Read here

Storia di Santa Genoveffa

Christoph von Schmid · 1878 · Free in the US

32,057 words · about 2 h 15 min to read

Period artwork: Interior of the Bodleian Library, 1845
About this edition

Free in the US: this text is in the public domain in the United States; it may still be in copyright elsewhere.

Licence: PD-US · Published in 1878 (before 1931): public domain in the United States. Text and transcription from it Wikisource by Wikisource contributors (transcription licensed CC BY-SA 4.0; contributors: https://it.wikisource.org/w/index.php?title=Storia_di_Santa_Genoveffa&action=history). · Wikisource contributors

Text from Wikisource and set out for reading on screen; no words of the book are rewritten or summarized. How RedLectern is built

About this book

Author
Christoph von Schmid
Language
Italian
Published
1878
Length
32,057 words · about 2 h 15 min
Sections
21 reader sections
Text
Digital text
Rights
Public domain in the United States

 

Contents (21)

Continue:

Avvertenza a chicche lì.

Chesc'è ’l ’prum liber blott lading r’vè alla stampa. Mo nosc' lingaz nè sè lascea nia scrì bell' avvisa colles lettres talianes. Pur chesc’osserve valgunes regoles chi, ch’ò lì saurì chesc’liber lading.

I consonanti sona sceoucche t'l taliang, tolando fora 'l c, che dang e sona tsch todesc; p. e. cerf — cervo, ceuff— fiore, mazzetto; dang i— tgi; p. e. ci— che cosa, ciarè, guardare; e ’l j, che ha ’l son francese, o sceoucche s in Gesù; p. e. oje. — voltare, ojorè — dar damangiare. sc dang e e i è sch todesc p. e. sceŏde, scimia. L’f è plou mor’jell, ch’s p. e. rafù, fengn’, sengn’— segno. I vocali e, o, u è stluttg’ o davertg’; p. e. e è stlutt in lĕre — facile, davert in lēre — ladro; o stlutt in sŏ — sorella, davert in sō — suo; u stlutt in sŭ — solo, davert in sū— suoi. Chesc’cunesc’vigne Lading; ullacch’el va dè busengn’, gnarà ’l vocal stlutt signè cung ’l davert cung — .

’L dittongo ou è mezz o e mezz u. p. e. sou — suso, ingcou — oggi;

Chesc’liber è pur duttg’i Ladings, quindi oressi tignì possibilment’r la meferia, tra la pronunzia in Badia e. Marêo; gausa, ch’ el tomarà fora no der marêo, no blott badiott. El gnarà scritt p.e. prêo, in Marêo liarang preo t'la Val desura prŏ. Fora de Marêo sonarā l e gonot a p. e. mefa — tavola, deache l' e va plou giust, ’l messung lascè; all’incuntra pur ste colla maiù pert sarà scritt a impede es, p. e. trattà, amarà, no trattès, amarès. Cung chestes osservaziungs liereife presc' saurì dutt ’l liber. Mo r’cordefse dagnara, ch’lieis lading, e no taliang, e ’ng son lading mess avei les lettres, spezialmentr i vocai plou adum p. c. in ceuìra; l’e. e l’i dang’ng vocal col c dant, nen aldung gonot puc e nia. p. e. piccei, ciēr.

Da picce ingsoù me recordi, che bones persones sè confortā, de ceaffè pur mang d'l M. R. S. Micorà de Ru — Bacher — ch’ē illaota Professòr t’l I. R. Instituto militare a Milang, la vita d’S. Genofefa stampada te nosc’ lingaz lading. Sior Bacher à dè alla stampa atri bi libri in bell taliang saurì da intenne, mo la vita de S. Genofefa in lading i è zai restada t’la penna; na grammatica ladina nes à le ciamò lascè a mang scritta.

I tegne d’i fa ’ng plajei cung nia puc ut’l a mi bongn’patriotti quindi a i presentè chilò la bella ed edificante storia de S. Genofefa stampada in lading. Chesta storia è pur troucc’ nia da nū, mo s'ang la po lì considerè fora plou avvisa, ceaffung laìte tan de belles instruziungs, pur Genitori, figliolanza, servitū, Patrungs, ricc’ e puri, in ligrezza e affliziung, ch’ i sung zerto, che dopo che l' ais litta naota, la liareise cìamò ceìng ŏtes.

Iddì benedesce chesc’ picce laur, ch’el porte bi frutti de benedisiung contentezza e bongn’costumi te nosta amabil patria ladina.

1. de Merz 1878.

L'autore editore.

Capo I. Genofefa t’sua gioventù

ct fi

Dopo che la lum d’l Cristianesimo ā fatt sparì les scuritès d’l’ idolatrìa in germania — in t’i lusc’ todesc’ — àla nia puc smorjelè i costumi grŏi de chella jent amante d’la verra; e pur grazia ch’i prumts convertiis al Vangele è amanti d’l laur, chi paìsc’ denant nia coltivà e dutt imboscà, ā ceaffè n’apparenza in flu de coltivaziung, in maniera, che ullacch’ el ē denant dutt fosc da bosc’, ch’ ang n’udō na fing, sè destennōle fora fengh’ bi urtg' e campagnes coltivades. Tal ē dang 1000 angn’ ’l Brabante, vijing alla Francea, patria de S. Genofefa, governè dang duca de gran nobiltè, da duttg’ respettè nia manco pur sua bravura e ’l grang coraggio t’les battalies, che pur sua sinzira religiung, bella e luminosa onestè, e so amur attivo verso ’l prossimo. In chisc’ ultimi cuntg’ ē incie sua sposa nia atrament’r, de sentimentg’ nobili ē la cung so om ’ng n’anima e’ ng cour, incie t'l' amur e t’la pǒra grandissima pur i dè der na bona educaziung alla piccera fìa Genofefa.

E la piccea mutta se merita ben dutta chella pǒra, dea ch’ella demostrā ’ng intendiment svelto e fing, buntè amabil d’l cour, ’ng carattere angelico. A la udei de ceìng angn’ d’lungia la uma sounung bell picce bancoring sentada, e deburiada affaccenda, dō l’aufenza de chi temp, pro ’l spǒ o la roda; a l' aldì gnang cung dimandes furbes e siccades, e a vigne dimanda dè respostes intendores fora d’l solito, a la osservè in vigne aziung e parora viva e graziosa, duttg’ restā e dijò: Chesta piccea mutta sarà ’ng dè val de morvouia. E spo cang, ch ell' ā appena complì i disc’angn’, e jē a dlisia cung sū genitori, ed ē illò ingjenedlada dang Altè tena procca curida cung plumatc’de scarlat, col mus jintil devot in curù de porpora soutt ai raggi d’illibata innozenza, coi ciaveis blancojings, ch’gnē in bi rǒi jou pur les sceables, t’chel guant bell blanc e modesto alzā i oudli blěs al Ceil, e i chinā umile alla terra, illaota impermò, che nell’ ess’ tignida pur ’ng te piccie angel d’l Paraìsc’? - E in veritè, chè che mutta è ’ng angel de consolaziung tles ūties, di puri e al lett di amarà cang, ch’ella i portā guant laurè de sua propria mang, o monedes d’arjent regalades dal duca pur sè fornì. Gonot slaicala da dumang o soulla sera cunung cest t'l brac' innascusc’ tles ciases di amarà, e i portā speisa rinforzante e ordura delicata, illaota ciamò na raritè in Germania, ch’ella s’ha sparagnè dalla boccia cearà. E col gni plou vedla d’angn’ e madura in gioventù, nè sè perdō nia fora sua bellezza e innozenza; anzi duttes les bones umes i mostrā cui deitg’ a sua filiolanza la Signorina (illaota nominang ingsceou incie les principesses) pur spidl de devoziung de modestia, amabilitè, e de vigne preziosa virtù, che fornesc’ l'anima dena jona.

Grof Sigfrid, cavalier de grang valuta, de sentimentg’ nia basc’, e bell de persona, i ha salvè la vita t’l muscedōz d’la battaglia al duca de Brabante, e dopo che la verra fō finida elle ste condutt dal duca in propria ciasa, e chesc’ i ā ceaffè sou ’ng amur desch’ ang so fì, e i pīta sua fìa pur sposa. Cang ch’ el gnē ’l dè, che Genofefa dò s’ung jì col grof ēle affliziung e legrimes pur dutt’l ciastell, e pur i contorni, e sebengn’ ch’ ella i portā grang amur a chel brao jon cavalier, ēla pou ci ella dutta in legrimes. — Incie ’l Pere lagrimā, cang ch’el l ā plengn’ d’amur pur l'ultima ota al cour e i djō: „Va, mia filuola; t’arbandones pere e uma attempà coll’ inzertezza de t’ udei ciamò na ŏta in vita sua; mo Iddì t’sii dagnora e dlunc to compangn’.

Tegnet’l tres prejent al pingsìr e al cour, sceoucche t’has imparè da nos; nè jì mai fora d’les strades santes, ch’ ’l Signur cung sua vita e dottrina t’ha mostrè. Se t’ i restes dagnora fedele, nia atramentr, che cina de sengn’, pudungfe nos pungsè a tè zenza fastide, e stlù ’ng dè nousc’ oudli in pesc’.“ Soung chesc’ s’ la tira la Uma a sè, e dutt scomouta e dal grang pittè ēla appena bona de gnì cung chestes cat’r parores: „Aieste fortuna, mia Genofefa, ’l Signur t’accompagne. O mi Di! ci ch’ el t’aspetta a tè nè sai, mo ’ng rī presentiment mè stranc’ ’l cour. Pur at’r este dagnora stada na bona fìa, t’ ēs nosta felizitè soulla terra, nè tenes as mai fatt ’ng desplajei: mantegnete ingsceou incie da chilò inant. Straverdete da vigne aziung, che te fajess’ vergogna dang da Iddì e tu genitori. Ciamò naota, mantegnete prossa, e dutt jarà bung: e se n’ essung plou da s’udei soung chesta terra, ciara de m’ arjunje cung bones operes in Ceìl.“

Dō chestes parores s’oji intrami dui verso ’l conte: „Fì,“ i diji, „ella sii cung tē, el vegne cung tè ’l tesoro plou prezioso de nosc’ cour, de tè veramentr degno! Ah, porti amur, e fa impara da Pere e Uma“. Dutt franco impormett ’l grof, colla sposa injenedlè, a recev’r la benedisiung dai Genitori.

Ing chel moment comparesc ’l Vesco Idolfo,

ch’a belle dè a dum i sposi, ’ng veccio venerabile dai ciaveis blanc’, mo ciamò in forza da jon: intang ch’el tegn’sura d’ei les mangs pur i benedì, dijel a Genofefa: „No pitè, noviccea! T’ à preparè ’l Signor na grang fortuna, bengn’ che differente assà da chella, che i presentg’ chilò s’imagina: mo el gnarà ’l dè, che duttg’ ringraziarà a Iddì cung legrimes de consolaziung. In chel moment,ch' el tè toccarà casi strambi, pengsa a mies parores — e sii ’l Signor cung tè.

Chestes parores d’l veccio religioso e pio descedā sou ti courz de chicche ē illò ’l presentiment deng “tocca straordinario„ ch’aspettā zenza dubbio a Genofefa; mo chesc’ fastide, che druccā duttg’, s ē presc’ mudè tena oraziung de fiduzia in Dio e sua amabil provvidenza. ’L grof deida sou Genofefa smarida e quasi tena nescea, la fesc’ sente sounung ciaval fornì cung pumpa e s’ung sparesc’ impara accompagnè dang trupp de cavalcanti.

Capo II. Verra

ch’a belle dè a dum i sposi, ’ng veccio venerabile dai ciaveis blanc’, mo ciamò in forza da jon: intang ch’el tegn’sura d’ei les mangs pur i benedì, dijel a Genofefa: „No pitè, noviccea! T’ à preparè ’l Signor na grang fortuna, bengn’ che differente assà da chella, che i presentg’ chilò s’imagina: mo el gnarà ’l dè, che duttg’ ringraziarà a Iddì cung legrimes de consolaziung. In chel moment,ch' el tè toccarà casi strambi, pengsa a mies parores — e sii ’l Signor cung tè.

Chestes parores d’l veccio religioso e pio descedā sou ti courz de chicche ē illò ’l presentiment deng “tocca straordinario„ ch’aspettā zenza dubbio a Genofefa; mo chesc’ fastide, che druccā duttg’, s ē presc’ mudè tena oraziung de fiduzia in Dio e sua amabil provvidenza. ’L grof deida sou Genofefa smarida e quasi tena nescea, la fesc’ sente sounung ciaval fornì cung pumpa e s’ung sparesc’ impara accompagnè dang trupp de cavalcanti.

’L ciastell de Sigfrid s’alzā teng bellisimo post sounung crepp inantr ’l Rein e la Mosel. Cang che chi da nozza revā illo, elle belle i servi e sudditi duttg’ de vigne sesso piccei e grangn’ cung so plou bell guant ingjignà ai receve cung unur. La strada e la porta d’l

ciastell ē fornīdes de rames e flus: a pena aspettā vignung ’l moment de pudei udei la Patrona nouia; e ing chel moment fō ci l'impressiung grana, purcicche i trattg’ de Genofefa, ’ng vero spidl deng n’ anima bella, innozenta, amabile nudrida de pingsirz zelesti, portā la someia deng angel. Gnuda jou dal ciaval jēla a saludè duttg’ cung bella grazia, i dijō a vignung parores umiles zerties plenes d’amur, ē rispettosa verso i vecci, amabile colles umes, che portā sū piccei t’l bracc’; de chisc’ orōla savei l’innom e i angn’, e i fajō te bi regai, che duttg’ ciara fitt e ē scomoutg’. Mo impermò cang ch’ ella, cung lizenza d’l grof, annunziā pur ’l rest d’l an paga doppla ai soldàs e ai servi, i lasceā dō les gravaries ai sudditi e vassalli, e impormettō de partì fora scealdi blaa ai puri s’ elle leve sou ’ng sussure de ligrezza, duttg’ lagrimaa pur ringraziament sinzir, s’ tignō se e ’l conte pur felizi, pur chesc’ m’nai devotes oraziungs al Ceìl pur la felicitè di sposi. Finmai chi vedli soldas indurīs, che ā tan d’ angn’ battu soutt alla bandīra d’l conte, e illò stē de guardia su i purtungs d’l ciastell, ci chi è scomoutg’ ch’ el i bordorà les legrimes jou pur la berba.

Sigfrid e Genofefa viō cuntentg’ in bella pesc’, mo chesta felizitè ha poumassa durè ma valgunes edmes. Fatti fattorum, na sera dō cena, intang che Genofefa firā e ciantava,

accompagnada dal sposo col laut, dutt al l'improvvisa aldung ingherdening adarlerc sonament de trombetta. „Ci elle?" scraia ’l conte incuntra al scudier -— portaermes,-- che salta in chesc’ moment da usc’ ite. -- „Verra", è la resposta. „I Mori" — na spezie de turc’, ch’ā ìllaota grang to de Spagna in sua potestè — „i Mori gnūs a schires dalla Spagna, à assaltè la Francea, e manaccea de rovinè a fer e fuc ’l paìsc’. Dui cavalieri menà dal Re porta chesta novella col comando rigurùs, de piè ia belle in chesta noutt, pur arjunje l’armada plou presc’ch’el è possibile." Svelto è ’l grof jou pur les scalinades pur azzettè i cavalieri e i menè t’l sallung d’l receviment; intang che la contessa dutt spurduda salta te ciafa da fuc a i arjignè ’l past; chè a chi temp n’i ēle nia massa stlett alles prinzipesses, s’affacendè cear frogorè. Sigfrid passa la noutt in preparaziungs alla verra, fesc’saltè ’ng mess ing cà e in là da i soldas ti quartirs, e à stabilì i ordini duttg’ch’ang dess’osservè tang dī, ch’al è demezz. Intang r’vale da vigne pert truppes nouies de rittri arlerc verso ’1 ciastell, che dutt ingherdenii dal strepito d’les ermes, dai ferz di ciayai, e dal marsc' soul tact di soldàs. Genofefa ā spenù dutta la noutt in azzettè i forstiis, e in injignè pro les robes necessaries pur ’l iade. All’alba stē i cavalieri t’l grang salung incear ’l grof dutt curì de ferr, soul cié l'elmo cung plumes che bandorà, sua solita muntura pur la battalia chesta. Dang porta ligna a ligna aspettā la cavellaria e l’infanteria.

All’aufenza d’les Siores de ciastell comparesc’Genofefa t’l salung, i tacca allo sposo la spada cear la centuna, i dà la lancea in mang colles parores: „Maneja chestes ermes pur Iddì, pur defenne l’innozenza arbandonada, e in castigo all’ingiustizia crudele;" mo chilò i smaresc’’1 mus, vengn’blanc desc’che ’1 ling, ch ella tignìa in mang e ella toma pūra t’i bracc’ d’l sposo: ella sintì ciezze de desgrazia, ch’ i druccā ’1 cour adum, zenza savei ci.

„O Sigfrid," gnuda pro sè istessa, screiela, „se nè te vegnes pa plou!" e ascongn’ ’l mus t’l gormèl. „Pora nia, Genofefa," respogn’ ’1 conte; degungn’al mon mè po batte a terra, s’Iddì nen ō: sung dagnara te suus mangs; la mort nes pō arjungje dertang a ciafa, che t’la battaglia, è solamentr Iddì ch’i tangn' ’1 bracc’. Unīs ad El nen ungfe bria de tromorè de plou tra ’1 moscedōz da sanc in battalia, che soung nosc’ ciastell, purcicch’El è Iddì degli eserziti, e la forza di virtuosi; chicche tem Iddì, nen ha nia at’r da temei. Quindi, mia cara sposa, mett’in pesc’tua affliziung, e sta zenza fastide pur mi desting. Pruma a Die, spo al mi fedel capodeciafa ai confidè tua

Capo III. Gicch’el i tocca a Genofefa

persona, la custodia d’l ciastell, e ’l governo de mia provinzia. At’r ne me rest’l plou fengn' che te raccomanè ciamò naota alla divina provvidenza. Sta bengn’, recordete d’ mè, preia pur to Sigfrid."

Genofefa l’accompagna in cina sul purtung d’l ciastell; dō vegnel duttg’i cavalieri, alla comparsa de chi sussureia les trombettes, slizzineia les spades fora d’la vaìna al luminùs de soredl, che nasceō, e scraiamentg’ de fortuna saluda ’l grof. Pur ascogne les legrimes, che cuntra orentè i bagnà i oudli, sbalzel soul ciaval, e reita svelto a ciè d’la truppa, ch’i va do cunung rumù sceoucche ’l ton a passè ’l punt da balza, che tromorā e ceancantā soutt al trōpp di ciavai.

Genofefa ciara fitt dō a chella schira, cina, ch’ella è fora de oud’l; spo s’ella sarada te sua stanza, pur i dè liberamente sofogo in legrimes alla passiung, ch’i strengjō ’l cour adum, e zenza mangiè àla passé chel dè in legrimes.

Dō ’l comiè da Sigfrid passā la contessa su dis solitaria, desconsolada assà, mo pur apparenza in pesc’. Da dumang, cang che ’l luminus revā al ciastell inant’r i vedli pecceōs, che l'incercenaa, ēla sentada al balcung, che sporc’infora dal ciastell, scomenceā so laur, e lasceā tomè val legrima soul fiò, ch’ella cujì fora, sceoucche la rofada soules flŭs di prā. Cang che la ciampana sonaa a Messa, jēla t’la capella, e priā devotament’r pur la salvezza de so sposo; sua procca nen ē mai outa al temp di divini uffizi, anzi, ch’ella ē ci domisdè valgunes ores illò sora in oraziung. Ella abbinaa les mittangs d’la villa, ch’ē sott al ciastell, e intang, ch’ella les insignā a firè e cujì, les devertīla cung cuntamentg’e stories utiles; amica di puri e di amarà da piccera ing sou, i ēla sengn’uma. El nen ē ’ng miserabile, che nè ceafass’da Genofefa laur o limosina; o amarè, che nell’ess’a so lett, ai smorjelè la ria saù d’les medejines plou anties. Les seres cina tert stēla a firè cung suus camerieres, spo se la luna illuminā ’l ciastell, s’la godō la contessa sŏra a sonè te sua ciamena ’l laut pur accompagnè val ciantia devota. In una parora, vigne sua aziung desmostrā onestè e puritè, amur a Iddì e al prossimo e ella nen ess’mai soffrì, che valgungn’d’sua jent ess’rajonè o fatt val nia d’indertura.

Golo ē patrung in ciafa, a chel, che ’l grof i ha cungfidè dutt, denangche s’ung jì; Golo, ’ng om furbo, capaze de tra a se ’l cour deng n’at’r cung baià inganevoli e manieres dulcejines, pur at’r ’ng om zenza religiung e coscienza, in maniera, che so proprio vadagn’ i varō ploucche dutt ’l rest, pur chel, e pur su piazeri ēle pronto a sacrifichè dutt. Sigfrid sen ē appena che Golo scomenceā a fa dassenn da patrung: a ji vistì all’inggrana for de mefura, a dè pastg’de grang cost, e a desfà ia in chesta maniera la roba d’l patrung, ch’i ā confidè massa. E ciamò nia cuntent, mett’l mang, sofflè sou dalla superbia, a maltràttè i vedli soldàs e servi fedeli d’l grof, a i scurtè ’l paiament bengn’vadagnè ai orās, e proibì, di dè ai puri fingmai ’ng to de pang. L’unica persona, ch’el i desmostraa respett e amur for de mefura, ē Genofefa, pur chesc’’l trattala ella cung dignitè e sodezza, mo mai cung confidenza, e ’l tignò t’i temungs d’l dover. ’Ng pezz parōle obbedient a su comandi, purvā anzi d’ascogne cung grang premura su defettg’ ai oudli de Genofefa; mo tang a tang c’rsceōle l’ardiment e sua svergognatezza cina a i fa dimandes les plou infames, che pò est’r pur na fomena fedele, o jŏna, d’unur. S’immagini vignung, cung ci sdegno, che la virtuosa Genofefa desprijā e refudā te dimandes illezites; mo degungn’ nè sarà mai capazi de capì l’odio, che purchesc’s’ē descedè sou t’l animo de Golo, ch’e s’ha quindi resolt d’la rovinè.

Desconsolada da rì presentimentg’la contessa ā scritt al grof, e i ā descorì sou cung plena veritè les tramadures de Golo, e priè d’la deliberè da ’ng uomo tang prigurùs. Draco, ’l prum coug d’l conte, ’ng om da beugn’, purtè pur su patrungs, quindi contrario: ai pessimi desengn’s de Golo, s’ ā tut l'impegno d’i fa r’ve la lettra inascusc’ a Sigfrid pur ’ng om sigū ch’ ē pronto a ji impara. Intang la finezza de Golo ha spiè chesc’plān, e ’ng dè da dumang, cang che la contessa i consegnā te sua propria stanza ’l scritt a Draco sbrocch ’l ìte dutt furioso colla spada tratta ing mang, ammazza ’l pure servo soutt ai oudli de Genofefa e tira lapprō grangn’ scraiungs. A chisc’salta allerc dutta la jent d’l ciastell, veiga Genofefa dutt smarida zeinza parora dal spavent, dang su pīsc’ Draco mort teng lec de sanc; intang cunta sou Golo, pur sura l innozenta e nobil sposa, les baujiis plou infames, che finmai i domestizi se dodā. E tang n’i bastā ciamò, mo, zeinza intardivè, attira menel ’ng apostato al conte cung’calunnies plenes de baujiis pur sura la fomena, ch’ella i è infedele, e à maccìè l' onor; e intang ch’el aspetta la resposta, la fescel serrè t’la torr plou spaventofa d’l ciastell.

Golo conesceō avvifa lo spirito d’l grof, ch’ē giust, nobile, plengn’de compassiung e generoso, mo cung duttes chestes virtūs incapaze de se gornè ’l senn spezialment’r se tizzè da gelosìa. „Na passiung improvvisa", rajonava chel malvagio, „descedada e sofflada sou te chel bell animo sarà sceoucche l’anell al nēs

Capo IV. Genofefa te p’rjung.

d’la laurz, che la fesc’ jì ullacch’ ang ŏ." Ingsceou trionfava ’l crudele belle dang fora, soulla speranza, che ’l conte t’l prum senn ordineie la mort de Genofefa. Iddì nes straverde dalles passiungs desliades, che tira a delitti tang spaventusc’. —

La torr destinada pur i malfattori, e purchesc’ nominada Torr di condannà, ē spaventofa a udei, e Grenofefa nela passā mai ìa zenza sgricc’, fengn’ela istessa serrada te chesta p’rjung. Fō chesta na p’rjung freida, scura, timpla, desco ’ng paìsc’ d’la mort; i murz plens de muffa, ghei vertg’pur l'umiditè, ’l funz curì cung cadrì couccei: raggio de sored’l o luminùs de luna degung, in modo, che la figura de chell’orrida abitaziung comparì ciamò plou confusa e malinconica da chella tan de dè, che passā pur’ng būsc’ a feriada grossa, e gnē rebattuda dalla iesta blancia de Genofefa. Dè e noutt sè lasceala jou sounung grum de strang, da na pert elle ’ng bocchè de terra plengn' d’ĕga,e ’ng pude pang fosc’ē sua speifa. Incie sua ceira bella da angelo ē sfigurada dalles legrimes continues, ch’i bagnā i oudli e degorò jou pur ’l mūs. Ci farammo Genofefa te chesc’ stato tang miserabile?

Appena che la pūra desgraziada s’ā re- mettū dalla sporduda, ch’i ā tratt al cōl ’l spavent e l'angosceia d’i terribili avvenimentg’ de pucies ores, alzela i oudli e les mangs, ingroppades al ceìl, e pronunzia in grang devoziung chesta preghiera: „O bung Pere in Ceìl! da Os vegniiou, chilò soppolida, da duttg’ arbandonada, at’r, che da Os sŭ no: purcicche, oud’l umano nè veiga mia desfortuna e a uredla d’uomo nè ruva mies plures, mo Os d’lunc’present incie te chesta p’rjung orida e scura udeis mies legrimes e aldìs mi sospiri. Mi parentg’nè sà nìa de mia mala sorte, lo sposo, ch’ m’ ais dè è dalunc’, ’l brac’ de tangn’ de mi amizi nè mè pō dè aiut, mo Ofta mang nen è scurtada. Bonissimo pere, Os che pudeis daurì les portes de chesta fossa, ede compassiung de mè."

Spo sè lasc’la indō jou druccada dall'affliziung zenza parora e zenza legrimes screiela indō: O beates chelles creatures les plou miserabiles, che po udei ’l bell blĕ d’l firmament, e ’l bell vert di prā in flu. O cutang miù ch’el foss’ pur me est’r na contadina plouttosc’ che Signura, na pura, che mess’jì a s’l ceaffè, che na prinzipessa, chilò cung bell e nia! nia plou, nia! nianche sored’l no, che lumina pou pur duttg’. Mo impò, continueiela dlung pittang, seife,o mi bung Signur, incie pur mè. Os seis pur mè soredl, che illumineis mia anima, cang ch’ i pense a Os, e mè scealdeis 'l cour, fora soutt alla dlaccea d’angoscies da mort, e mè fasceis amabiles pur fing les legrimes. — Chi nè la capesc’chilò, che la s.Religiung e devota oraziung è l’unico, che consola t’les maiùs tribulaziungs?

Illaota slizzinā t'l pingfir de Genofefa les parores d’l Vesco Venerabile: „Chesta è adunque la fortuna, che m’ ais pofetizè, chesc’ carzer m’aspettā dunque dō ’l portung fornì in flus. Pouimpò, dea ch’l Signur l’ha lasceada suzzede, ch’i sii serrada ìa, mess’ estr ’chesc’ mia fortuna, purcicche a proporziung d’l amur, ch’El nes porta menel les desgrazies, che è favori mal conesceūs. In veritè, sott a affliziungs granes e psoccies s’ascognel grang grazies e fortunes, sceoucche sua provvidenza ha stlutt soutt na scuscea antia troucc’ frutti de saŭ bona ducea. A pora nia toli sou chestes penes da sua mang paterna e i nè gnarà cung lamentanzes cuntra chel, che mè perseghita. Chilò pronta, o Signur, trattemme in ci maniera ch’oreis, madèr nè mè tollede osta grazia; cuntra osta orentè degungn’ nè mè pō fa patì.“ Da chesc’ veigung, che bones animes tira fora dla s. Religiung maiùs consolaziungs che nè sii les plou grang tribulaziungs.

Dō chelles parores sè sintìla l’anima dutt confortada, e el parò che na usc’ intērna i discess’: „Bung caraggio, Genofefa, maiùs crusc’ tè poste aspettè ciamò, mo 'l Signur tè libe–

Capo V. Cicch’el suzzed’te p’rjung

rarà da duttes. Sengn’ dubiteīa la jent de tua virtù e innozenza, mo el gnarà ’l dè, ch’ ella luminerà plou bella che soredl." — Na bona coscienza porta ’l germe de consolaziung desch’ de vita la somenza. — Soung chesc’s’ēla indormedida Genofefa.

Chi valgugn’meisc’che Genofefa ā passè t’l spavent d’la p’rjung, l’unica persona, ch’ella ceaffà da udei, ele Golo, che gnē decunting cung suus dimandes disonorevoles, e solamentr a chisc’patti impormettōle de la lascè r’vè a unur e libertè; mo la pūra desgraziada i dē dagnara la medema resposta: „Trou m’iù comparì desonorada ai oudli de jent, che l’ est’r in veritè dang da i oudli d’Iddì; plouttosc’ fraidì in funz dena torr, che r’vè cung colpa sou n’ung trono." — Na te virtŭ invinzibile impianta ’l s. timor d’Iddì incie tena donna!

Intang sintī Genofefa suus penes ciamò de plou, dea che, dopo che Sigfrid sè n’è ju alla verra, conesceōla, ch’ella ē uma, è 'l moment dezisivo è daimprō. E ella nè s’à fallè, purcicch’ella ā partorì ’ng bambing. „ O mi caro fì" sospireiela intang ch’ella sè druccā al cour che pura creatura, „te chesc’ luc orrido ēste destinè de gnì al mon. Chilò soung mi cour palsa e scealdete, chè tua pūra uma nen à ci na fascea da te curì nè. Che tè darà val da beire? Chesc’mi seno deb’l e smagrì nen a riia pur te. Te chesta spelimca sgricceorosa nen elle pur te ’ng pizz, che ne sīi pera freida; da chesc’ ōt tume e fosc gott’l tres jou ega; te messarās ben presc’ murì dalla meseria. O! os mureies malinconiches, che nes serreis fora d’l mon, semìa che bagneis chest’amabil creatura, seis impò manco crudies, che li uomini, chè daccordo cung mia tribulaziung lagrimeise ci os cung me.“

Dō chestes parores, plenes de passiung, sceoucch’ elles nè pudō gnì atrament’r dal fantinament de na uma afflitissima, alzela i oudli al Ceìl, e ’l picce appena nasceu, cung sūs mangs debles,. che tromorā, spo scraiela soutt a legrimes: „o Signur, da Os ai iou ceaffè chesc’ fì, da Os ale la vita; pur est’r osta sincunda, ald’l a Os, a Os, mess’l gnì consagrè. Sigù, i sung d’l dutt obliada de s’l dè a Os. Mo i nel pò nia cundū in t’osta s. dlisia. Pur at’r seise Os dlunc prejent; e ullacche Os seis, illò elle ci osc’ tempio. In mancanza de ’ng amico, che ’l porte a batto, e deng sacro ministro, che recorde a pere e compère su oblighi, farai iou da sacerdote, da pere e tōt. Quindi impormetti chilò solennement’r d’l tra sou t’la s. fede in Os, Padre eterno, in osc’ divin Filuolo, e nello Spirito S., alla cogniziung de Os, t’l amur d’Iddì e de duttg’li uomini; i s’impormette d’l assigiurè dal mal desc’ ch’ ’ng tesoro prezioso a mè confidè, pur sel restituì zenza maccia ing chel dè, ullacche dutt gnarà appefè e giudichè.“ Dopo ch’ella ā p’riè dī assà à la tut la messarìa da l’ega e à battiè ’l bambing soutt àll innom Schmerzenreich (Dolricc, o, Ricc de dolori) Lagrimè: chè soutt a dulurz e legrimes ēle gnu àl mon. — Jugsceoū dess’ vign’ uma i dè sū fiis a Iddì, resolta di nudrì sou pur El, do sua s. orentè e dottrina.

Ella injoppa spo ’l picce t’l gormèl, s’l drucca al piete e disc’: „Chesta sarà tua cuna“, e cunung oud’l soul pang fosc, ch’ella ā dang sè, seghitala:„Chesc’, o pura creatura, sarà da chilò inant tua speifa, chesc’pude pang grō dur, appena bastante pur mè. Tua consolaziung, ch’el sarà smorjelè dalles legrimes de tua uma, e fatt abbastang dalla divina provvidenza.“ E cang ch’ella ’ng mastiā pur sè ing dēla na pĕrt alla piccea creatura; cang ch’ella odō despò ch’el dormī chitament’r, pur sura inchlinada sospirāla:

O Signur, dede na udlada da Ceìl soung chesc’ pure picce, che dorm te mi greme. Vigne flu, soppolida te chesta grotta freida, scura, zenza lum de sored’l, zenza ’ng pude cialt, e aria sana, vigne flu messass’ perde ’l fresc’ e ’l curŭ, e deventè ghela e smarida. Co mai sarà bona de resister chilò na pianta delicata compagna a chesta. Signur, no ’l lascede grafumè te chesta m'fēria. Jou l'ame, e dess’ cung ligrezza pur el mia vīta, mo, Os, o mi bung Iddì, l’amais ciamò de plou; purcicch’ameis mè, e duttg’ li uomini ploucche vign’ uma mai ame sua propria creatura. Sè, scraiàla da dàlt, sè el è ostes parores:

Se incie na uma se pō desmentiè so filuolo, nè mè desmentiarai mai iou de tè. A chesta usc’ s’ēle descedè ’l picce, e i riō amabilment’r addōs alla uma, e ci i sleff d’la uma in chel moment ē sforzà, la pruma ŏta te chella p’rjung, de fa la grigna da rì. „Bella, sceoucche deng’angel, è tua ceira da rì, caro mi fi,“ dijela, tang, ch ella s’l strensceō al piete, „nè cunescesses’t tou ’l spavent de chesc’luc? Ah, nonò: seghita pouma a rì, che in chest’acea to bell rì mè dā da intenne ploucche mille parores. El pē, che t’ m’ oies dì: „No pitede, uma, stede plouttosc’ de bona vouia: os seis pura, mo ricc è Iddì, se seis ci arbandonada zenza aiut, è pou Dio generoso, os me porteis grang amur mo maiŭ è l’amur ch’ Iddì sè porta a nos intrami. — A riit’la pouma, piccening, chè cina, che te riis, ne degŏrr les legrimes d’tua uma.

Dopo, ch’el ē passè ingsceou plou dìs, vegn’l indō Golo, burt, e col mus desturbè. „Bung prō“ disc’l, „s’ureis restè ostinada t’

Capo VI. Genofefa vengn’, a savei, cicch’el i aspetta

osta mattitè, e sè tignì a ’ng scrupolo de virtù; ede almanco pietè d' osc’ fi, che se nè seis a mi contentg: la mort a intrami dui; Dio me castieie, s’i mente“. „Mille otes la mort“ respongn’ Genofefa in pesc’ e a pora nia, „plouttosc’ che acconsentì a ’ng fatt, che me fascess’ vergogna dang da Iddì, dang da mi cari genitori, dang da mī sposo e li uomini duttg’.“ Cuna burta odlada plena de rabbia sè retira Golo blŏghēl dal senn, et’l jì fora i dale ’ng bott alla porta de ferr, che la terra tromorā, e dutt inggherdenìa fora pur chi ghebĕlmeri.

The opening of the book is shown; the full text loads in the reader.

Loading the full text…