Kobzar’

Front matter

Wybir dejakych najkraszczych poezyj

Tarasa Szewczenka,

najbilszoho ukrajinśkoho poeta,

Chto buw Taras Szewczenko

Chto buw Taras Szewczenko?

Dnia 25 lutoho 1814, roku na rosyjśkij Ukrajini, na Kyjiwszczyni, w seli Morynciach, zwenyhorodśkoho powitu, u bidnoho selanyna-kripaka Hryhorija Szewczenka narodyłaś na świt piata dytyna — chłopczyk Taras. Złydni panuwały w chati. Semja Szewczenka z hołodu puchła i dity zmałeczku ponewirjałyś. To buło szcze za kripactwa, za panszczyny, koły lude tilky w nedilu, abo w świata robyły na sebe, a wsi budni dni — na pana. Oto-ż i małeńkomu Tarasowy doweło sia bahato łycha zaznaty. A najhirsze stało, jak pomerła joho maty, a bat’ko ożenyw sia w druhe: naterpiw sia Taras wid łychoji maczuchy! Ta szcze chocz poky bat’ko żywyj buw, to win pro Tarasa dbaw: widdaw joho do diaka pyśma wczyty sia. Jak mynuło chłopcewy 12 lit, pomer i bat’ko. Zistaw sia Taras sam na świti Bożomu, bez dobroho słowa łaskawoho, bez prytułku, nikomu nepotribnyj. Piszow i win u najmy. Potim w susidnych malariw maluwaty wczyw sia, stawaw za pastucha, potim znow u najmy piszow, aż poky na szisnajciatij wesni ne wziato joho do pańskoho dwora do posłuhy. Zhodom prystawyły joho do pańskych pokojiw. Pana toho zwały Engelhardtom. Pomityw win, szczo Taras do malowania ochoczyj; wse szczoś wuhłem abo ołiwcem maluje, — taj widdaw joho u Warszawu do malara w nauku. Potim, perejichawszy do Peterburha, pan zakontraktuwaw Szewczenka (r. 1831) na czotyry roky malarewy Szyrjajewu u Peterburzi. Tut joho posyłały pidłohy ta dachy na domach abo steli ta parkany maluwaty. U Peterburzi jakoś doweło sia Szewczenkowy strinutyś z zemlakom malarem Soszenkom, a toj uże poznajomyw joho z moskowśkym pyśmennykom Żukowśkym, zemlakom Hrebinkoju ta z malaramy Wenecjanowym, Brjułowym ta druhymy. Pobaczyły wony, szczo z mołodoho Szewczenka lude budut’, bo maje win wełykyj chyst do malowania, jasnyj rozum, ta szcze j tałan pyśmennyćkyj. Ot i zachodyłyś wony ta j wykupyły joho z kripactwa (z panszczyny) za piw-tretia tysiaczi karbowanciw 22 kwitnia 1838 r. szczob można jomu buło wstupyty do Peterburśkoji Akademiji malarstwa — sebto do najwysczoji szkoły, de najkrascze wczat’ maluwaty. Skinczywszy w Akademiji nauku, Szewczenko wernuw sia na swoju ridnu Ukrajinu do Kyjiwa. Wże j todi win maw sławu ne tilky malarja, a j szcze bilszu sławu pyśmennyka — poeta, szczo składaw czudowi, hołosni pisni naszoju ridnoju mowoju. Toju mowoju horduwały pa- ny; kazały wony, szczo ukrajinśka mowa — mużyćka, chłopska mowa, szczo nidoczoho wona ne zdatna, chocz howoryły j howorjat’ neju desiatky milioniw naszoho narodu. A Szewczenko pered ciłym świtom dowiw, szczo se neprawda; win toju, mowlaw, mużyćkoju chłopśkoju składaw taki czudowi pisni pro beztałanie naszoji neńky-Ukrajiny ta pro hirku dolu temnoho ludu, szczo uweś świt nazwaw Szewczenka wełykym, sławnym poetom.

Ta nedowho doweło sia buty Sewczenkowy u Kyjiwi. W kupi z druhymy lud’my, szczo zasnuwały tak zwane Kyryło-Metodijiwśke bractwo, Szewczenka zaaresztowano i zawdano na karu. Widdano joho w sałdaty i zasłano aż na Sybir w orenburśki stepy. 10 lit (wid 1847 do 1857 r.) perebuwaw poet w tiażkij newoli, sered czużych ludej. Ważko żyty na czużyni a Szewczenkowy szcze buło tiaższe, bo zaboronyły jomu pysaty j maluwaty. Ta nijaka zaborona j kara ne mohła zahasyty żywoji dumky Szewczenkowoji! Potajemno w noczy pysaw win swoji pisni, ta za cholawoju chowaw win jich wid naczalstwa. I newilnykom buwszy, spiwaw win hołosno w swojich pisniach pro wolu, braterstwo ta riwnist’ usich ludej, pro tałan dolu ridnoho narodu. Duże poszkodyło Szewczenkowy zasłanie (wyhnanie) i prożyw win na woli wsioho tilky try roky, perebuwszy jich to na Wkrajini, to w Peterburzi. Si ostanni roky swoho wiku pokław win na pyśmennyćku praciu, poskładaw czymało nowych wirsziw, drukuwaw pysani peredsze. I bahatob szcze daw win świtowy wysokych, prekrasnych tworiw, kołyb tiażka newola ne pidtoczyła joho zdorowle.

Pomer Szewczenko u Peterburzi na 47 roci swoho żytia, 26 lutoho 1861 roku. Pomer nasz Kobzar, tak i ne diżdawszyś na właśni oczy pobaczyty wyzwołenia z kripactwa swoho narodu, zadla jakoho pobywaw sia ciłyj swij wik. Ałeż pered samoju smertiju win diznaw sia, szczo szwydko wyjde wola, bo manifest pro skasowanie kripactwa (panszczyny) buw ułożenyj szcze za joho żytia (19 łutoho).

Tiło joho zemlaky perewezły z Peterburha na Ukrajinu, ta j pochowały pid Kanewom na wysokomu berezi Dniprowomu, bo tak szcze za żytia win sam zapowidaw.

Teper bahato ludej — i swojich, i czużych szczo lita prybuwaje wkłonyty sia mohyli naszoho Kobzarja.

Bahato buło i jest’ sławnych pyśmennykiw u naszoho narodu, ta nichto szcze ne zdobuw sobi bilszoji sławy w naszomu pyśmenstwi, jak Szewczenko. Win — nasza sława j hordoszczi, nasz prorok i uczytel! I ne tilky my, Ukrajinci, tak hłyboko szanujemo swoho Kobzarja, a j skriź po wsiomu świtu joho majut’ za odnoho z najsławnijszych poetiw.

Za wiszczoż jomu taka czest’, taka szanoba? A najbilsze za te, szczo win je szczyro-narodnij poet. Wyjszowszy z pid ubohoji selanśkoji strichy, na sobi samomu zaznaw win kripaćku newolu. Wse żytie boliw win sercem za bidnyj, zanedbanyj, ridnyj jomu ukrajinśkyj narod i wsich bidołasznych ludej na switi. We- łykyj zastypnyk narodnij, win zawsihdy i skriź boronyw narodni prawa, ho wsi-ż lude, mowlaw Kobzar, „i paniata i starczata — Adamowi dity“! Win tak lubyw swij ridnyj kraj, szczo hotowyj buw pereterpity wse, aby tilky Ukrajina buła szczasływoju, i bażaw, szczob usi my tak samo lubyły jiji…

„Swoju Ukrajinu lubit’, — kazaw win, — lubit’ jiji, bo wremja lute, w ostanniu tiażkuju minutu za neji Hospoda molit’.“ Rozrywało sia joho serce, obchopłene newymownym żałem, szczo ridni dity Ukrajiny curajut’ sia ridnoji mowy, swoho narodu, pokydajut’ joho na potału, a samy prystajut’ do czużych. „Uczite sia braty moji“, — ozywajet’ sia win do wsich nas Ukrajinciw: — dumajte, czytajte, i czużomu nauczajteś, j swoho ne curajteś: bo chto matir zabuwaje, toho Boh karaje… Obnimite-ż, braty moji, najmenszoho brata, — nechaj maty uśmichnet’ sia, zapłakana maty!… Błahosłowit’ ditej swojich twerdymy rukamy, i obmytych pociłujte wolnymy ustamy! Obnimit’ sia-ż, braty moji, molu was, błahaju!“

Ot za taku szczyrist’, lubow do ridnoho ludu, za wełyku prawdywu nauku, jak treba żyty na switi, szczob usim buło kraszcze, i szanujut’ wysoko sławnoho poeta — Tarasa Szewczenka.

TARAS SZEWCZENKO.

Iwan Pidkowa

Iwan Pidkowa'.

I.

Buło kołyś — w Ukrajini Rewiły harmaty; Buło kołyś — Zaporożci Wmiły panuwaty! Panuwały, dobuwały I sławu i wolu; Mynuło sia, ostały sia Mohyły po polu! Wysokiji ti mohyły, De lahło spoczyty Kozaćkeje biłe tiło, W kytajku powyte, Wysokiji ti mohyły Czornijut’, jak hory, Ta pro wolu nyszkom w poli Z witramy howorjat’. Swidok sławy didiwszczyny Z witrom rozmowlaje, A wnuk kosu nese w rosu, Za nymy spiwaje.

Buło kołyś — w Ukrajini Łycho tańciuwało, Żurba w szynku med, horiłku

Postawcem krużlała. Buło kołyś dobre żyty Na tij Ukrajini… A zhadajmo! może serce Chocz trochy spoczyne.

II.

Czorna chmara z-za Łymanu Nebo, sonce kryje; Synie more zwirjukoju To stohne, to wyje, Dnipra hirło zatopyło. „A nute, chłopiata, Na bajdaky! More hraje, Chodim pohulaty!“ Wysypały Zaporożci, Łyman czowny wkryły. „Hrajże, more!“ zaspiwały, Zapinyłyś chwyli, jak ti hory: Ni zemli, ni neba. Serce mlije, a kozakam Toho tilky j treba. Pływut’ sobi ta spiwajut’, Rybałka litaje, A poperedu otaman Wede, kudy znaje. Pochożaje wzdowż bajdaka, Hasne lulka w roti; Pohladaje siudy, tudy — De-to but’ roboti?

Zakrutywszy czorni wusy, Za ucho czuprynu, Pidniaw szapku; czowny stały. „Nechaj woroh hyne! Ne w Synopu otamany, Panowe mołodci, A u Carhrad, do sułtana Pojidemo w hosti!“ — „Dobre, bat’ku otamane!“ Kruhom zarewiło. „Spasybi wam!“ Nadiw szapku. Znowu zakypiło Synie more; wzdowż bajdaka Znowu pochożaje Pan otaman, ta na chwylu Mowczky pohladaje.

Do Osnowianenka

Do Osnowianenka.

Bjut’ porohy; misiać schodyt’, Jak i persze schodyw. Nema Siczy, propaw i toj, Chto wsim werchowodyw. Nema Siczy! Oczerety U Dnipra pytajut’: „De-to naszi dity diłyś? De wony hulajut’?“

Czajka skyhłyt’ litajuczy, Mow za dit’my płacze; Sonce hrije, witer wije Na stepu kozaczim. Na tim stepu skriź mohyły Stojat’ ta sumujut’; Pytajut’ sia u bujnoho: „De naszi panujut’? De panujut’, benketujut’? De wy zabaryłyś? Wernite sia! dywite sia: Żyta pochyłyłyś, De pasły sia waszi koni, De tyrsa szumiła, De krow Lacha, Tataryna Morem czerwoniła. Wernite sia!..“ — „Ne wernut’ sia!“ Zahuło, skazało Synie more: „ne wernut’ sia, Na wiky propały!“ Prawda, more, prawda, synie: Takaja jich dola! Ne wernut’ sia spodiwani, Ne wernet’ sia wola; Ne wernet’ sia kozaczczyna, Ne wstanut’ het’many, Ne pokryjut’ Ukrajinu Czerwoni żupany… Obidrana, syrotoju Ponad Dniprom płacze;

Tiażko, ważko syrotyni, A nichto ne baczyt’, Tilko woroh, szczo śmijet’ sia. Smij sia, lutyj wraże, Ta ne duże, bo wse hyne. Sława ne polaże; Ne polaże, a roskaże, Szczo dijałoś w świti, Czyja prawda, czyja krywda, I czyji my dity. Nasza duma, nasza piśnia Ne wmre, ne zahyne… Ot de, lude, nasza sława, Sława Ukrajiny! Bez zołota, bez kameniu, Bez chytroji mowy, A hołosna ta prawdywa, Jak Hospoda słowo. Czy tak, bat’ku otamane? Czy prawdu śpiwaju? Ech, jakby to!.. Ta szczo j kazat’, Kebety ne maju A do toho w Moskowszczyni Kruhom czużi lude. „Ne poturaj!“ może skażesz; Ta szczo z toho bude? Naśmijut’ sia! — Tiażko, bat’ku, Żyty z worohamy! Poborow sia b z Moskalamy, Jak-by małoś syły; Zaspiwaw by, — buw hołosok,

Ta pozyczky zjiły. Ottake-to łycho tiażke, Bat’ku ty mij, druże! Błużu w snihach ta sam sobi: „Oj ne szumy, łuże!“ Ne wtnu bilsze. A ty, bat’ku, Jak sam zdorow znajesz, Tebe lude poważajut’, Dobryj hołos majesz, Spiwaj że jim, mij hołube, Pro Sicz, pro mohyły, Koły jaku nasypały, Koho położyły; Pro starynu, pro te dywo, Szczo buło, mynuło… Utny bat’ku! szczob nechotia Na wweś świt poczuły, Szczo dijałoś w Ukrajini, Za-szczo pohybała, Za-szczo sława kozaćkaja Na wsim świti stała! Utny bat’ku, orłe syzyj! Nechaj ja zapłaczu, Nechaj swoju Ukrajinu Ja szcze raz pobaczu; Nechaj szcze raz posłuchaju, Jak te more hraje. Jak diwczyna pid werboju „Hrycia“ zaspiwaje; Nechaj szcze raz uśmichnet’ sia Serce na czużyni, Poky laże w czużu zemlu, W czużij domowyni.

Topola

Topola.

Po dibrowi witer wyje, Hulaje po polu, Kraj dorohy hne topolu Do samoho dołu. Stan wysokyj, łyst szyrokyj — Na-szczo zełenije? Kruhom połe, jak te more Szyroke, synije. Czumak ide, podywyt’ sia, Taj hołowu schyłyt’; Czaban w ranci z sopiłkoju Siade na mohyli, Podywyt’ sia — serce nyje: Kruhom ni byłyny! Odna, odna, jak syrota Na czużyni, hyne! Chtoż wykochaw tonku, hnuczku W stepu pohybaty? Postriwajte, wse rozkażu, Słuchajte-ż, diwczata! Polubyła czornobrywa Kozaka diwczyna, Polubyła, — ne spynyła; Piszow, taj zahynuw. Jak-by znała, szczo pokyne, Buła-b ne lubyła; Jak-by znała, szczo zahyne, Buła-b ne pustyła; Jak-by znała, ne chodyła-b

Pizno za wodoju, Ne stojała-b do piwnoczy Z myłym pid werboju; Jak-by znała!.. I to łycho — Poperedu znaty, Szczo nam w świti zustrinet’ sia… Ne znajte diwczata! Ne pytajte swoju dolu! Samo serce znaje, Koho lubyt’. Nechaj wjane, Poky zakopajut’!.. Bo ne dowho, czornobrywi, Kari oczeniata, Biłe łyczko czerwonije Ne dowho, diwczata! Do południa, taj zawjane, Browy połyniajut’… Kochajte sia ż, lubite sia, Jak serdeńko znaje. Zaszczebecze sołowejko W łuzi na kałyni, Zaspiwaje kozaczeńko, Chodia po dołyni. Wyspiwuje, poky wyjde Czornobrywa z chaty; A win jiji zapytaje; „Czy ne była maty“? Stanut’ sobi, obijmut’ sia Spiwa sołowejko; Posłuchajut’, rozijdut’ sia — Oboje radeńki. Nichto toho ne pobaczyt’,

Nichto ne spytaje; „De ty buła? szczo robyła“? Sama sobi znaje. Lubyła sia, kochała sia, A serdeńko mliło: Wono czuło nedołeńku, A skazat’ ne wmiło. Ne skazało, ostała sia, Deń i nicz workuje, Jak hołubka bez hołuba, A nichto ne czuje. Ne szczebecze sołowejko W łuzi nad wodoju, Ne śpiwaje czornobrywa, Stoja pid werboju. Ne śpiwaje: jak syrota, Biłym świtom nudyt’. Bez myłoho bat’ko, maty, — Jak czużiji lude; Bez myłoho sonce śwityt’ — Jak woroh śmijet’ sia; Bez myłoho śkriź mohyła… A serdeńko bjet’ sia! Mynuw i rik, mynuw druhyj, Kozaka ne maje; Sochne wona, jak kwitoczka, — Nichto ne pytaje. „Czoho wjanesz, moja doniu?“ Maty ne spytała, Za staroho, bohatoho Nyszczeczkom jednała. „Idy, doniu!“ każe maty: „Ne wik diwuwaty,

Win bohatyj, odynokyj, Budesz panuwaty!“ — „Ne choczu ja panuwaty, Ne pidu ja, mamo! Rusznykamy, szczo prydbała Spusty mene w jamu! Nechaj popy zaspiwajut’, A drużky zapłaczut’; Łehsze meni w truni łeżat’, Aniż joho baczyt’“ Ne słuchała stara maty, Robyła, szczo znała: Wse baczyła czornobrywa, Sochła i mowczała. Piszła w noczy do worożky, Szczob poworożyty: Czy dowho jij na sim świti Bez myłoho żyty? „Babuseńko, hołubońko, Serce moje, neńko! Skaży meni szczyru prawdu: De myłyj serdeńko? Czy żyw, zdorow, czy win lubyt’, Czy zabuw, pokynuw? Skaży-ż meni, de mij myłyj? Kraj świta połynu! Babuseńko, hołubońko, Skaży, koły znajesz! Bo wydaje mene maty Za staroho za-miż. Lubyt’ joho, moja syza — Serce ne nawczyty; Piszła-b że ja utopyłaś —

Żal duszu zhubyty, Koły ne żyw czornobrywyj, Zroby, moja ptaszko, Szczob do domu ne wernułaś… Tiażko meni, tiażko! Tam staryj żde z starostamy… Skaży-ż moju dolu!“ — „Dobre doniu; spoczyń troszky! Czynyż moju wolu! Sama kolyś diwuwała, Teje łycho znaju; Mynuło sia, nawczyła sia; Ludiam pomahaju, Twoju dolu, moja doniu, Pozatorik znała, Pozatorik i zillaczka Dla toho prydbała“. Piszła stara, mow kałamar Dostała z połyci. „Oś na tobi sioho dywa! Pidy do krynyci; Poky piwni ne śpiwały, Umyj sia wodoju, Wypyj troszky sioho zilia, Wse łycho zahojit’. Wypjesz — biży, jako moha; Szczob tam ne kryczało, Ne ohlań sia, poky stanesz Aż tam, de proszczałaś, Odpoczynesz; a jak stane Misiać sered neba, Wypyj szcze raz; nepryjide — W tretie wypyt’ treba.

Za perszyj raz, — jak za toj rik, Budesz ty takoju; A za druhyj — sered stepu Tupne kiń nohoju. Koły żywyj kozaczeńko, To zaraz prybude. A za tretij moja doniu, Ne pytaj, szczo bude! Ta szcze, czujesz, ne chresty sia! Bo wse pide w wodu. Teper że jdy, podywy sia Na toriczniu wrodu“. Wziała zilla, pokłonyłaś: „Spasybi, babuniu!“ Wyjszła z chaty: „Czy jty, czy ni? Ni, wże ne wernu sia!“ Piszła, wmyłaś, napyła sia, Mow ne swoja stała; W-druhe, w-tretie, ta mow sonna, W stepu zaśpiwała: „Pławaj, pławaj, łebedońko, Po syniomu morju! Rosty, rosty, topołeńko, Wse w horu, ta w horu! Rosty tonka ta wysoka Do samoji chmary; Spytaj Boha: czy diżdu ja, Czy ne diżdu pary? Rosty, rosty, podywy sia Za synieje more: Po tim boci — moja dola, Po sim boci — hore. Tam deś myłyj czornobrywyj

Po polu hulaje, A ja płaczu, lita traczu. Joho wyhladaju. Skaży jomu, moje serce, Szczo śmijut’ sia lude; Skaży jomy, szczo zahynu, Koły ne prybude! Sama chocze mene maty W zemlu zachowaty… A chtoż jiji hołowońku Bude dohladaty? Chto dohlane, rozpytaje, Na starist’ pomoże? Mamo moja, dołe moja! Boże myłyj, Boże! Podywy sia, topoleńko! Jak nema, zapłaczesz Do schid sońcia raneseńko, Szczob nichto ne baczyw. Rosty-ż, serce topołeńko, Wse w horu, ta w horu! Pławaj, pławaj, łebedońko, Po syniomy morju!“ Taku piśniu czornobrywa W stepu zaspiwała. Zilla dywa narobyło — Topołeju stała. Ne wernuła sia do domu, Ne diżdała pary; Tonka, tonka ta wysoka — Do samoji chmary. Po dibrowi witer wije, Hulaje po polu,

Kraj dorohy hne topolu Do samoho dołu.

Chustyna

Chustyna.

U nedilu ne hulała Na szowk zaroblała, Ta chustynu wyszywała, Wyszywajuczy spiwała: „Chustynoczko mereżanaja, Wyszywanaja!“ Wyhaptuju, podaruju, A win mene pociłuje… Chustyno moja Malowanaja! A ja kosu rozplitaju, Z drużynoju pochożaju… Doleńko moja Matinko moja! Zdywujut’ sia w ranci lude, Szczo w syroty chustka bude, Mereżanaja, Malowanaja“. Ottak wona wyszywała I w wikonce pohladala: Czy ne rewut’ krutorohi? Czy ne jde czumak z dorohy? Ide czumak, z-za Łymanu Z czużym dobrom, beztałannyj, Czużi woły pohaniaje,

Pohaniajuczy spiwaje: „…Dołe moja, dołe! Czom ty ne takaja, Jak dola czużaja? Czy ja pju czy hulaju? Czy syły ne maju? Czy do tebe doriżeńky U stepu ne znaju? Czy do tebe swoji dary Ja ne posyłaju? Je u mene dary: Oczy moji kari; Mołoduju moju syłu Bohaczi kupyły; Może j diwczynu bez mene Z ynszym odrużyły… Nawczyż mene, dołe, Hulaty nawczy“! Taj zapłakaw siromacha, Stepom iduczy… Oj zastohnaw sywyj puhacz W stepu na mohyli; Zażuryłyś czumaczeńky, Tiażko zażuryłyś: „Błahosłowy, otamane, Koło seła staty, Ta ponesem towarysza W seło pryczaszczaty“! Spowidały, pryczaszczały J worożok pytały; Ne pomohło!.. Z nesciłenym W dorohu ruszały. Czy to pracia zadawyła

Mołoduju syłu? Czy to nud’ha newsypuszcza Joho z nih zwałyła? Czy to lude narobyły Jomu mołodomu, Szczo prywezły joho z Donu Na wozi do domu? Błahaw Boha, szczob diwczynu Chocz swoju pobaczyt’; Ne dobłahaw!.. Pochowały, Nichto j ne zapłacze… Postawyły hromadoju Chrest nad syrotoju, Taj rozijszłyś. Jak byłyna, Jak łyst za wodoju, Piszow kozak z sioho świtu, Wse zabraw z soboju… A deż taja malowana Szytaja chustyna? A deż taja wesełaja Diwczyna — dytyna? Na nowomu chresti chustku Witer rozwiwaje, A diwczyna u czernyciach Kosu rozplitaje…

Rozryta mohyła

Rozryta mohyła.

Swite tychyj, kraju myłyj, Moja Ukrajino!

Za-szczo tebe splundrowano, Za-szczo, mamo, hynesz? Czy ty rano do schid soncia Bohu ne mołyłaś? Czy ty ditoczok nepewnych Zwyczaju ne wczyła? — „Mołyłaś ja, turbuwałaś, Deń i nicz ne spała, Mojich ditok dohladała, Zwyczaju nawczała. Wyrostały moji kwity, Moji dobri dity, — Panuwała i ja kołyś Na szyrokim świti; Panuwała! O Bohdane, Nerozumnyj synu! Podywyś teper na matir, Na swoju Wkrajinu, Szczo kołyszuczy spiwała Pro swoju nedolu, Szczo spiwajuczy rydała, Wyhladała wolu!.. Oj Bohdane, Bohdanoczku! Jak-by buła znała, U kołyści-b pryduszyła, Pid sercem pryspała! Stepy moji zaprodani Żydowi, Nimoti! Syny moji na czużyni, Na czużij roboti; Dnipro, brat mij, wysychaje, Mene pokydaje, A mohyły moji myłi

Moskal rozrywaje. Nechaj ryje, rozkopuje, Ne swoje szukaje; A tym czasom perewertni Nechaj pidrostajut’, Ta pomożut’ Moskałewi Hospodarjuwaty, I z matery połatanu Soroczku zdijmaty!.. Na czetwero rozkopana, Rozryta mohyła. Czoho wony tam szukajut’? Szczo tam schoronyły Stari bat’ky? — Ech jak-by to, Jak-by to znajty te, Szczo tam pochowały, Ne płakały-b dity, Maty-b ne rydała.

Zapowit

Zapowit.

Jak umru, to pochowajte Mene na mohyli, Sered stepu szyrokoho, Na Wkrajini myłij; Szczob łany szyrokopoli I Dnipro i kruczi Buło wydno, buło czuty, Jak rewe rewuczyj!

Jak ponese z Ukrajiny U synieje more Krow worożu, ottohdi ja I łany i hory — Wse pokynu i połynu Do samoho Boha… Pochowajte ta wstawajte Kajdany porwite, I wrażoju złoju krowju Wolu okropite! I mene w semji wełykij, W semji wolnij, nowij, Ne zabud’te pomjanuty Nezłym tychym słowom!

Dumka syroty (Oj odna ja)

(Dumka syroty).

Oj odna ja, odna, Jak byłynońka w poli, Ta ne daw meni Boh Ani szczaśtia, ani doli.

Tilko daw meni Boh Krasu, kariji oczy, — Taj tiji wypłakała W samotyni diwoczij.

Ani bratika ja, Ni sestryczky ne znała, Miż czużymy zrosła Ta wże j wjanuty stała…

Deż drużyna moja? De wy, dobriji lude? Jich nema, ja sama, A drużyny — j ne bude!

Dumka (Sonce zachodyt’)

(Dumka).

Sonce zachodyt’, hory czornijut’ Ptaszeczka tychne, połe nimije;

Radijut’ lude, szczo odpoczynut’. A ja dywlu sia i sercem łynu W temnyj sadoczok na Ukrajinu; Łynu ja, łynu, dumu hadaju, I niby serce odpoczywaje. Czornije połe, i haj, i hory, Na synie nebo wychodyt’ zorja. Oj zore, zore! — i slozy kanut’ — Czy ty zijszła wże i na Ukrajni? Czy oczy kari tebe szukajut’ Na nebi synim? czy zabuwajut’? Koły zabuły, bodaj zasnuły, Pro moju dołeńku szczob i ne czuły.

Weczir

Weczir.

Sadok wysznewyj koło chaty, Chruszczi nad wyszniamy hudut’, Płuhatori z płuhamy jdut’; Spiwajut’ iduczy diwczata, A matery weczerjat’ żdut’.

Semja weczerja koło chaty; Weczirnia zirońka wstaje; Doczka weczerjat’ podaje, A maty chocze nauczaty, Tak sołowejko ne daje.

Pokłała maty koło chaty Małeńkych ditoczok swojich, Sama zasnuła koło jich. Zatychło wse. Tilko diwczata Ta sołowejko ne zatych.

Dumka diwczyny (Jakby meni czerewyky)

(Dumka diwczyny).

Jak-by meni czerewyky, To piszłab ja na muzyky… Horeńko moje! Czerewykiw ja ne maju, A muzyka hraje, hraje, Żalu zawdaje!

Oj pidu ja bosa połem, Poszukaju swoju dolu: Doleńko moja, Hlań na mene czornobrywu, Moja dołe neprawdywa, Beztałanna ja!

Diwczatoczka na muzykach

U czerwonych czerewykach — Ja świtom nużu… Bez rozkoszi, bez lubowy, Znoszu swoji czorni browy, U najmach znoszu!..

Dumka matery (Oj luli, luli)

(Dumka matery.)

Oj luli, luli, moja dytyno, W deń i w noczy: Pidesz, mij synu, po Ukrajini, Nas kłenuczy.

Synu mij, synu! Ne kłeny tata, Ne pomjany! Mene proklatu, ja — twoja maty, Mene kłeny!..

Mene ne stane, — ne jdy miż ludy Idy ty w haj: Haj ne spytaje, j baczyt’ ne bude, Tam i hulaj!

Najdesz u haji tuju kałynu, To pryhornyś!… Bo ja lubyła, moja dytyno, Jiji kołyś.

Jak pidesz w seła, u tiji chaty, To ne żuryś;

A jak pobaczysz z ditkamy matir, To — ne dywyś!

Dumka (Oj czoho ty poczorniło)

(Dumka).

Oj czoho ty poczorniło Zełeneje połe? — Poczorniło ja od krowy Za wolnuju wolu.

Kruh misteczka Beresteczka Na czotyry myli, Mene sławni Zaporożci Swoim trupom wkryły.

Ta szcze mene hajworony Ukryły z piwnoczy, Klujut oczi kozaćkiji A trupu ne choczut’.

Poczorniło ja, zełene, Ta za waszu wolu… Ja znow budu zełenity, A wy wże nikoły

Ne wernete sia na wolu, Budete oraty Mene z tycha, ta orjuczy Dolu prokłynaty…

Spiwanka (Utoptała steżeczku)

(Spiwanka).

Utoptała steżeczku Czerez jar, Czerez horu, serdeńko Na bazar.

Prodawała bubłyky Kozakam, Wtorhuwała, serdeńko, Pjataka.

Ja dwa szahy, dwa szahy Propyła, Za kopijku dudnyka Najniała.

Zahraj meni dudnyku, Na dudu, Nechaj swoje łyszeńko Zabudu!

Ottaka ja diwczyna, Taka ja… Swataj mene, serdeńko — Wyjdu ja!

Nad Dniprowoju sahoju

Nad Dniprowoju sahoju…

Nad Dniprowoju sahoju Stojit’ jawir miż łozoju, Miż łozoju z jałynoju, Z czerwonoju kałynoju…

Dnipro berih ryje, ryje, Jaworowi koriń myje; Stojit’ staryj, pochyływ sia, Mow kozak toj zażuryw sia.

Szczo bez doli, bez rodyny Ta bez wirnoji drużyny, Bez drużyny i nadiji W samotyni posywije!

Jawir „pochylu sia, Ta w Dniprowi skupaju sia“. Kozak każe: „pohulaju Ta luboji poszukaju“.

A kałyna z jałynoju Ta hnuczkoju łozynoju, Mow diwczatoczka iz haju Wychożajuczy spiwajut’ —

Powbyrani, zakwitczani Ta z tałanom zaruczeni, Dumky — hadońky ne majut’, — Wjut’ sia, hnut’ sia ta spiwajut’…

Pokynena diwczyna (Na horodi)

(Pokynena diwczyna).

Na horodi koło brodu Barwinok ne schodyt’; Czomuś diwczyna do brodu Po wodu ne chodyt’.

Na horodi koło tynu Sochne na tyczyni Chmil zełenyj, ne wychodyt’ Diwczyna z chatyny.

Na horodi koło brodu Werba pochyłyłaś; Zażuryłaś czornobrywa, Tiażko zażuryłaś.

Płacze, płacze ta rydaje, Jak rybońka bjet’ sia… A nad neju mołodoju, Pohaneć śmijet’ sia.

Najmyczka

Najmyczka.

U nedilu w ranci rano, Połe kryło sia tumanom; U tumani na mohyli, Jak topola, pochyłyłaś Mołodycia mołodaja. Szczoś do łona pryhortaje Ta z tumanom rozmowlaje: „Oj tumane, tumane, Mij łatanyj tałane! Czomu mene ne schowajesz Ottut sered łanu? mene ne zadawysz U zemlu ne wdawysz? Czomu meni złoji doli, Czom wiku ne zbawysz? Ni, ne dawy, tumanoczku! Schowaj tilko w poli, Szczob nichto ne znaw, ne baczyw Mojeji nedoli! Ja ne odna, jest’ u mene I bat’ko i maty… Jest’ u mene — tumanoczku, Tumanoczku, brate! — Dytia moje… Mij synoczku,

Nechreszczenyj synu! Ne ja tebe chrestyty-mu Na łychu hodyny; Czużi lude chrestyty-mut’, Ja ne budu znaty, Jak i zowut’… Dytia moje! Ja buła bohata… Ne łaj mene! mołyty-muś, Iz samoho neba Dolu wypłaczu slozamy I poszlu do tebe“! Piszła połem rydajuczy, W tumani chowałaś, Ta kriź slozy tycheseńko Pro wdowu spiwała, Jak udowa w Dunajewi Syniw pochowała: „Oj u poli mohyła; Tam udowa chodyła, Tam chodyła, hulała, Truty-zilla szukała. Truty-zilla ne najszła, Ta syniw dwoch pryweła, W kytajeczku powyła I na Dunaj odnesła: „Tychyj, tychyj Dunaj! „Mojich ditok zabawlaj, „Ty, żowteńkyj pisok! „Nahoduj mojich ditok, „I skupaj, i spowyj, „I soboju ukryj““!

I.

Buw sobi did ta baba, Z dawnioho dawna, u haji nad stawom U-dwoch sobi na chutori żyły, Jak ditoczok dwoje Usiudy oboje. Szcze z-małeczku u-dwoch jahniata pasły, A potim pobrały sia, Chudoby diżdały sia, Prydbały chutir, staw i młyn, Sadok u haji rozweły I pasiku czymału, Wsioho nadbały. Ta ditoczok u jich Bih-ma, A smert’ z kosoju za płeczyma. Chto-ż jich starist’ prywytaje, Za dytynu stane? Chto zapłacze, pochowaje? Chto duszu spomiane? Chto pożywe dobro czestno W dobruju hodynu, I zhadaje diakujuczy, Jak swoja dytyna?.. Tiażko ditej hoduwaty U bezwerchij chati, A szcze hirsze starity sia U biłych pałatach, Starity sia, umyraty, Dobro pokydaty,

Czużym ludiam, czużym ditiam Na śmich, na roztratu!

II.

I did i baba u nedilu Na pryspi w dwoch sobi sydiły Harneńko, w biłych soroczkach. Syjało sonce w nebesach, Ani chmarynoczky, ta tycho Ta lubo, jak u raji. Schowało sia u serci łycho, Jak zwir u temnim haji. W takim raji czohob, bacz sia, Starym sumuwaty? Czy to dawnie jake łycho Prokynułoś w chati? Czy wczorasznie, zadawłene Znow zaworuszyłoś? Czy szcze tilko zaklunułoś, I raj zapałyło? Ne znaju, szczo i pisla czoho Stari sumujut’! Może wże Otse zbyrajut’ sia do Boha, Ta chto w dałekuju dorohu Jim dobre konej zapriaże? „A chto nas, Naste, pochowaje, Jak pomremo?“ — „J sama ne znaju! Ja wse otse mirkuwała, Ta aż sumno stało: Odynoki zostariłyś…

Komu ponadbały Dobra sioho?“ — „Striwaj łyszeń! Czy czujesz? szczoś płacze Za worit’my… mow dytyna! Pobiżim łysz! Baczysz? Ja zhaduwaw, szczo szczoś bude!“ I razom schopyłyś, Ta do worit. Prybihajut’, Mowczky zupynyłyś: Pered samym perełazom — Dytyna spowyta, Ta ne tuho, j noweńkoju Swytynoju wkryta; Bo to maty spowywała, I litom ukryła Ostannioju swytynoju!. Dywyłyś, mołyłyś Stari moji. A serdeszne Nenacze błahaje: Wypruczało ruczeniata J do jich prostiahaje Maniusińki… I zamowkło, Nenacze ne płacze, Tilky pchyka. „A szczo, Naste? Ja j kazaw! Ot baczysz! Ot i tałan, ot i dola! I ne odynoki! Bery-ż łyszeń ta spowywaj! Acz jake, niwroku! Nesy-ż w chatu, a ja werchy Kynuś za kumamy

W Horodyszcze. Czudno jakoś Dijet’ sia miż namy! Odyn syna prokłynaje, Z chaty wyhaniaje; Druhyj świczeczku, serdesznyj, Potom zaroblaje Ta rydajuczy stanowyt’ Pered obrażamy: Nema ditej!.. Czudno jakoś Dijet’ sia miż namy.

III.

Aż try pary na radoszczach Kumiw nazbyrały, Ta w-weczeri j ochrestyły I Markom nazwały. Roste Marko. Stari moji Ne znajut’, de dity, De posadyt’, de położyt’ I szczo z nym robyty. Mynaje rik. Roste Marko, I dijna korowa U rozkoszi kupajet’ sia. Aż oś czornobrowa Ta mołoda, biłołycia Pryjszła mołodycia Na toj chutir błahodatnyj U najmy prosyt’ sia. „A szczoż?“ każe: „woźmim, Naste!

— „Woźmimo, Trochyme! Bo my stari, nezdużajem, Ta taky j dytyna, Chocza wono wże j pidrosło, To wseż taky treba Koło joho pikłuwatyś“. — „Ta wono-to treba, Bo j ja swoju wże czastoczku Prożyw, sława Bohu, Pidtoptaw sia. Tak szczoż teper, Szczo woźmesz, neboho? Za rik, czy jak?“ — „A szczo daste“. — „E, ni! treba znaty, Treba, doczko, liczyt’ płatu, Zarobłenu płatu; Bo skazano: chto ne liczyt’, To toj i ne maje. Tak ottak chyba, neboho: Ni ty nas ne znajesz, Ni my tebe; a pożywesz, Rozdywysz sia w chati, Ta j my tebe pobaczymo, — Ottohdi j za płatu. Czy tak, doczko?“ — „Dobre, diad’ku!“ — „Prosymo-ż u chatu!“ Pojednałyś. Mołodycia Rada ta weseła. Niby z panom powinczałaś, Zakupyła seła, I u chati, i na dwori, I koło skotyny,

U-weczeri i w-doświta; A koło dytyny Tak i pada, niby maty: W budeń i w nedilu Hołowońku jomu zmyje, J soroczeczku biłu Szczo deń bożyj nadiwaje, Hrajet’ sia, spiwaje, Robyt’ wozyky, a w świato To j z ruk ne spuskaje! Dywujut’ sia stari moji Ta molat’ sia Bohu. A najmyczka newsypuszcza Szczo-weczir, neboha, Swoju dolu prokłynaje, Tiażko, ważko płacze; I nichto toho ne czuje, Ne znaje j ne baczyt’ Opricz Marka małeńkoho. Tak wono ne znaje, Czoho najmyczka slozamy Joho umywaje; Ne zna Marko, czoho wona Tak joho ciłuje, Sama ne zjist’ i ne dopje, Joho nahoduje. Ne zna Marko, jak w kołysci Czasom sered noczy Prokynet’ sia, woruchnet’ sia, To wona wże skoczyt’, I ukryje, perechrestyt’ Tycho zakołysze; Wona czuje w druhij chati,

Jak dytyna dysze, W-ranci Marko do najmyczky Ruczky prostiahaje, I mamoju newsypuszczu Hannu nazywaje. Ne zna Marko, roste sobi Roste, wyrostaje.

IV.

Czy mało lit perewernułoś, Wody czymało utekło; I w chutir łycho zawernuło, I sliz czymało prynesło. Babusiu Nastiu pochowały I łedwe, łedwe odwołały Trochyma dida. Prohuło Proklate łycho, taj zasnuło. Na chutir znowu błahodat’ Z-za haju temnoho wernułaś Do dida w chatu spoczywat’. Uże Marko czumakuje I w oseny ne noczuje Ni pid chatoju, ni w chati. Koho-nebud’ treba swatat’. „Koho-ż by tut?“ staryj duma I prosyt’ porady U najmyczky. A najmyczka Do cariwny-b rada Słat’ starosty: „Treba Marka Samoho spytaty“. — „Dobre, doczko! spytajemo,

Ta j budemo swatat’“. Rozpytały, poradyłyś, Taj za starostamy Piszow Marko. Wernuły sia Lude z rusznykamy, Z światym chlibom obminenym. Pannu u żupani, Taku kralu wyswatały, Szczo chocz za het’mana, To ne sorom. Ottake-to Dywo zapopały! „Spasybi wam!“ staryj każe, „Teper, szczob wy znały, Treba kraju dowodyty, Koły j de winczaty. Taj wesilla! Ta szcze oś szczo: Chto w nas bude maty? Ne dożyła moja Nastia!..“ Taj załywś slozamy. A najmyczka u porohu Wchopyłaś rukamy Za odwirok, taj zomliła… Tycho stało w chati; Tilko najmyczka szeptała: „Maty… maty… maty!..“

V.

Czerez tyżdeń mołodyci Korowaj misyły Na chutori. Staryj bat’ko Z usijeji syły

Z mołodyciamy tanciuje Ta dwir wymitaje, Ta prochożych, projizżaczych U dwir zakłykaje, Ta warenoju czastuje, Na wesilla prosyt’. Znaj bihaje, a samoho Łedwy nohy nosiat’. Skriź harmider, ta rehotnia W chati i na dwori, I żołoby wykotyły Z nowoji komory. Skriź porańnia: peczut’, warjat’, Wymitajut’, myjut’… Ta wse czużi. Deż najmyczka? Na proszczu u Kyjiw Piszła Hanna. Błahaw staryj, A Marko aż płakaw, Szczob buła wona za matir. „Ni, Marku! nijako Meni matirju sydity: To bahati lude, A ja najmyczka; szcze j z tebe Smijaty sia budut’. Nechaj Boh wam pomahaje! Pidu pomolu sia Usim światym u Kyjewi, Ta j znowu wernu sia W waszu chatu, jak pryjmete. Poky maju syły, Trudyty-muś“. Czystym sercem Pobłahosłowyła

Swoho Marka, zapłakała J piszła za worota. Rozwernuło sia wesilla, Muzykam robota I pidkowam. Warenoju Stoły j ławy myjut’. A najmyczka szkandybaje, Pospiszaje w Kyjiw. Pryjszła w Kyjiw, ne spoczyła: U miszczanky stała, Naniała sia nosyt’ wodu, Bo hroszej ne stało Na akafyst u Warwary. Nosyła, nosyła, Kip iz wisim zarobyła, J Markowi kupyła Swiatu szapoczku w peczerach U Jwana światoho, Szczob hołowa ne boliła W Marka mołodoho; I perstenyk u Warwary Newistci dostała, I wsim światym pokłonywszyś, Do-domu wertałaś. Wernuła sia. Kateryna I Marko zustriły Za worit’my, wweły w chatu J za stił posadyły; Napuwały j hoduwały, Pro Kyjiw pytały, I w kimnati Kateryna Odpoczyt’ posłała. „Zaszczo wony mene lublat’?

Zaszczo poważajut’? O Boże mij myłoserdnyj! Może wony znajut’?… Może wony dohadałyś?.. Ni, ne dohadałyś, Wony dobri“… I najmyczka Tiażko zarydała.

VI.

Tryczy kryha zamerzała, Tryczy roztawała; Tryczy najmyczku u Kyjiw Katrja prowożała, Tak jak matir. I w czetwertyj Proweła nebohu Aż u połe do mohyły, I mołyła Boha, Szczob szwydeńko wertała sia, Bo bez neji w chati Jakoś sumno, niby maty Pokynuła chatu. Piśla Preczystoji w nedilu, Ta piśla perszoji, Trochym Staryj sydiw w soroczci biłij, W bryli, na pryspi. Pered nym Z sobakoju unuczok hraw sia, A wnuczka w jupku odiahłaś U Katrynu, i niby jszła Do dida w hosti. Zaśmijaw sia Staryj i wnuczku prywitaw,

Nenacze sprawdi mołodyciu. „A deż ty diła palanyciu? Czy może w lisi chto odniaw? Czy po-prostu — zabuła wziaty? Czy może szcze j ne napekła? E, sorom, sorom! łepska maty!“ Aż zyrk! — i najmyczka wwijszła Na dwir. Pobih staryj striczaty Z onukamy swoju Hannu. „A Marko w dorozi“? Hanna dida pytała sia. — „W dorozi szcze j dosi“. — „A ja łedwy dodybała Do waszoji chaty. Ne chotiłoś na czużyni Odnij umyraty! Koły-b Marka diżdaty sia! Tak szczoś tiażko stało“… I wnuczatam iz kłunoczka Hostyńci wyjmała: I chrestyky, j dukaczyky, J namysta razoczok Orynoczci, i czerwonyj Z folhy obrazoczok; A Karpowi sołowejka Ta konykiw paru; I czetwertyj uże persteń Swiatoji Warwary Kateryni; a didowi Iz wosku światoho Try świczeczky; a Markowi