itus, incessus, vultus?

J

JĂCĔO, es, cŭi, ere, n. Être couché. SYN. Prostratus sum, procumbo. )( Vigeo, floreo. ADV. In perpetuum, longe, obscure, sæpe et diu stratum ad pedes, sigillatim, tam diu, turpiter, valde. PHRAS. Vix erat, ubi jacerent, il y avait à peine de la place pour se coucher. Vix erat, ubi sternerent corpora; quo se conjicerent cui incubarent, ubi acquiescerent; vix erat, ut fusi in herba recubarent. USUS: 1. Mater diu ad pedes misere strata jacuit; mœrens jacebat in loco. 2. Negligor, être négligé, délaissé. Jacent litteræ, ingenia, religiones, leges, studia. Absens in tenebris, in oblivione diu jacuit, dum in lucem reipublicæ extraheretur. In sordibus et luctu jacere.

JĂCĬO, is, jēci, jactum, ere, a. Jeter, lancer. SYN. Immitto, objicio, conjicio. PHRAS. Tela jacere, lancer des traits. Emittere, conjicere in hostem; tela effundere, intorquere, ingerere in subeuntes; missilibus incessere hostem; quidquid sors in manus dedit, jaculari, mittere in hostem. USUS: Saxa, tela jacere; jacere contumeliam, probrum, injurias; terrores, minas, periculum in aliquem jacere, denuntiare, faire entendre, proférer. Is casus me in mediam contentionem jecit. Jacere fundamenta, suspicionem, gradum, aditum ad gloriam. Cf. Conjicio.

JACTĀTĬO, ōnis, f. Jactance, faveur populaire. SYN. Favor, aura popularis, ostentatio, concitatio. EPITH. Magna, inanis, modica, multa. USUS: 1. Non jactatione populari, sed dignitate et innocentia se tuetur. 2. Ostentatio, ostentation, vanité. Jactatione verborum et periculorum terrere aliquem. 3. Concitatio, mouvement, agitation. Jactatione maris fessus. Jactatio corporis exigua. Cf. Glorior, Ostentatio.

JACTO, as, avi, atum, are, a. Publier, vanter;—se (exprimé ou sous-entendu), se vanter, être fier de. SYN. Magnifice loquor, glorior, verbis me magnum facio, gloria me et prædicatione effero, me ostento, de me prædico. ADV. Dupliciter se, gravissime, inconstanter, insolentius, intolerantius, leniter primas hastas, magnificentissime, non ita diu sumptuosius, turbide, valde, vehementius, vehementissime. Jactari facetius, gravius, immoderate, petulantius, vulgo, inique. PHRAS. Solet se insolenter jactare, il se vante sans mesure. Insolenter gloriari de rebus suis; res suas inflatius commemorare; de suis laudibus verbosius prædicare; plenas ostentationis voces mittere; facta sua prædicando extollere; sese verbis insolenter efferre; magnificis verbis de se suisque rebus loqui; agere suarum rerum ambitiosum ostentatorem; laudis suæ buccinatorem; sui suarumque rerum odiosum prædicatorem; agere ubique militem gloriosum, et insolentius de se prædicare; ostentare ac venditare res suas putide; nullum sui ostentandi finem facere; omnia naturæ ingeniique instrumenta ad laudis jactationem convertere; gloriæ ac existimationi suæ falsa etiam laudis commemoratione servire. Cf. Glorior, Superbus. USUS: 1. Magnifice se et insolenter de re aliqua jactare. 2. Jacio, agito, commoveo, remuer, secouer, agiter. Oculos, caput, cerviculam jactare. 3. Injicio, infero, dire, proférer, répandre. Terrorem, minas, pericula jactare. 4. Exagito, poursuivre. Convitiis, clamore aliquem; æquitatem multis modis jactare. Æstu, febribus, labore forensi, tempestate populi jactari. 5. Huc illuc impelli, être ballotté. Turbato mari jactatur navis, ventoque rapitur.

JACTŪRA, æ, f. Perte. SYN. Damnum. EPITH. Immanis, magna, mediocris, minima, tanta, tolerabilis, turpis. USUS: Rei familiaris jacturam facere. Magna jactura pecuniæ, vel in pecunia est facta. Cf. Damnum, Detrimentum.

JACTŬS, ūs, m. Action de jeter, de lancer. SYN. Conjectus. USUS: Fulminum jactus, action de foudroyer.

JĂCŬLĀTOR, ōris, m. Qui jette, qui lance. Qui jaculum emittit, telum mittit. USUS: Sæpe optimi juculatores errant.

JĂCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. Brandir, lancer. SYN. Torqueo, conjicio, jacio. PHRAS. Jaculari, frapper, atteindre. Jaculo petere, ferire; jacula in hostem ingerere; telorum ingentem vim effundere, hostibus injicere. USUS: Jaculari ad metam. Cf. Jacio.

JĂCŬLUM, i, n. Trait, javelot. SYN. Telum. USUS: Murum jaculo trajicere.

JAM, Déjà, depuis. USUS: Jam illo tempore, cum; jam a principio belli; jam inde ab adolescentia; jam a Socrate; jam usque ab heroicis temporibus; jam, jamque pluit; jam delector. Jam vero.

JAMDĬU, Depuis longtemps. SYN. Jampridem, jam dudum, aliquot jam per annos, multorum jam dierum intervallo. USUS: Res jamdiu gestæ.

JAMPRĪDEM, Depuis longtemps. SYN. Jamdiu. USUS: Jam sum pridem tuus.

JĀNĬTOR, ōris, m. Portier. SYN. Januæ custos seu præfectus.

JĀNŬA, æ, f. Porte. SYN. Ostium, aditus. EPITH. Consularis, effracta et evulsa. PHRAS. 1. Januam claudere, fermer la porte. Fores adducere, obserare, occludere; foribus pessulum obdere; fores firmare pessulis. 2. Januam effringere, briser la porte. Fores arietare; postes, limina securibus comminuere; moliri fores; foribus proterve injuriam facere; exitium ferre; impetum facere in januam; januam refringere. 3. Ad januam multi exspectant, bien des gens attendent à la porte. Multi assistunt ad fores; observantur vestibulo; ejus janua et vestibulum magna hominum frequentia celebratur.

1. JĀNŬĀRĬUS, a, um, De janvier. USUS: Calendæ Januariæ.

2. JĀNŬĀRĬUS, ii, m. Janvier. USUS: Mensis primus Januarius.

JĔCUR, cŏris et jĕcĭnŏris, n. Foie. SYN. Hepar. EPITH. Nitidum, plenum, horridum et exile, optimum. USUS: Cerebrum, cor, pulmones, jecur.

JĔCUSCŬLUM, i, n. Petit foie.

JĒJŪNĒ, D’une manière sèche, pauvrement. SYN. Tenuiter, exiliter. USUS: Jejune dicere agere.

JĒJŪNĬTAS, ātis, f. Manque de; sécheresse (de style). SYN. Tenuitas. )( Ubertas, copia. USUS: Cavenda oratori jejunitas, siccitas, inopia. Verborum jejunitatem ac famem, quam uberitatem nimiam malo.

JĒJŪNĬUM, ĭi, n. Privation de nourriture, jeûne. SYN. Inedia; indicta, stata a certa ciborum usu abstinentia. PHRAS. 1. (Jejunium quadragesimale, VULG.), Carême. Feriæ esuriales; verni jejunii quadraginta dies; jejunium quadragenum dierum; hebdomades, quæ anniversariam Christi morientis reviviscentisque memoriam præcurrunt; solemnis jejunii quadraginta dies; jejunium maximum, quadragenarium. 2. Jejunium servare, jeûner. Abstinere se certo ciborum usu, parciusque ac frugalius vivere; esuriales serias agere; quadraginta continenter dies vescendi voluptatem reprimere, coercere, cibis contentum inanimis; interposito quadraginta dierum jejunio corpus exhaurire; jejunium servare; inedia voluntaria se macerare; inedia, jejunio corpus affligere; gulæ ventrique bellum indicere; jejunium sancte colere; adhibere inediam; certo ciborum usu sibi intercedere; parco inopique victu corpus domare, frangere; avidum ventrem jejuniis domare, corpori cibos lautiores subtrahere; voluntariam inediam in plures dies tolerare, sustinere, proferre; corpus arctius contentiusque certorum obsoniorum abstinentia habere. Cf. Abstineo.

JĒJŪNUS, a, um, Qui est à jeun; sec, maigre, décharné (en parl. du style). SYN. Qui nihil edit, aridus, siccus, tenuis. PHRAS. Biduo jejunus sum, je n’ai pas mangé depuis deux jours. Biduo nihil cibi cepi; jejunum, fessumque mihi corpus est bidui inedia; biduum sine alimento traho; bidui abstinentia siccus et languens; biduo impransus, incœnatus persto; esuriales ferias ago biduum. Cf. Jejunium, Tenuis.

JENTĀCŬLUM, i, n. Déjeuner. SYN. Cibus, qui ante prandium sumitur.

JŎCĀTĬO, ōnis, f. Plaisanterie. SYN. Jocus, urbanitas, cavillatio. Cf. Facetiæ, Jocus.

JŎCOR, aris, atus sum, ari, d. Plaisanter, badiner. SYN. Cavillor, ludo; joco aliquid dico vel facio. ADV. Familiarius, humanissime, libere. PHRAS. Jocatur interdum, il plaisante de temps en temps. Ludit interdum, ac familiariter per risum et jocum facete cavillatur; jocos interdum cum familiaribus miscet; jocose satis ludit interdum; jocularia interdum fundit; multa ridicula dicit; salibus utitur interdum; facetiarum et urbanitatis leporibus amicos exhilarat; sales nonnunquam orationi aspergit. Cf. Nugor. USUS: Familiariter cum ipso cavillor et jocor. Homo in jocando suavis.

JŎCŌSĒ, En plaisantant. SYN. Facete, urbane. USUS: Hominem lusi jocose satis.

JŎCŌSUS, a, um, Enjoué, badin, gai. SYN. Facetus, urbanus. )( Serius. Cf. Facetus, Jocus.

JŎCŬLĀRIS, e, gen. com. Plaisant, drôle, risible. SYN. Ridiculus, ludicrus. USUS: O licentiam jocularem! Cf. Ineptus.

JŎCŬLĀTOR, ōris, m. Rieur, plaisant, railleur. SYN. Nugator, narrator facetus, ad jocandum aptus. Cf. Facetus.

JŎCŬLĀTŌRĬUS, a, um, Plaisant, badin. SYN. Jocosus, festivus. USUS: Joculatoria disputatio.

JŎCUS, i, m. Plaisanterie. SYN. Ludus, risus, facetiæ, lepor, sales, hilaritas, festivitas, cavillatio. EPITH. Comis, dignus, familiaris, ingenuus, oratorius, scurrilis, suavis. PHRAS. 1. Ex joco fecit, il l’a fait en riant. Per jocum, per ludum et jocum, per risum ac jocum; animi causa, joci causa, joci gratia, joco; ridiculi causa hæc facta sunt. 2. Sine joco, sans plaisanter, sérieusement. Extra jocum; remoto joco; aufer nugas, et rem serio edissere. 3. (Jocum ex re facere, VULG.), se moquer de qqch. In jocum vertere, trahere, convertere; rem joco accipere; in risum vertere. 4. Nemo ad jocos faciendos illo est aptior, personne ne badine mieux que lui. Gratiæ hominem finxerint, lepores Attici educarint, necesse est, adeo prompto est ac extemporali ad jocationes ingenio; a Gratiis videtur fictus, adeo multus est in eo lepos, adeo venustæ sermonis facetiæ; sale facetiisque omnibus antestat; oratio omnibus salibus facetiisque abundat; nihil est illo homine festivius, facetius; sermonis festivitate ingenuisque salibus nemo cum illo est conferendus; ejus festive dictis ac facetiis mire capiuntur omnes; ita scite, ita venuste, lepide, argute sermonem condit, ut audientes mira voluptate perfundat; ita facetiis valet, ut verba prope singula audientium risus consequatur; comis in eo verborum urbanitas, jocique facetiarum pleni. 5. Fugiendi obscœni verborum joci, il faut éviter les plaisanteries obscènes. Omnis verborum obscœnitas vitanda; abstinendum prætextatis verbis; joci ne infra soccum liberi sint ac soluti; genus jocandi illiberale ac petulans; Atellanæ fabulæ, versusque Fescennini nostro in sermone locum ne habeant. Omnis verborum lascivia procul a congressu nostro arceatur. USUS: Dicere aliquid per jocum, extra jocum. Non hilaritate, non lascivia, nec risu, nec joco, qui levitatis comes, beati sumus, nec enim ad ludum et jocum facti sumus.

JŬBA, æ, f. Crinière. SYN. Crines leonum aut equorum collo fluentes. USUS: Equus jubam quatiens.

JŬBĀTUS, a, um, Qui a une crinière. SYN. Juba ornatus. USUS: Jubatus draco, serpent qui a une crête.

JŬBĔO, es, jussi, jussum, ere, n. et a. Ordonner, commander. SYN. Impero, mando, præcipio, edico, in mandatis do, mandata do, negotium do. )( Veto. ADV. Liberaliter, publice, valde, aperte. PHRAS. Rem imperas difficilem, vous commandez une chose difficile. Mandata das ardua, negotium das difficile; fieri, præstari a me vis, quæ vires meas exsuperant; magni negotii est, summæ difficultatis, operæ non exiguæ est, quod mandas; rem in mandatis das, quam exsequi, efficere, præstare, sustinere vix possum; jubes, ut mandata tua digeram, exsequar, persequar, conficiam, ad exitum perducam, sed ea ejusmodi sunt, quæ vires meas exsuperent; quæ in mandatis a te habeo, non istarum sunt virium. Cf. Impero, Mando, Præscribo. USUS: Jubeo te bene sperare, salvere. Populus hanc legem jussit. Senatus decrevit, populus jussit.

JŪCUNDĒ, Agréablement. SYN. Suaviter, dulciter. USUS: In convivio comiter et jucunde fuimus.

JŪCUNDĬTAS, ātis, f. Charme, agrément, plaisir, gaieté. SYN. Festivitas, lepor, hilaritas, fructus suavissimæ jucunditatis. )( Molestia. EPITH. Prima, major, multa, summa, tanta. USUS: Relaxare animum, et dare se jucunditati. Ex re aliqua jucunditatem fructumque percipere. Delectatio, tranquillitas jucunditasque animi. Hoc conducit ad vitæ commoditatem jucunditatemque. Urbani agri jucunditas. Cf. Jocus.

JŪCUNDUS, a, um, Agréable, gai. SYN. Amœnus, dulcis, suavis, gratus. ADV. Magnopere, maxime, summe, vehementer. PHRAS. Jucundus erit mihi reditus tuus, votre retour me sera agréable. Dulcissimus erit mihi reditus tuus; omnes amœnitates in te uno habeo; gratiæ omnes tecum remigrabunt; plurimum suavitatis habebit reditus tuus; optatissimus erit reditus tuus, hilariora mihi tecum erunt omnia; adventu tuo læta mihi erunt omnia et candida. 2. Te præsente convivium jucundius erit, si vous êtes présent le repas sera plus gai. Te præsente non magis epulis corpus, quam animus jucundissimæ consuetudinis tuæ voluptate explebitur; tu si conviva accesseris, epulæ ipsæ plus suavitatis accipient, habebunt; quadam hilaritate conspersa erunt omnia. Tali conviva, in quo tantum leporis est, luculente hunc habebimus diem. USUS: Est mihi jucunda et grata in malis meis voluntas tua. Comes alicui carus et jucundus. Ager, conspectus, odor jucundus. Cf. Hilaris.

JŪDEX, ĭcis, m. Juge, arbitre. RAD. a Jus dico. SYN. Arbiter, disceptator, animadversor, recuperator, cognitor, existimator, æstimator, censor, quæsitor. EPITH. Acer, æquus, attentus, benevolus, bonus, cupidus, durus, erectus, fortis, gratissimus, satis idoneus, immanis, iniquus, integer, iratus, juratus, misericors, nequam, obscurus, sapiens, severus, tristis, verissimus. USUS: Judicem sortiri, legere, accipere, sibi sumere, choisir qqn pour arbitre. Judicem alicui decernere, dare, constituere, ponere, donner un juge à qqn. Is mihi obvenit judex. Cf. Judico, Judicium.

JŪDĬCATĬO, ōnis, f. Action de juger, jugement. SYN. Disceptatio, quæstio. EPITH. Comparativa, dubia, simplex. USUS: Quæstio in conjecturali eadem, quæ judicatio.

JŪDĬCĀTUM, i, n. Action de juger. SYN. Res judicata. EPITH. Difficilius, majus, solitarium, rarius. USUS: Judicatum est, de quo jam ante sententia constituta est. Judicatum facere, rendre un arrêt. Judicato stare, s’en tenir au jugement. Judicatum solvere, rescindere, infirmare, irritum facere, negare, casser un jugement.

JŪDĬCĬĀLIS, e, gen. com. Judiciaire. SYN. Forensis, pertinens ad judicium. USUS: Judiciali jure, et consuetudine. Judiciale dicendi genus.

JŪDĬCĬĀRĬUS, a, um, Judiciaire. SYN. Judicialis. USUS: Lex, quæstio, controversia judiciaria.

JUDĬCĬUM, ĭi, n. Jugement; discernement, goût. SYN. Judicum deliberatio legitima, cognitio, controversia causarum; item: Sententia, opinio, existimatio. EPITH. Acerbum, acre, admirabile, æquum, alienum, amplum, certum, civile, commune, corruptum, damnatorium, divinum, domesticum, exquisitum, gratum, grave, honestum, incertum, inclitum, infinitum, iniquum, insolitum, integrum, invidiosum, leve, liberum, singulare, sociale, stabile, usitatum. PHRAS. 1. In judicium vocare, citer en justice. In judicium arcessere, adducere, deducere; periculum judicii alicui intendere; in jus adducere; diem alicui dicere; in jus rapere; obtorto collo ad prætorem rapere; in jus adducere; legibus experiri; lege cum aliquo agere; jure experiri, ex jure agere cum aliquo. 2. In judicium venire, se présenter devant les juges. Judicio conflictari; judicio certare; jure, legibus experiri; in jus adire; vadimonium obire; descendere in ambiguam litem. 3. Judiciis iniquis vexari, être persécuté d’arrêts iniques. Judiciis conflictari, judicii laqueis stringi, irretiri; in majores identidem plagas incidere. 4. Judicio iniquo opprimi, être condamné injustement. Judicio iniquo jugulari, circumveniri; iniqui judicii procella everti; judiciis iniquissimis exsorberi sanguinem; turpi judicio vinci, condemnari; litem amittere; causam perdere, causa cadere; iniquis judiciis interire. 5. Judicium corrumpere, corrompre ses juges. Judicium contaminare, constuprare. 6. In judicio absolvi, être absous en justice. Judicio liberari, evadere, elabi. 7. Judicia non exercentur, on ne rend plus la justice. Judicia frigent, silent, conglaciant, conticescunt. 8. Judicia excercebat, il remplissait les fonctions de juge. In ea causa judex sedebat; judicium exercebat; sella posita jus dicebat; cognitionem causæ per se solus exercebat, summa æquitate res constituebat; jus petenti reddebat; arbitria de summa ei agebat, de ea controversia constituebat; judicia reddebat; jura in quoslibet distribuebat; judicium de reo legibus faciebat; sententiam ferebat. Cf. Judico. 9. Judicio vir acerrimo, homme d’un sens, d’un discernement éprouvé. Judicio valet, utitur optimo; judicio præstat, excellit, abundat inter omnes unus maxime. Est in eo viro mira quædam judicii præstantia, excellentia, vis, subtilitas. Multum videt vir ille judicio, si quisquam alius, gravissimo; inest in eo homine mira ingenii perspicacia. Cf. Ingenium. USUS: 1. Judicia domi conflare. Judicia calent. Judicia tollere, dissolvere, disturbare, dissoudre le tribunal. Judicia extrahere, comperendinare, renvoyer un jugement à trois jours. Judicia sistere. Judicia rescindere. 2. Opinio, sententia, opinion, avis. Tui judicii est, quid faciendum censeas. Alterius judicium exquirere. Suum judicium interponere, dicere, edere. Ferre judicium. Mutare, flectere judicium suum; alieno judicio, quam suo stare præstat. Judicio meo, à mon avis, à mon sens. Quantum quidem judicio assequi meo possum. Cf. Opinio, Sententia, Judico.

Judicii extremi dies, le jour du jugement dernier. PHRAS. Extremus seculorum dies; dies ille formidolosus, quo universi mortales in judicium vocabuntur, totius vitæ rationem reddituri; dies ille, quo hominum corpora e somno mortis ad lucem alterius vitæ excitabuntur; dies quo ad Christi severum judicium omnes sistemur; quando ad vitam revocatis, quotquot unquam nati sunt, DEI Filius e cœlo ad judicium exercendum, sententiamque pronuntiandam descendet. Dies ab omni æternitate præstitutus quo in vitam genus humanum revocabitur, et pro se quisque apud divinum tribunal causam dicet. Dies ille novissimus, quo omnium seculorum mortui reviviscent; dies ille de omnibus annis nostris, et transacta vita sententiam laturus. Extremus volventium seculorum dies, cum animæ vita functæ rursum corpora induerint; cum DEUS ipse judex in celeberrimo superum inferumque conventu sententiam feret; cum supremus dies volventibus annis advenerit.

JUDĬCO, as, avi, atum, are, a. Juger, rendre la justice. SYN. Judicium facio, cognosco, discepto; litem decerno, statuo, constituo; sententiam dico, fero; jus dico, dijudico. ADV. Aperte, acrius, acutius, bene, corrupte, diligenter, dissolute, explorate, fortiter, gratis, honeste, incorrupte, libere, longe, male, optime, perperam, publice, recte, religiose, ridicule, severe, temere, vere. PHRAS. 1. Vestrum est de hac controversia judicare, c’est à vous de juger dans cette dispute. Vestrum est, qui in hac controversia judices considetis, de hac causa judicium pronuntiare, jus dicere, causam cognoscere, controversiam disceptare, de controversia constituere, judicio decernere, jus administrare, forum agere, judicium exercere. Cf. Judicium. 2. Ex æquitate causæ judicandum est, il faut rendre un jugement d’après l’équité de la cause. Rectum animi sensum in judicio sequi nos oportet; illud demum rectum judicium est, quod ratio dirigit ac moderatur; quod ratio præscribit ac probat. Judicium cum ratione et æquitate congruat, necesse est; qui sententiam fert de causa, in consilio habeat necesse est, legem, æquitatem, fidem; qui judicia exercet, libidinem, odium, invidiam, metum, et quidquid eripere recte judicandi facultatem potest, procul habeat. In sententia dicenda summa habenda est æquitatis ratio; una spectanda est causæ æquitas; de una justitia laborandum est. In causis forensibus dijudicandis consilia omnia, actionesque ad justitiam referenda sunt. Justitiæ serviendum ne tantillum, ne latum quidem unguem ab æquitate deflectendum est. 3. Rem totam tibi judicandam relinquo, je vous laisse à juger le tout. Id omne arbitrium ad te justum æstimatorem defero; rem omnem ad arbitrium tuum confero; rem tuo ingenio, et conjecturæ committo; tu velim, de re tota existimes; tua erit de re tota æstimatio; ejus rei arbitrium ad te rejicio; ejus causæ cognitio penes te erit; tua æstimatione res metienda est; tu velim, causam hanc omnem arbitrere; propter infirmitatem mei consilii tuo judicio stabo; malo tuæ prudentiæ confidere, quam meæ; e judicio tuo judicium pendebit meum; ad judicium tuum sententiam aggregabo meam. USUS: Judicare de re inter aliquos ex vero et bono. Serviendum est iis judicibus, qui multis post seculis de nobis judicabunt. Judica et perpende. Tu de re a certo sensu judicas. Cf. Judicium.

JŬGĀTUS, a, um, Uni. SYN. Junctus. USUS: Omnes virtutes inter se jugatæ nexæque sunt.

JŬGĔRUM, i, n.; pl. JŪGĔRA, um, ibus, Arpent, mesure agraire. SYN. Agri modus, quantum uno boum jugo diu exarari potest. USUS: Ut aratores jugera sationum suarum profiterentur.

JŪGIS, e, gen. com. Qui coule toujours. SYN. Perennis. USUS: Juges putei; aqua jugis.

JŪGĬTER, Sans interruption. SYN. Semper, continenter.

JUGLĂNS, andis, f. Noix, noyer. SYN. Nux arbor et fructus.

JŬGO, as, avi, atum, are, a. Unir. USUS: Virtutes inter se jugatæ.

JŬGŬLĀTĬO, ōnis, f. Action d’égorger, massacre.

JŬGŬLO, as, avi, atum, are, a. Égorger. SYN. Jugulum ferio, neco. USUS: Se suam causam, suo gladio, suo argumento et concessione jugulare. Cf. Interficio.

JŬGŬLUM, i, n. et JŬGŬLUS, i, m. Clavicule, gorge. Pars colli anterior. USUS: Dare, ostentare jugulum hosti. A jugulo civitatis crudelitatem hostis avertere. Jugulum alicujus petere, viser à la gorge, prendre qqn à la gorge.

JŬGUM, i, n. Joug. EPITH. Crudelissimum servitutis, commune, grave, nefarium, servile. USUS: 1. Boum cervices natæ ad jugum. Multis jugis arare. 2. Dominatus, esclavage, servitude. Hostes sub jugum imponere. Jugum excutere, dejicere. 3. Montis vertex, crête d’une montagne. Constitit in summis jugis.

JŪMENTUM, i, n. Bête de somme. Ut: Equus, mulus, bos. USUS: Age jumentum, quo velis. Jumenta dorso onera portantia.

JUNCTĬO, ōnis, f. Union. SYN. Conjunctio. USUS: Partes junctione aliqua tenentur.

JUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. Joindre, unir, lier. SYN. Conjungo, coagmento. )( Disjungo. PHRAS. 1. Omnia membra apte inter se junguntur, tous les membres du corps sont parfaitement unis entre eux. Inter se implicata et connexa sunt; inter se cohærent, coalescunt; aptas commissuras habent; ipsa secum, et inter se ex commissuris junguntur; alia ex aliis nectuntur, arcteque inter se continentur. 2. Libenter me tibi jungam, je me joindrai volontiers à vous. Libenter ad tuas rationes me adjungam; acclinabo me libenter ad tuas partes; tuis tuorumque necessitudinibus misceri me libenter feram; tecum me et voluntas congregat, et fortuna conjungit; res meas cum tuis libenter consociabo; ad te unum omnia mea conferam; societatem tecum et fœdus inibo; summa conjunctione tecum agam. Cf. Amicus, Conjungo. USUS: Prudentiam jungere cum eloquentia. Consuetudinem cum aliquo et amicitiam jungere. Puellam matrimonio jungere. Dies noctesque fletibus jungere, pleurer jour et nuit.

JŪNĬOR, ōris, gen. omn. Plus jeune. SYN. Adolescentior, natu minor, ætate posterior, aliquot annis minor.

JŪRE, A bon droit, à juste titre. SYN. Recte, non injuria, merito, superis hominibusque approbantibus; jure optimo; merito et optimo jure; haud secus ac par est; jure meritoque; jure ac merito meritissimo. )( Immerito. USUS: Jure optimo ridemus. Jure occidi potuit. Jure, an injuria; recte, an perperam.

JURGĬUM, ĭi, n. Querelle, dispute. SYN. Contentio, rixa. USUS: Exsistet ex ea ingens jurgium. Jurgio contendo. Jurgiis et litibus abstinere se. Cf. Lis, Contentio.

JŪRGO, as, avi, atum, are, n. Être en procès, plaider. SYN. Jurgio contendo, rixor. USUS: Vicini inter se jurgant, non litigant. Cf. Contendo.

JŪRĬDĬCĬĀLĬS, e, gen. com. Relatif à un point de droit. USUS: Juridicialis constitutio vocetur, quamvis molestum hoc nomen sit, qu’on l’appelle question juridiciale, quoique ce mot me semble ridicule.

JŪRĬSCONSULTUS, i, m. Jurisconsulte, légiste. SYN. Jureconsultus, interpres legum, jurisperitus, legum peritus. PHRAS. Jurisconsultus præstans erat, c’était un légiste célèbre. Consultissimus ea ætate omnis divini atque humani juris erat; vir erat juris scientissimus; divini humanique juris auctor celeberrimus; legum jurisque Romani apprime doctus; in disciplina juris atque legibus interpretandis auctoritate illustri fuit; vir erat, qui simul ac toga forumque placere cœpit, oraculum civitatis habebatur. USUS: Jurisconsulti domus est oraculum civitatis. Jureconsultorum ingeniis pleraque corrupta sunt.

JŪRĬSDĬCTĬO, ōnis, f. Action de rendre la justice, judicature. SYN. Facultas et potestas juris dicendi. USUS: Jurisdictionem absolvere. Subigere gentem sub jus, jurisdictionem ac potestatem suam. Venalem jurisdictionem habere. Cf. Ditio, Potestas.

JŪRISPĔRĪTUS, i, m. Jurisconsulte. SYN. Jurisconsultus, causidicus. USUS: Jurisperitorum eloquentissimus, eloquentium jurisperitissimus.

JŪRO, as, avi, atum, are, n. et a. Jurer, affirmer avec serment. SYN. Jurejurando me devincio, juratus testor, adjuro, jusjurandum do. PHRAS. 1. Juravi rem esse meam, j’ai juré que cela m’appartenait. Sacramento contendi, rem esse meam; juratus testabor; jusjurandum interposui; DEUM testem feci; DEUM obtestatus sum, i. e. testatus sum; conceptis verbis juravi; DEUM testem laudavi, rem, uti dixeram, esse meam. 2. Juravit se in fide mansurum, il a juré qu’il garderait sa promesse. Jurejurando se suamque fidem obstrinxit; jurejurando fidem firmavit; sacramentum dixit de perpetua sua in rempublicam fide. Per genium, per nomen Cæsaris dejeravit, perstiturum se in fide. DEUM testem esse voluit perpetuæ suæ in rempublicam voluntatis. Testem DEUM advocavit, appellavit integerrimæ suæ in rempublicam fidei; exsecratione se, caput suum devinxit, si datam unquam violaret fidem. De constanti in rempublicam fide jusjurandum dedit; fidem in rempublicam sacramento sanxit; sacramenti religione se adstrinxit ad præstandam reipublicæ fidem; jurejurando se alligavit, ad servandam reipublicæ fidem. Cf. Jusjurandum. USUS: In certa verba, ex animi sententia, non lingua tantum jurare. Jurare conceptis verbis majorum more. Jurare Jovem lapidem. Magna voce pulcherrimum jusjurandum juravi.

Jurandi Formulæ, formules de serment: Ita me DEUS amet! ita mihi propitius sit DEUS! ita mihi benefaciat, faveat, adsit DEUS! ita me DEUS adjuvet! ita propitium mihi DEUM velim! ita me DEUS respiciat, juvet, tueatur! ita mihi a DEO prospera contingant omnia! ita mihi optata contingant omnia! ita, quæ opto, feliciter eveniant! ita mihi bene sit! ita rebus meis feliciter eveniat! ita vivam! ita diu feliciterque vivam! ita ad voluntatem cuncta fluant! ita diuturna lucis usura fruar! ita mihi cum diuturnus vitæ cursus, tum facilis contingat; ita meis optatis fortuna respondeat! ita sim incolumis, felix, beatus, malorum expers, ignarus adversæ fortunæ! ita nihil adversi videam in vita! ita nunquam adversam fortunam experiar! ita fortuna utar perpetuo prospera! Contra: Ita male mihi faciat DEUS! ita perdat me DEUS! moriar, si; peream, si; ne vivam! ne sim salvus! dispeream! sentiam iratum DEUM! male mihi sit! nihil mihi ex animi sententia succedat! adversa mihi sint omnia! cadat infeliciter, quidquid ago! infensa, iniqua, adversa omnia experiar, si sciens fallo!

JUS, jūris, n. Droit, justice. SYN. Æquum, æquitas, justitia. )( Injuria. EPITH. Accusatorium, æquum, bellicum, callidum, civile, consulare, equestre, feciale, firmum, hereditarium, imperatorium, iniquum, patrium, pontificale, prætorium, regium, tribunitium. USUS: Jus postulare, demander justice. Jus dare, tribuere, rendre justice. Jus dicere, juger, rendre la justice. In jus vocare, adducere, appeler en justice. In jus adire, aller en justice. Jus suum persequi, exsequi, réclamer ses droits. Jus suum obtinere, adipisci, tenere, retinere, obtenir gain de cause. Jure agere, decertare cum aliquo, jure experiri, avoir recours aux lois. De suo jure aliquid concedere, detrahi sinere, decedere, concéder qqche de son droit. A jure abire, s’éloigner de la justice. Id jus ratumque est. Meo jure hoc dico facioque. Jus et æquitas vincula sunt civitatis. Cf. Æquum, Jure.

JUSJŪRANDUM, jūrisjūrandi, n. Serment. SYN. Sacramenti fides, sacramenti religio, jurisjurandi religio, fides. PHRAS. Jusjurandum a militibus exegit, il exigea le serment des soldats. Milites ad jusjurandum adegit; milites sacramento rogavit; in sua verba adegit; jurejurando adstrinxit; sacramentum sibi dici a militibus jussit; sacramento teneri, religione constringi, adstringi milites voluit. Cf. Juro. USUS: Ad jusjurandum adigere, obliger au serment. Jusjurandum dare, prêter serment. Jusjurandum negligere, violare, se parjurer. Religio jurisjurandi est metus Deorum immortalium in testimonio dicendo. Jurejurando devincta auctoritas. Aliquid jurejurando firmare, affirmare diis interpositis. Jurejurando nullum vinculum ad stringendam fidem arctius esse voluerunt majores.

JUSSUM, i, n. Ordre. )( Vetitum. EPITH. Ratum atque firmum. USUS: Injusta jussa populis describere. Jussa nostra comprobat populus.

JUSSŬS, ūs, m. (solo abl. sing.) Ordre, commandement. SYN. Imperium. USUS: Meo jussu. Cf. Imperium.

JUSTA, ōrum, n. pl. Derniers devoirs, honneurs funèbres. SYN. Inferiæ, exsequiæ. USUS: Paterno funeri justa solvere, peragere, facere.

JUSTĒ, Justement; d’une manière convenable. SYN. Jure, recte, legitime. USUS: Juste et legitime imperare.

JUSTĬTĬA, æ, f. Justice, équité. SYN. Æquitas, jus, fas, justum. EPITH. Germana, jucunda, magna, necessaria, optabilis, summa, vera, utilis. PHRAS. Justitia virtutes omnes complectitur, la justice embrasse toutes les vertus. Virtutes omnes continet, comprehendit. Omnes insunt in una justitia virtutes; omnes virtutes ab una justitia pendent; in una justitia includuntur. Nulla virtus abesse justitia potest; conjunctæ sunt, colligatæ sunt cum justitia virtutes omnes. USUS: Justitia, quæ suum cuique tribuit, societatem humanæ conjunctionis magnifice tuetur. Fundamentum justitiæ est fides. In laude justitiæ sunt fides et æqualitas.

JUSTĬTĬUM, ĭi, n. Vacances, vacations des tribunaux. SYN. Jurisdictionis intermissio. USUS: Justitium edici, jurisdictiones intermitti, claudi ærarium, judicia tolli oportet.

JUSTUS, a, um, Juste. SYN. Æquus, verus, meritus, debitus, legitimus. )( Iniquus. ADV. Vere. PHRAS. Justus est, c’est un homme juste. Justitiæ laude floret; vir est, qui juris civilis rationem ab æquitate nunquam sejunxerit; in testimonio religiosus, in judicando severus; vir est, qui immortalem sibi famam æquitate, fide, miserorum defensione comparavit; qui licere sibi nihil putat, nisi quod cum æquitate conjunctum; qui in ferenda sententia legem, æquitatem, fidem unice in consilium adhibet; apud quem unum maxime justitiæ locus est. Cf. Judico ex æquitate. USUS: Justum id est debitumque. Justum et jus alere.

JŬVĔNĪLIS, e, gen. com. De jeune homme, de jeunesse. USUS: Juvenilis libido, redundantia, licentia. Cf. Levis.

JŬVĔNĪLĬTER, En, comme un jeune homme. SYN. More juvenum. USUS: Juveniliter exsultare.

JŬVĒNIS, is, m. Jeune homme. SYN. Adolescens. EPITH. Mobilis. USUS: Infirmitas puerorum est ferocia juvenum.

JŬVENTUS, ūtis, f. Jeunesse. SYN. Ætas florens, medium juventæ robur, ætas injuriæ opportuna; flos ætatis. EPITH. Delicata, formosa, libidinosa. PHRAS. Adhuc intra juventutis annos tua versatur ætas, vous êtes encore jeune. In ea es ætate, quæ valet viribus quidem, sed a prudentia infirma est; ea es ætate, quæ viribus floret, sed a prudentiæ maturitate procul abest; juventutem nondum egressus es, quæ, cum ætatis quoddam veluti ver sit, caret usu rerum et experientia; a prudentia distat, vacua est consilio, inopia judicii laborat, expers est prudentiæ et gravitatis; ætatem agis, in qua prudentiæ illa maturitas locum nondum habet. Cf. Adolescentia. USUS: Omnem sobolem juventutis ad arma vocat.

JŬVO, as, jūvi, jutum, are, a. et n. Aider, favoriser. SYN. Adjuvo, opem fero. PHRAS. 1. Pauperes libenter juvat, volontiers il secourt les pauvres. Afflictis fidem manumque libenter porrigit; inopiam eorum facultatibus sublevat; egestatem eorum facultatibus sublevat; egestatem eorum subsidiis et liberalitate sustentat et recreat; egentibus libenter subsidio venit; opem porrigit, affert, præsidio est. Cf. Auxilium. 2. Alter alterum juvat, ils s’aident l’un l’autre, ils se prêtent un mutuel appui. Alter alteri operam commodat; mutua se opera juvant; mutuam sibi operam præstant; alter alteri præsidium est, ac dubiis in rebus lumen. 3. Philosophia eloquentiam juvat, la philosophie sert à l’éloquence. Philosophia eloquentiæ adjumento est; ad gravem illam moratamque eloquentiam adjumenta habet, affert, importat non pauca rerum naturalium cognitio. Cf. Adjuvo, Conduco, Faveo. USUS: 1. Juvare, ornare quempiam, quibuscumque rebus possis. 2. Delectat, faire plaisir, réjouir. Juvat, in parte operis præfari.

JUXTA, præp. Auprès de, proche de. SYN. Prope, propter. USUS: 1. Sepultus juxta viam Appiam. 2. Non secus, tanquam, similiter, autant, également, comme si. Juvit me, juxta ac si meus frater esset. 3. Pariter, una, ensemble. Juxta boni malique, armati ac imbelles obtruncati sunt.

L

LĂBĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Ébranler, renverser. SYN. Labefacto, corrumpo, perfringo, dissolvo, conquasso, concutio, solvo, enervo, frango, debilito, infirmo. )( Sustento, restituo. USUS: Virum fortem nulla unquam vis, nullæ minæ, nullæ invidiæ labefecerunt. Is pugnis mihi omnes dentes labefecit. Cf. Labefacto.

LĂBĔFACTO, as, avi, atum, are, a. Ébranler, détruire. ADV. Mediocriter. USUS: 1. Homo improbus rempublicam, jura, leges, vitam hominum, probe ab aliis constituta, societatem et conspirationem bonorum, dignitatem, consulatum vehementer labefactavit. Ecquid commoda mea, ecquid oratores labefactas et oppugnas? 2. Commoveo, a proposito averto, ébranler la fidélité, séduire. Firmus sum, non me labefactabis. Ne crede, te fidem meam pecunia, cogitationem, sententiam, amicitiam insidiis labefactare posse.

LĂBES, is, f. Chute; fléau, maladie; tache, souillure. SYN. Ruina, pernicies; macula, dedecus, ignominia, infamia, vitium, nævus. EPITH. Domestica, nefaria et perniciosa. USUS: Multis locis labes agrorum facta, terræque desederunt, dans bien des endroits, il y a eu des éboulements de terrain. 2. Macula, tache, souillure. Labem ejus dignitati aspersit, intulit. Vide, ne qua labes integris, probrum castis, infamia bonis inferatur. 3. Vitium, mal, défaut. Num tu hanc conscientiæ, animique labem, et vulnera perferre diutius potes? 4. Pernicies, pestis, lues, fléau. Hunc hominem reipublicæ, provinciæ labem fore prævideo. Cf. Macula, Dedecus.

LĂBĬUM, ii, n. sæpius LĂBĬA, ōrum, n. pl. Lèvre. SYN. Labellum.

LĂBO, as, are, n. Être ébranlé, chanceler. SYN. Ruo, repente concido, vacillo, nuto, in casum vergo; casum, ruinam minor; corruo, cado, ruinæ proximus sum. USUS: 1. Refice ædes labantes. 2. TRANSL. Vides consilium tuum, animos militum labare atque deficere. Sana, confirma rempublicam, fortunam civitatis labantem magnopere et inclinantem.

1. LĀBOR, ĕris, lapsus sum, labi, d. Tomber; faillir, se tromper. SYN. Prolabor, cado, ruo; item: dilabor, deficio; item: erro, fallor, decipior. ADV. Continenter, longius, proclivius, turpissime, tuto. PHRAS. Quis in tam lubrica, tam difficili rerum humanarum via non labitur? Qui ne chancelle parfois dans ce chemin de la vie si glissant et si difficile? Quis non offendit? Quis vitat, effugit omnem offensionem? Quis est, qui nusquam incurrat imprudens; quis de se præstare offensionem omnem possit? USUS: 1. Labuntur omnia, fluunt, occidunt. Res cum semel labi cœperit, proclivis est in perniciem. 2. Deficio, se laisser aller, être entraîné. Mores civitatis in perniciem lapsi. Cave, ne ad illorum opiniones delabaris. 3. Erro, fallor, se tromper. Imprudentia, consilio, opinione mea lapsus sum. Ambitione labi. Si me audies, nunquam laberis.

2. LĂBOR, ōris, m. Travail; peine. SYN. Opera, opus, sudor, vigiliæ, assiduitas, contentio animi, studium, industria. EPITH. Alienus a nostra ætate et dignitate, assiduus et quotidianus, continuatus, certus, clarus et nobilitatus, gravior, medius, vitæ tolerabilis, domesticus, gloriosus, incredibilis, major, extremus, facilis, jucundus, maximus, forensis, summus, illiberalis, gravis, oratorius, tum infinitus, tum puerilis, injucundus, levis, magnus, parvus, superior industria, tantus, durus, justus, honestus, militaris, minor, multus, minime necessarius, plurimus, pristinus, utilis, sollicitus, insomnis. Labores nocturni, officiosi, patibiles, quotidiani, reliqui, tanti, veteres. PHRAS. 1. Magnos habeo labores, je suis accablé de travaux. Multis oneribus susceptarum rerum premor, assiduis laboribus et vigiliis conficior; multum mihi oneris imposui, injunxi; deprimit me laborum moles; quæ res operam exercet meam, immensi est operis multique certaminis; opera, quam sumpsi, suscepi, multi sudoris est, ac contentionis non mediocris; onus, quod in me recepi, suscepi, onus, quod sustuli, quod sustineo, grave sane est, ac multiplex; multis magnisque perfungor laboribus; magnæ mihi quotidie in iis, quos subeo, laboribus molestiæ sunt exsorbendæ. Cf. Laboro. 2. Frustra laboravi, c’est en vain que j’ai travaillé. Laborem inanem sumpsi, suscepi; spes meæ infirmis et labantibus fundamentis nitebantur; spem secutus sum cæcam et incertam; arido solo, campo infructuoso, arenæ semina mandavi, commisi; oleum ac operam perdidi; operam inutiliter consumpsi; inani studio ductus operam lusi; tanto labore nihil egi, nihil profeci; irato genio in rem ingressus sum, nullus mei laboris fructus exstat; studium omne ac operam inutiliter locavi. USUS: Suscipere, ferre, sustinere, finire laborem. Multum laboris ac operæ in Latinitatem, in his studiis insumpsi, impendi, consumpsi, exantlavi.

LĂBŌRĬŌSĒ, Soigneusement. SYN. Diligenter.

LĂBŌRO, as, avi, atum, are, n. Travailler; souffrir. SYN. Elaboro, contendo, laborem suscipio, opus facio, labore me exerceo, laboribus me frango, operam do. ADV. Æque ut, graviter, magnopere, mediocriter, non ita valde, præcipue, vehementer, vehementius. PHRAS. 1. Improbe laborat, il travaille énormément. Infinitum laborem suscipit; naturam pene studio vincit; semper operis aliquid facit, ac improbo labore pene se conficit; laborem unum ex alio capit; noctes adeo totas operi dat; quotidiana opera pene se frangit. 2. Nunquam deerit quod labores, vous aurez toujours assez de travail. Non deerit, in quo operam quotidianam edas; in quo operam præbeas aliis; in quo nervos omnes ætatis industriæque contendas; in quo omne vitæ tuæ curriculum conficias; in quo studium, atque opera elaboret tua; in quo operam utiliter ponas, consumas; in quo industriam, ac vigilandi laborem expromas tuum; in quo novus de integro exsudetur labor. 3. Vides quantum laborem? Voyez-vous comme je me fatigue? Videsne, ut sudem? ut diligentia omni enitar? quantum certamen mihi exsudandum sit? quantum laboris sumam, subeam, exhauriam? quantum operæ his rebus tribuam? quot curis angar ac vigiliis? quantum laborem capiam, quantum molestiæ assumam? ut in iis studiis me conteram, ut laboribus frangam? 4. Diu jam in hoc laboro, depuis longtemps déjà je travaille à cette affaire. Satis diu hoc saxum volvo; diu jam in hoc pistrino hæreo; diu jam in his desudo atque elaboro; diu multumque jam labor is me exercet; magnos jam in hoc opere exantlavi labores et diuturnos. Cf. Labor. USUS: 1. Quid enim laboravi; quid egi? 2. Curo, sollicitus sum, se mettre en peine de, s’inquiéter. De republica magis, quam de tuis rebus laboras. Nihil de me, de fama mea laboro. Nunc in minimis habeo, de quibas antea maxime laborabam. 3. Afficior, vexor, discrucior: relatum ad morbos corporis, souffrir, être malade. Ex intestinis, renibus, pedibus, stomacho laborare. 4. Vexor: relatum ad morbos animi, être accablé. Inscitia, ambitione, animo, ex desiderio alicujus laborare. Ex invidia laborat, il est en butte aux coups de l’envie. 5. Affligor: relatum ad mala aliunde provenientia, être fatigué, succomber. Aliena injuria laboro, commoveor, afficior. Domestica crudelitate, intestinis hostibus laborat. 6. Inopia premor, manquer. Re frumentaria laboramus. Cf. Conor.

LĂBŌRĬŌSUS, a, um, Laborieux; fatigant, pénible, difficile. SYN. Industrius, sedulus, sollicitus, assiduus, operosus, studiosus; item: Molestus, difficilis. PHRAS. 1. Laboriosus homo est, cet homme est laborieux. Quid eo homine sollicitum magis ac exercitum fingi potest? Homo est multæ industriæ, et magni laboris. Operosus, et semper aliquid agens, aliquid moliens; homo, cui de communi quidem otio otiosum esse liceat. 2. Laboriosa res est, cette chose est fatigante. Res est multi sudoris; non mediocris contentionis; magni certaminis; magni laboris; multæ operæ; res est immensi operis. USUS: 1. Quid nobis laboriosius, quid magis sollicitum, magis exercitum fingi potest? 2. Laboriosa exercitatio, deambulatio. Cf. Diligens, Difficilis.

LĂBRUM, i, n. Lèvre. SYN. Labium, labellum. EPITH. Tremens. USUS: 1. Oris humani extrema labra sunt. Summis, primoribus labris gustavit philosophiam, leviter attigit, toucher à qqche du bout des lèvres, effleurer; étudier ou connaître superficiellement. Versatur mihi in primoribus labris, je l’ai sur le bout des lèvres. 2. Extrema ora fontis, etc. bord d’une fontaine, d’un vase, etc. Vasis genus ad lavandum aptum, baignoire, cuve. Labrum si in balneo non est, fac, ut sit.

LAC, actis, n. Lait. EPITH. Lætum, dulce, pingue, primum. USUS: Lacte fetum depellere.

LĂCER, ĕra, ĕrum, Déchiré, mis en pièces. Artus laceri.

LĂCĔRĀTĬO, ōnis, f. Action de déchirer. SYN. Laniatio. USUS: Muliebres lacerationes genarum. Tui corporis laceratio mihi dolori fuit.

LĂCERNA, æ, f. Vêtement d’homme. Vestis virilis ac fere militum.

LĂCĔRO, as, avi, atum, are, a. Déchirer, mettre en pièces. SYN. Concerpo, conscindo, discindo, dilacero, dilanio, carpo, dirumpo. USUS: 1. Laceratum fœde corpus abjicere. Virgis tergum lacerare. 2. TRANSL. Graviter lædo, blâmer, critiquer; ruiner, détruire. Meus me mœror, animum ægritudo, patriam improbi cives omni scelere ac injuria lacerant, exedunt, conficiunt. Verborum contumeliis, oratione virulenta laceravit illum et cruentavit. Num et vitæ, quæ superest, reliquias lacerabis et distrahes?

LĂCERTŌSUS, a, um, Musculeux, robuste. SYN. Robustus, nervosus. USUS: Pugnaces et lacertosi centuriones. Cf. Robustus.

LĂCERTUS, i, m. Force, muscles. SYN. Vires, nervi, robur, torus. EPITH. Obesior, carnosus. USUS: Oratoriis lacertis viribusque argumenta torquere.

LĂCESSO, is, īvi vel ĭi, ītum, ere, a. Provoquer, harceler, entreprendre. SYN. Provoco, irrito, tento. )( Respondeo. ADV. Ultro, mediocriter. USUS: Neque te ferro, nec maledictis, nec injuria, ne verbo quidem unquam lacessivi. Non sum ad lacessendum procax.

LĂCRĬMA, æ, f. Larme, pleurs. SYN. Fletus. EPITH. Diuturnæ, gratæ, invidiosæ, multæ et assiduæ, plures, plurimæ, populares, pueriles, quotidianæ. PHRAS. 1. Ad lacrimas me movit, il m’a ému jusq’aux larmes. Lacrimas mihi commovit, excivit; lacrimas nolenti excussit ea commemoratio; fletum movit ea commemoratio; lacrimas expressit, extorsit; in lacrimas me solvit. 2. Eccur tot lacrimas fundis? Pourquoi répandre tant de larmes? Ecquid te lacrimis adeo dedis, tradis? Lamentis te conficis? Ecquid tot lacrimas effundis, profundis? Quid istas tot eduxit lacrimas? Quid est, quod totus lacrimis diffluas? Quid ita vim tantam profundis lacrimarum? Quid ita totus abis in lacrimas? 3. Viri est comprimere lacrimas, un homme doit retenir ses larmes. Viri est, tenere lacrimas, cohibere, reprimere; imperare dolori, temperare lacrimis. 4. Præ lacrimis scribere non possum, mes larmes m’empêchent de vous écrire. Fletu impedior, quominus pleniores dem ad te litteras; epistolam lacrimis prope deleo; defluentes ex oculis lacrimæ scribendi facultatem eripiunt; perfusus fletu vix pauculos hos versus exarare sine litura possum. Fletu reprimor, ne scribam reliqua; non queo reliqua scribere, tanta vis lacrimarum est. Cf. Fleo, Fletus. USUS: Lacrimis nihil citius arescit. Consumitur lacrima in alienis malis.

LĂCRĬMĀBĬLIS, e, gen. com. Digne d’être pleuré. Lacrimabile bellum.

LĂCRĬMĀBUNDUS, a, um, Baigné de larmes. Atque ille lacrimabundus: Gratum est, inquit, etc.

LĂCRĬMO, as, are, n. et LĂCRĬMOR, aris, atus sum, ari, d. Pleurer. SYN. Illacrimor, ploro, fleo, lugeo. PHRAS. 1. Cœpit lacrimari, il se mit à pleurer. Obortæ repente lacrimæ, manare ab oculis lacrimæ, effusæ oculis lacrimæ os totum opplere, fluere ex oculis lacrimæ, decurrentes ex oculis lacrimæ vultum omnem humectare cœpere. 2. Non cessat lacrimari, il pleure toujours. Modum lugendi nullum facit; in lacrimis jacet; totus in luctu versatur; luctu consumitur et contabescit; lacrimis usque indulget; lacrimis oculos terit, corrumpit; lacrimis debilitatur et conficitur; lacrimæ illi vocem pene et spiritum intercludunt; lacrimis totus diffluit. 3. Ad hoc spectaculum omnes lacrimabantur, à cette vue, tous se prirent à pleurer. Omnium in ore erant lacrimæ; ingens comploratio ab omni turba exorta erat; eum casum lamentabilis omnium comploratio excepit; rei atrocissimæ species omnia misto puerorum ac mulierum ploratu complebat; hæc cum aspicerent, omnium ex oculis lacrimæ se subito profuderunt; omnibus lacrimæ cecidere, prosiliere, prorupere. USUS: Lacrimasse te in discessu meo, moleste ferebam. Ecquis erat omnium, quin lacrimaretur? Cf. Gemo, Fleo, Tristitia, Luctus.

LĂCRĬMŌSUS, a, um, Lamentable. Poemata lacrimosa.

LACTENS, entis, omn. gen. Qui tette. SYN. Lac sugens. USUS: Lactens puer.

LACTESCO, is, ere, n. Se convertir en lait. SYN. In lac convertor, lacte impleor. USUS: In iis animantibus, quæ lacte utuntur, omnis fere cibus lactescere incipit.

LACTĔUS, a, um, De lait. USUS: Orbis lacteus, circulus lacteus, la voie lactée.

LACTO, as, avi, atum, are, a. Allaiter. SYN. Lac præbeo, mammam submissam præbeo. )( Lacte depello, sevrer. USUS: 1. Lactare fetum. 2. TRANSL. Per blanditias circumduco, decipio, séduire, tromper. Lactasti nempe me, et falsa spe produxisti.

LĂCŪNA, æ, f. Fosse; creux, enfoncement. SYN. Fossa; item: Vacuitas, hiatus. EPITH. Cæca. USUS: Vide, ut illam rei familiaris lacunam expleas, damnum sarcias, faites en sorte de réparer la brèche faite à votre patrimoine.

LĂCŪNAR, āris, n. Plafond, lambris, SYN. Laqueare. USUS: Gladius a lacunari equina seta pendens.

LĂCŬS, ūs, m. Lac. RAD. a λάκκος.

LÆDO, is, si, sum, ere, a. Heurter violemment; blesser, outrager. SYN. Offendo, violo, injuriam facio, mali aliquid infero. ADV. Aperte, contumeliose, gravissime, imprudenter, injuste. PHRAS. 1. Tu te ipse læsisti, vous vous êtes fait tort à vous-même. Tuo, ut dicitur, gladio te jugulasti; in tuum ipse mucronem incurristi; si quid offensionis, incommodi oblatum est, a temetipso id accidit; causa tua a temetipso graviter vulnerata est. 2. Eo lapsu se læsit, il s’est blessé en tombant. Ex illo lapsu crus vitiatum, perstrictum, afflictum est; a vexatione non intactum fuit; crus fœde mulctatum saxisque laceratum est, sauciatum, cruentatum. 3. Verba illa me graviter læserunt, ces paroles m’ont fort offensé. Hæc me oratio, si qua superest pars sensus, numquid laceret, et cruentet? vox ea me graviter violavit; verborum ea asperitate graviter vulneratus sum; confectus mihi ac trucidatus videbar ea verborum contumelia. 4. Ejus maledicta parum lædent honorem tuum, ses calomnies nuiront peu à votre réputation. Ejus maledicta nomini tuo non officient, labem inferent, maculam injicient et aspergent; maledicta ea nominis existimationi jacturam non afferent, detrimento non erunt, non obscurabunt honorem tuum, splendorem nominis non perstringent, nomini tuo obscuritatem non afferent, tenebras non obducent, lucem non eripient; ejus ex maledictis nihil adversi patietur tua dignitas; nihil de tua dignitate detrahetur; dignitatis damnum non facies; dignitas tua nulla labe afficietur; nullam maculam tuus honor contrahet. Cf. Offendo, Detraho. USUS: Perjurio, dictis aut factis, ludibriis aliquem lædere.

LÆNA, æ, f. Vêtement de dessus, manteau. SYN. Amiculum.

LÆSĬO, ōnis, f. Attaque. Cf. Offensio.

LÆTĀBĬLIS, e, gen. com. Agréable. SYN. Lætitia dignus. Ut ea res lætabilis tibi sit et gloriosa opto. Cf. Lætus.

LÆTĒ, Joyeusement. SYN. Jucunde, hilariter.

LÆTĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. Réjouir. SYN. Lætitiam affero, lætitia afficio, hilaro, exhilaro, oblecto, recreo. USUS: Solis accessus terram, agros lætificat. Cf. Lætitia.

LÆTĬTĬA, æ, f. Joie, allégresse. SYN. Voluptas, hilaritas, gaudium. EPITH. Ingens, insolens, insolita. PHRAS. 1. Is nuntius magnam mihi fecit lætitiam, cette nouvelle m’a comblé de joie. Magnam mihi lætitiam attulit, dedit, objecit; insolitam in lætitiam me conjecit; magna lætitia me affecit; magnæ voluptati fuit; animum mira voluptate perfudit. Cf. Gratus, jucundus. 2. Lætitiam inde percepi magnam, j’ai reçu de là une grande joie. Lætitiam cepi non mediocrem; actus sum inde lætitia non mediocri et voluptate; omnibus lætitiis incessi accepto hoc nuntio; efferebar lætitia; exsilii, exsultavi lætitia ad eum nuntium. Cf. Lætor, Gaudeo. 3. Hominis adventus lætitiam omnem ademit, l’arrivée de cet homme a enlevé toute la joie. Omnem lætitiam mihi detraxit, ademit, labefactavit. Cf. Gaudium.

LÆTOR, aris, atus sum, ari, d. Se réjouir. SYN. Exsulto, triumpho, lætitia efferor, omnibus lætitiis incedo. ADV. Magnopere, mirabiliter, valde, vehementer, vehementissime. PHRAS. Tuis rebus valde lætor, je me réjouis du succès de vos affaires. Lætitiam sumo, haurio, suscipio ex rebus tuis; gaudium mihi res tuæ pariunt, præbent; gaudio me afficiunt res tuæ; magna mihi e rebus tuis voluptas, jucunditas, delectatio oritur; lætitia me res tuæ secundæ complent, cumulant, perfundunt; magnam hilaritatem colligo ex secundis rebus tuis. Cf. Gaudeo. USUS: De tua fortuna lætor. Tuis præclaris operibus, in tuis progressionibus magnopere mihi lætandum est. Lætanti animo et erecto fortunam subiit.

LÆTUS, a, um, Joyeux. SYN. Alacer, hilaris, jucundus. USUS: Vultus lætus; lætissimi fructus. Cf. Hilaris, Jucundus, Gaudeo.

LÆVĬGO, as, avi, atum, are, a. Polir, rendre lisse. USUS: Parietes tectorio lævigantur, les murs sont recouverts d’un enduit bien poli.

LÆVUS, a, um, Gauche. SYN. Sinister. USUS: Læva manus, auris. Lævus homo, seu ineptus. Lævum tonitru, fausti ominis.

LĂGĒNA, æ, f. Bouteille. Genus vasis.

LAMBO, is, bi, bĭtum, ere, a. Lécher. USUS: Bos lingua se lambit. Mei mihi lambere videor.

LĀMENTĀTĬO, ōnis, f. Lamentation, gémissement. SYN. Querimonia, questus, lessus, plangor, gemitus, querela. EPITH. Mœrens, lugubris. USUS: Lamentatione forum complevere. Fletus mulierum et lamentationes fieri solitæ. Cf. Gemitus, Luctus, Querela.

LĀMENTOR, aris, atus sum, ari, d. Se lamenter. SYN. Deploro, lamentationem facio. ADV. Flebiliter, modice, temere. PHRAS. Misere lamentatus est, il s’est fort désolé. Clamore et fletu omnia complevit; lamentis, querelis se totum dedidit; lamentis omnia, lamentis cœlum complevit; in questus effundebatur totus. USUS: Lapides ipsi cæcitatem tuam flevissent, et lamentati essent. Cf. Gemo, Queror, Luctus.

LĀMENTUM, i, n. Lamentation. SYN. Lamentatio. USUS: In lacrimis, lamentis, sordibus jacuisti. Num lamentis querelisque te dedes? Cf. Luctus, Querela, Gemitus.

LĀMĬNA, æ, f. Feuille, lame, plaque. USUS: Titulus laminæ aureæ inscriptus.

LAMPAS, ădis, f. Torche, flambeau. SYN. Lucerna, lychnus. USUS: Templum multis lampadibus illustratum. Cœli lampades stellæ.

LĀNA, æ, f. Laine. EPITH. Candidior, alba, tenera. USUS: Lanam carpere; lanam facere; lanæ manus admovere; lanæ deditum esse, être occupé à filer. Lana colorem ducit, la laine peut se teindre.

LĀNĔUS, a, um, De laine. USUS: Pallium laneum injecit.

LANGUĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Rendre faible, languissant. SYN. Languorem affero. )( Incito. USUS: Incitare languentes, et languefacere excitatos.

LANGUĔO, es, ere, n. et LANGUESCO, is, gŭi, ere, n. Être faible; devenir faible. SYN. Flaccesco, languidus fio, torpeo, torpesco, marcesco. ADV. Plane. PHRAS. Languet juventus nostra, notre jeunesse est sans énergie. Ut pulcherrime calebat, ita ignaviter nunc facit omnia; indormit juventus nostra restincto studiorum ardore; ita frigide agit, ut nolle existimetur; juventute utimur frigidissima; ardor omnis refrixit penitus, et obriguit; elanguescit fractis jam dudum animis, et noxia cessatione torpet; veternus quidam invasit, occupavit juventutem nostram, et tam leviter tam solute, tam oscitanter agit omnia; nisi faces admoveamus, nisi calefaciamus, frigore conglaciant eorum studia; otio senescere, hebescere videmus juventutem nostram; juventus non gloria movetur, non utilitate; non jam eadem est juventus nostra, ita tarde commovetur, ita raro incalescit; socordius aguntur omnia, sic ut incisos industriæ nervos esse nemo non intelligat; industria elanguit, ardor animi restinctus est; dormit juventus nostra, aut nescio quæ torpedo animos oppressit. Frigore frigescunt plurimi, dici non potest, quam jaceant omnia et torpescant; paucis ad studia litterarum animus, segniores plerique, qui ab honestis consiliis plurimum refugiant. USUS: Otio, senectute, corpore languescit. Ne patere industriam languere tuam. Languet tua oratio, et jacet.

LANGUĬDĒ, Languissamment, mollement, lentement. SYN. Cunctanter, negligenter.

LANGUĬDUS, a, um, Languissant, débile, paresseux. SYN. Languens, tardus, debilitatus, mollis, enervatus, remissus, solutus, frigidus. )( Operosus, strenuus. USUS: Senectus, oratio, studia languida. Languidiore studio in causa fuistis. Nos etiam languidiores facti sumus, et pene frigidi. Cf. Langueo, Debilis.

LANGUOR, ōris, m. Faiblesse, fatigue, paresse. SYN. Torpor, desidia. EPITH. Gravis, segnis, lentus. USUS: Exspectatio diutina, otium et solitudo magnam affert languorem. Languori se dare, permittere, dedere.

LĂNĬĀTĬO, ōnis, f. Action de déchirer. SYN. Laniatus.

LĂNĬĀTŬS, ūs, m. Action de mettre en pièces. USUS: Quid mihi ferarum laniatus oberit nihil sentienti.

LĂNĬĒNA, æ, f. Étal de boucher, boucherie.

LĂNĬO, as, avi, atum, are, a. Déchirer, mettre en pièces. SYN. Dilanio, lacero.

LĂNISTA, æ, m. Celui qui forme les gladiateurs. SYN. Gladiatorum magister.

LĂNĬUS, ii, m. Boucher. SYN. Carnarius.

LĂNŪGO, ĭnis, f. Poil follet, duvet. Prima pilorum eruptio: ita dicta a lanæ similitudine, qualis in adolescentum genis, et pomis quibusdam. EPITH. Prima.

LANX, ancis, f. Plat, écuelle, plateau, balance. SYN. Patina, statera, libra. USUS: Lancibus et canistris esculenta inferre. Virtutis amplitudo, lanci imposita, terram mihi crede, et maria deprimat, placez la vertu dans un des plateaux d’une balance: ce plateau, croyez-moi, emportera par son poids la terre et les mers.

LĂPĬCĬDĪNÆ, ārum, f. pl. Carrière à pierres. SYN. Latomia. Alii Lapicidina scribunt, sed perperam.

LĂPĬDĀTĬO, ōnis, f. Action de lapider; pluie, grêle de pierres. SYN. Lapidum jactus. USUS: Inde fit saxis magna lapidatio. Lapidatione et hominum concursu prohibitus est a nostris.

LĂPĬDĀTOR, ōris, m. Celui qui lance des pierres. SYN. Percussor. De homine improbo et seditioso.

LĂPĬDĔUS, a, um, De pierre. USUS: Murus lapideus.

LĂPĬDO, as, avi, atum, are, a. Lapider. SYN. Lapidibus obruo, cooperio, operio. Cf. Lapis.

LĂPĬDŌSUS, a, um, Pierreux. USUS: Terra, ager, loca lapidosa.

LĂPIS, ĭdis, m. Pierre. PHRAS. Lapides in eum jacti sunt, on lui jeta des pierres, on le lapida. Lapides in eum missi, saxa conjecta sunt; lapidibus appetitus, ictus, percussus est; vis ingens lapidum grandinis modo in eum effusa est; non defuere, qui lapidibus eum incesserent, qui saxa in eum jacerent, lapidum conjectu arcerent, lapidum saxorumque nimbo operirent. USUS: Fracta domus conjectu lapidum. Homo de lapide emptus, e quo præco venalia mancipia prædicabat; de capite quoque vilissimo dicitur, homme vendu, soudoyé; méprisable. Ad tertium, quartum lapidem, à la troisième, à la quatrième pierre ou borne milliaire. Nam lapidibus par intervalla defixis milliaria designabant veteres.

LAPSŬS, ūs, m. Chute, faux pas, erreur. SYN. Prolapsio, lapsio, casus. EPITH. Certus, multiplex, præceps, vetustus. Multi, populares variique. USUS: Lapsus fluminis et cursus. Continere temeritatem in lapsu arduum est. Cf. Error.

LĂQUĔAR, āris, n. * Lambris. SYN. Lacunar. USUS: Tecti laquearia.

LĂQUĔUS, i, m. Lacet; piége. SYN. Vinculum, restis, funis; item: Dolus, et res quæcumque, qua irretiri aut capi possumus. USUS: Disputationum, legum, verborum laqueis irretire, tenere, constringere. Laqueos alteri tendere. In laqueum collum inseruit. Laqueo vitam finivit. Judicii laqueos solertia declinare, evitare.

LĂQUĔĀTUS, a, um, Lambrissé. USUS: Considerat templum, videt undique tectum pulcherrime laqueatum.

LĂRES, lărum et ărĭum, m. pl. Dieux lares, protecteurs du foyer; de là: Foyer, habitation, maison. SYN. Penates, focus, ædes. EPITH. Familiaris. USUS: Relinquere, redire ad larem suum.

LARGĒ, Largement. SYN. Largiter, liberaliter, copiose, munifice, effuse. USUS: Large dare, large promittere, large parare convivium.

LARGĬOR, īris, ītus sum, iri, d. Donner libéralement, prodiguer. SYN. Dono, gratificor, largitionem facio. ADV. Apertissime, inconsulto, liberalissime. USUS: Natura tua facultatem insignem, et copiam dicendi largitur. Largire hoc amori nostro. Cf. Do, Dono.

LARGĬTAS, ātis, f. Largesse. SYN. Liberalitas. USUS: Terra fruges maxima largitate fundit. Cf. Liberalitas.

LARGĪTĬO, ōnis, f. Largesses, libéralité. SYN. Effusio, corruptela. EPITH. Agraria, frumentaria, infinita, maxima, modica, intolerabilis, necessaria, perniciosa, popularis, regia, salutaris, singularis, turpis, maxima. USUS: 1. Largitione quemdam corrumpere, emere, animos conciliare. 2. Concessio. In largitione civitatis haud difficiles fuere Romani, les Romains accordaient facilement le droit de cité. Cf. Corruptela.

LARGĬTOR, ōris, m. Celui qui fait des largesses, corrupteur. SYN. Corruptor. EPITH. Factiosus, prodigus.

LARGUS, a, um, Libéral. SYN. Liberalis. USUS: Duo genera sunt largorum, quorum alteri prodigi, alii liberales. Larga compensatio. Cf. Beneficus, Liberalis.

LARVA, æ, f. Spectre, fantôme. USUS: 1. Num hunc hominem larvæ, intemperiæ, furiæ agitant? 2. Persona, masque de théâtre. Non illa larva opus est. Larvam deponere, jeter le masque.

LARVĀTUS, a, um, Ensorcelé, furieux; masqué. SYN. A larvis exterritus; furiosus; item: Personatus.

LASCĬVĬA, æ, f. Libertinage, effronterie. SYN. Petulantia, procacitas. Cf. Luxuria.

LĀSCĬVĬO, is, ĭi, ītum, ire, n. S’abandonner à la licence, au désordre. USUS: Petulanter agere, lascivire. Longo otio plebs lascivire cœpit.

LASCĪVUS, a, um, Enjoué; licencieux. SYN. Petulans, procax. Cf. Petulans, Luxuriosus, Impudicus.

LASSĬTŪDO, ĭnis, f. Lassitude, fatigue. SYN. Defatigatio. USUS: Vino, interposita quiete, lassitudinem abstergere, membris eximere.

LASSUS, a, um, Las, fatigué. SYN. Labore tum animi, tum corporis fatigatus. PHRAS. Lassus sum, je suis fatigué. A viribus deficior; vires lassitudine me deficiunt; labori succumbo; labore fractus sum. Cf. Fatigo, Fessus.

LĀTĒ, Au loin. SYN. Laxe. PHRAS. Malum late se extendit, le mal s’étend au loin. Longe lateque dispersum est, latius opinione disseminatum, late diffusum est malum, latius serpit, quam credatur, ad plures pertinet, latissime fluxit, manavit. USUS: Vagabitur nomen tuum longe lateque. Fuse lateque dicere.

LĂTĔBRA, æ, f. Cachette, refuge. SYN. Recessus, locus in quo latere quis possit. EPITH. Malefica, parva, tanta. USUS: 1. Multæ sunt animorum latebræ, multi recessus. Erupit e latebris tenebrisque conspiratio. 2. TRANSL. Excusatio, declinatio rei objectæ, excuse, prétexte. Quære latebram tuo perjurio. Suspicionum, obscuritatis latebræ.

LĂTĔBRŌSUS, a, um, Secret, caché. USUS: Via latebrosa.

LĂTENS, entis, omn. gen. Caché, secret. SYN. Obscurus, involutus.

LĂTENTER, En secret. SYN. Clam, occulte.

LĂTĔO, es, ŭi, ere, n. Se cacher. SYN. Delitesco, clam sum. ADV. Abdite, occulto, utiliter. PHRAS. 1. Latuit homo improbus, ce brigand s’est caché. Fefellit quæsitorum industriam; occultorum locorum latibulis delituit; latitavit in tenebris abditus et retrusus; nequitiam suam tenebrarum ac parietum custodiis texit, condidit, occuluit, occultavit. 2. Scelera latere diu non possunt, les crimes ne peuvent demeurer longtemps cachés. Nullum crimen diu esse potest, quin indicio se prodat aliquo; quin in lucem prodeat; quin emanet; nullum scelus tegi, premi, tenebris involvi perpetuo potest. 3. Latere optat, il aime la retraite. Abstinet publico; latebris se involvit; latebris se commendat studiose; id agit studiose, ut ex hominum se conspectu subducat. Cf. Abdo, Abscondo. USUS: Non latebat me tuum flagitium. Sub nomine pacis bellum latet. Non id abditum latebat in tenebris, sed in oculis erat positum. Cf. Ignoro.

LĀTERNA, æ, f. Lanterne.

LĂTĬBŬLUM, i, n. Retraite, tanière. USUS: Latibula quærere. Latibulis se tegere. Cf. Latebra.

LĂTĪNĒ, En latin. USUS: Plane ac Latine loqui. Græca Latine reddere. Latine scire; non pessime Latine loqui.

LĂTĪNĬTAS, ātis, f. Latinité, la langue latine dans sa pureté. SYN. Sermonis Latini puritas. PHRAS. Latinitate utitur optima, il se sert d’un latin très pur. Incorrupta utitur Latini sermonis integritate; caste pureque utitur Latina lingua; elucet in ejus sermone mira Latinæ linguæ elegantia; in ejus dictione inest mirus Latini sermonis candor; stilo dicendique genere utitur terso et castigato; quod in Latina lingua cultissimum ac ornatissimum, id totum in ejus sermone ita deprehendas, ut per manus tradita, ac velut testamento legata illi Latinitas videatur; casti incorruptique sermonis laude floret; nemo illo purius ac emendatius Latino sermone utitur; inest in ejus sermone nativa et omnibus numeris absoluta Latinitas; hunc tu cum audies, Musas ipsas Latine loqui putabis. USUS: Latinitas est, quæ sermonem purum conservat, et ab omni vitio remotum. Cæcilius non bonus auctor Latinitatis. Epistolam Græcam Latinitate donare.

LĂTĪNUS, a, um, Latin. USUS: Latinus es; Latinas litteras præclare calles, tenes, exhausisti.

LĀTĬO, ōnis, f. Action de porter. USUS: Exspecto legis lationem, j’attends la proposition de la loi.

LĂTĬTO, as, avi, atum, are, n. Être caché. USUS: Non latitabis diutius.

LĂTĬTŪDO, ĭnis, f. Étendue, grandeur. )( Angustia. USUS: Tuarum latitudinem possessionum tueri non poteris.

LĀTOR, ōris, m. Celui qui propose une loi. USUS: Quis talis latorem legis perferret?

LĂTRĀTŬS, ūs, m. Aboiement.

LĂTRO, as, avi, atum, are, n. et a. Aboyer, hurler. USUS: Latrant hi oratores, non loquuntur. TRANSL. Vociferari.

LĂTRO, ōnis, m. Bandit, voleur. SYN. Grassator, prædo, excursor, sicarius. EPITH. Funestus, demens, paratissimus ad omnia, expeditus, perditus abjectusque, fortis, impurus, maleficus, sceleratus, agens, sceleratissimus, deterrimus; impune latrocinans, turpissimus. Latrones armati, conscelerati, fœdissimi, furentes, importunissimi, noti ac insignes, nefarii, perditissimi. PHRAS. Latronem agit, il vit en brigand. In cæde atque ex cæde vivit; maleficio et scelere pascitur; per latrocinia et rapinas vitam tolerat; latrociniis se alit; in latrocinium versus vias insidet et itinera, prædasque agit. Cf. Prædo.

LĂTRŌCĬNĬUM, ĭi, n. Brigandage. SYN. Excursio. EPITH. Apertum, castrense, civile, domesticum, forense, honestum, impium, intolerabile, intestinum, nefarium, nocturnum, novum ac singulare, sceleratissimum ac deterrimum. USUS: Hoc equidem latrocinium est, non judicium. Tueri fines ab excursionibus et latrociniis. Per latrocinium hunc hominem despoliasti; latrocinio oppressisti innocentem.

LĂTRŌCĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Voler à main armée. SYN. Prædor, excurro, grassor. USUS: Duo millia latrocinari dicuntur.

LĀTŬMĬÆ vel LĀTŎMĬÆ, ārum, f. pl. Carrières servant de prison. Item: Carcer Syracusanus.

1. LĀTUS, a, um, Large, étendu. SYN. Amplus, laxus. )( Angustus. USUS: 1. Satis lato a Sicilia mari. 2. Particip. a Fero. Nulla rogatio, nulla lex est lata, porté.

2. LĂTUS, ĕris, n. Flanc, côté. SYN. Pars dextra vel sinistra corporis vel regionis. EPITH. Bonum, valens. USUS: 1. Latus ei condoluit. Lateris dolore consumptus est. Ad Cæsaris latus assedit. Per alicujus latus petere, ferire alterum. Latera cingebant filii. 2. Provincia altero latere mari alluitur.

LAUDĀBĬLIS, e, gen. com. Louable. SYN. Laudandus, probabilis, prædicabilis, prædicandus, laude dignus. USUS: Honestum, etsi a nullo laudetur, laudabile est natura et prædicabile.

LAUDĀBĬLĬTER, D’une manière louable. SYN. Recte, laudate, honeste, cum laude.

LAUDĀTĬO, ōnis, f. Louange. SYN. Præconium, commendatio. )( Vituperatio. EPITH. Gravis et honesta. USUS: Laudatio alicui data.

LAUDĀTOR, oris, m. Celui qui loue, approbateur; témoin à décharge. SYN. Præco virtutis, testis innocentiæ. USUS: Te mihi laudatorem mearum rerum, testem, auctorem cupio. Habebis in me tuæ virtutis præconem, laudatorem ac probatorem rerum tuarum.

LAUDĀTRIX, īcis, f. Celle qui loue. USUS: Vitiorum laudatrix fama popularis.

LAUDĀTUS, a, um, Loué. SYN. Spectatus, probatus. )( Obscurus. PHRAS. Laudatissimum te omnes sciunt, tout le monde sait que vous êtes très renommé. Cumulatum te omni laude, omnibus laudibus abundantem, illustri laude florentem, celebratum omnes norunt; neminem fugit, quam excelso illustrique loco sita sit laus tua; quanta in te sit commendatio virtutis; quanta in laude sis apud omnes. Cf. Laudo. USUS: Homo omnium consentione laudatus.

LAUDO, as, avi, atum, are, a. Louer, célébrer. SYN. Commendo, celebro, laudem tribuo, impertio vel impertior; eximia laude orno, nomen orno; verbis amplissimis, maximis laudibus orno; laudibus effero, afficio; in cœlum laudibus tollo, extollo, fero; nobilito, laudem alicujus celebro; in majus celebro; laudibus onero; gloria et prædicatione effero; in aliquem laudes confero; aliquid verbis probo, approbo. ADV. Aperte, commode, copiose, copiosissime, egregie, graviter, honorificentissime, merito, mirifice, nimis, valde, nominatim, ornatius, plane, privatim, publice, recte, valde, vehementer, vere, verissime, unice. PHRAS. 1. Vir dignus est qui ab omnibus laudetur, cet homme mérite les louanges de tous. Qui omnium vocibus scriptisque decoretur; qui omnium laudibus ornetur, cumuletur; cujus fama æternis laudibus floreat; quem semper omnes in ore animisque habeant. Vir est, cujus laudes nemo consequitur; cujus virtus satis extolli nequit; quem omnes laudibus ad cœlum ferant; laudibus æternis prosequantur; qui fama et litteris celebretur; cujus mentionem cum honore inferant omnes posteri; de quo sermonem nemo, nisi cum admiratione laudum instituat; cujus nomen cum æternitate conjungatur; cujus virtutes et res gestas posteritas omnis æternis laudibus exornet, prosequatur; cujus virtutem omnium sermones monumentaque illustrent. 2. Laudatur in eo mira erga omnes caritas, il est surtout recommandable par sa grande bonté. Præcipua laude fertur, magnis in laudibus est, magnis in cœlum laudibus effertur, in summa apud omnes laude est ejus caritas; egregia adversus omnes caritate magnam adeptus est gloriam; laudem præcipuam habet ejus caritas; præcipua in laude ponitur ejus caritas; præcipua laus ejus caritati tribuitur; præcipua in eo est caritatis commendatio, æterna in laude versatur; caritas ejus ad summam laudem pervenit; fertur in primis ejus caritas omniumque sermonibus celebratur; pleno ore laudatur. Cf. Laus, Illustro. USUS: Hunc pro dignitate laudare nemo satis potest.

LAURĔA, æ, f. Couronne de laurier. SYN. Corona laurea, laureola. USUS: Quem currum, quam lauream cum laudatione tua conferam?

LAURĔĀTUS, a, um, Couronné de laurier. USUS: Lictores, fasces laureati; litteræ laureatæ, bulletin d’une victoire, lettre d’un général victorieux.

LAURĔŎLA, æ, f. Rameau de laurier.

LAURUS, i, f. Laurier; triomphe. USUS: Sed incurrit hæc laurus nostra in oculos malevolorum. Lauri baccæ.

LAUS, audis, f. Éloge, renom, célébrité. SYN. Præconium, commendatio, gloria, splendor, decus. EPITH. Summa, divina, domestica, publica, admirabilis, æqua, aliena, amplior, antiquior, bellica, communis, consimilis, immortalis, egregia, eximia, exigua, forensis, gratissima, honesta, satis idonea, illustris, imperatoria, inanis, infinita, jucunda, magna, digna, media, non mediocris, militaris, mira, modica, nova, oratoria, par, perennis, perfecta, popularis, præcipua, præclara, propria sempiterna, singularis, solida, summa, tenuis, sera, falsa, una, regia. )( Dedecus, vitium. PHRAS. 1. Laudem quærere, rechercher la gloire. Laudem petere; toto pectore, totis animis incumbere in laudem; duci laude, gloria; gloriæ studio atque amore flagrare; spectare laudem unam; nihil habere antiquius laude et gloria. Servire laudi atque gloriæ; nihil in vita magnopere expetere, nisi laudem ac honestatem, et in ea persequenda omnia pericula parvi ducere; laudis studio efferri; inflammato rapi ad laudem studio. 2. Laudi inhiare, soupirer après la célébrité. Laudes venari; aucupari opinionem; auram popularem captare; æstu gloriæ esse percitum; gloriæ stimulis agitari. Cf. Gloria. 3. Laudem sibi parare, tirer honneur de qqchose. Laudem sibi comparare, sibi adsciscere, nancisci, consequi; existimationem colligere; in existimationem venire. Cf. Gloria. 4. Laudem habere, être honoré. In laude esse, laudibus florere, abundare, procedere, cumulari; præcipua laude ferri. Cf. Laudo. 5. Laudem alteri tribuere, combler qqn d’éloges. Laudes suas in alterum transfundere, transmovere; servire, subservire, suffragari, favere alterius laudibus; laudes cum altero communicare; in alterum omnia laudum ornamenta congerere, conferre, transferre. 6. Laudem alterius sibi vindicare, s’attribuer la gloire d’un autre. De alterius laudibus delibare; alienas laudes in se transmovere; offerre se in societatem, communionem alienæ laudis; laudem alteri præripere; ex alienis laboribus suo nomini libare laudem. 7. De laude detrahere, détruire la réputation. Laudes alterius obterere, minuere, imminuere, obscurare. Cf. Detraho.

LAUTĒ, Somptueusement. USUS: Laute vivere, et curare se molliter.

LAUTĬA, ōrum, n. pl. Hospitalité, présents offerts aux ambassadeurs étrangers. SYN. Munera, quæ legatis exteris per quæstores præbebantur a Romanis. Cf. Donum.

LAUTĬTĬA, æ, f. Magnificence, luxe. SYN. Munditia, elegantia. EPITH. Nova.

LAUTUS, a, um, Somptueux, riche. SYN. Elegans, splendidus, dives, mollis, delicatus. USUS: Lautus victus et elegans. Villa lautius ædificata, in qua nihil non lautum, exquisitum, magnopere sumptuosum. Patrimonium sane lautum, copiosum, splendidum luxu dissipavit. Lautus homo et urbanus, personnage riche et élégant.

LĂVĀTĬO, ōnis, f. Bain. SYN. Balneum. USUS: Cura ut, cum venero, lavatio parata sit.

LĂVO, as, lăvi, lautum vel lōtum, are, a. Laver, baigner. SYN. Abluo; item: Perfundor vivo flumine, perluor flumine. USUS: Ubi nos laverimus, tu, si voles, lavato.

LAXĀMENTUM, i, n. Action d’étendre; adoucissement, repos. SYN. Dilatatio. TRANSL. Remissio; relaxatio. USUS: A curis paulum laxamenti nactus sum. Causæ tuæ nihil laxamenti datum est.

LAXĬTAS, ātis, f. Étendue, espace, SYN. Amplitudo, dilatatio. USUS: In ædibus adhibenda cura laxitatis.

LAXO, as, avi, atum, are, a. Agrandir; relâcher. SYN. Dilato, solvo, remitto. PHRAS. Disciplina laxatur, la discipline se relâche. Diffluit, dilabitur, remittit disciplinæ severitas, disceditur a pristina consuetudine et legum severitate; disciplinæ frena laxantur, remittuntur. USUS: 1. Quam te a libidinum vinculis laxatum vellem! Animi corpore laxati in cœlum evolant. 2. Remitto, soulager, donner du relâche. Curis et molestiis, animum a contentione laxa. Cf. Relaxo.

LAXUS, a, um, Large, ample. SYN. Amplus. )( Adductus, angustus. USUS: 1. Laxæ ædes. Amicitiæ frena laxissima sint oportet, quæ ex usu adducas et remittas. 2. Longus, long. Diem tibi statuo satis laxum; tempus sat longum, j’accorde un terme assez long. Cf. Amplus.

LECTĪCA, æ, f. Litière. SYN. Lecticula, hexaphorus, octophorus. EPITH. Aperta, operta. USUS: Lecticula in curiam illatus, delatus est.

LECTĪCĀRĬUS, ii, m. Porteur de litière. SYN. Qui lecticam fert.

LECTĬO, ōnis, f. Lecture; choix. SYN. Legendi actus; item: Electio. USUS: Hac tali judicum lectione grande reipublicæ inustum est dedecus.

LECTOR, ōris, m. Lecteur. SYN. Recitator, anagnostes.

1. LECTUS, i, m. Lit. SYN. Lectulus, cubile, torus, stratum, grabatus. EPITH. Ligneus, ceratus, genialis, cubicularis. USUS: 1. In lecto collocare; lecto se commendare, se coucher. 2. In lecto est; in lecto pellibus constrato jacet, être couché. Dolor eum in lectulo affixit. 3. Lectum sternere, ornare, componere, faire, arranger un lit.

2. LECTUS, a, um, Choisi; de choix. USUS: Adolescens lectissimus. Femina lectissima et ornatissimis moribus.

LĒGĀTĬO, ōnis, f. Ambassade, légation. EPITH. Libera, quæ honoris causa, titulotenus deferebatur alioquin sua negotia agendi in provincia. Votiva, voti prætextu suscepta. USUS: Legationem accipere, suscipere, gerere, habere, obire, perficere, remplir les fonctions d’ambassadeur. In legatione esse. Legationem renuntiare, referre acta legationis. Legatio benigne audita.

LĒGĀTUS, i, m. Ambassadeur. SYN. Orator, nuntius pacis et belli. EPITH. Consularis, dignus imperatoribus, clarissimis exercitibus, ornatissimis provinciis, improbissimus, quæstorius, regius, temperatissimus. PHRAS. Est legatus apud Turcas, il est ambassadeur près la Sublime Porte. Est orator Cæsareus apud Turcas; in legatione turcica est; legati apud Turcas locum obtinet, legatione fungitur; legationem obit, gerit apud Turcas. USUS: Legatos adhibuit et deprecatores.

LĔGĬO, ōnis, f. Légion romaine. RAD. a legendo milite dicta. Dividitur in 10 cohortes; cohors in 60 manipulos; manipulus in 10 milites, quibus adduntur equites 600, Centuriones 66. EPITH. Acris aut pugnax, avida, cœlestis et divina, digna imperatore, hiberna, luculentissima, martia, veterana, universa, aliena, firma, fortis. Legiones frequentes, inimicissimæ, idoneæ, invictæ, honestæ, paratissimæ ad liberandam patriam. USUS: 1. Legiones scribere, conscribere, legere, conficere, enrôler. 2. Complere legiones, compléter. Supplementa legionibus scribere, legiones implere. 3. Legionibus præesse, legiones accipere, habere, être à la tête d’une légion, la commander. Cf. Exercitus.

LĔGĬŌNĀRĬUS, a, um, De légion, légionnaire. Miles aut res ad legionem pertinens.

LĒGISLĀTOR, ōris, m. Législateur. SYN. Lator legis, legis scriptor, auctor, conditor, qui legem dat, leges fert; jura statuit, præscribit.

LĒGĬTĬMĒ, Conformément aux lois. SYN. Juste, jure, more majorum. USUS: Nihil legitime, nihil jure, nihil legibus actum.

LĒGĬTĬMUS, a, um, Régulier, juste, légal. SYN. Justus, verus, æquus, secundum legem. USUS: Justa et legitima potestas, concio, quæstio. Dies habendis comitiis legitimus. Jus legitimum.

1. LĒGO, as, avi, atum, are, a. Envoyer en ambassade. SYN. Legatum mitto. USUS: 1. Siculi Andronem ad senatum legarunt. 2. Testamento aut codicillo aliquid alteri relinquo, léguer. Usumfructum omnium bonorum uxori legavit.

2. LĒGO, is, gi, ctum, ere, a. Lire. Recito, volvo, voluto, evolvo, verso. ADV. Attente, diligenter, diligentius, libentius, nihil, studiose, curiose atque contente, cursim, suavissime et peritissime, clare et intente, de plano. PHRAS. Ciceronem unum lego, je ne lis que Cicéron. Ciceronis libros unice legendo contero; in his acquiesco unice; hos inexhausta aviditate volvo; in his volutandis tempus omne pono, consumo; hos assidua lectione evolvo; Cicero mihi assidue in manibus est; est mihi voluptas plurima in ejus commentationibus identidem regustandis, accurate lectitandis, assidue tractandis; Ciceronis libros semper in sinu circumfero, circumgesto. Unius Ciceronis lectio animum meum pascit; unus Cicero mihi placet; me delectat, me tenet; in uno Cicerone studium omne colloco; uni Ciceroni studium meum omne dicavi; ad unum Ciceronem operam omnem confero; meas uni Ciceroni vigilias do, dico, trado, addico; ab hoc avelli non possum. Ciceronis lectioni ita affixus sum totis animis, ut, etc. Unus sibi horas meas omnes vindicat, rapit Cicero. USUS: 1. Omnium bonarum artium auctores legendi sunt, et pervolutandi. 2. Colligo, cueillir, recueillir. Flores, nuces, poma legere. 3. Seligo, choisir. Senatum, milites legere. Aliquem in demortui locum legere.

LĒGŬLĒIUS, a, um, Procédurier, formaliste. SYN. Formularum cantor, præco actionum. Formularum duntaxat forensium et albi gnarus. EPITH. Lautus et acutus.

LĔGŪMEN, ĭnis, n. Légume. Quod legitur e terra; ut pisa, fabæ, ciceres, lentes, phaseol, milium, panicum, sesama, lupinum, linum, etc.

LEMBUS, i, m. Nacelle, barque. SYN. Navicula brevis et velox.

LEMMA, ătis, n. * Ce qui sert à démontrer; thèse. SYN. Assumptum.

LĒNA, æ, f. Séductrice. SYN. TRANSL. Conciliatrix. USUS: Vide, ut blanda conciliatrix et veluti lena natura sit, voyez combien la nature est attentive et habile à se rendre aimable.

LĒNĬO, is, īvi vel iĭ, ītum, ire, a. Adoucir, calmer. SYN. Placo, mitigo, flecto, sedo. )( Inflammo. PHRAS. Furor populi apposita oratione lenitur, on apaise la fureur du peuple en lui faisant un discours. Placatur, sedatur, componitur; plebs permulcendo, sensimque alio trahendo mansuescit, ad mansuetudinem traducitur; seditio ac furentis populi tumultus apposita oratione comprimitur. 2. Iratum Principem tandem lenivit, il a enfin calmé la colère du prince. Permulsit tandem blanda oratione efferatum Principis animum et quas daturus erat, tempestates eloquentia discussit; tranquillum fecit ac placabilem Principis animum, placatum effecit; permulcendo tractandoque mansuefecit; iram sedavit, permulsit; animum mollivit; animi intemperiem omnem in tranquillum contulit; faces omnes irarum restinxit. 3. Lenita tandem est hominis ira, la colère de cet homme a cessé. Dedit se tandem ad lenitatem homo iracundia præceps, remisit indomitos spiritus, compressit animum; ira relanguit; ætas, dies intemperiem illam mitigavit; vehementes illi impetus consenuere, omnisque iræ impetus, quasi ventus hominem defecit; sedata est ac restincta diuturna illa perturbatio animi; resedit, deferbuit, refrixit æstus ille; impetus ille animi ardorque tandem remisit. 4. Temporis diuturnitas dolorem leniet, le temps apaisera votre douleur. Dies dolorem minuet vel exhauriet; temporis longinquitas multum de dolore detrahet; medicinam dolori dies afferet; longa dies malorum memoriam ex animo delebit; dolori medebitur tempus; dolorem animo infixum tempus evellet atque ejiciet; vetustate inflicta a fortuna vulnera sanabuntur. USUS: Cæsar irritatos muneribus lenivit. Incommoda commodorum compensatione lenienda sunt. Desiderium tui litteris accipiendis leniam. Cf. Lenio, Placo.

LĒNIS, e, gen. com. Doux, calme, paisible. SYN. Facilis, mitis, indulgens, clemens, placidus, mansuetus, comis, humanus, minime austerus. )( Asper, severus, durus. PHRAS. Leni homo est animo, cet homme a un caractère doux. Leni est animo natus; natura lenissimus; nonnullis ad lenitatem propensior; nonnullis ejus lenitas solutior est visa; est in eo summa lenitas, mollisque ad accipiendam et deponendam offensionem animus; omnibus se placabilem exorabilemque præbet; summa placabilitate, summa animi facilitate est; nihil illo lenius aut mitius. Cf. Mitis, Mansuetus. USUS: Romani in hostes lenissimi. Tractus orationis lenis et æquabilis.

LĒNĬTAS, ātis, f. Douceur, bonté. SYN. Lenitudo. EPITH. Æquabilis, grata, nova, perpetua, pristina, soluta. USUS: Lenitatem mollitia quadam animi imitatur. Nostrum est, mentes ad lenitatem et misericordiam revocare, traducere. Asperitate tua hominem de lenitate sua deduxisti. Profluens oratio æquabili lenitate. Cf. Mansuetudo.

LĒNĬTER, Doucement, légèrement. SYN. Molliter, suaviter, molli manu, molli brachio. )( Aspere. USUS: Leniter sentire et dicere. Leniter arridere alicui. Sensim ac leniter accendere animos. Remisse ac leniter dicere, procedere, minime festinanter.

LĒNĬTŪDO, ĭnis, f. Douceur du style; douceur du caractère. SYN. Clementia, suavitas. EPITH. Nimia. USUS: Lenitudo orationis, mollitudo corporis.

LĒNO, ōnis, m. Corrupteur. SYN. Minister libidinis, minister improbissimæ cupiditatis. EPITH. Impudentissimus, improbissimus, perjurissimus, turpissimus, impurissimus.

LĒNŌCĬNĬUM, ĭi, n. Trafic de l’entremetteur; caresses. SYN. Delinimentum, allectamentum. EPITH. Domesticum. USUS: Nempe lenocinio se sustentat. Lenocinium facit; cupiditatum lenociniis se dediderunt.

LĒNŌCĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Flatter bassement, caresser. SYN. Blandior, allicio. USUS: Tibi serviet, tibi lenocinabitur. Cf. Assentor, Allicio.

LENS, entis, accus. lentim, f. Lentille.

LENTĒ, Lentement. SYN. Remisse. USUS: Lente aliquid ferre, lente respondere.

LENTĬTŪDO, ĭnis, f. Lenteur; insensibilité, indolence. SYN. Tarditas. EPITH. Semper viridis. USUS: Quod nos lenitatem dicimus, illi vitioso lentitudinis vocabulo appellant, ce que nous appelons douceur, ils l’appellent indolence, faisant ainsi d’une qualité un défaut. Omnino non irasci est non solum gravitatis, sed nonnunquam etiam lentitudinis.

LENTUS a, um, Souple; lent; calme. SYN. Tardus, frigidus, remissus, lentulus, flexibilis. USUS: Lentior fuit pugna; lentum negotium; lentus homo ac prope frigidus. Lenta salix; lentiora vincula. Cf. Tardus.

LĔO, ōnis, m. Lion. EPITH. Magnus. USUS: Fraus quasi vulpeculæ, vis leonis videtur.

LĔPĬDĒ, Joliment, élégamment. SYN. Venuste, eleganter, festive. USUS: Lepide hoc tibi effectum dabo.

LĔPĬDUS, a, um, Charmant, agréable, spirituel. SYN. Venustus, festivus, elegans. PHRAS. Nihil illo lepidius, rien de plus aimable que cet homme. Nemo illo est urbanitate, lepore, suavitate conditior; agnoscas in eo homine imaginem germanæ festivitatis; atticis et urbanis salibus, omni venustate et lepore mire affluit; summa est in ejus moribus festivitas, lepor, concinnitudo. Cf. Facetus.

LĔPOR, ōris, m. Grâce, beauté, charme. SYN. Festivitas, jucunditas, venustas, hilaritas, humanitas, urbanitas. EPITH. Admirabilis, eximius, inusitatus, magnus, major, multus, oratorius, tantus, vetus. USUS: Sunt in oratione tua omnes verborum, omnes sententiarum lepores. Elucet in ea species humanitatis, suavitatis, leporis. Facetiarum oratorius non scurrilis lepor.

LĔPRA, æ, f. * Lèpre. USUS: Morbus elephantiacus.

LĔPUS, ŏris, m. Lièvre. USUS: Lepus tute es, et lepores quæris, comment! gibier que tu es, il te faut des lièvres.

LESSUS, acc. um, (adhib. tantum accus. sing.) Gémissement, lamentation. SYN. Lugubris cantus. USUS: Mulier genas ne carpito, ne lessum funeris ergo habeto.

LĒTĀLIS, e, gen. com. Mortel. SYN. Mortifer. USUS: Vulnus letale.

LĒTHARGUS, i, m. * Léthargie. SYN. Veternus, torpor. USUS: Gravi lethargo oppressus.

LĒTUM, i, n. Mort. SYN. Mors. USUS: Vide, quam turpi leto pereamus.

LĔVĀMEN, ĭnis, n. Soulagement, adoucissement. USUS: Si quod esset levamen, esset in te uno.

LĔVĀMENTUM, i, n. Soulagement, consolation. SYN. Allevamentum, levamen, allevatio, levatio, fomentum. USUS: Erit ea res tibi levamento. Cf. Foveo, Auxilium.

LĔVĀTĬO, ōnis, f. Adoucissement. SYN. Levamentum, levamen. EPITH. Magna, summa. USUS: Id majorem, quam exspectas, tibi levationem afferet. Reperies malis tuis, dolori, ægritudini levationem maximam. Cf. Auxilium.

1. LĒVIS, e, gen. com. Lisse, poli. SYN. Quod tactu asperum non est, lubricus, glaber. Cf. Lævis.

2. LĔVIS, e, gen. com. Léger; inconsidéré. SYN. Minime gravis, ponderosus; item: Vanus, inanis, futilis, parvi momenti. PHRAS. Homo est levissimus, cet homme a un caractère très mobile. Homo est ventosissimus; ventosi est ingenii; summa est mobilitate, vanitate, animi levitate; de grege nugatorum est; mire est leviculus; vanus homo, et mobili ingenio; nihil in eo gravitatis; homo est, qui neque dicere, neque facere quidquam pensi habeat; qui nunquam sibi constet; quo vaniorem, inaniorem vidi neminem. Cf. Inanis, Vanus. USUS: 1. Democriti corpuscula levia alia, alia rotunda. 2. Minime ponderosus, gravis, léger, peu pesant. Levis armaturæ milites. 3. Vanus, futilis, insignifiant, vain, inconsidéré. Hoc minime grave iis videtur, qui ipsi leves sunt.

LĔVĬTAS, ātis, f. Légèreté. SYN. Inconstantia, mobilitas, vanitas, futilitas. EPITH. Aliena, nimia, perpetua, popularis, propria, sublimis, sui similis, summa, amatoria, comica. USUS: 1. In ipso actu est modus et mollitudinis et levitatis. 2. Vanitas, caprice. Amatoriis levitatibus deditus. Levitate Græcus, crudelitate Barbarus. Quid levitate et inconstantia turpius? Cf. Inanis, Vanus.

LĔVĬTER, Légèrement; facilement. SYN. Tenuiter, leniter, molliter, levi manu et brachio. )( Graviter. USUS: Leviter ægrotare. Leviter eruditus, saucius. Mala mea levissime fero. Leviter pauca tangam. Leviter succensere. Ut levissime dicam, obiter, pour me servir du terme le pius doux.

LĔVO, as, avi, atum, are, a. Alléger; ranimer; soutenir. SYN. Allevo, relevo, sublevo, minuo, lenio, levationem facio vel affero, laborem detraho, levationi sum. )( Affligo, aggravo. ADV. Magnopere, mitius, multum, valde, sensim, paulum. USUS: 1. Curas animi et angores, laborem, dolorem, calamitatem, sumptum mihi sermo tuus, tuæ litteræ, tua liberalitas levarunt. Ægritudine me sæpe levasti. Uti levavit me adventus tuus, ita afflixit discessus. Is sum, qui levari non possum, consolationem non admitto. Caritatem annonæ, annonam suppeditato frumento levare. Animi levantur exercendo. 2. Elevo, minuo, adoucir, diminuer. Studuit levare suspicionem, atrocitatem rei. Auctoritatem ejus inconstantia levat, leviorem facit. Cf. Auxilium, Tueor, Minuo.

LEX, lēgis, f. Loi. SYN. Juris et æqui regula, quæ vel est privata et continetur pactis, conditionibus, jure; vel est publica, qua respublica constituitur, rogatione, scito, senatusconsulto, privilegio, decreto, judicis sententia. EPITH. Acerbissima, acerrima, commodata alicui, accusatoria, æqua, agraria, alimentaria, annalis, apta, bona, mala, censoria, certa, civilis, publica, contraria, communis, curiata, consularis, sancta, diligentissima, divina, fecialis, frumentaria, grata populo, gravis, improba, multo impudentior, iniqua, invidiosa, justa, nefaria, naturalis, perfecta, popularis, princeps et ultima, recens, sancta, salva, non scripta sed nata, sempiterna, tribunitia, viaria, utilis. Annales antiquæ, censoriæ, fatales, necessariæ, honestæ, militares, perniciosæ, præclaræ, proximæ, rariores, sacratæ, salutares, tyrannicæ, usitatæ. PHRAS. 1. Legem dare, édicter une loi. Legem perferre, sancire, rogare, sciscere, condere, facere, scribere, edere; legis auctorem fieri; legem civitati dare, imponere, injungere, ponere, constituere, instituere, promulgare; aliquid sub legis superbissimæ vincula conjicere; tabulas figere; jura dare, legem in æs incidere; legibus munire urbem; describere jussa populo; legibus constringere, adstringere, devincire populum. 2. Legem accipere, recevoir la loi. Jurare in legem; lege se obstringere; legi se subjicere; legibus se devincire. 3. Lex est de ea re, il y a une défense. Lege tenemur; lege sanctum habemus; lege cautum est. 4. Legem servare, observer la loi. Legi cedere, parere; obtemperare legi; legem observare, servare, sequi; legi satisfacere; implere officii partes, quas lex jubet, poscit, imperat. 5. Legem violare, violer une loi. Fraudem legi facere; contra legem facere, jus, legem violare; leges perfringere, perrumpere; a legibus discedere; legem conculcare; in vel contra leges committere; legi non parere. 6. Legem abrogare, abroger une loi. Legem infirmare, irritam facere, dissolvere, antiquare, convellere, tollere, delere, rescindere. 7. (Dispensare in lege, VULG.), dispenser d’une loi. Gratiam legis facere; lege aliquem solvere. Cf. Dispenso. USUS: Lege agere, jure constituto certare, vel judicis sententiam exsequi, agir conformément à la loi. Legem promulgare.

LĪBĀTĬO, ōnis, f. Libation. SYN. Libamentum. USUS: Libationes epulæque ludorum. Sacrificiorum libamenta.

LĪBELLA, æ, f. As, petite monnaie d’argent. SYN. As. USUS: 1. Quis illi vel libellam unam dedisset? 2. Norma, perpendiculum, niveau.

LĬBELLUS, i, m. Petit livre. SYN. Commentarius, codex, parvus liber, commentariolus, codicillus, chirographum. EPITH. Parvus, exilis, non magnus, pusilli contemptique, Rhetorici. USUS: Libellum componere; in libellum memoriæ causa referre. Libellum tradere supplicem, faire une supplique.

LĬBENS, entis, omn. gen. Volontiers. SYN. Lubens. USUS: Libenti animo hæc tolerabo. Libentissimis omnibus hoc munus consequere. Cf. Libenter.

LĬBENTER, Volontiers, avec plaisir. SYN. Libenti animo, magna voluntate, studiose, non repugnanter, non gravate, non modo non recusans, sed ultro etiam, et sponte offerens; non repugnans; sine excusatione, summo studio, summa voluntate, egregia animi alacritate. )( Invitus. PHRAS. 1. Libenter tibi gratificabor, je vous ferai volontiers plaisir. Animo libenti prolixoque; non gravate, benigne, studiose, perlibenter, animo lubenti, æquo, immo vero gaudenti; propense; pronis animis; effuso studio, utraque manu, alacritate summa; animo libentissimo; animo non invito dabo omnia. 2. Reducem te libenter videbo, je verrai avec joie votre retour. Delectabit me tuus reditus; cupide exspecto reditum tuum; lætabor, acquiescam tuo reditu; est in optatis, te coram amplecti; lætus te videbo; læte ac hilare te accipiam.

1. LĪBER, era, ĕrum, Libre, indépendant. SYN. Non impeditus, expeditus, solutus, nulla re implicatus; nullius dominationi parens, ingenuus; qui sui juris est et mancipi; qui in sua potestate est; suo jure libertateque utitur; jus suum retinet; nemini mancipatus, addictus; vacuus, purus, integer. )( Servus, impeditus, implicatus. PHRAS. 1. Liber sum, je suis libre. Nullius imperio contineor; libertate utor integerrima; omnia mihi integra sunt ac libera; in potestate mea sum; nullis neque imperii, neque juris inclusus sum angustiis, quominus meo arbitratu vivam, in nullius jure aut ditione sum; non ea conditione natus sum, ut legibus quidquam debeam. 2. Liber est a publicis oneribus, il est délivré des charges publiques. Rerum omnium vacatione commodissima utor, operum immunis agito; immunitatem rerum omnium habeo. Cf. Immunis, Vacatio. 3. Liberum legibus esse voluit, il voulut être exempt de toute loi, de tout frein. Nullis legibus alligatum, constrictum, impeditum esse voluit; legibus solutum; liberum exsolutumque legum vinculis; nullis adstrictum legibus; extra legem esse voluit; nullis legibus teneri; nullis legum angustiis inclusum esse voluit. USUS: Integro, soluto expedito ac libero animo vivere, agere. Homo a cupiditatibus animi, ac perturbationibus liber ac solutus.

2. LĬBER, bri, m. Livre. SYN. Opus, volumen, commentarius, monumentum, lucubratio, codex, libellus. EPITH. Auguralis, extremus, gravissimus, improbus, magnus, notior, optimus, plenus, refertus sententiis, suavissimus, superior. PHRAS. Multos libros scripsit, il a écrit beaucoup de livres. Composuit, contexuit, scriptos reliquit; grandia variarum commentationum, eademque utilissima monumenta reliquit, chartis ad posteros transmisit; copiosos in omni genere libros emisit, edidit, foras dedit, in lucem emisit; cogitationes suas litteris monumentisque explicuit, consignavit, mandavit, commendavit, vulgavit, evulgavit; publici juris fecit; eo auctore multi libri exivere. USUS: 1. Librum evolvere, percurrere, pervolutare, feuilleter. 2. Librum scribere, facere, absolvere, perpolire, écrire, achever un ouvrage. 3. Liber imprudenti excidit, in lucem prodiit, publier. Liber vetustate corruptus, situ exesus, blattas passus et tineas, a tineis corrosus, et fugientibus litteris male deformatus, livre très ancien et très précieux.

LĪBĔRĀLIS, e, gen. com. Libéral, généreux. SYN. Largus, munificus, beneficus, prolixus. )( Avarus, parcus, sordidus. PHRAS. Erga omnes æque liberalis es, vous êtes généreux pour tout le monde. Totum te in alios effundis, profundis; benigne facis omnibus; est in te benignitas incredibilis; prolixior fere voluntas est, quam res patitur; nemo non a te liberalissime tractatur; natura ad beneficentiam propensus es, nihil ut supra. Fructus liberalitatis tuæ uberrimi ad omnes pertinent, perveniunt. Nulli fides tua, nulli opera, nulli res familiaris deest; liberalitate uteris in omnes effusissima; liberalitate tibi omnes devincis; intactus es ab avaritiæ sordibus, nemo est, qui non beneficiis ornetur tuis. Cf. Beneficium. USUS: 1. Liberalis dicitur, qui officium, non fructum sequitur. 2. Ingenuus, honestus, libre, de condition libre, non esclave. Artes, quæstus, artificia liberalia et ingenua. Cf. Litteræ, Ars.

LĪBĔRĀLĬTAS, ătis, f. Générosité, noblesse; largesses, libéralités. SYN. Benignitas, beneficentia, largitas, benefica voluntas, voluntas bene merendi de aliquo. EPITH. Cautior, dissolutior, moderata, divina, præstans, commemoranda. )( Avaritia. USUS: Liberalitate uti, liberalitate sibi alios devincire. Liberalitatem exercere, maximus est divitiarum fructus. Cf. Beneficentia, Largus, Dono.

LĪBĔRĀLĬTER, Richement, largement; noblement. SYN. Large, munifice, benigne; ingenue. USUS: 1. Benigne liberaliterque dedit. 2. Homo liberaliter educatus.

LĪBĔRĀTĬO, ōnis, f. Délivrance, absolution, acquittement. SYN. Absolutio. USUS: Liberationem culpæ simul et errati veniam impetravi. Liberatio et vacuitas omnis molestiæ.

LĪBĔRĀTOR, ōris, m. Celui qui affranchit, libérateur. SYN. Vindex libertatis. USUS: Patriæ liberatores urbe carebunt, qui a cervicibus jugum servile dejecerant?

LĪBĔRĒ, Librement. SYN. Solute. PHRAS. Libere locutus sum, j’ai parlé avec franchise. Libertate animoque maximo erupit ex me vox, et sine cunctatione dixi, quod senseram; tum primum memorem libertatis vocem misi; incurri enimvero magna libertate verborum, fidenterque locutus sum; libero ore, et pro causa fidenter locutus sum. USUS: Licenter peccat, et libere. Constanter se gerit, et libere.

LĪBĔRI, ōrum, m. pl. Enfants. SYN. Filii, proles, soboles, nati. EPITH. Suavissimi, carissimi. PHRAS. 1. Liberos gignere, devenir père. Liberos suscipere, tollere ex uxore; liberis operam dare; sobolem stirpis parare; liberos procreare; augeri liberis; liberos gignere. USUS: Liberos mater, generis præsidia, fortunarumque omnium socios peperit complures. Oro te, per quæcumque jura liberos parentibus jungunt, je vous prie par les liens qui unissent les parents à leurs enfants. Cf. Pario.

LĪBĔRO, as, avi, atum, are, a. Affranchir, mettre en liberté, délivrer. SYN. Vindico, libertatem do; in libertatem vindico, restituo; in integrum restituo; expedio, solvo, laxo, relaxo, levo. PHRAS. 1. Liberabo vos hostili vi et metu, je vous débarrasserai de la violence et de la crainte des ennemis. Ex cæde et vinculis eripiam; jugum a vestris cervicibus depellam, removebo; ex improborum faucibus ac manibus eripiam; ab hostili terrore vindicabo; metum vobis omnem dejiciam; laqueos servitutis abrumpam; metum animi abstergam; faciam, ut ex illo metu reviviscat, ut cura omni relevetur, ut emergat; ut metu defungatur respublica; explicabo urbem periculo, et ex ærumna extraham. 2. Illo metu sensim liberor, cette frayeur se dissipe peu à peu. Metus mihi adimitur; metu me sensim exonero; metu me exsolvo; a longa formidine respiro; metum sensim amoveo; expedio me tandem cura et metu; curis solvitur animus. 3. Libera me, quæso, hoc metu, délivrez-moi de cette crainte. Metu me longo exime; metum hunc mihi exime, deme, absterge; expedi hac me sollicitudine; exsolve me ista sollicitudine; leva animum hac molestia; scrupulum mihi istum exime; istis me molestiis relaxa; exonera animum hoc metu. Cf. Libertas. USUS: Aliquem metu, sollicitudine, crimine, suspicione cupiditatis, molestiis animum liberare. Aliquem ære alieno liberare, payer les dettes de qqn.

LĪBERTAS, ātis, f. Liberté. SYN. Immunitas, licentia. )( Servitus. EPITH. Carissima, dulcissima, non infesta, acerbitate suppliciorum jucundior, licita, præclara, sancta, summa, otiosa, tranquilla, equestris. PHRAS. 1. In libertatem se vindicarunt, ils recouvrèrent la liberté. In libertatem se asseruere; expedivere se e servitute; jugum exuere, excussere; servitutem exuere; in libertatem se restituere. USUS: 1. Libertatem dare, donner la liberté, affranchir. Largiri, concedere libertatem; libertatem vel libertate donare. 2. Libertatem habere, accipere, recipere, tenere, être libre. 3. Libertatem adimere, præcidere, occludere, enlever la liberté, réduire en esclavage. 4. Libertatem amittere, se libertate abdicare, perdre la liberté. 5. Libertatem recuperare, vindicare; se in libertatem restituere, recouvrer la liberté. 6. Licentia, liberté, licence. Libertate immoderata et concionum licentia Romana res concidit.

LĪBERTĪNUS, i, m. Affranchi, fils d’affranchi. SYN. Liberti filius. )( Ingenuus. USUS: Patre libertino natus.

LĪBERTUS, i, m. Affranchi. SYN. Justa servitute manumissus, manu assertus; ad pileum vocatus. EPITH. Gratiosus, paternus et probatissimus, nequam, improbus.

LĬBET, bŭit et lĭbĭtum, est, imp. Il plaît, il convient. SYN. Placet, delectat, non displicet, volo, juvat. PHRAS. Si ita libet, si cela vous plaît. Si collibitum est; si ita commodum tibi est; si cordi est, si ita fert libido. Cf. Placeo. (VULG. Pro libitu, à sa guise, selon son caprice). Cf. Libido.

LĬBĪDĬNŌSĒ, Selon son caprice, avec licence. SYN. Intemperanter, luxuriose. USUS: Cave, ne quid per libidinem, libidinose, nefarie dicas aut cogites.

LĬBĪDĬNŌSUS, a, um, Voluptueux, licencieux; capricieux. SYN. Intemperans, mulierosus, lascivus, impudicus, procax, salax, voluptarius. )( Temperans, castus. PHRAS. Est homo libidinosus, ce homme est dissolu. Homo turpissima libidine incensus; qui parum honeste pudicitiam habeat; qui vitam intemperanter, dissolute, nequiter, luxuriose, traducat; voluptatibus deditus; mollitia et luxu diffluens; qui omnia ad libidinem et voluptatem referat; in voluptate omnia ponat; in quo flagrant libidinum vitia; qui cupiditate, libidine impeditus, luxu perditus, una libidine capiatur; luxuria et lascivia diffluat; homo intemperantissimæ libidinis; in Venerem effusus. Cf. Luxuriosus, Impudicus.

LĬBĪDO, ĭnis, f. Désir déréglé, passion. SYN. Furor, impetus non rectus, effrenata cupiditas. EPITH. Effusa, nefaria, non mediocris, profana, indomita. PHRAS. 1. Turpe est libidinem suam sequi, il est honteux de s’abandonner à ses passions. Turpe est, parere libidini et indulgere; abripi cupiditate; libidinem voluptatibus explere; volutari in voluptatibus et cœno libidinum; servire, inservire libidini; in Venerem se effundere; libidinum incendiis ita exæstuare, ut non libido ab oculis, non facinus a manibus, non flagitium a toto corpore abesse videatur; turpe est, ferarum ritu vulgare concubitus; pecorum ritu promiscue in concubitus ruere. 2. Casti etiam animi libidine tentari possunt, les âmes chastes elles-mêmes peuvent être tentées de sensualité. Castæ etiam mentes libidine concitari, stimulis libidinum compungi, fervore libidinis inflammari possunt; castis etiam mentibus cum formis animo se per oculos insinuantibus continens sæpe bellum gerendum est; flammæ libidinis per castas etiam mentes serpere, easque depasci possunt; castas etiam mentes afflare pestilens is spiritus potest. 3. Libidinem comprimere nascentem, réprimer les passions naissantes. Coercere cupiditatem; gliscentem in animo cupiditatem restinguere; impuros igniculos, antequam mentem depascant, ex animo amovere. 4. Pro libidine agit omnia, (VULG. pro libitu), il suit en tout son caprice. Ad arbitrium libidinemque agit omnia; arbitratu suo agit omnia; quæ in mentem, aut libidinem venerint, exsequitur; ut animo lubet, collibitum est; ex libidine sua agit omnia; una illi agendi lex est sua cujusque rei libido. Cf. Impudicus, Voluptas.

LĪBO, as, avi, atum, are, a. Toucher, effleurer, enlever; sacrifier. SYN. Delibo, degusto; carpo, decerpo. ADV.: Publice. USUS: 1. Libanda sunt ex omnibus, quæ veritatis specie maxime moveant. Libavimus ex maximis ingeniis excellentissima quæque et excerpsimus optima. 2. Sacrifico, sacrifier. Sacerdotes fruges libant. Cf. Gusto.

LĪBRA, æ, f. Balance. SYN. Statera, trutina, lanx. EPITH. Anceps. USUS: In altera libræ lance ponere, mettre dans un des plateaux de la balance.

LĪBRĀMENTUM, i, n. Poids, masse. USUS: Libramenta plumbi.

LĬBRĀRĬA, æ, f. * Librairie. SYN. Taberna libraria, bibliotheca.

LĬBRĀRĬUS, ĭi, m. Copiste. EPITH. Librarii plurimi, accurati. SYN. Scriba qui exscribit, describit libros. USUS: Legem illam per plures librarios scribi feci.

LĪBRO, as, avi, atum, are, a. Peser; balancer; examiner. SYN. Pondero, statera examino. USUS: Terra suis librata ponderibus.

LĬCENTER, Librement, hardiment. SYN. Immoderate, nimis libere, audacter, fidenter, confidenter. Cf. Libere.

LĬCENTĬA, æ, f. Liberté, permission; licence. SYN. Libertas immoderata, impunitas; intemperantia, protervitas, improbitas; item: Venia. EPITH. Infinita, intoleranda. USUS: 1. Licentiam dare, donner une permission, permettre. Magistratus improbus his sceleribus licentiam dat, permittit, largitur, concedit 2. Licentiam habere, avoir la permission. Summam licentiam nancisci, adipisci; patere alicui licentiam omnem, quam sibi arrogat, quidlibet audendi. Cf. Audeo. 3. Licentiam morum compescere, réprimer la licence des mœurs. Severis edictis tollere, præcidere, comprimere; populum a licentia arcere. Cf. Impunitas, Audax.

LĬCĔO, es, cŭi, cĭtum, cere, n. Être en vente; évalué, mis à prix. SYN. Æstimor. USUS: Quanti licet is hortus? Combien est évalué ce jardin?

LĬCĔOR, ēris, cĭtus sum, ceri, d. Enchérir. SYN. Licitationem facio, pretium defero. USUS: Liceri contra aliquem. Heredes liceri cogitant.

1. LĬCET, cŭit et cĭtum est, ere, imp. Il est permis, licite, on peut, on doit. SYN. Licitum est, jus est, integrum est, jus habeo, fas est, datur hæc venia; datur; legibus conceditur; copia est. USUS: Hoc tibi per leges non licet. Nefas est violare hospitem, neque Romano homini licet.

2. LĬCET, Quoique. SYN. Quanquam, quamvis, etsi, quantumvis.

LĬCĬTĀTĬO, ōnis, f. Vente aux enchères. SYN. Auctio. USUS: Licitationem facere.

LĬCĬTĀTOR, ŏris, m. Qui enchérit. SYN. Qui rei sub hasta positæ pretium auget.

LICTOR, ōris, m. Licteur. SYN. Apparitor. Lictores duodecim virgas fascesque præferebant Consuli. USUS: Lictor, colliga manus. Vetus formula.

LĬEN, ēnis, m. Rate. SYN. Splen.

LIGNĀTĬO, ōnis, f. Action de faire du bois. SYN. Lignorum sectio, deportatio. USUS: Lignationis causa Cæsaris milites egressi castris sunt.

LIGNĀTOR, ōris, m. Fourrageur. Oppressis subito lignatoribus.

LIGNĔUS, a, um, De bois, en bois. SYN. Quod est ex ligno. USUS: Signum ligneum.

LIGNOR, aris, atus sum, ari, d. Faire du bois, aller à la provision de bois. SYN. Cædendæ materiæ causa silvas peto, ad ferenda ligna eo; lignationis causa exeo; ligna colligo; ligna, materiam cædo. USUS: Pars cohortum lignatum ac pabulatum missa est.

LIGNUM, i, n. Bois. SYN. Materia, lignea materia. EPITH. Infelicissima, humida, viridis. USUS: Struem lignorum ingentem faciunt.

1. LĬGO, as, avi, atum, are, a. Lier. SYN. Vincio, constringo. )( Dissolvo. USUS: Catenis ligo. Cf. Vincio, Vinculum.

2. LĬGO, ōnis, m. Hoyau. Instrumentum rusticum ad culturam hortorum, agrorum, vinearum.

LĬGŪRĬO, is, ĭi vel īvi, ītum, ire, a. Lécher; dévorer; convoiter. SYN. Helluor. USUS: Non liguriunt pecuniam, sed devorant. Cf. Nepos, Abligurio.

LĬGŪRĪTĬO, ōnis, f. Gourmandise. SYN. Helluatio.

LĬMĀTUS, a, um, Limé, poli. SYN. Perpolitus, elimatus, limatulus. USUS: TRANSL. Correct, châtié. Judicium limatum. Vir urbanitate multa limatus. Limata oratio.

LIMBUS, i, m., Bande, bordure. SYN. Pars vestis extrema; vestis ora.

LĪMEN, ĭnis, n. Seuil, porte. SYN. Introitus, janua, ostium. EPITH. Sanctissimum. USUS: Limine aliquem, aditu et vestibulo prohibere. Pedem limine, extra limen efferre; pro limine adstare.

LĪMES, ĭtis, Borne, frontière. SYN. Finis, terminus. PHRAS. 1. Limites provinciæ constituere, tracer les frontières d’une province. Definire regionibus limites; ponere limites, circumscribere; provinciam suis finibus describere, circumscribere; fines provinciæ designare; certis spatiis, terminis finire, terminare, circumscribere. 2. Limites sibi figere, se fixer une limite. Cancellos sibi circumdari; cancellis certis rem omnem circumscribere; fines sibi præscribere, statuere, constituere, adhibere. 3. Limites transgredi, dépasser les bornes. Modum transire; finem prætergredi; lineas transire; egredi præscriptum limitem, cancellos. USUS: Limes agro positus.

LĪMO, as, avi, atum, are, a. Limer, polir. SYN. Elimo, polio, expolio. USUS: Animi acumen arte limandum est. Limare se ad causas dicendas. Stilus omnia polit ac limat.

LĪMŌSUS, a, um, Bourbeux, fangeux. SYN. Limo plenus, cœnosus.

1. LĪMUS, a, um, Oblique, louche. SYN. Transversus, obliquus. USUS: Limis oculis aliquem intueri. Cf. Torve, Oblique.

2. LĪMUS, i, m. Vase, boue. SYN. Lutum.

LĪNĔA, æ, f. Fil; cordeau; ligne. Filum quo fabri materiarii utuntur ad signandam materiam. EPITH. Recta. USUS: TRANSL. In dicendo, agendo lineam teneto, ne exerrato. Peccare, est tanquam lineas transire. (Vix lineam scribere potui, VULG.), j’ai pu à peine écrire une ligne. Latine dicendum: vix versum unum exarare potui.

LĪNĔĀMENTUM, i, n. Trait de plume, ligne, linéament, contour. SYN. Linea, figura, ductus linearum. EPITH. Extremum, pulchrum. USUS: Compositio membrorum, conformatio lineamentorum. Oris lineamenta. Numerus orationi velut extrema lineamenta affert.

LINGO, is, nxi, nctum, ere, a. Lécher, sucer. USUS: Mel mihi lingere videbar.

LINGUA, æ, f. Langue; langage. RAD. a lingendo. SYN. Sermo. EPITH. Hæsitans, titubans, volubilis, celer, impigra, exercitata. USUS: 1. Linguam comprimere, adstringere, compescere, garder le silence. Lingua adhucdum illi constitit, il a perdu l’usage de la parole. Lingua soluta est, sa langue s’est déliée. Lingua hæsitavit, titubavit, il balbutia, bégaya. Favete linguis, silete. 2. Sermo, langue d’un peuple. Lingua latina inops est, uberior græca. Cura, ut latinam linguam probe noris, luculenter calleas, teneas, scias. Hujus commercio linguæ ad discendi aviditatem exciteris. Cf. Latinitas.

LĬNO, is, līvi, lĭtum, ere, a. Oindre, frotter. USUS: Sagittas veneno linere. Alias etiam LĪNĬO, is, ire, reperitur.

LINTER, tris, f. Barque, nacelle. SYN. Navicula ex arbore cavata.

LINTĔĀTUS, a, um, Vêtu de lin. SYN. Linteo indutus. USUS: Ea legio linteata ab integumento consepti, quo sacrata nobilitas erat, appellata est, cette légion a été appelée linteata à cause de la toile de lin qui couvrait l’enceinte où les patriciens faisaient le serment d’initiation.

LINTĔUM, i, f. Lin, toile. EPITH. Purum, tenuissimum. USUS: Linteis indutus.

LINTĔUS, a, um, De lin. USUS: Vestis lintea.

LIPPĬO, is, īvi, ītum, ire, n. Être chassieux, avoir mal aux yeux. USUS: Cum leviter lippirem, has litteras dedi.

LIPPĬTŪDO, ĭnis, f. Chassie, ophthalmie. EPITH. Diuturna, molesta, odiosa, perodiosa. USUS: Non occupatione, sed parvula lippitudine adductus sum, ut dictarem hanc epistolam.

LĬQUĔFĂCĬO, is, fēci, factum, are, a. Rendre liquide, liquéfier. SYN. Mollio. USUS: Cave, ne voluptates liquefaciant animum.

LĬQUĔFĪO, is, factus sum, fieri, p. Se liquéfier, se fondre. SYN. Liquesco, fluo. USUS: Glacies liquefacta.

LĬQUESCO, is, ere, n. Se fondre, se dissoudre, se consumer. USUS: Liquescere voluptate.

LĬQUET, ere, imp. Il est évident. SYN. Constat. USUS: Dicebant judices, non liquere, les juges disaient qu’ils n’avaient pas de preuves suffisantes (pour condamner).

LĬQUĬDĒ vel LĬQUĬDO, Clairement; d’une manière sûre, certaine. SYN. Certo, manifesto. USUS: Confirmare hoc possum liquido.

LĬQUĬDUS, a, um, Liquide, fluide, coulant. )( Siccus, aridus. USUS: Liquida voluptas. Genus orationis liquidum, profluens, profusum.

LĬQUO, as, avi, atum, are, a. Liquéfier, fondre. SYN. Liquefacio, liquidum facio. USUS: Guttæ solis ardore liquatæ.

LĬQUOR, ōris, m. Fluidité; substance liquide. SYN. Humor. )( Concretio. EPITH. Vivens, inamœnus, jucundus, purus. USUS: Liquores amnium. Causæ concretionis et liquoris, causes qui sont les principes du sec et de l’humide.

LIS, ītis, f. Dispute, procès. SYN. Controversia, concertatio, causa, disceptatio. EPITH. Intestata, insolita, nova, privata, tota. Lites privatæ, reliquæ. PHRAS. 1. Litem intendit homo improbus, cet homme méchant m’intente un procès. Litem mihi infert; causa mihi nascitur cum homine improbo; jure experiri vult homo improbus; controversiam infert; dicam impingere audet; in contentionem, disceptationem vocat; in controversiam vocat, adducit, deducit; controversiam mihi facit, intendit; controversia mihi oritur, exsistit cum illo; litibus implicor; lege agere, legibus experiri audet homo improbus. Cf. Causa, Controversia. 2. Litem perdet, il perdra son procès. Litem amittet; causa cadet; causam amittet; causam adversariis tradet. 3. Lites semper novas excitare, renouveler sans cesse des différends. Lites ex litibus serere; movere rixas; litibus identidem lacessere; lites et contentiones excitare. 4. In litem se immittere, s’engager dans un procès. In causam descendere, ingredi, demittere se; in dimicationem descendere; diminicationem subire. 5. Litem componere, accorder, arranger un différend. Litem transigere, tollere, componere, dirimere; sedare controversiam. USUS: Litem contestari, rem in judicium adducere, intenter un procès. Litem dare secundum tabulas, juger sur preuves. Litem æstimare; litis æstimationem facere. Expensarum in litem factarum totiusque damni rationem inire, estimer les frais d’un procès. Litem suam facere, tanquam suam suscipere, en parl. de l’avocat: plaider pour soi, se défendre soi-même; en parl. du juge: épouser une se cause, se faire juge et partie. Litem in rem suam vertere. Cf. Judex, Judicium.

Litaniæ, arum, f. Litanies. Supplicationes religiosæ, quibus sanctorum suffragationes exposcimus.

LĬTĀTĬO, ōnis, f. Sacrifice agréable aux dieux. USUS: Hostiæ sine litatione cæsæ, victimes immolées sans résultat favorable.

LĬTĀTO, Avec l’agrément des dieux. SYN. Auspicato.

LĬTĬGĀTOR, ōris, m. Celui qui dispute; plaideur. USUS: Rusticus illiteratusque litigator.

LĪTĬGĬŌSUS, a, um, Qui aime les procès; qui donne lieu à des discussions. SYN. Litium cupidus. USUS: Litigiosus homo. Litigiosum prædium.

LĪTĬGĬUM, ĭi, n. Contestation. SYN. Lis. USUS: Numquid ego litigii inter vos contrahere cupio? Cf. Lis.

LĪTĬGO, as, avi, atum, are, a. Disputer. SYN. Discepto, contendo, altercor. USUS: Litigare cum aliquo et judicio conflictari. Cf. Contendo.

LĪTO, as, avi, atum, are, n. Faire un sacrifice avec d’heureux présages. SYN. Sacrificio DEUM placo. USUS: Mola salsa litant, qui thura non habent, quand on n’a pas d’encens, on sacrifie tout simplement avec de la farine mêlée de sel. (PROV.) Qui fit ut litetur uni, alteri non litetur? D’où vient que le sacrifice apaise les uns, irrite les autres?

LITTĔRA, æ, f. Caractère d’écriture, lettre. SYN. Nota, scriptura, elementa litterarum. EPITH. Brevis, longa, forensis, insuavissima, nulla, prima, salutaris, vastior, tristior. USUS: Una et viginti sunt formæ litterarum. Epistola vacillantibus litteris exarata. Litteras venuste pingere, formare. Figuras litterarum fœde et inscite effingere. Nomen grandibus litteris in marmoro incisum. Litteræ compositissimæ.

LITTĔRÆ, ārum, f. pl. Littérature, belles-lettres; lettre, épître. SYN. 1. Eruditio, doctrina, bonæ artes et ingenuæ. 2. Memoria, monumenta. 3. Epistola. EPITH. Non vulgares, reconditæ, interiores, exquisitæ, disertæ. PHRAS. 1. Litteris humanioribus me impendam, je me livrerai à l’étude des belles-lettres. Ingenuas artes colam; in studiis humanitatis, tanquam in mercatura bonarum artium diligenter versabor; cum Musis me delectabo; cum omnibus Musis rationem habere cogito; totum me ad studia doctrinæ conferam; ad studium doctrinæ atque humanitatis, quo teneor, me applicabo; in humanioribus studiis omne curriculum meæ industriæ elaborabitur; mansuetiores artes, Musas totis animis persequar; in his bonarum artium studiis ætatem omnem ponam, agam, exigam; in has politiores artes toto pectore incumbam. Cf. Humanus. 2. Litteras mittis amoris plenas, vous envoyez des lettres pleines d’affection. Litteras mittis multo officio refertas; litteræ tuæ insignes multis amoris notis; amor tuus ex omnibus sese partibus ostendit in tuis litteris. Cf. Epistola. USUS: 1. Bonæ artes, sciences, belles-lettres, études. Totum se ille ad litteras abdit, litteris involvit. Sunt in eo multæ litteræ; litteris est egregie politus, eruditus. 2. Monumenta, monuments écrits, littérature. Mandare litteris, ac memoriæ posterorum cogitationes suas. Litteris artes omnes continentur. 3. Epistola, lettre. 1. Litteras scribere, écrire une lettre. Exarare, conficere, appellare aliquem; obstrepere alicui litteris; per litteras colloqui. 2. Litteras mittere, envoyer une lettre. Dare alicui, latori; ad aliquem, cui scribimus; committere fido homini litteras. 3. Litteras perferre, porter une lettre. Afferre ad aliquem; dare alicui, reddere litteras. 4. Litteras accipere, recevoir une lettre. Commearunt ad me celeriter, volarunt tuæ; crebræ mihi ab amicis veniunt litteræ. 5. Litteras intermittere, cesser d’écrire. Ecquid oblanguit, conquievit tuus ardor scribendi? 6. Litteras expectare, attendre une lettre. Diu tuas litteras requiro, desidero; multum jam temporis ab his litteris mutum esse doleo. 7. Litteras intercipere, intercepter une lettre. In alienas manus incidere litteræ. 8. Litteris rescribere, répondre à une lettre. Respondere; litteras persolvo; litterarum officium reddere. 9. Litteras aperire, ouvrir une lettre. Resignare litteras; solvere epistolam; vincula epistolæ laxare. 10. Litteras claudere, fermer, cacheter une lettre. Litteras obsignare, signare. 11. (Post-Scriptum litterarum, VULG.), post-scriptum. In extremis litterarum, in extrema parte epistolæ adjungere aliquid. Cf. Epistola.

LĬTTĔRĀTĒ, Savamment, en homme instruit. SYN. Scite, docte, eleganter. USUS: Litteratius cæteris loquitur.

LITTĔRĀTŪRA, ræ, f. Connaisance. USUS: 1. Memoria litteraturæ velut germana soror est. 2. Varia eruditio, instruction, science, littérature. Erat in Cæsare ingenium, ratio, litteratura, cogitatio.

LITTĔRĀTUS, a, um, Savant, lettré. SYN. Liberaliter eruditus, doctus et sciens, omnibus artibus liberalium studiorum excultus; litteris instructus; in omni bonarum litterarum artiumque genere versatus; doctrina atque optimarum artium studiis perpolitus; ornatus iis artibus, quibus ingenia ad doctrinam excoluntur. USUS: Litteratum otium, Senectus litterata. Cf. Doctus, Applico.

LITTŎRĔUS, a, um, De rivage. USUS: Arbores, aves littoreæ.

LĬTŪRA, æ, f. Rature. SYN. Linea inducta ad aliquid delendum. EPITH. Flagitiosa. USUS: Menda lituris corriguntur. Hoc nomen in litura est.

LITTUS, ŏris, n. Rivage. SYN. Ora, ripa. EPITH. Delicatissimum, desertum. USUS: Delectat me orarum ac littorum amœnitas.

LĬTŬUS, i, m. Bâton augural courbé par le bout; trompette. SYN. Bacillum leniter incurvum a litando dictum. EPITH. Auguralis, insignis, clarissimus. USUS: Lituus auguralis ab ejus litui, quo canitur, similitudine nomen accepit. Lituus auguratus insigne.

LĪVĔO, es, vel LĪVESCO, is, ere, n. Être, devenir bleuâtre. USUS: 1. Digiti livescunt. 2. Invidus fio, Être envieux, jaloux. Livescere fas non est.

LĪVĬDUS, a, um, Livide; envieux, jaloux. SYN. Invidus, malevolus.

LIXA, æ, m. Vivandier. USUS: Impedimenta subsequi jussit, et calones, lixasque, et invalidos senes.

LŎCĀTĬO, ōnis, f. Arrangement; location, loyer. EPITH. Scelerata, falsa, inanis. USUS: Porticus, quæ ex locatione reficiebatur. Postularunt, ut induceretur locatio.

LŎCO, as, avi, atum, are, a. Placer, établir. ADV. Publice. SYN. Repono, colloco. USUS: 1. Locare aliquem in amplissimo dignitatis gradu. Civitatem in fide alicujus locare. Membra suo locata loco. 2. Eloco, curandum do mercede constituta, conductori trado, donner à loyer, louer, faire une adjudication. Fundum locavi. Statuam, opus, viam sternendam alicui locare. 2. In matrimonium colloco. Filiam suam alicui locare, marier.

LŎCŬPLES, ĕtis, omn. gen. Riche, opulent. SYN. Dives, copiosus, abundans. )( Egens. ADV. Maxime, parum, quidem, certe, sane. USUS: Locuples domus, oratio locuples. Cicero locuples testis et auctor. Cf. Dives.

LŎCŬPLĒTO, as, avi, atum, are, a. Enrichir. SYN. Dito, divitiis augeo, orno, fortunis augeo, cumulo, fortunis amplifico. USUS: Orationem locupletasti graviorum artium instrumento. Villam picturis, civitatem fortunis locupletasti. Cf. Dito, Dives, Divitiæ.

LŎCUS, i, m. Lieu, place. SYN. Status, conditio; pretium, æstimatio, amor, gratia, occasio, tempus, genus. EPITH. Opacus, frigidus, amœnus, remotus ab arbitris, opportunus, commodus, saluber. I. USUS: 1. Locus sacer, lieu sacré. Locus vetusta religione inclitus, celeberrimus. 2. Locus solitarius, lieu solitaire. Locus ab omni turba interpellantium vacuus, abditus certe, et ab arbitris liber ac remotus. Loci secessus a strepitu, clamore, turba vacuus. 3. Locus amœnus, lieu agréable. Locus ædificiis frequens, uberrimo agro, mitissimo cœlo, clementibus accolarum ingeniis. 4. Locus munitus, place fortifiée. Locus natura et arte munitus; natura et opere munitus; arcis in modum emunitus. 5. Locus horridus, lieu sauvage. Locus asper et incultus; latronum occultator et receptator locus; furiarum quoddam castrum; locus septus densis sentibus, virgultis obsitus, arduus, iniquus, in una parte præceps. Avius commeatibus locus; difficilis aditu; loca confragosa, implicata vallium flexibus, et difficilis exitus, tetra, inculta, formidolosa. Asperitas, squalor locorum. 6. Locus spatiosus, endroit spacieux. Locus in amplam camporum planitiem explicatus; locus, ubi se laxant montium sinus, et immensam planitiem aperiunt; loci amplitudo tanta ut subjectos campos terminare oculis haud facile posses. Ex superiore loco dicere, ex rostris. II. Status, conditio, situation, état. In eum locum res rediit, venit adducta, reducta est, l’affaire en est venue à ce point. Quo loco res tuæ sunt? Où en sont vos affaires? Pessimo loco res nostræ ac fortunæ sunt. Optimo loco stat respublica, la république est dans une excellente situation. III. Pretium, gratia, position, crédit. Est magno loco; summum tenet, primum, principem apud Cæsarem locum, il est en grand crédit près de César. IV. Dignitas, dignité. Ascendit in summum civitatis locum. Summum locum tenet, obtinet. Loco motus, deturbatus, dejectus est. V. Occasio, tempus, occasion, opportunité. Lenitati locus non est; nihil loci est dubitationi. Locus gratificandi nullus est. Priore loco dicere, posteriore loco causam dicere. VI. Genus, condition, famille. Homo honesto, equestri, summo, clarissimo; aut contra; ignobili, obscuro, infimo loco natus. VII. Loci Rhetorici, proprii, communes, sedes ac domicilia argumentorum, lieux communs. VIII. Locus auctoris vel libri, endroit, passage. Platonis hunc locum tangendum non putavi, integrum reliqui. Eum locum fuse persequitur in suis libris Carneades.

LŎCO, A la place de, au lieu de, pour. SYN. Vice. PHRAS. 1. Loco parentis te colo, je vous respecte comme un père. Parentis mihi numero es; duco, numero, habeo te in parentis loco; locum parentis caritatemque tenes, obtines; pietatem filii tibi præsto. 2. Tuo loco negotium agam, je ferai l’affaire à votre place. Tuis vicibus fungar; vicariam tibi operam præstabo. Tuis curis, tuo muneri quasi vicarius succedam; sollicitudinem tuam in negotio præstabo; tuam vicem supplebo; tuas partes sumam, suscipiam, agam; tuam vicem hoc in negotio præstabo, vicem implebo; operæ ego tuæ vicariam supponam fidem. 3. Loco parentis filius successit in consulatum, le fils fut nommé consul à la place de son père. Filius in parentis locum substitutus est; parenti a filio successum est; in demortui parentis locum suffectus, sublectus, subrogatus est filius; parentis fortuna in filium transiit. Cf. Succedo.

LŎCŪTĬO, ōnis, f. Langage, parole. SYN. Sermo. EPITH. Emendata et Latina. USUS: Sermo est oratio remissa, et finitima quotidianæ locutioni.

LŎGI, ōrum, m. pl. Vaines paroles, sornettes. SYN. Dictum ridiculum, nugæ, fabulæ.

LŎGĬCA, æ, Logique. SYN. Dialectica. USUS: Logica, quam rationem disserendi voco.

LŎLĬUM, i, n. Ivraie. Herbæ genus segetibus inimicum.

LONGĒ, Loin, à une grande distance. SYN. Procul. )( Prope. PHRAS. 1. Longe distamus, nous sommes fort éloignés. Magno locorum intervallo disjuncti sumus; locorum longinquitate nimia disjungimur; in iis locis sum, quo propter longinquitatem tarde omnia perferuntur; regiones amplæ, et maria inter nos intersunt, interjacent, interjecta sunt. 2. Longe remotus es, vous êtes fort éloigné. Devectus es in ultimas marium terrarumque oras; ablegatus eo, unde ad nos nec nomen, nec fama de te accedere possit; iis locis agis, eas regiones colis, quas natura longe submovit. USUS: 1. Longe, loci: Longe hinc Romam est. Longe a nobis, a domo abes. 2. Temporis: Diu, loin dans l’avenir, en parl. du temps. Tempus muneris dandi longe abest. 3. Multum, beaucoup, grandement. Longe falleris opinione. Longe omnes superas. Longe prospicis; a vitio abes longissime. Cum superlativo. Longe optimus. 4. Longe rem petere; rei seriem ab ultimis principiis repetere. Cf. Procul.

LONGINQUĬTAS, ātis, f. Longueur de temps, longue durée; grande distance, éloignement. SYN. Diuturnitas; locorum intervallum, distantia. )( Propinquitas. PHRAS. Longinquitas temporis dolorem minuit, la douleur s’adoucit à la longue. Dolorem mollit, minuit dies; diuturnitas dolorem animi vetustate tollit; mora oblanguescit animi dolor. USUS: 1. Dolor corporis longinquitate productus vehementius torquet. Nihil est, quod longinquitas temporis non efficiat. 2. Loci. Nihil audio de te ob locorum longinquitatem.

LONGINQUUS, a, um, Éloigné, distant; qui dure longtemps. SYN. Longe remotus; longus, diuturnus. )( Propinquus. USUS: 1. Longinquus locus et reconditus. 2. Longinqui temporis usu multa discuntur. Rem deferre in longinquum.

LONGĬTŪDO, ĭnis, f. Longueur, étendue en long. SYN. Diuturnitas, longinquitas; proceritas. USUS: Longitudo orationis. Longitudo itineris me retardavit.

LONGUS, a, um, Long, grand. SYN. Procerus, longinquus, diuturnus, temporis longinquitate productus. )( Brevis. PHRAS. Longus homo, homme de grande taille. Est in eo proceritas corporis ingens; est proceritatis eximiæ; corpore excelso est, ut ejus humeri aliorum vertices æquare facile possint; est staturæ præcipuæ, corporis magnitudine eximia; statura illi longior et productior, ut ad domus limen caput ei demittere necesse sit. USUS: Breve tempus ætatis satis est longum ad bene honesteque vivendum. Nihil mihi longius fuit, ac te videre. Nihil illi longius, ac argento illo potiri, il lui tardait beaucoup de s’emparer de cet argent.

LŎQUĀCĬTAS, ātis, f. Bavardage. EPITH. Insolita, perennis et profluens, quotidiana, rudis et indiserta. USUS: Facit non loquacitas mea, sed benevolentia epistolas longiores.

LŎQUĀCĬTER, Verbeusement. USUS: Homo loquaciter litigiosus.

LŎQUAX, ācis, omn. gen. Bavard. SYN. Multus in loquendo, garrulus. USUS: Malo indisertam prudentiam, quam stutitiam loquacem. Cf. Loquor.

LŎQUOR, ĕris, cūtus sum, i, d. Parler. SYN. Sermonem habeo, commemoro, dico, aio, verbum facio, vocem mitto, sermonem confero; mihi oratio est cum aliquo. ADV. Abundanter, accuratius, accusatorie, acute, amicissime, ample, aspere, asseveranter, belle, commode, confuse, copiose, desperanter, dilucide, gloriose, græce, graviter, hiulce, honorifice, humane, improbe, indulgenter, inquinate, imprudenter, Latine, eleganter, libere, liberalissime, magnifice, obscure, ornate, placide, plane, populariter, propediem, pulchre, splendide, sincere, suaviter, vere, verecunde, usitate, vulgo. PHRAS. 1. De te frequenter loquimur, nous parlons souvent de vous. De te frequenter sermocinamur; frequens nobis est de te sermocinatio; multum nobis sermonis dant res tuæ; sæpe in sermonem veniunt; de rebus tuis nunquam nos oratio deficit; in rebus tuis nec infacundi sumus, nec imprompti. Res tuæ nobis in ore sunt frequenter; res tuas frequenter in sermone habemus; res tuas laudesque crebris sermonibus usurpamus, agitamus; nullus nobis crebrior infertur sermo, ac de te; res tuæ crebris sermonibus feruntur; sæpe inter nos de tuis rebus verba facimus. Sermones, qui inter nos feruntur, fere de rebus tuis sunt. 2. Vix loqui poterat præ stupore, la stupéfaction l’empêchait presque de parler. Lingua non suppetebat animo; vocem prope admiratio incluserat; vocem adeo suppresserat stupor; hærebat homini lingua, vox, oratio; effari verbum nullum potuit; infantissimus erat; diu vocem mittere non poterat, vix hiscere poterat vel audebat; vix mutire ausus; intercepta homini vox est; vocem emittere nullam potuit. 3. Nihil insolentius locutus est, il n’a rien dit qui ait dépassé les bornes. Nihil neque insolens, nec protervum ex ore ejus exiit; verbum nullum durius imprudenti excidit vel elapsum est; nihil durius disseruit; nihil linguæ intemperantia temere jactum; nihil temere; nihil inconsiderate, nihil contra, ac fas erat, dicere auditus est. 4. Ut insolenter locutus est! comme il a parlé avec insolence! Ut temere effutiit multa! ut incondita multa ebulliit! ut nihil pro sano homine locutus est! quanta efferebatur verborum immoderatione! quoties vox ejus stolida, ac prope vecors audita est! quam insolenter vox ejus intonuit! quoties emissæ voces sunt stultitiæ indices, ac insolentissimæ temeritatis! 5. Loquere cum illis, causez avec eux. Da te in sermonem; infer te in circulos; aptos tempori sermones sere; socia sermonem; veni in sermonem illorum. Cf. Colloquor. 6. Omnes de tuis laudibus loquentur, tout le monde redira votre gloire. De te semper omnes gentes loquentur; nulla unquam vetustas obmutescet; nunquam de tuis rebus gratæ posteritatis sermo conticescet. Versaberis in ore hominum et sermonibus, tuæque illæ laudes per omnes temporum ætates cantabuntur. Cf. Laudo. 7. Tandem post longum silentium loqui cœpit, enfin il prit la parole après un long silence. Obstinatum tantum silentium rupit; constrictam diu mœrore linguam resolvit, liberique hominis ore sermonem exsecutus est. 8. Frustra loquimur de hac re, c’est en vain que nous parlons de cela. Frustra de re verba consumimus; frustra sermones cædimus, verba commutamus; sermones conferimus, sermonem miscemus. USUS: Inter nos locuti sumus. Tu quidem hæc ex ore alterius, tuo tamen sensu loqueris. Mulsa loqui, dire de douces paroles.

LŌRĪCA, æ, f. Cuirasse. SYN. Ferreum pectoris adversus tela munimentum. EPITH. Firmissima, ferrea, insignis; ænea. USUS: Cum lorica descendit in campum.

LŌRĪCĀTUS, a, um, Revêtu d’une cuirasse. USUS: Loricati milites, quos cataphractos vocant.

LŌRĬPES, dis, omn. gen. Qui a les jambes tortues, cagneux. USUS: Distortis pedibus in modum loripedis.

LŌRUM, i, n. Courroie, lanière. USUS: Loris aliquem cædere.

LŬBENS, entis, omn. gen. Qui agit de bon gré, volontiers; content, satisfait. SYN. Libens. USUS: Non me lubente hoc facies. Cf. Libenter.

LŬBENTER, Volontiers. SYN. Libenter.

LŬBET, ŭit, imp. Il plaît, il convient. SYN. Libet. Cf. Libet.

LŬBĪDO, ĭnis, f. Caprice, fantaisie, passion. SYN. Libido. Cf. Libido.

LŪBRĬCUS, a, um, Glissant. SYN. Præceps, periculosus, in proclive labens. )( Stabilis, planus. PHRAS. Solum lubricum, sol glissant. Solum non recipiens vestigium; solum, quod vestigia fallat facile; cui insisti sine prolapsione haud facile potest; ubi fallente vestigio proclivis in lapsum gradus; ubi gradum firmare nemo possit. USUS: Ætas puerilis maxime lubrica est, et incerta. Natura oculos fecit lubricos et mobiles. Viæ adolescentiæ lubricæ, quibus illa insistere aut ingredi sine casu aliquo aut prolapsione vix potest.

LŬCELLUM, i, n. Petit gain, léger profit. SYN. Lucrum exiguum.

LŪCĔO, es, xi, ere, n. Luire, éclairer, briller. SYN. Splendeo. ADV. Fere, jam nihilominus. USUS: Imperii nostri splendor illis gentibus lucet. Æquitas, virtus per se ipsa lucet. Ornamenta in virtute et industria posita lucent.

LŬCĒRNA, æ, f. Lampe. SYN. Lumen, lychnus. USUS: In sole lucernam adhibere.

LŪCESCIT, imp. Il commence à faire jour. SYN. Dilucescit, lucere incipit. Cf. Dies, Aurora.

LŪCET, imp. Il fait jour. USUS: Nondum satis lucebat; exivi, antequam luceret.

LŪCĬDĒ, D’une manière lumineuse, claire. USUS: Dilucide et breviter definire.

LUCĬFER, fĕri, m. Lucifer, étoile du matin. SYN. Stella Veneris.

LUCĬFŬGUS, a, um, Qui craint la lumière du jour. USUS: Ecce autem alii minuti et angusti et omnia semper desperantes, alii malevoli, invidi, difficiles, lucifugi, maledici.

LŬCRĬFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Gagner, avoir en gain, en bénéfice. SYN. Lucror. Cf. Lucrum, Quæstus.

LŬCROR, aris, atus sum, ari, d. Gagner, avoir en gain, en profit. SYN. Lucrifacio, lucrum facio, quæstum facio, compendium facio. ADV. Impune. )(Perdo. PHRAS. Causidici multi fiunt, ut plurimum lucrentur, bien des gens se font avocats pour gagner plus d’argent. In forum se multi conferunt, ut lucri plurimum faciant; ut quæstus faciant maximos, lucri spe et cupiditate adducti, lucelli dulcedine illecti; lucrum dum spectant, dum sequuntur, in forum veniunt. Multos ad agendas causas lucri cupiditas impellit. Facit augendæ rei cupiditas, spes ditescendi, ut multi vocem in quæstum conferant; multi agendis causis se dant, ut compendii ex iis faciant aliquid. Multi industriam suam in agendis causis exercent, ut lucri inde aliquid colligant, ut pecuniæ aliquid inde redigant. USUS: Auri pondo decem lucrari, gagner dix livres pesant d’or.

LŬCRUM, i, n. Gain, profit, bénéfice. SYN. Quæstus, compendium; feneratio. EPITH. Immensum atque infinitum, invitum, non magnum, præclarum, præsens. PHRAS. 1. Homo est uni lucro intentus, cet homme ne songe qu’au lucre. Omnia ad quæstum et nundinationem traducit; ut lacunam rei familiaris expleat, audet agitque omnia; rem quærit omnibus modis, dum quæstum ex re faciat, omnia honesta atque inhonesta perinde habet; quovis lucello capitur, ducitur. Id unum spectat et sequitur, ut quæstus faciat maximos; nihil turpe putat modo cum quæstu conjunctum sit, rem ut faciat, lucrum ut consequatur; nullas artes, quantumvis sordidissimas, aspernatur. Tanti lucrum putat, ut expetendum sibi vel cum dedecore existimet; ea cupiditate ad lucrum incumbit, ut quærendum sibi vel cum infamia ducat. 2. Ex ea re nihil lucri habeo, je ne retire aucun profit de cela. Nihil ad me redit ex his; isthic mihi neque seritur, neque metitur; nihil inde pecuniæ redigitur; nihil inde lucri ad me derivatur; nihil lucri in me redundat. USUS: Plerique quæstu ducuntur et lucro. De lucro vivere. Omnia ad lucrum revocare. Hoc in lucro, in lucris ponendum. Cf. Quæstus.

LUCTĀTĬO, ōnis, f. Lutte, action de lutter. SYN. Concertatio. EPITH. Incerta, magna. USUS: Sine adversario nulla est luctatio. Cf. Certatio.

LUCTĀTOR, ōris, m. Lutteur, athlète.

LUCTĬFĬCUS, a, um, Affligeant, triste, funeste. USUS: Clades luctificæ.

LUCTOR, aris, atus sum, ari, d. Lutter. SYN. Concerto, contendo. ADV. Amplius. USUS: Luctari cum aliquo. Cf. Contendo.

LUCTUŌSUS, a, um, Douloureux, funeste. SYN. Funestus, luctu plenus, quod habet luctum. USUS: Afflicta et prostrata virtus maxime luctuosa est. Dies populo acerbus et luctuosus. Cf. Tristis.

LUCTŬS, ūs, m. Deuil, affliction. SYN. Mœstitia, mœror, squalor, sordes, lacrimæ, fletus. EPITH. Acerbissimus, continuatus, domesticus, gravissimus, impudens, magnus, publicus, summus, tantus, tristis. PHRAS. Civitas universa in luctu erat, toute la cité était plongée dans le deuil et la consternation. In squalore erat civitas; in sordibus, lamentis luctuque jacebant omnes; luctu occupati erant omnium animi; luctu conficiebantur; squalebat urbs tota, in luctu erat, versabatur; luctus non continebatur parietibus unius domus, sed totam urbem pervadebat; quem luctum hauserint, perceperint cives omnes, sordida scissaque veste alii, alii lacrimis ac querelis testabantur; concessum in omnem formam luctus est; jacebant alii in squalore et sordibus, alii lacrimis prope ac gemitibus contabescebant. Cf. Lugeo, Lacrimor, Gemo, Mœror, Tristitia. USUS: Luctus est ægritudo ex ejus, qui carus fuerat, acerbo interitu. Habet ea res luctum. Nolo te in eumdem luctum vocare. Incidere in maximos luctus. Luctum levare, sedare, tollere. Luctum deponere.

LŪCŪBRĀTĬO, ōnis, f. Veillée; travail fait la nuit. SYN. Vigiliæ nocturnæ, commentatio.

LŪCŪBRO, as, avi, atum, are, n. et a. Travailler la nuit. SYN. Elaboro, elucubro. USUS: Accipe opusculum his contractioribus noctibus lucubratum, reçois donc ce petit opuscule, fruit de mes veilles pendant ces nuits déjà plus courtes. Cf. Compono.

LŪCŬLENTĒ, Très bien, parfaitement. SYN. Copiose, splendide. USUS: Luculente scribere, dicere.

LŪCŬLENTER, D’une manière excellente, magnifique. SYN. Luculente, egregie.

LŪCULENTUS, a, um, Clair, brillant; excellent, remarquable; digne de foi. SYN. Elegans, præstans, insignis, grandis. USUS: Luculentus scriptor. Luculentam plagam mihi inflixit. Homo luculentus.

LŪCUS, i, m. Bois sacré. SYN. Nemus sacrum. EPITH. Sanctus.

LŪDĬBRĬUM, i, n. Jeu; plaisanterie; outrage. SYN. Irrisio. PHRAS. Ludibrio aliis esse nolo, je ne veux pas être l’objet de la risée publique. Ludibrio, irrisui, despectu esse nolo; nolo ad contumeliam os præbere aliis; nolo spectaculo esse aliis et traduci per ora hominum, ludibrio haberi nolo; nolo vulgi ludibria experiri. USUS: Ludibria fortunæ expertus. Cf. Contemptus, Irrideo.

LŪDĬBUNDUS, a, um, Qui plaisante, qui folâtre. SYN. Alacer, per jocum et ludum. USUS: Omnia ludibundus perficies.

LŪDĬCRUS, alum, Divertissant, récréatif. SYN. Jocularis. USUS: Sermo ludicrus. Armorum exercitatio ludicra.

LŪDĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. Moquerie, plaisanterie. USUS: Omni ludificatione senatum remoratur. Ludificatio in usum venerat.

LŪDIFĬCO, as, avi, atum, are, n. et a. Se jouer, se moquer de. SYN. Illudo, decipio. USUS: Si quis latere et ludificare diutius velit. Cf. Decipio.

LŪDĬUS, ii, m. Histrion. SYN. Histrio.

LŪDO, is, lusi, lusum, ere, a. et n. Jouer. SYN. Ludo utor, animi causa exerceor. ADV. Jocose, satis, familiariter, lautissime, lepide, studiose, multum ac diu. PHRAS. Non libenter ludo, je ne joue pas volontiers. Ludo non delector, non capior; non soleo libenter ludo indulgere, ludis operam dare; non libenter me ludendo exerceo; non multum reperio in ludendo voluptatis; exiguam ex ludo voluptatem capio; magnam ex ludo non haurio voluptatem. USUS: 1. Pila ludere. 2. Deludo, se jouer, se moquer. Lusit in me, ut solet. 3. Jocor, plaisanter. Ludens id dixeram. 4. Operam in re ludere, perdre, employer, consumer inutilement son temps et sa peine.

LŪDUS, i, m. Jeu. SYN. Munus, spectaculum, ludicrum; item: Schola; jocus. EPITH. Campestris, compitalitius, gladiatorius, jucundus, novus, talarius. Ædiles, amplissimi, antiquissimi, apparatissimi, magnificentissimi, casti, solemnes, castissimi, lætiores, magni, grati, maximi, mediocres, plebeii, primi, publici, Romani, sanctissimi, scenici, summi, sumptuosi, votivi. PHRAS. Ludi magnifice sunt curati, les jeux publics se firent avec une grande magnificence. Ludi dati sunt magnificentissimi; ludi more institutoque habiti, editi, commissi sunt apparatissimi. Maxima fuit ludorum celebritas, apparatus, splendor; maxima munerum fuit magnificentia; spectacula præbita sunt luculentia; ludi opulentius instructiusque, quam antehac, sunt celebrati. USUS: 1. Ludos publicos apparare, curare, edere, committere, commencer, engager les jeux. Ludos instaurare, intermittere. Ludos spectare. 2. Exercitatio ludicra, jeu, passe-temps, récréation. Detur aliquis ludus illi ætati; exercitatione ludoque campestri uti, aller aux exercices du champ de Mars. 3. Jocus, plaisanterie. Per jocum et ludum aliquem evertere. Ista perdiscere ludus est. 3. Schola, école. Ludum aperire. Ex eo ludo ac pueritiæ disciplina multi clari viri profecti sunt. Ludus et officina discendi.

LŬES, is, f. Peste, contagion. SYN. Pestis. EPITH. Impura. TRANSL. Morum contagio. Cf. Pestis, Contagio.

LŪGĔO, es, luxi, ere, n. et a. Pleurer, être triste. SYN. In luctu sum, squaleo, mœreo. )( Lætor. PHRAS. Mortuum merito omnes lugebant, c’est à bon droit que l’on pleurait la mort de cet homme. Flebant de morte tanti viri; mortuum lugubri lamentatione et fletu prosequebantur; mœrebat senatus, tota civitas confecta senio, squalebant municipia, afflictabantur coloniæ, agri denique tam mansuetum, tam beneficum civem desiderabant. Propter unum hic totus civium squalor, hic luctus, hæ sordes susceptæ sunt. Eluxere eum gravius et diutius, quam ulla mater unicum filium. Tanti luctus gemitusque fiebant, ut acerbissimus tota urbe luctus versari videretur. Complorata mors viri totam urbem lamentis implevit. Nemo unquam dolentius deploratus est; mœrebant boni omnes, et in luctu vivebant; accepto ejus mortis nuntio nemo erat, qui lacrimas teneret; qui lamentis non se dederet; qui in questus se flebiles non profunderet; lacrimis justoque comploratu mortuum non prosequeretur; audita ejus morte lamentis, ploratuque urbs tota personabat, ubique comploratio et flebiles voces exaudiebantur, coortæ ubique lacrimæ et voces doloris indices, nec deerant, qui muliebres in fletus se projicerent, qui lacrimis, querelis, sordida scissaque veste totam urbem planctu lamentisque implorarent; concessum in omnem formam luctus, nec lamentis parcebatur. Cf. Luctus, Mœror. USUS: Lugere mortem filii, fortunam reipublicæ.

LŪGŬBRIS, e, gen. com. Relatif au deuil, lugubre. SYN. Funebris. USUS: Fratris mei lacrimæ sordesque lugubres. Cf. Tristis.

LUMBUS, i, m. Rein. USUS: Lumborum tenus.

LŪMEN, ĭnis, n. Lumière. SYN. Lux. )( Tenebræ. EPITH. Æternum, altum, autumnale, bonum, clarum, dilucidum, breve, probabile, illustre, suave, divinum, gravissimum, honestum, lætum, magnum, mediocre, obscurum, perpetuum, plenum, rutilum, summum, supremum, tenue, tenuissimum, varium, vernum, certum, fervidum, vitale, volitans. USUS: 1. Lumen alicui in tenebris præferre. Tabulæ pictæ in bono lumine collocatæ. Animi, consilii, ingenii lumen porrigere ac tendere. Luminibus alienis obstruere, masquer la vue. Luminibus officere, idem. 2. Fenestra, fenêtre. Credebat ab ædium venditore mutata lumina. 3. Oculus, œil, vue. Amissis luminibus.

LŪMĬNAR, āris, n. Lumière, flambeau. SYN. Lumen. USUS: Incolumi senatu, nondum tot luminaribus reipublicæ exstinctis.

LŪMĬNŌSUS, a, um, Bien éclairé; brillant, distingué. USUS: Partes maxime luminosæ et quasi actuosæ.

LŪNA, æ, f. Lune. EPITH. Major, nova. PHRAS. 1. Luna nova, nouvelle lune. Luna nascens; luna cum se curvat in cornua; cum cornua lunæ eminent. 2. Luna plena, pleine lune. Luna, cum totum orbem sidere impleret; cum orbem sidus impleverit; cum recessu, digressu longissimo a sole lumen accipit plenissimum. 3. Luna crescens, lune dans son croissant. Luna adolescens; luna se reficiens; luna cum flexu modico sinum facit. 4. Luna decrescens, lune en décours. Luna senescens; cum exiguo jam cornu fulget luna. Luna deficiens. 5. Eclipsis lunæ, éclipse de lune. Luna laborante; luna deficiens, cum primum nitorem sideris sui conderet; cum sanguinis colore suffuso lumen omne fœdaret. Lunæ defectio. Cf. Eclipsis. USUS: Luna summa humilitate fertur, prope contingens terram. Accessu suo et recessu solis lumen accipit. Solis annuam lustrationem menstruo spatio consequitur. Ortus et obitus lunæ. Luna crescens et decrescens. Luna ortus nascentium moderatur; maritimorum motuum accessus et recessus motibus suis gubernat; accretione et diminutione luminis fastorum dies notat et significat.

LŪNĀRIS, e, gen. com. Relatif à la lune, lunaire. USUS: Lunaris et infimus cursus.

LŬO, is, lŭi, ere, a. Payer; expier, porter la peine; nettoyer, purifier. SYN. Persolvo pœnas, pœnas do; item: expio, abstergo. PHRAS. 1. Unus ille luet culpam pro omnibus, seul, il sera puni pour tous les autres. Ille pro omnibus pœnas pendet, persolvet; de unius tergo satis fiet populo; pro omnium peccato unus ille supplicium sufferet; omnes omnium pœnæ in eum expetunt; unius pœna defungendum erit senatui; unus ille piaculum fiet pro cæteris. 2. Statim luit temeritatem suam, aussitôt il porta la peine de sa témérité. Non celerius, quam timeri poterat, fortuna deprehendit ejus temeritatem. Non effugit pœnam temeritas; erroris sui mox pœnas dedit, dependit, solvit. Cf. Pœna, Punio.

LŬPĪNUS, a, um, De loup, subst., lupin, légume. USUS: Folliculus lupinus.

LŬPUS, i, m. Loup. USUS: Lupus in fabula, c’est le loup de la fable, quand on parle du loup, on en voit la queue (quand on parle de qqn il arrive). (PROV.)

LURCO, ōnis, m. Gourmand, mangeur, USUS: Lurco tribunus plebis.

LŪRĬDUS, a, um, Pâle, blême, livide. SYN. Supra modum pallidus. USUS: Corpus luridis maculis deforme.

LUSCUS, a, um, Qui n’a qu’un œil, borgne. SYN. Uno captus oculo, cocles.

LŪSĬO, ōnis, f. Jeu, récréation. EPITH. Laboriosæ, multæ. USUS: Pueri lusionibus laboriosis delectantur, senibus ex tot lusionibus tali demum relinquuntur.

LŪSOR, ōris, m. Joueur; railleur. SYN. Qui ludit, aut decipit. USUS: Lusorem suum deludere.

LUSTRĀLIS, e, gen. com. Qui sert à purifier, expiatoire. USUS: Sacrificium lustrale.

LUSTRĀTĬO, ōnis, f. Expiation; action de parcourir. SYN. Peragratio. USUS: Peragratio, itinerum lustratio municipiorum.

LUSTRO, as, avi, atum are, a. Purifier; passer en revue; parcourir. SYN. Inspicio; peragro. PHRAS. Exercitum lustrare, passer l’armée en revue. Copias recognoscere; legiones recensere; numerum copiarum inire; delectum agere, habere militum. USUS: Lustrare oculis, animo totam terram. Lustrare exercitum, populum.

LUSTRUM, i, n. Lustre, espace de cinq ans. SYN. Quinquennale spatium. Olympias. EPITH. Infelix, superius. USUS: 1. Lustrum condere. Superioris lustri nomina exstinguere. 2. Ganea, popina, tanièrè, repaire, bouge. Emersus e tenebris lustrorum. In lustris ac popinis tempus ætatis omne consumpsit.

LŪTĔUS, a, um, De boue, vil, méprisable. SYN. Nullius pretii aut ponderis, levis, ineptus, homulus ex luto et argilla factus. USUS: Luteum negotium est, nec dignum, in quo, etc. Homo luteus.

LŬTŬLENTUS, a, um, Couvert de boue, fangeux. SYN. Impurus, luto cœnoque oblitus, luto plenus. USUS: Lutulenta vitia. Humus lutulenta. Ut sus lutulenta in cœno volutatur.

LŬTUM, i, n. Boue, fange. SYN. Terra humore soluta et putris. USUS: O lutum! o sordes! Homulus ex luto et argilla factus.

LUX, lūcis, f. Lumière. SYN. Lumen. )( Tenebræ. EPITH. Aliena, centesima, clara, communis, dulcis, forensis, illustris, insolita, larga, suavissima, supera, tenuis, varia, verissima. PHRAS. Lux iterum rediit serenior, la lumière est revenue plus pure. Lucem caliganti mundo reddidit dies, et spissas cœli tenebras serenitate discussit; liquidior lux apparuit. Reddita terris dies est. USUS: Communem lucem accipere. In lucem proferre. Luce privari. 2. Perspicuitas, notoriété, grand jour. Auctoris sententiæ lucem desiderant. 3. Dignitas, honor, gloire, honneur. Lucem reipublicæ afferre. In clarissima luce versari. In Asiæ luce degit. Lucem fugere. 4. Dies, jour. Luce palam in foro saltare. Ad eum ante lucem veni. 5. Vita, vie. Lucis usuram alicui eripere.

LUXŬRĬA, æ, et LUXŬRĬES, ēi, f. Exubérance; faste, luxure, débauche. SYN. Luxus, libido. EPITH. Agrestis, nova et inaudita, privata, profusa, singularis, vitiosa, PHRAS. Turpe est luxuriæ se dedere, il est honteux de se laisser entraîner à la débauche. Turpe est luxuria diffluere, luxuria solvi, vitio ventris et corporis indulgere, molliter, luxuriose vivere, vitam mollem et confertam voluptatibus vivere, per luxum et lasciviam in Venerem effundi; fortunæ indulgentia ad lasciviam abuti, marcere luxuria, vino scortis lustrisque confectum. Cf. Libido, Impudicitia. USUS: 1. In urbe luxuries creatur, e luxuria avaritia, ex avaritia erumpat audacia necesse est. Per luxuriam sua bona profundere, consumere, effundere. Luxuria cum omni ætati turpis, tum senectuti fœdissima est. 2. Inutilis sine fructu redundantia, trop grande abondance, excès. Herbarum, frondium, stili luxuries.

LUXŬRĬO, as, avi, atum, are, n. Prendre ses ébats, se livrer à des excès. SYN. Lascivio, abundo. USUS: Deposito periculorum metu luxuriaverant animi. Mersus secundis rebus luxuriaverat animus.

LUXŬRĬŌSĒ, Sans retenue, avec excès.

LUXŬRĬŌSUS, a, um, Excessif, immodéré; débauché. SYN. Intemperans. PHRAS. Est luxuriosus, cet homme est voluptueux. Effusus in vinum, et quæ ebrietatem sequuntur, mollitia et lascivia diffluit; pudoris profanandi nulla illi est verecundia; in castris veneris veteranus miles. Cf. Libidinosus, Impudicus.

LŪXŬS, ūs, m. Intempérance, faste, excès, dissolution. SYN. Intemperantia profusioque in victu et cultu corporis, cultus opulentia. Cf. Consumo, Nepos. USUS: Luxu fluentem et liberalius sibi indulgentem repente calamitas oppressit.

LY̆CĒUM, i, n. Lycée, gymnase où Aristote donnait ses leçons; école.

LYCHNĬCUS, i, m. Porte-lampe. SYN. Quod lucernam sustinet. USUS: Ad lychnicum ligneolum scripsi.

LYCHNUS, i, m. Lampe. SYN. Lucerna. USUS: Alia solis lux et lychni.

LYMPHĀTĬCUS, a, um, Furieux. SYN. Furiosus. USUS: Pavor lymphaticus.

LYMPHĀTUS, a, um, Jeté dans le délire, troublé, fou. SYN. Furens, insanus. USUS: Velut lymphati et attoniti munimentis se continebant. Cf. Furens.

LYNCĒUS, a, um, Qui a la vue perçante, clairvoyant. SYN. Perspicax. USUS: Quis est tam lynceus, qui in tantis tenebris nihil offendat, nusquam incurrat?

LY̆RA, æ, f. Lyre. SYN. Fides. USUS: Lyra canere.

LY̆RĬCUS, a, um, Lyrique. USUS: Poeta lyricus.

M

MĂCELLUM, i, n. Marché. SYN. Locus, in quo venduntur omnia, quæ in urbem vescendi causa afferuntur.

MĂCER, cra, crum, Maigre. )( Pinguis. PHRAS. Valde macer est, il est très maigre. Macie extenuatus, ac prope confectus est; macie exesus est; macie deformatus; umbra hominis videtur, fame ac illuvie enecti; facie lurida, refugientibus introrsum oculis habitum refert corporis pallore et macie perempti. Cf. Macies. USUS: Solum exile et macrum.

MĀCĔRĬA, æ, f. Mur de clôture qui entoure un jardin ou une vigne. SYN. Murus in agro aut vinea.

MĀCĔRO, as, avi, atum, are, a. * Amollir, attendrir, macérer. SYN. Attenuo, contero. USUS: Aliquem sollicitudine, fame macerare. Curis, invidia confici et macerari. Nos fame macerant, il nous épuisent par la faim.

MĀCHĬNA, æ, f. Instrument, machine. SYN. Machinatio. USUS: 1. Hæc tota lex ad te evertendum quasi machina comparatur. 2. Astutia, dolus, ars, ruse, artifice. Adhibere, comparare, commoliri dolum, machinam, fallaciam, præstigias.

MĀCHĬNĀMENTUM, i, n. Machine. SYN. Machina. USUS: Varia quatiendis muris machinamenta.

MĀCHĬNĀTĬO, ōnis, f. Machination, ruse. SYN. Artificium. USUS: Judex velut machinatione quadam et solertia in rei partes est flectendus.

MĀCHĬNĀTOR, ōris, m. Mécanicien, architecte. SYN. Architectus, fabricator.

MĀCHĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Inventer; machiner, ourdir qqchose de mal. SYN. TRANSL. Struo, molior, excogito. PHRAS. Machinatur dolum, il médite quelque ruse. Dolum comparat; fraudem molitur; monstri aliquid alit; flagitii aliquid conficit; fallaciam portat homini. Cf. Fraus, Dolus, Decipio. USUS: Sibi ipsi pestem, aliis necem vel calamitatem machinari. ADV. Jamdiu, scelestissime.

MĂCĬES, ēi, f. Maigreur. SYN. Corporis siccitas, gracilitas, tenuitas. EPITH. Grandis. USUS: Equi macie corrupti. Homo macie torridus. Corpus macie contabuit, extabuit, consenuit. Macie tabescere et consenescere.

MĂCĬLENTUS, a, um, Maigre. SYN. Macer, macie extenuatus. Cf. Macer.

MĂCRŎCŌLUM, i, n. Papier de grand format, papier royal. SYN. Charta, membranula.

MACTE, Courage! bien, bravo! Vox hortantis. USUS: Macte virtute et hac pietate in patrem patriamque! macti virtute milites estote! macte animo.

MACTO, as, avi, atum, are, a., Sacrifier, immoler; affliger de. SYN. Neco, interficio. USUS: Æternis suppliciis mactabuntur improbi. Quam lentulo victimam gratiorem mactabis? Majori aliquem malo mactare, afficere. Cf. Hostia.

MĂCŬLA, æ, f. Tache. SYN. Labes, probrum, dedecus, vitium. )( Splendor. EPITH. Insignis, magna, minuta; maculæ æternæ. PHRAS. 1. Macula afficere, souiller d’une tache, imprimer une tache. Maculam alicui et notam inurere; macula aliquem vel maculam alicui aspergere; labem inferre, aspergere; labe afficere, fœdare. 2. Maculam delere, effacer, laver une tache. Maculam eluere et delere; abolere nova gloria flagitii memoriam; turpitudinem delere; sarcire infamiam; flagitium, incommodum expiare; maculam abstergere. 3. Maculam contrahere, se tacher, se souiller. Maculam ex re aliqua concipere, suscipere; labem contrahere. Cf. Dedecus, Ignominia.

MĀCŬLO, as, avi, atum, are, a. Marquer; souiller, déshonorer, flétrir. SYN. Macula afficio, contamino, commaculo, inquino, polluo, fœdo, labem infero, maculis aspergo. USUS: Omni dedecore maculare splendorem alicujus. Cf. Macula, Commaculo.

MĀCŬLŌSUS, a, um, Tacheté; souillé. SYN. Maculis aspersus, respersus. USUS: Maculosa vestis. Maculosi senatores.

MĂDĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a.; pass. Madefio, is, factus sum, fieri, Rendre humide, humecter, mouiller, imbiber, etc.; gorger, enivrer. SYN. Perfundor, respergo. Imbuti sanguine gladii vel madefacti potius, glaives abreuvés ou plutôt enivrés de sang. Vaticinatus est, madefactum iri minus triginta diebus Græciam sanguine, qu’avant trente jours la Grèce serait inondée de sang.

MĂDĔO, es, ŭi, ere, n. Être humide, dégoutter. SYN. Madefio.

MĂDĬDUS, a, um, Humide, mouillé. SYN. Perfusus. USUS: Fasciculus ille totus aqua madidus redditus est.

MĂGĬCUS, a, um, Magique. USUS: Carmen magicum.

MĂGIS, Plus. SYN. Plus, plusque, mage. )( Minus. USUS: Semper magis magisque suspicor. Annos natus magis quadraginta. Magis est, quod lugent, quam quod, etc.

MĂGISTER, tri, m. Maître. SYN. Præceptor, doctor, auctor. )( Discipulus. EPITH. Bonus et eruditus, familiaris, gratissimus, imbecillis, magnus et sapiens, molestus, novus, præstantissimus, perfectior, senior, summus, exquisitus, germanus, ineptus rhetoricus. USUS: Magistrum habere; aliquo magistro uti. Apud magistrum pueri excercentur. Dux et magister ad faciendum aliquid. Plato auctor et magister intelligendi, virtutis, animi. Stilus perfector dicendi et magister. Timor non diuturni magister officii. Sub haud pœnitendo magistro litteras didicit. Cf. Doctor.

MĂGISTĔRĬUM, ii, n. Fonction de chef, de surveillant, de gouverneur. SYN. Magistri munus, officium, cura, dignitas. EPITH. Novum, nequissimum. USUS: Magisterium morum. Magisteria a majoribus instituta me delectant.

MĂGISTRA, æ, f. Maîtresse, celle qui guide. USUS: Legis æternæ vis, quasi dux et magistra vitæ et officiorum.

MĂGISTRĀTŬS, ūs, m. Magistrature; magistrat. SYN. Dignitas, honor, potestas, fasces, procuratio muneris publici; qui cum potestate est; qui potestatem gerit. )( Privatus. EPITH. Æquus, amplus, annuus, certus, furibundus, levissimus et divulgatus, mutus, lex loquens, patricius, provincialis, sanctissimus, summus. Amentes, annui, avariores, egregii, improbi et rapaces, inepti, liberi, maximi, ministri, minores. PHRAS. 1. Magistratus honorem, cu, vuti, tribuit, il donne à qui il veut, les honneurs de la magistrature. Honores, quibus vult, mandat; imperii summam, quibus vult, tradit, committit; imperium, quibus vult, mandat, defert; magistratum, quibus vult, dat, committit, mandat; reipublicæ, quos vult, præficit; summam rerum, quibus vult, permittit; summum imperium potestatemque rerum omnium, quibus vult, committit; summam rerum ad eos, quos privata necessitudo potiores efficit, pro libidine defert; summam rerum dat; reipublicæ principatum iis concedit; principes in republica ponit; in summo imperio locat, quos non merita, sed privata necessitudo commendat. 2. Multos magistratus gessit, il exerça de nombreuses charges. Multos honores gessit; imperii summam sæpe tenuit; imperium gessit sæpe; sæpius cum imperio fuit; in magistratu fuit sæpius; summa rerum sæpe ad ejus arbitrium rediit; sæpius summo magistratu reipublicæ præfuit; non raro summa imperii ad hunc virum respexit; principatum suæ civitatis sæpe obtinuit. 3. Ad summum magistratum pervenies, vous parviendrez au souverain pouvoir. Summum, atque altissimum civitatis gradum obtinebis; ea consequeris, quæ in republica sunt amplissima; honestissimo loco, summo loco tua in civitate futurus es; in magistratum venies; in summo imperio locabere. 4. Quis in tanta perturbatione temporum magistratum suscipere audeat? Qui au milieu de tant de révolutions oserait prendre possession de qqc charge? Quis magistratum capere, rempublicam capessere, quis attingere rempublicam, magistratum inire impendentibus tot periculis audeat, animum inducat? USUS: Munus est magistratus, intelligere, se gerere personam civitatis, debereque ejusdem decus, et dignitatem sustinere, servare leges, jura describere, eaque fidei suæ commissa meminisse. Magistratum petere. Magistratum creare, ordinare, constituere. Magistratum alicui mandare. Magistratum assequi, adipisci, accipere. Magistratum gerere. Magistratum deponere; magistratu abire. Cf. Dignitas, Honor, Officium, Imperium.

MAGNĂNĬMĬTAS, ātis, f. Grandeur d’âme, magnanimité. SYN. Magnitudo animi, animi celsitas, amplitudo, præstantia, altitudo; magnus animus et excelsus. PHRAS. 1. Novi magnanimitatem tuam, je connais votre grandeur d’âme. Novi animi tui firmitatem, constantiam, vim, fortitudinem, excellentiam, sublimitatem; novi, quam non humili et fracto sis animo; quam ad omnem eventum, ad omnes casus ferendos, ad omnem fortunam, omnes temporum motus ac vicissitudines stabili ac parato sis animo; quæ in te sit indoles virtutis; quæ amplitudo animi ac consilii. Novi, quod animi tibi robur sit; nihil esse tam arduum, aut periculi plenum, quod aut non alto quodam aggrediaris animo, aut consilii præsentia non perfringas. Cf. Animus fortis.

MAGNĂNĬMUS, a, um, Noble, généreux, magnanime. SYN. Magni animi vir et excellentis. USUS: Vir fortis et magnanimus. Cf. Animus, Altus.

MAGNES, ētis, m. Aimant. SYN. Lapis ferrum ad se alliciens.

MAGNĬFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Faire grand cas de, priser. SYN. Magni æstimo. PHRAS. Tui libri passim magnifiunt, vos livres sont fort estimés de tout le monde. Tui libri apud omnes in pretio et honore sunt; egregia de tuis libris opinio, existimatio est; præclare de tuis libris omnes existimant, sentiunt, judicant; tui libri omnium judicio probantur, omnium laudibus ornantur, omnium in manibus versantur, omnibus manibus teruntur, omnium sinu foventur, circumferuntur, circumgestantur, assidue tractantur et lectitantur. Cf. Æstimo.

MAGNĬFĬCĒ, D’une manière magnifique, noble. SYN. Splendide. USUS: Magnifice ac splendide convivium ornare, laudari ab aliquo. Ample, laxe, magnifice habitare. Magnifice loqui, se jactare.

MAGNĬFĬCENTĬA, æ, f. Grandeur, magnificence, splendeur, somptuosité. SYN. Splendor. EPITH. Laudanda, publica. USUS: Magnificentia, apparatio et sumptus epularum. In omnibus rebus magnificentiam adhibere. Cf. Splendor.

MAGNĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. Estimer beaucoup; louer, vanter. SYN. Te unum ex omnibus magnificare volui, j’ai voulu que seul entre tous vous eussiez mon estime. Cf. Laudo.

MAGNĬFĬCUS, a, um, Magnifique, pompeux, splendide, somptueux. SYN. Lautus, splendidus, amplus, gloriosus, summo splendore præditus. USUS: Magnificus ornatus, munera, cæna, oratio, animus. Cf. Splendidus.

MAGNĬLŎQUENTĬA, æ, f. Langage élevé, grandeur, élévation. USUS: Homeri magniloquentia, la sublime éloquence, l’admirable langage d’Homère.

MAGNĬTŪDO, ĭnis, f. Grandeur. SYN. Amplitudo, granditas, moles. EPITH. Admirabilis, singularis, immensa, excellens, eximia, incredibilis, interminabilis, insignis, inusitata, mirabilis, multa, nova, par, paterna, præsens, subita, summa, tanta, tenuis, vera et sapiens. USUS: Magnitudinem animi tui inflecti sinas. Amoris, odii, frigorum magnitudo. Cf. Magnus.

MAGNI, esse, facere, habere, etc. Estimer beaucoup, être fort estimé. USUS: Magni erunt mihi tuæ litteræ.

MAGNO, Cher, à un prix élevé. SYN. Magno pretio. )( Parvo. USUS: Agros illos magno emit.

MAGNŎPĔRE, Grandement, fortement. SYN. Majorem in modum, vehementer, nimio opere. Summe, etiam atque etiam, vehementer, maxime, mire, valde, mirifice, incredibiliter, singulariter, insigniter, præcipue, unice, egregie, apprime, admodum, oppido, eximie, cumprimis, imprimis, majorem in modum, mirum in modum, mirandum in modum, supra modum, extra modum, non vulgariter, non mediocriter, non parum, non ad aliorum exemplum, non ex more exemploque aliorum; non, ut solet; non ut mos est; sic, ut nihil magis; sic ut nihil supra; sic, ut conferri nihil possit, sic, ut par, æquale nihil. USUS: Magno hic te opere rogat. Magnopere tibi auctor sum. Cf. Valde.

MAGNUS, a, um, Grand; étendu, élevé; large. SYN. Amplus, grandis, non mediocris, non parvus, longe lateque patens, immanis, vastus. ADV. Æque, plene, plane, hercle, ita, mirifice, sane, valde. PHRAS. 1. Res magnas aggreditur, il entreprend de grandes choses. Res magnitudine præstabiles, novitate primas, genere singulares suscipit; nihil medium, nec spem, nec curam, sed immensa omnia volvit animo; res immensæ molis animo non minore suscipit; ad ea se servat, ea spectat, quæ magnitudinem ejus capiant; in moliendis rebus vires animo metitur. 2. Magnus est corpore, cet homme est énorme. Corporis magnitudine est inusitata; eximia illi corporis species et magnitudo; ingens illi corpus; species corporis ampla et magnifica; egregia est corporis amplitudine et specie; vasta corporis mole, et humanæ magnitudinis formam propemodum excedente; multum inter omnes corporis specie eminet. Cf. Longus. 3. Magnus auctoritate inter homines, homme puissant, considérable. Vir summus, potentissimus, florentissimus; ornamentum ac lumen reipublicæ. Vir amplissimus et clarissimus. Omnium gentium, omnium sæculorum, omnis memoriæ facile princeps.

MĂGUS, i, m. Mage, savant; magicien. PHRAS. Magus est, il est magicien. Est magicæ artis professione celebris; magicis carminibus, veneficiis et incantationibus utitur; inaudita et nefaria sacra exercet; diris carminibus inferorum umbras manesque elicere, puerorum extis deos manes placare solitus. USUS: In Persis magi augurantur et divinant. Magi genus sapientium et doctorum habebantur in Persis.

MĀIUS, i, m. De mai, le mois de mai. USUS: Mensis maius, Idus maiæ.

MĀJESTAS, ātis, f. Grandeur, élévation, puissance, majesté. SYN. Summa amplitudo, dignitas, summa gravitas. USUS: Majestas est amplitudo et dignitas civitatis, quam qui solvit aut imminuit, capitis pœna afficiendus est. Magnum nomen, magna dignitas, magna majestas consulis. Majestatem conservare. Cf. Dignitas, Amplitudo, Magistratus.

MĀJOR, us; ōris, gen. com. Plus grand. USUS: Majora omnia re quam fama videbantur.

MĀJŌRES, um, m. pl. Ancêtres, aïeux. SYN. Patres, avi. )( Posteri. EPITH. Nostri, obscuri. USUS: Patres majoresque nostri optimi et probatissimi.

MĀLA, æ, f. Mâchoire. SYN. Genæ, Maxilla.

MĂLĂCĬA, æ, f. Mollesse; calme de la mer, bonace. SYN. Maris tranquillitas. USUS: Tanta repente malacia exstitit, ut se movere loco non possent.

MĂLĔ, Mal. SYN. Flagitiose, prave, nequiter, turpiter, improbe, incommode, duriter, aspere, perperam, perverse. PHRAS. 1. Male res nostræ habent, nos affaires vont mal. Male, pessime agitur mecum; claudicant res nostræ; res nostræ pessimo loco sunt; incommode mecum agitur; parum recte res nostræ sub manus succedunt. 2. Male ageres, vous feriez mal. Pessime publico facturus esses; neque recte, neque pro bono feceris; male tibi nobisque consuleres. 3. Male illos habuit, cela les a inquiétés. Acerbum indignumque visum id est omnibus; incommode id accidit omnibus; ea res offensionem attulit; molestiam illi ea ex re cepere non exiguam; res accepta est non æquis animis; graviter id illi molesteque tulere. 4. Male me tractavit, il m’a maltraité. Graviter in me consuluit; aspere admodum ac duriter me accepit; arcte contenteque habuit; indignis modis me accepit. 5. Male vertit ea res, cette affaire a mal tourné. Res in magnum malum evasit; minus prospere res processit; consiliis obstitit fortuna, resque in perniciem vertit. 6. Male, precandi formulæ: Dii te eradicent! magnus te perdat Jupiter! Superi inferique malis te exemplis perdant, interficiant! quod tuo capiti male sit! ea res tibi male vertat! in perniciem vertat! abi in malam crucem! abi in malam rem! USUS: O factum male! male agere, audire, loqui.

MĂLĔDĬCĒ, En médisant, par des médisances. USUS: De absentibus maledice contumelioseque loqui.

MĂLĔDĪCO, is, xi, ctum, ere, n. Parler mal, médire de; injurier, insulter. SYN. Maledictis figo, carpo, rodo, vellico; petulanti lingua consector, maledictis onero, maledicta in aliquem confero, probris et maledictis vexo, lacero, lacesso; maledictorum notis inuro, convitium facio, convitiis consector, maledicta in aliquem congero; inclementer, injuste dico in aliquem; maledictis, convitiis aliquem prosequor, configo, proscindo, concido, maledicta in aliquem evomo, conjicio. ADV. Contumeliosissime, petulanter, turpissime. USUS: Si quis alteri maledicit, petulans videtur. Cf. Maledictum, Blasphemia.

MĂLĔDICTĬO, ōnis, f. Médisance, injure. SYN. Maledictum.

MĂLĔDICTUM, i, n. Injure, outrage; malédiction. SYN. Convitium, probrum, contumelia. EPITH. Pervulgatum, commune, volucre. PHRAS. 1. Maledictis se mutuo impetunt, ils s’accablent mutuellement d’injures. Certatur maledictis inter eos; gravissime sibi obtrectant; maledictis se mutuis appetunt, onerant, proscindunt, lacerant, vellicant; omne virus acerbitatis in se mutuo evomunt, erumpunt; liberrime mutuis in se convitiis invehuntur. Cf. Maledico, Detraho, Convitium, Blasphemia. 2. Maledictis aliquem devovere, maudire qqn. Diras alicui imprecari; diris devovere aliquem; diris precationibus defigere; diris exsecrationibus prosequi, devovere. USUS: Maledictum arripere de trivio. In maledicti loco objicere. Maledictis appetere, obruere, opprimere. Maledicta in aliquem conjicere, conferre. Omne maledictum effugere, exstinguere. Cf. Contumelia.

MĂLĒDĬCUS, a, um, Qui parle mal, médisant; qui outrage. SYN. Obtrectator, mordax, petulans. USUS: Convitiator maledicus, Quis in maledicentissima civitate crimen omne effugiat? Cf. Maledictum.

MĂLĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, n. Faire du mal, faire du tort, nuire à qqn. SYN. Male mereor de aliquo. )( Benefacio. PHRAS. 1. Nulli malefeci, je n’ai fait de mal à personne. Neminem oppugnavi; cum nullo hominum improbitate certavi; nulli unquam aut dicto protervo, aut facto nocui; ab omni semper injuria et maleficio manus abstinui, temperavi; nullum meum exstat in quemquam maleficium; nulli molestiam attuli; nulli ægre feci. Cf. Molestia, Injuria. 2. Quid malefeci unquam? Quel crime ai-je jamais commis? Quodnam concepi tantum scelus? Quod in me facinus admisi? Quid unquam petulanter, superbe, flagitiose a me factum? Quid unquam turpiter aut nequiter a me factum? Quod tantum dedecus admissum est? Quid ego peccavi unquam aut scelerate feci? Quod tantum facinus malo exemplo a me commissum? Quid factum improbe aut nefarie? Cf. Delictum, Pecco. USUS: Dii homini huic malefaciant!

MĂLĔFACTUM, i, n. Mauvaise action, faute. )( Benefactum. USUS: Benefacta male locata, malefacta arbitror.

MĂLĔFĬCĒ, Méchamment. SYN. Malitiose, nefarie.

MĂLĔFĬCĬUM, ii, n. Mauvaise action; fraude, tromperie. SYN. Malefactum, damnum. EPITH. Cogitatum, levius, majus, manifestum, minimum, præsens, recens, simile, tantum, tam atrox, tam singulare, vehementissimum, voluntarium, vulgare. USUS: Sine ullo maleficio iter per provinciam facere, dommage. Committere, admittere, suscipere, facere maleficium. Contaminare se maleficio. A maleficio temperare. Prohibere maleficium.

MĂLĔFĬCUS, a, um, Qui fait le mal, malfaisant, criminel; malfaiteur. SYN. Reus. USUS: In maleficiorum sceleratorumque custodias hominem innocentem includere ausus es? Homo natura maleficus et injustus.

MĂLĔVŎLENTĬA, æ, f. Mauvaise intention, malveillance. SYN. Livor. EPITH. Abscondita, non infuscata, non assueta, non fucata, non fallax, non erudita artificio simulationis. USUS: Malevolentia voluptas ex malo alterius sine emolumento suo. Novi animum tuum malevolentia suffusum, infuscatum. Cf. Invidia.

MĂLĔVŎLUS, a, um, Malveillant; jaloux, envieux. SYN. Malevolentia suffusus, infuscatus. )( Benevolus. ADV. Turpiter. USUS: Sermones malevoli. Homo malevolus et cujus voluntas in me offensa est. Cf. Invidus, Æmulus.

MĂLIGNĒ, Méchamment. SYN. Perverse. USUS: Ager maligne divisus.

MĂLIGNĬTAS, ātis, f. Méchanceté, jalousie, envie. SYN. Perversum et depravatum ingenium; ingens parcimonia, dandi difficultas, parcimonie. Cf. Malitia.

MĂLIGNUS, a, um, Méchant; avare, chiche. SYN. Invidus; difficilis, avarus, parcus. USUS: Mente maligna aliquid facere.

MĂLĬTĬA, æ, f. Mauvaise nature, méchanceté, malice. SYN. Fraus, calliditas, nequitia. EPITH. Summa, vetus, usitata. USUS: Malitia est versuta et fallax nocendi ratio. Discedere a malitia.

MĂLĬTĬŌSĒ, Malicieuesement, avec ruse. SYN. Callide, subdole, versute, vafre, dolose, nequiter.

MĂLĬTĬŌSUS, a, um, Méchant, rusé. SYN. Versutus, callidus, astutus, fallax, tectus, obscurus, veterator, dolosus, vafer. USUS: Nimis callida et malitiosa juris interpretatio. Num malitiosum te negas et fraudulentum? Cf. Nequam, Malus, Improbus.

MALLĔUS, i, m. Marteau, maillet. Instrumentum fabrile.

MALLĔŎLUS, i, m. Petit marteau; petite branche d’un arbre qu’on coupe pour l’enfoncer en terre. Surculus utrinque capilatus, præsertim vitis. USUS: 1. Malleoli plantæ. 2. Manipulus sparteus pice confectus, malléole, trait contenant des matières combustibles pour incendier les villes, les maisons. Malleolorum plena omnia ad urbem incendendam.

MĀLO, mavis, lŭi, malle, Aimer mieux, préférer. SYN. Magis volo. ADV. Omnino, plane. PHRAS. Malo solitudinem quam fori frequentiam, je préfère la solitude à l’affluence du forum. Solitudo mihi quavis populi frequentia est optatior, potior; solitudinem fori frequentiæ libenter antepono; animus inclinat potius in solitudinem quam fori strepitum; solitudinem præ omni frequentia et celebritate præopto; latere mihi satius est, quam in urbis luce versari. Forum libens cum solitudine commutavero; non mihi tantæ voluptati est forum, quantæ solitudo; citius, æquius foro, quam solitudine caruero; nullo pretio solitudinem dimisero. USUS: Multis partibus id malo, quam, etc. Malo cum Pompeio vinci, quam vincere cum Cæsare.

1. MĀLUM, i, n. Pomme; en gén. fruit à pépin ou à noyau, opposé à nux. SYN. Pomum.

2. MĂLUM, i, n. Mal, malheur. SYN. Damnum, incommodum, pestis, detrimentum. PHRAS. 1. Malum ingens minatur nobis, un grand malheur nous menace. Magnam mali molem meditatur; ad veteres nostras ruinas, quibus oppressi sumus, multum acerbitatis addet; malum ab homine improbo nobis ingens imminet; insanabilis pernicies ab hoc homine nobis impendet; nulla facies mali est, quæ ab hujus importunitate hominis non sit pertimescenda; multis nos malis onerabit; multa nobis mala afferet; mali nobis multum dabit hominis improbitas; mali nobis plurimum hoc auctore subeundum, exhauriendum erit; erumpet ex hujus importunitate furiæ malum ingens et in dies ingravescet. 2. Quis malum hoc a nobis avertet? Qui éloignera de nous ce malheur? Quis pestem hanc avertet? Quis pestem hanc et perniciem a cervicibus nostris depellet? Quis pestem hanc comprimet, reprimet, exsecabit, exstinguet? Quis medebitur huic malo? Quis malis his nos eripiet? Cf. Libero. USUS: Malum imminet, impendet, menacer. Erumpet malum ac late manabit, sortir, se faire jour et s’étendre. Serpit, crescit, ingravescit malum in dies, croître. Malum afferre, dare; malis aliquem onerare et urgere, combler. Malum contrahere, devenir malheureux. Malum sustinere, subire, exhaurire, supporter. Esse, jacere in maximis malis, être sous le coup d’un malheur. Malum cavere, depellere, sanare, guérir. E malis emergere, liberari, être délivré.

3. MĂLUM, ī Fi! quel malheur! quelle misère! Vox indignantis. USUS: Quæ, malum! ista est dementia?

1. MĂLUS, a, um, Mauvais; malheureux. SYN. Improbus, perditus, perversus, facinorosus; item: Incommodus, molestus. PHRAS. Homo est insigniter malus, cet homme est tout à fait méchant. Insigniter improbus; portentum hominis perditissimi; labes ac flamma reipublicæ; homo est unus omnium nequissimus; hostis bonorum omnium; jam pridem ad pœnam et exitium præceps. Homo est omnibus flagitiis coopertus, contaminatus; singulari cupiditate, audacia, scelere, cui nil divini, nihil humani sanctum; homo post hominum memoriam turpissimus; unus post natos homines deterrimus; impurus helluo, vita turpis, existimatione damnatus; homo perdita nequitia, effuse petulans; homo scelere amentissimus; homo ex omnium scelerum importunitate concretus; pravæ mentis homo; nihil illo levius, nihil inquinatius; labes seculi et incommodum; caput post natos homines deterrimum ac spurcissimum; funesta fax reipublicæ. Cf. Nequam, Improbus, Sceleratus. USUS: Philosophi non illi mali quidem, sed parum acuti. Malo dolo agere.

2. MĀLUS, i, m. Mât de vaisseau. EPITH. Celsi, alti. USUS: 1. Malum erigere, scandere, incidere. Malus vento quassatur. 2. Pomus, arbor pomifera, pommier, arbre.

MAMMA, æ, f. Mamelle, sein. SYN. Uber. USUS: Puer lactens, mammam appetens. Lupa submissas infantibus adeo mitis præbuit mammas.

MANCEPS, cĭpis, m. Enchérisseur dans une vente publique; adjudicataire; entrepreneur. RAD. Manu capiens, dum publicum aliquid emit. SYN. Qui conducit aut emit publicum aliquid. USUS: Mancipes a civitatibus pecunias pro frumento exegere.

MANCĬPI, contr. pro: mancipii. Mancipation, forme de vente ou d’achat particulière au droit civil des romains, et qui consistait à porter la main en présence de cinq témoins sur l’objet cédé, comme symbole de la prise de possession. USUS: Abalienatio est rei, quæ mancipi est, aut traditio alteri facta, aut in jure cessio.

MANCĬPĬUM, ĭi, n. Ce que l’on possède comme propriété, esclave. SYN. Res mancipi; servus. EPITH. Aliena, honestissima, pauca, plurima, pretiosissima, sordidata, frequentia. USUS: 1. Ager ille meus est mancipio et nexu, tuus autem usu et fructu, ce champ est ma propriété, tandis que vous n’avez que l’usufruit du vôtre. Sui jam juris, et mancipii est respublica. Mancipio aliquid alteri dare. Mancipio accipere. 2. Servus, captivus, esclave. Italia a mancipiis conculcatur. Cf. Servitus.

MANCĬPO, as, avi, atum, are, a. Manciper, c. à d., livrer, transmettre en toute propriété. SYN. Subjicio, in alicujus potestatem trado. USUS: Senectus honesta est, si nemini mancipata. Venditum ac mancipatum tribunatum plebi addixit.

MANCUS, a, um, Privé d’un membre; défectueux, imparfait. SYN. Cui ad summam aliquid deest, imperfectus, curtus, mutilus. USUS: Cognitio naturæ sine actione manca est. Mancus, et membris omnibus captus.

MANDĀTUM, i, n. Charge, commission; ordre. SYN. Res mandata, imperium, voluntas, jussum. PHRAS. 1. Mandatum dedit centurioni, ut milites plecteret, il ordonna au centurion de punir les soldats. Pœnæ capiendæ ministerium centurioni imposuit; centurioni in mandatis dedit, ut pœnam de militibus reposceret; mandatis oneravit centurionem; mandata dedit; mandata edidit; triste edidit imperium de supplicio militum a centurione sumendum. Cf. Impero, Jubeo. 2. Mandata fecit, il a accompli les ordres donnés. Mandata egit, curavit, confecit, exhausit, exsecutus est; mandatis satisfecit; imperata fecit. Cf. Pareo, Obedio. USUS: Cum mandatis mittere, mandata dare, charger d’une commission. Mandata accipere, recipere, habere, recevoir une commission. Mandata alicujus perferre ad aliquem, deferre, exponere, transmettre des instructions, des propositions. Mandata exsequi, persequi, digerere, exécuter un ordre.

1. MANDO, as, avi, atum, are, a. Charger de, prescrire, ordonner. SYN. Jubeo, impero, impono, præscribo, mandatum do, in mandatis do, præcipio. ADV. Accuratissime litteris, diligenter, nominatim, penitus, plane, privatim, probe, publice. USUS: 1. Mandavi filio, quæ fieri velim. 2. Commendo, committo, trado, consigno, confier. Honores alicui, magistratum, sacerdotium mandare. Vitam suam solitudini et tenebris, se fugæ, mortui cadaver humo mandare. Res gestas scriptis, litteris, monumentis historias, versibus mandare. Rem posteris, annalibus mandare, consigner dans les annales. Cf. Impero, Jubeo, Mandatum.

2. MANDO, is, di, sum, ere, a. Mâcher. SYN. Dentibus conficio. USUS: Dentibus manditur, extenuatur, mollitur cibus.

MĀNE, Le matin. SYN. Diluculo, primo diluculo; prima luce; cum prima luce; antelucano tempore; matutino tempore; cum luceret; simul atque luceret; cum nondum luceret; ad primam auroram; sub noctis extremum; luce appetente; ante ortum solis; sole oriente; orta luce; sub lucem; albente cœlo; sub diei ortum; ubi dies cœpit; cum ortu solis, dubia adhuc luce; dubio adhuc die; lucis principio; ubi illuxit; circa lucis ortum; aperiente se die; albescente cœlo; primo mane; illucescente die; multo mane; bene mane; cum ipsa luce; vergente ad lucem nocte; simul ac dies illuxerit. Cf. Aurora, Diluculum.

MĂNĔO, es, mansi, mansum, ere, n. Rester, demeurer. SYN. Remaneo, commoror, resto, sto, hæreo. )( Abeo, discedo. ADV. Constanter, diutius, firmius, in perpetuum, perpetuo, propemodum, recte, bene. PHRAS. 1. Domi libenter maneo, je reste volontiers chez moi. Domi me ut plurimum teneo; tectis et tenebris me contineo; domi assidue hæreo; parietum umbris me occulto; domo pedem non facile effero; parietum præsidio a fori strepitu me tueor; publico ut plurimum abstineo. 2. Manebo apud te, je demeurerai près de vous. Semper præsto tibi ero; adero ubique, assiduumque comitem me tibi præbebo, adjungam; hærebo lateri tuo; a latere nusquam discedam; nulla me res a te avellet, divellet, abjunget; nusquam abs te recedam, digrediar; affixus ero lateri tuo; nulla me dies a te disjunget. 3. Manet in sententia sua, il persiste dans son opinion. Stat in eadem sententia; perstat in sententia; propositum tenet; antiquum obtinet; deduci de sententia non potest; a sententia non discedit; flecti, depelli, dimoveri a sententia non potest; animum obfirmat in sententia; in dicenda sententia egregie sibi constat. Cf. Sententia. 4. Mansit idem color, la couleur resta même. Ori color suus constitit; nihil mutavit oris color; perstitit idem in vultu color. 5. Mansit incolume patrimonium mihi, mon patrimoine m’est resté tout entier. Stetit mihi tutorum præsidio patrimonium integrum; nihil de paterna hereditate libatum, imminutum est; paterna hereditas nihil detrimenti accepit. USUS: In vita, in voluntate, in officio, in conditione, in sententia manere. Id animo fixum manet. Manet mihi vetus cum illo contentio; illud maneat, fixumque sit, qu’il reste bien entendu, qu’il demeure bien établi que. Idem te fatum manet, le même sort vous est réservé.

MĀNES, ĭum, m. pl. Mânes, ombres. SYN. Animæ vita defunctorum. USUS: Mortuorum manes re aliqua expiare. Dii manes.

MĂNĬCA, æ, f. Manche longue. USUS: Antonius solet accipere manicas.

MĂNĬCĀTUS, a, um, Pourvu de longues manches. USUS: Manicatæ et talares tunicæ.

MĂNĬFESTO, Manifestement, évidemment. SYN. Manifeste; palam, aperte, perspicue, clare, non obscure. USUS: Aliquid manifesto deprehensum.

MĂNĬFESTUS, a, um, Manifeste, visible, évident. SYN. Clarus, perspicuus, non obscurus, apertus, testatus, contestatus, de quo constat, de quo liquet, quod luce clarius, quod patet, quod notum est omnibus. PHRAS. Res manifesta est, la chose est évidente. Res est ante oculos, ante oculos posita, in medio posita; res non conjectura, sed oculis tenetur; res ipsa certa, majoribus quasi theatris proposita; in clara res luce est; comperta sunt omnia; omnis res palam est; in confesso res est; manu res tenetur; hoc quidem minime latet; tam id perspicuum est, ut oculis judicare possitis; tam ea aperta sunt, quasi ea, quæ oculis cernuntur; non obscura res est, neque abscondita; illustrata, patefacta, comperta sunt omnia; res ipsa loquitur; sole ipso clariora sunt et illustriora; manifesta, confessa res est; nonne vobis hæc oculis cernere videmini? Illustria sunt omnia et in aperto; patescit res tota, et in forum ac lucem prolata est; e tenebris in lucem extracta est. USUS: Scelus manifestum et deprehensum.

MĂNĬPŬLĀRIS, e, gen. com. De manipule, simple soldat. SYN. Qui de manipulo seu parva militum manu est. USUS: Me una hæc res torquet, quod non Pompeium, tanquam unus manipularis, non secutus sim.

MĂNĬPŬLĀTIM, Par manipules, par compagnies. SYN. Per manipulos. USUS: Acies manipulatim structa.

MĂNĬPŬLUS, i, m. Javelle, gerbe; compagnie de soldats. SYN. Fasciculus, quem metentes manu comprehendunt; exigua manus militum, pars cohortis. USUS: Armatos manipulos ad signa convocat.

MĀNO, as, avi, atum, are, n. et a. Couler, se répandre; pénétrer. SYN. Fluo, redundo; fundor, disseminor, dispergor, latius dissipor, serpo, percrebresco. ADV. Late, communiter, longe. USUS: Serpit malum, rumor, sermo, et manat latius. Non patiar eam rem ad urbis perniciem manare. Omnis honestas e quatuor fontibus manat. Hoc consilium e tuo capite manat. Rem a capite arcessere, et videre, unde cætera manent. Manat in omnes partes virus, et per omne corpus funditur; manavit ea pestis latius, nec jam obscure serpens totas provincias occupat. Cf. Fluo.

MANSĬO, ōnis, f. Séjour, demeure. )( Decessio. EPITH. Cautior. USUS: Mansio in vita.

MANSŬĒFACTUS, a, um, Adouci, apprivoisé. SYN. Domitus. USUS: Mansuefacti et exculti ad elegantiora defluximus. Cf. Mansuetus.

MANSŬĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Adoucir, dompter. SYN. Mansuetum reddere. USUS: Plebs mansuefacta et exculta. Cf. Mansuetus.

MANSŬĒTĒ, Doucement, d’une manière calme. USUS: Mansuete facere aliquid.

MANSŬĔTŪDO, ĭnis, f. Douceur, mansuétude. SYN. Lenitas, facilitas. )( Atrocitas. EPITH. Incredibilis. USUS: Omnia plena clementiæ, mansuetudinis, liberalitatis.

MANSŬĒTUS, a, um, Doux; apprivoisé, dompté. SYN. Mitis, lenis, facilis; homo mitis ingenii. )( Ferus, immanis, atrox. PHRAS. 1. Equus mansuetus, cheval dompté. Animal ad mansuetudinem domitum, mansuefactum, condocefactum, insuefactum; a ferocitate ad mansuetudinem traductum. 2. Jam mansuetiores sunt barbari illi, déjà ces barbares sont un peu moins farouches. A ferocitate ingenita ad humanum cultum deducti; ad humanitatem, mansuetudinem traducti sunt; ferocitatem exuerunt; resedit jam barbara illa ferocitas in illorum animis; cultum jam, et mores humanos induere; mitius ingenium induere. USUS: Mansuetus civis. Hominem te cognovi natura, consuetudine, disciplina lenissimum et mansuetissimum. Oratio placida, submissa, lenis, mansueta. Cf. Lenis.

MANTĬCA, æ, f. Besace, valise. SYN. Pera viatoria. USUS: Non videt, manticæ quod a tergo est.

MANŬBĬÆ, ārum, f. pl. Butin. SYN. Præda, spolia ex hostibus capta. EPITH. Imperatoriæ; tantæ. USUS: Manubias Marti consecrare. Manubiis rostra ornare.

MĂNŪBRĬUM, ii, n. Manche, poignée. SYN. Capulus. EPITH. Aureum.

MĂNŪMISSĬO, ōnis, f. Affranchissement d’un esclave.

MĂNŪMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Affranchir un esclave, lui donner la liberté. SYN. Libertatem do.

MĂNŬS, ūs, f. Main. SYN. Dextra. EPITH. Adversa, antiqua, apta, arguta, contracta, contaminata et cruenta, dextra, facinorosissima, firma, hostilis, impia, importuna, sancta, sinistra, tremebunda, victrix. USUS: 1. Sumere in manus aliquid; in manu tenere; de manibus extorquere; e manibus rem non dimittere, deponere. Disciplina per manus tradita (VULG. de manu in manum), transmettre de main en main, par la tradition orale. Per manus demitti. Cedomanum, donner la main. Deligatis, vinctis post terga manibus. Manu abnuit. Litteræ tua, mea manu scriptæ, (VULG. propria manu). Manus porrigo. 2. Facultas, potestas, puissance, pouvoir. Est hoc in manu tua. Manibus victoria excidit. 3. In promptu est, suppetit, avoir sous la main, à sa disposition. Res est in manu. In manu tenemus, habemus victoriam. Præ manibus habere aliquid, sous la main, tout près. 4. Vis, arma, ferrum, violence, combat. Manus afferre alicui; manum abstinere, continere. Ad manus ventum est; manus conferre, conserere. 5. Copiæ, corps de troupes. Militarem manum cogere, facere, habere. 6. Cedere, se rendre, se déclarer vaincu. Manus do.

MĂPĀLE, is, n. Hutte, cabane. SYN. Casa agrestis.

MAPPA, æ, f. Serviette de table.

MARCĔO, es, cŭi, cere, vel Marcesco, is, ere, n. Être fané, flétri; se faner, se flétrir. SYN. Torpesco, putresco. USUS: Luxuria vinoque marcere, être épuisé par la débauche. Desidia et otio marcescere, s’énerver, languir dans le repos.

MĂRE, is, abl. mari, n. Mer. SYN. Æquor, altum, pontus pelagus, salum. EPITH. Portuosum, scopulosum, infestum, inflatum, murmurans, purpureum, refertum, præclarum, tempestivum, tranquillum, tutum, vastissimum, universum. PHRAS. Mare erat turbatum, la mer était agitée. Horrescebat mare, crebrosque fluctus in littus evolvebat; exæstuabat mare, quoque arctius intra faucium angustias claudebatur, eo acrius furebat; exterrebat nos fremitus murmurantis maris, vix ut in altum evehi auderemus; levabatur inhorrescens mare ventoque acriori concitatum fluctus ciebat, nautarumque ministeria turbabat. USUS: Turbatum agitatum mare. Mare cœlo miscere, remuer ciel et terre. Mare ingredi, aller sur mer, naviguer. Terra marique conquirere aliquid, chercher qqchose sur terre et sur mer, c. à d., partout.

MARGĂRĪTA, æ, f. Perle. SYN. Unio. USUS: Nego ullam margaritam fuisse, quin abstulerit.

MĂRĬA, æ, f. MARIE, mère de DIEU. PHRAS. Mater DEI; Virgo Mater; Cœlitum Regina; mundi Domina; generis humani decus ac præsidium; Parens Auctoris sui, æterni Regis Mater; Templum augustissimum Divinitatis; mortalium immortaliumque Regina.

MĂRĪNUS, a, um, De mer, marin. SYN. Maritimus. USUS: Æstus marini, marée, flux et reflux.

MĂRĬTĬMUS, a, um, Maritime. USUS: In maritimis sum, je suis sur les bords de la mer.

MĂRĪTUS, i, m. Mari, époux. SYN. Vir. EPITH. Carior. USUS: Ut maritus sis quam optimæ mulieris, et hæc quam optimo viro nupta sit.

MĂRMOR, ŏris, n. Marbre. USUS: Simulacrum, signum e marmore.

MARMŎRĒUS, a, um, De marbre. USUS: Columnæ, signa marmorea.

MARS, artis, Dieu de la guerre. FIG. Guerre, combat. USUS: Quum omnis belli Mars communis et quum semper incerti exitus prœliorum sint, les chances de la guerre étant les mêmes pour tous, et l’issue des combats étant incertaine. Suo rem Marte gerit, il fait ses affaires sans secours étranger. Cf. Bellum.

MARTYR, ris, gen. com. Martyr, f. re. PHRAS. 1. Purpuratus suo sanguine Fidei testis; invictus Christi athleta; laureatus Fidei pugil; qui sanguinis sui pignore Christum testatus, pro veritate Fidei supplicium mortis subiit; propter Christum carnifici collum præbuit; mortem pro Christi nomine fortiter obiit; qui inter ultimos cruciatus ad extremum usque spiritum in veræ Fidei confessione permansit; qui pro Christo per summos cruciatus vitam cum sanguine profudit. 2. Sancti Martyres, les saints martyrs. Qui pro Christi confessione strenue dimicarunt, et summa alacritate vario leti genere animas liquerunt; qui vita et sanguine Fidei nostræ sanctitatem commendarunt, confirmarunt; qui plantatam suis sudoribus fidem, fuso etiam sanguine rigarunt; qui per vulnera et mortes Regi suo Christo præclarum testimonium dederunt; qui DEI causa quæcumque cruciamenta, ipsamque mortem, cujus imaginem oculis fugimus, mentionem auribus respuimus, quam animis aversamur, et sola recordatione perhorrescimus, constantissime oppetivere; qui tormentis immanissimis excarnificati; qui dirissimos Christi causa cruciatus exhauserunt, seque in mortem acerbissimam obtulerunt; quos nulla tormentorum vis ad mutandam in proposito sententiam adigere potuit; qui direptis facultatibus in exilium ejecti, fustibus ad mortem contusi, sagittis confixi, qui compressis laqueo faucibus elisi, gladio desectis cervicibus in mortem dati, de impiis superstitionibus, de barbara immanitate moriendo triumpharunt.

MAS, ăris, m. Mâle, du sexe masculin. USUS: Deos mares et feminas esse dicitis.

MASCŬLUS, a, um, Masculin; mâle, viril. SYN. Virilis, fortis. PHRAS. Prolem masculam habuit, il ne laissa que des fils. Virilis stirps e matrimonio fuit; virilem sexum reliquit.

MASSA, æ, f. Pâte, masse, gâteau. Auri, ferri, picis, farinæ massa.

MĀTER, tris, f. Mère. SYN. Parens, genitrix. EPITH. Cæca, conscelerata, egregia, gravida, præclara, infesta, libera, magna, misera lamentansque et abjecta, plena pietatis, victrix, optima. USUS: Sapientia mater omnium bonarum artium. Matris terræ sinus et gremium.

MĀTERFĂMĬLĬAS, matrisfamilias, f. Mère de famille. USUS: Matremfamilias secus, quam matronarum sanctitas postulat, nominamus.

MĀTĔRĬA, æ, et Materies, ēi, f. Matière dont une chose se compose; sujet. SYN. Res, ex qua fit aliquid; apparatus, argumentum. PHRAS. 1. Materia scribendi non deest, je ne manque pas de sujets de vous écrire. Semper est aliquod epistolæ argumentum; copia rerum, quas scribam, se magna mihi offert. Voluntas deesse, non res, ad scribendum potest; silva se mihi rerum ad scribendum objicit; materiem scribendi amplam dat, præbet dies quælibet. USUS: 1. Plato ex materia in se omnia recipiente esse mundum factum censet. 2. Lignorum, lapidum, etc. apparatus, matériaux. Materiam comportare milites jubet. Ex insula materiam, calcem advexere. 3. Id, de quo agunt artes, leges, etc., matière d’un art, sujet, thème. Materia artis est, in qua ars versatur. Quid illum odisset, segetem et materiem gloriæ suæ? Scribendi materies. Deformitas corporum apta ad jocandum materies. 4. Facultas, ressources. Opes libidini materiem dant, præbent. Moderatio subtrahit, adimit materiam furori. Cf. Occasio.

MĀTĔRĬĀRĬUS, a, um, Celui qui travaille le bois, charpentier. SYN. Faber.

MĀTĔRĬĀTUS, a, um, Qui a une charpente. SYN. Quod ex materia constat. USUS: Domus male materiata, maison qui pèche par la charpente.

MĀTĔRĬOR, aris, atus sum, ari, d. Aller couper des bois. SYN. Lignor. USUS: Eodem tempore et materiari et frumentari necesse erat.

MĀTERNUS, a, um, De mère, maternel. USUS: Nomen maternum amantius et indulgentius.

MĀTERTĔRA, æ, f. Sœur de la mère, tante maternelle. SYN. Matris soror.

MĀTHĔMĂTĬCUS, a, um, Relatif aux mathématiques, mathématique. EPITH. Magnus, sapiens, sempiternus. USUS: Mathematicæ artes, scientiæ. Pulvis Mathematicorum eruditus, poussière savante, sable sur lequel les mathématiciens tracent des figures à l’aide d’une baguette nommée radius. Mathematici magna in obscuritate rerum, et recondita in arte, in arte multiplici subtilique versantur.

MĀTRĬCĪDA, æ, gen. com. Meurtrier de sa mère. SYN. Qui matrem occidit, parricida. EPITH. Certissimus, crudelissimus, impius.

MĀTRĬCĪDĬUM, ii, n. Meurtre d’une mère. USUS: Matricidii accusatur Orestes.

MATRĬMŌNĬUM, ii, n. Mariage. SYN. Conjugium, connubium. EPITH. Dotale, stabile et certum. PHRAS. 1. Matrimonium inire, contracter mariage (en parl. d’une femme). Contrahere, inire matrimonium; nuptias facere; nuptiis jungi; inire societatem vitæ perpetuam, nec nisi morte dirimendam, dissolvendam; ad rem uxoriam animum adjungere; tori consortem accipere; uxorem ducere; in sanctum connubii fœdus, et indissolubilem vitæ torique societatem convenire; in matrimonium ducere; matrimonio, conjugio se alicui devincire; matrimonio aliquam sibi conjungere; matrimonii fœdere, vinculis conjungi. 2. In matrimonio habere conjugem, avoir pour femme. Habere conjugem, matrimonii fœdere junctam; vinculis socialibus sibi junctam; vivere cum aliqua in matrimonio, conjugio; nuptiis junctam, conjunctam habere tori sociam et consortem. 3. Ad secundum matrimonium transire, convoler à de secondes noces. Ad alteras nuptias procedere; ad secundos thalamos procedere. Conjugio secundo se devincire. 4. Copulare matrimonium, faire, bénir un mariage. Nuptias solemni precatione conjungere; matrimonio sponsos conjungere, copulare; indissolubili fœdere sponsos copulare; nuptiarum pompam sacris cerimoniis augustiorem reddere. USUS: Collocare aliquam in matrimonium. Aliquam in matrimonio habere. Cf. Loco, Nubo.

MĀTRĪMUS, a, um, Qui a encore sa mère. USUS: Puer matrimus.

MĀTRŌNA, æ, f. Femme mariée, femme honorable. SYN. Materfamilias, mulier, uxor. EPITH. Opulentæ, optimates. USUS: Matronarum dignitas et sanctitas.

MĀTRŌNĀLIS, e, gen. com. Qui convient à une femme mariée, à une mère de famille. USUS: Matronalis gravitas, pudor, decus.

MĀTŪRĀTĬO, ōnis, f. Célérité, précipitation. SYN. Festinatio, properatio.

MĀTŪRĒ, De bonne heure, vite, à la hâte. SYN. Cito, celeriter, tempori, sine mora, tempestive. USUS: Eo, quo intendit, mature perveniet.

MĀTŪRESCO, is, ere, n. Devenir mûr, mûrir. SYN. Perficior, absolvor. PHRAS. Fruges maturescunt, les moissons mûrissent. Maturitatem assequuntur; arborum fructus jam mitescunt; maturitatem suam propediem habebunt; prope maturitatem sunt; ad maturitatem perveniunt.

MĀTŪRĬTAS, ātis, f. Maturité. SYN. Tempestivitas, tempus maturum. EPITH. Prima dicendi, tanta. USUS: Hæc studia in adolescentia tanquam in herba significant, quæ virtutis maturitas, et quantæ fruges industriæ sint futuræ. Canescit jam tua eloquentia, et quamdam maturitatem est assecuta. Ejus rei maturitas nondum venit. Videtur id jam perfectum, et maturitatem habere suam. Usus maturitatem dat, affert.

MĀTŪRO, as, avi, atum, are, a. et n. Mûrir; accélérer, hâter. SYN. Maturitatem affero; accelero, propero. USUS: Maturare mortem alicui. Quæso, matures venire.

MĀTŪRUS, a, um, Mûr. SYN. Coctus, tempestivus, mitis. )( Præcox, immaturus. USUS: Poma matura et cocta decidunt. Ætas matura. Maturus orator. Vitæ satietas maturum affert mortis tempus.

MĀTŪTĪNUS, a, um, Du matin, qui a lieu le matin. )( Vespertinus. USUS: Matutina tempora lectione consumo.

MAXILLA, æ, f. Mâchoire. SYN. Mala.

MAXĬMĒ, Au plus haut degré, le plus possible. SYN. Summe, potissimum, magnopere. USUS: 1. Ut quisque maxime indigus, ita ope dignissimus. Tam sum amicus reipublicæ, quam qui maxime. Domus celebratur, ut cum maxime. 2. Præsertim, cumprimis, surtout, beaucoup. Eos amo maxime, qui, etc. Eo maxime te amo, quod, etc.

MAXĬMŎPĔRE, superl. a magnopere. SYN. Summopere, maxime, potissimum. USUS: A te maximopere peto, je vous demande avec les plus vives instances.

MAXĬMUS, a, um, superl. a Magnus, Très grand. SYN. Amplissimus, summus, singularis, ingens, incredibilis, divinus, immortalis. PHRAS. Maximum habet luxum, son luxe est extraordinaire. Luxus in eo est tantus, ut nihil supra possit esse; nihil ut addi ad tantas opum effusiones posse videatur; ut eum ne tota quidem patrimonia capere, sustinere, aut explere possint.

MĔĀTŬS, ūs, m. Passage, marche, cours. USUS: Solis cursus et meatus.

MĒCUM, Avec moi. USUS: Mecum sum; mecum vivo.

MĔDĔOR, eris, eri, d. n. Guérir, apporter du remède. SYN. Sano, curationem adhibeo, medicinam affero, facio, adhibeo; remedium affero, adhibeo. ADV. Facile. PHRAS. 1. Temporis longitudo malis medetur, le temps guérit tous les maux. Quæ nobis a fortuna infliguntur vulnera, levantur, sanantur vetustate; vis doloris temporis mora languescit; detrahit de dolore dies, aut etiam penitus tollit et exstinguit. Quovis malo affectis, laborantibus medicinam dies affert. Habet hoc tempus, ut dolorem quemvis, tametsi alte in animo insitum evellat. Est hoc temporis, ut omnem malorum sensum ac memoriam, omnem adversæ fortunæ recordationem ex animo deleat, auferat, eripiat, expellat, amoveat, proscribat. 2. Medendum est huic malo, il faut remédier à ce mal. Occurrendum est huic malo; remedium dandum est huic malo; præsidia comparanda sunt ad istos casus; comparanda, quærenda sunt remedia huic malo; faciendo medicina malo est; curatio diligens adhibenda. USUS: Afflicta reipublicæ, capiti, oculis mederi; mederi ægris.

MĔDĬASTĪNUS, i, m. Esclave du plus bas étage. SYN. Mancipium vilissimum.

MĔDĬCĀMEN, ĭnis, n. Médicament, médecine. SYN. Medicamentum. EPITH. Violentum.

MĔDĬCĀMENTUM, i, n. Médicament, remède. SYN. Medicamen, medicina, remedium. EPITH. Multa, salutaria, violenta. USUS: Medicamentis delibutus. Medicamentis malum abigere. Fucata candoris medicamenta. Medicamentum dare ad aquam intercutem. Cf. Remedium.

MĔDĬCĪNA, æ, f. Médecine, remède. SYN. Medicamentum, remedium, ars medendi. EPITH. Consularis, animi grata et multis probata, pluribus suspecta et invisa, imbecillior, major, perpetua; tarda sed magna, tempestiva. PHRAS. (Medicina operatur, VULG.), la remède produit son effet. Medicina venis concipitur; in venas diffundit se medicamentum, sic, ut sensim toto corpore ejus salubritas percipiatur. USUS: 1. Facere, afferre medicinam alicui. Accipere, sumere medicinam. Nulla tot incommodis medicina reperietur. 2. Ars medendi, art de guérir. Medicinam exercere, facere. Cf. Remedium.

MĔDĬCOR, aris, atus sum, ari, d. Traiter, guérir. SYN. Medeor.

MĔDĬCUS, i, m. Médecin. SYN. Medicinæ peritus, medicinæ cognitione clarus; medicinam professus. EPITH. Callidus, jam incognitus et sæpe victor, diligens, ignobilis, index, nobilissimus, optimus, studiosior, suavis, summus. USUS: Ad morbos difficillimos nobilissimus medicus quæritur. Medicum adhibere; medico uti. Medico honos habendus. Medico non solum morbus, sed consuetudo valentis et natura corporis cognoscenda. Medici ex quibusdam signis et advenientes, et crescentes morbos intelligunt.

MĔDĬĔTAS, ātis, f. Le milieu, SYN. Media pars, medium. USUS: Bina media, vix enim audeo dicere medietates.

MĔDIMNUM, i, n. Médimne, mesure grecque qui contenait 6 modii romani. USUS: Quod jugera sunt sata, totidem medimna decumæ debentur.

MĔDĬŎCRIS, e, gen. com. Médiocre. SYN. Nonnullus, modicus. USUS: Ingenio, prudentia est mediocri. Mediocris est in dicendo.

MĔDĬŎCRĬTAS, ātis, f. Juste milieu, terme moyen, modération. SYN. Modus, nec parum nec nimium. EPITH. Inhabilis. USUS: Virtutes omnes mediocritate quadam esse moderatas constat. Mediocritas dicendi. Certus est villarum modus, et ad mediocritatem revocandus.

MĔDĬŎCRĬTER, Médiocrement. SYN. Modice. USUS: Injurias mediocriter ferre. Possum mediocriter lacessitus leviter repungere. Mediocriter a natura instructus, angustius etiam a labore et disciplina.

MĔDĬTERRĀNĔUS, a, um, Qui habite l’intérieur des terres, éloigné de la mer. USUS: Mediterranei mare esse non credunt. Enna mediterranea est maxime.

MĔDĬTĀTĒ, De propos délibéré. USUS: Rem perquam meditate tenes, vous connaissez la chose à merveille.

MĔDĬTĀTĬO, ōnis, f. Action de méditer, de réfléchir, projet. SYN. Commentatio, exercitatio. EPITH. Multa, stulta, quotidiana, pin. USUS: Multi naturæ vitium meditatione atque exercitatione sustulerunt.

MĔDĬTOR, aris, atus sum, ari, d. Méditer, réfléchir, examiner. SYN. Attente cogito, commentor, contemplor. ADV. Maxime, multo ante. PHRAS. Semper cœlestia meditatur, il médite sans cesse les choses célestes. In perpetua rerum cœlestium meditatione versatur; animum in rerum cœlestium contemplatione defixum habet; semper aliquid de rebus cœlestibus cogitat, secum volvit; in res cœlestes fere semper animum intendit; tempus omne in acerrima atque attentissima rerum cœlestium meditatione ponit; cœlestium rerum spectator et contemplator est assiduus; consideratione ac contemplatione rerum cœlestium animum pascit, oblectat; mentem cogitationemque per omnes cœlestium rerum species circumducit. Cf. Cogito. USUS: Accusationem meditatur. Quæ in foro agenda sunt, exercitatione quasi ludicra perdisco et meditor. Nihil fecit non diu ante meditatum. Meditatus ad dicendum accesseram. Accurata et meditata commentatio. Meditatum scelus. Cf. Cogito, Cogitatio.

MEDĬUS, a, um, Qui est au milieu, intermédiaire. SYN. Interjectus inter duos, dimidiatus, intermedius. PHRAS. Mediam viam amplecti in re quapiam, en toutes choses, suivre toujours une voie intermédiaire, c. à d., n’aller jamais aux extrêmes. Mediam consequi consilii viam; media via consilium capere; mediis consiliis stare; consilio neutri parti acerbo rem expedire. USUS: Oratio vel oriens, vel media, vel cadens. In medio jure civili versari. Qui se medium esse vult, in patria manet, qui proficiscitur, aliquid de alterutra parte vindicat, celui qui veut demeurer neutre, etc. In mediam turbam se injecit. Interjectus inter duas ætates mediusque. Inter bellum et pacem nihil est medium. In mediam dimicationem se offerre. De medio tollere, removere, recedere. Res est in medio posita. Res de medio sumptæ, choses communes, vulgaires.

MĒDĬUSFĬDĬUS, (pro me dius Fidius, subauditur juvet). Jurandi formula apud veteres, Certes (m. à m. que le Dieu Fidius me soit en aide).

MĒDULLA, æ, f. Moelle. SYN. TRANSL. Intimus animus. USUS: Venis et medullis insidet malum. In medullis mihi et visceribus hæret.

MEL, mellis, n. Miel. RAD. ab μέλι. Villa abundat lacte, caseo, melle. Sermo melle dulcior.

MĔLANCHŎLĪA, æ, f., Mélancolie, humeur noire. SYN. Atra bilis. USUS: Quem nos furorem, Græci melancholiam vocant, quasi atra solum bile mens moveatur.

MĔLANCHŎLĬCUS, a, um, Mélancolique. SYN. Natura tristi et recondita; ingenita affectus tristitia; indole, ingenio subtristi. USUS: Aristoteles ait, omnes ingeniosos melancholicos esse, ut ego me tardiorem esse, moleste non feram, Aristote dit que la mélancolie est le partage des grands génies; c’est ce qui me console de ma lenteur.

MĔLĬOR, us, gen. com. compar. adj. Bonus, Meilleur. SYN. Potior, commodior, præstabilior. )( Deterior. PHRAS. Nemo doctus quemquam se meliorem arbitratur, tout savant pense qu’il n’a point de supérieur. Neminem se potiorem ducit; aliis se præfert omnibus; superiorem se cæteris, nemini inferiorem se existimat doctus. Doctus præcipuam putat suam esse doctrinam, nec communem ulli; doctrina se omnibus præcellere, præstare, antecellere, certissimum habet; doctrinam suam longe anteponit cæterorum scientiis. Cf. Potior. USUS: Res meliori in loco est. Incipit res melius ire, quam putaram.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us