Opening…

LIFE OF HORACE

The materials for Horace's life are derived almost entirely from his own works. A few additional facts are obtained from a short memoir, attributed to Suetonius.

He was born on the 8th of December, A.U.C. 689 (B.C. 65), at or near Venusia[1] (Venosa), in the Apennines, on the borders of Lucania and Apulia. His father was a freedman,[2] having, as his name proves, been the slave of some person of the Horatia gens. As Horace implies that he himself was ingenuus,[3] his father must have obtained his freedom before his birth. He afterwards followed the calling of a coactor,[4] a collector of money in some way or other, it is not known in what. He made, in this capacity, enough to purchase an estate, probably a small one, near the above town, where the poet was born. We hear nothing of his mother, except that Horace speaks of both his parents with affection.[5] His father, probably seeing signs of talent in him as a child, was not content to have him educated at a provincial school, but took him (at what age he does not say, but probably about twelve) to Rome, where he became a pupil of Orbilius Pupillus,[6] who had a school of much note, attended by boys of good family, and whom Horace remembered all his life as an irritable teacher, given unnecessarily to the use of the rod. With him he learnt grammar, the earlier Latin authors, and Homer. He attended other masters (of rhetoric, poetry, and music perhaps), as Roman boys were wont, and had the advantage (to which he afterwards looked back with gratitude) of his father's care and moral training during this part of his education. It was usual for young men of birth and ability to be sent to Athens, to finish their education by the study of Greek literature and philosophy under native teachers; and Horace went there too, at what age is not known, but probably when he was about twenty. Whether his father was alive at that time, or dead, is uncertain. If he went to Athens at twenty, it was in B.C. 45, the year before Julius Cæsar was assassinated. After that event, Brutus and Cassius left Rome and went to Greece. Foreseeing the struggle that was before them, they got round them many of the young men at that time studying at Athens, and Horace was appointed tribune[7] in the army of Brutus, a high command, for which he was not qualified. He went with Brutus into Asia Minor, and finally shared his defeat at Philippi, B.C. 42. He makes humorous allusion to this defeat in his Ode to Pompeius Varus (ii. 7). After the battle he came to Italy, having obtained permission to do so, like many others who were willing to give up a desperate cause and settle quietly at home. His patrimony,[8] however, was forfeited, and he seems to have had no means of subsistence, which induced him to employ himself in writing verses, with the view, perhaps, of bringing himself into notice,[9] rather than for the purpose of making money by their sale. By some means he managed to get a place as scriba[10] in the Quæstor's office, whether by purchase or interest does not appear. In either case, we must suppose he contrived soon to make friends, though he could not do so by the course he pursued, without also making many enemies. His Satires are full of allusions to the enmity his verses had raised up for him on all hands. He became acquainted, among other literary persons, with Virgil and Varius, who, about three years after his return (B.C. 39), introduced him to Mæcenas, who was careful of receiving into his circle a tribune of Brutus, and one whose writings were of a kind that was new and unpopular. He accordingly saw nothing of Horace for nine months after his introduction to him. He then sent for him (B.C. 38), and from that time continued to be his patron and warmest friend.

At his house, probably, Horace became intimate with Pollio, and the many persons of consideration whose friendship he appears to have enjoyed. Through Mæcenas, also, it is probable Horace was introduced to Augustus; but when that happened is uncertain. In B.C. 37, Mæcenas was deputed by Augustus to meet M. Antonius at Brundisium, and he took Horace with him on that journey, of which a detailed account is given in the fifth Satire of the first book. Horace appears to have parted from the rest of the company at Brundisium, and perhaps returned to Rome by Tarentum and Venusia. (See S. i. 5, Introduction.) Between this journey and B.C. 32, Horace received from his friend the present of a small estate in the valley of the Digentia (Licenza), situated about thirty-four miles from Rome, and fourteen from Tibur, in the Sabine country. Of this property he gives a description in his Epistle to Quintius (i. 16), and he appears to have lived there a part of every year, and to have been fond of the place, which was very quiet and retired, being four miles from the nearest town, Varia (Vico Varo), a municipium perhaps, but not a place of any importance. During this interval he continued to write Satires and Epodes, but also, it appears probable, some of the Odes, which some years later he published, and others which he did not publish. These compositions, no doubt, were seen by his friends, and were pretty well known before any of them were collected for publication. The first book of the Satires was published probably in B.C. 35, the Epodes in B.C. 30, and the second book of Satires in the following year, when Horace was about thirty-five years old. When Augustus returned from Asia, in B.C. 29, and closed the gates of Janus, being the acknowledged head of the republic, Horace appeared among his most hearty adherents. He wrote on this occasion one of his best Odes (i. 2), and employed his pen in forwarding those reforms which it was the first object of Augustus to effect. (See Introduction to C. ii. 15.) His most striking Odes appear, for the most part, to have been written after the establishment of peace. Some may have been written before, and probably were. But for some reason it would seem that he gave himself more to lyric poetry after his thirty-fifth year than he had done before. He had most likely studied the Greek poets while he was at Athens, and some of his imitations may have been written early. If so, they were most probably improved and polished, from time to time, (for he must have had them by him, known perhaps only to a few friends, for many years,) till they became the graceful specimens of artificial composition that they are. Horace continued to employ himself in this kind of writing (on a variety of subjects, convivial, amatory, political, moral,--some original, many no doubt suggested by Greek poems) till B.C. 24, when there are reasons for thinking the first three books of the Odes were published. During this period, Horace appears to have passed his time at Rome, among the most distinguished men of the day, or at his house in the country, paying occasional visits to Tibur, Præneste, and Baiæ, with indifferent health, which required change of air. About the year B.C. 26 he was nearly killed by the falling of a tree, on his own estate, which accident he has recorded in one of his Odes (ii. 13), and occasionally refers to; once in the same stanza with a storm in which he was nearly lost off Cape Palinurus,[11] on the western coast of Italy. When this happened, nobody knows. After the publication of the three books of Odes, Horace seems to have ceased from that style of writing, or nearly so; and the only other compositions we know of his having produced in the next few years are metrical Epistles to different friends, of which he published a volume probably in B.C. 20 or 19. He seems to have taken up the study of the Greek philosophical writers, and to have become a good deal interested in them, and also to have been a little tired of the world, and disgusted with the jealousies his reputation created. His health did not improve as he grew older, and he put himself under the care of Antonius Musa, the emperor's new physician.[12] By his advice he gave up, for a time at least, his favorite Baiæ. But he found it necessary to be a good deal away from Rome, especially in the autumn and winter.[13]

In B.C. 17, Augustus celebrated the Ludi Seculares, and Horace was required to write an Ode for the occasion, which he did, and it has been preserved. This circumstance, and the credit it brought him, may have given his mind another leaning to Ode-writing, and have helped him to produce the fourth book, a few pieces in which may have been written at any time. It is said that Augustus particularly desired Horace to publish another book of Odes, in order that those he wrote upon the victories of Drusus and Tiberius (4 and 14) might appear in it. The latter of these Odes was not written, probably, till B.C. 13, when Augustus returned from Gaul. If so, the book was probably published in that year, when Horace was fifty-two. The Odes of the fourth book show no diminution of power, but the reverse. There are none in the first three books that surpass, or perhaps equal, the Ode in honor of Drusus, and few superior to that which is addressed to Lollius. The success of the first three books, and the honor of being chosen to compose the Ode at the Ludi Seculares, seem to have given him encouragement. There are no incidents in his life during the above period recorded or alluded to in his poems. He lived five years after the publication of the fourth book of Odes, if the above date be correct, and during that time, I think it probable, he wrote the Epistles to Augustus and Florus which form the second book; and having conceived the intention of writing a poem on the art and progress of poetry, he wrote as much of it as appears in the Epistle to the Pisones which has been preserved among his works. It seems, from the Epistle to Florus, that Horace at this time had to resist the urgency of friends begging him to write, one in this style and another in that, and that he had no desire to gratify them and to sacrifice his own ease to a pursuit in which it is plain he never took any great delight. He was likely to bring to it less energy as his life was drawing prematurely to a close, through infirmities either contracted or aggravated during his irrational campaigning with Brutus, his inaptitude for which he appears afterwards to have been perfectly aware of. He continued to apply himself to the study of moral philosophy till his death, which took place, according to Eusebius, on the 27th of November, B.C. 8, in the fifty-seventh year of his age, and within a few days of its completion. Mæcenas died the same year, also towards the close of it; a coincidence that has led some to the notion, that Horace hastened his own death that he might not have the pain of surviving his patron. According to Suetonius, his death (which he places after his fifty-ninth year) was so sudden, that he had not time to execute his will, which is opposed to the notion of suicide. The two friends were buried near one another "in extremis Esquiliis," in the farthest part of the Esquiliæ, that is, probably, without the city walls, on the ground drained and laid out in gardens by Mæcenas. (See S. i. 8, Introduction.)

FOOTNOTES

[Footnote 1: C. iii. 4. 9; C. iv. 9. 2; S. ii. 1. 34.]

[Footnote 2: S. i. 6. 6. 46, 47.]

[Footnote 3: S. i. 6. 8.]

[Footnote 4: S. i. 6. 86.]

[Footnote 5: S. i. 6. 96.]

[Footnote 6: Epp. ii. 1. 71; ibid. 2. 41.]

[Footnote 7: S. i. 6. 48.]

[Footnote 8: Epp. ii. 2. 50.]

[Footnote 9: Some persons reject this notion, supposing Horace to mean, in the passage on which it is founded (Epp. ii. 2. 51), that poverty made him desperate and careless of consequences, but that when he became comparatively rich he lost that stimulus.]

[Footnote 10: Suet. Vit. S. ii. 6. 36.]

[Footnote 11: C. iii. 4. 28.]

[Footnote 12: Epp. i. 15.]

[Footnote 13: Epp. i. 7. 1-13.]

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us

CARMINUM LIBER PRIMUS

CARMEN I.

Maecenas atavis edite regibus O et praesidium et dulce decus meum, Sunt quos curriculo pulverem Olympicum Collegisse juvat metaque fervidis Evitata rotis palmaque nobilis. 5 Terrarum dominos evehit ad Deos, Hunc si mobilium turba Quiritium Certat tergeminis tollere honoribus; Illum si proprio condidit horreo Quidquid de Libycis verritur areis. 10 Gaudentem patrios findere sarculo Agros Attalicis conditionibus Nunquam dimoveas, ut trabe Cypria Myrtoum pavidus nauta secet mare. Luctantem Icariis fluctibus Africum 15 Mercator metuens otium et oppidi Laudat rura sui; mox reficit rates Quassas indocilis pauperiem pati. Est qui nec veteris pocula Massici Nec partem solido demere de die 20 Spernit, nunc viridi membra sub arbuto Stratus, nunc ad aquae lene caput sacrae. Multos castra juvant et lituo tubae Permixtus sonitus bellaque matribus Detestata. Manet sub Jove frigido 25 Venator tenerae conjugis immemor, Seu visa est catulis cerva fidelibus, Seu rupit teretes Marsus aper plagas. Me doctarum hederae praemia frontium Dis miscent superis; me gelidum nemus 30 Nympharumque leves cum Satyris chori Secernunt populo, si neque tibias Euterpe cohibet nec Polyhymnia Lesboum refugit tendere barbiton. Quod si me lyricis vatibus inseris, 35 Sublimi feriam sidera vertice.

CARMEN II.

Jam satis terris nivis atque dirae Grandinis misit Pater, et rubente Dextera sacras jaculatus arces Terruit Urbem, Terruit gentes, grave ne rediret 5 Seculum Pyrrhae nova monstra questae, Omne cum Proteus pecus egit altos Visere montes, Piscium et summa genus haesit ulmo Nota quae sedes fuerat columbis, 10 Et superjecto pavidae natarunt Aequore damae. Vidimus flavum Tiberim retortis Littore Etrusco violenter undis Ire dejectum monumenta regis 15 Templaque Vestae; Iliae dum se nimium querenti Jactat ultorem, vagus et sinistra Labitur ripa Jove non probante u- xorius amnis. 20 Audiet cives acuisse ferrum Quo graves Persae melius perirent; Audiet pugnas vitio parentum Rara juventus. Quem vocet divum populus ruentis 25 Imperi rebus? prece qua fatigent Virgines sanctae minus audientem Carmina Vestam? Cui dabit partes scelus expiandi Juppiter? Tandem venias precamur 30 Nube candentes humeros amictus, Augur Apollo; Sive tu mavis, Erycina ridens, Quam Jocus circum volat et Cupido; Sive neglectum genus et nepotes 35 Respicis auctor, Heu nimis longo satiate ludo, Quem juvat clamor galeaeque leves Acer et Mauri peditis cruentum Voltus in hostem; 40 Sive mutata juvenem figura Ales in terris imitaris, almae Filius Maiae, patiens vocari Caesaris ultor: Serus in caelum redeas diuque 45 Laetus intersis populo Quirini; Neve te nostris vitiis iniquum Ocior aura Tollat: hic magnos potius triumphos, Hic ames dici pater atque princeps, 50 Neu sinas Medos equitare inultos Te duce, Caesar.

CARMEN III.

Sic te diva potens Cypri, Sic fratres Helenae lucida sidera, Ventorumque regat pater, Obstrictis aliis praeter Iapyga: Navis, quae tibi creditum 5 Debes Virgilium finibus Atticis Reddas incolumem precor, Et serves animae dimidium meae. Illi robur et aes triplex Circa pectus erat qui fragilem truci 10 Commisit pelago ratem Primus, nec timuit praecipitem Africum Decertantem Aquilonibus Nec tristes Hyadas, nec rabiem Noti Quo non arbiter Hadriae 15 Major tollere seu ponere volt freta. Quem Mortis timuit gradum Qui siccis oculis monstra natantia, Qui vidit mare turgidum et Infames scopulos Acroceraunia? 20 Nequicquam deus abscidit Prudens Oceano dissociabili Terras si tamen impiae Non tangenda rates transiliunt vada. Audax omnia perpeti 25 Gens humana ruit per vetitum nefas. Audax Iapeti genus Ignem fraude mala gentibus intulit. Post ignem aetheria domo Subductum macies et nova febrium 30 Terris incubuit cohors, Semotique prius tarda necessitas Leti corripuit gradum. Expertus vacuum Daedalus aëra Pennis non homini datis; 35 Perrupit Acheronta Herculeus labor. Nil mortalibus ardui est; Caelum ipsum petimus stultitia neque Per nostrum patimur scelus Iracunda Jovem ponere fulmina. 40

CARMEN IV.

Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni, Trahuntque siccas machinae carinas, Ac neque jam stabulis gaudet pecus aut arator igni; Nec prata canis albicant pruinis. Jam Cytherea choros ducit Venus imminente Luna, 5 Junctaeque Nymphis Gratiae decentes Alterno terram quatiunt pede, dum graves Cyclopum Volcanus ardens urit officinas. Nunc decet aut viridi nitidum caput impedire myrto Aut flore terrae quem ferunt solutae. 10 Nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis, Seu poscat agnam sive malit haedum. Pallida Mors aequo pulsat pede pauperum tabernas Regumque turres. O beate Sesti, Vitae summa brevis spem nos vetat inchoare longam. 15 Jam te premet nox fabulaeque Manes Et domus exilis Plutonia: quo simul mearis, Nec regna vini sortiere talis Nec tenerum Lycidan mirabere, quo calet juventus Nunc omnis et mox virgines tepebunt. 20

CARMEN V.

Quis multa gracilis te puer in rosa Perfusus liquidis urget odoribus Grato, Pyrrha, sub antro? Cui flavam religas comam Simplex munditiis? Heu quoties fidem 5 Mutatosque deos flebit et aspera Nigris aequora ventis Emirabitur insolens Qui nunc te fruitur credulus aurea; Qui semper vacuam, semper amabilem 10 Sperat nescius aurae Fallacis. Miseri quibus Intentata nites! Me tabula sacer Votiva paries indicat uvida Suspendisse potenti 15 Vestimenta maris deo.

CARMEN VI.

Scriberis Vario fortis et hostium Victor Maeonii carminis alite, Quam rem cunque ferox navibus aut equis Miles te duce gesserit. Nos, Agrippa, neque haec dicere nec gravem 5 Pelidae stomachum cedere nescii Nec cursus duplicis per mare Ulixei Nec saevam Pelopis domum Conamur tenues grandia, dum pudor Imbellisque lyrae Musa potens vetat 10 Laudes egregii Caesaris et tuas Culpa deterere ingeni. Quis Martem tunica tectum adamantina Digne scripserit aut pulvere Troico Nigrum Merionen aut ope Palladis 15 Tydiden superis parem? Nos convivia, nos proelia virginum Sectis in juvenes unguibus acrium Cantamus vacui, sive quid urimur Non praeter solitum leves. 20

CARMEN VII.

Laudabunt alii claram Rhodon aut Mytilenen Aut Epheson bimarisve Corinthi Moenia vel Baccho Thebas vel Apolline Delphos Insignes aut Thessala Tempe. Sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem 5 Carmine perpetuo celebrare et Undique decerptam fronti praeponere olivam. Plurimus in Junonis honorem Aptum dicit equis Argos ditesque Mycenas. Me nec tam patiens Lacedaemon 10 Nec tam Larissae percussit campus opimae, Quam domus Albuneae resonantis Et praeceps Anio ac Tiburni lucus et uda Mobilibus pomaria rivis. Albus ut obscuro deterget nubila caelo 15 Saepe Notus neque parturit imbres Perpetuo, sic tu sapiens finire memento Tristitiam vitaeque labores Molli, Plance, mero, seu te fulgentia signis Castra tenent, seu densa tenebit 20 Tiburis umbra tui. Teucer Salamina patremque Cum fugeret tamen uda Lyaeo Tempora populea fertur vinxisse corona, Sic tristes affatus amicos: Quo nos cunque feret melior fortuna parente 25 Ibimus, o socii comitesque. Nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro; Certus enim promisit Apollo Ambiguam tellure nova Salamina futuram. O fortes pejoraque passi 30 Mecum saepe viri, nunc vino pellite curas; Cras ingens iterabimus aequor.

CARMEN VIII.

Lydia, dic, per omnes Te deos oro, Sybarin cur properas amando Perdere; cur apricum Oderit campum patiens pulveris atque solis? Cur neque militaris 5 Inter aequales equitat, Gallica nec lupatis Temperat ora frenis? Cur timet flavum Tiberim tangere? Cur olivum Sanguine viperino Cautius vitat, neque jam livida gestat armis 10 Brachia saepe disco, Saepe trans finem jaculo nobilis expedito? Quid latet, ut marinae Filium dicunt Thetidis sub lacrymosa Trojae Funera ne virilis 15 Cultus in caedem et Lycias proriperet catervas?

CARMEN IX.

Vides ut alta stet nive candidum Soracte, nec jam sustineant onus Silvae laborantes geluque Flumina constiterint acuto. Dissolve frigus ligna super foco 5 Large reponens, atque benignius Deprome quadrimum Sabina, O thaliarche, merum diota. Permitte divis cetera, qui simul Stravere ventos aequore fervido 10 Deproeliantes nec cupressi Nec veteres agitantur orni. Quid sit futurum cras fuge quaerere, et Quem Fors dierum cunque dabit lucro Appone, nec dulces amores 15 Sperne puer neque tu choreas, Donec virenti canities abest Morosa. Nunc et campus et areae Lenesque sub noctem susurri Composita repetantur hora; 20 Nunc et latentis proditor intimo Gratus puellae risus ab angulo, Pignusque dereptum lacertis Aut digito male pertinaci.

CARMEN X.

Mercuri facunde nepos Atlantis, Qui feros cultus hominum recentum Voce formasti catus et decorae More palaestrae, Te canam magni Jovis et deorum 5 Nuntium curvaeque lyrae parentem, Callidum quidquid placuit jocoso Condere furto. Te boves olim nisi reddidisses Per dolum amotas puerum minaci 10 Voce dum terret, viduus pharetra Risit Apollo. Quin et Atridas duce te superbos Ilio dives Priamus relicto Thessalosque ignes et iniqua Trojae 15 Castra fefellit. Tu pias laetis animas reponis Sedibus virgaque levem coërces Aurea turbam, superis deorum Gratus et imis. 20

CARMEN XI.

Tu ne quaesieris, scire nefas, quem mihi, quem tibi Finem di dederint, Leuconoë, nec Babylonios Tentaris numeros. Ut melius quidquid erit pati, Seu plures hiemes seu tribuit Juppiter ultimam, Quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare 5 Tyrrhenum. Sapias, vina liques, et spatio brevi Spem longam reseces. Dum loquimur fugerit invida Aetas: carpe diem quam minimum credula postero.

CARMEN XII.

Quem virum aut heroa lyra vel acri Tibia sumis celebrare, Clio, Quem deum? Cujus recinet jocosa Nomen imago Aut in umbrosis Heliconis oris 5 Aut super Pindo, gelidove in Haemo Unde vocalem temere insecutae Orphea silvae Arte materna rapidos morantem Fluminum lapsus celeresque ventos, 10 Blandum et auritas fidibus canoris Ducere quercus? Quid prius dicam solitis parentis Laudibus, qui res hominum ac deorum, Qui mare ac terras variisque mundum 15 Temperat horis? Unde nil majus generatur ipso, Nec viget quidquam simile aut secundum: Proximos illi tamen occupavit Pallas honores. 20 Proeliis audax, neque te silebo Liber et saevis inimica Virgo Beluis nec te, metuende certa Phoebe sagitta. Dicam et Alciden puerosque Ledae, 25 Hunc equis, illum superare pugnis Nobilem; quorum simul alba nautis Stella refulsit Defluit saxis agitatus humor, Concidunt venti fugiuntque nubes, 30 Et minax, quod sic voluere, ponto Unda recumbit. Romulum post hos prius an quietum Pompili regnum memorem an superbos Tarquini fasces dubito, an Catonis 35 Nobile letum. Regulum et Scauros animaeque magnae Prodigum Paullum superante Poeno Gratus insigni referam Camena Fabriciumque. 40 Hunc et incomptis Curium capillis Utilem bello tulit et Camillum Saeva paupertas et avitus apto Cum lare fundus. Crescit occulto velut arbor aevo, 45 Fama Marcelli; micat inter omnes Julium sidus velut inter ignes Luna minores. Gentis humanae pater atque custos Orte Saturno, tibi cura magni 50 Caesaris fatis data: tu secundo Caesare regnes. Ille, seu Parthos Latio imminentes Egerit justo domitos triumpho Sive subjectos Orientis orae 55 Seras et Indos, Te minor latum reget aequus orbem; Tu gravi curru quaties Olympum, Tu parum castis inimica mittes Fulmina lucis. 60

CARMEN XIII.

Cum tu, Lydia, Telephi Cervicem roseam, cerea Telephi Laudas brachia vae meum Fervens difficili bile tumet jecur. Tunc nec mens mihi nec color 5 Certa sede manet, humor et in genas Furtim labitur, arguens Quam lentis penitus macerer ignibus. Uror, seu tibi candidos Turparunt humeros immodicae mero 10 Rixae sive puer furens Impressit memorem dente labris notam. Non, si me satis audias, Speres perpetuum dulcia barbare Laedentem oscula, quae Venus 15 Quinta parte sui nectaris imbuit. Felices ter et amplius Quos irrupta tenet copula, nec malis Divolsus querimoniis Suprema citius solvet amor die. 20

CARMEN XIV.

O navis, referent in mare te novi Fluctus! O quid agis? Fortiter occupa Portum. Nonne vides ut Nudum remigio latus Et malus celeri saucius Africo 5 Antennaeque gemant ac sine funibus Vix durare carinae Possint imperiosius Aequor? Non tibi sunt integra lintea, Non di, quos iterum pressa voces malo. 10 Quamvis Pontica pinus, Silvae filia nobilis, Jactes et genus et nomen inutile; Nil pictis timidus navita puppibus Fidit. Tu, nisi ventis 15 Debes ludibrium, cave. Nuper sollicitum quae mihi taedium, Nunc desiderium curaque non levis, Interfusa nitentes Vites aequora Cycladas. 20

CARMEN XV.

Pastor cum traheret per freta navibus Idaeis Helenen perfidus hospitam, Ingrato celeres obruit otio Ventos ut caneret fera Nereus fata: Mala ducis avi domum 5 Quam multo repetet Graecia milite, Conjurata tuas rumpere nuptias Et regnum Priami vetus. Heu heu quantus equis, quantus adest viris Sudor! quanta moves funera Dardanae 10 Genti! Jam galeam Pallas et aegida Currusque et rabiem parat. Nequicquam Veneris praesidio ferox Pectes caesariem grataque feminis Imbelli cithara carmina divides; 15 Nequicquam thalamo graves Hastas et calami spicula Cnossii Vitabis strepitumque et celerem sequi Ajacem; tamen heu serus adulteros Crines pulvere collines. 20 Non Laërtiaden, exitium tuae Genti, non Pylium Nestora respicis? Urgent impavidi te Salaminius Teucer et Sthenelus sciens Pugnae, sive opus est imperitare equis 25 Non auriga piger; Merionen quoque Nosces. Ecce furit te reperire atrox Tydides melior patre, Quem tu cervus uti vallis in altera Visum parte lupum graminis immemor 30 Sublimi fugies mollis anhelitu, Non hoc pollicitus tuae. Iracunda diem proferet Ilio Matronisque Phrygum classis Achilleï; Post certas hiemes uret Achaïcus 35 Ignis Iliacas domos.

CARMEN XVI.

O matre pulchra filia pulchrior, Quem criminosis cunque voles modum Pones ïambis, sive flamma Sive mari libet Hadriano. Non Dindymene, non adytis quatit 5 Mentem sacerdotum incola Pythius, Non Liber aeque, non acuta Sic geminant Corybantes aera Tristes ut irae, quas neque Noricus Deterret ensis nec mare naufragum 10 Nec saevus ignis nec tremendo Juppiter ipse ruens tumultu. Fertur Prometheus, addere principi Limo coactus particulam undique Desectam, et insani leonis 15 Vim stomacho apposuisse nostro. Irae Thyesten exitio gravi Stravere, et altis urbibus ultimae Stetere causae, cur perirent Funditus imprimeretque muris 20 Hostile aratrum exercitus insolens. Compesce mentem: me quoque pectoris Tentavit in dulci juventa Fervor et in celeres ïambos Misit furentem; nunc ego mitibus 25 Mutare quaero tristia, dum mihi Fias recantatis amica Opprobriis animumque reddas.

CARMEN XVII.

Velox amoenum saepe Lucretilem Mutat Lycaeo Faunus et igneam Defendit aestatem capellis Usque meis pluviosque ventos. Impune tutum per nemus arbutos 5 Quaerunt latentes et thyma deviae Olentis uxores mariti, Nec virides metuunt colubras Nec Martiales Haedileae lupos, Utcunque dulci, Tyndari, fistula 10 Valles et Usticae cubantis Laevia personuere saxa. Di me tuentur, dis pietas mea Et Musa cordi est. Hic tibi copia Manabit ad plenum benigno 15 Ruris honorum opulenta cornu. Hic in reducta valle Caniculae Vitabis aestus et fide Teïa Dices laborantes in uno Penelopen vitreamque Circen; 20 Hic innocentis pocula Lesbii Duces sub umbra, nec Semeleïus Cum Marte confundet Thyoneus Proelia, nec metues protervum Suspecta Cyrum, ne male dispari 25 Incontinentes injiciat manus Et scindat haerentem coronam Crinibus immeritamque vestem.

CARMEN XVIII.

Nullam, Vare, sacra vite prius severis arborem Circa mite solum Tiburis et moenia Catili. Siccis omnia nam dura deus proposuit, neque Mordaces aliter diffugiunt sollicitudines. Quis post vina gravem militiam aut pauperiem crepat? 5 Quis non te potius, Bacche pater, teque, decens Venus? At ne quis modici transiliat munera Liberi Centaurea monet cum Lapithis rixa super mero Debellata, monet Sithoniis non levis Euius, Cum fas atque nefas exiguo fine libidinum 10 Discernunt avidi. Non ego te, candide Bassareu, Invitum quatiam, nec variis obsita frondibus Sub divum rapiam. Saeva tene cum Berecyntio Cornu tympana, quae subsequitur caecus Amor sui Et tollens vacuum plus nimio Gloria verticem, 15 Arcanique Fides prodiga, perlucidior vitro.

CARMEN XIX.

Mater saeva Cupidinum Thebanaeque jubet me Semeles puer Et lasciva Licentia Finitis animum reddere amoribus. Urit me Glycerae nitor 5 Splendentis Pario marmore purius; Urit grata protervitas Et voltus nimium lubricus adspici. In me tota ruens Venus Cyprum deseruit, nec patitur Scythas 10 Et versis animosum equis Parthum dicere nec quae nihil attinent. Hic vivum mihi caespitem, hic Verbenas, pueri, ponite thuraque Bimi cum patera meri: 15 Mactata veniet lenior hostia.

CARMEN XX.

Vile potabis modicis Sabinum Cantharis Graeca quod ego ipse testa Conditum levi, datus in theatro Cum tibi plausus, Care Maecenas eques, ut paterni 5 Fluminis ripae simul et jocosa Redderet laudes tibi Vaticani Montis imago. Caecubum et prelo domitam Caleno Tu bibes uvam: mea nec Falernae 10 Temperant vites neque Formiani Pocula colles.

CARMEN XXI.

Dianam tenerae dicite virgines, Intonsum, pueri, dicite Cynthium Latonamque supremo Dilectam penitus Jovi. Vos laetam fluviis et nemorum coma, 5 Quaecunque aut gelido prominet Algido Nigris aut Erymanthi Silvis aut viridis Cragi; Vos Tempe totidem tollite laudibus, Natalemque, mares, Delon Apollinis, 10 Insignemque pharetra Fraternaque humerum lyra. Hic bellum lacrumosum, hic miseram famem Pestemque a populo et principe Caesare in Persas atque Britannos 15 Vestra motus aget prece.

CARMEN XXII.

Integer vitae scelerisque purus Non eget Mauris jaculis neque arcu Nec venenatis gravida sagittis, Fusce, pharetra, Sive per Syrtes iter aestuosas 5 Sive facturus per inhospitalem Caucasum vel quae loca fabulosus Lambit Hydaspes. Namque me silva lupus in Sabina, Dum meam canto Lalagen et ultra 10 Terminum curis vagor expeditis, Fugit inermem, Quale portentum neque militaris Daunias latis alit aesculetis, Nec Jubae tellus generat leonum 15 Arida nutrix. Pone me pigris ubi nulla campis Arbor aestiva recreatur aura, Quod latus mundi nebulae malusque Juppiter urget; 20 Pone sub curru nimium propinqui Solis in terra domibus negata: Dulce ridentem Lalagen amabo, Dulce loquentem.

CARMEN XXIII.

Vitas hinnuleo me similis, Chloë, Quaerenti pavidam montibus aviis Matrem non sine vano Aurarum et silüae metu. Nam seu mobilibus veris inhorruit 5 Adventus foliis seu virides rubum Dimovere lacertae, Et corde et genibus tremit. Atqui non ego te tigris ut aspera Gaetulusve leo frangere persequor: 10 Tandem desine matrem Tempestiva sequi viro.

CARMEN XXIV.

Quis desiderio sit pudor aut modus Tam cari capitis? Praecipe lugubres Cantus, Melpomene, cui liquidam pater Vocem cum cithara dedit. Ergo Quinctilium perpetuus sopor 5 Urget! cui Pudor, et Justitiae soror Incorrupta Fides nudaque Veritas Quando ullum inveniet parem? Multis ille bonis flebilis occidit, Nulli flebilior quam tibi, Virgili. 10 Tu frustra pius heu non ita creditum Poscis Quinctilium deos. Quod si Threïcio blandius Orpheo Auditam moderere arboribus fidem, Non vanae redeat sanguis imagini, 15 Quam virga semel horrida Non lenis precibus fata recludere Nigro compulerit Mercurius gregi. Durum: sed levius fit patientia Quidquid corrigere est nefas. 20

CARMEN XXV.

Parcius junctas quatiunt fenestras Ictibus crebris juvenes protervi, Nec tibi somnos adimunt, amatque Janua limen, Quae prius multum facilis movebat 5 Cardines; audis minus et minus jam: "Me tuo longas pereunte noctes, Lydia, dormis?" Invicem moechos anus arrogantes Flebis in solo levis angiportu, 10 Thracio bacchante magis sub inter- lunia vento, Cum tibi flagrans amor et libido Quae solet matres furiare equorum Saeviet circa jecur ulcerosum, 15 Non sine questu Laeta quod pubes hedera virente Gaudeat pulla magis atque myrto, Aridas frondes hiemis sodali Dedicet Hebro. 20

CARMEN XXVI.

Musis amicus tristitiam et metus Tradam protervis in mare Creticum Portare ventis, quis sub Arcto Rex gelidae metuatur orae, Quid Tiridaten terreat unice 5 Securus. O, quae fontibus integris Gaudes, apricos necte flores, Necte meo Lamiae coronam, Pimplea dulcis! Nil sine te mei Prosunt honores: hunc fidibus novis, 10 Hunc Lesbio sacrare plectro Teque tuasque decet sorores.

CARMEN XXVII.

Natis in usum laetitiae scyphis Pugnare Thracum est: tollite barbarum Morem, verecundumque Bacchum Sanguineis prohibete rixis! Vino et lucernis Medus acinaces 5 Immane quantum discrepat: impium Lenite clamorem, sodales, Et cubito remanete presso! Voltis severi me quoque sumere Partem Falerni? Dicat Opuntiae 10 Frater Megillae quo beatus Volnere, qua pereat sagitta. Cessat voluntas? Non alia bibam Mercede. Quae te cunque domat Venus Non erubescendis adurit 15 Ignibus ingenuoque semper Amore peccas. Quidquid habes age Depone tutis auribus. Ah miser, Quanta laborabas Charybdi, Digne puer meliore flamma! 20 Quae saga, quis te solvere Thessalis Magus venenis, quis poterit deus? Vix illigatum te triformi Pegasus expediet Chimaera.

CARMEN XXVIII.

Te maris et terrae numeroque carentis arenae Mensorem cohibent, Archyta, Pulveris exigui prope litus parva Matinum Munera, nec quidquam tibi prodest Aërias tentasse domos, animoque rotundum 5 Percurrisse polum morituro. Occidit et Pelopis genitor, conviva deorum, Tithonusque remotus in auras Et Jovis arcanis Minos admissus, habentque Tartara Panthoiden iterum Orco 10 Demissum, quamvis clipeo Trojana refixo Tempora testatus nihil ultra Nervos atque cutem morti concesserat atrae, Judice te non sordidus auctor Naturae verique. Sed omnes una manet nox 15 Et calcanda semel via leti: Dant alios Furiae torvo spectacula Marti; Exitio est avidum mare nautis; Mixta senum ac juvenum densentur funera, nullum Saeva caput Proserpina fugit. 20 Me quoque devexi rapidus comes Orionis Illyricis Notus obruit undis. At tu, nauta, vagae ne parce malignus arenae Ossibus et capiti inhumato Particulam dare: sic quodcunque minabitur Eurus 25 Fluctibus Hesperiis Venusinae Plectantur silvae te sospite, multaque merces Unde potest tibi defluat aequo Ab Jove Neptunoque sacri custode Tarenti. Negligis immeritis nocituram 30 Postmodo te natis fraudem committere? Fors et Debita jura vicesque superbae Te maneant ipsum: precibus non linquar inultis, Teque piacula nulla resolvent. Quamquam festinas non est mora longa; licebit 35 Injecto ter pulvere curras.

CARMEN XXIX.

Icci, beatis nunc Arabum invides Gazis, et acrem militiam paras Non ante devictis Sabaeae Regibus, horribilique Medo Nectis catenas? Quae tibi virginum, 5 Sponso necato barbara serviet? Puer quis ex aula capillis Ad cyathum statuetur unctis, Doctus sagittas tendere Sericas Arcu paterno? Quis neget arduis 10 Pronos relabi posse rivos Montibus et Tiberim reverti, Cum tu coëmptos undique nobilis Libros Panaeti Socraticam et domum Mutare loricis Hiberis 15 Pollicitus meliora tendis?

CARMEN XXX.

O Venus, regina Cnidi Paphique, Sperne dilectam Cypron, et vocantis Thure te multo Glycerae decoram Transfer in aedem. Fervidus tecum puer et solutis 5 Gratiae zonis properentque Nymphae Et parum comis sine te Juventas Mercuriusque.

CARMEN XXXI.

Quid dedicatum poscit Apollinem Vates? quid orat de patera novum Fundens liquorem? Non opimae Sardiniae segetes feraces, Non aestuosae grata Calabriae 5 Armenta, non aurum aut ebur Indicum, Non rura quae Liris quieta Mordet aqua taciturnus amnis, Premant Calena falce quibus dedit Fortuna vitem, dives et aureis 10 Mercator exsiccet culullis Vina Syra reparata merce, Dis carus ipsis, quippe ter et quater Anno revisens aequor Atlanticum Impune. Me pascunt olivae, 15 Me cichorea, levesque malvae. Frui paratis et valido mihi, Latoë, dones et precor integra Cum mente, nec turpem senectam Degere, nec cithara carentem. 20

CARMEN XXXII.

Poscimur. Si quid vacui sub umbra Lusimus tecum quod et hunc in annum Vivat et plures, age dic Latinum, Barbite, carmen, Lesbio primum modulate civi, 5 Qui ferox bello tamen inter arma, Sive jactatam religarat udo Litore navim, Liberum et Musas Veneremque et illi Semper haerentem puerum canebat 10 Et Lycum nigris oculis nigroque Crine decorum. O decus Phoebi et dapibus supremi Grata testudo Jovis, o laborum Dulce lenimen, mihi cunque salve 15 Rite vocanti.

CARMEN XXXIII.

Albi, ne doleas plus nimio memor Immitis Glycerae, neu miserabiles Decantes elegos cur tibi junior Laesa praeniteat fide. Insignem tenui fronte Lycorida 5 Cyri torret amor, Cyrus in asperam Declinat Pholoën; sed prius Apulis Jungentur capreae lupis Quam turpi Pholoë peccet adultero. Sic visum Veneri, cui placet impares 10 Formas atque animos sub juga aënea Saevo mittere cum joco. Ipsum me, melior cum peteret Venus, Grata detinuit compede Myrtale Libertina, fretis acrior Hadriae 15 Curvantis Calabros sinus.

CARMEN XXXIV.

Parcus deorum cultor et infrequens Insanientis dum sapientiae Consultus erro, nunc retrorsum Vela dare atque iterare cursus Cogor relictos; namque Diespiter, 5 Igni corusco nubila dividens Plerumque, per purum tonantes Egit equos volucremque currum Quo bruta tellus et vaga flumina, Quo Styx et invisi horrida Taenari 10 Sedes Atlanteusque finis Concutitur. Valet ima summis Mutare et insignem attenuat deus Obscura promens; hinc apicem rapax Fortuna cum stridore acuto 15 Sustulit, hic posuisse gaudet.

CARMEN XXXV.

O Diva, gratum quae regis Antium, Praesens vel imo tollere de gradu Mortale corpus, vel superbos Vertere funeribus triumphos, Te pauper ambit sollicita prece 5 Ruris colonus, te dominam aequoris Quicunque Bithyna lacessit Carpathium pelagus carina. Te Dacus asper, te profugi Scythae Urbesque gentesque et Latium ferox 10 Regumque matres barbarorum et Purpurei metuunt tyranni, Injurioso ne pede proruas Stantem columnam, neu populus frequens Ad arma cessantes, ad arma 15 Concitet imperiumque frangat. Te semper anteit saeva Necessitas Clavos trabales et cuneos manu Gestans aëna, nec severus Uncus abest, liquidumque plumbum. 20 Te Spes et albo rara Fides colit Velata panno nec comitem abnegat, Utcunque mutata potentes Veste domos inimica linquis. At volgus infidum et meretrix retro 25 Perjura cedit, diffugiunt cadis Cum faece siccatis amici Ferre jugum pariter dolosi. Serves iturum Caesarem in ultimos Orbis Britannos et juvenum recens 30 Examen Eois timendum Partibus Oceanoque rubro. Eheu cicatricum et sceleris pudet Fratrumque. Quid nos dura refugimus Aetas? quid intactum nefasti 35 Liquimus? unde manum juventus Metu deorum continuit? quibus Pepercit aris? O utinam nova Incude diffingas retusum in Massagetas Arabasque ferrum! 40

CARMEN XXXVI.

Et thure et fidibus juvat Placare et vituli sanguine debito Custodes Numidae deos, Qui nunc Hesperia sospes ab ultima Caris multa sodalibus, 5 Nulli plura tamen dividit oscula Quam dulci Lamiae, memor Actae non alio rege puertiae Mutataeque simul togae. Cressa ne careat pulchra dies nota, 10 Neu promptae modus amphorae, Neu morem in Salium sit requies pedum, Neu multi Damalis meri Bassum Threïcia vincat amystide, Neu desint epulis rosae, 15 Neu vivax apium, neu breve lilium. Omnes in Damalin putres Deponent oculos, nec Damalis novo Divelletur adultero Lascivis hederis ambitiosior. 20

CARMEN XXXVII.

Nunc est bibendum, nunc pede libero Pulsanda tellus, nunc Saliaribus Ornare pulvinar deorum Tempus erat dapibus, sodales. Antehac nefas depromere Caecubum 5 Cellis avitis, dum Capitolio Regina dementes ruinas Funus et imperio parabat Contaminato cum grege turpium Morbo virorum, quidlibet impotens 10 Sperare fortunaque dulci Ebria. Sed minuit furorem Vix una sospes navis ab ignibus, Mentemque lymphatam Mareotico Redegit in veros timores 15 Caesar, ab Italia volantem Remis adurgens, accipiter velut Molles columbas, aut leporem citus Venator in campis nivalis Haemoniae, daret ut catenis 20 Fatale monstrum: quae generosius Perire quaerens, nec muliebriter Expavit ensem nec latentes Classe cita reparavit oras. Ausa et jacentem visere regiam 25 Voltu sereno, fortis et asperas Tractare serpentes, ut atrum Corpore combiberet venenum, Deliberata morte ferocior, Saevis Liburnis scilicet invidens 30 Privata deduci superbo Non humilis mulier triumpho.

CARMEN XXXVIII.

Persicos odi, puer, apparatus, Displicent nexae philyra coronae; Mitte sectari rosa quo locorum Sera moretur. Simplici myrto nihil allabores Sedulus curo: neque te ministrum Dedecet myrtus neque me sub arta Vite bibentem.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us

CARMINUM LIBER SECUNDUS

CARMEN I.

Motum ex Metello consule civicum Bellique causas et vitia et modos Ludumque Fortunae gravesque Principum amicitias et arma Nondum expiatis uncta cruoribus, 5 Periculosae plenum opus aleae, Tractas et incedis per ignes Suppositos cineri doloso. Paullum severae Musa tragoediae Desit theatris: mox ubi publicas 10 Res ordinaris grande munus Cecropio repetes cothurno, Insigne maestis praesidium reis Et consulenti, Pollio, curiae, Cui laurus aeternos honores 15 Delmatico peperit triumpho. Jam nunc minaci murmure cornuum Perstringis aures, jam litui strepunt, Jam fulgor armorum fugaces Terret equos equitumque voltus: 20 Audire magnos jam videor duces Non indecoro pulvere sordidos, Et cuncta terrarum subacta Praeter atrocem animum Catonis. Juno et deorum quisquis amicior 25 Afris inulta cesserat impotens Tellure victorum nepotes Rettulit inferias Jugurthae. Quis non Latino sanguine pinguior Campus sepulcris impia proelia 30 Testatur auditumque Medis Hesperiae sonitum ruinae? Qui gurges, aut quae flumina lugubris Ignara belli? quod mare Dauniae Non decoloravere caedes? 35 Quae caret ora cruore nostro? Sed ne relictis, Musa procax, jocis, Ceae retractes munera neniae: Mecum Dionaeo sub antro Quaere modos leviore plectro. 40

CARMEN II.

Nullus argento color est avaris Abdito terris, inimice lamnae Crispe Sallusti, nisi temperato Splendeat usu. Vivet extento Proculeius aevo 5 Notus in fratres animi paterni; Illum aget penna metuente solvi Fama superstes. Latius regnes avidum domando Spiritum, quam si Libyam remotis 10 Gadibus jungas et uterque Poenus Serviat uni. Crescit indulgens sibi dirus hydrops, Nec sitim pellit nisi causa morbi Fugerit venis et aquosus albo 15 Corpore languor. Redditum Cyri solio Phraaten Dissidens plebi numero beatorum Eximit Virtus, populumque falsis Dedocet uti 20 Vocibus, regnum et diadema tutum Deferens uni propriamque laurum Quisquis ingentes oculo inretorto Spectat acervos.

CARMEN III.

Aequam memento rebus in arduis Servare mentem, non secus in bonis Ab insolenti temperatam Laetitia, moriture Delli, Seu maestus omni tempore vixeris, 5 Seu te in remoto gramine per dies Festos reclinatum bearis Interiore nota Falerni. Quo pinus ingens albaque populus Umbram hospitalem consociare amant 10 Ramis? Quid obliquo laborat Lympha fugax trepidare rivo? Huc vina et unguenta et nimium breves Flores amoenae ferre jube rosae, Dum res et aetas et sororum 15 Fila trium patiuntur atra. Cedes coëmptis saltibus et domo Villaque flavus quam Tiberis lavit, Cedes et exstructis in altum Divitiis potietur heres. 20 Divesne prisco natus ab Inacho Nil interest an pauper et infima De gente sub divo moreris, Victima nil miserantis Orci. Omnes eodem cogimur, omnium 25 Versatur urna serius ocius Sors exitura et nos in aeternum Exilium impositura cumbae.

CARMEN IV.

Ne sit ancillae tibi amor pudori, Xanthia Phoceu! Prius insolentem Serva Briseis niveo colore Movit Achillem; Movit Ajacem Telamone natum 5 Forma captivae dominum Tecmessae; Arsit Atrides medio in triumpho Virgine rapta, Barbarae postquam cecidere turmae Thessalo victore et ademptus Hector 10 Tradidit fessis leviora tolli Pergama Grais. Nescias an te generum beati Phyllidis flavae decorent parentes: Regium certe genus et penates 15 Maeret iniquos. Crede non illam tibi de scelesta Plebe dilectam, neque sic fidelem, Sic lucro aversam potuisse nasci Matre pudenda. 20 Brachia et voltum teretesque suras Integer laudo; fuge suspicari, Cujus octavum trepidavit aetas Claudere lustrum.

CARMEN V.

Nondum subacta ferre jugum valet Cervice, nondum munia comparis Aequare nec tauri ruentis In venerem tolerare pondus. Circa virentes est animus tuae 5 Campos juvencae, nunc fluviis gravem Solantis aestum, nunc in udo Ludere cum vitulis salicto Praegestientis. Tolle cupidinem Immitis uvae: jam tibi lividos 10 Distinguet Auctumnus racemos Purpureo varius colore. Jam te sequetur: currit enim ferox Aetas et illi quos tibi dempserit Apponet annos; jam proterva 15 Fronte petet Lalage maritum: Dilecta quantum non Pholoë fugax, Non Chloris albo sic humero nitens, Ut pura nocturno renidet Luna mari, Cnidiusve Gyges, 20 Quem si puellarum insereres choro Mire sagaces falleret hospites Discrimen obscurum solutis Crinibus ambiguoque vultu.

CARMEN VI.

Septimi, Gades aditure mecum et Cantabrum indoctum juga ferre nostra et Barbaras Syrtes ubi Maura semper Aestuat unda, Tibur Argeo positum colono 5 Sit meae sedes utinam senectae, Sit modus lasso maris et viarum Militiaeque! Unde si Parcae prohibent iniquae, Dulce pellitis ovibus Galaesi 10 Flumen et regnata petam Laconi Rura Phalantho. Ille terrarum mihi praeter omnes Angulus ridet ubi non Hymetto Mella decedunt viridique certat 15 Baca Venafro; Ver ubi longum tepidasque praebet Juppiter brumas, et amicus Aulon Fertili Baccho minimum Falernis Invidet uvis. 20 Ille te mecum locus et beatae Postulant arces: ibi tu calentem Debita sparges lacrima favillam Vatis amici.

CARMEN VII.

O saepe mecum tempus in ultimum Deducte Bruto militiae duce, Quis te redonavit Quiritem Dis patriis Italoque caelo, Pompei meorum prime sodalium, 5 Cum quo morantem saepe diem mero Fregi coronatus nitentes Malobathro Syrio capillos? Tecum Philippos et celerem fugam Sensi relicta non bene parmula, 10 Cum fracta virtus et minaces Turpe solum tetigere mento. Sed me per hostes Mercurius celer Denso paventem sustulit aëre; Te rursus in bellum resorbens 15 Unda fretis tulit aestuosis. Ergo obligatam redde Jovi dapem Longaque fessum militia latus Depone sub lauru mea nec Parce cadis tibi destinatis. 20 Oblivioso levia Massico Ciboria exple; funde capacibus Unguenta de conchis. Quis udo Deproperare apio coronas Curatve myrto? quem Venus arbitrum 25 Dicet bibendi? Non ego sanius Bacchabor Edonis: recepto Dulce mihi furere est amico.

CARMEN VIII.

Ulla si juris tibi pejerati Poena, Barine, nocuisset unquam, Dente si nigro fieres vel uno Turpior ungui, Crederem. Sed tu, simul obligasti 5 Perfidum votis caput enitescis Pulchrior multo, juvenumque prodis Publica cura. Expedit matris cineres opertos Fallere et toto taciturna noctis 10 Signa cum caelo, gelidaque divos Morte carentes. Ridet hoc inquam Venus ipsa, rident Simplices Nymphae ferus et Cupido Semper ardentes acuens sagittas 15 Cote cruenta. Adde quod pubes tibi crescit omnis, Servitus crescit nova nec priores Impiae tectum dominae relinquunt Saepe minati. 20 Te suis matres metuunt juvencis, Te senes parci miseraeque nuper Virgines nuptae, tua ne retardet Aura maritos.

CARMEN IX.

Non semper imbres nubibus hispidos Manant in agros aut mare Caspium Vexant inaequales procellae Usque, nec Armeniis in oris, Amice Valgi, stat glacies iners 5 Menses per omnes aut Aquilonibus Querceta Gargani laborant Et foliis viduantur orni: Tu semper urges flebilibus modis Mysten ademptum, nec tibi Vespero 10 Surgente decedunt amores Nec rapidum fugiente Solem. At non ter aevo functus amabilem Ploravit omnes Antilochum senex Annos, nec impubem parentes 15 Troilon, aut Phrygiae sorores Flevere semper. Desine mollium Tandem querelarum, et potius nova Cantemus Augusti tropaea Caesaris et rigidum Niphaten, 20 Medumque flumen gentibus additum Victis minores volvere vertices, Intraque praescriptum Gelonos Exiguis equitare campis.

CARMEN X.

Rectius vives, Licini, neque altum Semper urgendo neque, dum procellas Cautus horrescis, nimium premendo Litus iniquum. Auream quisquis mediocritatem 5 Diligit tutus caret obsoleti Sordibus tecti, caret invidenda Sobrius aula. Saepius ventis agitatur ingens Pinus et celsae graviore casu 10 Decidunt turres feriuntque summos Fulgura montes. Sperat infestis, metuit secundis Alteram sortem bene praeparatum Pectus. Informes hiemes reducit 15 Juppiter, idem Summovet. Non si male nunc et olim Sic erit: quondam cithara tacentem Suscitat musam, neque semper arcum Tendit Apollo. 20 Rebus angustis animosus atque Fortis appare; sapienter idem Contrahes vento nimium secundo Turgida vela.

CARMEN XI.

Quid bellicosus Cantaber et Scythes, Hirpine Quinti, cogitet Hadria Divisus objecto remittas Quaerere, nec trepides in usum Poscentis aevi pauca. Fugit retro 5 Levis juventas et decor, arida Pellente lascivos amores Canitie facilemque somnum. Non semper idem floribus est honor Vernis neque uno Luna rubens nitet 10 Voltu: quid aeternis minorem Consiliis animum fatigas? Cur non sub alta vel platano vel hac Pinu jacentes sic temere et rosa Canos odorati capillos, 15 Dum licet, Assyriaque nardo Potamus uncti? Dissipat Euius Curas edaces. Quis puer ocius Restinguet ardentis Falerni Pocula praetereunte lympha? 20 Quis devium scortum eliciet domo Lyden? Eburna dic age cum lyra Maturet in comptum Lacaenae More comas religata nodum.

CARMEN XII.

Nolis longa ferae bella Numantiae, Nec dirum Hannibalem, nec Siculum mare Poeno purpureum sanguine mollibus Aptari citharae modis; Nec saevos Lapithas et nimium mero 5 Hylaeum domitosque Herculea manu Telluris juvenes, unde periculum Fulgens contremuit domus Saturni veteris; tuque pedestribus Dices historiis proelia Caesaris, 10 Maecenas, melius ductaque per vias Regum colla minacium. Me dulces dominae Musa Licymniae Cantus, me voluit dicere lucidum Fulgentes oculos et bene mutuis 15 Fidum pectus amoribus; Quam nec ferre pedem dedecuit choris, Nec certare joco nec dare brachia Ludentem nitidis virginibus, sacro Dianae celebris die. 20 Num tu quae tenuit dives Achaemenes, Aut pinguis Phrygiae Mygdonias opes Permutare velis crine Licymniae, Plenas aut Arabum domos? Dum flagrantia detorquet ad oscula 25 Cervicem, aut facili saevitia negat, Quae poscente magis gaudeat eripi, Interdum rapere occupet.

CARMEN XIII.

Ille et nefasto te posuit die, Quicunque primum, et sacrilega manu Produxit, arbos, in nepotum Perniciem opprobriumque pagi; Illum et parentis crediderim sui 5 Fregisse cervicem et penetralia Sparsisse nocturno cruore Hospitis; ille venena Colchica Et quidquid usquam concipitur nefas Tractavit, agro qui statuit meo 10 Te, triste lignum, te caducum In domini caput immerentis. Quid quisque vitet nunquam homini satis Cautum est in horas: navita Bosporum Poenus perhorrescit neque ultra 15 Caeca timet aliunde fata, Miles sagittas et celerem fugam Parthi, catenas Parthus et Italum Robur; sed improvisa leti Vis rapuit rapietque gentes. 20 Quam paene furvae regna Proserpinae Et judicantem vidimus Aeacum Sedesque discretas piorum et Aeoliis fidibus querentem Sappho puellis de popularibus, 25 Et te sonantem plenius aureo, Alcaee, plectro dura navis, Dura fugae mala, dura belli! Utrumque sacro digna silentio Mirantur umbrae dicere; sed magis 30 Pugnas et exactos tyrannos Densum humeris bibit aure volgus. Quid mirum, ubi illis carminibus stupens Demittit atras belua centiceps Aures et intorti capillis 35 Eumenidum recreantur angues? Quin et Prometheus et Pelopis parens Dulci laborum decipitur sono; Nec curat Orion leones Aut timidos agitare lyncas. 40

CARMEN XIV.

Eheu fugaces, Postume, Postume, Labuntur anni, nec pietas moram Rugis et instanti senectae Afferet indomitaeque morti,-- Non, si trecenis, quotquot eunt dies, 5 Amice, places illacrumabilem Plutona tauris, qui ter amplum Geryonen Tityonque tristi Compescit unda, scilicet omnibus Quicunque terrae munere vescimur, 10 Enaviganda sive reges Sive inopes erimus coloni. Frustra cruento Marte carebimus, Fractisque rauci fluctibus Hadriae, Frustra per auctumnos nocentem 15 Corporibus metuemus Austrum: Visendus ater flumine languido Cocytos errans et Danai genus Infame damnatusque longi Sisyphus Aeolides laboris. 20 Linquenda tellus et domus et placens Uxor, neque harum quas colis arborum Te praeter invisas cupressos Ulla brevem dominum sequetur. Absumet heres Caecuba dignior 25 Servata centum clavibus, et mero Tinget pavimentum superbo Pontificum potiore coenis.

CARMEN XV.

Jam pauca aratro jugera regiae Moles relinquent; undique latius Extenta visentur Lucrino Stagna lacu, platanusque caelebs Evincet ulmos; tum violaria et 5 Myrtus et omnis copia narium Spargent olivetis odorem Fertilibus domino priori, Tum spissa ramis laurea fervidos Excludet ictus. Non ita Romuli 10 Praescriptum et intonsi Catonis Auspiciis veterumque norma. Privatus illis census erat brevis, Commune magnum: nulla decempedis Metata privatis opacam 15 Porticus excipiebat Arcton, Nec fortuitum spernere caespitem Leges sinebant, oppida publico Sumptu jubentes et deorum Templa novo decorare saxo. 20

CARMEN XVI.

Otium divos rogat in patente Prensus Aegaeo, simul atra nubes Condidit lunam neque certa fulgent Sidera nautis; Otium bello furiosa Thrace, 5 Otium Medi pharetra decori, Grosphe, non gemmis neque purpura ve- nale neque auro. Non enim gazae neque consularis Summovet lictor miseros tumultus 10 Mentis, et curas laqueata circum Tecta volantes. Vivitur parvo bene cui paternum Splendet in mensa tenui salinum, Nec leves somnos timor aut cupido 15 Sordidus aufert. Quid brevi fortes jaculamur aevo Multa? Quid terras alio calentes Sole mutamus? Patriae quis exsul Se quoque fugit? 20 Scandit aeratas vitiosa naves Cura nec turmas equitum relinquit, Ocior cervis et agente nimbos Ocior Euro. Laetus in praesens animus quod ultra est 25 Oderit curare et amara lento Temperet risu; nihil est ab omni Parte beatum. Abstulit clarum cita mors Achillem, Longa Tithonum minuit senectus, 30 Et mihi forsan tibi quod negarit, Porriget hora. Te greges centum Siculaeque circum Mugiunt vaccae, tibi tollit hinnitum Apta quadrigis equa, te bis Afro 35 Murice tinctae Vestiunt lanae: mihi parva rura et Spiritum Graiae tenuem Camenae Parca non mendax dedit et malignum Spernere volgus. 40

CARMEN XVII.

Cur me querelis exanimas tuis? Nec dis amicum est nec mihi te prius Obire, Maecenas, mearum Grande decus columenque rerum. Ah te meae si partem animae rapit 5 Maturior vis, quid moror altera, Nec carus aeque nec superstes Integer? Ille dies utramque Ducet ruinam. Non ego perfidum Dixi sacramentum: ibimus, ibimus 10 Utcunque praecedes, supremum Carpere iter comites parati. Me nec Chimaerae spiritus igneae Nec, si resurgat, centimanus Gyas Divellet unquam: sic potenti 15 Justitiae placitumque Parcis. Seu Libra seu me Scorpios adspicit Formidolosus pars violentior Natalis horae, seu tyrannus Hesperiae Capricornus undae, 20 Utrumque nostrum incredibili modo Consentit astrum. Te Jovis impio Tutela Saturno refulgens Eripuit volucrisque Fati Tardavit alas, cum populus frequens 25 Laetum theatris ter crepuit sonum: Me truncus illapsus cerebro Sustulerat, nisi Faunus ictum Dextra levasset, Mercurialium Custos virorum. Reddere victimas 30 Aedemque votivam memento: Nos humilem feriemus agnam.

CARMEN XVIII.

Non ebur neque aureum Mea renidet in domo lacunar; Non trabes Hymettiae Premunt columnas ultima recisas Africa; neque Attali 5 Ignotus heres regiam occupavi; Nec Laconicas mihi Trahunt honestae purpuras clientae: At fides et ingeni Benigna vena est, pauperemque dives 10 Me petit; nihil supra Deos lacesso, nec potentem amicum Largiora flagito, Satis beatus unicis Sabinis. Truditur dies die, 15 Novaeque pergunt interire lunae. Tu secanda marmora Locas sub ipsum funus, et sepulcri Immemor struis domos Marisque Baiis obstrepentis urges 20 Summovere litora, Parum locuples continente ripa. Quid, quod usque proximos Revellis agri terminos et ultra Limites clientium 25 Salis avarus? Pellitur paternos In sinu ferens deos Et uxor et vir sordidosque natos; Nulla certior tamen Rapacis Orci fine destinata 30 Aula divitem manet Herum. Quid ultra tendis? Aequa tellus Pauperi recluditur Regumque pueris, nec satelles Orci Callidum Promethea 35 Revexit auro captus. Hic superbum Tantalum atque Tantali Genus coërcet; hic levare functum Pauperem laboribus Vocatus atque non vocatus audit. 40

CARMEN XIX.

Bacchum in remotis carmina rupibus Vidi docentem--credite posteri-- Nymphasque discentes et aures Capripedum Satyrorum acutas. Euoe, recenti mens trepidat metu 5 Plenoque Bacchi pectore turbidum Laetatur. Euoe, parce Liber, Parce, gravi metuende thyrso! Fas pervicaces est mihi Thyiadas Vinique fontem lactis et uberes 10 Cantare rivos, atque truncis Lapsa cavis iterare mella; Fas et beatae conjugis additum Stellis honorem tectaque Penthei Disjecta non leni ruina, 15 Thracis et exitium Lycurgi. Tu flectis amnes, tu mare barbarum, Tu separatis uvidus in jugis Nodo coërces viperino Bistonidum sine fraude crines: 20 Tu, cum parentis regna per arduum Cohors Gigantum scanderet impia, Rhoetum retorsisti leonis Unguibus horribilique mala; Quamquam choreis aptior et jocis 25 Ludoque dictus non sat idoneus Pugnae ferebaris: sed idem Pacis eras mediusque belli. Te vidit insons Cerberus aureo Cornu decorum, leniter atterens 30 Caudam, et recedentis trilingui Ore pedes tetigitque crura.

CARMEN XX.

Non usitata nec tenui ferar Penna biformis per liquidum aethera Vates, neque in terris morabor Longius, invidiaque major Urbes relinquam. Non ego pauperum 5 Sanguis parentum, non ego quem vocas, Dilecte Maecenas, obibo, Nec Stygia cohibebor unda. Jam jam residunt cruribus asperae Pelles, et album mutor in alitem 10 Superne, nascunturque leves Per digitos humerosque plumae. Jam Daedaleo ocior Icaro Visam gementis litora Bospori Syrtesque Gaetulas canorus 15 Ales Hyperboreosque campos. Me Colchus et qui dissimulat metum Marsae cohortis Dacus et ultimi Noscent Geloni, me peritus Discet Hiber Rhodanique potor. 20 Absint inani funere neniae Luctusque turpes et querimoniae; Compesce clamorem ac sepulcri Mitte supervacuos honores.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us

CARMINUM LIBER TERTIUS

CARMEN I.

Odi profanum vulgus et arceo; Favete linguis: carmina non prius Audita Musarum sacerdos Virginibus puerisque canto. Regum timendorum in proprios greges, 5 Reges in ipsos imperium est Jovis Clari Giganteo triumpho, Cuncta supercilio moventis. Est ut viro vir latius ordinet Arbusta sulcis, hic generosior 10 Descendat in Campum petitor, Moribus hic meliorque fama Contendat, illi turba clientium Sit major: aequa lege Necessitas Sortitur insignes et imos; 15 Omne capax movet urna nomen. Districtus ensis cui super impia Cervice pendet non Siculae dapes Dulcem elaborabunt saporem, Non avium citharaeque cantus 20 Somnum reducent. Somnus agrestium Lenis virorum non humiles domos Fastidit umbrosamque ripam, Non Zephyris agitata Tempe. Desiderantem quod satis est neque 25 Tumultuosum sollicitat mare, Nec saevus Arcturi cadentis Impetus aut orientis Haedi, Non verberatae grandine vineae Fundusque mendax, arbore nunc aquas 30 Culpante nunc torrentia agros Sidera nunc hiemes iniquas. Contracta pisces aequora sentiunt Jactis in altum molibus; huc frequens Caementa demittit redemptor 35 Cum famulis dominusque terrae Fastidiosus. Sed Timor et Minae Scandunt eodem quo dominus, neque Decedit aerata triremi, et Post equitem sedet atra Cura. 40 Quodsi dolentem nec Phrygius lapis Nec purpurarum sidere clarior Delenit usus nec Falerna Vitis Achaemeniumque costum, Cur invidendis postibus et novo 45 Sublime ritu moliar atrium? Cur valle permutem Sabina Divitias operosiores?

CARMEN II.

Angustam amice pauperiem pati Robustus acri militia puer Condiscat, et Parthos feroces Vexet eques metuendus hasta, Vitamque sub divo et trepidis agat 5 In rebus. Illum ex moenibus hosticis Matrona bellantis tyranni Prospiciens et adulta virgo Suspiret, eheu, ne rudis agminum Sponsus lacessat regius asperum 10 Tactu leonem, quem cruenta Per medias rapit ira caedes. Dulce et decorum est pro patria mori: Mors et fugacem persequitur virum, Nec parcit imbellis juventae 15 Poplitibus timidoque tergo. Virtus repulsae nescia sordidae Intaminatis fulget honoribus, Nec sumit aut ponit secures Arbitrio popularis aurae. 20 Virtus recludens immeritis mori Caelum negata tentat iter via, Coetusque volgares et udam Spernit humum fugiente penna. Est et fideli tuta silentio 25 Merces: vetabo qui Cereris sacrum Vulgarit arcanae sub isdem Sit trabibus fragilemve mecum Solvat phaselon; saepe Diespiter Neglectus incesto addidit integrum: 30 Raro antecedentem scelestum Deseruit pede Poena claudo.

CARMEN III.

Justum et tenacem propositi virum Non civium ardor prava jubentium, Non voltus instantis tyranni Mente quatit solida, neque Auster Dux inquieti turbidus Hadriae, 5 Nec fulminantis magna manus Jovis; Si fractus illabatur orbis Impavidum ferient ruinae. Hac arte Pollux et vagus Hercules Enisus arces attigit igneas, 10 Quos inter Augustus recumbens Purpureo bibit ore nectar. Hac te merentem, Bacche pater, tuae Vexere tigres indocili jugum Collo trahentes; hac Quirinus 15 Martis equis Acheronta fugit, Gratum elocuta consiliantibus Junone divis: Ilion, Ilion Fatalis incestusque judex Et mulier peregrina vertit 20 In pulverem, ex quo destituit deos Mercede pacta Laomedon, mihi Castaeque damnatum Minervae Cum populo et duce fraudulento. Jam nec Lacaenae splendet adulterae 25 Famosus hospes nec Priami domus Perjura pugnaces Achivos Hectoreis opibus refringit, Nostrisque ductum seditionibus Bellum resedit. Protinus et graves 30 Iras et invisum nepotem Troica quem peperit sacerdos Marti redonabo; illum ego lucidas Inire sedes, ducere nectaris Succos, et adscribi quietis 35 Ordinibus patiar deorum. Dum longus inter saeviat Ilion Romamque pontus qualibet exsules In parte regnanto beati; Dum Priami Paridisque busto 40 Insultet armentum et catulos ferae Celent inultae stet Capitolium Fulgens, triumphatisque possit Roma ferox dare jura Medis. Horrenda late nomen in ultimas 45 Extendat oras, qua medius liquor Secernit Europen ab Afro, Qua tumidus rigat arva Nilus, Aurum irrepertum et sic melius situm Cum terra celat spernere fortior, 50 Quam cogere humanos in usus Omne sacrum rapiente dextra. Quicunque mundo terminus obstitit Hunc tangat armis, visere gestiens Qua parte debacchentur ignes, 55 Qua nebulae pluviique rores. Sed bellicosis fata Quiritibus Hac lege dico, ne nimium pii Rebusque fidentes avitae Tecta velint reparare Troiae. 60 Troiae renascens alite lugubri Fortuna tristi clade iterabitur, Ducente victrices catervas Conjuge me Jovis et sorore. Ter si resurgat murus aëneus 65 Auctore Phoebo ter pereat meis Excisus Argivis, ter uxor Capta virum puerosque ploret. Non hoc jocosae conveniet lyrae: Quo, Musa, tendis? Desine pervicax 70 Referre sermones deorum et Magna modis tenuare parvis.

CARMEN IV.

Descende caelo et dic age tibia Regina longum Calliope melos, Seu voce nunc mavis acuta, Seu fidibus citharaque Phoebi. Auditis, an me ludit amabilis 5 Insania? Audire et videor pios Errare per lucos amoenae Quos et aquae subeunt et aurae. Me fabulosae Vulture in Apulo Altricis extra limen Apuliae 10 Ludo fatigatumque somno Fronde nova puerum palumbes Texere, mirum quod foret omnibus, Quicunque celsae nidum Acherontiae Saltusque Bantinos et arvum 15 Pingue tenent humilis Forenti, Ut tuto ab atris corpore viperis Dormirem et ursis, ut premerer sacra Lauroque collataque myrto, Non sine dis animosus infans. 20 Vester, Camenae, vester in arduos Tollor Sabinos, seu mihi frigidum Praeneste seu Tibur supinum Seu liquidae placuere Baiae. Vestris amicum fontibus et choris 25 Non me Philippis versa acies retro, Devota non exstinxit arbos, Nec Sicula Palinurus unda. Utcunque mecum vos eritis, libens Insanientem navita Bosporum 30 Tentabo et urentes arenas Litoris Assyrii viator; Visam Britannos hospitibus feros Et laetum equino sanguine Concanum, Visam pharetratos Gelonos 35 Et Scythicum inviolatus amnem. Vos Caesarem altum, militia simul Fessas cohortes addidit oppidis, Finire quaerentem labores Pierio recreatis antro. 40 Vos lene consilium et datis et dato Gaudetis almae. Scimus, ut impios Titanas immanemque turmam Fulmine sustulerit caduco, Qui terram inertem, qui mare temperat 45 Ventosum, et urbes regnaque tristia, Divosque mortalesque turbas Imperio regit unus aequo. Magnum illa terrorem intulerat Jovi Fidens juventus horrida brachiis, 50 Fratresque tendentes opaco Pelion imposuisse Olympo. Sed quid Typhoëus et validus Mimas, Aut quid minaci Porphyrion statu, Quid Rhoetus evolsisque truncis 55 Enceladus jaculator audax Contra sonantem Palladis aegida Possent ruentes? Hinc avidus stetit Volcanus, hinc matrona Juno et Nunquam humeris positurus arcum, 60 Qui rore puro Castaliae lavit Crines solutos, qui Lyciae tenet Dumeta natalemque silvam, Delius et Patareus Apollo. Vis consili expers mole ruit sua: 65 Vim temperatam di quoque provehunt In majus; idem odere vires Omne nefas animo moventes. Testis mearum centimanus Gyas Sententiarum, notus et integrae 70 Tentator Orion Dianae Virginea domitus sagitta. Injecta monstris Terra dolet suis Maeretque partus fulmine luridum Missos ad Orcum; nec peredit 75 Impositam celer ignis Aetnen, Incontinentis nec Tityi jecur Reliquit ales, nequitiae additus Custos; amatorem trecentae Pirithoum cohibent catenae. 80

CARMEN V.

Caelo Tonantem credidimus Jovem Regnare: praesens divus habebitur Augustus adjectis Britannis Imperio gravibusque Persis. Milesne Crassi conjuge barbara 5 Turpis maritus vixit et hostium, Pro curia inversique mores! Consenuit socerorum in armis Sub rege Medo Marsus et Apulus, Anciliorum et nominis et togae 10 Oblitus aeternaeque Vestae, Incolumi Jove et urbe Roma? Hoc caverat mens provida Reguli Dissentientis condicionibus Foedis et exemplo trahentis 15 Perniciem veniens in aevum, Si non periret immiserabilis Captiva pubes. Signa ego Punicis Adfixa delubris et arma Militibus sine caede, dixit, 20 Derepta vidi; vidi ego civium Retorta tergo brachia libero Portasque non clausas et arva Marte coli populata nostro. Auro repensus scilicet acrior 25 Miles redibit. Flagitio additis Damnum: neque amissos colores Lana refert medicata fuco, Nec vera virtus quum semel excidit Curat reponi deterioribus. 30 Si pugnat extricata densis Cerva plagis erit ille fortis Qui perfidis se credidit hostibus, Et Marte Poenos proteret altero, Qui lora restrictis lacertis 35 Sensit iners timuitque mortem. Hic unde vitam sumeret inscius Pacem duello miscuit. O pudor! O magna Karthago, probrosis Altior Italiae ruinis! 40 Fertur pudicae conjugis osculum Parvosque natos ut capitis minor Ab se removisse et virilem Torvus humi posuisse voltum: Donec labantes consilio patres 45 Firmaret auctor nunquam alias dato, Interque maerentes amicos Egregius properaret exsul. Atqui sciebat quae sibi barbarus Tortor pararet; non aliter tamen 50 Dimovit obstantes propinquos, Et populum reditus morantem, Quam si clientum longa negotia Dijudicata lite relinqueret, Tendens Venafranos in agros 55 Aut Lacedaemonium Tarentum.

CARMEN VI.

Delicta majorum immeritus lues, Romane, donec templa refeceris Aedesque labentes deorum et Foeda nigro simulacra fumo. Dis te minorem quod geris imperas: 5 Hinc omne principium, huc refer exitum. Di multa neglecti dederunt Hesperiae mala luctuosae. Jam bis Monaeses et Pacori manus Non auspicatos contudit impetus 10 Nostros et adjecisse praedam Torquibus exiguis renidet. Paene occupatam seditionibus Delevit Urbem Dacus et Aethiops, Hic classe formidatus, ille 15 Missilibus melior sagittis. Fecunda culpae secula nuptias Primum inquinavere et genus et domos; Hoc fonte derivata clades In patriam populumque fluxit. 20 Motus doceri gaudet Ionicos Matura virgo et fingitur artibus; Jam nunc et incestos amores De tenero meditatur ungui: Mox juniores quaerit adulteros 25 Inter mariti vina, neque eligit Cui donet impermissa raptim Gaudia luminibus remotis; Sed jussa coram non sine conscio Surgit marito, seu vocat institor 30 Seu navis Hispanae magister, Dedecorum pretiosus emptor. Non his juventus orta parentibus Infecit aequor sanguine Punico, Pyrrhumque et ingentem cecidit 35 Antiochum Hannibalemque dirum; Sed rusticorum mascula militum Proles, Sabellis docta ligonibus Versare glebas et severae Matris ad arbitrium recisos 40 Portare fustes, sol ubi montium Mutaret umbras et juga demeret Bobus fatigatis, amicum Tempus agens abeunte curru. Damnosa quid non imminuit dies? 45 Aetas parentum pejor avis tulit Nos nequiores, mox daturos Progeniem vitiosiorem.

CARMEN VII.

Quid fles, Asterie, quem tibi candidi Primo restituent vere Favonii Thyna merce beatum, Constantis juvenem fide, Gygen? Ille Notis actus ad Oricum 5 Post insana Caprae sidera frigidas Noctes non sine multis Insomnis lacrimis agit. Atqui sollicitae nuntius hospitae, Suspirare Chloën et miseram tuis 10 Dicens ignibus uri, Tentat mille vafer modis. Ut Proetum mulier perfida credulum Falsis impulerit criminibus nimis Casto Bellerophonti 15 Maturare necem, refert. Narrat paene datum Pelea Tartaro, Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens; Et peccare docentes Fallax historias movet. 20 Frustra: nam scopulis surdior Icari Voces audit adhuc integer. At tibi Ne vicinus Enipeus Plus justo placeat cave; Quamvis non alius flectere equum sciens 25 Aeque conspicitur gramine Martio, Nec quisquam citus aeque Tusco denatat alveo. Prima nocte domum claude neque in vias Sub cantu querulae despice tibiae, 30 Et te saepe vocanti Duram difficilis mane.

CARMEN VIII.

Martiis caelebs quid agam Kalendis, Quid velint flores et acerra thuris Plena miraris, positusque carbo in Caespite vivo, Docte sermones utriusque linguae? 5 Voveram dulces epulas et album Libero caprum prope funeratus Arboris ictu. Hic dies anno redeunte festus Corticem adstrictum pice dimovebit 10 Amphorae fumum bibere institutae Consule Tullo. Sume, Maecenas, cyathos amici Sospitis centum et vigiles lucernas Perfer in lucem; procul omnis esto 15 Clamor et ira. Mitte civiles super urbe curas: Occidit Daci Cotisonis agmen, Medus infestus sibi luctuosis Dissidet armis, 20 Servit Hispanae vetus hostis orae Cantaber sera domitus catena; Jam Scythae laxo meditantur arcu Cedere campis. Neglegens ne qua populus laboret 25 Parce privatus nimium cavere; Dona praesentis cape laetus horae et Linque severa.

CARMEN IX.

Donec gratus eram tibi Nec quisquam potior brachia candidae Cervici juvenis dabat, Persarum vigui rege beatior. Donec non alia magis 5 Arsisti neque erat Lydia post Chloën, Multi Lydia nominis Romana vigui clarior Ilia. Me nunc Thressa Chloë regit Dulces docta modos et citharae sciens, 10 Pro qua non metuam mori Si parcent animae fata superstiti. Me torret face mutua Thurini Calais filius Ornyti, Pro quo bis patiar mori 15 Si parcent puero fata superstiti. Quid si prisca redit Venus Diductosque jugo cogit aëneo, Si flava excutitur Chloë Rejectaeque patet janua Lydiae? 20 Quamquam sidere pulchrior Ille est, tu levior cortice et improbo Iracundior Hadria, Tecum vivere amem, tecum obeam libens.

CARMEN X.

Extremum Tanain si biberes, Lyce, Saevo nupta viro, me tamen asperas Porrectum ante fores objicere incolis Plorares Aquilonibus. Audis quo strepitu janua, quo nemus 5 Inter pulchra satum tecta remugiat Ventis, et positas ut glaciet nives Puro numine Juppiter? Ingratam Veneri pone superbiam, Ne currente retro funis eat rota. 10 Non te Penelopen difficilem procis Tyrrhenus genuit parens. O quamvis neque te munera nec preces Nec tinctus viola pallor amantium Nec vir Pieria pellice saucius 15 Curvat, supplicibus tuis Parcas, nec rigida mollior aesculo Nec Mauris animum mitior anguibus. Non hoc semper erit liminis aut aquae Caelestis patiens latus. 20

CARMEN XI.

Mercuri,--nam te docilis magistro Movit Amphion lapides canendo,-- Tuque testudo resonare septem Callida nervis, Nec loquax olim neque grata, nunc et 5 Divitum mensis et amica templis, Dic modos Lyde quibus obstinatas Applicet aures, Quae velut latis equa trima campis, Ludit exsultim metuitque tangi, 10 Nuptiarum expers et adhuc protervo Cruda marito. Tu potes tigres comitesque silvas Ducere et rivos celeres morari; Cessit immanis tibi blandienti 15 Janitor aulae Cerberus, quamvis furiale centum Muniant angues caput ejus atque Spiritus teter saniesque manet Ore trilingui. 20 Quin et Ixion Tityosque voltu Risit invito, stetit urna paullum Sicca dum grato Danai puellas Carmine mulces. Audiat Lyde scelus atque notas 25 Virginum poenas et inane lymphae Dolium fundo pereuntis imo, Seraque fata Quae manent culpas etiam sub Orco. Impiae,--nam quid potuere majus?-- 30 Impiae sponsos potuere duro Perdere ferro! Una de multis face nuptiali Digna perjurum fuit in parentem Splendide mendax et in omne virgo 35 Nobilis aevum, Surge, quae dixit juveni marito, Surge, ne longus tibi somnus, unde Non times, detur; socerum et scelestas Falle sorores, 40 Quae velut nactae vitulos leaenae Singulos eheu lacerant: ego illis Mollior nec te feriam neque intra Claustra tenebo. Me pater saevis oneret catenis 45 Quod viro clemens misero peperci: Me vel extremos Numidarum in agros Classe releget. I pedes quo te rapiunt et aurae Dum favet nox et Venus, i secundo 50 Omine et nostri memorem sepulcro Scalpe querelam.

CARMEN XII.

Miserarum est neque amori dare ludum neque dulci Mala vino lavere, aut exanimari metuentes Patruae verbera linguae. Tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas Operosaeque Minervae studium aufert, Neobule, 5 Liparaei nitor Hebri, Simul unctos Tiberinis humeros lavit in undis, Eques ipso melior Bellerophonte, neque pugno Neque segni pede victus; Catus idem per apertum fugientes agitato 10 Grege cervos jaculari et celer alto latitantem Fruticeto excipere aprum.

CARMEN XIII.

O fons Bandusiae, splendidior vitro, Dulci digne mero non sine floribus, Cras donaberis haedo Cui frons turgida cornibus Primis et venerem et proelia destinat; 5 Frustra: nam gelidos inficiet tibi Rubro sanguine rivos Lascivi suboles gregis. Te flagrantis atrox hora Caniculae Nescit tangere, tu frigus amabile 10 Fessis vomere tauris Praebes et pecori vago. Fies nobilium tu quoque fontium, Me dicente cavis impositam ilicem Saxis, unde loquaces 15 Lymphae desiliunt tuae.

CARMEN XIV.

Herculis ritu modo dictus, o plebs, Morte venalem petiisse laurum Caesar Hispana repetit penates Victor ab ora. Unico gaudens mulier marito 5 Prodeat justis operata sacris, Et soror clari ducis et decorae Supplice vitta Virginum matres juvenumque nuper Sospitum. Vos, o pueri et puellae 10 Jam virum expertae, male ominatis Parcite verbis. Hic dies vere mihi festus atras Eximet curas; ego nec tumultum Nec mori per vim metuam tenente 15 Caesare terras. I pete unguentum, puer, et coronas Et cadum Marsi memorem duelli, Spartacum si qua potuit vagantem Fallere testa. 20 Dic et argutae properet Neaerae Murrheum nodo cohibere crinem; Si per invisum mora janitorem Fiet, abito. Lenit albescens animos capillus 25 Litium et rixae cupidos protervae; Non ego hoc ferrem calidus juventa Consule Planco.

CARMEN XV.

Uxor pauperis Ibyci, Tandem nequitiae fige modum tuae Famosisque laboribus: Maturo propior desine funeri Inter ludere virgines 5 Et stellis nebulam spargere candidis. Non si quid Pholoën satis Et te, Chlori, decet: filia rectius Expugnat juvenum domos, Pulso Thyias uti concita tympano. 10 Illam cogit amor Nothi Lascivae similem ludere capreae: Te lanae prope nobilem Tonsae Luceriam, non citharae decent, Nec flos purpureus rosae 15 Nec poti vetulam faece tenus cadi.

CARMEN XVI.

Inclusam Danaën turris aënea Robustaeque fores et vigilum canum Tristes excubiae munierant satis Nocturnis ab adulteris, Si non Acrisium virginis abditae 5 Custodem pavidum Juppiter et Venus Risissent, fore enim tutum iter et patens Converso in pretium deo. Aurum per medios ire satellites Et perrumpere amat saxa potentius 10 Ictu fulmineo: concidit auguris Argivi domus ob lucrum Demersa exitio; diffidit urbium Portas vir Macedo et subruit aemulos Reges muneribus; munera navium 15 Saevos illaqueant duces. Crescentem sequitur cura pecuniam Majorumque fames. Jure perhorrui Late conspicuum tollere verticem, Maecenas, equitum decus. 20 Quanto quisque sibi plura negaverit, Ab dis plura feret: nil cupientium Nudus castra peto et transfuga divitum Partes linquere gestio, Contemptae dominus splendidior reï, 25 Quam si quidquid arat impiger Apulus Occultare meis dicerer horreis, Magnas inter opes inops. Purae rivus aquae silvaque jugerum Paucorum et segetis certa fides meae 30 Fulgentem imperio fertilis Africae Fallit sorte beatior. Quamquam nec Calabrae mella ferunt apes Nec Laestrygonia Bacchus in amphora Languescit mihi nec pinguia Gallicis 35 Crescunt vellera pascuis, Importuna tamen pauperies abest, Nec si plura velim tu dare deneges. Contracto melius parva cupidine Vectigalia porrigam, 40 Quam si Mygdoniis regnum Alyattei Campis continuem. Multa petentibus Desunt multa: bene est cui deus obtulit Parca quod satis est manu.

CARMEN XVII.

Aeli vetusto nobilis ab Lamo, (Quando et priores hinc Lamias ferunt Denominatos et nepotum Per memores genus omne fastos, Auctore ab illo ducit originem 5 Qui Formiarum moenia dicitur Princeps et innantem Maricae Litoribus tenuisse Lirim Late tyrannus) cras foliis nemus Multis et alga litus inutili 10 Demissa tempestas ab Euro Sternet, aquae nisi fallit augur Annosa cornix. Dum potis aridum Compone lignum: cras Genium mero Curabis et porco bimestri 15 Cum famulis operum solutis.

CARMEN XVIII.

Faune, Nympharum fugientum amator, Per meos fines et aprica rura Lenis incedas abeasque parvis Aequus alumnis, Si tener pleno cadit haedus anno, 5 Larga nec desunt Veneris sodali Vina craterae. Vetus ara multo Fumat odore, Ludit herboso pecus omne campo, Cum tibi Nonae redeunt Decembres; 10 Festus in pratis vacat otioso Cum bove pagus; Inter audaces lupus errat agnos; Spargit agrestes tibi silva frondes; Gaudet invisam pepulisse fossor 15 Ter pede terram.

CARMEN XIX.

Quantum distet ab Inacho Codrus pro patria non timidus mori Narras, et genus Aeaci Et pugnata sacro bella sub Ilio: Quo Chium pretio cadum 5 Mercemur, quis aquam temperet ignibus, Quo praebente domum et quota Pelignis caream frigoribus, taces. Da lunae propere novae, Da noctis mediae, da, puer, auguris 10 Murenae: tribus aut novem Miscentur cyathis pocula commodis. Qui Musas amat impares Ternos ter cyathos attonitus petet Vates; tres prohibet supra 15 Rixarum metuens tangere Gratia Nudis juncta sororibus. Insanire juvat: cur Berecyntiae Cessant flamina tibiae? Cur pendet tacita fistula cum lyra? 20 Parcentes ego dexteras Odi: sparge rosas; audiat invidus Dementem strepitum Lycus Et vicina seni non habilis Lyco. Spissa te nitidum coma, 25 Puro te similem, Telephe, Vespero, Tempestiva petit Rhode: Me lentus Glycerae torret amor meae.

CARMEN XX.

Non vides, quanto moveas periclo, Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae? Dura post paullo fugies inaudax Proelia raptor Cum per obstantes juvenum catervas 5 Ibit insignem repetens Nearchum, Grande certamen tibi praeda cedat Major an illi. Interim, dum tu celeres sagittas Promis, haec dentes acuit timendos, 10 Arbiter pugnae posuisse nudo Sub pede palmam Fertur, et leni recreare vento Sparsum odoratis humerum capillis, Qualis aut Nireus fuit aut aquosa 15 Raptus ab Ida.

CARMEN XXI.

O nata mecum consule Manlio, Seu tu querelas sive geris jocos Seu rixam et insanos amores Seu facilem, pia testa, somnum, Quocunque lectum nomine Massicum 5 Servas, moveri digna bono die, Descende, Corvino jubente Promere languidiora vina. Non ille, quamquam Socraticis madet Sermonibus, te negleget horridus: 10 Narratur et prisci Catonis Saepe mero caluisse virtus. Tu lene tormentum ingenio admoves Plerumque duro; tu sapientium Curas et arcanum jocoso 15 Consilium retegis Lyaeo; Tu spem reducis mentibus anxiis Viresque, et addis cornua pauperi, Post te neque iratos trementi Regum apices neque militum arma. 20 Te Liber et, si laeta aderit, Venus Segnesque nodum solvere Gratiae Vivaeque producent lucernae, Dum rediens fugat astra Phoebus.

CARMEN XXII.

Montium custos nemorumque, Virgo, Quae laborantes utero puellas Ter vocata audis adimisque leto, Diva triformis, Imminens villae tua pinus esto, 5 Quam per exactos ego laetus annos Verris obliquum meditantis ictum Sanguine donem.

CARMEN XXIII.

Caelo supinas si tuleris manus Nascente Luna, rustica Phidyle, Si thure placaris et horna Fruge Lares avidaque porca, Nec pestilentem sentiet Africum 5 Fecunda vitis nec sterilem seges Robiginem aut dulces alumni Pomifero grave tempus anno. Nam quae nivali pascitur Algido Devota quercus inter et ilices 10 Aut crescit Albanis in herbis Victima pontificum secures Cervice tinget: te nihil attinet Tentare multa caede bidentium Parvos coronantem marino 15 Rore deos fragilique myrto. Immunis aram si tetigit manus, Non sumptuosa blandior hostia Mollivit aversos Penates Farre pio et saliente mica. 20

CARMEN XXIV.

Intactis opulentior Thesauris Arabum et divitis Indiae Caementis licet occupes Tyrrhenum omne tuis et mare Apulicum, Si figit adamantinos 5 Summis verticibus dira Necessitas Clavos, non animum metu, Non mortis laqueis expedies caput. Campestres melius Scythae Quorum plaustra vagas rite trahunt domos 10 Vivunt, et rigidi Getae Immetata quibus jugera liberas Fruges et Cererem ferunt, Nec cultura placet longior annua, Defunctumque laboribus 15 Aequali recreat sorte vicarius. Illic matre carentibus Privignis mulier temperat innocens, Nec dotata regit virum Conjux nec nitido fidit adultero. 20 Dos est magna parentium Virtus et metuens alterius viri Certo foedere castitas; Et peccare nefas aut pretium est mori. O quisquis volet impias 25 Caedes et rabiem tollere civicam, Si quaeret Pater Urbium Subscribi statuis, indomitam audeat Refrenare licentiam, Clarus postgenitis; quatenus, heu nefas! 30 Virtutem incolumem odimus, Sublatam ex oculis quaerimus invidi. Quid tristes querimoniae Si non supplicio culpa reciditur? Quid leges sine moribus 35 Vanae proficiunt, si neque fervidis Pars inclusa caloribus Mundi nec Boreae finitimum latus Durataeque solo nives Mercatorem abigunt, horrida callidi 40 Vincunt aequora navitae, Magnum pauperies opprobrium jubet Quidvis et facere et pati Virtutisque viam deserit arduae? Vel nos in Capitolium 45 Quo clamor vocat et turba faventium, Vel nos in mare proximum Gemmas et lapides aurum et inutile, Summi materiem mali, Mittamus scelerum si bene poenitet. 50 Eradenda cupidinis Pravi sunt elementa, et tenerae nimis Mentes asperioribus Formandae studiis. Nescit equo rudis Haerere ingenuus puer 55 Venarique timet, ludere doctior, Seu Graeco jubeas trocho Seu malis vetita legibus alea, Cum perjura patris fides Consortem socium fallat et hospitem 60 Indignoque pecuniam Heredi properet. Scilicet improbae Crescunt divitiae; tamen Curtae nescio quid semper abest reï.

CARMEN XXV.

Quo me, Bacche, rapis tui Plenum? quae nemora aut quos agor in specus Velox mente nova? quibus Antris egregii Caesaris audiar Aeternum meditans decus 5 Stellis inserere et consilio Jovis? Dicam insigne recens adhuc Indictum ore alio. Non secus in jugis Exsomnis stupet Euias Hebrum prospiciens et nive candidam 10 Thracen ac pede barbaro Lustratam Rhodopen, ut mihi devio Ripas et vacuum nemus Mirari libet. O Naïadum potens Baccharumque valentium 15 Proceras manibus vertere fraxinos, Nil parvum aut humili modo, Nil mortale loquar. Dulce periculum est, O Lenaee, sequi deum Cingentem viridi tempora pampino. 20

CARMEN XXVI.

Vixi puellis nuper idoneus Et militavi non sine gloria; Nunc arma defunctumque bello Barbiton hic paries habebit, Laevum marinae qui Veneris latus 5 Custodit. Hic hic ponite lucida Funalia et vectes et arcus Oppositis foribus minaces. O quae beatam diva tenes Cyprum et Memphin carentem Sithonia nive, 10 Regina, sublimi flagello Tange Chloën semel arrogantem.

CARMEN XXVII.

Impios parrae recinentis omen Ducat et praegnans canis aut ab agro Rava decurrens lupa Lanuvino Fetaque vulpes. Rumpat et serpens iter institutum 5 Si per obliquum similis sagittae Terruit mannos: ego cui timebo Providus auspex, Antequam stantes repetat paludes Imbrium divina avis imminentum, 10 Oscinem corvum prece suscitabo Solis ab ortu. Sis licet felix ubicunque mavis, Et memor nostri, Galatea, vivas, Teque nec laevus vetet ire picus 15 Nec vaga cornix. Sed vides quanto trepidet tumultu Pronus Orion. Ego quid sit ater Hadriae novi sinus et quid albus Peccet Iapyx. 20 Hostium uxores puerique caecos Sentiant motus orientis Austri et Aequoris nigri fremitum et trementes Verbere ripas. Sic et Europe niveum doloso 25 Credidit tauro latus et scatentem Beluis pontum mediasque fraudes Palluit audax. Nuper in pratis studiosa florum et Debitae Nymphis opifex coronae 30 Nocte sublustri nihil astra praeter Vidit et undas. Quae simul centum tetigit potentem Oppidis Creten: Pater, o relictum Filiae nomen pietasque, dixit, 35 Victa furore! Unde quo veni? Levis una mors est Virginum culpae. Vigilansne ploro Turpe commissum, an vitiis carentem Ludit imago 40 Vana quae porta fugiens eburna Somnium ducit? Meliusne fluctus Ire per longos fuit an recentes Carpere flores? Si quis infamem mihi nunc juvencum 45 Dedat iratae lacerare ferro et Frangere enitar modo multum amati Cornua monstri. Impudens liqui patrios Penates, Impudens Orcum moror. O deorum 50 Si quis haec audis, utinam inter errem Nuda leones! Antequam turpis macies decentes Occupet malas, teneraeque sucus Defluat praedae, speciosa quaero 55 Pascere tigres. Vilis Europe, pater urget absens: Quid mori cessas? Potes hac ab orno Pendulum zona bene te secuta Laedere collum. 60 Sive te rupes et acuta leto Saxa delectant age te procellae Crede veloci, nisi herile mavis Carpere pensum Regius sanguis dominaeque tradi 65 Barbarae pellex.--Aderat querenti Perfidum ridens Venus et remisso Filius arcu. Mox ubi lusit satis: Abstineto, Dixit, irarum calidaeque rixae 70 Cum tibi invisus laceranda reddet Cornua taurus. Uxor invicti Jovis esse nescis: Mitte singultus; bene ferre magnam Disce fortunam; tua sectus orbis 75 Nomina ducet.

CARMEN XXVIII.

Festo quid potius die Neptuni faciam? Prome reconditum Lyde strenua Caecubum Munitaeque adhibe vim sapientiae. Inclinare meridiem 5 Sentis ac, veluti stet volucris dies, Parcis deripere horreo Cessantem Bibuli consulis amphoram. Nos cantabimus invicem Neptunum et virides Nereïdum comas; 10 Tu curva recines lyra Latonam et celeris spicula Cynthiae; Summo carmine quae Cnidon Fulgentesque tenet Cycladas et Paphon Junctis visit oloribus; 15 Dicetur merita Nox quoque nenia.

CARMEN XXIX.

Tyrrhena regum progenies, tibi Non ante verso lene merum cado Cum flore, Maecenas, rosarum et Pressa tuis balanus capillis Jamdudum apud me est. Eripe te morae; 5 Ne semper udum Tibur et Aesulae Declive contempleris arvum et Telegoni juga parricidae. Fastidiosam desere copiam et Molem propinquam nubibus arduis; 10 Omitte mirari beatae Fumum et opes strepitumque Romae. Plerumque gratae divitibus vices, Mundaeque parvo sub lare pauperum Coenae sine aulaeis et ostro 15 Sollicitam explicuere frontem. Jam clarus occultum Andromedae pater Ostendit ignem, jam Procyon furit Et Stella vesani Leonis, Sole dies referente siccos. 20 Jam pastor umbras cum grege languido Rivumque fessus quaerit et horridi Dumeta Silvani, caretque Ripa vagis taciturna ventis. Tu civitatem quis deceat status 25 Curas et Urbi sollicitus times Quid Seres et regnata Cyro Bactra parent Tanaisque discors. Prudens futuri temporis exitum Caliginosa nocte premit deus, 30 Ridetque si mortalis ultra Fas trepidat. Quod adest memento Componere aequus; cetera fluminis Ritu feruntur, nunc medio aequore Cum pace delabentis Etruscum 35 In mare, nunc lapides adesos Stirpesque raptas et pecus et domus Volventis una non sine montium Clamore vicinaeque silvae, Cum fera diluvies quietos 40 Irritat amnes. Ille potens sui Laetusque deget, cui licet in diem Dixisse Vixi: cras vel atra Nube polum Pater occupato Vel sole puro; non tamen irritum 45 Quodcunque retro est efficiet, neque Diffinget infectumque reddet Quod fugiens semel hora vexit. Fortuna saevo laeta negotio et Ludum insolentem ludere pertinax 50 Transmutat incertos honores, Nunc mihi, nunc alii benigna. Laudo manentem; si celeres quatit Pennas resigno quae dedit, et mea Virtute me involvo probamque 55 Pauperiem sine dote quaero. Non est meum si mugiat Africis Malus procellis ad miseras preces Decurrere, et votis pacisci Ne Cypriae Tyriaeque merces 60 Addant avaro divitias mari: Tunc me biremis praesidio scaphae Tutum per Aegaeos tumultus Aura feret geminusque Pollux.

CARMEN XXX.

Exegi monumentum aere perennius Regalique situ pyramidum altius, Quod non imber edax, non Aquilo impotens Possit diruere aut innumerabilis Annorum series et fuga temporum. 5 Non omnis moriar, multaque pars mei Vitabit Libitinam: usque ego postera Crescam laude recens dum Capitolium Scandet cum tacita virgine pontifex. Dicar qua violens obstrepit Aufidus 10 Et qua pauper aquae Daunus agrestium Regnavit populorum, ex humili potens, Princeps Aeolium carmen ad Italos Deduxisse modos. Sume superbiam Quaesitam meritis et mihi Delphica 15 Lauro cinge volens, Melpomene, comam.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us

CARMINUM LIBER QUARTUS

CARMEN I.

Intermissa, Venus, diu Rursus bella moves? Parce, precor, precor. Non sum qualis eram bonae Sub regno Cinarae. Desine, dulcium Mater saeva Cupidinum, 5 Circa lustra decem flectere mollibus Jam durum imperiis: abi Quo blandae juvenum te revocant preces. Tempestivius in domum Paulli purpureis ales oloribus 10 Comissabere Maximi, Si torrere jecur quaeris idoneum: Namque et nobilis et decens Et pro sollicitis non tacitus reis Et centum puer artium 15 Late signa feret militiae tuae, Et quandoque potentior Largi muneribus riserit aemuli Albanos prope te lacus Ponet marmoream sub trabe citrea. 20 Illic plurima naribus Duces thura, lyraeque et Berecyntiae Delectabere tibiae Mixtis carminibus non sine fistula; Illic bis pueri die 25 Numen cum teneris virginibus tuum Laudantes pede candido In morem Salium ter quatient humum. Me nec femina nec puer Jam nec spes animi credula mutui, 30 Nec certare juvat mero Nec vincire novis tempora floribus. Sed cur heu, Ligurine, cur Manat rara meas lacruma per genas? Cur facunda parum decoro 35 Inter verba cadit lingua silentio? Nocturnis ego somniis Jam captum teneo, jam volucrem sequor Te per gramina Martii Campi, te per aquas, dure, volubiles. 40

CARMEN II.

Pindarum quisquis studet aemulari, Iule, ceratis ope Daedalea Nititur pennis vitreo daturus Nomina ponto. Monte decurrens velut amnis imbres 5 Quem super notas aluere ripas Fervet immensusque ruit profundo Pindarus ore, Laurea donandus Apollinari, Seu per audaces nova dithyrambos 10 Verba devolvit numerisque fertur Lege solutis; Seu deos regesve canit deorum Sanguinem per quos cecidere justa Morte Centauri, cecidit tremendae 15 Flamma Chimaerae; Sive quos Elea domum reducit Palma caelestes pugilemve equumve Dicit et centum potiore signis Munere donat: 20 Flebili sponsae juvenemve raptum Plorat et vires animumque moresque Aureos educit in astra nigroque Invidet Orco. Multa Dircaeum levat aura cycnum 25 Tendit, Antoni, quotiens in altos Nubium tractus. Ego apis Matinae More modoque Grata carpentis thyma per laborem Plurimum circa nemus uvidique 30 Tiburis ripas operosa parvus Carmina fingo. Concines majore poëta plectro Caesarem quandoque trahet feroces Per sacrum clivum merita decorus 35 Fronde Sygambros, Quo nihil majus meliusve terris Fata donavere bonique divi, Nec dabunt quamvis redeant in aurum Tempora priscum. 40 Concines laetosque dies et Urbis Publicum ludum super impetrato Fortis Augusti reditu forumque Litibus orbum. Tum meae si quid loquar audiendum 45 Vocis accedet bona pars et, O Sol Pulcher! o laudande! canam, recepto Caesare felix. Teque dum procedis, io Triumphe! Non semel dicemus, io Triumphe! 50 Civitas omnis dabimusque divis Thura benignis. Te decem tauri totidemque vaccae, Me tener solvet vitulus relicta Matre qui largis juvenescit herbis 55 In mea vota, Fronte curvatos imitatus ignes Tertium lunae referentis ortum, Qua notam duxit niveus videri Cetera fulvus. 60

CARMEN III.

Quem tu, Melpomene, semel Nascentem placido lumine videris, Illum non labor Isthmius Clarabit pugilem, non equus impiger Curru ducet Achaico 5 Victorem, neque res bellica Deliis Ornatum foliis ducem, Quod regum tumidas contuderit minas, Ostendet Capitolio: Sed quae Tibur aquae fertile praefluunt 10 Et spissae nemorum comae Fingent Aeolio carmine nobilem. Romae principis urbium Dignatur suboles inter amabiles Vatum ponere me choros, 15 Et jam dente minus mordeor invido. O, testudinis aureae Dulcem quae strepitum, Pieri, temperas, O mutis quoque piscibus Donatura cycni, si libeat, sonum, 20 Totum muneris hoc tui est: Quod monstror digito praetereuntium Romanae fidicen lyrae, Quod spiro et placeo, si placeo, tuum est.

CARMEN IV.

Qualem ministrum fulminis alitem, Cui rex deorum regnum in aves vagas Permisit expertus fidelem Juppiter in Ganymede flavo, Olim juventas et patrius vigor 5 Nido laborum propulit inscium, Vernique jam nimbis remotis Insolitos docuere nisus Venti paventem, mox in ovilia Demisit hostem vividus impetus, 10 Nunc in reluctantes dracones Egit amor dapis atque pugnae: Qualemve laetis caprea pascuis Intenta fulvae matris ab ubere Jam lacte depulsum leonem 15 Dente novo peritura vidit: Videre Raetis bella sub Alpibus Drusum gerentem Vindelici;--quibus Mos unde deductus per omne Tempus Amazonia securi 20 Dextras obarmet quaerere distuli, Nec scire fas est omnia;--sed diu Lateque victrices catervae Consiliis juvenis revictae Sensere quid mens rite, quid indoles 25 Nutrita faustis sub penetralibus Posset, quid Augusti paternus In pueros animus Nerones. Fortes creantur fortibus et bonis; Est in juvencis, est in equis patrum 30 Virtus, neque imbellem feroces Progenerant aquilae columbam: Doctrina sed vim promovet insitam, Rectique cultus pectora roborant; Utcunque defecere mores 35 Indecorant bene nata culpae. Quid debeas, o Roma, Neronibus, Testis Metaurum flumen et Hasdrubal Devictus et pulcher fugatis Ille dies Latio tenebris 40 Qui primus alma risit adorea, Dirus per urbes Afer ut Italas Ceu flamma per taedas vel Eurus Per Siculas equitavit undas. Post hoc secundis usque laboribus 45 Romana pubes crevit et impio Vastata Poenorum tumultu Fana deos habuere rectos; Dixitque tandem perfidus Hannibal: Cervi luporum praeda rapacium 50 Sectamur ultro quos opimus Fallere et effugere est triumphus. Gens quae cremato fortis ab Ilio Jactata Tuscis aequoribus sacra Natosque maturosque patres 55 Pertulit Ausonias ad urbes, Duris ut ilex tonsa bipennibus Nigrae feraci frondis in Algido, Per damna, per caedes, ab ipso Ducit opes animumque ferro. 60 Non hydra secto corpore firmior Vinci dolentem crevit in Herculem, Monstrumve submisere Colchi Maius Echioniaeve Thebae. Merses profundo, pulchrior evenit: 65 Luctere, multa proruet integrum Cum laude victorem geretque Proelia conjugibus loquenda. Karthagini jam non ego nuntios Mittam superbos: occidit, occidit 70 Spes omnis et fortuna nostri Nominis Hasdrubale interempto. Nil Claudiae non perficient manus, Quas et benigno numine Juppiter Defendit et curae sagaces 75 Expediunt per acuta belli.

CARMEN V.

Divis orte bonis, optime Romulae Custos gentis, abes jam nimium diu; Maturum reditum pollicitus patrum Sancto concilio redi. Lucem redde tuae, dux bone, patriae: 5 Instar veris enim vultus ubi tuus Affulsit populo, gratior it dies Et soles melius nitent. Ut mater juvenem, quem Notus invido Flatu Carpathii trans maris aequora 10 Cunctantem spatio longius annuo Dulci distinet a domo, Votis ominibusque et precibus vocat, Curvo nec faciem litore demovet: Sic desideriis icta fidelibus 15 Quaerit patria Caesarem. Tutus bos etenim rura perambulat, Nutrit rura Ceres almaque Faustitas, Pacatum volitant per mare navitae, Culpari metuit Fides, 20 Nullis polluitur casta domus stupris, Mos et lex maculosum edomuit nefas, Laudantur simili prole puerperae, Culpam poena premit comes. Quis Parthum paveat, quis gelidum Scythen, 25 Quis Germania quos horrida parturit Fetus, incolumi Caesare? quis ferae Bellum curet Hiberiae? Condit quisque diem collibus in suis Et vitem viduas ducit ad arbores; 30 Hinc ad vina redit laetus et alteris Te mensis adhibet deum; Te multa prece, te prosequitur mero Defuso pateris, et Laribus tuum Miscet numen, uti Graecia Castoris 35 Et magni memor Herculis. Longas o utinam, dux bone, ferias Praestes Hesperiae! dicimus integro Sicci mane die, dicimus uvidi Cum Sol Oceano subest. 40

CARMEN VI.

Dive, quem proles Niobea magnae Vindicem linguae Tityosque raptor Sensit et Trojae prope victor altae Phthius Achilles, Ceteris major, tibi miles impar; 5 Filius quamvis Thetidis marinae Dardanas turres quateret tremenda Cuspide pugnax. Ille, mordaci velut icta ferro Pinus aut impulsa cupressus Euro, 10 Procidit late posuitque collum in Pulvere Teucro. Ille non inclusus equo Minervae Sacra mentito male feriatos Troas et laetam Priami choreis 15 Falleret aulam; Sed palam captis gravis, heu nefas heu, Nescios fari pueros Achivis Ureret flammis, etiam latentem Matris in alvo, 20 Ni tuis victus Venerisque gratae Vocibus divom pater annuisset Rebus Aeneae potiore ductos Alite muros. Doctor argutae fidicen Thaliae, 25 Phoebe, qui Xantho lavis amne crines, Dauniae defende decus Camenae, Levis Agyieu. Spiritum Phoebus mihi, Phoebus artem Carminis nomenque dedit poëtae. 30 Virginum primae puerique claris Patribus orti, Deliae tutela deae fugaces Lyncas et cervos cohibentis arcu, Lesbium servate pedem meique 35 Pollicis ictum, Rite Latonae puerum canentes, Rite crescentem face Noctilucam, Prosperam frugum celeremque pronos Volvere menses. 40 Nupta jam dices: Ego dis amicum, Seculo festas referente luces, Reddidi carmen, docilis modorum Vatis Horati.

CARMEN VII.

Diffugere nives, redeunt jam gramina campis Arboribusque comae; Mutat terra vices et decrescentia ripas Flumina praetereunt; Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet 5 Ducere nuda choros. Immortalia ne speres monet annus et almum Quae rapit hora diem. Frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas Interitura simul 10 Pomifer Auctumnus fruges effuderit, et mox Bruma recurrit iners. Damna tamen celeres reparant caelestia lunae: Nos ubi decidimus, Quo pius Aeneas quo dives Tullus et Ancus 15 Pulvis et umbra sumus. Quis scit an adjiciant hodiernae crastina summae Tempora di superi? Cuncta manus avidas fugient heredis amico Quae dederis animo. 20 Cum semel occideris et de te splendida Minos Fecerit arbitria, Non, Torquate, genus, non te facundia, non te Restituet pietas; Infernis neque enim tenebris Diana pudicum 25 Liberat Hippolytum, Nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro Vincula Pirithoo.

CARMEN VIII.

Donarem pateras grataque commodus, Censorine, meis aera sodalibus, Donarem tripodas, praemia fortium Graiorum, neque tu pessima munerum Ferres, divite me scilicet artium 5 Quas aut Parrhasius protulit aut Scopas, Hic saxo, liquidis ille coloribus Sollers nunc hominem ponere, nunc deum. Sed non haec mihi vis, non tibi talium Res est aut animus deliciarum egens. 10 Gaudes carminibus; carmina possumus Donare et pretium dicere muneri. Non incisa notis marmora publicis, Per quae spiritus et vita redit bonis Post mortem ducibus, non celeres fugae 15 Rejectaeque retrorsum Hannibalis minae, Non incendia Karthaginis impiae, Ejus qui domita nomen ab Africa Lucratus rediit clarius indicant Laudes, quam Calabrae Pierides: neque 20 Si chartae sileant quod bene feceris Mercedem tuleris. Quid foret Iliae Mavortisque puer si taciturnitas Obstaret meritis invida Romuli? Ereptum Stygiis fluctibus Aeacum 25 Virtus et favor et lingua potentium Vatum divitibus consecrat insulis. Dignum laude virum Musa vetat mori; Caelo Musa beat. Sic Jovis interest Optatis epulis impiger Hercules, 30 Clarum Tyndaridae sidus ab infimis Quassas eripiunt aequoribus rates, Ornatus viridi tempora pampino Liber vota bonos ducit ad exitus.

CARMEN IX.

Ne forte credas interitura quae Longe sonantem natus ad Aufidum Non ante vulgatas per artes Verba loquor socianda chordis: Non si priores Maeonius tenet 5 Sedes Homerus Pindaricae latent Ceaeque et Alcaei minaces Stesichorique graves Camenae; Nec si quid olim lusit Anacreon Delevit aetas; spirat adhuc amor 10 Vivuntque commissi calores Aeoliae fidibus puellae. Non sola comptos arsit adulteri Crines, et aurum vestibus illitum Mirata regalesque cultus 15 Et comites Helene Lacaena, Primusve Teucer tela Cydonio Direxit arcu; non semel Ilios Vexata; non pugnavit ingens Idomeneus Sthenelusve solus 20 Dicenda Musis proelia; non ferox Hector vel acer Deiphobus graves Excepit ictus pro pudicis Conjugibus puerisque primus. Vixere fortes ante Agamemnona 25 Multi; sed omnes illacrumabiles Urgentur ignotique longa Nocte, carent quia vate sacro. Paullum sepultae distat inertiae Celata virtus. Non ego te meis 30 Chartis inornatum silebo, Totve tuos patiar labores Impune, Lolli, carpere lividas Obliviones. Est animus tibi Rerumque prudens et secundis 35 Temporibus dubiisque rectus, Vindex avarae fraudis, et abstinens Ducentis ad se cuncta pecuniae, Consulque non unius anni Sed quoties bonus atque fidus 40 Judex honestum praetulit utili, Rejecit alto dona nocentium Vultu, per obstantes catervas Explicuit sua victor arma. Non possidentem multa vocaveris 45 Recte beatum: rectius occupat Nomen beati qui deorum Muneribus sapienter uti Duramque callet pauperiem pati, Pejusque leto flagitium timet, 50 Non ille pro caris amicis Aut patria timidus perire.

CARMEN X.

O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens, Insperata tuae cum veniet pluma superbiae, Et quae nunc humeris involitant deciderint comae, Nunc et qui color est puniceae flore prior rosae Mutatus Ligurinum in faciem verterit hispidam, 5 Dices heu quotiens te speculo videris alterum: Quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit? Vel cur his animis incolumes non redeunt genae?

CARMEN XI.

Est mihi nonum superantis annum Plenus Albani cadus; est in horto, Phylli, nectendis apium coronis; Est hederae vis Multa, qua crines religata fulges; 5 Ridet argento domus; ara castis Vincta verbenis avet immolato Spargier agno; Cuncta festinat manus, huc et illuc Cursitant mixtae pueris puellae; 10 Sordidum flammae trepidant rotantes Vertice fumum. Ut tamen noris quibus advoceris Gaudiis, Idus tibi sunt agendae, Qui dies mensem Veneris marinae 15 Findit Aprilem; Jure sollemnis mihi sanctiorque Paene natali proprio, quod ex hac Luce Maecenas meus adfluentes Ordinat annos. 20 Telephum, quem tu petis, occupavit Non tuae sortis juvenem puella Dives et lasciva, tenetque grata Compede vinctum. Terret ambustus Phaëthon avaras 25 Spes, et exemplum grave praebet ales Pegasus, terrenum equitem gravatus Bellerophontem, Semper ut te digna sequare et ultra Quam licet sperare nefas putando 30 Disparem vites. Age jam, meorum Finis amorum-- Non enim posthac alia calebo Femina--condisce modos amanda Voce quos reddas; minuentur atrae 35 Carmine curae.

CARMEN XII.

Jam veris comites quae mare temperant Impellunt animae lintea Thraciae; Jam nec prata rigent nec fluvii strepunt Hiberna nive turgidi. Nidum ponit, Ityn flebiliter gemens, 5 Infelix avis et Cecropiae domus Aeternum opprobrium, quod male barbaras Regum est ulta libidines. Dicunt in tenero gramine pinguium Custodes ovium carmina fistula, 10 Delectantque deum cui pecus et nigri Colles Arcadiae placent. Adduxere sitim tempora, Virgili; Sed pressum Calibus ducere Liberum Si gestis, juvenum nobilium cliens, 15 Nardo vina merebere. Nardi parvus onyx eliciet cadum Qui nunc Sulpiciis accubat horreis, Spes donare novas largus amaraque Curarum eluere efficax. 20 Ad quae si properas gaudia, cum tua Velox merce veni: non ego te meis Immunem meditor tingere poculis, Plena dives ut in domo. Verum pone moras et studium lucri, 25 Nigrorumque memor, dum licet, ignium Misce stultitiam consiliis brevem: Dulce est desipere in loco.

CARMEN XIII.

Audivere, Lyce, di mea vota, di Audivere, Lyce: fis anus, et tamen Vis formosa videri Ludisque et bibis impudens Et cantu tremulo pota Cupidinem 5 Lentum sollicitas. Ille virentis et Doctae psallere Chiae Pulchris excubat in genis. Importunus enim transvolat aridas Quercus, et refugit te quia luridi 10 Dentes, te quia rugae Turpant et capitis nives. Nec Coae referunt jam tibi purpurae Nec clari lapides tempora, quae semel Notis condita fastis 15 Inclusit volucris dies. Quo fugit venus, heu, quove color? decens Quo motus? quid habes illius, illius, Quae spirabat amores, Quae me surpuerat mihi, 20 Felix post Cinaram, notaque et artium Gratarum facies? Sed Cinarae breves Annos fata dederunt, Servatura diu parem Cornicis vetulae temporibus Lycen, 25 Possent ut juvenes visere fervidi Multo non sine risu Dilapsam in cineres facem.

CARMEN XIV.

Quae cura patrum quaeve Quiritium Plenis honorum muneribus tuas, Auguste, virtutes in aevum Per titulos memoresque fastos Aeternet, o qua sol habitabiles 5 Illustrat oras maxime principum? Quem legis expertes Latinae Vindelici didicere nuper Quid Marte posses. Milite nam tuo Drusus Genaunos, implacidum genus, 10 Breunosque veloces, et arces Alpibus impositas tremendis Dejecit acer plus vice simplici; Major Neronum mox grave proelium Commisit immanesque Raetos 15 Auspiciis pepulit secundis, Spectandus in certamine Martio, Devota morti pectora liberae Quantis fatigaret ruinis; Indomitas prope qualis undas 20 Exercet Auster, Pleïadum choro Scindente nubes, impiger hostium Vexare turmas et frementem Mittere equum medios per ignes. Sic tauriformis volvitur Aufidus, 25 Qua regna Dauni praefluit Apuli, Cum saevit horrendamque cultis Diluviem meditatur agris, Ut barbarorum Claudius agmina Ferrata vasto diruit impetu 30 Primosque et extremos metendo Stravit humum sine clade victor, Te copias, te consilium et tuos Praebente divos. Nam tibi, quo die Portus Alexandrea supplex 35 Et vacuam patefecit aulam, Fortuna lustro prospera tertio Belli secundos reddidit exitus, Laudemque et optatum peractis Imperiis decus arrogavit. 40 Te Cantaber non ante domabilis Medusque et Indus, te profugus Scythes Miratur, o tutela praesens Italiae dominaeque Romae. Te fontium qui celat origines 45 Nilusque et Ister, te rapidus Tigris, Te beluosus qui remotis Obstrepit Oceanus Britannis, Te non paventis funera Galliae Duraeque tellus audit Hiberiae, 50 Te caede gaudentes Sigambri Compositis venerantur armis.

CARMEN XV.

Phoebus volentem proelia me loqui Victas et urbes increpuit lyra, Ne parva Tyrrhenum per aequor Vela darem. Tua, Caesar, aetas Fruges et agris rettulit uberes 5 Et signa nostro restituit Jovi Derepta Parthorum superbis Postibus, et vacuum duellis Janum Quirini clausit, et ordinem Rectum evaganti frena licentiae 10 Injecit, emovitque culpas, Et veteres revocavit artes Per quas Latinum nomen et Italae Crevere vires famaque et imperi Porrecta majestas ad ortus 15 Solis ab Hesperio cubili. Custode rerum Caesare non furor Civilis aut vis exiget otium, Non ira quae procudit enses Et miseras inimicat urbes. 20 Non qui profundum Danubium bibunt Edicta rumpent Julia, non Getae, Non Seres infidive Persae, Non Tanaïn prope flumen orti. Nosque et profestis lucibus et sacris 25 Inter jocosi munera Liberi Cum prole matronisque nostris, Rite deos prius apprecati, Virtute functos more patrum duces Lydis remixto carmine tibiis 30 Trojamque et Anchisen et almae Progeniem Veneris canemus.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us

CARMEN SAECULARE

Phoebe silvarumque potens Diana, Lucidum caeli decus, o colendi Semper et culti, date, quae precamur Tempore sacro, Quo Sibyllini monuere versus 5 Virgines lectas puerosque castos Dis quibus septem placuere colles Dicere carmen. Alme Sol, curru nitido diem qui Promis et celas aliusque et idem 10 Nasceris, possis nihil urbe Roma Visere majus. Rite maturos aperire partus Lenis, Ilithyia, tuere matres, Sive tu Lucina probas vocari 15 Seu Genitalis. Diva, producas subolem patrumque Prosperes decreta super jugandis Feminis prolisque novae feraci Lege marita, 20 Certus undenos decies per annos Orbis ut cantus referatque ludos Ter die claro totiesque grata Nocte frequentes. Vosque veraces cecinisse, Parcae, 25 Quod semel dictum est stabilisque rerum Terminus servat, bona jam peractis Jungite fata. Fertilis frugum pecorisque Tellus Spicea donet Cererem corona; 30 Nutriant fetus et aquae salubres Et Jovis aurae. Condito mitis placidusque telo Supplices audi pueros, Apollo: Siderum regina bicornis audi, 35 Luna, puellas. Roma si vestrum est opus, Iliaeque Litus Etruscum tenuere turmae, Jussa pars mutare Lares et urbem Sospite cursu, 40 Cui per ardentem sine fraude Trojam Castus Aeneas patriae superstes Liberum munivit iter, daturus Plura relictis: Di, probos mores docili juventae, 45 Di, senectuti placidae quietem, Romulae genti date remque prolemque Et decus omne! Quaeque vos bubus veneratur albis Clarus Anchisae Venerisque sanguis, 50 Impetret, bellante prior, jacentem Lenis in hostem! Jam mari terraque manus potentes Medus Albanasque timet secures, Jam Scythae responsa petunt, superbi 55 Nuper, et Indi. Jam Fides et Pax et Honos Pudorque Priscus et neglecta redire Virtus Audet, apparetque beata pleno Copia cornu. 60 Augur et fulgente decorus arcu Phoebus acceptusque novem Camenis, Qui salutari levat arte fessos Corporis artus, Si Palatinas videt aequus arces 65 Remque Romanam Latiumque, felix Alterum in lustrum meliusque semper Proroget aevum. Quaeque Aventinum tenet Algidumque, Quindecim Diana preces virorum 70 Curet et votis puerorum amicas Applicet aures. Haec Jovem sentire deosque cunctos Spem bonam certamque domum reporto, Doctus et Phoebi chorus et Dianae 75 Dicere laudes.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us