EPODON LIBER…

EPODON LIBER

CARMEN I.

Ibis Liburnis inter alta navium, Amice, propugnacula, Paratus omne Caesaris periculum Subire, Maecenas, tuo. Quid nos, quibus te vita si superstite 5 Jucunda, si contra gravis? Utrumne jussi persequemur otium, Non dulce ni tecum simul, An hunc laborem mente laturi decet Qua ferre non molles viros? 10 Feremus et te vel per Alpium juga Inhospitalem et Caucasum, Vel Occidentis usque ad ultimum sinum Forti sequemur pectore. Roges tuum labore quid juvem meo, 15 Imbellis ac firmus parum? Comes minore sum futurus in metu, Qui major absentes habet; Ut assidens implumibus pullis avis Serpentium allapsus timet 20 Magis relictis, non, ut adsit, auxili Latura plus praesentibus. Libenter hoc et omne militabitur Bellum in tuae spem gratiae, Non ut juvencis illigata pluribus 25 Aratra nitantur mea, Pecusve Calabris ante sidus fervidum Lucana mutet pascuis, Neque ut superni villa candens Tusculi Circaea tangat moenia. 30 Satis superque me benignitas tua Ditavit: haud paravero Quod aut avarus ut Chremes terra premam, Discinctus aut perdam nepos.

CARMEN II.

Beatus ille qui procul negotiis, Ut prisca gens mortalium, Paterna rura bobus exercet suis, Solutus omni fenore. Neque excitatur classico miles truci, 5 Neque horret iratum mare, Forumque vitat et superba civium Potentiorum limina. Ergo aut adulta vitium propagine Altas maritat populos, 10 Aut in reducta valle mugientium Prospectat errantes greges, Inutilesque falce ramos amputans Feliciores inserit, Aut pressa puris mella condit amphoris, 15 Aut tondet infirmas oves; Vel cum decorum mitibus pomis caput Auctumnus agris extulit, Ut gaudet insitiva decerpens pira, Certantem et uvam purpurae, 20 Qua muneretur te, Priape, et te, pater Silvane, tutor finium! Libet jacere modo sub antiqua ilice, Modo in tenaci gramine. Labuntur altis interim ripis aquae, 25 Queruntur in silvis aves, Fontesque lymphis obstrepunt manantibus, Somnos quod invitet leves. At cum tonantis annus hibernus Jovis Imbres nivesque comparat, 30 Aut trudit acres hinc et hinc multa cane Apros in obstantes plagas, Aut amite levi rara tendit retia, Turdis edacibus dolos, Pavidumque leporem et advenam laqueo gruem 35 Jucunda captat praemia. Quis non malarum quas amor curas habet Haec inter obliviscitur? Quodsi pudica mulier in partem juvet Domum atque dulces liberos, 40 Sabina qualis aut perusta solibus Pernicis uxor Apuli, Sacrum vetustis exstruat lignis focum Lassi sub adventum viri, Claudensque textis cratibus laetum pecus 45 Distenta siccet ubera, Et horna dulci vina promens dolio Dapes inemptas apparet: Non me Lucrina juverint conchylia Magisve rhombus aut scari, 50 Si quos Eois intonata fluctibus Hiems ad hoc vertat mare; Non Afra avis descendat in ventrem meum, Non attagen Ionicus Jucundior, quam lecta de pinguissimis 55 Oliva ramis arborum Aut herba lapathi prata amantis et gravi Malvae salubres corpori, Vel agna festis caesa Terminalibus, Vel haedus ereptus lupo. 60 Has inter epulas ut juvat pastas oves Videre properantes domum, Videre fessos vomerem inversum boves Collo trahentes languido, Positosque vernas, ditis examen domus, 65 Circum renidentes Lares! Haec ubi locutus fenerator Alphius, Jam jam futurus rusticus, Omnem redegit Idibus pecuniam, Quaerit Kalendis ponere. 70

CARMEN III.

Parentis olim si quis impia manu Senile guttur fregerit, Edit cicutis allium nocentius. O dura messorum ilia! Quid hoc veneni saevit in praecordiis? 5 Num viperinus his cruor Incoctus herbis me fefellit? an malas Canidia tractavit dapes? Ut Argonautas praeter omnes candidum Medea mirata est ducem, 10 Ignota tauris illigaturum juga Perunxit hoc Jasonem; Hoc delibutis ulta donis pellicem Serpente fugit alite. Nec tantus unquam siderum insedit vapor 15 Siticulosae Apuliae, Nec munus humeris efficacis Herculis Inarsit aestuosius. At si quid unquam tale concupiveris, Jocose Maecenas; precor 20 Manum puella savio opponat tuo Extrema et in sponda cubet.

CARMEN IV.

Lupis et agnis quanta sortito obtigit, Tecum mihi discordia est, Hibericis peruste funibus latus Et crura dura compede. Licet superbus ambules pecunia, 5 Fortuna non mutat genus. Videsne, Sacram metiente te viam Cum bis trium ulnarum toga, Ut ora vertat huc et huc euntium Liberrima indignatio? 10 Sectus flagellis hic triumviralibus Praeconis ad fastidium Arat Falerni mille fundi jugera Et Appiam mannis terit, Sedilibusque magnus in primis eques 15 Othone contempto sedet! Quid attinet tot ora navium gravi Rostrata duci pondere Contra latrones atque servilem manum Hoc, hoc tribuno militum? 20

CARMEN V.

At, o deorum quidquid in caelo regit Terras et humanum genus, Quid iste fert tumultus? aut quid omnium Vultus in unum me truces? Per liberos te, si vocata partubus 5 Lucina veris affuit, Per hoc mane purpurae decus precor, Per improbaturum haec Jovem, Quid ut noverca me intueris aut uti Petita ferro belua? 10 Ut haec trementi questus ore constitit Insignibus raptis puer, Impube corpus quale posset impia Mollire Thracum pectora, Canidia brevibus implicata viperis 15 Crines et incomptum caput Jubet sepulcris caprificos erutas, Jubet cupressus funebres, Et uncta turpis ova ranae sanguine, Plumamque nocturnae strigis, 20 Herbasque quas Iolcos atque Hiberia Mittit venenorum ferax, Et ossa ab ore rapta jejunae canis Flammis aduri Colchicis. At expedita Sagana per totam domum 25 Spargens Avernales aquas Horret capillis, ut marinus asperis Echinus aut currens aper. Abacta nulla Veia conscientia Ligonibus duris humum 30 Exhauriebat ingemens laboribus, Quo posset infossus puer Longo die bis terque mutatae dapis Inemori spectaculo, Cum promineret ore quantum exstant aqua 35 Suspensa mento corpora; Exsucca uti medulla et aridum jecur Amoris esset poculum, Interminato cum semel fixae cibo Intabuissent pupulae. 40 Non defuisse masculae libidinis Ariminensem Foliam Et otiosa credidit Neapolis Et omne vicinum oppidum, Quae sidera excantata voce Thessala 45 Lunamque caelo deripit. Hic irresectum saeva dente livido Canidia rodens pollicem Quid dixit aut quid tacuit? O rebus meis Non infideles arbitrae, 50 Nox et Diana quae silentium regis Arcana cum fiunt sacra, Nunc, nunc adeste, nunc in hostiles domos Iram atque numen vertite! Formidolosis dum latent silvis ferae 55 Dulci sopore languidae, Senem, quod omnes rideant, adulterum Latrent Suburanae canes Nardo perunctum, quale non perfectius Meae laborarint manus.-- 60 Quid accidit? Cur dira barbarae minus Venena Medeae valent? Quibus superbam fugit ulta pellicem, Magni Creontis filiam, Cum palla, tabo munus imbutum, novam 65 Incendio nuptam abstulit. Atqui nec herba nec latens in asperis Radix fefellit me locis. Indormit unctis omnium cubilibus Oblivione pellicum.-- 70 Ah ah! solutus ambulat veneficae Scientioris carmine. Non usitatis, Vare, potionibus, O multa fleturum caput, Ad me recurres, nec vocata mens tua 75 Marsis redibit vocibus: Maius parabo, maius infundam tibi Fastidienti poculum. Priusque caelum sidet inferius mari, Tellure porrecta super, 80 Quam non amore sic meo flagres uti Bitumen atris ignibus.-- Sub haec puer jam non ut ante mollibus Lenire verbis impias, Sed dubius unde rumperet silentium 85 Misit Thyesteas preces: Venena magnum fas nefasque non valent Convertere humanam vicem; Diris agam vos; dira detestatio Nulla expiatur victima. 90 Quin ubi perire jussus exspiravero Nocturnus occurram Furor Petamque vultus umbra curvis unguibus, Quae vis deorum est manium, Et inquietis assidens praecordiis 95 Pavore somnos auferam. Vos turba vicatim hinc et hinc saxis petens Contundet obscoenas anus; Post insepulta membra different lupi Et Esquilinae alites; 100 Neque hoc parentes heu mihi superstites Effugerit spectaculum.

CARMEN VI.

Quid immerentes hospites vexas canis Ignavus adversum lupos? Quin huc inanes, si potes, vertis minas Et me remorsurum petis? Nam qualis aut Molossus aut fulvus Lacon, 5 Amica vis pastoribus, Agam per altas aure sublata nives Quaecunque praecedet fera: Tu, cum timenda voce complesti nemus Projectum odoraris cibum. 10 Cave, cave: namque in malos asperrimus Parata tollo cornua, Qualis Lycambae spretus infido gener Aut acer hostis Bupalo. An si quis atro dente me petiverit 15 Inultus ut flebo puer?

CARMEN VII.

Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris Aptantur enses conditi? Parumne campis atque Neptuno super Fusum est Latini sanguinis, Non ut superbas invidae Karthaginis 5 Romanus arces ureret, Intactus aut Britannus ut descenderet Sacra catenatus via, Sed ut secundum vota Parthorum sua Urbs haec periret dextera? 10 Neque hic lupis mos nec fuit leonibus Unquam nisi in dispar feris. Furorne caecus, an rapit vis acrior, An culpa? Responsum date. Tacent et albus ora pallor inficit 15 Mentesque perculsae stupent. Sic est: acerba fata Romanos agunt Scelusque fraternae necis, Ut immerentis fluxit in terram Remi Sacer nepotibus cruor. 20

CARMEN VIII.

Rogare longo putidam te seculo, Vires quid enervet meas! Cum sit tibi dens ater et rugis vetus Frontem senectus exaret, Hietque turpis inter aridas nates 5 Podex velut crudae bovis. Sed incitat me pectus et mammae putres, Equina quales ubera, Venterque mollis et femur tumentibus Exile suris additum. 10 Esto beata, funus atque imagines Ducant triumphales tuum, Nec sit marita, quae rotundioribus Onusta baccis ambulet. Quid, quod libelli Stoici inter sericos 15 Jacere pulvillos amant: Illiterati num minus nervi rigent, Minusve languet fascinum? Quod ut superbo provoces ab inguine, Ore allaborandum est tibi. 20

CARMEN IX.

Quando repostum Caecubum ad festas dapes Victore laetus Caesare Tecum sub alta--sic Jovi gratum--domo, Beate Maecenas, bibam Sonante mixtum tibiis carmen lyra, 5 Hac Dorium, illis barbarum? Ut nuper, actus cum freto Neptunius Dux fugit ustis navibus, Minatus Urbi vincla, quae detraxerat Servis amicus perfidis. 10 Romanus,--eheu, posteri negabitis-- Emancipatus feminae Fert vallum et arma miles, et spadonibus Servire rugosis potest, Interque signa turpe militaria 15 Sol adspicit conopium. At huc frementes verterunt bis mille equos Galli, canentes Caesarem, Hostiliumque navium portu latent Puppes sinistrorsum citae. 20 Io Triumphe, tu moraris aureos Currus et intactas boves? Io Triumphe, nec Jugurthino parem Bello reportasti ducem, Neque Africanum, cui super Karthaginem 25 Virtus sepulcrum condidit. Terra marique victus hostis punico Lugubre mutavit sagum. Aut ille centum nobilem Cretam urbibus Ventis iturus non suis, 30 Exercitatas aut petit Syrtes Noto, Aut fertur incerto mari. Capaciores affer huc, puer, scyphos Et Chia vina aut Lesbia, Vel, quod fluentem nauseam coërceat, 35 Metire nobis Caecubum: Curam metumque Caesaris rerum juvat Dulci Lyaeo solvere.

CARMEN X.

Mala soluta navis exit alite Ferens olentem Maevium: Ut horridis utrumque verberes latus, Auster, memento fluctibus! Niger rudentes Eurus inverso mari 5 Fractosque remos differat; Insurgat Aquilo quantus altis montibus Frangit trementes ilices; Nec sidus atra nocte amicum appareat Qua tristis Orion cadit; 10 Quietiore nec feratur aequore, Quam Graia victorum manus, Cum Pallas usto vertit iram ab Ilio In impiam Ajacis ratem! O quantus instat navitis sudor tuis, 15 Tibique pallor luteus Et illa non virilis ejulatio Preces et aversum ad Jovem, Ionius udo cum remugiens sinus Noto carinam ruperit! 20 Opima quodsi praeda curvo litore Projecta mergos juveris, Libidinosus immolabitur caper Et agna Tempestatibus.

CARMEN XI.

Petti, nihil me sicut antea juvat Scribere versiculos amore percussum gravi, Amore qui me praeter omnes expetit Mollibus in pueris aut in puellis urere. Hic tertius December, ex quo destiti 5 Inachia furere, silvis honorem decutit. Heu me, per Urbem--nam pudet tanti mali-- Fabula quanta fui! Conviviorum et poenitet; In quis amantem et languor et silentium Arguit et latere petitus imo spiritus. 10 Contrane lucrum nil valere candidum Pauperis ingenium? querebar applorans tibi, Simul calentis inverecundus deus Fervidiore mero arcana promorat loco. Quodsi meis inaestuat praecordiis 15 Libera bilis, ut haec ingrata ventis dividat Fomenta vulnus nil malum levantia, Desinet imparibus certare summotus pudor. Ubi haec severus te palam laudaveram, Jussus abire domum ferebar incerto pede 20 Ad non amicos heu mihi postes et heu Limina dura, quibus lumbos et infregi latus. Nunc gloriantis quamlibet mulierculam Vincere mollitie amor Lycisci me tenet, Unde expedire non amicorum queant 25 Libera consilia nec contumeliae graves, Sed alius ardor aut puellae candidae Aut teretis pueri longam renodantis comam.

CARMEN XII.

Quid tibi vis, mulier nigris dignissima barris? Munera quid mihi, quidve tabellas Mittis nec firmo juveni neque naris obesae? Namque sagacius unus odoror, Polypus an gravis hirsutis cubet hircus in alis, 5 Quam canis acer ubi lateat sus. Qui sudor vietis et quam malus undique membris Crescit odor, cum pene soluto Indomitam properat rabiem sedare; neque illi Jam manet humida creta colorque 10 Stercore fucatus crocodili, jamque subando Tenta cubilia tectaque rumpit! Vel mea cum saevis agitat fastidia verbis: Inachia langues minus ac me; Inachiam ter nocte potes, mihi semper ad unum 15 Mollis opus. Pereat male quae te Lesbia quaerenti taurum monstravit inertem, Cum mihi Cous adesset Amyntas, Cujus in indomito constantior inguine nervus Quam nova collibus arbor inhaeret. 20 Muricibus Tyriis iteratae vellera lanae Cui properabantur? Tibi nempe, Ne foret aequales inter conviva, magis quem Diligeret mulier sua quam te. O ego non felix, quam tu fugis ut pavet acres 25 Agna lupos capreaeque leones!

CARMEN XIII.

Horrida tempestas caelum contraxit et imbres Nivesque deducunt Jovem; nunc mare, nunc siluae Threïcio Aquilone sonant: rapiamus, amici, Occasionem de die, dumque virent genua Et decet, obducta solvatur fronte senectus. 5 Tu vina Torquato move consule pressa meo. Cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna Reducet in sedem vice. Nunc et Achaemenio Perfundi nardo juvat et fide Cyllenea Levare diris pectora sollicitudinibus; 10 Nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno: Invicte, mortalis dea nate puer Thetide, Te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi Findunt Scamandri flumina lubricus et Simoïs, Unde tibi reditum certo subtemine Parcae 15 Rupere, nec mater domum caerula te revehet. Illic omne malum vino cantuque levato, Deformis aegrimoniae dulcibus alloquiis.

CARMEN XIV.

Mollis inertia cur tantam diffuderit imis Oblivionem sensibus, Pocula Lethaeos ut si ducentia somnos Arente fauce traxerim, Candide Maecenas, occidis saepe rogando: 5 Deus, deus nam me vetat Inceptos, olim promissum carmen, iambos Ad umbilicum adducere. Non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo Anacreonta Teïum, 10 Qui persaepe cava testudine flevit amorem Non elaboratum ad pedem. Ureris ipse miser: quodsi non pulchrior ignis Accendit obsessam Ilion, Gaude sorte tua; me libertina neque uno 15 Contenta Phryne macerat.

CARMEN XV.

Nox erat et caelo fulgebat luna sereno Inter minora sidera, Cum tu magnorum numen laesura deorum In verba jurabas mea, Artius atque hedera procera adstringitur ilex, 5 Lentis adhaerens brachiis: Dum pecori lupus et nautis infestus Orion Turbaret hibernum mare, Intonsosque agitaret Apollinis aura capillos, Fore hunc amorem mutuum. 10 O dolitura mea multum virtute Neaera! Nam si quid in Flacco viri est, Non feret assiduas potiori te dare noctes, Et quaeret iratus parem, Nec semel offensae cedet constantia formae, 15 Si certus intrarit dolor, Et tu, quicunque es felicior atque meo nunc Superbus incedis malo, Sis pecore et multa dives tellure licebit Tibique Pactolus fluat, 20 Nec te Pythagorae fallant arcana renati, Formaque vincas Nirea, Eheu translatos alio maerebis amores: Ast ego vicissim risero.

CARMEN XVI.

Altera jam teritur bellis civilibus aetas, Suis et ipsa Roma viribus ruit: Quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi Minacis aut Etrusca Porsenae manus, Aemula nec virtus Capuae nec Spartacus acer 5 Novisque rebus infidelis Allobrox, Nec fera caerulea domuit Germania pube Parentibusque abominatus Hannibal, Impia perdemus devoti sanguinis aetas, Ferisque rursus occupabitur solum. 10 Barbarus heu cineres insistet victor et Urbem Eques sonante verberabit ungula, Quaeque carent ventis et solibus ossa Quirini, Nefas videre! dissipabit insolens. Forte quid expediat communiter aut melior pars 15 Malis carere quaeritis laboribus: Nulla sit hac potior sententia, Phocaeorum Velut profugit exsecrata civitas Agros atque Lares patrios habitandaque fana Apris reliquit et rapacibus lupis, 20 Ire pedes quocunque ferent, quocunque per undas Notus vocabit aut protervus Africus. Sic placet? an melius quis habet suadere?--Secunda Ratem occupare quid moramur alite? Sed juremus in haec: Simul imis saxa renarint 25 Vadis levata, ne redire sit nefas; Neu conversa domum pigeat dare lintea, quando Padus Matina laverit cacumina, In mare seu celsus procurrerit Apenninus, Novaque monstra junxerit libidine 30 Mirus amor, juvet ut tigres subsidere cervis, Adulteretur et columba miluo, Credula nec ravos timeant armenta leones, Ametque salsa levis hircus aequora. Haec et quae poterunt reditus abscindere dulces 35 Eamus omnis exsecrata civitas, Aut pars indocili melior grege; mollis et exspes Inominata perprimat cubilia, Vos quibus est virtus muliebrem tollite luctum Etrusca praeter et volate litora. 40 Nos manet Oceanus circumvagus: arva, beata Petamus arva divites et insulas, Reddit ubi Cererem tellus inarata quotannis Et imputata floret usque vinea, Germinat et nunquam fallentis termes olivae, 45 Suamque pulla ficus ornat arborem, Mella cava manant ex ilice, montibus altis Levis crepante lympha desilit pede. Illic injussae veniunt ad mulctra capellae, Refertque tenta grex amicus ubera; 50 Nec vespertinus circumgemit ursus ovile, Neque intumescit alma viperis humus. Pluraque felices mirabimur: ut neque largis Aquosus Eurus arva radat imbribus, Pinguia nec siccis urantur semina glebis, 55 Utrumque rege temperante caelitum. Non huc Argoo contendit remige pinus, Neque impudica Colchis intulit pedem, Non huc Sidonii torserunt cornua nautae Laboriosa nec cohors Ulixei. 60 Nulla nocent pecori contagia, nullius astri Gregem aestuosa torret impotentia. Jupiter illa piae secrevit litora genti, Ut inquinavit aere tempus aureum; Aere, dehinc ferro duravit secula: quorum 65 Piis secunda vate me datur fuga.

CARMEN XVII.

Jam jam efficaci do manus scientiae, Supplex et oro regna per Proserpinae, Per et Dianae non movenda numina, Per atque libros carminum valentium Refixa caelo devocare sidera, 5 Canidia, parce vocibus tandem sacris Citumque retro solve, solve turbinem. Movit nepotem Telephus Nereïum, In quem superbus ordinarat agmina Mysorum et in quem tela acuta torserat. 10 Unxere matres Iliae addictum feris Alitibus atque canibus homicidam Hectorem, Postquam relictis moenibus rex procidit Heu pervicacis ad pedes Achilleï. Setosa duris exuere pellibus 15 Laboriosi remiges Ulixeï Volente Circa membra; tunc mens et sonus Relapsus atque notus in vultus honor. Dedi satis superque poenarum tibi, Amata nautis multum et institoribus. 20 Fugit juventas et verecundus color Reliquit ossa pelle amicta lurida; Tuis capillus albus est odoribus; Nullum a labore me reclinat otium; Urget diem nox et dies noctem, neque est 25 Levare tenta spiritu praecordia. Ergo negatum vincor ut credam miser Sabella pectus increpare carmina Caputque Marsa dissilire nenia. Quid amplius vis? O mare, o terra, ardeo, 30 Quantum neque atro delibutus Hercules Nessi cruore, nec Sicana fervida Virens in Aetna flamma; tu donec cinis Injuriosis aridus ventis ferar Cales venenis officina Colchicis. 35 Quae finis aut quod me manet stipendium? Effare; jussas cum fide poenas luam, Paratus expiare, seu poposceris Centum juvencos, sive mendaci lyra Voles sonari: Tu pudica, tu proba 40 Perambulabis astra sidus aureum. Infamis Helenae Castor offensus vicem Fraterque magni Castoris victi prece Adempta vati reddidere lumina. Et tu, potes nam, solve me dementia, 45 O nec paternis obsoleta sordibus, Neque in sepulcris pauperum prudens anus Novendiales dissipare pulveres. Tibi hospitale pectus et purae manus, Tuusque venter Pactumeius, et tuo 50 Cruore rubros obstetrix pannos lavit, Utcunque fortis exsilis puerpera. Quid obseratis auribus fundis preces? Non saxa nudis surdiora navitis Neptunus alto tundit hibernus salo. 55 Inultus ut tu riseris Cotyttia Vulgata, sacrum liberi Cupidinis, Et Esquilini Pontifex venefici Impune ut Urbem nomine impleris meo! Quid proderat ditasse Pelignas anus, 60 Velociusve miscuisse toxicum? Sed tardiora fata te votis manent: Ingrata misero vita ducenda est in hoc Novis ut usque suppetas laboribus Optat quietem Pelopis infidi pater, 65 Egens benignae Tantalus semper dapis, Optat Prometheus obligatus aliti, Optat supremo collocare Sisyphus In monte saxum; sed vetant leges Jovis. Voles modo altis desilire turribus, 70 Modo ense pectus Norico recludere, Frustraque vincla gutturi nectes tuo Fastidiosa tristis aegrimonia. Vectabor humeris tunc ego inimicis eques, Meaeque terra cedet insolentiae. 75 An quae movere cereas imagines, Ut ipse nosti curiosus, et polo Deripere lunam vocibus possim meis, Possim crematos excitare mortuos Desiderique temperare pocula, 80 Plorem artis in te nil agentis exitus?

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us

SATIRARUM LIBER PRIMUS

SATIRA I.

Qui fit, Maecenas, ut nemo quam sibi sortem Seu ratio dederit seu fors objecerit illa Contentus vivat, laudet diversa sequentes? "O fortunati mercatores!" gravis annis Miles ait multo jam fractus membra labore. 5 Contra mercator, navem jactantibus Austris: "Militia est potior. Quid enim, concurritur: horae Momento cita mors venit aut victoria laeta." Agricolam laudat juris legumque peritus, Sub galli cantum consultor ubi ostia pulsat. 10 Ille datis vadibus qui rure extractus in urbem est Solos felices viventes clamat in urbe. Cetera de genere hoc, adeo sunt multa, loquacem Delassare valent Fabium. Ne te morer, audi Quo rem deducam. Si quis Deus, "En ego," dicat, 15 "Jam faciam quod vultis: eris tu, qui modo miles, Mercator; tu, consultus modo, rusticus: hinc vos, Vos hinc mutatis discedite partibus: Eia! Quid statis?" nolint. Atqui licet esse beatis. Quid causae est merito quin illis Juppiter ambas 20 Iratus buccas inflet, neque se fore posthac Tam facilem dicat votis ut praebeat aurem? Praeterea ne sic, ut qui jocularia, ridens Percurram (quamquam ridentem dicere verum Quid vetat? ut pueris olim dant crustula blandi 25 Doctores, elementa velint ut discere prima); Sed tamen amoto quaeramus seria ludo. Ille gravem duro terram qui vertit aratro, Perfidus hic caupo, miles, nautaeque per omne Audaces mare qui currunt, hac mente laborem 30 Sese ferre, senes ut in otia tuta recedant, Aiunt, quum sibi sint congesta cibaria: sicut Parvula, nam exemplo est, magni formica laboris Ore trahit quodcunque potest atque addit acervo, Quem struit haud ignara ac non incauta futuri. 35 Quae, simul inversum contristat Aquarius annum, Non usquam prorepit et illis utitur ante Quaesitis sapiens; quum te neque fervidus aestus Demoveat lucro, neque hiems, ignis, mare, ferrum, Nil obstet tibi dum ne sit te ditior alter. 40 Quid juvat immensum te argenti pondus et auri Furtim defossa timidum deponere terra? "Quod si comminuas vilem redigatur ad assem." At ni id fit quid habet pulchri constructus acervus? Milia frumenti tua triverit area centum, 45 Non tuus hoc capiet venter plus ac meus: ut si Reticulum panis venales inter onusto Forte vehas humero, nihilo plus accipias quam Qui nil portarit. Vel dic quid referat intra Naturae fines viventi, jugera centum an 50 Mille aret? "At suave est ex magno tollere acervo." Dum ex parvo nobis tantundem haurire relinquas, Cur tua plus laudes cumeris granaria nostris? Ut tibi si sit opus liquidi non amplius urna, Vel cyatho, et dicas, "Magno de flumine malim 55 Quam ex hoc fonticulo tantundem sumere." Eo fit Plenior ut si quos delectet copia justo Cum ripa simul avulsos ferat Aufidus acer. At qui tantuli eget quanto est opus is neque limo Turbatam haurit aquam neque vitam amittit in undis. 60 At bona pars hominum decepta cupidine falso, "Nil satis est," inquit; "quia tanti quantum habeas sis." Quid facias illi? Jubeas miserum esse libenter Quatenus id facit; ut quidam memoratur Athenis Sordidus ac dives, populi contemnere voces 65 Sic solitus: "Populus me sibilat; at mihi plaudo Ipse domi simul ac nummos contemplor in arca." Tantalus a labris sitiens fugientia captat Flumina.... Quid rides? mutato nomine de te Fabula narratur: congestis undique saccis 70 Indormis inhians et tamquam parcere sacris Cogeris aut pictis tamquam gaudere tabellis. Nescis quo valeat nummus? quem praebeat usum? Panis ematur, olus, vini sextarius, adde Quis humana sibi doleat natura negatis. 75 An vigilare metu exanimem, noctesque diesque Formidare malos fures, incendia, servos Ne te compilent fugientes, hoc juvat? Horum Semper ego optarim pauperrimus esse bonorum. "At si condoluit tentatum frigore corpus, 80 Aut alius casus lecto te adfixit, habes qui Adsideat, fomenta paret, medicum roget ut te Suscitet ac gnatis reddat carisque propinquis." Non uxor salvum te vult, non filius; omnes Vicini oderunt, noti, pueri atque puellae. 85 Miraris, quum tu argento post omnia ponas, Si nemo praestet quem non merearis amorem? An si cognatos, nullo natura labore Quos tibi dat, retinere velis servareque amicos, Infelix operam perdas? ut si quis asellum 90 In Campo doceat parentem currere frenis. Denique sit finis quaerendi, quumque habeas plus Pauperiem metuas minus et finire laborem Incipias, parto quod avebas, ne facias quod Ummidius quidam; non longa est fabula: dives 95 Ut metiretur nummos; ita sordidus ut se Non unquam servo melius vestiret; adusque Supremum tempus, ne se penuria victus Opprimeret metuebat. At hunc liberta securi Divisit medium, fortissima Tyndaridarum. 100 "Quid mi igitur suades? ut vivam Maenius? aut sic Ut Nomentanus?" Pergis pugnantia secum Frontibus adversis componere: non ego avarum Quum veto te fieri vappam jubeo ac nebulonem. Est inter Tanaïn quiddam socerumque Visellî. 105 Est modus in rebus, sunt certi denique fines, Quos ultra citraque nequit consistere rectum. Illuc unde abii redeo, nemo ut avarus Se probet ac potius laudet diversa sequentes, Quodque aliena capella gerat distentius uber 110 Tabescat, neque se majori pauperiorum Turbae comparet, hunc atque hunc superare laboret. Sic festinanti semper locupletior obstat, Ut, quum carceribus missos rapit ungula currus, Instat equis auriga suos vincentibus, illum 115 Praeteritum temnens extremos inter euntem. Inde fit ut raro qui se vixisse beatum Dicat, et exacto contentus tempore vita Cedat uti conviva satur, reperire queamus. Jam satis est. Ne me Crispini scrinia lippi 120 Compilasse putes, verbum non amplius addam.

SATIRA II.

Ambubaiarum collegia, pharmacopolae, Mendici, mimae, balatrones, hoc genus omne Maestum ac sollicitum est cantoris morte Tigelli. Quippe benignus erat. Contra hic, ne prodigus esse Dicatur metuens, inopi dare nolit amico 5 Frigus quo duramque famem propellere possit. Hunc si perconteris avi cur atque parentis Praeclaram ingrata stringat malus ingluvie rem, Omnia conductis coëmens obsonia nummis, Sordidus atque animi quod parvi nolit haberi, 10 Respondet. Laudatur ab his, culpatur ab illis. Fufidius vappae famam timet ac nebulonis, Dives agris, dives positis in fenore nummis: Quinas hic capiti mercedes exsecat atque Quanto perditior quisque est tanto acrius urget; 15 Nomina sectatur modo sumpta veste virili Sub patribus duris tironum. Maxime, quis non, Juppiter! exclamat simul atque audivit? At in se Pro quaestu sumptum facit hic. Vix credere possis Quam sibi non sit amicus, ita ut pater ille Terenti 20 Fabula quem miserum gnato vixisse fugato Inducit non se pejus cruciaverit atque hic. Si quis nunc quaerat, Quo res haec pertinet? illuc: Dum vitant stulti vitia in contraria currunt. Maltinus tunicis demissis ambulat; est qui 25 Inguen ad obscoenum subductis usque facetus; Pastillos Rufillus olet, Gargonius hircum. Nil medium est. Sunt qui nolint tetigisse nisi illas Quarum subsuta talos tegat instita veste; Contra alius nullam nisi olenti in fornice stantem. 30 Quidam notus homo cum exiret fornice, "Macte Virtute esto," inquit sententia dia Catonis. Nam simul ac venas inflavit tetra libido Huc juvenes aequum est descendere, non alienas Permolere uxores. "Nolim laudarier," inquit, 35 "Sic me," mirator cunni Cupiennius albi. Audire est operae pretium, procedere recte Qui moechos non vultis, ut omni parte laborent; Utque illis multo corrupta dolore voluptas, Atque haec rara, cadat dura inter saepe pericla. 40 Hic se praecipitem tecto dedit; ille flagellis Ad mortem caesus; fugiens hic decidit acrem Praedonum in turbam; dedit hic pro corpore nummos; Hunc perminxerunt calones; quin etiam illud Accidit, ut quidam testes caudamque salacem 45 Demeteret ferro. Jure omnes; Galba negabat. Tutior at quanto merx est in classe secunda, Libertinarum dico, Sallustius in quas Non minus insanit quam qui moechatur. At hic si Qua res, qua ratio suaderet, quaque modeste 50 Munifico esse licet, vellet bonus atque benignus Esse, daret quantum satis esset nec sibi damno Dedecorique foret. Verum hoc se amplectitur uno, Hoc amat et laudat: "Matronam nullam ego tango." Ut quondam Marsaeus, amator Originis ille, 55 Qui patrium mimae donat fundumque laremque, "Nil fuerit mi," inquit, "cum uxoribus unquam alienis." Verum est cum mimis, est cum meretricibus, unde Fama malum gravius quam res trahit. An tibi abunde Personam satis est, non illud quidquid ubique 60 Officit evitare? Bonam deperdere famam, Rem patris oblimare, malum est ubicunque. Quid inter Est in matrona, ancilla, peccesne togata? Villius in Fausta Sullae gener, hoc miser uno Nomine deceptus, poenas dedit usque superque 65 Quam satis est, pugnis caesus ferroque petitus, Exclusus fore cum Longarenus foret intus. Huic si mutonis verbis mala tanta videntis Diceret haec animus: "Quid vis tibi? numquid ego a te Magno prognatum deposco consule cunnum 70 Velatumque stola mea cum conferbuit ira?" Quid responderet? "Magno patre nata puella est." At quanto meliora monet pugnantiaque istis Dives opis natura suae, tu si modo recte Dispensare velis ac non fugienda petendis 75 Immiscere. Tuo vitio rerumne labores, Nil referre putas? Quare ne poeniteat te Desine matronas sectarier, unde laboris Plus haurire mali est quam ex re decerpere fructus. Nec magis huic inter niveos viridesque lapillos 80 (Sit licet hoc, Cerinthe, tuum) tenerum est femur aut crus Rectius, atque etiam melius persaepe togatae est. Adde huc quod mercem sine fucis gestat, aperte Quod venale habet ostendit, nec si quid honesti est Jactat habetque palam, quaerit quo turpia celet. 85 Regibus hic mos est: ubi equos mercantur opertos Inspiciunt, ne si facies ut saepe decora Molli fulta pede est emptorem inducat hiantem, Quod pulchrae clunes, breve quod caput, ardua cervix. Hoc illi recte: ne corporis optima Lyncei 90 Contemplere oculis, Hypsaea caecior illa Quae mala sunt spectes. O crus! o brachia! Verum Depugis, nasuta, brevi latere ac pede longo est. Matronae praeter faciem nil cernere possis, Cetera, ni Catia est, demissa veste tegentis. 95 Si interdicta petes, vallo circumdata (nam te Hoc facit insanum), multae tibi tum officient res, Custodes, lectica, ciniflones, parasitae, Ad talos stola demissa et circumdata palla, Plurima quae invideant pure apparere tibi rem. 100 Altera nil obstat: Cois tibi paene videre est Ut nudam, ne crure malo, ne sit pede turpi; Metiri possis oculo latus. An tibi mavis Insidias fieri pretiumque avellier ante Quam mercem ostendi? "Leporem venator ut alta 105 In nive sectetur, positum sic tangere nolit," Cantat et apponit: "Meus est amor huic similis; nam Transvolat in medio posita et fugientia captat." Hiscine versiculis speras tibi posse dolores Atque aestus curasque graves e pectore pelli? 110 Nonne cupidinibus statuat natura modum quem, Quid latura sibi quid sit dolitura negatum, Quaerere plus prodest et inane abscindere soldo? Num tibi cum fauces urit sitis aurea quaeris Pocula? num esuriens fastidis omnia praeter 115 Pavonem rhombumque? Tument tibi cum inguina, num si Ancilla aut verna est praesto puer impetus in quem Continuo fiat malis tentigine rumpi? Non ego: namque parabilem amo venerem facilemque. Illam, "Post paulo," "Sed pluris," "Si exierit vir," 120 Gallis, hanc Philodemus ait sibi quae neque magno Stet pretio neque cunctetur cum est jussa venire. Candida rectaque sit; munda hactenus ut neque longa Nec magis alba velit quam dat natura videri. Haec ubi supposuit dextro corpus mihi laevum 125 Ilia et Egeria est: do nomen quodlibet illi, Nec vereor ne dum futuo vir rure recurrat, Janua frangatur, latret canis, undique magno Pulsa domus strepitu resonet, vepallida lecto Desiliat mulier, miseram se conscia clamet, 130 Cruribus haec metuat, doti deprensa, egomet mî. Discincta tunica fugiendum est ac pede nudo, Ne nummi pereant aut puga aut denique fama. Deprendi miserum est; Fabio vel judice vincam.

SATIRA III.

Omnibus hoc vitium est cantoribus, inter amicos Ut nunquam inducant animum cantare rogati, Injussi nunquam desistant. Sardus habebat Ille Tigellius hoc: Caesar, qui cogere posset, Si peteret per amicitiam patris atque suam non 5 Quidquam proficeret; si collibuisset ab ovo Usque ad mala citaret, Io Bacche! modo summa Voce, modo hac resonat quae chordis quattuor ima. Nil aequale homini fuit illi; saepe velut qui Currebat fugiens hostem, persaepe velut qui 10 Junonis sacra ferret; habebat saepe ducentos, Saepe decem servos; modo reges atque tetrarchas, Omnia magna loquens; modo, "Sit mihi mensa tripes et Concha salis puri et toga quae defendere frigus Quamvis crassa queat." Decies centena dedisses 15 Huic parco paucis contento, quinque diebus Nil erat in loculis. Noctes vigilabat ad ipsum Mane, diem totum stertebat; nil fuit unquam Sic impar sibi.--Nunc aliquis dicat mihi: "Quid tu? Nullane habes vitia?" Immo alia et fortasse minora. 20 Maenius absentem Novium cum carperet, "Heus tu," Quidam ait, "ignoras te, an ut ignotum dare nobis Verba putas?" "Egomet mi ignosco," Maenius inquit. Stultus et improbus hic amor est dignusque notari. Cum tua pervideas oculis mala lippus inunctis, 25 Cur in amicorum vitiis tam cernis acutum Quam aut aquila aut serpens Epidaurius? At tibi contra Evenit, inquirant vitia ut tua rursus et illi. Iracundior est paulo, minus aptus acutis Naribus horum hominum; rideri possit eo quod 30 Rusticius tonso toga defluit et male laxus In pede calceus haeret: at est bonus ut melior vir Non alius quisquam, at tibi amicus, at ingenium ingens Inculto latet hoc sub corpore. Denique te ipsum Concute num qua tibi vitiorum inseverit olim 35 Natura, aut etiam consuetudo mala; namque Neglectis urenda filix innascitur agris. Illuc praevertamur, amatorem quod amicae Turpia decipiunt caecum vitia, aut etiam ipsa haec Delectant, veluti Balbinum polypus Hagnae. 40 Vellem in amicitia sic erraremus; et isti Errori nomen virtus posuisset honestum. At pater ut gnati sic nos debemus amici Si quod sit vitium non fastidire: strabonem Appellat paetum pater, et pullum male parvus 45 Si cui filius est, ut abortivus fuit olim Sisyphus: hunc varum distortis cruribus; illum Balbutit scaurum pravis fultum male talis. Parcius hic vivit, frugi dicatur. Ineptus Et jactantior hic paulo est, concinnus amicis 50 Postulat ut videatur. At est truculentior atque Plus aequo liber, simplex fortisque habeatur; Caldior est, acres inter numeretur. Opinor Haec res et jungit junctos et servat amicos. At nos virtutes ipsas invertimus, atque 55 Sincerum cupimus vas incrustare. Probus quis Nobiscum vivit, multum demissus homo: illi Tardo cognomen pingui damus. Hic fugit omnes Insidias nullique malo latus obdit apertum, Cum genus hoc inter vitae versetur ubi acris 60 Invidia atque vigent ubi crimina, pro bene sano Ac non incauto fictum astutumque vocamus. Simplicior quis et est, qualem me saepe libenter Obtulerim tibi, Maecenas, ut forte legentem Aut tacitum impellat quovis sermone molestus, 65 Communi sensu plane caret, inquimus. Eheu, Quam temere in nosmet legem sancimus iniquam! Nam vitiis nemo sine nascitur; optimus ille est Qui minimis urgetur. Amicus dulcis ut aequum est Cum mea compenset vitiis bona; pluribus hisce 70 (Si modo plura mihi bona sunt) inclinet, amari Si volet: hac lege in trutina ponetur eadem. Qui ne tuberibus propriis offendat amicum Postulat ignoscet verrucis illius; aequum est Peccatis veniam poscentem reddere rursus. 75 Denique, quatenus excidi penitus vitium irae Cetera item nequeunt stultis haerentia, cur non Ponderibus modulisque suis ratio utitur, ac res Ut quaeque est ita suppliciis delicta coërcet? Si quis eum servum patinam qui tollere jussus 80 Semesos pisces trepidumque ligurierit jus In cruce suffigat, Labeone insanior inter Sanos dicatur. Quanto hoc furiosius atque Majus peccatum est: paullum deliquit amicus, Quod nisi concedas habeare insuavis, acerbus: 85 Odisti et fugis ut Rusonem debitor aeris, Qui nisi cum tristes misero venere Kalendae Mercedem aut nummos unde unde extricat, amaras Porrecto jugulo historias captivus ut audit. Comminxit lectum potus mensave catillum 90 Evandri manibus tritum dejecit, ob hanc rem Aut positum ante mea quia pullum in parte catini Sustulit esuriens, minus hoc jucundus amicus Sit mihi? Quid faciam si furtum fecerit, aut si Prodiderit commissa fide sponsumve negarit? 95 Quis paria esse fere placuit peccata laborant Cum ventum ad verum est; sensus moresque repugnant Atque ipsa utilitas, justi prope mater et aequi. Cum prorepserunt primis animalia terris, Mutum et turpe pecus, glandem atque cubilia propter 100 Unguibus et pugnis, dein fustibus, atque ita porro Pugnabant armis quae post fabricaverat usus, Donec verba quibus voces sensusque notarent Nominaque invenere; dehinc absistere bello, Oppida coeperunt munire et ponere leges, 105 Ne quis fur esset, neu latro, neu quis adulter. Nam fuit ante Helenam cunnus teterrima belli Causa, sed ignotis perierunt mortibus illi, Quos venerem incertam rapientes more ferarum Viribus editior caedebat, ut in grege taurus. 110 Jura inventa metu injusti fateare necesse est, Tempora si fastosque velis evolvere mundi. Nec natura potest justo secernere iniquum, Dividit ut bona diversis, fugienda petendis; Nec vincet ratio hoc, tantundem ut peccet idemque 115 Qui teneros caules alieni fregerit horti Et qui nocturnus sacra divum legerit. Adsit Regula peccatis quae poenas irroget aequas, Ne scutica dignum horribili sectere flagello. Nam ut ferula caedas meritum majora subire 120 Verbera non vereor, cum dicas esse pares res Furta latrociniis et magnis parva mineris Falce recisurum simili te, si tibi regnum Permittant homines. Si dives qui sapiens est, Et sutor bonus et solus formosus et est rex, 125 Cur optas quod habes? Non nosti quid pater, inquit, Chrysippus dicat: Sapiens crepidas sibi nunquam Nec soleas fecit, sutor tamen est sapiens. Qui? Ut quamvis tacet Hermogenes, cantor tamen atque Optimus est modulator; ut Alfenius vafer, omni 130 Abjecto instrumento artis clausaque taberna, Sutor erat, sapiens operis sic optimus omnis Est opifex solus, sic rex. Vellunt tibi barbam Lascivi pueri; quos tu nisi fuste coërces Urgeris turba circum te stante miserque 135 Rumperis et latras, magnorum maxime regum. Ne longum faciam: dum tu quadrante lavatum Rex ibis neque te quisquam stipator ineptum Praeter Crispinum sectabitur, et mihi dulces Ignoscent si quid peccaro stultus amici, 140 Inque vicem illorum patiar delicta libenter, Privatusque magis vivam te rege beatus.

SATIRA IV.

Eupolis atque Cratinus Aristophanesque poëtae, Atque alii quorum comoedia prisca virorum est, Si quis erat dignus describi quod malus ac fur, Quod moechus foret aut sicarius aut alioqui Famosus, multa cum libertate notabant. 5 Hinc omnis pendet Lucilius, hosce secutus Mutatis tantum pedibus numerisque, facetus, Emunctae naris, durus componere versus. Nam fuit hoc vitiosus: in hora saepe ducentos Ut magnum versus dictabat stans pede in uno. 10 Cum flueret lutulentus erat quod tollere velles; Garrulus atque piger scribendi ferre laborem, Scribendi recte: nam ut multum nil moror. Ecce, Crispinus minimo me provocat: "Accipe, si vis Accipiam tabulas; detur nobis locus, hora, 15 Custodes; videamus uter plus scribere possit." "Di bene fecerunt inopis me quodque pusilli Finxerunt animi, raro et perpauca loquentis. At tu conclusas hircinis follibus auras, Usque laborantes dum ferrum molliat ignis, 20 Ut mavis imitare." Beatus Fannius ultro Delatis capsis et imagine; cum mea nemo Scripta legat vulgo recitare timentis ob hanc rem, Quod sunt quos genus hoc minime juvat, utpote plures Culpari dignos. Quemvis media erue turba: 25 Aut ob avaritiam aut misera ambitione laborat. Hic nuptarum insanit amoribus, hic puerorum; Hunc capit argenti splendor; stupet Albius aere; Hic mutat merces surgente a sole ad eum quo Vespertina tepet regio, quin per mala praeceps 30 Fertur uti pulvis collectus turbine, ne quid Summa deperdat metuens aut ampliet ut rem. Omnes hi metuunt versus, odere poëtas. "Foenum habet in cornu; longe fuge: dummodo risum Excutiat sibi non hic cuiquam parcet amico; 35 Et quod cunque semel chartis illeverit omnes Gestiet a furno redeuntes scire lacuque Et pueros et anus." Agedum, pauca accipe contra. Primum ego me illorum dederim quibus esse poëti Excerpam numero: neque enim concludere versum 40 Dixeris esse satis; neque si qui scribat uti nos Sermoni propiora: putes hunc esse poëtam. Ingenium cui sit, cui mens divinior atque os Magna sonaturum, des nominis hujus honorem. Idcirco quidam comoedia necne poëma 45 Esset quaesivere, quod acer spiritus ac vis Nec verbis nec rebus inest, nisi quod pede certo Differt sermoni sermo merus. At pater ardens Saevit, quod meretrice nepos insanus amica Filius uxorem grandi cum dote recuset, 50 Ebrius et, magnum quod dedecus, ambulet ante Noctem cum facibus. Numquid Pomponius istis Audiret leviora, pater si viveret? Ergo Non satis est puris versum perscribere verbis, Quem si dissolvas, quivis stomachetur eodem 55 Quo personatus pacto pater. His ego quae nunc, Olim quae scripsit Lucilius, eripias si Tempora certa modosque, et quod prius ordine verbum est Posterius facias, praeponens ultima primis, Non ut si solvas "Postquam Discordia tetra 60 Belli ferratos postes portasque refregit" Invenias etiam disjecti membra poëtae. Hactenus haec: alias justum sit necne poëma, Nunc illud tantum quaeram, meritone tibi sit Suspectum genus hoc scribendi. Sulcius acer 65 Ambulat et Caprius rauci male cumque libellis, Magnus uterque timor latronibus; at bene si quis Et vivat puris manibus contemnat utrumque. Ut sis tu similis Caeli Birrique latronum, Non ego sum Capri neque Sulci: cur metuas me? 70 Nulla taberna meos habeat neque pila libellos, Quis manus insudet volgi Hermogenisque Tigelli; Nec recito cuiquam nisi amicis, idque coactus, Non ubivis coramve quibuslibet. In medio qui Scripta foro recitent sunt multi quique lavantes: 75 Suave locus voci resonat conclusus. Inanes Hoc juvat, haud illud quaerentes, num sine sensu, Tempore num faciant alieno. "Laedere gaudes," Inquit, "et hoc studio pravus facis." Unde petitum Hoc in me jacis? Est auctor quis denique eorum 80 Vixi cum quibus? Absentem qui rodit amicum; Qui non defendit alio culpante; solutos Qui captat risus hominum famamque dicacis; Fingere qui non visa potest; commissa tacere Qui nequit; hic niger est, hunc tu, Romane, caveto. 85 Saepe tribus lectis videas coenare quaternos, E quibus unus amet quavis adspergere cunctos Praeter eum qui praebet aquam; post hunc quoque potus, Condita cum verax aperit praecordia Liber. Hic tibi comis et urbanus liberque videtur, 90 Infesto nigris. Ego si risi quod ineptus Pastillos Rufillus olet, Gargonius hircum, Lividus et mordax videor tibi? Mentio si qua De Capitolini furtis injecta Petilli Te coram fuerit, defendas ut tuus est mos: 95 "Me Capitolinus convictore usus amicoque A puero est causaque mea permulta rogatus Fecit, et incolumis laetor quod vivit in urbe; Sed tamen admiror, quo pacto judicium illud Fugerit." Hic nigrae succus loliginis, haec est 100 Aerugo mera. Quod vitium procul afore chartis Atque animo prius, ut si quid promittere de me Possum aliud vere, promitto. Liberius si Dixero quid, si forte jocosius, hoc mihi juris Cum venia dabis: insuevit pater optimus hoc me, 105 Ut fugerem exemplis vitiorum quaeque notando. Cum me hortaretur, parce, frugaliter, atque Viverem uti contentus eo quod mi ipse parasset: "Nonne vides Albi ut male vivat filius, utque Barrus inops? Magnum documentum ne patriam rem 110 Perdere quis velit." A turpi meretricis amore Cum deterreret: "Scetani dissimilis sis." Ne sequerer moechas concessa cum venere uti Possem: "Deprensi non bella est fama Treboni," Aiebat. "Sapiens vitatu quidque petitu 115 Sit melius causas reddet tibi: mi satis est si Traditum ab antiquis morem servare tuamque, Dum custodis eges, vitam famamque tueri Incolumem possum; simul ac duraverit aetas Membra animumque tuum nabis sine cortice." Sic me 120 Formabat puerum dictis; et sive jubebat Ut facerem quid: "Habes auctorem quo facias hoc;" Unum ex judicibus selectis objiciebat; Sive vetabat: "An hoc inhonestum et inutile factu Necne sit addubites, flagret rumore malo cum 125 Hic atque ille? Avidos vicinum funus et aegros Exanimat, mortisque metu sibi parcere cogit; Sic teneros animos aliena opprobria saepe Absterrent vitiis." Ex hoc ego sanus ab illis Perniciem quaecunque ferunt, mediocribus et quis 130 Ignoscas vitiis teneor; fortassis et istinc Largiter abstulerit longa aetas, liber amicus, Consilium proprium; neque enim cum lectulus aut me Porticus excepit desum mihi. "Rectius hoc est: Hoc faciens vivam melius: Sic dulcis amicis 135 Occurram: Hoc quidam non belle: numquid ego illi Imprudens olim faciam simile?" Haec ego mecum Compressis agito labris; ubi quid datur oti Illudo chartis. Hoc est mediocribus illis Ex vitiis unum; cui si concedere nolis 140 Multa poëtarum veniat manus auxilio quae Sit mihi (nam multo plures sumus), ac veluti te Judaei cogemus in hanc concedere turbam.

SATIRA V.

Egressum magna me excepit Aricia Roma Hospitio modico; rhetor comes Heliodorus, Graecorum longe doctissimus; inde Forum Appi, Differtum nautis cauponibus atque malignis. Hoc iter ignavi divisimus, altius ac nos 5 Praecinctis unum; minus est gravis Appia tardis. Hic ego propter aquam, quod erat deterrima, ventri Indico bellum, coenantes haud animo aequo Exspectans comites. Jam nox inducere terris Umbras et caelo diffundere signa parabat; 10 Tum pueri nautis, pueris convicia nautae Ingerere. Huc appelle! Trecentos inseris: ohe Jam satis est! Dum aes exigitur, dum mula ligatur, Tota abit hora. Mali culices ranaeque palustres Avertunt somnos, absentem ut cantat amicam 15 Multa prolutus vappa nauta atque viator Certatim. Tandem fessus dormire viator Incipit, ac missae pastum retinacula mulae Nauta piger saxo religat stertitque supinus. Jamque dies aderat, nil cum procedere lintrem 20 Sentimus, donec cerebrosus prosilit unus Ac mulae nautaeque caput lumbosque saligno Fuste dolat: quarta vix demum exponimur hora. Ora manusque tua lavimus, Feronia, lympha. Milia tum pransi tria repimus atque subimus 25 Impositum saxis late candentibus Anxur. Huc venturus erat Maecenas optimus atque Cocceius, missi magnis de rebus uterque Legati, aversos soliti componere amicos. Hic oculis ego nigra meis collyria lippus 30 Illinere. Interea Maecenas advenit atque Cocceius Capitoque simul Fonteius, ad unguem Factus homo, Antoni non ut magis alter amicus. Fundos Aufidio Lusco praetore libenter Linquimus, insani ridentes praemia scribae, 35 Praetextam et latum clavum prunaeque batillum. In Mamurrarum lassi deinde urbe manemus, Murena praebente domum, Capitone culinam. Postera lux oritur multo gratissima; namque Plotius et Varius Sinuessae Virgiliusque 40 Occurrunt, animae quales neque candidiores Terra tulit neque quis me sit devinctior alter. O qui complexus et gaudia quanta fuerunt! Nil ego contulerim jucundo sanus amico. Proxima Campano ponti quae villula, tectum 45 Praebuit, et parochi quae debent ligna salemque. Hinc muli Capuae clitellas tempore ponunt. Lusum it Maecenas, dormitum ego Virgiliusque; Namque pila lippis inimicum et ludere crudis. Hinc nos Cocceii recipit plenissima villa 50 Quae super est Caudi cauponas. Nunc mihi paucis Sarmenti scurrae pugnam Messique Cicirrhi, Musa, velim memores, et quo patre natus uterque Contulerit lites. Messi clarum genus Osci; Sarmenti domina exstat: ab his majoribus orti 55 Ad pugnam venere. Prior Sarmentus: "Equi te Esse feri similem dico." Ridemus, et ipse Messius "Accipio," caput et movet. "O, tua cornu Ni foret exsecto frons," inquit, "quid faceres, cum Sic mutilus miniteris?" At illi foeda cicatrix 60 Setosam laevi frontem turpaverat oris. Campanum in morbum, in faciem permulta jocatus, Pastorem saltaret uti Cyclopa rogabat: Nil illi larva aut tragicis opus esse cothurnis. Multa Cicirrhus ad haec: donasset jamne catenam 65 Ex voto Laribus, quaerebat; scriba quod esset, Nihilo deterius dominae jus esse. Rogabat Denique cur unquam fugisset, cui satis una Farris libra foret gracili sic tamque pusillo. Prorsus jucunde coenam produximus illam. 70 Tendimus hinc recta Beneventum, ubi sedulus hospes Paene macros arsit dum turdos versat in igni: Nam vaga per veterem dilapso flamma culinam Vulcano summum properabat lambere tectum. Convivas avidos coenam servosque timentes 75 Tum rapere, atque omnes restinguere velle videres. Incipit ex illo montes Apulia notos Ostentare mihi, quos torret Atabulus et quos Nunquam erepsemus nisi nos vicina Trivici Villa recepisset, lacrimoso non sine fumo, 80 Udos cum foliis ramos urente camino. Hic ego mendacem stultissimus usque puellam Ad mediam noctem exspecto; somnus tamen aufert Intentum veneri; tum immundo somnia visu Nocturnam vestem maculant ventremque supinum 85 Quattuor hinc rapimur viginti et milia rhedis, Mansuri oppidulo quod versu dicere non est, Signis perfacile est: venit vilissima rerum Hic aqua; sed panis longe pulcherrimus, ultra Callidus ut soleat humeris portare viator; 90 Nam Canusi lapidosus, aquae non ditior urna Qui locus a forti Diomede est conditus olim. Flentibus hinc Varius discedit maestus amicis. Inde Rubos fessi pervenimus utpote longum Carpentes iter et factum corruptius imbri. 95 Postera tempestas melior, via pejor ad usque Bari moenia piscosi; dein Gnatia lymphis Iratis exstructa dedit risusque jocosque, Dum flamma sine thura liquescere limine sacro, Persuadere cupit. Credat Judaeus Apella, 100 Non ego; namque deos didici securum agere aevum, Nec si quid miri faciat natura deos id Tristes ex alto caeli demittere tecto. Brundisium longae finis chartaeque viaeque est.

SATIRA VI.

Non quia, Maecenas, Lydorum quidquid Etruscos Incoluit fines nemo generosior est te, Nec quod avus tibi maternus fuit atque paternus Olim qui magnis legionibus imperitarent, Ut plerique solent, naso suspendis adunco 5 Ignotos, ut me libertino patre natum. Cum referre negas quali sit quisque parente Natus dum ingenuus, persuades hoc tibi vere, Ante potestatem Tulli atque ignobile regnum Multos saepe viros nullis majoribus ortos 10 Et vixisse probos amplis et honoribus auctos; Contra Laevinum, Valeri genus unde superbus Tarquinius regno pulsus fugit, unius assis Non unquam pretio pluris licuisse, notante Judice quo nosti populo, qui stultus honores 15 Saepe dat indignis et famae servit ineptus, Qui stupet in titulis et imaginibus. Quid oportet Nos facere a volgo longe longeque remotos? Namque esto populus Laevino mallet honorem Quam Decio mandare novo, censorque moveret 20 Appius ingenuo si non essem patre natus: Vel merito quoniam in propria non pelle quiessem. Sed fulgente trahit constrictos Gloria curru Non minus ignotos generosis. Quo tibi, Tilli, Sumere depositum clavum fierique tribuno? 25 Invidia accrevit privato quae minor esset. Nam ut quisque insanus nigris medium impediit crus Pellibus et latum demisit pectore clavum, Audit continuo: "Quis homo hic est? quo patre natus?" Ut si qui aegrotet quo morbo Barrus, haberi 30 Ut cupiat formosus, eat quacunque puellis Injiciat curam quaerendi singula, quali Sit facie, sura, quali pede, dente, capillo: Sic qui promittit cives, urbem sibi curae, Imperium fore et Italiam, delubra deorum, 35 Quo patre sit natus, num ignota matre inhonestus, Omnes mortales curare quaerere cogit. "Tune Syri, Damae aut Dionysi filius, audes Dejicere e saxo cives aut tradere Cadmo?" "At Novius collega gradu post me sedet uno; 40 Namque est ille pater quod erat meus." "Hoc tibi Paullus Et Messalla videris? At hic, si plostra ducenta Concurrantque foro tria funera magna, sonabit Cornua quod vincatque tubas; saltem tenet hoc nos." Nunc ad me redeo libertino patre natum, 45 Quem rodunt omnes libertino patre natum, Nunc, quia sum tibi, Maecenas, convictor; at olim, Quod mihi pareret legio Romana tribuno. Dissimile hoc illi est; quia non ut forsit honorem Jure mihi invideat quivis ita te quoque amicum, 50 Praesertim cautum dignos assumere prava Ambitione procul. Felicem dicere non hoc Me possum casu quod te sortitus amicum; Nulla etenim mihi te fors obtulit: optimus olim Virgilius, post hunc Varius dixere quid essem. 55 Ut veni coram singultim pauca locutus, Infans namque pudor prohibebat plura profari, Non ego me claro natum patre, non ego circum Me Satureiano vectari rura caballo, Sed quod eram narro. Respondes ut tuus est mos 60 Pauca: abeo; et revocas nono post mense jubesque Esse in amicorum numero. Magnum hoc ego duco Quod placui tibi qui turpi secernis honestum, Non patre praeclaro sed vita et pectore puro. Atqui si vitiis mediocribus ac mea paucis 65 Mendosa est natura alioqui recta, velut si Egregio inspersos reprehendas corpore naevos; Si neque avaritiam neque sordes aut mala lustra Objiciet vere quisquam mihi, purus et insons (Ut me collaudem) si et vivo carus amicis; 70 Causa fuit pater his, qui macro pauper agello Noluit in Flavi ludum me mittere, magni Quo pueri magnis e centurionibus orti, Laevo suspensi loculos tabulamque lacerto, Ibant octonis referentes Idibus aera; 75 Sed puerum est ausus Romam portare docendum Artes quas doceat quivis eques atque senator Semet prognatos. Vestem servosque sequentes, In magno ut populo, si quis vidisset, avita Ex re praeberi sumptus mihi crederet illos. 80 Ipse mihi custos incorruptissimus omnes Circum doctores aderat. Quid multa? Pudicum, Qui primus virtutis honos, servavit ab omni Non solum facto verum opprobrio quoque turpi; Nec timuit sibi ne vitio quis verteret olim, 85 Si praeco parvas aut, ut fuit ipse, coactor Mercedes sequerer; neque ego essem questus: at hoc nunc Laus illi debetur et a me gratia major. Nil me poeniteat sanum patris hujus, eoque Non, ut magna dolo factum negat esse suo pars 90 Quod non ingenuos habeat clarosque parentes, Sic me defendam. Longe mea discrepat istis Et vox et ratio: nam si natura juberet A certis annis aevum remeare peractum Atque alios legere ad fastum quoscunque parentes 95 Optaret sibi quisque, meis contentus honestos Fascibus et sellis nollem mihi sumere, demens Judicio volgi, sanus fortasse tuo, quod Nollem onus haud unquam solitus portare molestum. Nam mihi continuo major quaerenda foret res 100 Atque salutandi plures, ducendus et unus Et comes alter uti ne solus rusve peregreve Exirem; plures calones atque caballi Pascendi, ducenda petorrita. Nunc mihi curto Ire licet mulo vel si libet usque Tarentum, 105 Mantica cui lumbos onere ulceret atque eques armos: Objiciet nemo sordes mihi quas tibi, Tilli, Cum Tiburte via praetorem quinque sequuntur Te pueri lasanum portantes oenophorumque. Hoc ego commodius quam tu, praeclare senator, 110 Millibus atque aliis vivo. Quacunque libido est, Incedo solus, percontor quanti olus ac far; Fallacem Circum vespertinumque pererro Saepe Forum; adsisto divinis; inde domum me Ad porri et ciceris refero laganique catinum; 115 Coena ministratur pueris tribus, et lapis albus Pocula cum cyatho duo sustinet; adstat echinus Vilis, cum patera guttus, Campana supellex. Deinde eo dormitum, non sollicitus mihi quod cras Surgendum sit mane, obeundus Marsya, qui se 120 Voltum ferre negat Noviorum posse minoris. Ad quartam jaceo; post hanc vagor; aut ego, lecto Aut scripto quod me tacitum juvet, ungor olivo, Non quo fraudatis immundus Natta lucernis. Ast ubi me fessum sol acrior ire lavatum 125 Admonuit fugio Campum lusumque trigonem. Pransus non avide, quantum interpellet inani Ventre diem durare, domesticus otior. Haec est Vita solutorum misera ambitione gravique; His me consolor victurum suavius ac si 130 Quaestor avus, pater atque meus patruusque fuisset.

SATIRA VII.

Proscripti Regis Rupili pus atque venenum Hybrida quo pacto sit Persius ultus, opinor Omnibus et lippis notum et tonsoribus esse. Persius his permagna negotia dives habebat Clazomenis, etiam lites cum Rege molestas, 5 Durus homo atque odio qui posset vincere Regem, Confidens tumidusque, adeo sermonis amari Sisennas Barros ut equis praecurreret albis. Ad Regem redeo. Postquam nihil inter utrumque Convenit, (hoc etenim sunt omnes jure molesti 10 Quo fortes quibus adversum bellum incidit: inter Hectora Priamiden animosum atque inter Achillem Ira fuit capitalis ut ultima divideret mors, Non aliam ob causam nisi quod virtus in utroque Summa fuit; duo si discordia vexet inertes 15 Aut si disparibus bellum incidat, ut Diomedi Cum Lycio Glauco, discedat pigrior ultro Muneribus missis:) Bruto praetore tenente Ditem Asiam Rupili et Persi par pugnat, uti non Compositum melius cum Bitho Bacchius. In jus 20 Acres procurrunt, magnum spectaculum uterque. Persius exponit causam; ridetur ab omni Conventu; laudat Brutum laudatque cohortem: Solem Asiae Brutum appellat, stellasque salubres Appellat comites excepto Rege: canem illum, 25 Invisum agricolis sidus venisse; Ruebat Flumen ut hibernum fertur quo rara securis. Tum Praenestinus salso multoque fluenti Expressa arbusto regerit convicia, durus Vindemiator et invictus, cui saepe viator 30 Cessisset magna compellans voce cucullum. At Graecus, postquam est Italo perfusus aceto, Persius exclamat: Per magnos, Brute, deos te Oro qui reges consueris tollere, cur non Hunc Regem jugulas? Operum hoc, mihi crede, tuorum est.

SATIRA VIII.

Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum, Cum faber, incertus scamnum faceretne Priapum, Maluit esse deum. Deus inde ego furum aviumque Maxima formido: nam fures dextra coërcet Obscoenoque ruber porrectus ab inguine palus; 5 Ast importunas volucres in vertice arundo Terret fixa vetatque novis considere in hortis. Huc prius angustis ejecta cadavera cellis Conservus vili portanda locabat in arca. Hoc miserae plebi stabat commune sepulcrum, 10 Pantolabo scurrae Nomentanoque nepoti: Mille pedes in fronte, trecentos cippus in agrum Hic dabat: Heredes monumentum ne sequeretur. Nunc licet Esquiliis habitare salubribus atque Aggere in aprico spatiari, quo modo tristes 15 Albis informem spectabant ossibus agrum; Cum mihi non tantum furesque feraeque, suëtae Hunc vexare locum curae sunt atque labori, Quantum carminibus quae versant atque venenis Humanos animos. Has nullo perdere possum 20 Nec prohibere modo, simul ac vaga luna decorum Protulit os, quin ossa legant herbasque nocentes. Vidi egomet nigra succinctam vadere palla Canidiam pedibus nudis passoque capillo, Cum Sagana majore ululantem; pallor utrasque 25 Fecerat horrendas adspectu. Scalpere terram Unguibus et pullam divellere mordicus agnam Coeperunt; cruor in fossam confusus, ut inde Manes elicerent, animas responsa daturas. Lanea et effigies erat, altera cerea: major 30 Lanea, quae poenis compesceret inferiorem; Cerea suppliciter stabat servilibus, ut quae Jam peritura modis. Hecaten vocat altera, saevam Altera Tisiphonen: serpentes atque videres Infernas errare canes, Lunamque rubentem 35 Ne foret his testis post magna latere sepulcra. Mentior at si quid merdis caput inquiner albis Corvorum, atque in me veniat mictum atque cacatum Julius et fragilis Pediatia furque Voranus. Singula quid memorem? quo pacto alterna loquentes 40 Umbrae cum Sagana resonarent triste et acutum, Utque lupi barbam variae cum dente colubrae Abdiderint furtim terris et imagine cerea Largior arserit ignis, et ut non testis inultus Horruerim voces Furiarum et facta duarum. 45 Nam displosa sonat quantum vesica pepedi Diffissa nate ficus; at illae currere in urbem. Canidiae dentes, altum Saganae caliendrum Excidere atque herbas atque incantata lacertis Vincula cum magno risuque jocoque videres. 50

SATIRA IX.

Ibam forte via Sacra, sicut meus est mos, Nescio quid meditans nugarum, totus in illis: Accurrit quidam notus mihi nomine tantum, Arreptaque manu, "Quid agis, dulcissime rerum?" "Suaviter ut nunc est," inquam, "et cupio omnia quae vis." 5 Cum assectaretur: "Num quid vis?" occupo. At ille, "Noris nos," inquit; "docti sumus." Hic ego, "Pluris Hoc," inquam, "mihi eris." Misere discedere quaerens Ire modo ocius, interdum consistere, in aurem Dicere nescio quid puero, cum sudor ad imos 10 Manaret talos. O te, Bolane, cerebri Felicem! aiebam tacitus; cum quidlibet ille Garriret, vicos, urbem laudaret. Ut illi Nil respondebam, "Misere cupis," inquit, "abire; Jamdudum video; sed nil agis; usque tenebo; 15 Persequar: hinc quo nunc iter est tibi?" "Nil opus est te Circumagi; quendam volo visere non tibi notum; Trans Tiberim longe cubat is prope Caesaris hortos." "Nil habeo quod agam et non sum piger; usque sequar te." Demitto auriculas ut iniquae mentis asellus, 20 Cum gravius dorso subiit onus. Incipit ille: "Si bene me novi non Viscum pluris amicum, Non Varium facies; nam quis me scribere plures Aut citius possit versus? quis membra movere Mollius? Invideat quod et Hermogenes ego canto." 25 Interpellandi locus hic erat: "Est tibi mater, Cognati, quis te salvo est opus?"--"Haud mihi quisquam. Omnes composui."--Felices! nunc ego resto. Confice; namque instat fatum mihi triste Sabella Quod puero cecinit divina mota anus urna: 30 Hunc neque dira venena nec hosticus auferet ensis Nec laterum dolor aut tussis nec tarda podagra: Garrulus hunc quando consumet cunque; loquaces Si sapiat vitet simul atque adoleverit aetas. Ventum erat ad Vestae, quarta jam parte diei 35 Praeterita, et casu tunc respondere vadato Debebat, quod ni fecisset perdere litem. "Si me amas," inquit, "paulum hic ades." "Inteream si Aut valeo stare aut novi civilia jura; Et propero quo scis." "Dubius sum quid faciam," inquit, 40 "Tene relinquam an rem." "Me sodes." "Non faciam" ille; Et praecedere coepit. Ego ut contendere durum est Cum victore sequor. "Maecenas quomodo tecum?" Hinc repetit; "paucorum hominum et mentis bene sanae; Nemo dexterius fortuna est usus. Haberes 45 Magnum adjutorem posset qui ferre secundas, Hunc hominem velles si tradere; dispeream ni Submosses omnes." "Non isto vivimus illic Quo tu rere modo; domus hac nec purior ulla est Nec magis his aliena malis; nil mi officit unquam, 50 Ditior hic aut est quia doctior; est locus uni Cuique suus." "Magnum narras, vix credibile!" "Atqui Sic habet." "Accendis, quare cupiam magis illi Proximus esse." "Velis tantummodo: quae tua virtus, Expugnabis; et est qui vinci possit, eoque 55 Difficiles aditus primos habet." "Haud mihi deero: Muneribus servos corrumpam; non hodie si Exclusus fuero desistam; tempora quaeram, Occurram in triviis, deducam. Nil sine magno Vita labore dedit mortalibus." Haec dum agit, ecce 60 Fuscus Aristius occurrit, mihi carus et illum Qui pulchre nosset. Consistimus. Unde venis? et Quo tendis? rogat et respondet. Vellere coepi Et prensare manu lentissima brachia, nutans, Distorquens oculos, ut me eriperet. Male salsus 65 Ridens dissimulare: meum jecur urere bilis. "Certe nescio quid secreto velle loqui te Aiebas mecum." "Memini bene, sed meliore Tempore dicam; hodie tricesima sabbata: vin tu Curtis Judaeis oppedere?" "Nulla mihi, inquam, 70 Religio est." "At mi; sum paulo infirmior, unus Multorum; ignosces; alias loquar." Huncine solem Tam nigrum surrexe mihi! Fugit improbus ac me Sub cultro linquit. Casu venit obvius illi Adversarius et: "Quo tu turpissime?" magna 75 Inclamat voce; et "Licet antestari?" Ego vero Oppono auriculam. Rapit in jus; clamor utrinque; Undique concursus. Sic me servavit Apollo.

SATIRA X.

Nempe incomposito dixi pede currere versus Lucili. Quis tam Lucili fautor inepte est Ut non hoc fateatur? At idem quod sale multo Urbem defricuit charta laudatur eadem. Nec tamen hoc tribuens dederim quoque cetera; nam sic 5 Et Laberi mimos ut pulchra poëmata mirer. Ergo non satis est risu diducere rictum Auditoris (et est quaedam tamen hic quoque virtus). Est brevitate opus, ut currat sententia neu se Impediat verbis lassas onerantibus aures; 10 Et sermone opus est modo tristi saepe jocoso, Defendente vicem modo rhetoris atque poëtae, Interdum urbani, parcentis viribus atque Extenuantis eas consulto. Ridiculum acri Fortius et melius magnas plerumque secat res. 15 Illi scripta quibus comoedia prisca viris est Hoc stabant, hoc sunt imitandi; quos neque pulcher Hermogenes unquam legit neque simius iste Nil praeter Calvum et doctus cantare Catullum. "At magnum fecit quod verbis Graeca Latinis 20 Miscuit." O seri studiorum! quine putetis Difficile et mirum Rhodio quod Pitholeonti Contigit? "At sermo lingua concinnus utraque Suavior, ut Chio nota si commixta Falerni est." Cum versus facias, te ipsum percontor, an et cum 25 Dura tibi peragenda rei sit causa Petilli? Scilicet oblitus patriaeque patrisque, Latine Cum Pedius causas exsudet Poplicola atque Corvinus, patriis intermiscere petita Verba foris malis, Canusini more bilinguis? 30 Atque ego cum Graecos facerem natus mare citra Versiculos, vetuit me tali voce Quirinus, Post mediam noctem visus cum somnia vera: "In silvam non ligna feras insanius ac si Magnas Graecorum malis implere catervas." 35 Turgidus Alpinus jugulat dum Memnona, dumque Defingit Rheni luteum caput, haec ego ludo, Quae neque in aede sonent certantia judice Tarpa, Nec redeant iterum atque iterum spectanda theatris. Arguta meretrice potes Davoque Chremeta 40 Eludente senem comis garrire libellos Unus vivorum, Fundani; Pollio regum Facta canit pede ter percusso; forte epos acer Ut nemo Varius ducit; molle atque facetum Virgilio annuerunt gaudentes rure Camenae. 45 Hoc erat, experto frustra Varrone Atacino Atque quibusdam aliis, melius quod scribere possem, Inventore minor; neque ego illi detrahere ausim Haerentem capiti cum multa laude coronam. At dixi fluere hunc lutulentum, saepe ferentem 50 Plura quidem tollenda relinquendis. Age, quaeso, Tu nihil in magno doctus reprehendis Homero? Nil comis tragici mutat Lucilius Acci? Non ridet versus Enni gravitate minores, Cum de se loquitur non ut majore reprensis? 55 Quid vetat et nosmet Lucili scripta legentes Quaerere, num illius, num rerum dura negarit Versiculos natura magis factos et euntes Mollius ac si quis pedibus quid claudere senis, Hoc tantum contentus, amet scripsisse ducentos 60 Ante cibum versus, totidem coenatus; Etrusci Quale fuit Cassi rapido ferventius amni Ingenium, capsis quem fama est esse librisque Ambustum propriis? Fuerit Lucilius, inquam, Comis et urbanus, fuerit limatior idem 65 Quam rudis et Graecis intacti carminis auctor, Quamque poëtarum seniorum turba; sed ille, Si foret hoc nostrum fato dilatus in aevum, Detereret sibi multa, recideret omne quod ultra Perfectum traheretur, et in versu faciendo 70 Saepe caput scaberet vivos et roderet ungues. Saepe stilum vertas iterum quae digna legi sint Scripturus, neque te ut miretur turba labores, Contentus paucis lectoribus. An tua demens Vilibus in ludis dictari carmina malis? 75 Non ego: nam satis est equitem mihi plaudere, ut audax Contemtis aliis explosa Arbuscula dixit. Men' moveat cimex Pantilius, aut cruciet quod Vellicet absentem Demetrius, aut quod ineptus Fannius Hermogenis laedat conviva Tigelli? 80 Plotius et Varius, Maecenas Virgiliusque, Valgius et probet haec Octavius optimus atque Fuscus, et haec utinam Viscorum laudet uterque! Ambitione relegata te dicere possum, Pollio, te, Messala, tuo cum fratre, simulque 85 Vos, Bibuli et Servi, simul his te, candide Furni, Complures alios, doctos ego quos et amicos Prudens praetereo; quibus haec, sint qualiacunque, Arridere velim, doliturus si placeant spe Deterius nostra. Demetri, teque, Tigelli, 90 Discipularum inter jubeo plorare cathedras. I, puer, atque meo citus haec subscribe libello.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us

SATIRARUM LIBER SECUNDUS

SATIRA I.

"Sunt quibus in satira videor nimis acer et ultra Legem tendere opus; sine nervis altera quidquid Composui pars esse putat, similesque meorum Mille die versus deduci posse. Trebati, Quid faciam praescribe." "Quiescas." "Ne faciam, inquis, 5 Omnino versus?" "Aio." "Peream male si non Optimum erat: verum nequeo dormire." "Ter uncti Transnanto Tiberim somno quibus est opus alto, Irriguumque mero sub noctem corpus habento. Aut si tantus amor scribendi te rapit aude 10 Caesaris invicti res dicere, multa laborum Praemia laturus." "Cupidum, pater optime, vires Deficiunt: neque enim quivis horrentia pilis Agmina nec fracta pereuntes cuspide Gallos Aut labentis equo describat vulnera Parthi." 15 "Attamen et justum poteras et scribere fortem, Scipiadem ut sapiens Lucilius." "Haud mihi deero Cum res ipsa feret. Nisi dextro tempore Flacci Verba per attentam non ibunt Caesaris aurem, Cui male si palpere recalcitrat undique tutus." 20 "Quanto rectius hoc quam tristi laedere versu Pantolabum scurram Nomentanumque nepotem, Cum sibi quisque timet, quamquam est intactus, et odit!" "Quid faciam? Saltat Milonius, ut semel icto Accessit fervor capiti, numerusque lucernis. 25 Castor gaudet equis, ovo prognatus eodem Pugnis; quot capitum vivunt, totidem studiorum Millia: me pedibus delectat claudere verba Lucili ritu nostrûm melioris utroque. Ille velut fidis arcana sodalibus olim 30 Credebat libris, neque si male cesserat unquam Decurrens alio, neque si bene; quo fit ut omnis Votiva pateat veluti descripta tabella Vita senis. Sequor hunc, Lucanus an Apulus anceps: Nam Venusinus arat finem sub utrumque colonus, 35 Missus ad hoc pulsis, vetus est ut fama, Sabellis, Quo ne per vacuum Romano incurreret hostis, Sive quod Apula gens seu quod Lucania bellum Incuteret violenta. Sed hic stilus haud petet ultro Quemquam animantem et me veluti custodiet ensis 40 Vagina tectus; quem cur distringere coner Tutus ab infestis latronibus? O pater et rex Juppiter, ut pereat positum rubigine telum, Nec quisquam noceat cupido mihi pacis! At ille Qui me commorit,--melius non tangere! clamo; 45 Flebit et insignis tota cantabitur urbe. Cervius iratus leges minitatur et urnam, Canidia Albuti quibus est inimica venenum, Grande malum Turius, si quid se judice certes. Ut quo quisque valet suspectos terreat, utque 50 Imperet hoc natura potens, sic collige mecum: Dente lupus, cornu taurus petit: unde nisi intus Monstratum? Scaevae vivacem crede nepoti Matrem; nil faciet sceleris pia dextera: mirum, Ut neque calce lupus quemquam neque dente petit bos; 55 Sed mala tollet anum vitiato melle cicuta. Ne longum faciam: seu me tranquilla senectus Exspectat seu Mors atris circumvolat alis, Dives, inops, Romae, seu fors ita jusserit, exsul, Quisquis erit vitae scribam color." "O puer, ut sis 60 Vitalis metuo et majorum ne quis amicus Frigore te feriat." "Quid, cum est Lucilius ausus Primus in hunc operis componere carmina morem, Detrahere et pellem, nitidus qua quisque per ora Cederet, introrsum turpis, num Laelius aut qui 65 Duxit ab oppressa meritum Karthagine nomen, Ingenio offensi aut laeso doluere Metello Famosisque Lupo cooperto versibus? Atqui Primores populi arripuit populumque tributim, Scilicet uni aequus virtuti atque ejus amicis. 70 Quin ubi se a volgo et scena in secreta remorant Virtus Scipiadae et mitis sapientia Laeli, Nugari cum illo et discincti ludere donec Decoqueretur olus soliti. Quidquid sum ego, quamvis Infra Lucili censum ingeniumque, tamen me 75 Cum magnis vixisse invita fatebitur usque Invidia, et fragili quaerens illidere dentem Offendet solido; nisi quid tu, docte Trebati, Dissentis." "Equidem nihil hinc diffindere possum. Sed tamen ut monitus caveas, ne forte negoti 80 Incutiat tibi quid sanctarum inscitia legum: Si mala condiderit in quem quis carmina, jus est Judiciumque." "Esto, si quis mala; sed bona si quis Judice condiderit laudatus Caesare? si quis Opprobriis dignum latraverit, integer ipse?" 85 "Solventur risu tabulae, tu missus abibis."

SATIRA II.

Quae virtus et quanta, boni, sit vivere parvo, Nec meus hic sermo est, sed quae praecepit Ofella Rusticus abnormis sapiens crassaque Minerva, Discite, non inter lances mensasque nitentes Cum stupet insanis acies fulgoribus et cum 5 Acclinis falsis animus meliora recusat, Verum hic impransi mecum disquirite. Cur hoc? Dicam si potero. Male verum examinat omnis Corruptus judex. Leporem sectatus equove Lassus ab indomito, vel si Romana fatigat 10 Militia assuetum graecari, seu pila velox Molliter austerum studio fallente laborem, Seu te discus agit, pete cedentem aëra disco; Cum labor extuderit fastidia, siccus, inanis Sperne cibum vilem; nisi Hymettia mella Falerno 15 Ne biberis diluta. Foris est promus et atrum Defendens pisces hiemat mare: cum sale panis Latrantem stomachum bene leniet. Unde putas aut Qui partum? Non in caro nidore voluptas Summa sed in te ipso est. Tu pulmentaria quaere 20 Sudando; pinguem vitiis albumque neque ostrea Nec scarus aut poterit peregrina juvare lagois. Vix tamen eripiam posito pavone velis quin Hoc potius quam gallina tergere palatum, Corruptus vanis rerum, quia veneat auro 25 Rara avis et picta pandat spectacula cauda; Tamquam ad rem attineat quidquam. Num vesceris ista Quam laudas pluma? Cocto num adest honor idem? Carne tamen quamvis distat nil, hac magis illam Imparibus formis deceptum te petere! Esto: 30 Unde datum sentis lupus hic Tiberinus an alto Captus hiet, pontesne inter jactatus an amnis Ostia sub Tusci? Laudas, insane, trilibrem Mullum in singula quem minuas pulmenta necesse est. Ducit te species video: quo pertinet ergo 35 Proceros odisse lupos? Quia scilicet illis Majorem natura modum dedit, his breve pondus. Jejunus raro stomachus volgaria temnit. "Porrectum magno magnum spectare catino Vellem," ait Harpyiis gula digna rapacibus. At vos, 40 Praesentes Austri, coquite horum obsonia,--quamquam Putet aper rhombusque recens, mala copia quando Aegrum sollicitat stomachum, cum rapula plenus Atque acidas mavolt inulas. Necdum omnis abacta Pauperies epulis regum; nam vilibus ovis 45 Nigrisque est oleis hodie locus. Haud ita pridem Galloni praeconis erat acipensere mensa Infamis. Quid, tunc rhombos minus aequora alebant? Tutus erat rhombus tutoque ciconia nido Donec vos auctor docuit praetorius. Ergo 50 Si quis nunc mergos suaves edixerit assos, Parebit pravi docilis Romana juventus. Sordidus a tenui victu distabit, Ofella Judice: nam frustra vitium vitaveris illud Si te alio pravum detorseris. Avidienus, 55 Cui Canis ex vero dictum cognomen adhaeret, Quinquennes oleas est et silvestria corna, Ac nisi mutatum parcit defundere vinum, et, Cujus odorem olei nequeas perferre, licebit Ille repotia natales aliosve dierum 60 Festos albatus celebret, cornu ipse bilibri Caulibus instillat, veteris non parcus aceti. Quali igitur victu sapiens utetur, et horum Utrum imitabitur? Hac urget lupus, hac canis, aiunt. Mundus erit qua non offendat sordibus, atque 65 In neutram partem cultus miser. Hic neque servis, Albuti senis exemplo, dum munia didit Saevus erit; nec sic ut simplex Naevius unctam Convivis praebebit aquam: vitium hoc quoque magnum. Accipe nunc victus tenuis quae quantaque secum 70 Afferat. In primis valeas bene: nam variae res Ut noceant homini credas memor illius escae Quae simplex olim tibi sederit; at simul assis Miscueris elixa, simul conchylia turdis, Dulcia se in bilem vertent stomachoque tumultum 75 Lenta feret pituita. Vides, ut pallidus omnis Coena desurgat dubia? Quin corpus onustum Hesternis vitiis animum quoque praegravat una, Atque affigit humo divinae particulam aurae. Alter ubi dicto citius curata sopori 80 Membra dedit vegetus praescripta ad munia surgit. Hic tamen ad melius poterit transcurrere quondam, Sive diem festum rediens advexerit annus, Seu recreare volet tenuatum corpus, ubique Accedent anni et tractari mollius aetas 85 Imbecilla volet; tibi quidnam accedet ad istam Quam puer et validus praesumis mollitiem, seu Dura valetudo inciderit seu tarda senectus? Rancidum aprum antiqui laudabant, non quia nasus Illis nullus erat sed credo hac mente, quod hospes 90 Tardius adveniens vitiatum commodius quam Integrum edax dominus consumeret. Hos utinam inter Heroas natum tellus me prima tulisset! Das aliquid famae quae carmine gratior aurem Occupet humanam: grandes rhombi patinaeque 95 Grande ferunt una cum damno dedecus; adde Iratum patruum, vicinos, te tibi iniquum, Et frustra mortis cupidum, cum deerit egenti As laquei pretium. "Jure," inquit, "Trausius istis Jurgatur verbis; ego vectigalia magna 100 Divitiasque habeo tribus amplas regibus." Ergo Quod superat non est melius quo insumere possis? Cur eget indignus quisquam te divite? Quare Templa ruunt antiqua deum? Cur, improbe, carae Non aliquid patriae tanto emetiris acervo? 105 Uni nimirum recte tibi semper erunt res. O magnus posthac inimicis risus! Uterne Ad casus dubios fidet sibi certius? Hic qui Pluribus adsuerit mentem corpusque superbum, An qui contentus parvo metuensque futuri 110 In pace ut sapiens aptarit idonea bello? Quo magis his credas, puer hunc ego parvus Ofellam Integris opibus novi non latius usum Quam nunc accisis. Videas metato in agello Cum pecore et gnatis fortem mercede colonum, 115 "Non ego," narrantem, "temere edi luce profesta Quidquam praeter olus fumosae cum pede pernae. Ac mihi seu longum post tempus venerat hospes, Sive operum vacuo gratus conviva per imbrem Vicinus, bene erat non piscibus urbe petitis, 120 Sed pullo atque haedo; tum pensilis uva secundas Et nux ornabat mensas cum duplice ficu. Post hoc ludus erat culpa potare magistra, Ac venerata Ceres ita culmo surgeret alto, Explicuit vino contractae seria frontis. 125 Saeviat atque novos moveat Fortuna tumultus, Quantum hinc imminuet? Quanto aut ego parcius aut vos, O pueri, nituistis ut huc novus incola venit? Nam propriae telluris herum natura neque illum Nec me nec quemquam statuit: nos expulit ille; 130 Illum aut nequities aut vafri inscitia juris, Postremum expellet certe vivacior heres. Nunc ager Umbreni sub nomine, nuper Ofellae Dictus, erit nulli proprius, sed cedet in usum Nunc mihi nunc alii. Quocirca vivite fortes 135 Fortiaque adversis opponite pectora rebus."

SATIRA III.

"Sic raro scribis, ut toto non quater anno Membranam poscas, scriptorum quaeque retexens, Iratus tibi quod vini somnique benignus Nil dignum sermone canas. Quid fiet? At ipsis Saturnalibus huc fugisti. Sobrius ergo 5 Dic aliquid dignum promissis: incipe. Nil est: Culpantur frustra calami, immeritusque laborat Iratis natus paries dis atque poëtis. Atqui voltus erat multa et praeclara minantis Si vacuum tepido cepisset villula tecto. 10 Quorsum pertinuit stipare Platona Menandro, Eupolin, Archilochum, comites educere tantos? Invidiam placare paras virtute relicta? Comtemnere miser; vitanda est improba Siren Desidia, aut quidquid vita meliore parasti 15 Ponendum aequo animo." "Di te, Damasippe, deaeque Verum ob consilium donent tonsore. Sed unde Tam bene me nosti?" "Postquam omnis res mea Janum Ad medium fracta est aliena negotia curo, Excussus propriis. Olim nam quaerere amabam, 20 Quo vafer ille pedes lavisset Sisyphus aere, Quid sculptum infabre, quid fusum durius esset Callidus huic signo ponebam millia centum; Hortos egregiasque domos mercarier unus Cum lucro noram; unde frequentia Mercuriale 25 Imposuere mihi cognomen compita." "Novi, Et miror morbi purgatum te illius. Atqui Emovit veterem mire novus, ut solet, in cor Trajecto lateris miseri capitisve dolore, Ut lethargicus hic cum fit pugil et medicum urget. 30 Dum ne quid simile huic esto ut libet." "O bone, ne te Frustrere: insanis et tu stultique prope omnes, Si quid Stertinius veri crepat, unde ego mira Descripsi docilis praecepta haec, tempore quo me Solatus jussit sapientem pascere barbam 35 Atque a Fabricio non tristem ponte reverti. Nam male re gesta cum vellem mittere operto Me capite in flumen, dexter stetit et, Cave faxis Te quidquam indignum: pudor, inquit, te malus angit, Insanos qui inter vereare insanus haberi. 40 Primum nam inquiram quid sit furere: hoc si erit in te Solo nil verbi pereas quin fortiter addam. Quem mala stultitia et quemcunque inscitia veri Caecum agit, insanum Chrysippi porticus et grex Autumat. Haec populos, haec magnos formula reges 45 Excepto sapiente tenet. Nunc accipe quare Desipiant omnes aeque ac tu qui tibi nomen Insano posuere. Velut silvis ubi passim Palantes error certo de tramite pellit, Ille sinistrorsum hic dextrorsum abit: unus utrique 50 Error, sed variis illudit partibus; hoc te Crede modo insanum, nihilo ut sapientior ille Qui te deridet caudam trahat." Est genus unum Stultitiae nihilum metuenda timentis, ut ignes, Ut rupes fluviosque in campo obstare queratur; 55 Alterum et huic varum et nihilo sapientius ignes Per medios fluviosque ruentis: clamet amica Mater, honesta soror cum cognatis, pater, uxor: "Hic fossa est ingens, hic rupes maxima, serva!" Non magis audierit, quam Fufius ebrius olim, 60 Quum Ilionam edormit, Catienis mille ducentis, "Mater, te appello! clamantibus. Huic ego vulgus Errori similem cunctum insanire docebo. Insanit veteres statuas Damasippus emendo: Integer est mentis Damasippi creditor? Esto. 65 Accipe quod nunquam reddas mihi si tibi dicam, Tune insanus eris si acceperis, an magis excors Rejecta praeda quam praesens Mercurius fert? Scribe decem Nerio; non est satis: adde Cicutae Nodosi tabulas centum, mille adde catenas: 70 Effugiet tamen haec sceleratus vincula Proteus. Cum rapies in jus malis ridentem alienis, Fiet aper, modo avis, modo saxum et cum volet arbor. Si male rem gerere insani est, contra bene sani, Putidius multo cerebrum est mihi crede, Perilli, 75 Dictantis quod tu nunquam rescribere possis. Audire atque togam jubeo componere, quisquis Ambitione mala aut argenti pallet amore, Quisquis luxuria tristive superstitione Aut alio mentis morbo calet; huc propius me, 80 Dum doceo insanire omnes, vos ordine adite. Danda est ellebori multo pars maxima avaris; Nescio an Anticyram ratio illis destinet omnem. Heredes Staberi summam incidere sepulcro: Ni sic fecissent gladiatorum dare centum 85 Damnati populo paria atque epulum arbitrio Arri, Frumenti quantum metit Africa. Sive ego prave Seu recte hoc volui, ne sis patruus mihi. Credo Hoc Staberi prudentem animum vidisse. Quid ergo Sensit cum summam patrimoni insculpere saxo 90 Heredes voluit? Quoad vixit credidit ingens Pauperiem vitium et cavit nihil acrius, ut si Forte minus locuples uno quadrante perisset Ipse videretur sibi nequior: omnis enim res, Virtus, fama, decus, divina humanaque pulchris 95 Divitiis parent; quas qui construxerit ille Clarus erit, fortis, justus. Sapiensne? Etiam, et rex, Et quidquid volet. Hoc veluti virtute paratum Speravit magnae laudi fore. Quid simile isti Graecus Aristippus? qui servos projicere aurum 100 In media jussit Libya, quia tardius irent Propter onus segnes. Uter est insanior horum? Nil agit exemplum, litem quod lite resolvit. Si quis emat citharas, emptas comportet in unum, Nec studio citharae nec Musae deditus ulli; 105 Si scalpra et formas non sutor, nautica vela Aversus mercaturis: delirus et amens Undique dicatur merito. Quî discrepat istis Qui nummos aurumque recondit, nescius uti Compositis metuensque velut contingere sacrum? 110 Si quis ad ingentem frumenti semper acervum Porrectus vigilet cum longo fuste, neque illinc Audeat esuriens dominus contingere granum, Ac potius foliis parcus vescatur amaris; Si positis intus Chii veterisque Falerni 115 Mille cadis--nihil est, tercentum millibus, acre Potet acetum; age, si et stramentis incubet, unde- Octoginta annos natus, cui stragula vestis, Blattarum ac tinearum epulae, putrescat in arca; Nimirum insanus paucis videatur, eo quod 120 Maxima pars hominum morbo jactatur eodem. Filius aut etiam haec libertus ut ebibat heres, Dis inimice senex, custodis?--Ne tibi desit? Quantulum enim summae curtabit quisque dierum, Ungere si caules oleo meliore caputque 125 Coeperis impexa foedum porrigine? Quare, Si quidvis satis est, perjuras, surripis, aufers Undique? Tun sanus? Populum si caedere saxis Incipias servosve tuos, quos aere pararis, Insanum te omnes pueri clamentque puellae: 130 Cum laqueo uxorem interimis matremque veneno, Incolumi capite es? Quid enim, neque tu hoc facis Argis, Nec ferro ut demens genitricem occidis Orestes. An tu reris eum occisa insanisse parente, Ac non ante malis dementem actum Furiis quam 135 In matris jugulo ferrum tepefecit acutum? Quin ex quo est habitus male tutae mentis Orestes Nil sane fecit quod tu reprehendere possis: Non Pyladen ferro violare aususve sororem Electram, tantum maledicit utrique vocando 140 Hanc Furiam, hunc aliud jussit quod splendida bilis. Pauper Opimius argenti positi intus et auri, Qui Veientanum festis potare diebus Campana solitus trulla vappamque profestis, Quondam lethargo grandi est oppressus, ut heres 145 Jam circum loculos et claves laetus ovansque Curreret. Hunc medicus multum celer atque fidelis Excitat hoc pacto: mensam poni jubet atque Effundi saccos nummorum, accedere plures Ad numerandum; hominem sic erigit; addit et illud: 150 Ni tua custodis avidus jam haec auferet heres. Men' vivo? Ut vivas igitur vigila. Hoc age! Quid vis? Deficient inopem venae te ni cibus atque Ingens accedit stomacho fultura ruenti. Tu cessas? Agedum, sume hoc ptisanarium oryzae. 155 Quanti emptae? Parvo. Quanti ergo? Octussibus. Eheu! Quid refert, morbo an furtis pereamque rapinis?-- Quisnam igitur sanus? Qui non stultus. Quid avarus? Stultus et insanus. Quid, si quis non sit avarus, Continuo sanus? Minime. Cur, Stoïce? Dicam. 160 Non est cardiacus--Craterum dixisse putato-- Hic aeger: recte est igitur surgetque? Negabit, Quod latus aut renes morbo tentantur acuto. Non est perjurus neque sordidus; immolet aequis Hic porcum Laribus: verum ambitiosus et audax; 165 Naviget Anticyram. Quid enim differt, barathrone Dones quidquid habes, an nunquam utare paratis? Servius Oppidius Canusi duo praedia, dives Antiquo censu, gnatis divisse duobus Fertur et hoc moriens pueris dixisse vocatis 170 Ad lectum: Postquam te talos, Aule, nucesque Ferre sinu laxo, donare et ludere vidi, Te, Tiberi, numerare, cavis abscondere tristem Extimui, ne vos ageret vesania discors, Tu Nomentanum, tu ne sequerere Cicutam. 175 Quare per divos oratus uterque Penates, Tu cave ne minuas, tu ne majus facias id Quod satis esse putat pater et natura coërcet. Praeterea ne vos titillet gloria jure Jurando obstringam ambo: uter aedilis fueritve 180 Vestrum praetor, is intestabilis et sacer esto. In cicere atque faba bona tu perdasque lupinis, Latus ut in circo spatiere et aëneus ut stes, Nudus agris, nudus nummis, insane, paternis; Scilicet ut plausus quos fert Agrippa, feras tu, 185 Astuta ingenuum vulpes imitata leonem!-- Ne quis humasse velit Ajacem, Atrida, vetas cur? Rex sum. Nil ultra quaero plebeius. Et aequam Rem imperito; ac si cui videor non justus, inulto Dicere quod sentit permitto. Maxime regum, 190 Di tibi dent capta classem deducere Troja! Ergo consulere et mox respondere licebit? Consule. Cur Ajax, heros ab Achille secundus, Putescit toties servatis clarus Achivis, Gaudeat ut populus Priami Priamusque inhumato, 195 Per quem tot juvenes patrio caruere sepulcro? Mille ovium insanus morti dedit, inclitum Ulixen Et Menelaum una mecum se occidere clamans. Tu cum pro vitula statuis dulcem Aulide natam Ante aras spargisque mola caput, improbe, salsa, 200 Rectum animi servas? Quorsum? Insanus quid enim Ajax Fecit cum stravit ferro pecus? Abstinuit vim Uxore et gnato; mala multa precatus Atridis, Non ille aut Teucrum aut ipsum violavit Ulixen. Verum ego, ut haerentes adverso litore naves 205 Eriperem, prudens placavi sanguine divos. Nempe tuo, furiose. Meo, sed non furiosus. Qui species alias veris scelerisque tumultu Permixtas capiet commotus habebitur, atque Stultitiane erret nihilum distabit an ira. 210 Ajax immeritos cum occidit desipit agnos: Cum prudens scelus ob titulos admittis inanes, Stas animo et purum est vitio tibi, cum tumidum est, cor? Si quis lectica nitidam gestare amet agnam, Huic vestem, ut gnatae, paret ancillas, paret aurum, 215 Rufam aut Pusillam appellet fortique marito Destinet uxorem; interdicto huic omne adimat jus Praetor et ad sanos abeat tutela propinquos. Quid? si quis gnatam pro muta devovet agna Integer est animi? Ne dixeris. Ergo ubi prava 220 Stultitia hic summa est insania; qui sceleratus, Et furiosus erit; quem cepit vitrea fama, Hunc circumtonuit gaudens Bellona cruentis. Nunc age luxuriam et Nomentanum arripe mecum: Vincet enim stultos ratio insanire nepotes. 225 Hic simul accepit patrimoni mille talenta, Edicit piscator uti, pomarius, auceps, Unguentarius ac Tusci turba impia vici, Cum scurris fartor, cum Velabro omne Macellum, Mane domum veniant. Quid tum? Venere frequentes. 230 Verba facit leno: Quidquid mihi, quidquid et horum Cuique domi est, id crede tuum et vel nunc pete vel cras. Accipe quid contra juvenis responderit aequus: In nive Lucana dormis ocreatus ut aprum Coenem ego; tu pisces hiberno ex aequore verris. 235 Segnis ego, indignus qui tantum possideam: aufer: Sume tibi decies; tibi tantumdem; tibi triplex Unde uxor media currit de nocte vocata. Filius Aesopi detractam ex aure Metellae, Scilicet ut decies solidum absorberet, aceto 240 Diluit insignem baccam: quî sanior ac si Illud idem in rapidum flumen jaceretve cloacam? Quinti progenies Arri, par nobile fratrum, Nequitia et nugis pravorum et amore gemellum, Luscinias soliti impenso prandere coëmptas, 245 Quorsum abeant? Sanin creta an carbone notandi? Aedificare casas, plostello adjungere mures, Ludere par impar, equitare in arundine longa, Si quem delectet barbatum amentia verset. Si puerilius his ratio esse evincet amare, 250 Nec quidquam differre utrumne in pulvere trimus Quale prius ludas opus, an meretricis amore Sollicitus plores, quaero faciasne quod olim Mutatus Polemon? punas insignia morbi, Fasciolas, cubital, focalia, potus ut ille 255 Dicitur ex collo furtim carpsisse coronas Postquam est impransi correptus voce magistri? Porrigis irato puero cum poma recusat: Sume, catelle! negat; si non des optet: amator Exclusus quî distat agit ubi secum eat an non 260 Quo rediturus erat non arcessitus, et haeret Invisis foribus? Nec nunc cum me vocat ultro Accedam? An potius mediter finire dolores? Exclusit; revocat: redeam? Non si obsecret. Ecce Servus non paulo sapientior: O here, quae res 265 Nec modum habet neque consilium ratione modoque Tractari non volt. In amore haec sunt mala, bellum, Pax rursum: haec si quis tempestatis prope ritu Mobilia et caeca fluitantia sorte laboret Reddere certa sibi, nihilo plus explicet ac si 270 Insanire paret certa ratione modoque. Quid, cum Picenis excerpens semina pomis Gaudes si cameram percusti forte, penes te es? Quid, cum balba feris annoso verba palato, Aedificante casas quî sanior? Adde cruorem 275 Stultitiae atque ignem gladio scrutare. Modo, inquam, Hellade percussa Marius cum praecipitat se Cerritus fuit, an commotae crimine mentis Absolves hominem et sceleris damnabis eundem, Ex more imponens cognata vocabula rebus? 280 Libertinus erat, qui circum compita siccus Lautis mane senex manibus currebat et, Unum-- Quid tam magnum? addens--, unum me surpite morti, Dis etenim facile est! orabat; sanus utrisque Auribus atque oculis; mentem, nisi litigiosus, 285 Exciperet dominus cum venderet. Hoc quoque volgus Chrysippus ponit fecunda in gente Meneni. Juppiter, ingentes qui das adimisque dolores, Mater ait pueri menses jam quinque cubantis, Frigida si puerum quartana relinquerit, illo 290 Mane die quo tu indicis jejunia nudus In Tiberi stabit. Casus medicusve levarit Aegrum ex praecipiti mater delira necabit In gelida fixum ripa febrimque reducet; Quone malo mentem concussa? Timore deorum. 295 Haec mihi Stertinius, sapientum octavus, amico Arma dedit, posthac ne compellarer inultus. Dixerit insanum qui me totidem audiet atque Respicere ignoto discet pendentia tergo." "Stoice, post damnum sic vendas omnia pluris, 300 Qua me stultitia, quoniam non est genus unum, Insanire putas? ego nam videor mihi sanus." "Quid, caput abscissum demens cum portat Agave Gnati infelicis, sibi tum furiosa videtur?" "Stultum me fateor, liceat concedere veris, 305 Atque etiam insanum; tantum hoc edissere, quo me Aegrotare putes animi vitio?" "Accipe: primum Aedificas, hoc est, longos imitaris ab imo Ad summum totus moduli bipedalis, et idem Corpore majorem rides Turbonis in armis 310 Spiritum et incessum: quî ridiculus minus illo? An quodcunque facit Maecenas te quoque verum est Tantum dissimilem et tanto certare minorem? Absentis ranae pullis vituli pede pressis, Unus ubi effugit, matri denarrat, ut ingens 315 Bellua cognatos eliserit. Illa rogare: Quantane? num tantum, sufflans se, magna fuisset? Major dimidio. Num tanto? Cum magis atque Se magis inflaret, Non si te ruperis, inquit, Par eris. Haec a te non multum abludit imago. 320 Adde poëmata nunc, hoc est, oleum adde camino; Quae si quis sanus fecit sanus facis et tu. Non dico horrendam rabiem. Jam desine." Cultum Majorem censu. Teneas, Damasippe, tuis te. Mille puellarum, puerorum mille furores. 325 O major tandem parcas, insane, minori!

SATIRA IV.

"Unde et quo Catius?" "Non est mihi tempus aventi Ponere signa novis praeceptis, qualia vincant Pythagoran Anytique reum doctumque Platona." "Peccatum fateor cum te sic tempore laevo Interpellarim; sed des veniam bonus oro. 5 Quod si interciderit tibi nunc aliquid repetes mox, Sive est naturae hoc sive artis, mirus utroque." "Quin id erat curae quo pacto cuncta tenerem, Utpote res tenues tenui sermone peractas." "Ede hominis nomen, simul et Romanus an hospes." 10 "Ipsa memor praecepta canam, celabitur auctor. Longa quibus facies ovis erit illa memento, Ut succi melioris et ut magis alba rotundis, Ponere; namque marem cohibent callosa vitellum. Caule suburbano qui siccis crevit in agris 15 Dulcior; irriguo nihil est elutius horto. Si vespertinus subito te oppresserit hospes, Ne gallina malum responset dura palato, Doctus eris vivam mixto mersare Falerno: Hoc teneram faciet. Pratensibus optima fungis 20 Natura est: aliis male creditur. Ille salubres Aestates peraget qui nigris prandia moris Finiet, ante gravem quae legerit arbore solem. Aufidius forti miscebat mella Falerno, Mendose, quoniam vacuis committere venis 25 Nil nisi lene decet: leni praecordia mulso Prolueris melius. Si dura morabitur alvus, Mitulus et viles pellent obstantia conchae Et lapathi brevis herba, sed albo non sine Coo. Lubrica nascentes implent conchylia lunae; 30 Sed non omne mare est generosae fertile testae. Murice Baiano melior Lucrina peloris, Ostrea Circeiis, Miseno oriuntur echini, Pectinibus patulis jactat se molle Tarentum. Nec sibi coenarum quivis temere adroget artem, 35 Non prius exacta tenui ratione saporum. Nec satis est cara pisces avertere mensa Ignarum quibus est jus aptius et quibus assis Languidus in cubitum jam se conviva reponet. Umber et iligna nutritus glande rotundas 40 Curvat aper lances carnem vitantis inertem: Nam Laurens malus est, ulvis et arundine pinguis. Vinea submittit capreas non semper edules. Fecundae leporis sapiens sectabitur armos. Piscibus atque avibus quae natura et foret aetas 45 Ante meum nulli patuit quaesita palatum. Sunt quorum ingenium nova tantum crustula promit. Nequaquam satis in re una consumere curam, Ut si quis solum hoc mala ne sint vina laboret, Quali perfundat pisces securas olivo. 50 Massica si caelo suppones vina sereno Nocturna si quid crassi est tenuabitur aura, Et decedet odor nervis inimicus; at illa Integrum perdunt lino vitiata saporem. Surrentina vafer qui miscet faece Falerna 55 Vina columbino limum bene colligit ovo, Quatenus ima petit volvens aliena vitellus. Tostis marcentem squillis recreabis et Afra Potorem cochlea: nam lactuca innatat acri Post vinum stomacho; perna magis ac magis hillis 60 Flagitat immorsus refici; quin omnia malit Quaecunque immundis fervent allata popinis. Est operae pretium duplicis pernoscere juris Naturam. Simplex e dulci constat olivo, Quod pingui miscere mero muriaque decebit, 65 Non alia quam qua Byzantia putuit orca. Hoc ubi confusum sectis inferbuit herbis Corycioque croco sparsum stetit, insuper addes Pressa Venafranae quod baca remisit olivae. Picenis cedunt pomis Tiburtia succo: 70 Nam facie praestant. Venucula convenit ollis; Rectius Albanam fumo duraveris uvam. Hanc ego cum malis, ego faecem primus et allec, Primus et invenior piper album cum sale nigro Incretum puris circumposuisse catillis. 75 Immane est vitium dare millia terna macello Angustoque vagos pisces urgere catino. Magna movet stomacho fastidia, seu puer unctis Tractavit calicem manibus dum furta ligurit, Sive gravis veteri craterae limus adhaesit. 80 Vilibus in scopis, in mappis, in scobe quantus Consistit sumtus? Neglectis flagitium ingens. Ten lapides varios lutulenta radere palma Et Tyrias dare circum inluta toralia vestes, Oblitum quanto curam sumtumque minorem 85 Haec habeant tanto reprehendi justius illis Quae nisi divitibus nequeant contingere mensis?" "Docte Cati, per amicitiam divosque rogatus, Ducere me auditum perges quocunque memento. Nam quamvis memori referas mihi pectore cuncta, 90 Non tamen interpres tantundem juveris. Adde Vultum habitumque hominis, quem tu vidisse beatus Non magni pendis quia contigit; at mihi cura Non mediocris inest, fontes ut adire remotos Atque haurire queam vitae praecepta beatae." 95

SATIRA V.

"Hoc quoque, Tiresia, praeter narrata petenti Responde, quibus amissas reparare queam res Artibus atque modis. Quid rides?" "Jamne doloso Non satis est Ithacam revehi patriosque penates Adspicere?" "O nulli quidquam mentite, vides ut 5 Nudus inopsque domum redeam, te vate, neque illic Aut apotheca procis intacta est aut pecus; atqui Et genus et virtus nisi cum re vilior alga est." "Quando pauperiem, missis ambagibus, horres, Accipe qua ratione queas ditescere. Turdus 10 Sive aliud privum dabitur tibi, devolet illuc Res ubi magna nitet domino sene; dulcia poma Et quoscunque feret cultus tibi fundus honores Ante Larem gustet venerabilior Lare dives; Qui quamvis perjurus erit, sine gente, cruentus 15 Sanguine fraterno, fugitivus, ne tamen illi Tu comes exterior si postulet ire recuses." "Utne tegam spurco Damae latus? Haud ita Trojae Me gessi certans semper melioribus." "Ergo Pauper eris." "Fortem hoc animum tolerare jubebo; 20 Et quondam majora tuli. Tu protinus unde Divitias aerisque ruam dic, augur, acervos." "Dixi equidem et dico: captes astutus ubique Testamenta senum, neu, si vafer unus et alter Insidiatorem praeroso fugerit hamo, 25 Aut spem deponas aut artem illusus omittas. Magna minorve foro si res certabitur olim, Vivet uter locuples sine natis, improbus, ultro Qui meliorem audax vocet in jus, illius esto Defensor; fama civem causaque priorem 30 Sperne, domi si natus erit fecundave conjux. Quinte, puta, aut Publi, (gaudent praenomine molles Auriculae,) tibi me virtus tua fecit amicum; Jus anceps novi, causas defendere possum; Eripiet quivis oculos citius mihi, quam te 35 Contemptum cassa nuce pauperet; haec mea cura est, Ne quid tu perdas neu sis jocus. Ire domum atque Pelliculam curare jube; fi cognitor; ipse Persta atque obdura, seu rubra Canicula findet Infantes statuas, seu pingui tentus omaso 40 Furius hibernas cana nive conspuet Alpes. Nonne vides, aliquis cubito stantem prope tangens Inquiet, ut patiens, ut amicis aptus, ut acer? Plures adnabunt thunni et cetaria crescent. Si cui praeterea validus male filius in re 45 Praeclara sublatus aletur, ne manifestum Caelibis obsequium nudet te, leniter in spem Adrepe officiosus, ut et scribare secundus Heres et, si quis casus puerum egerit Orco, In vacuum venias: perraro haec alea fallit. 50 Qui testamentum tradet tibi cunque legendum, Abnuere et tabulas a te removere memento, Sic tamen ut limis rapias quid prima secundo Cera velit versu; solus multisne coheres, Veloci percurre oculo. Plerumque recoctus 55 Scriba ex quinqueviro corvum deludet hiantem, Captatorque dabit risus Nasica Corano." "Num furis? an prudens ludis me obscura canendo?" "O Laërtiade, quidquid dicam aut erit aut non: Divinare etenim magnus mihi donat Apollo." 60 "Quid tamen ista velit sibi fabula, si licet, ede." "Tempore quo juvenis Parthis horrendus, ab alto Demissum genus Aenea, tellure marique Magnus erit, forti nubet procera Corano Filia Nasicae metuentis reddere soldum. 65 Tum gener hoc faciet: tabulas socero dabit atque Ut legat orabit; multum Nasica negatas Accipiet tandem et tacitus leget, invenietque Nil sibi legatum praeter plorare suisque. Illud ad haec jubeo: mulier si forte dolosa 70 Libertusve senem delirum temperet, illis Accedas socius; laudes, lauderis ut absens. Adjuvat hoc quoque, sed vincit longe prius ipsum Expugnare caput. Scribet mala carmina vecors: Laudato. Scortator erit: cave te roget; ultro 75 Penelopam facilis potiori trade." "Putasne? Perduci poterit tam frugi tamque pudica, Quam nequiere proci recto depellere cursu?" "Venit enim magnum donandi parca juventus, Nec tantum veneris, quantum studiosa culinae. 80 Sic tibi Penelope frugi est, quae si semel uno De sene gustarit tecum partita lucellum, Ut canis a corio nunquam absterrebitur uncto. Me sene quod dicam factum est: anus improba Thebis Ex testamento sic est elata: cadaver 85 Unctum oleo largo nudis humeris tulit heres, Scilicet elabi si posset mortua; credo Quod nimium institerat viventi. Cautus adito: Neu desis operae neve immoderatus abundes. Difficilem et morosum offendet garrulus ultro; 90 Non etiam sileas. Davus sis comicus atque Stes capite obstipo, multum similis metuenti. Obsequio grassare; mone, si increbuit aura, Cautus uti velet carum caput; extrahe turba Oppositis humeris; aurem substringe loquaci. 95 Importunus amat laudari; donec Ohe jam! Ad caelum manibus sublatis dixerit, urge, Crescentem tumidis infla sermonibus utrem. Cum te servitio longo curaque levarit, Et certum vigilans, Quartae sit partis Ulixes, 100 Audieris, Heres: Ergo nunc Dama sodalis Nusquam est? Unde mihi tam fortem tamque fidelem? Sparge subinde; et, si paulum potes, illacrimare: est Gaudia prodentem voltum celare. Sepulcrum Permissum arbitrio sine sordibus exstrue; funus 105 Egregie factum laudet vicinia. Si quis Forte coheredum senior male tussiet, huic tu Dic, ex parte tua seu fundi sive domus sit Emptor, gaudentem nummo te addicere. Sed me Imperiosa trahit Proserpina; vive valeque." 110

SATIRA VI.

Hoc erat in votis: modus agri non ita magnus Hortus ubi et tecto vicinus jugis aquae fons Et paulum silvae super his foret. Auctius atque Di melius fecere. Bene est. Nil amplius oro, Maia nate, nisi ut propria haec mihi munera faxis. 5 Si neque majorem feci ratione mala rem Nec sum facturus vitio culpave minorem; Si veneror stultus nihil horum: "O si angulus ille Proximus accedat qui nunc denormat agellum! O si urnam argenti fors quae mihi monstret, ut illi 10 Thesauro invento qui mercenarius agrum Illum ipsum mercatus aravit, dives amico Hercule!" si quod adest gratum juvat, hac prece te oro: Pingue pecus domino facias et cetera praeter Ingenium, utque soles custos mihi maximus adsis. 15 Ergo ubi me in montes et in arcem ex urbe removi, Quid prius illustrem satiris musaque pedestri? Nec mala me ambitio perdit nec plumbeus Auster Auctumnusque gravis, Libitinae quaestus acerbae. Matutine pater, seu Jane libentius audis, 20 Unde homines operum primos vitaeque labores Instituunt, sic dis placitum, tu carminis esto Principium. Romae sponsorem me rapis. Eja, Ne prior officio quisquam respondeat, urge. Sive Aquilo radit terras seu bruma nivalem 25 Interiore diem gyro trahit, ire necesse est. Postmodo, quod mi obsit clare certumque locuto, Luctandum in turba et facienda injuria tardis. "Quid vis, insane, et quas res agis?" improbus urget Iratis precibus; "tu pulses omne quod obstat, 30 Ad Maecenatem memori si mente recurras?" Hoc juvat et melli est; non mentiar. At simul atras Ventum est Esquilias aliena negotia centum Per caput et circa saliunt latus. "Ante secundam Roscius orabat sibi adesses ad Puteal cras." 35 "De re communi scribae magna atque nova te Orabant hodie meminisses, Quinte, reverti." "Imprimat his cura Maecenas signa tabellis." Dixeris, "Experiar:" "Si vis, potes," addit et instat. Septimus octavo propior jam fugerit annus 40 Ex quo Maecenas me coepit habere suorum In numero; dumtaxat ad hoc, quem tollere rheda Vellet iter faciens et cui concredere nugas Hoc genus: "Hora quota est? Thrax est Gallina Syro par? Matutina parum cautos jam frigora mordent;" 45 Et quae rimosa bene deponuntur in aure. Per totum hoc tempus subjectior in diem et horam Invidiae noster. Ludos spectaverat una, Luserat in Campo: Fortunae filius! omnes. Frigidus a Rostris manat per compita rumor: 50 Quicunque obvius est me consulit: "O bone, nam te Scire deos quoniam propius contingis oportet; Numquid de Dacis audisti?" "Nil equidem." "Ut tu Semper eris derisor!" "At omnes di exagitent me Si quidquam." "Quid, militibus promissa Triquetra 55 Praedia Caesar an est Itala tellure daturus?" Jurantem me scire nihil mirantur ut unum Scilicet egregii mortalem altique silenti. Perditur haec inter misero lux non sine votis: O rus, quando ego te adspiciam? quandoque licebit 60 Nunc veterum libris, nunc somno et inertibus horis Ducere sollicitae jucunda oblivia vitae? O quando faba Pythagorae cognata simulque Uncta satis pingui ponentur oluscula lardo? O noctes coenaeque deum! quibus ipse meique 65 Ante Larem proprium vescor vernasque procaces Pasco libatis dapibus. Prout cuique libido est Siccat inaequales calices conviva, solutus Legibus insanis, seu quis capit acria fortis Pocula seu modicis uvescit laetius. Ergo 70 Sermo oritur, non de villis domibusve alienis, Nec male necne Lepos saltet; sed quod magis ad nos Pertinet et nescire malum est agitamus: utrumne Divitiis homines an sint virtute beati; Quidve ad amicitias, usus rectumne, trahat nos; 75 Et quae sit natura boni summumque quid ejus. Cervius haec inter vicinus garrit aniles Ex re fabellas. Si quis nam laudat Arelli Sollicitas ignarus opes, sic incipit: "Olim Rusticus urbanum murem mus paupere fertur 80 Accepisse cavo, veterem vetus hospes amicum, Asper et attentus quaesitis, ut tamen artum Solveret hospitiis animum. Quid multa? neque ille Sepositi ciceris nec longae invidit avenae, Aridum et ore ferens acinum semesaque lardi 85 Frusta dedit, cupiens varia fastidia coena Vincere tangentis male singula dente superbo; Cum pater ipse domus palea porrectus in horna Esset ador loliumque, dapis meliora relinquens. Tandem urbanus ad hunc: 'Quid te juvat,' inquit, 'amice, 90 Praerupti nemoris patientem vivere dorso? Vis tu homines urbemque feris praeponere silvis? Carpe viam, mihi crede, comes; terrestria quando Mortales animas vivunt sortita, neque ulla est Aut magno aut parvo leti fuga: quo, bone, circa, 95 Dum licet in rebus jucundis vive beatus; Vive memor quam sis aevi brevis.' Haec ubi dicta Agrestem pepulere domo levis exsilit; inde Ambo propositum peragunt iter, urbis aventes Moenia nocturni subrepere. Jamque tenebat 100 Nox medium caeli spatium cum ponit uterque In locuplete domo vestigia, rubro ubi cocco Tincta super lectos canderet vestis eburnos, Multaque de magna superessent fercula coena, Quae procul exstructis inerant hesterna canistris. 105 Ergo ubi purpurea porrectum in veste locavit Agrestem, veluti succinctus cursitat hospes Continuatque dapes nec non verniliter ipsis Fungitur officiis, praelambens omne quod affert. Ille cubans gaudet mutata sorte bonisque 110 Rebus agit laetum convivam, cum subito ingens Valvarum strepitus lectis excussit utrumque. Currere per totum pavidi conclave, magisque Exanimes trepidare, simul domus alta Molossis Personuit canibus. Tum rusticus: 'Haud mihi vita 115 Est opus hac,' ait, 'et valeas; me silva cavusque Tutus ab insidiis tenui solabitur ervo.'"

SATIRA VII.

"Jamdudum ausculto et cupiens tibi dicere servus Pauca reformido." "Davusne?" "Ita, Davus, amicum Mancipium domino et frugi quod sit satis, hoc est, Ut vitale putes." "Age, libertate Decembri, Quando ita majores voluerunt, utere; narra." 5 "Pars hominum vitiis gaudet constanter et urget Propositum; pars multa natat, modo recta capessens, Interdum pravis obnoxia. Saepe notatus Cum tribus annellis, modo laeva Priscus inani, Vixit inaequalis, clavum ut mutaret in horas, 10 Aedibus ex magnis subito se conderet, unde Mundior exiret vix libertinus honeste; Jam moechus Romae, jam mallet doctus Athenis Vivere, Vertumnis, quotquot sunt, natus iniquis. Scurra Volanerius, postquam illi justa cheragra 15 Contudit articulos, qui pro se tolleret atque Mitteret in phimum talos, mercede diurna Conductum pavit; quanto constantior isdem In vitiis, tanto levius miser ac prior illo, Qui jam contento, jam laxo fune laborat." 20 "Non dices hodie, quorsum haec tam putida tendant, Furcifer?" "Ad te, inquam." "Quo pacto, pessime?" "Laudas Fortunam et mores antiquae plebis, et idem Si quis ad illa deus subito te agat usque recuses, Aut quia non sentis quod clamas rectius esse, 25 Aut quia non firmus rectum defendis, et haeres Nequicquam coeno cupiens evellere plantam. Romae rus optas, absentem rusticus urbem Tollis ad astra levis. Si nusquam es forte vocatus Ad coenam laudas securum olus ac, velut usquam 30 Vinctus eas, ita te felicem dicis amasque Quod nusquam tibi sit potandum. Jusserit ad se Maecenas serum sub lumina prima venire Convivam: 'Nemon oleum fert ocius? Ecquis Audit?' cum magno blateras clamore fugisque. 35 Mulvius et scurrae tibi non referenda precati Discedunt. Etenim fateor me, dixerit ille, Duci ventre levem, nasum nidore supinor, Imbecillus, iners, si quid vis adde popino. Tu, cum sis quod ego et fortassis nequior, ultro 40 Insectere velut melior verbisque decoris Obvolvas vitium? Quid, si me stultior ipso Quingentis emto drachmis deprenderis? Aufer Me vultu terrere; manum stomachumque teneto, Dum, quae Crispini docuit me janitor edo. 45 Te conjux aliena capit, meretricula Davum: Peccat uter nostrum cruce dignius? Acris ubi me Natura intendit, sub clara nuda lucerna Quaecunque excepit turgentis verbera caudae, Clunibus aut agitavit equum lasciva supinum, 50 Dimittit neque famosum neque sollicitum ne Ditior aut formae melioris meiat eodem. Tu cum projectis insignibus, annulo equestri Romanoque habitu, prodis ex judice Dama Turpis, odoratum caput obscurante lacerna, 55 Non es quod simulas? Metuens induceris, atque Altercante libidinibus tremis ossa pavore. Quid refert uri, virgis ferroque necari Auctoratus eas, an turpi clausus in arca, Quo te demisit peccati conscia herilis, 60 Contractum genibus tangas caput? Estne marito Matronae peccantis in ambo justa potestas? In corruptorem vel justior? Illa tamen se Non habitu mutatve loco, peccatve superne. Cum te formidet mulier neque credat amanti, 65 Ibis sub furcam prudens, dominoque furenti Committes rem omnem et vitam et cum corpore famam. Evasti, credo metues doctusque cavebis; Quaeres quando iterum paveas iterumque perire Possis, o toties servus! Quae bellua ruptis, 70 Cum semel effugit, reddit se prava catenis? Non sum moechus ais. Neque ego hercule fur ubi vasa Praetereo sapiens argentea: tolle periclum, Jam vaga prosiliet frenis natura remotis. Tune mini dominus, rerum imperiis hominumque 75 Tot tantisque minor, quem ter vindicta quaterque Imposita haud unquam misera formidine privet? Adde super dictis quod non levius valeat: nam Sive vicarius est qui servo paret, uti mos Vester ait, seu conservus; tibi quid sum ego? Nempe 80 Tu mihi qui imperitas alii servis miser atque Duceris ut nervis alienis mobile lignum. Quisnam igitur liber? Sapiens sibi qui imperiosus, Quem neque pauperies neque mors neque vincula terrent, Responsare cupidinibus, contemnere honores 85 Fortis, et in se ipso totus, teres, atque rotundus, Externi ne quid valeat per leve morari, In quem manca ruit semper fortuna. Potesne Ex his ut proprium quid noscere? Quinque talenta Poscit te mulier, vexat foribusque repulsum 90 Perfundit gelida, rursus vocat; eripe turpi Colla jugo; Liber, liber sum, dic age. Non quis; Urget enim dominus mentem non lenis et acres Subjectat lasso stimulos versatque negantem. Vel cum Pausiaca torpes, insane, tabella, 95 Quî peccas minus atque ego, cum Fulvi Rutubaeque Aut Pacideiani contento poplite miror Proelia rubrica picta aut carbone, velut si Re vera pugnent, feriant, vitentque moventes Arma viri? Nequam et cessator Davus; at ipse 100 Subtilis veterum judex et callidus audis. Nil ego si ducor libo fumante: tibi ingens Virtus atque animus coenis responsat opimis Obsequium ventris mihi perniciosius est cur? Tergo plector enim. Qui tu impunitior illa 105 Quae parvo sumi nequeunt obsonia captas? Nempe inamarescunt epulae sine fine petitae. Illusique pedes vitiosum ferre recusant Corpus. An hic peccat, sub noctem qui puer uvam Furtiva mutat strigili: qui praedia vendit, 110 Nil servile gulae parens habet? Adde, quod idem Non horam tecum esse potes, non otia recte Ponere, teque ipsum vitas, fugitivus et erro, Jam vino quaerens, jam somno fallere curam: Frustra; nam comes atra premit sequiturque fugacem." 115 "Unde mihi lapidem?"--"Quorsum est opus?"--"Unde sagittas?" "Aut insanit homo aut versus facit." "Ocius hinc te Ni rapis, accedes opera agro nona Sabino."

SATIRA VIII.

"Ut Nasidieni juvit te coena beati? Nam mihi quaerenti convivam dictus here illic De medio potare die." "Sic ut mihi nunquam In vita fuerit melius." "Da, si grave non est, Quae prima iratum ventrem placaverit esca." 5 "In primis Lucanus aper; leni fuit Austro Captus, ut aiebat coenae pater; acria circum Rapula, lactucae, radices, qualia lassum Pervellunt stomachum, siser, allec, faecula Coa. His ubi sublatis puer alte cinctus acernam 10 Gausape purpureo mensam pertersit, et alter Sublegit quodcunque jaceret inutile quodque Posset coenantes offendere; ut Attica virgo Cum sacris Cereris procedit fuscus Hydaspes Caecuba vina ferens, Alcon Chium maris expers. 15 Hic herus: Albanum, Maecenas, sive Falernum Te magis appositis delectat, habemus utrumque." "Divitias miseras! Sed quis coenantibus una, Fundani, pulchre fuerit tibi, nosse laboro." "Summus ego et prope me Viscus Thurinus et infra 20 Si memini Varius; cum Servilio Balatrone Vibidius, quas Maecenas adduxerat umbras. Nomentanus erat super ipsum, Porcius infra Ridiculus totas semel obsorbere placentas; Nomentanus ad hoc, qui si quid forte lateret 25 Indice monstraret digito: nam cetera turba, Nos, inquam, coenamus aves, conchylia, pisces, Longe dissimilem noto celantia succum; Ut vel continuo patuit, cum passeris atque Ingustata mihi porrexerat ilia rhombi. 30 Post hoc me docuit melimela rubere minorem Ad lunam delecta. Quid hoc intersit ab ipso Audieris melius. Tum Vibidius Balatroni: Nos nisi damnose bibimus moriemur inulti: Et calices poscit majores. Vertere pallor 35 Tum parochi faciem nil sic metuentis ut acres Potores, vel quod male dicunt liberius vel Fervida quod subtile exsurdant vina palatum. Invertunt Allifanis vinaria tota Vibidius Balatroque, secutis omnibus; imi 40 Convivae lecti nihilum nocuere lagenis. Affertur squillas inter muraena natantes In patina porrecta. Sub hoc herus: 'Haec gravida,' inquit, 'Capta est, deterior post partum carne futura. His mixtum jus est: oleo quod prima Venafri 45 Pressit cella; garo de succis piscis Hiberi; Vino quinquenni, verum citra mare nato, Dum coquitur--cocto Chium sic convenit, ut non Hoc magis ullum aliud;--pipere albo, non sine aceto, Quod Methymnaeam vitio mutaverit uvam. 50 Erucas virides, inulas ego primus amaras Monstravi incoquere; inlutos Curtillus echinos, Ut melius muria quod testa marina remittat.' Interea suspensa graves aulaea ruinas In patinam fecere, trahentia pulveris atri 55 Quantum non Aquilo Campanis excitat agris. Nos majus veriti postquam nihil esse pericli Sensimus erigimur. Rufus posito capite, ut si Filius immaturus obisset, flere. Quis esset Finis ni sapiens sic Nomentanus amicum 60 Tolleret: 'Heu, Fortuna, quis est crudelior in nos Te deus? Ut semper gaudes illudere rebus Humanis!' Varius mappa compescere risum Vix poterat. Balatro suspendens omnia naso, 'Haec est condicio vivendi,' aiebat, 'eoque 65 Responsura tuo nunquam est par fama labori. Tene ut ego accipiar laute torquerier omni Sollicitudine districtum, ne panis adustus, Ne male conditum jus apponatur, ut omnes Praecincti recte pueri comptique ministrent! 70 Adde hos praeterea casus, aulaea ruant si Ut modo; si patinam pede lapsus frangat agaso. Sed convivatoris uti ducis ingenium res Adversae nudare solent, celare secundae.' Nasidienus ad haec: 'Tibi di quaecunque preceris 75 Commoda dent! Ita vir bonus es convivaque comis.' Et soleas poscit. Tum in lecto quoque videres Stridere secreta divisos aure susurros." "Nullos his mallem ludos spectasse; sed illa Redde age quae deinceps risisti." "Vibidius dum 80 Quaerit de pueris num sit quoque fracta lagena, Quod sibi poscenti non dantur pocula, dumque Ridetur fictis rerum Balatrone secundo, Nasidiene, redis mutatae frontis, ut arte Emendaturus fortunam; deinde secuti 85 Mazonomo pueri magno discerpta ferentes Membra gruis sparsi sale multo, non sine farre; Pinguibus et ficis pastum jecur anseris albae Et leporum avolsos, ut multo, suavius, armos, Quam si cum lumbis quis edit; tum pectore adusto 90 Vidimus et merulas poni et sine clune palumbes, Suaves res, si non causas narraret earum et Naturas dominus; quem nos sic fugimus ulti, Ut nihil omnino gustaremus, velut illis Canidia afflasset pejor serpentibus Afris." 95

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us