Diccionario Español-Bisaya (part 5 of 5)

Diccionario Español-Bisaya (part 5 of 5)

Susurrar. = Pagsuguílon sa pagcahalaoáhao, sa pagcahónghong. * Pagdahógong, paghagónghong, pagdáhog. * Pagbolobántog sa bisan onsang balíta.

Susurro. V. Susurracion.

Susurron. = Ang magalíbac libac.

Sútil. = Manípis, magamáy. * Batir, sa matalínis ng̃a húna húna.

Sutileza. = Pagcanípis, pagcagamáy. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna.

Sutilidad. V. Sutileza.

Sutilizador. = Ang magapanípis, ang magapagamáy.

Sutilizar. = Pagpanípis, pagpagamáy. * Paghúna húna sa pagcabátid, sa pagcaígo.

Sutilmente. = Sa pagcabátir, sa pagcatalínis sa húna húna.

Sutorio. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a sapín, ug ang nahatong̃ód sa opicio sa pagcasapatero.

Suversion. = Pagcasóhi sa nahúsay, sa nahúsay.

Suversivo. = Ang magapabóloc, ang magagobót sa nahúsay ug maáyo.

Suvertir. V. Invertir.

Suyo. = Ia, iya.

T

TA

Ta! = Bantay!

Taba. = Tooay tooay. * Sugál sa mg̃a táuo ng̃a obus.

Tabaco. = Tabaco.

Tabacoso. = Ang magatabáco caáyo.

Tabalada. = Pagcahágbong sa sampot sa magalíngcod sa pagcacálit.

Tabalario. V. Tafanario.

Tabalear. V. Mecer. * Paglábtic sa mg̃a torlo sa mg̃a papán.

Tabanazo. = Sombag, sagpá, tampalíng.

Tabanco. = Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a calán-on ng̃a tolotaguídyot.

Tábano. = Picot, lang̃ao sa mg̃a mananáp, namóc.

Tabaola. V. Susurracion. * Banha, sabá sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.

Tabaque. = Tagácan, bocág ng̃a diótay. * Lansang ng̃a diótay.

Tabaquera. = Sorlánan sa tabaco ng̃a dogmoc sa pagcabinócboc uyámot.

Tabaquería. = Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa tabaco.

Tabaquero. = Ang magabalígya sa tabaco.

Tabaquista. = Ang muíla sa maáyo con sa daótan ng̃a calaínan sa tabaco.

Tabardete. = Como el siguiente.

Tabardillo. = Hilánat ng̃a malisód, matahápon ug daótan uyámut.

Tabardo. = Bisti ng̃a hatáas ug halagpád, sa panápton ng̃a mabága, sa tiempo sa tugnao.

Tabega. = Calaínan sa sacayán.

Taberna. = Tanguayán, baláy ng̃a pagabaligyáan sa bino.

Tabernáculo. = Lugar ng̃a guibutáng̃an sa caban, sa arca ng̃a guing̃álan del testamento, sa dihá pa ang mg̃a Israelitas sa caming̃áon, ug oña opód sa Singbahán sa Jerusalém. * Sagrario, lugar ng̃a pagabotáng̃an sa laoas ng̃a mahál sa atong Guinóong Jesucristo, sa Santísimo Sacramento sa altar. * Baláy, pinuyánan.

Tabernario. = Ang nahatong̃ód sa tangoayán, sa taberna.

Tabernera. = Asáoa sa laláqui ang magabalígya sa bino. * Babáye ng̃a magabalígya sa bino.

Tabernería. = Opicio sa pagcatabernero.

Tabernero. = Ang magabalígya sa bino, sa aguardiente, &c.

Tabí. = Calaínan sa panápton ng̃a cadáan.

Tabicar. = Pagbótang, pagbóhat sa mg̃a dingding, sa mg̃a bongbong. * Pagtábon, pagsóngsong sa bisan onsa.

Tabicon. = Bongbong, dingding ng̃a mabága ug dagcó.

Tábido. = Ang madonót. * Ang maníoang guican sa saquét ng̃a malisód ug hatáas.

Tabique. = Bongbong, dingding, pared sa mg̃a baláy, &c.

Tabla. = Papán. * Lamesa ng̃a pagahusáyan sa mg̃a hocom sa mg̃a capolong̃ánan. * Listáhan, padron sa bisan onsa ng̃a guisúlat sa pagcasonód sonór. * Yota ng̃a pagapugásan sa mg̃a binhi, arón lalínon ang mg̃a tanóm con motóbo ug madagcó na. * Papán ng̃a pagabotáng̃an sa carne ng̃a ibalígya sa cadaghánan. * Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. * Bató ng̃a guisulátan sa mg̃a sugo sa Dios, ng̃a guihátag sa maong Guinóo cang Moisés didto sa buquid ng̃a Sinai.

Tablacino. = Calaínan sa hing̃aníban.

Tablacho. = Papán ng̃a isóngsong sa bohó ng̃a alaguían sa tubig.

Tablado. = Dalámba. * Salog sa lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. * Nauong. * Papán sa mg̃a higdáan, ng̃a pagabotáng̃an sa cama.

Tablaje. = Cadaghánan sa mg̃a papán. * V. Garito.

Tablajería. V. Garito.

Tablajero. = Ang magabúhat sa mg̃a salog ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula.

Tablantes. = Panápton ng̃a itábon sa lamesa ng̃a calán-an, manteles.

Tablar. = Caotlánan sa mg̃a tanáman.

Tablazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa papán. * Dagat con sobá ng̃a halagpád.

Tablazon. = Cadaghánan sa mg̃a papán sa pagbúhat sa mg̃a sacayán, &c.

Tablear. = Pagpáhat, pagbáhin sa yota sa mg̃a bahin, arón pagatámnan. * Pagdatág ug maáyo sa yota sa human na ang pagdaro. * Pagnípis, sa pagcadágoay sa papán, sa puthao ng̃a binareta.

Tablero. = Papán ng̃a tinábas ng̃a hinlo ug maáyo, arón gamíton sa bisan onsa ng̃a quinahánglan. * Cahoy ng̃a pagagabsan sa pagbúhat sa mg̃a papán. * Lansang ng̃a maáyo sa paglánsang sa mg̃a papán. * Papán ng̃a guipintálan sa mg̃a baláy baláy ng̃a laro, ng̃a maputí ug maítom, sa pagsugál sa sugál ng̃a guing̃álan ug damas, papán, lamesa sa mg̃a tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a manggad ug pagaisípan sa salapí.

Tableta. V. Pastilla.

Tableteado. = Pagcaagutíot sa mg̃a papán.

Tabletear. = Pagagutíot sa mg̃a papán.

Tableta, tabletilla, tablilla. = Listáhan sa mang̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a guiexcomulgáhan.

Tablica. V. Pastilla.

Tablon. = Papán ng̃a dagcó. * Lamesa.

Tabuco. = Solód, pinuyánan ng̃a diótay ug haíctin.

Taburete. = Lingcoránan ng̃a may sandígan, sa oaláy bocton.

Taburetillo. = Idem.

Taca. = Mansa. * Alsáhan, pensang diótay.

Tacada. = Pagcabúnal sa bola sa billar sa taco.

Tacamaca. = Tagoc ng̃a italámbal.

Tacamacha. = Idem.

Tacañamente. = Sa pagcatampálas. * Sa pagcahícao.

Tacañear. = Pagtampalás.

Tacañería. = Pagcatampálas. * Pagcahícao, pagcadaguínot ng̃a guilabíhan.

Tacaño. = Malaláng̃on, tampalásan. * Hicáoan, daguinótan.

Tacazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa taco.

Tácitamente. = Sa hilom, sa tinágo.

Tácito. = Mahilómon. * Ang oalá donggon apan pagasabóton gayúd.

Taciturnidad. = Pagcahílom, pagcaánad sa paghílom. * Pagcasobó, pagcamíng̃ao ng̃a dagcó.

Taco. = Totóc, papel, bonot, &c., ng̃a isolód sa mg̃a luthang ug sa mg̃a pusil, sa pagcarga caníla. * Ang cahoy, puthao, &c., ng̃a igadásoc sa carga sa mg̃a luthang ug sa mg̃a pusil. * Cahoy ng̃a igadóso ug ihámpac sa mg̃a malíng̃in sa sugál ng̃a guing̃álan ug billar. * Hopot hopot ng̃a cahoy ng̃a duláan sa mg̃a báta. * Pagpanúmpa, pagtónglo.

Tacon. = Bang̃il ng̃a diótay ng̃a ibútang sa mg̃a sapín sa ilálom sa panit ng̃a tulúnban, dapit sa licód ug sa tong̃ód sa licód.

Taconear. = Pagtonób sa mabáscog sa pagtonóg sa tacon.

Taconeo. = Pagcatonób sa mabáscog.

Táctica. = Quinaárman sa paghúsay sa bisan onsa. * Quinaárman sa paghúsay ug pagsúgo sa mang̃a soldados.

Táctico. = Ang maálam sa táctica.

Tacto. = Ibilícap. * Pagcahícap, pagcacúbil, pagcacáuras.

Tacha. = Sayúp, salaoáyon. * Lansang ng̃a diótay.

Tachar. = Pagsáoay. * Pagpánas sa guisúlat. * Pagsáng̃il.

Tachon. = Barlis ng̃a guibárlis sa pagpánas sa bisan onsa ng̃a guisúlat. * Dayan dayan sa galon, sa sintas, &c., ng̃a itápot sa mg̃a bisti, arón maníndot. * Lansang ng̃a diótay ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a caban, &c.

Tachonar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a lansang ng̃a diótay, con sa mg̃a galon ug sa mg̃a sintas.

Tachonería. = Buhat ng̃a guidáyan dayánan sa mang̃a sintas con sa mg̃a lansang ng̃a diótay.

Tachoso. = Salaoáyon.

Tachuela. = Lansang ng̃a diótay.

Tafanario. = Sampot, ililíngcod.

Tafetan. = Panápton sa igagáma ng̃a manípis.

Tafilete. = Panit ng̃a pino uyámot, ng̃a quinúrti ug maáyo ug masínao.

Tafiletear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a tafilete.

Tafiletería. = Quinaárman sa pagcúrti sa mg̃a tafilete, ug ang baláy ng̃a pagabaligyáan niána.

Tafurca. = Sacayán, banca.

Tagarino. = Ang moros ng̃a nagapuyó ng̃a sacót sa mg̃a cristianos sa España, niádtong tiempo.

Tagarote. = Langgam ng̃a manáguit. * Magsusúlat sa mg̃a escribano. * Ang magaloá sa mg̃a cabaláyan arón pacánon sia. * Táuo ng̃a hatáas.

Tagarotear. = Pagsúlat sa pagcalágmit ug sa maáyo.

Taha. V. Distrito.

Tahalí. = Bacus, tinábas sa panit ng̃a isáblay sa abága ng̃a toó ug magacasúgat ang mg̃a tomóy sa quílid ng̃a dapit sa oála, ng̃a pagabitáyan sa espada, sa campílang, &c.

Taheño. = Ang may bong̃ot ng̃a bolágao.

Tahona. = Ligsánan sa trigo. * Baláy ng̃a pagalotóan sa pan sa cadaghánan.

Tahonero. = Ang tagía sa tahona.

Tahur. = Sugaról, ang mahagúgma sa mg̃a pagsugál, ang maálam sa pagsugál, ang muádto sa masóbsob sa mg̃a baláy ng̃a pagasugálan.

Tahurería. = Baláy ng̃a pagasugálan. * Pagcalímbong sa mg̃a pagsugál.

Taimado. = Batid. * Tampalásan.

Taita. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a báta sa ilang mg̃a amahán.

Taja. = Pagcapáhat. * Pagcapótol, pagcatártad.

Tajada. = Hioa, guibay, guioay.

Tajadera. = Sundang ng̃a igataláois, igataja sa bisan onsa. * Papán, tacop ng̃a icasámpong sa alaguían sa tubig. * V. Cortadera.

Tajadero. = Tartarán.

Tajadilla. = Hioang diótay.

Tajador. = Ang magapótol. * Ang magapáhat sa bisan onsa. * V. Tajadero.

Tajadura. = Pagcapótol, pagcatácbas, pagcatígbas.

Tajamar. = Cahoy ng̃a balicó ng̃a ipahaáng̃ay sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán. * Cota sa lugar ng̃a tubígan sa pagcasólog, sa pagpogóng sa cabahá sa maong tubig.

Tajante. V. Tajador.

Tajaplumas. V. Cortaplumas.

Tajar. = Pagpótol, pagpáhat. * Pagtáha, pagtaláois, pagtónggab sa mg̃a pluma, arón masáyon ang pagsúlat.

Tajo. V. Tajadura. * Pagcataláois, pagcatónggab, pagcatája sa mg̃a pluma. * Tartarán.

Tajon. = Yota ng̃a guitobóan ang mg̃a bató sa pagbúhat sa apog. * Tartarán.

Tajuela. = Lingcoránan sa usá ca papán ng̃a guibotáng̃an sa opát ca tiil.

Tal. = Coan. * Magsáma, maíng̃on.

Tala. = Pagcapótol, pagcatagá sa mg̃a cahoy sa mg̃a buquid, sa mg̃a solóp. * Pagcacaíng̃in. * Pagcabúncag, pagcagubá, pagcadáot, Pagcaláglag sa mg̃a longsod ug sa mg̃a Cabalánan. * Dula sa mg̃a báta.

Talabarte. = Bacos ng̃a guitáod sa haoac ng̃a pagabitáyan sa espada.

Talador. = Ang magadáot, ang magagubá, ang magaláglag.

Taladrador. = Ang magalócob, ang magapabohó.

Taladrar. = Pagbohó, paghilihór, paglócob. * Pagsábot, pagtúquib sa bisan onsa ng̃a halálom.

Taladro. = Hilihód, locob, barena.

Talmera. = Cahoy ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa ng̃a pagalupálan, pagadoghóan, pagaadtóan sa mg̃a salapáti, arón masáyon ang pagpusil caníla.

Tálamo. = Higdáan sa mg̃a bag-ong quinasál.

Talanquera. = Dingding, bongbong sa mg̃a papán, ng̃a pagasalípdan. * Dalángpan.

Talante. = Nauong, baihon, pagcabútang. * Pagbúot, gugma, caíbog. * Pagcabótang ng̃a caugalíng̃on sa pagbúhat sa bisan onsa.

Talar. = Bisti ng̃a hatáas ng̃a muábot hasta sa mg̃a ticúd. * Pagtagá, pagpótol sa mg̃a cahoy, pagcaíng̃in. * Paggobá, pagdáot, pagsónog, pagláglag sa mg̃a cabalánan. * Pagcúha, pagíbot.

Talco. = Tolotumbága ng̃a nagacaláin lain ug color ug mahínlo caáyo, ng̃a masáyon pagbúlag bulágon sa pagcadágoay sa mg̃a dahon. * Tumbága ng̃a binácbac.

Talega. = Puyo puyo. * Ang guisulód ug guitipígan sa puyo puyo. * Ang mg̃a salá ng̃a itúg-an sa mocompisál. * Ang usá ca libo ca pisos.

Talego. = Puyo puyo ng̃a hatáas ug haíctin. * Táuo ng̃a oaláy caang̃áyan sa iang laoas ug sa iang haoac.

Talento. = Pagcaálam, pagcabátir, pagcaboótan, &c. * Hatag ng̃a calágnon, ng̃a guitógot sa Dios sa iang mg̃a binúhat, ng̃a ang mg̃a táuo. * Ang ihibaló.

Talentoso. = Ang may talento.

Talion. = Castigo ng̃a guibútang sa mg̃a saláan, ng̃a magsáma sa cadáot ng̃a guibúhat nila.

Talionar. = Pagpasáquet sa castigo sa talion.

Talisman. = Timáan, táuo táuo ng̃a pagatohóan sa mg̃a dioatáhan. * Quinaarmánon sa mg̃a pagtolón-an ug sa batásan sa mg̃a moros.

Talon. = Ticód. * Ang panit sa sapin ng̃a magatábon sa ticúd.

Talonear. = Paglacát sa madalí caáyo.

Talonero. = Tagía sa halapítan.

Talonesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a ticúd.

Talparia. = Hubág ng̃a motoróc sa olo.

Talque. = Lapoc ng̃a binúhat sa yota ng̃a maíng̃on ing̃on sa greda.

Talla. = Pagcaliloc. * Salapí ng̃a icalúcat sa gripreso con sa bihag. * Timbang sa bisan onsa.

Tallado. = Saya sa mg̃a babáye. * Bien ó mal. = Táuo sa maáyo con sa daótan ng̃a baihon, pagcabótang con pagcatíndog.

Tallador. = Ang magalíloc.

Talladura. = Pagcalíloc.

Tallante. = Ang magapótol.

Tallar. = Buquid ng̃a guitobóan sa mg̃a cahoy ng̃a maáyo na ng̃a pagatagáon. * Paglíloc. * Pagbaraja sa magasugál sa monte.

Tallarin. V. Fideos.

Tallarola. = Capandáyan ng̃a magámit sa mg̃a haláblan ng̃a pagaháblan sa panápton ng̃a guing̃álan ug terciopelo.

Talle. = Baihon, pagcabótang sa laoas, pagcatíndog. * Haoac. * Dagoay sa mg̃a bisti. * V. Modo hasta casaráng̃an. * Calaínan sa bisan onsa.

Tallecer. V. Entallecer.

Tallecillo. = Pagcabótang sa laoas, pagcatíndog, baihon ng̃a molomalágsot, ng̃a díli ang̃ay caáyo.

Taller. = Baláy, lugar ng̃a pagabuhátan sa bisan onsa. * Escolahán ng̃a pagatón-an ug pagtorlóan sa mg̃a táuo. * Sanggáan, bolotáng̃an sa mg̃a prasco ng̃a sinórlan sa mg̃a salsa ng̃a nagacaláin lain.

Tallista. V. Tallador.

Tallo. = Orlot.

Tallon. V. Taberna.

Talludo. = Ang orlótan caáyo, ang may dagcóng orlot. * Ang motóbo caáyo, ang hatáas. * Ang maánad sa daótan ng̃a batásan.

Tamándoa. = Mananáp sa Perú, ng̃a maíng̃on ing̃on sa baboy ug tigcáon sa mg̃a hormigas.

Tamañamente. = Maíng̃on sa pagcadagcó sa lain ng̃a butang.

Tamañico, ca, llo, lla, to, ta. = Ang diótay, ang dagcó.

Tamañito. = Ang guicalisáng̃an, ang mahárloc, ang guiculbáan, ang nacógmat.

Tamaño. = Pagcadagcó, pagcagántong sa bisan onsa. * Ang diótay.

Támaras. = Bong̃a ng̃a guing̃álan ug dátiles sa bulig pa. * Mg̃a sológnod ng̃a magamáy caáyo.

Tamarindo. = Cahoy ug ang iang bong̃a ng̃a ang sambag.

Tamarriquito ó Tamarrusquito. = Diótay uyámot.

Tamba. = Habol sa higdáan.

Tambalear. = Pagalipólong. * Pagoánglo oanglo, pagsampáray.

Tambaleo. = Pagcaalipólong. * Pagcaoánglo oanglo, pagcasampáray.

Tambanillo. = Dayan dayan sa mg̃a buhat sa cota.

Tambarillo. = Calaínan sa caban caban.

Tambesco. = Duyan sa mg̃a báta.

Tambien. = Opód, osáb, ing̃on man opód.

Tambo. = Halapítan.

Tambor. = Tamból. * Ang magabásal sa tamból. * Sanglágan sa capé. * Ang solód ng̃a guibútang sa lain ng̃a solód. * Agágan sa asúcar.

Tamborete. = Cahoy ng̃a guipahaáng̃ay sa mg̃a tomóy, sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán, ug ng̃a mahímo ug calig-ónan sa mg̃a mastelero ng̃a guisúmpay.

Tamboril. = Tamból ng̃a diótay ng̃a pagagamíton sa mg̃a mulópio sa mg̃a longsod sa mg̃a pagsabáy.

Tamborilada. = Pagcahágbong, pagcaósdac sa sampot. * Pagcapócpoc sa camót, sa olo.

Tamborilazo. = Idem.

Tamborilear. = Pagbásal sa tamból. * Pagdáyeg ug maáyo sa bisan cansa, sa pagbántog sa iang mg̃a quinaárman. * Pagtopóng sa mg̃a letra sa marca sa pigsánan sa imprenta.

Tamborilero. = Táuo ng̃a may opicio sa pagbásal sa tamból.

Tamborilete. = Papán ng̃a laro sa pagcadagcó sa usá ca dapal ug sa guibágon sa usá ca torlo, ng̃a icatopóng sa mg̃a letra sa marca sa mg̃a pigsánan sa imprenta.

Tamborilillo. = Tamból ng̃a diótay caáyo, ng̃a duláan sa mg̃a báta.

Tamboritear. V. Tamborilear.

Tamiz. = Agágan sa mg̃a binócboc.

Tamo. = Agbon, dagámi ng̃a magamáy caáyo.

Tampoco. = Díli osáb, díli opód.

Tamujo. = Tanóm ng̃a tuncan.

Tan. = Magsáma, maíng̃on. * Tonóg sa mg̃a tolónggon. * Ang ting̃og nila.

Tanaceto. = Tanóm.

Tanda. = Pagcaílis, pagcaólus, pagcapúle. * Buhat sa usá ca tibúoc ng̃a aldao. * Pila ca buoc ng̃a táuo con mananáp ng̃a nanagbóhat. * Cadaghánan sa mg̃a pagbúnal, sa mg̃a paghámpac.

Tanganillo. = Bató, cahoy, &c., ng̃a guitongtóng̃an sa bisan onsa.

Tanganillas (en). = Sa pagcaoaláy calig-ónan, sa catáhap, sa catahápan.

Tángano. = Bocóg con cahoy ng̃a hamóbo ng̃a pagatongtóng̃an sa salapí, ug silbi sa pagsugál sa mg̃a táuo.

Tangente. = Ang muábot, ang modápat.

Tangible. = Ang arang cubílon, ang mahímo ng̃a pagahicápon.

Tangidera. = Pisi ng̃a dagcó ng̃a magámit sa mg̃a sacayán.

Tango. V. Tángano.

Tantarantan. = Tonóg sa tamból con pagabáslan sa masóbsob, sa mabános ng̃a pagtóctoc. * Pagpócpoc sa pagcacálit.

Tanteador. = Ang magatándi, ang magatándig.

Tantear. = Pagtándig, pagtándi. * Pagtimáan sa mg̃a tantos sa mg̃a pagsugál arón hibalóan ang táuo ng̃a macadáog. * Pagsúsi, paghíling sa bisan onsa. * Pagsógor sa pagbárlis sa mg̃a pagpíntal. * Pagpálit sa usá ca hias, baláy, &c., sa maong bili ng̃a guihátag ug guipálit sa lain, tong̃ód sa gahóm ng̃a guitógot sa batásan sa mg̃a leyes, usáhay, sa mg̃a caubánan, &c.

Tanteo. = Pagcatándig, pagcatándi sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Isip sa mg̃a bató, sa mg̃a tantos ng̃a guidáog sa mg̃a pagsugál. * Pagcabáyad tong̃ód sa bisan onsa ng̃a hias, baláy, &c., sa maong bayad ng̃a guipálit sa lain. * Gahóm ng̃a guipanógot sa mg̃a leyes, sa batásan, usáhay, sa obán ng̃a mg̃a tauo, arón moángcon sila sa mg̃a hias, mg̃a baláy, &c., sa maong bale ng̃a guipálit sa lain. * Paghúna húna sa pagcaboótan arón macúha ang tuyo ng̃a guipanghináot. * Sinógdan sa mg̃a barlis ng̃a ióna sa mg̃a pagpíntal.

Tanto. = Pagcadagcó sa bisan onsa. * Hinúad sa bisan onsang sulat. * Bató ng̃a silbi sa pagtimáan sa mg̃a pagdáog sa mg̃a sugál.

Tañedor. = Ang magacáblit, ang magatáihop sa mg̃a tolónggon.

Tañer. = Pagcáblit, pagtáihop sa mg̃a tolónggon. * Pagbágting.

Tañido. = Ting̃og sa mg̃a tolónggon, sa mg̃a campana, &c.

Tapa. = Tabon, taclob sa mg̃a caban, sa mg̃a baul, &c.

Tapabalazo. = Songsong sa mg̃a bohó ng̃a guibúhat sa mg̃a bala sa mg̃a quilid sa mg̃a sacayán.

Tapaboca. = Sagpá, sumbag sa bába, sa camót ng̃a binúclar. * Polong ng̃a icapahílom sa lain ng̃a nagasuguílon.

Tapada. = Babáye ng̃a magadóngdong ug maáyo, arón díli sia hiílhan.

Tapadera. = Taclob sa mg̃a saro, sa mg̃a colon, &c.

Tapadero. = Taclob sa bisan onsa.

Tapadillo. V. Cobertizo.

Tapadizo. = Pagcatábon, pagcadóngdong sa mg̃a babáye, arón díli sila hiílhan.

Tapador. = Ang magatáclob, ang magatábon, ang magasóngsong. * V. Tapadera.

Tapadura. = Pagcatábon, pagcasóngsong, pagatáclob.

Tapafunda. = Tabon sa mg̃a pistola, sa mg̃a pusil ng̃a diótay.

Tapamiento. V. Tapadura.

Tapapies. = Bisti ng̃a hatáas, ng̃a muábot hasta sa mg̃a tiil.

Tapar. = Pagtábon, pagtáclob, pagsóngsong. * Pagcágon cagon.

Taperujarse. = Pagtábon sa mg̃a babáye sa ilang nauong, sa oaláy caang̃áyan.

Taperujo. = Tabon ng̃a daótan.

Tapetado. = Color ng̃a molomaítom.

Tapete. = Baníg ng̃a diótay. * Tabon sa mg̃a lamesa, sa mg̃a caban, &c.

Tapia. = Pared, bongbong sa lonlon ng̃a yota ng̃a dinásoc ug maáyo.

Tapiador. = Ang magabúhat sa mg̃a tapia.

Tapial. = Hormáhan sa pagbúhat sa mg̃a tapia.

Tapiar. = Paglibót, paglícos sa bisan onsang lugar, sa mg̃a pared, sa mg̃a cota sa lonlon ng̃a yota ng̃a dinásoc ug maáyo.

Tapicería. = Cadaghánan sa mg̃a panápton sa igagáma, sa hilo sa buláoan con sa salapí, ng̃a guibúlac bulácan ug guinooátan sa mg̃a magacaláin lain ng̃a dagoay. * Solód ng̃a pagatipígan sa mg̃a panápton ng̃a guiíng̃on carón.

Tapicero. = Ang magahábol sa mg̃a panápton ng̃a guiíng̃on carón, ug ang magabántay niána.

Tapiería. = Cadaghánan sa mg̃a tapia.

Tapioca. = Almidól ng̃a maputí caáyo, sa América.

Tapirujarse. V. Taperujarse.

Tapirujo. V. Taperujo.

Tapiz. = Panápton ng̃a dagcó sa balahíbo sa mg̃a carnero con sa igagáma, ug usáhay sa hilo sa buláoan con sa salapí, ng̃a guibólac bolácan ug guinooátan sa mg̃a dagoay ng̃a nagacaláin lain.

Tapizar. V. Entapizar.

Taplo. = Pinggan.

Tapon. = Songsong.

Tapsia. = Tanóm.

Tapujarse. = Pagtábon sa nauong.

Tapujo. = Pagcatábon sa nauong. * Bisan onsang polong ng̃a icapaligás ligás. * Sa matúod.

Taque. = Pagcatonóg, pagcabánha sa mg̃a yaoíhan sa pagyáoe sa mg̃a tacop. * Pagcatóctoc sa mg̃a pultahán.

Taquigrafía. = Quinaárman sa pagsúlat sa pagcatúlin caáyo, sa paggámit sa mg̃a barlis ug mg̃a timáan ng̃a masáyon pagabuháton.

Taquigráfico. = Ang nahatong̃ód sa taquigrafía.

Taquígrafo. = Ang maálam sa taquigrafía.

Taquin. = Malimbóng̃on, malilímbong.

Taquinero. = Sogaról sa sugál ng̃a guing̃álan sa taba.

Tara. = Ang bahin sa timbang ng̃a macúha sa bisan onsa ng̃a pagatimbáng̃on, tong̃ód sa cabóg-at sa mg̃a pisi, sa mg̃a cajon, sa mg̃a balóyot, sa mg̃a puyo puyo ng̃a hingsórlan sa mg̃a manggar. * Palito, cahoy ng̃a pagasulátan sa mg̃a número, arón díli hicalímtan ang isip sa tagsa tagsa ca pagtímbang sa bisan onsa ng̃a pagatimbáng̃on.

Taracea. = Pagcasinámbag, pagcasácot sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain sa bisan onsa ng̃a pagabuháton sa mg̃a cahoy, sa mg̃a bató, &c.

Taracear. = Pagbúhat sa bisan onsa, sa pagsácot sa mg̃a cahoy, sa mg̃a bató, &c., ng̃a nagacaláin lain ug color.

Taragallo. = Cahoy ng̃a guibítay sa liog sa obán ng̃a mg̃a mananáp.

Taragozo. = Longsod.

Taragozajida. = Longsod ng̃a dagcó, ciudad.

Tarambana. = Táuo ng̃a boang boang, ng̃a cundátan caáyo.

Tarando. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usá.

Tarángana. V. Morcilla.

Tarantela. = Sones ng̃a oaláy caang̃áyan.

Tarántula. = Calaínan sa laoa laoa ng̃a himáac ug malála caáyo.

Tarantulado. V. Atarantado.

Tarara. = Ting̃og sa bodyong, sa trompeta.

Tararira. = Calípay ng̃a sináctan sa mg̃a pagbánha ug mg̃a pagsínggit. * Táuo ng̃a cundátan.

Tarasca. = Dagoay sa saoa, sa bitin. * Babáye ng̃a malágsot, candátan ug sa maísog ng̃a gaoi.

Tarascada. = Pagcapáac, pinaácan. * Polong, balíbad ng̃a maháit ug maísog.

Tarascar. = Pagpáac, pagsámar sa mg̃a ng̃ipon.

Taravilla. = Tranca sa mg̃a tacop. * Bilic bilic. * Táuo ng̃a hinuguilánon caáyo, ng̃a mamólong sa oaláy casayóran ug cahológan. * Tabían.

Taray. = Cahoy.

Tarazar. V. Tarascar. * Pagsámoc. * Pagpalisód, pagpayógot.

Tarazo. = Ang bahin ng̃a napótol, ng̃a nabúlag sa bisan diin, pinótol sa bisan onsa.

Tarbea. = Solód ng̃a dagcó.

Tardador. = Ang madúgay, ang magadúgay.

Tardanaos. = Isda.

Tardanza. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an.

Tardar. = Pagdúgay, pagláng̃an lang̃an.

Tarde. = Hapon. * Sa túig, sa tiempo ng̃a díli na mao, ng̃a díli macaígo.

Tardecica, ta. = Cagabihíon, harúul sa pagcasálop sa adlao.

Tardepiache. = Sa pagcadúgay caáyo, sa díli na tiempo.

Tardíamente. = Idem.

Tardío. = Ang madúgay sa pagábot. * Mahináyon, madugáyon.

Tardo. = Madugáyon, mahináyon. * Borong, ang díli macasábot.

Tardon. = Ang madúgay caáyo sa pagbúhat sa bisan onsa.

Tarea. = Tilía. * Buhat ng̃a pináhat, bináhin sa mg̃a magtotóon sa ilang mg̃a tinón-an. * Cacúgui sa bisan onsang buhat ng̃a canúnay.

Targum. V. Interpretacion.

Tarida. = Calaínan sa sacayán.

Tarifa. = Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya, ug sa mg̃a derechos ng̃a ibáyad sa tong̃ód niána.

Tarima. = Tolónban, tonbánan sa mg̃a cahoy. * Tinócod sa mg̃a papán, ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a tiil.

Tarin. = Sicaoálo.

Tarina. = Pinggan ng̃a dagcó, sucarán.

Tarja. = Cahoy ng̃a pagabarlísan sa pagtimáan sa mg̃a otang sa mg̃a táuo ng̃a mamálit sila sa bisan onsa sa pagcainótang.

Tarjador. = Ang magatimáan sa mg̃a otang, sa pagbárlis sa tarja.

Tarjar. = Pagtimáan sa mg̃a otang, sa pagbúhat sa mg̃a barlis sa cahoy ng̃a guitagána niána.

Tarjero. V. Tarjador.

Tarjeta. V. Tarja. * Papel ng̃a diótay ug pino, ng̃a sinolátan sa ng̃alan sa nagadála, ng̃a ibílin sa mg̃a baláy sa táuo ng̃a pagaduáuon unta, ug ng̃a oalá hiabótan sa ila, con ng̃a guipadála sa mg̃a ila sa adlao ng̃a guicatauóhan nila.

Tarquía. V. Tarja.

Tarquin. = Ang yánang, ang lapoc, ang hugao ng̃a nahabílin sa lugar ng̃a guibaháan sa tubig.

Tarquinada. = Pagcalógos sa bisan cansang babáye sa pagcasalá canía.

Tarreñas. = Mg̃a batóng manípis ng̃a guisócsoc sa mg̃a báta sa mg̃a torlo sa ilang mg̃a camót sa pagpatonóg caníla.

Tarro. = Sorlánan sa yota ng̃a masínao, ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a matám-is. * Panácsan ng̃a pagagamíton sa mg̃a baquero sa pagpagátas sa mg̃a carnerong baye ug sa mg̃a canding.

Tártago. = Tanóm. * Calisód, cayógot. * Pagtíao ng̃a mabóg-at.

Tartajear. = Pagpamólong sa pagtaguílis sa obán ng̃a mg̃a letra sa mg̃a polong.

Tartajoso. = Yong̃it.

Tartalear. = Pagcoróg coróg. * Paglíhoc sa madalí caáyo. * Paglísang, pagcólba.

Tartamudear. = Pagyóng̃it, pagtóna tona.

Tartamudo. = Yong̃it, ang magatóna tona sa pagpamólong.

Tartana. = Sacayán ng̃a diótay. * Coche ng̃a guiátpan.

Tartáreo. = Ang nahatong̃ód sa impierno.

Tártaro. = Lalog sa bino ng̃a nahadócot sa mg̃a quilid ug sa sampot sa mg̃a sodlánan.

Taruga. = Mananáp sa Indias.

Tarugo. = Tutóc.

Tas. = Landasán sa pagbácbac sa salapí, sa buláoan, &c.

Tasa. = Ang bili ng̃a guipabíli sa mg̃a ponóan sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Socod, batacán.

Tasacion. = Pagcabíli, pagcabótang sa bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya.

Tasadamente. = Sa pagsócod. * Sa pagcahápit.

Tasador. = Ang magapabíli, ang magabútang sa mg̃a bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya.

Tasajo. = Hioa sa carne ng̃a guiasínan ug guibúlad.

Tasar. = Pagpabíli, pagbútang sa bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Pagbáyad sa tagsa tagsa ing̃on sa catarúng̃an, sa ing̃on sa ang̃ay sa caugalíng̃on ng̃a pahanóngdan.

Tascar. = Pagtonóg, pagbánha sa pagcáon sa mg̃a mananáp sa cumpay ng̃a guipacáon caníla. * Pagósap sa mg̃a cabayo sa preno. * Pagbalí sa panit sa cáñamo arón masáyon pagagalíng̃on.

Tasco. = Ang panit sa cáñamo.

Tasconio. V. Talque.

Tasquera. = Pagcaáoay, pagcalális. * Tanguayán.

Tasquil. = Sinápsap ng̃a magamáy sa bató.

Tastara. = Dolodáhon ng̃a dolodagcó sa salabaro.

Tastaz. = Binócboc ng̃a icahínis sa mg̃a tumbága.

Tasto. = Daótan ng̃a lamí sa obán ng̃a mg̃a calán-on ng̃a napán-os.

Tatarabuelo. = Apóhan sa tohor.

Tataradeudo. = Caubánan, guinicánan, tigúlang ng̃a caráan caáyo.

Tataranieto. = Apó ng̃a itagótlo.

Tatas (andar á). = Pagsógod sa paglacát sa mang̃a báta.

Tate. = Nan, dan. * Mahínay hinay.

Tato. = Yung̃it. * Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usá ca baboy ng̃a diótay, sa Guinea ug sa Indias.

Taumaturgo. = Táuo ng̃a cating̃aláhan sa iang mg̃a buhat.

Taurino. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bacang toro.

Táuro. = Ang icadúhang timáan sa Zodiaco.

Tauromaquia. = Quinaárman sa pagatúbang ug sa pagpatáy sa mg̃a bacang toro.

Tautología. = Pagcaopód sa pagásoy sa moong casangputánan, sa mg̃a polong ng̃a nagacaláin.

Taxativo. = Ang magalibót sa bisan onsa.

Taz á taz. = Pagcatagílis sa usá ca butang sa lain ng̃a butang sa oaláy tolotónton.

Taza. = Panácsan, yahong, caldóhan. * Lugar ng̃a bolotáng̃an sa tubig sa mg̃a tobóran.

Tazaña. V. Tarasca.

Tazmía. = Cadaghánan sa trigo, &c., ng̃a guihátag sa tagsa ca táuo ng̃a guipahátan sa mg̃a icapólo sa mg̃a bong̃a.

Tazon. V. Taza.

TE

Te. = Sá, tanóm sa sá guican sa Guinharían sa mg̃a insic.

Tea. = Sinápsap, pinótol sa cahoy ng̃a tagócan, ng̃a pagadagcótan ug masíga caáyo.

Teame. = Calaínan sa bató.

Teamide. = Idem.

Teatino. = Padreng clérigo sa caparían ni San Cayetano.

Teatril. = Ang nahatong̃ód sa lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula.

Teatro. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula. * Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a dula. * Cadaghánan sa mg̃a dula ng̃a arang buháton sa teatro.

Tecla. = Papán papán ng̃a diótay ng̃a pagacablíton sa pagpatonóg sa órgano, sa clabe, &c. * Bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a husáyon sa dagcóng cacúgui.

Teclado. = Cadaghánan sa mg̃a tecla sa órgano, &c.

Teclear. = Pagcáblit sa mg̃a tecla sa órgano, &c. * Paglíhoc sa mg̃a torlo maíng̃on sa táuo ng̃a nagacáblit sa órgano, &c. * Pagsoláy sa luyo ug sa luyo, sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.

Técnico. = Polong ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca quinaárman.

Techado. = Atóp.

Techar. = Pagatóp, pagáng̃ay, pagbútang sa mg̃a tesa.

Techo. = Atóp. * Baláy, pinuyánan. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa tagsa tagsa. * Ang calo.

Techumbre. = Atóp ng̃a dagcó ug hatáas caáyo.

Tedero. = Capandáyan sa pothao ng̃a pagatongtóng̃an sa mg̃a tea ng̃a magaíoag.

Te-Deum. = Pagámpo ng̃a guinagámit sa santa Iglesia sa pagsalámat sa Dios tong̃ód sa bisan onsang calóoy.

Tediar. = Pagdomót.

Tédio. = Domót. * Pagcabórlay.

Tedioso. = Ang magabórlay, ang magaaling̃ása, ang macasámoc.

Tegual. = Buhis ng̃a caráan.

Tegumento. = Tabon sa bisan onsa.

Teinada. V. Cobertizo.

Teja. = Tesa.

Tejadillo. = Atóp atóp ng̃a diótay. * Pagcapóg-oc sa mg̃a dahon sa baraja sa paglímbong.

Tejado. = Atóp ng̃a guitabónan sa mg̃a tesa. * Capote. * Calo.

Tejer. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a tesa.

Tejeroz. = Balisbísan sa atóp ng̃a guitabónan sa mg̃a tesa.

Teje maneje. = Pagcabátir, pagcalaláng sa pagbúhat sa bisan onsa.

Tejedor. = Maghahábol, ang magahábol.

Tejedura. = Pagcahábol.

Tejer. = Paghábol. * Paghósay, pagáng̃ay sa bisan onsa.

Tejera. V. Tejar.

Tejería. = Idem.

Tejero. = Ang magabúhat sa mg̃a tesa.

Tejido. = Panápton.

Tejillo. = Bacus ng̃a sinalápid ng̃a magámit sa mg̃a babáye.

Tejo. = Tipac sa tesa ng̃a malíng̃in, ng̃a magámit sa mg̃a báta sa pagdúla. * Buláoan ng̃a baol pa. * Cahoy.

Tejoleta. = Tipac sa tesa.

Tejon. = Buláoan ng̃a baol pa. * Mananáp sa opát ca tiil.

Tejuela. = Tipac sa tesa, sa saro, sa colon, &c. * Papán ng̃a icahátag sa maáyong dagoay sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo.

Tejuelo. = Ang lugar sa mg̃a bocó bocó sa mang̃a libro ng̃a pagasulátan sa hingtúngdan ng̃a ng̃alan sa maong mg̃a libro.

Tela. = Panápton. * Bisan onsa ng̃a hinábol. * Lugar ng̃a pagalibótan, sa pagbúhat sa mg̃a dula. * Lauot sa bino, &c., ng̃a molotáo ng̃a tolotibúoc sa ibábao. * Panit panit ng̃a manípis sa ubán ng̃a mg̃a bong̃a ng̃a anáa sa ilálom sa nahaónang panit. * Bolog sa mg̃a matá. * Bacac, limbong.

Telar. = Haláblan.

Telaraña. = Baláyan sa mg̃a laoa laoa. * Bisan onsa ng̃a manípis uyámot, ng̃a oaláy polós ug bale.

Telefio. = Tanóm.

Telegráfico. = Ang nahatong̃ód sa telégrafo.

Telégrafo. = Máquina sa hatáas ug binútang sa mg̃a lugar ng̃a hatáas, ng̃a pagabuhátan sa mg̃a timáan, sa pagpahibaló sa mg̃a balíta. * Bandeláan.

Telera. = Sisip ng̃a igahagóot sa mg̃a punta sa mg̃a daro. * Ang cahoy sa mg̃a pigsánan sa mg̃a panday sa cahoy.

Telero. = Cahoy sa mg̃a sandígan sa mg̃a caro ug sa mg̃a galíng̃an.

Telescopio. = Anteojo. * Capandáyan ng̃a guitaólan sa mg̃a salamín sa pagsolóng sa bisan onsa ng̃a halayó.

Teleta. = Papel ng̃a mabága ng̃a italioála sa mg̃a papel ng̃a sinulátan, arón díli mapánas ang mg̃a letra. * Saláhan sa mg̃a baláy ng̃a pagabuhátan sa papel, ng̃a pagaaguían sa tubig, sa sabáo sa panápton ng̃a dinócdoc.

Teleton. = Panápton sa igagáma ng̃a mabága.

Telilla. = Panápton ng̃a manípis sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Telina. = Quinháson, tooay.

Telon. = Tabil sa mg̃a teatro, sa mg̃a lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a dula.

Telonio. = Lugar ng̃a pagabáidan sa mg̃a baláidon sa hari con sa Guinharían.

Tellina. V. Telina.

Telliz. = Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo.

Telliza. = Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a higdáan.

Tema. = Hingtúngdan sa mg̃a sa suguílon, sa mg̃a oáli. * Pagcagáhi sa húna húna sa bisan onsang tuyo. * Húna húna ng̃a canúnay sa mg̃a buang.

Temático. = Ang nahúsay ing̃on sa matúod ng̃a hingtúngdan. * V. Temoso.

Tembladal. V. Tremedal.

Tembladera. = Baso, sorlánan ng̃a halagpád sa salapí, sa duhá ca colaptánan. * V. Tembleque. * Isda.

Temblador. V. Tremedal.

Temblante. = Idem. * Bocála.

Temblar. = Coróg coróg. * Quirang quirang, quibig quibig, cobog. * Paglínog sa yota. * Paghárloc. * Paglísang, pagcógmat.

Tembleque. = Dayan dayan, dagom ng̃a guibotáng̃an sa olo sa mg̃a batóng mahál, ng̃a igadáyan dayan sa mg̃a babáye sa ilang bohóc.

Temblequear. = Pagcórog coróg sa masóbsob.

Temblon. V. Temblador. * Ang taláoan, maharlócon.

Temblor. = Pagcacórog coróg. * Pagcalínog sa yota.

Tembloso. = Ang magacórog coróg sa masóbsob.

Temedero. = Ang tacús ng̃a pagacatahápan, ng̃a pagaharlúcan.

Temedor. = Ang mahárloc, ang matáhap.

Temer. = Paghárloc, ang pagtáhap.

Temerariamente. = Sa pagcaoaláy boot ug húna húna sa pagbóhat sa bisan onsa.

Temerario. = Ang díli magahúna húna ug maáyo sa mg̃a icadáoat sa iang pagbúhat.

Temeridad. = Buhat ng̃a guibúhat sa oalá húna hunáon ug maáyo. * Pagcalíbac libac.

Temeron. = Ang magapamaísog.

Temerosamente. = Sa cahádloc, sa catáhap.

Temeroso. = Ang macahárloc, ang magatáhap. * Maharlócon, taláoan.

Temible. V. Temedero.

Temor. = Pagcahárloc, pagcatáhap.

Temoso. = Ang magaparáyon sa iang húna húna.

Tempanador. = Capandáyan ng̃a icaábli sa mg̃a baláyan sa mg̃a putiócan.

Témpano. V. Timbal. * Hioa sa baboy. * Ang panit ng̃a binúclar sa mg̃a tambol, &c. * Tabon ng̃a malíng̃in sa mg̃a cuba. * Tabon sa mg̃a baláyan sa mg̃a putiócan.

Temperacion. V. Temperamento.

Temperadamente. V. Templadamente.

Temperamento. = Pagcabótang, pagcatúgnao, pagcaínit pagcaúlan, &c. * Pagpatigáyon sa pagbúhat sa bisan onsa.

Temperante. = Ang magapahínay hinay.

Temperatura. V. Temperamento.

Temperie. = Pagadacó ug pagcadiótay sa init ug sa tugnao.

Tempero. = Maáyong pagcabótang sa yota sa tiempo ng̃a taliólan.

Tempestad. = Onós ng̃a dagcó, baguio. * Pagcaísog sa gaoi. * Polong ng̃a maháit.

Tempestivamente. = Sa maáyong tiempo, sa túig ng̃a macaígo.

Tempestivo. = Ang guibúhat ug guipamólong sa maáyong tiempo, sa pagcaáng̃ay.

Tempestuosamente. = Sa pagcaonós, sa pagcabáguio.

Templa. = Cola ng̃a magáma sa poghac sa itlog ng̃a binatíl sa tubig.

Templadera. = Tacop ng̃a ibótang sa mg̃a balaháan sa tubig, arón muágui lamang ang quinahánglan.

Templado. = Ang maganonót sa casaráng̃an sa pagcáon ug sa pagínom. * Tiempo ng̃a díli sa tugnao ug díli usáb sa init.

Templador. = Ang magapaáng̃ay, ang magapahínay hinay. * Capandáyan ng̃a icaáng̃ay sa mg̃a coldas sa mg̃a arpa, &c.

Templadura. = Pagcaáng̃ay sa bisan onsa.

Templanza. = Casaráng̃an. * Pagcapogóng sa capong̃ót, &c.

Templar. = Pagpahínay hinay, pagcóha sa caísog sa bisan onsa, sa capong̃ót, &c. * Paghíngpit sa mg̃a tumbága. * Pagáng̃ay sa mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon. * Paghiósa ug pagsácot ug maáyo sa mg̃a color sa mg̃a pintal. * Paginárlao sa bino, sa tubig, &c. * Pagnonót sa casaráng̃an sa pagcáon ug sa pagínom. * Pagsóbo sa mg̃a hing̃aníban.

Temple. = Pagcabótang sa tiempo sa pagcaínit con sa pagcatúgnao. * Casóbo sa mg̃a hing̃aníban ug pagcahíngpit sa mg̃a tumbága. * Pagcaquinaía sa gaoi. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a tolónggon.

Templete. = Bisan onsa ng̃a guibúhat sa bató, sa papán, &c., sa dagoay sa Singbahán.

Templo. = Singbahán, alampóan.

Témpora. = Tiempo ng̃a pagapoasáhan sa miércoles, viernes ug sábado sa semana, sa nacaópat sa tagsa ca túig.

Temporada. = Pagcadúgay, cadugáyan sa tiempo.

Temporar. = Ang madúgay sa pila ca túig, bulan, semana con arlao. * Onós, pagcahorós sa hang̃in.

Temporalidad. = Capuslánan ng̃a macúha sa mg̃a Padre, ng̃a guican sa tong̃ód sa ilang opicio. * Ang nahatong̃ód niíning quinabúhi, sa calibútan.

Temporalizar. = Paghímo sa diótay ng̃a cadugáyan sa bisan onsa ng̃a tacós onta ng̃a madúgay caáyo.

Temporalmente. = Sa pila ca túig, sa pila ca bulan, sa pila ca semana, sa pila ca adlao.

Temporáneo. V. Temporal hasta onós.

Temporario. = Ang madúgay lamang sa tiempo ng̃a guitagál.

Temporizal. V. Contemporizar. * Pagbúhat sa bisan onsa arón moágui ang tiempo.

Tempranal. = Yota, tanóm con cahoy ng̃a mobóng̃a sa masayó.

Tempranamente. = Sa masayó.

Tempranero. V. Temprano.

Tempranilla. = Calaínan sa ubas ng̃a mahínog sa masayó.

Temprano. = Ang masayó, sa pagcasayó.

Temulento. = Hobóg, hobgánon, ang nahobóg.

Tena ó Tinada. = Panón sa mg̃a carnero ug sa mg̃a canding ng̃a díli molabáo sa canúman ca buoc.

Tenacear. V. Atenacear. * Pagópod opod sa bisan onsang tuyo.

Tenacero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a sipit, sa mg̃a cumpit.

Tenacidad. = Pagcapílit, pagcadócot ug maáyo sa bisan onsa. * Pagcaparáyon sa caugalíng̃on ng̃a húna húna.

Tenallo. = Buhat ng̃a icalíg-on sa mg̃a cota.

Tenaz. = Ang napílit ug nadúcot caáyo. * Ang malíg-on sa iang húna húna, ang díli pasámbag.

Tenaza. = Buhat ng̃a icalíg-on sa mg̃a cota. * Sipit, cumpit. * Ng̃ipon ug mg̃a cocó sa ubán ng̃a mg̃a mananáp.

Tenazada. = Pagcacóha sa bisan onsa, sa cumpit. * Pagcapáac.

Tenazmente. = Sa pagcapílit caáyo, sa pagcalíg-on.

Tenazon (á). = Sa pagcacálit, sa pagcaáhat.

Tenazuelas. = Cumpit ng̃a diótay.

Tenca. = Isda.

Ten con ten. = Sa pagcaánam anam, sa pagcahínay hinay. * Sa pagcaáng̃ay. * Sa pagcatópong.

Tendal. = Toldo ng̃a ibótang sa bisan diin, arón malándong.

Tendalera. = Pagcaoaláy cahusáyan sa bisan onsa. * Pagcacátag.

Tendalero. = Como el siguiente.

Tendedero. = Halayháyan sa bisan onsa.

Tendedor. = Ang magahaláyhay.

Tendedura. = Pagcahaláyhay.

Tendejon. = Tiendáhan ng̃a diótay. * Balong balong sa daútan ng̃a pagcabúhat.

Tendel. = Pisi ng̃a guinabítay sa mg̃a panday sa cota, arón matónton caáyo ang mg̃a pared ng̃a guibúhat nila.

Tendencia. = Pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Tender. = Pagbóclar, paghínay, pagpatáas. * Paghaláyhay. * Pagárang, pagóndang, pagbía sa tuyo sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Paghayáng sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál sa baraja sa mang̃a cartang tanán sa lamesa, cay nasáyor sila ng̃a nanagdáug. * Paghígda, paglígar. * Pagtúyod. * Pagpanghináot sa bisan onsang tuyo.

Tenderete. = Sugál sa baraja. * V. Tendalera.

Tendero. = Ang taguía ug ang muátang sa tiendáhan.

Tendidamente. = Sa pagcatúyod. * Sa pagcatáas.

Tendido. = Cadaghánan sa mg̃a lingcoránan sa lugar sa mg̃a dula sa mg̃a toro. * Cadaghánan sa mg̃a panápton ng̃a binunácan sa tagsa ca labandera. * Cadaghánan sa mg̃a tinápay, sa oalá pa isolód sa horno.

Tendiente. = Ang mabóyoc sa bisan onsa ug sa bisan diin.

Tendinoso. = Ang may daghan ng̃a mg̃a cosóg.

Tendon. = Cosóg.

Tenebrario. = Candelero sa totólo ca tomóy, ng̃a pagaolbócan sa mg̃a candela sa pagtinieblas.

Tenebrosamente. = Sa pagcang̃ítng̃it.

Tenebrosidad. = Pagcang̃ít ng̃it, cang̃itng̃ítan.

Tenebroso. = Mang̃ít ng̃it.

Tenedero. = Cahalármon sa dagat ng̃a pagagonítan, pagasacátan sa ancla, sa sinípit.

Tenedor. = Ang dona. * Ang magabántay, magaalíma ug magahúpot sa bisan onsa, sa ng̃alan sa lain. * Capandáyan sa lamesa ng̃a calán-an, ng̃a guitaólan sa totólo con sa opat ba ca ng̃ipon con tomóy, ng̃a igatólpoc ug icacúhit sa mg̃a sud-an.

Tenencia. = Pagcadóna sa bisan onsa. * Cahímtang sa pagcateniente, sa pagcaílis.

Tener. = Dona, may. * Pagcóha, pagcóbot, pagcúpot sa bisan onsa. * Pagságang, pagpogóng, pagháoid. * Pagbóot. * Pagpógos. * Pagpasáca sa caogalíng̃on ng̃a baláy, paghátag sa halapítan.

Tenería. = Lugar ng̃a pagacurtíhan sa mg̃a panit.

Tenesmo. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcagáhi sa tae sa sulúd sa mg̃a tináe.

Tenia. = Bitoc ng̃a hatáas caáyo ng̃a malópiac.

Tenienta. = Asáoa sa teniente.

Tenientazgo. = Opicio sa pagcateniente.

Teniente. V. Tenedor hasta capandáyan. * Bong̃a sa díli pa hinog. * Bolobóng̃ol. * Ang ilis sa lain, ang nagaalíli, ang nagapúle, ang magasalíli, ang magaólos. * Ponóan sa mg̃a soldados.

Tenor. = Pagcabótang ng̃a malíg-on ug canúnay sa bisan onsa. * Ting̃og ng̃a hatáas, matolotágning. * Hingtúngdan, tuyo sa bisan onsang sulat.

Tension. = Pagcatáas, pagcahínat sa bisan onsa. * Pagcahagóot.

Tenso. = Ang nahógot caáyo.

Tentacion. = Panúlay.

Tentador. = Manunúlay. * Ang yaoa.

Tentar. = Pagsúlay, pagpanúlay. * Paghícap, pagcúbil.

Tentativa. = Pagcasúlay.

Tentativo. = Bisan onsa ng̃a igasúlay.

Tente bonete (á). = Sa pagcadághan.

Tentemozo. = Tocó ng̃a igaságang sa bisan onsa. * Sandígan sa bisan onsa.

Ténue. = Magamáy, manípis, diótay.

Ténuemente. = Sa pagcadiótay caáyo. * Sa pagcanípis, sa pagcagamáy.

Tenuidad. = Pagcanípis, pagcagamáy. * Bisan onsa ng̃a diótay uyámot.

Tenuta. = Pagcaángcon sa mg̃a caposlánan sa bisan onsa hasta sa paghócom sa ponóan.

Teñidura. = Pagcatína.

Teñir. = Pagtína.

Teologal. = Ang nahatong̃ód sa teología.

Teología. = Quinaárman sa tong̃ód sa Dios ug sa pagcadios nia.

Teológicamente. = Sa mg̃a polong ng̃a ang̃ay sa teología.

Teologizar. = Pagpamólong, paghúna húna sa tong̃ód sa teología.

Teólogo. = Ang nagaestudio sa teología, * V. Teologal.

Teorema. = Polong ng̃a icadayág sa matúod sa iang guinicánan.

Teoría. = Como el siguiente.

Teórica. = Pagcaíla sa mg̃a butang.

Teórico. = Ang macaíla sa mg̃a butang.

Teoso. = Cahoy ng̃a tagócan, ng̃a maáyo sa pagíoag.

Tepe. = Yota ng̃a natibúoc cay guilang̃áquit sa mg̃a gamót, sa mg̃a casagbótan.

Tepeizquinte. = Mananáp ng̃a maíng̃on sa usá ca bactin.

Tequio. = Catungdánan, buhat sa longsod.

Terapéutica. = Quinaárman ng̃a nagatórlo sa mg̃a tambal sa mg̃a masaquét.

Tercamente. V. Tenazmente.

Tercena. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa tabaco.

Tercenista. = Ang magabántay sa tercena.

Tercer. V. Tercero.

Terceramente. = Sa icatólo.

Tercería. = Pagcahúsay sa durúha ca táuo sa pagsábot sa bisan onsa.

Tercerilla. = Calaínan sa balac.

Tercero. = Icátlo, icatólo. * Ang magahúsay sa durúha con capin ba ca táuo, sa pagsábot sa bisan onsa. * Ang sacop sa tercera órden ni san Francisco, ni Sto. Domingo ug sa Cármen. * Ang may catungdánan sa pagdáoat sa mg̃a bong̃a. * Ang icatólo ca coldas sa sesta, sa guitara.

Tercerol. = Ang icatólo ca layág sa tagsa ca talároc sa mg̃a sacayán. * Ang icatólo sa banco con lingcoránan sa mg̃a táuo ng̃a nagagáod.

Tercerola. = Pusil ng̃a hamóbo. * Bariles ng̃a diótay.

Terceto. = Calaínan sa balac.

Tercia. = Ang icatólo ca bahín sa bisan onsa. * Ang usá ca bahín sa adlao sa tiempo sa mg̃a romanos, ng̃a nahatong̃ód sa las nuebe sa buntag. * Ang usá sa mg̃a pang̃ádye sa mg̃a Padre. * Baláy ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a icapólo sa mg̃a bong̃a.

Terciado. = Espada ng̃a hamóbo ug halagpád. * Calaínan sa sintas ng̃a halohaíctin.

Terciana. = Hilánat ng̃a mudámag sa tagsa ca icatólo ca adlao.

Tercianario. = Ang guihilántan sa terciana.

Tercianela. = Panápton sa igagáma.

Terciano. = Ang mahímo usáhay ug usáhay díli mahímo. * Ang botang ng̃a magaólos olos sa lain ng̃a butang.

Terciar. = Pagbalábag, pagtaquílid, pagtóang. * Pagbáhin sa bisan onsa sa totólo ca bahin. * Pagdáro sa macatólo sa maong yota. * Pagpatigáyon sa paghúsay sa mg̃a táuo sa bisan onsa ng̃a pagasabúton nila.

Terciazon. = Icatólo ca pagágui sa daro sa maong yota.

Tercio. = Ang icatólo ca bahin sa bisan onsa. * Ang usá ca bahin sa rosario.

Terciodécuplo. = Ang isip ng̃a guidághan sa macapólo ug toló.

Terciopelado. = Panápton ng̃a maíng̃on sa terciopelo.

Terciopelero. = Ang magahábol sa terciopelo.

Terciopelo. = Panápton sa igagáma ng̃a bolobalahibóon.

Terco. = Ang díli pasámbag, ang magaparáyon sa iang húna húna. * Bisan onsa ng̃a magáhi.

Terebinto. = Cahoy.

Tereniabin. = Dugá dugá ng̃a mahágcot, mahómoc ug matám-is, ng̃a mahapílit sa mg̃a dahon sa obán ng̃a cahoy sa Persia, ng̃a maáyong ipulúrga.

Terete. = Magáhi, sa magáhi ng̃a onód.

Tergiversacion. = Pagcaligás sa suguílon, pagcaláin lain sa cahológan sa mg̃a polong, sa paglícay sa mg̃a caculían.

Tergiversar. = Pagligás sa suguílon, pagláin lain ca cahológan sa mg̃a polong, sa paglícay sa mg̃a caculían.

Teriaca. V. Triaca.

Teriacal. = Ang nahatong̃ód sa triaca.

Teristro. = Pandong ng̃a manípis ng̃a guinagámit sa mg̃a babáye sa Palestina, sa tiempo sa init.

Terliz. = Calaínan sa panápton ng̃a guisinambágan sa mg̃a color ng̃a magacaláin lain.

Termal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a caligóan sa tubig ng̃a maínit.

Termas. = Tobóran sa tubig ng̃a maínit: maáyo arón mang̃alígo dihá ang mg̃a masaquét.

Terminacion. = Catapúsan, pagcatibáoas. * Pagcahúman sa bisan onsa. * Ang mg̃a letra ng̃a catapúsan sa mg̃a polong.

Terminacho. = Polong ng̃a díli piníli, polong ng̃a malágsot.

Terminado. = Pagcabótang sa mg̃a atóp ug sa mg̃a salog ng̃a magacasonód sonód sa maong baláy.

Terminador. = Ang magatápus, ang magatibáoas.

Terminajo. V. Terminacho.

Terminal. V. Terminacion hasta ang mg̃a letra.

Terminante. V. Terminador. * Ang magaásoy sa bisan onsa sa oaláy duha duha.

Terminar. = Pagtápus, pagtibáoas, paghúman.

Terminativo. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang buhat.

Término. = Catapúsan, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Caotlánan, mojon sa mang̃a yota. * Yota ng̃a caugalíng̃on ug sa sacop sa tagsa ca probincia con longsod. * Lugar ng̃a guitagána sa bisan onsang tuyo. * Tagál, tiempo, túig ng̃a tonórlo sa bisan onsa. * Sinógdan ug catapúsan sa bisan onsa. * Polong sa bisan onsang pinamólong. * Túig, horas ng̃a igabúhat sa bisan onsa.

Terminote. = Polong ng̃a piníli ng̃a guilabíhan.

Termómetro. = Capandáyan sa pagíla sa cosóg sa caínit ug sa init.

Terna. = Cadaghánan sa toló ca táuo ng̃a guipaquíta arón tagáan ang usá caníla sa bisan onsang opicio.

Ternario. = Isip ng̃a magáma sa toló ca buoc. * Cadaghánan sa toló ca adlao ng̃a pagabuhátan sa bisan onsang piesta.

Ternero. = Ang nati sa baca.

Terneron. = Ang masáyon malóoy.

Terneza. = Pagcahúmoc. * Pagcalómo, pagcahigúgma. * Pagcalóoy. * Pagcasáyon sa pagpoáng̃od. * Pagcahínay hinay, pagcatám-is, pagcalómo sa gaoi ug sa mg̃a polong.

Ternilla. = Lang̃ódng̃od, basag basag. * Bahin sa laoas sa mg̃a mananáp ng̃a magáhi sa onód ug mahómoc sa bocóg.

Ternilloso. = Ang may ternillas.

Terno. = Isip sa toló ca buoc ng̃a magsáma. * Ang bisti ng̃a magsáma sa totólo ca Pare ng̃a nanagmisa sa mg̃a piesta. * Pagcaígo sa toló ca número sa lotería sa usá lamang ca papeleta. * Pagcaípon sa toló ca pliegos ng̃a papel ng̃a nasócsoc. * Balícas, pagpanómpa, pagtónglo.

Ternura. V. Terneza.

Terquedad. = Pagcagáhi sa húna húna. * Pagcaparáyon sa usá ca pagbóot sa díli pasámbag. * Pagcalális lalis ng̃a macasocó.

Terquería. = Idem.

Terqueza. = Bulit ng̃a magáma sa yota ng̃a mapolá, ng̃a linóto sa ajos ng̃a dinócdoc ug sa cola.

Terrado. = Lugar ng̃a oaláy atóp, sa labíng hatáas sa mg̃a baláy.

Terraja. = Capandáyan sa pagbúhat sa mg̃a torniyo.

Terraje. V. Terrazgo.

Terrajero. V. Terrazguero.

Terraplen. = Pagcatámbac.

Terraplenar. = Pagtámbac.

Terrapleno. V. Terraplen.

Terráqueo. = Calibútan.

Terrateniente. = Tagía sa baol, sa cabalánan.

Terraza. = Saro ng̃a diníhog sa bolit ng̃a masínao, sa duhá ca coloptánan.

Terrazgo. = Yota ng̃a pagatámnan ug pagapugásan. * Abang ng̃a guibáyad sa magbabáol sa tagía sa yota.

Terrazguero. = Ang magbabáol ng̃a magabáyad sa abang sa taguía sa yota ng̃a guibuhátan, sa timáan sa iang pagcaponóan.

Terrazo. = Ang yota ng̃a guipíntal sa mg̃a cuadro.

Terrear. = Pagdayág sa yota sa mg̃a cabalánan ng̃a guipugásan con guitámnan.

Terregoso. = Yota ng̃a naponó sa mg̃a oloógdo sa yota ng̃a tibúoc, sa mg̃a bogon, sa mg̃a pogá.

Terremoto. = Linog.

Terrenal. = Ang nahatong̃ód sa calibútan, ang calibutánon.

Terrenidad. = Pagcacalibutánon.

Terreno. V. Terrenal.

Térreo. = Idem. * Bisan onsa ng̃a guibúhat sa yota.

Terrera. = Yota ng̃a hatáas, ng̃a hanáyhay ug tindog caáyo. * Langgam.

Terrero. V. Terrenal. * Pagcalupád sa obán ng̃a mg̃a langgam ng̃a harúul sa yota. * V. Terrado. * Ogdo sa yota.

Terrestre. V. Terrenal.

Terretremo. V. Terremoto.

Terrezuela. = Yota ng̃a oaláy polós caáyo, ng̃a oaláy bale.

Terribilidad. = Pagcamacalilísang, pagcahárloc, pagcamacahahárloc. * Pagcagáhi, pagcaháit sa gaoi, sa cagaoían.

Terrible. = Ang tacús ng̃a pagaharlúcan. * Ang macahárloc, ang macalísang. * Táuo sa magáhi ug maháit ng̃a gaoi. * Bisan onsa ng̃a dagcó caáyo.

Terriblemente. = Sa pagcadaótan uyámot, sa pagcang̃íl-ad.

Terrícola. = Ang magapuyó sa yota.

Terrífico. = Macahahárloc, macalilísang.

Terrígeno. = Ang natáuo sa yota.

Terrin. V. Compatriota.

Terrino. = Bisan onsa sa yota, ng̃a binúhat sa yota.

Territorial. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang longsor, probinsia, &c.

Territorio. = Ang yota ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca longsod. * Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa mg̃a ponóan.

Terrizo. V. Terrino.

Terromontero. = Bolobóngtor sa lonlon ng̃a yota, ogdong dagcó sa yota.

Terron. = Bogon, pogá sa yota, ogdo ng̃a diótay sa yota ng̃a tibúoc.

Terrontera. = Sapa sa yota sa mg̃a cabuquílan.

Terror. = Cahárloc, calísang, cacógmat.

Terrosidad. = Calaínan sa usá ca yota.

Terroso. = Ang sináctan sa yota.

Terruño. = Baol, cabalánan.

Tersar. = Paghínlo, pagsínao.

Tersidad. = Pagcasínao, pagcahínlo.

Terso. = Mahínlo, masínao, masíhag. * Polong ng̃a piníli.

Tersura. = Pagcamasíhag. * Pagcaáyo sa pagpamólong.

Tertil. = Salapí ng̃a ibáyad sa hari sa tagsa ca libra sa igagáma, sa Guinharían sa Granada.

Tertulia. = Catilíngban sa pila ca táuo, ng̃a naning̃ób sila sa pagsuguílon ug sa paglíng̃ao ling̃ao.

Tertuliano. = Ang motámbong sa mg̃a tertulia.

Tertulio. = Idem.

Teruelo. = Malíng̃in ng̃a binohóan, ng̃a pagasórlan sa papel ng̃a sinolátan sa ng̃alan sa táuo ng̃a moápil sa ripa sa pagcasoldado.

Terzon. = Anac sa baca, toro sa toló ca túig.

Terzuelo. = Ang icatólo ca bahin sa bisan onsa.

Tesar. = Paghógot sa mg̃a pisi. * Pagsíbog pagísol, pagisíos sa mg̃a mananáp.

Tesaurero. V. Tesorero.

Tesauro. = Listáhan sa mg̃a polong ng̃a guilóas, ng̃a guihóbar sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong.

Tesear. = Timáan ng̃a guigámit sa mg̃a romano sa ilang mg̃a pagpang̃óbat sa bisan onsang tuyo ng̃a guihúna húna ug guisabótan nila.

Tesis. V. Conclucion.

Teso. = Ang catapúsan sa mg̃a cabuquílan.

Teson. = Pagcalíg-on, calig-ónan sa húna húna.

Tesorería. = Opicio, cahímtang sa pagcatesorero. * Ang solód ng̃a pagaatáng̃an sa tesorero.

Tesorero. = Táuo ng̃a modáoat, muhátag con may quinahánglan, ug magabántay sa salapí sa hari ug sa Guinharían. * Padreng canónigo ng̃a magabántay sa mg̃a hias ng̃a labíng mahál sa Singbahán ng̃a Catedral.

Tesoro. = Tinagóan sa salapí ug sa mg̃a hias ng̃a caráan, sa díli hibalóan ang tagía. * Solód ng̃a binotáng̃an sa salapí sa hari ug sa Guinharían, ug sa bisan cansang táuo. * Cadaghánan sa salapí ng̃a tinipígan. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a polong ng̃a tacús ng̃a hibalóan.

Testa. = Agtang, olo. * Atubáng̃an sa bisan onsa. * Caboótan, salabótan. * Ihibaló.

Testáceo. = Mananáp ng̃a himbísan.

Testacion. = Pagcapánas. * Pagcasáoay.

Testada. V. Testerada.

Testado. = Ang namatáy sa obos na nagabúhat sa testamento.

Testador. = Ang nagabúhat sa testamento.

Testadura. V. Testacion.

Testamentaría. = Pagcatúman sa guibúot ug guisógo sa nagabúhat sa testamento. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanghilábot sa pagtúman sa testamento. * Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a sinulátan, ug ng̃a nahatong̃ód sa testamento.

Testamentario. = Ang nahatong̃ód sa testamento. * Táuo ng̃a may catungdánan sa pagtúman sa testamento.

Testamento. = Pagcadayág sa mg̃a táuo sa ilang oláhi ng̃a pagbóot, sa pagbílin sa ilang dona ug sa salapí sa mg̃a manononód ng̃a ihing̃álan nila ing̃on sa mg̃a tulumánon sa batásan ug sa mg̃a leyes.

Testar. = Pagbúhat sa testamento. * Pagpánas, pagpápas, pagsáoay sa guisúlat.

Testarada. = Pagcasóngco sa olo. * Pagcagáhi sa húna húna sa díli pagsámbag, ang magaparáyon sa iang pagbúot, bisan ng̃a díli maáyo, ang díli pasámbag.

Testarudo. = Ang suquíhan, ang magáhi sa olo, sa húna húna, ang díli pagsámbag, ang magaparáyon sa iang pagbúot, bisan ng̃a díli maáyo.

Testarron. = Idem.

Testarronería. V. Testarada desde pagcagáhi.

Testera. = Atubáng̃an sa baláy, sa Singbahán, &c. * Ang lingcoránan sa mg̃a coche ng̃a dapit sa licód. * Ang agtang sa mg̃a mananáp.

Testerada. V. Testarada.

Testero. V. Testera.

Testículo. = Itlog sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Testificacion. = Pagpacamatúod sa bisan onsa.

Testificante. = Ang nagapamatúor.

Testificar. = Pagmatúor sa bisan onsa.

Testificata. = Camatoóran ng̃a pinirmáhan sa escribano, sa pagcamatúod sa bisan onsa.

Testificativo. V. Testificante.

Testigo. = Ang nagapamatúod sa bisan onsa, testigo.

Testimonial. V. Testificata y Testificante.

Testimoniar. V. Testificar.

Testimoniero. = Ang magabótang botang sa isigcatáuo.

Testimonio. V. Testificacion y Testificata.

Testimonio (falso). = Pagcabótang botang sa isigcatáuo sa oalá nia buháton ug ipamólong.

Testudo. = Máquina ng̃a pagatagóan sa mg̃a soldados, sa canhing tiempo, sa pagpang̃óbat nila sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, &c.

Testuz. = Agtang sa obán sa ng̃a mg̃a mananáp.

Testuzo. = Idem.

Tesura. = Pagcagáhi sa bisan onsa.

Teta. = Soso.

Tétano. = Pagcabacól sa laoas.

Tetar. V. Atetar.

Tetera. = Sorlánan ng̃a pagalotóan sa sá.

Tetona. = Babáye ng̃a guidagcóan, sa mg̃a soso.

Tetragrámaton. = Polong ng̃a magáma sa opát lamang ca letras. * Ang ng̃alan sa Dios.

Tetrarca. = Ang Guinóo sa icaópat ca bahin sa usá ca probinsia con sa usá ca Guinharían.

Tetrarquía. = Cahímtang sa pagcatetrarca.

Tétrico. = Mosolóbon, ming̃áuon, ang nagasobó.

Tetuda. V. Tetona. * Aseitunas sa dagoay sa soso.

Teucrio. = Tanóm.

Texto. = Ang maong mg̃a polong sa táuo ng̃a nagasúlat sa bisan onsang libro. * Mg̃a polong sa santos ng̃a Sulat.

Textorio. = Ang nahatong̃ód sa quinaárman sa paghábol.

Textual. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa texto.

Textualmente. = Ing̃on sa cahológan sa texto.

Textura. = Pagcabótang, pagcaáng̃ay sa mg̃a lugás sa mg̃a panápton. * Pagcabótang sa usá ca butang ng̃a musonód ug ng̃a mahiósa sa lain ng̃a butang.

Tez. = Nauong ng̃a mahínlo ug masínao sa bisan onsa. * Panit sa nauong.

Tezado. = Maítom caáyo.

TI

Ti (á, por). = Canímo.

Tiara. = Dayan dayan ng̃a ibútang sa olo sa mg̃a táuo sa obán ng̃a mg̃a Guinharían. * Mitra, calo calo sa Santos ng̃a Papa. * Cahímtang sa Santos ng̃a Papa.

Tibia. V. Flauta. * Bitíis.

Tibiamente. = Sa pagcabúgnao, sa pagcaoaláy cacúgui.

Tibieza. = Pagcainádlao, pagcadíli maínit ug pagcadíli usáb mabógnao. * Pagcaoaláy cacúgui. * Pagcabógnao sa buot, sa cásing cásing.

Tibio. = Inádlao, maínit init, molomaínit. * Tapólan. * Ang guibognáoan sa buot, sa húna húna, sa cásing cásing.

Tibor. = Tibor, surlánan sa yota sa China.

Tiburon. = Iho.

Tiempo. = Pagcadúgay, cadugáyan sa ng̃atanán ng̃a calibutánon. * Túig, tiempo. * Edad sa tagsa tagsa. * Cahigayónan. * Pagcabótang sa hang̃in. * Pagcabótang sa mg̃a hulusáyon sa usá ca Guinharían.

Tienda. = Balong balong, payág. * Toldo sa mg̃a sacayán. * Ang tabon sa mg̃a careton, mg̃a galíng̃an. * Tiendáhan.

Tienta. = Capandáyan sa puthao ng̃a holohatáas, ng̃a igasócod sa mg̃a mananámbal sa cahilármon sa mg̃a samad. * Pagcalaláng sa pagsúsi, sa pagpaquigsáyod sa bisan onsa.

Tiento. = Pagcahícap, pagcacúbil, pagcacápcap. * Ang sogcod sa mg̃a bota. * Ang cahoy ng̃a hatáas ng̃a guitímbang timbang sa mg̃a táuo ng̃a nanagsayáo sa ibábao sa mg̃a pisi, arón díli sila mang̃ahólog. * Pagcahúna húna, pagcapalándong, pagcaboótan, pagcasalabótan.

Tiernamente. = Sa pagcalómo, sa paghigógma, sa pagpalángga, sa cahírlao.

Tierno. = Mahómoc, malómo. * Ang bag-o. * Ang masáyon muhílac. * Ang mahagúgma, ang magapalángga.

Tierra. = Yota. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa tagsa tagsa. * Calibútan.

Tiesamente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcagáhi.

Tieso. = Magáhi. * Libon. * Masúpang, sa maáyo ug mapíscay ng̃a laoas. * Maísog, cásing casíng̃an. * Hagóot. * Ang malíndong ng̃a guilabíhan. * Ang magáhi sa húna húna sa iang caugalíng̃on ng̃a pagbóot, ang díli pagsámbag.

Tiesta. = Ang daplin sa mg̃a papán sa mg̃a cuba.

Tiesto. = Tipac. * Tipic sa saro, sa colon, &c. * Sorlánan ng̃a binúhat sa yota. * Masetasán.

Tifon. = Alimpólos sa hang̃in.

Tigre. = Mananáp sa opát ca tiil, sa pagcadágoay sa iríng, ng̃a matúlin, bascógon ug maísog uyámot.

Tijera. = Gunting. * Balaháan sa mg̃a tubig sa yota ng̃a tubígan.

Tijerada. V. Tijeretada.

Tijeretada. = Pagcatábas sa gunting.

Tijeretear. = Pagtábas sa gunting, pagbóot sa mg̃a hulusáyon sa lain.

Tila. V. Tilo.

Tildar. = Pagpánas, pagpápas sa bisan onsa ng̃a guisúlat. * Pagpílit. * Pagbótang sa mg̃a pilit sa mg̃a letra. * Pagtimáan.

Tilde. = Pilit. * Bisan onsa ng̃a diótay, magamáy caáyo.

Tilo. = Cahoy.

Tímalo. = Isda ng̃a maníndot caáyo.

Timbal. V. Atabal.

Timbalero. = Ang magatóctoc sa timbal.

Timbrar. = Pagmarca.

Timbre. = Timáan, marca. * Bisan onsang buhat ng̃a bantógon, banságon.

Timiama. = Cahomót ng̃a guigámit sa mang̃a judíos sa ilang Singbahán ug sa pagsíngba sa Dios.

Tímidamente. = Sa cahárloc.

Timidez. = Cahárloc. * Pagcaálang alang sa buot.

Tímido. = Maharlócon, taláoan.

Timo. V. Tímalo.

Timon. = Bansálan. * Capandáyan ng̃a magapalíhoc sa mg̃a máquina.

Timonear. = Paghópot sa timon.

Timonel. = Ang magahúpot sa bansálan.

Timonera. = Lugar ng̃a guibotáng̃an sa padalóman, ug sa caling sa bansálan. * Tagsa ca balahíbo ng̃a dagcó sa icog sa mg̃a langgam.

Timonero. V. Timonel.

Timorato. = Ang mahárloc sa Dios.

Timpanillo. = Tináod con capandáyan ng̃a guitabónan sa panit ng̃a mahómoc ug ng̃a guipaáng̃ay sa licód sa timpano sa mg̃a pigsánan sa mg̃a imprenta, sa pagmarca.

Timpanítico. = Ang mobáti sa saquét sa timpanítis.

Timpanítis. = Saquét ng̃a mahamútang sa pagcahubág ug pagcagáhi sa tian.

Tímpano. = Panit panit sa solód sa dalónggan, ng̃a nahamútang sa idolóng̃og. * Tináod sa opát ca cahoy ng̃a manípis ng̃a nabalábag, ng̃a guitabónan sa panit ng̃a mahómoc, ng̃a guisocsócan sa lain ng̃a mg̃a mahómoc, sa paglíg-on dihá sa papel ng̃a pagamarcáhan sa mg̃a imprenta.

Tina. = Surlánan ng̃a dagcó, ng̃a silbi sa pagtína ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan.

Tinaco. = Tinang dagcó.

Tinada. = Tapoc sa mg̃a cahoy ng̃a sológnod. * Atóp atóp ng̃a pagadángpan sa mg̃a hayúpan sa tiempo sa init, sa ulan ug sa tugnao.

Tinador. = Idem desde atóp atóp.

Tinaja. = Taryao.

Tinajería. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a taryao.

Tinajero. = Idem. * Ang magabúhat sa mg̃a taryao.

Tinajon. = Taryao taryao, sorlánan ng̃a pagasalólan sa tubig sa olan.

Tinao. V. Tinada desde atóp atóp.

Tinaon. = Camálig sa mg̃a baca.

Tinelero. = Táuo ng̃a magaalíma sa lugar ng̃a calán-an sa mg̃a táuo.

Tinelo. = Calán-an sa mg̃a táuo.

Tiniebla. = Cang̃itng̃ítan. * Pagcaoaláy quinaárman. * Ang mg̃a maytines sa miércoles, jueves ug sa viernes sa semana ng̃a santos.

Tinillo. = Lugar ng̃a pagatigúman sa dugá sa mg̃a ubas.

Tino. = Pagcatóltol, pagcaígo. * Caboótan sa bisan onsa ng̃a buot ng̃a pagabuháton.

Tinta. = Tinta. * Bisan onsa ng̃a itilína ug icapíntal.

Tintar. V. Teñir.

Tinte. = Pagcatína. * Bisan onsa ng̃a itilína. * Baláy ng̃a pagatináan sa mg̃a panápton.

Tintero. = Tinteróhan, sorlánan sa tinta ng̃a icasúlat.

Tintilla de Rota. = Bino ng̃a mahál ug matám-is.

Tintillo. = Bino ng̃a molomaítom.

Tintirintin. = Calánog, ting̃og ng̃a manípis sa mang̃a tolónggon.

Tinto. = Bino ng̃a maítom.

Tintorería. = Baláy ng̃a pagatináan sa mg̃a panápton.

Tintorero. = Ang magatína.

Tintura. = Pagcatína. * Itilína. * Ang icadíhog sa nauong sa mg̃a babáye. * Quinaárman, caálam sa ibábao lamang. * Dugá sa bisan onsa.

Tinturar. V. Teñir. * Pagásoy sa bisan onsa, sa pagcaláctod.

Tiña. = Pono. * Mg̃a hubág ng̃a diótay ng̃a motoróc sa olo ug managcágod sa panit. * Pagcahícao.

Tiñería. = Pagcahícao, cahícao.

Tiñoso. = Ponóon. * Hicáoan, daguinótan ng̃a guilabíhan.

Tio. = Iyo, oyóan.

Tiorba. = Calaínan sa tolónggon ng̃a may coldas.

Tiple. = Ting̃og ng̃a matágning, manípis caáyo. * Táuo ng̃a may ting̃og ng̃a matágning. * Ang vino.

Tiplisonante. = Ang may ting̃og ng̃a matágning.

Tipo. = Panigíngnan, pananglétan, marca.

Tipografia. = Quinaárman sa pagimprenta.

Tipográfico. = Idem. * Ang nahatong̃ód sa imprenta.

Tipógrafo. = Ang magaímprimir.

Tiquis miquis. = Mg̃a polong ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtúngdan. * Tinábas sa panápton, hatáas ug haíctin.

Tirabraguero. = Bacos ng̃a panit ng̃a icalíg-on sa lagáy sa mg̃a daloácan.

Tirabuzon. V. Sacacorchos.

Tiracuello. = Bacos ng̃a isáblay sa abága ng̃a dapit sa toó, ug ng̃a moábot ang mg̃a tomóy sa obos sa payod sa dapit sa oála, ng̃a pagabitáyan sa espada.

Tirada. = Pagcabútad. * Pagcahalayó cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar.

Tiradera. = Calaínan sa paná ng̃a pagagamíton sa mg̃a indio. * Talicalá.

Tiradero. = Lugar ng̃a pagapúy-an sa táuo ng̃a buot magpusil sa mg̃a langgam.

Tirador. = Ang magabono. * Ang magapusil. * Ang magahínat sa mg̃a panápton. * Capandáyan ng̃a icahínat.

Tiramiento. = Pagcabútad. * Pagcahógot.

Tiramira. = Dalan ng̃a haíctin.

Tiramollar. = Paglóag sa mg̃a pisi.

Tirana. = Pagcanta sa España.

Tiranamente. V. Tiránicamente.

Tiranía. = Pagcapógos. * Pagcamahál sa mg̃a manggar. * Cailíbgon ng̃a buot magdáog sa húna húna, sa cabobót-on.

Tiránicamente. = Sa pagcapógos, sa pagcalógos, sa linugsánay.

Tiránico. V. Tirano.

Tiranizacion. V. Tiranía hasta cailíbgon.

Tiranizadamente. V. Tiránicamente.

Tiranizar. = Pagpógos, paglógos. * Pagdáog sa mg̃a cailíbgon sa húna húna, sa casing casing.

Tirano. = Mamomógos. * Ang magabalígya sa mang̃a manggad ug mahál caáyo. * Cailíbgon ng̃a macadáog ug macapógos sa casing casing, sa boot.

Tirante. = Ang magabútad. * Ang nahógot. * Corea ng̃a igabútad sa mg̃a mananáp sa mg̃a coche. * Tinábas ng̃a panápton con sa panit ng̃a isáblay sa mang̃a abága, sa pagpogóng sa mg̃a calson, sa mg̃a pantalones.

Tirantez. V. Tension.

Tirapié. = Corea ng̃a hatáas ug haíctin, ng̃a pagagamíton sa mg̃a sapatero sa paglíg-on sa mg̃a sapín ng̃a pagabuháton ug pagatahíon nila, sa ibábao sa ilang tohod.

Tirar. = Pagbalíbag, pagsalibáy, pagbonó. * Pagpusil, pagbúhi sa mg̃a luthang. * Pagíng̃on, pagsáma. * Paggóyod. * Pagbótong, pagbúhat sa mg̃a caoat sa mg̃a tumbága. * Pagbúclar, pagtóyod. * Paghínat. * Pagúsic. * Pagdáot sa isigcatáuo. * Pagtolód. * Pagpaháoa sa bisan cansa.

Tirela. = Panápton ng̃a binórcan.

Tirica. = Tinábas ng̃a linabráhan ng̃a itápot sa asintos sa mg̃a sinína.

Tiritaña. = Panápton ng̃a mahínag sa igagáma. * Bisan onsa ng̃a oaláy polós, sa diótay ng̃a bale.

Tiritar. = Pagcoróg coróg guican sa dagcóng tugnao, pagtáquig.

Tiro. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcabonó. * Pagcabúhi sa mg̃a luthang ug ang ilang pagbotó, ang ilang tonóg. * Cadaghánan sa pólvora ng̃a quinahánglan sa tagsa ca pagbúhi sa mg̃a luthang. * Alabótan sa paná, &c. * Pagcapang̃áoat. * Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a molomagsáma sa pagcatáas ug sa balahíbo, ng̃a managgóyod sa mg̃a coche, &c. * Ang pisi ng̃a tináor sa moton, sa pagbútad sa dapit sa itáas sa bisan onsa. * V. Tirante desde corea hasta mg̃a coche.

Tiron. = Ang bag-o pa nagatóon sa bisan onsang opicio con quinaárman. * Pagcabótad sa mabáscog caáyo.

Tirotear. = Pagósob osob sa paglóthang, paglóthang sa macadághan, sa masóbsob.

Tiroteo. = Pagcaópod opod sa paglúthang.

Tirria. = Daótan ng̃a pagbóot ng̃a guibótang sa isigcatáuo.

Tisana. = Ilímnon ng̃a italámbal, ng̃a magáma sa mg̃a tanóm ng̃a nagacaláin lain ng̃a liná-ga sa tubig.

Tísica. V. Tísis.

Tísico. = Ang mabúti sa saquét sa obo ng̃a mamalá.

Tísis. = Saquét sa obo ng̃a mamalá.

Tisú. = Panápton sa hilo sa buláoan con salapí ng̃a binúlac bulácan.

Titan. = Gigantes ng̃a guinatoóhan sa mg̃a dioatáhan ng̃a caráan.

Títere. = Táuo táuo ng̃a binistíhan. * Táuo sa malágsot ng̃a dagoay.

Titerero. V. Titiritero.

Titerista. = Idem.

Tití. = Calaínan sa amó ng̃a diótay.

Titilacion. = Pagcatándog sa laoas.

Titímalo. = Tanóm.

Titiritaina. = Banha, pagcasabá, pagcasínggit sa daghan ng̃a mg̃a táuo ng̃a nanaglípay.

Titiritero. = Ang magadála dala sa mg̃a táuo táuo ng̃a icalípat sa isigcaíng̃on.

Tito. = Calaínan sa liso, sa balátong, ng̃a maáyong calán-on.

Titubeante. = Ang magahóno hono, ang magaótol sa pagbalíbad.

Titubear. = Pagoalá sa pagcalíg-on sa mg̃a baláy, sa mg̃a cota, &c. * Pagótol otol, paghóno hono sa pagpamólong ug sa pagbalíbad. * Pagdúha duha sa bisan onsa. * Pagálang alang sa buot.

Titular. = Ang may ng̃alan, ang may bansag. * Pagbótang sa ng̃alan sa bisan onsa.

Título. = Sulat ng̃a ibútang sa bisan diin arón hingsáidan ang cahológan ng̃a díli madayág, ng̃a anáa sa tinágo. * Ng̃alan, bansag. * Camotoóran sa pagcatagía sa bisan onsa. * Táuo ng̃a guitugútan sa cahímtang ug sa bansag sa pagcarmarqués, sa pagcaconde, &c., sa Guinharían.

Tiza. = Song̃áy ng̃a sinónog, sa usá.

Tizna. = Bisan onsa ng̃a igabúling.

Tiznar. = Pagbóling. * Pagcóha sa dong̃og sa isigcaíng̃on.

Tizne. = Anóos ng̃a nadócot sa sampot sa mg̃a caláha, sa mg̃a caoa, &c., boling.

Tiznon. = Mansa sa boling.

Tizo. = Olíng ng̃a oalá masónog ug maáyo.

Tizon. = Aguipó. * Saquét sa trigo, sa humáy, &c. * Ang bahin sa bató ng̃a musolód sa cota, sa pared. * Pagcadáot sa dong̃og.

Tizona. = Ang espada.

Tizonada. = Como el siguiente.

Tizonazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa aguipó. * Casáquet sa mg̃a pinilían sa infierno.

Tizoncillo. = Saquét sa trigo, sa humáy, &c.

Tizonera. = Cadaghánan sa olíng ng̃a oalá masónog ug maáyo.

TO

To. = Polong ng̃a igatáoag sa iró.

Toalla. = Pamahíran. * Panápton ng̃a ibúclar sa ibábao sa mg̃a onlánan sa higdáan.

Toalleta. V. Serbilleta.

Toba. = Calaínan sa bató ng̃a magáan. * Qui qui sa ng̃ipon.

Tobera. = Bohó sa dapóg ng̃a pagasórlan sa hopot hopot ng̃a igahóyop sa caláyo.

Tobillo. = Singcol, bool bool.

Toca. = Panápton, dayan dayan ng̃a igatábon sa olo sa mg̃a babáye.

Tocado. = Pagcadáyan dayan, pagcasúrlay ng̃a caugalíng̃on sa bohóc sa mg̃a babáye. * Cadaghánan sa mg̃a sintas ng̃a igadáyan dayan sa bohóc sa mg̃a babáye.

Tocador. = Ang magahícap, ang magacúbil. * Dayan dayan sa olo sa mg̃a babáye. * Lamesa ng̃a guibotáng̃an sa salamín ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan, arón manórlay ug magdáyan dayan ang mg̃a babáye sa ilang bohóc ug sa ilang laoas. * Ang solód ng̃a guibotáng̃an niíning lamesa. * Ang magalímbong sa sugál sa baraja.

Tocamiento. = Pagcahícap, pagcacúbil. * Pagcatándog sa húna húna.

Tocante. V. Tocador hasta dayan dayan.

Tocar. = Paghícap, pagcúbil. * Pagcáblit, pagtáihop sa mg̃a tolónggon. * Pagálam, pagsáyor sa bisan onsa, sa pagcamatóod. * Pagpatándog sa casing casing, sa húna húna. * Pagtóctoc sa mg̃a pultahán. * Pagsánghil. * Pagsoláy sa quinaárman sa bisan cansa. * Pagtacód sa mg̃a saquét. * Pagsórlay, pagdáyan dayan sa mg̃a bohóc. * Paghápit, pagábot sa bisan diin. * Pagcóha sa bisan onsa, sa pagrípa. * Pagcaubánan sa bisan cansa.

Tocayo. = Sang̃ay.

Tocinero. = Ang táuo ng̃a magabalígya sa onód ug sa tamboc sa baboy.

Tocino. = Ang onód ug ang tamboc sa baboy. * Hampac.

Tocon. = Ang ponóan ug ang mg̃a gamót ng̃a mahabílin sa ilálom sa yota, sa pagtagá sa mg̃a cahoy.

Tochédad. = Pagcahóng̃og. * Pagcaoaláy maáyong pagtórlo. * Pagcacólang sa pagábi abi.

Tocho. = Hung̃og. * Táuo ng̃a colang sa pagábi abi, sa maáyong pagtórlo. * Cahoy ng̃a malíng̃in.

Tochura. = Polong con buhat ng̃a binóang, ng̃a oaláy hingtúngdan ug cahológan.

Todabuena. = Tanóm.

Todavía. = Bisan pa niána, bisan pa niíni. * Díli pa, ting̃áli pa, cahá.

Todo. = Ng̃atanán.

Todopoderoso. = Macagagáhom sa ng̃atanán: ang̃ay sa Dios.

Toesa. = Socod sa mg̃a franses.

Tofo. = Hobág ng̃a magáma sa tian sa mg̃a nating baca.

Toga. = Bisti ng̃a hatáas ug manggásan sa mg̃a abogado ug sa mg̃a oidor. * Pagcahímtang sa pagcaoidor, sa pagcaabogado.

Togado. = Oidor, hocom, abogado. * Ang magabísti sa bisti ng̃a toga.

Toison. = Timáan sa pagcamahál ug pagcahamíli sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo sa Guinharían.

Tojino. = Cahoy ng̃a guipatíndog sa mg̃a sacayán, sa pagtácgos dihá sa bisan onsa, arón mamalíg-on con magatolotaquílid ang maong mg̃a sacayám.

Tojo. = Cahoy cahoy ng̃a ihálas.

Tolano. = Saquét sa mg̃a laoas sa mg̃a mananáp. * Bohóc ng̃a hamóbo ng̃a motoróc sa tangcógo, sa tingcoy.

Toldadura. = Panápton ng̃a ibútang sa bisan diin, sa pagsalípod sa arlao, sa init, sa paglándong.

Toldar. V. Entoldamiento.

Toldero. = Ang magabalígya sa asín.

Toldilla. = Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a salog ng̃a dapit sa olíng sa mg̃a sacayán.

Toldillo. V. Toldo. * Orimón, tarabón ng̃a may atóp atóp.

Toldo. = Tabon sa panápton ng̃a ibútang sa bisan diin, sa paglándong.

Tole tole. = Mg̃a polong ng̃a linatín: banha, sabá, pagcagobóc, pagcabóloc, pagcasínggit sa daghan ng̃a mg̃a táuo.

Tolerable. = Ang arang antóson, ang mahímo ng̃a pagailóbon.

Tolerablemente. = Sa pagcaántos, sa pasiensia.

Tolerancia. = Pagcaílob, pagcaántos. * Pagcapasáilo sa saláan ng̃a tacós unta ng̃a castigóhun.

Tolerante. = Ang muántos, ang magapasáilo sa saláan ng̃a tacós unta ng̃a castigóhon, ang magaílob.

Tolerantismo. = Paghúna húna sa ubán ng̃a mg̃a táuo, ng̃a mobóot sila ng̃a paságdan unta ang mg̃a religion ng̃a nagacaláin lain sila.

Tolerar. = Pagílob, pagántos, pagpasáilo sa táuo ng̃a tacós onta sa castigo.

Tolete. = Cahoy ng̃a hamóbo ng̃a itúlpoc sa ibábao sa mg̃a ng̃ilit sa mg̃a sacayán, ng̃a pagalig-ónan sa gayóng.

Tolondro ó Tolondron. = Hobág sa bisan diin ug labí pa sa olo.

Tolondron. = Ang táuo ng̃a magabúhat sa iang mg̃a buhat sa pagcabinóang.

Tolva. = Cajon cajon ng̃a diótay ng̃a guibútang sa ibábao sa mg̃a ligsánan, ng̃a pagaaguían sa trigo, &c., ng̃a pagalígson.

Tolvanera. = Agbon ng̃a magalibót sa mg̃a alimpólos sa hang̃in.

Tolladar. V. Atolladero.

Tollina. = Pagcabúnal, pagcahámpac, pagcagáer.

Tollo. = Isda. * Bohó ng̃a dagcó sa yota. * V. Atolladero.

Toma. = Pagcadáoat, pagcacaláoat. * Pagcacóha sa bisan onsang longsod, cota, baluarte, &c., sa gahóm sa mg̃a soldados ug sa mg̃a hing̃aníban. * Bisan onsa ng̃a macóha sa macaúsa. * Alaguían ng̃a diótay sa tubig, ng̃a pagabuháton sa luyo sa mg̃a balaháan ng̃a dagcó.

Tomada. V. Toma desde pagcacóha hasta bisan onsa.

Tomadero. = Lugar ng̃a pagcacuháan sa bisan onsa. * V. Toma desde alaguían. * Conót conót sa mg̃a bisti.

Tomador. = Ang magacúha. * Pisi ng̃a igabáat sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán ng̃a guilólos na.

Tomadura. = Pagcacóha. * Bisan onsa ng̃a macóha sa macaúsa.

Tomajon. = Ang magacúha sa masóbsob. * Oficiales sa justicia.

Tomar. = Pagcóha, pagcóyot, pagcópot sa bisan onsa, sa camót. * Pagdáoat, pagcaláoat sa bisan onsa. * Pagcóha sa mg̃a longsod, &c., sa gahóm sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a soldados. * Pagcáon ug pagínom. * Pagálam, pagsaólo sa bisan onsa. * Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas. * Pagólang sa mang̃a cadalánan. * Pagpálit sa bisan onsa. * Pagpanigíng̃on. * Pagpíli. * Pagpang̃asáoa sa mg̃a mananáp.

Tomate. = Camates.

Tomatero. = Tanóm ng̃a mabóng̃a sa mg̃a camates.

Tomento. = Gomon sa lino.

Tomillo. = Tanóm ng̃a mahomót caáyo.

Tomin. = Ang icatólo ca bahin sa usá ca adarme sa buláoan, &c.

Tominejo. = Langgam ng̃a diótay uyámot.

Tomista. = Ang maganonót sa pagtolón-an ni santo Tomás de Aquino.

Tomiza. = Pisi, lubid ng̃a magamáy.

Tomo. = Pagcadagcó, pagcabága sa bisan onsa. * Tagsa ca libro.

Tomon. V. Tomajon.

Ton. = Hingtúngdan.

Tona. = Caibabáoan sa tubig, sa vino, &c.

Tonada. = Pagcanta.

Tonadica. = Idem.

Tonante. = Ang magapalínti.

Tonar. = Pagdalógdog, paglínti.

Tondino. = Dayan dayan sa mg̃a columna.

Tonel. = Caban ng̃a diótay, bariles ng̃a dagcó.

Tonelada. = Socod sa mg̃a lulan sa mg̃a sacayán. * Cadaghánan sa mg̃a tonel.

Tonelería. = Quinaárman ug opicio sa pagbúhat sa mg̃a tonel. * Cadaghánan sa mg̃a tonel ng̃a ilúlan sa mg̃a sacayán.

Tonelero. = Ang magabúhat sa mg̃a tonel.

Toneleto. = Hing̃aníban ng̃a caráan.

Tongada. = Tabon sa bisan onsa. * Ang ibútang sa bisan diin.

Tónico. = Tambal ng̃a icapahínay hinay sa mg̃a saquét.

Tonillo. = Ting̃og ng̃a díli maáyo sa obán ng̃a mamólong ug magaoáli.

Tonina. = Isda, lomba lumba.

Tono. = Tonóg sa ting̃og sa táuo ng̃a mamólong, ng̃a magaoáli con magacanta. * Caogalíng̃on ng̃a pagbúhat sa bisan onsang pagcanta ng̃a pagcacantáhon sa música. * Capandáyan sa asero ng̃a igaáng̃ay sa ting̃og sa mg̃a clabe, &c.

Tontuna. V. Tontería.

Tonsura. = Pagcagónting sa bohóc. * Ang nahaóna ng̃a pagándam sa mg̃a pagorden ng̃a guing̃álan ug diótay.

Tonsurar. = Paggónting sa bohóc.

Tontada. = Polong con buhat ng̃a binóang.

Tontamente. = Sa pagcabinóang.

Tontear. = Pagbinóang.

Tontedad. V. Tontería.

Tontera. = Idem.

Tontería. = Pagcaoaláy quinaárman. * Pagcabóang.

Tontillo. = Bisti ng̃a guibísti sa mg̃a babáye, sa ilálom, arón bomócar ang mang̃a saya sa ibábao.

Tonto. = Táuo ng̃a cabos, ng̃a oaláy quinaárman. * Boang boang.

Topacio. = Batóng mahál.

Topada. V. Topetada.

Topadizo. V. Encontradizo.

Topador. = Ang magasogát sa lain, ang magasóngco sa lain.

Topar. = Pagsóngco. * Pagcáplag, paghibálag.

Toparquía. = Pagcaagálon, pagcataguía, pagcabóot sa bisan onsang longsod.

Tope. = Ang labíng hatáas sa bisan onsa ng̃a musóngca sa lain ng̃a butang. * Pagcasóngco sa mg̃a butang, sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp cacolían sa bisan onsa. * Ang labíng hatáas sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.

Topera. = Bohó ng̃a guibúhat sa yota sa mananáp ng̃a guing̃álan ug topo.

Topetar. = Pagpácog, pagpácong, pagdócol. * Pagsóngco.

Topeton. = Pagcapácog, pagcapácong, pagcadócol. * Pagcasóngco.

Topetudo. = Ang may batásan sa pagpácog.

Tópico. = Ang nahatong̃ód sa caugalíng̃on ug tinórlong lugar.

Topo. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá. * Ang magasóngco ug magapácog sa bisan diin.

Topografía. = Casayóran sa bisan onsang lugar.

Topográficamente. = Ing̃on sa mg̃a tulumánon sa topografía.

Topográfico. = Ang mahatong̃ód sa topografía.

Topógrafo. = Ang maálan sa topografía.

Toque. V. Tocamiente hasta pagcatándog. * Pagcabágting sa mg̃a ling̃ánay. * Pagcasánghil sa buláoan, &c., arón hiílhan ang pagcamahál. * Sanghílan. * Pagcasuláy sa bisan onsa. * Pagcatándog sa casing casing guican sa mg̃a paghónghong sa gracia sa Dios. * Pagcatóctoc sa mg̃a tamból.

Toqueado. = Pagtóctoc sa bisan onsa, sa bisan diin.

Toquería. = Cadaghánan sa mg̃a panápton ng̃a igatábon sa olo sa mg̃a babáye.

Toquero. = Ang magahábol sa mg̃a toca.

Toquilla. = Panápton ng̃a masíhag ng̃a igadáyan dayan ug igalibót sa mg̃a calo.

Tora. = Buhis sa mg̃a judíos. * Ang libro sa batásan sa mg̃a judíos.

Torada. = Cadaghánan sa mg̃a toro.

Toral. = Ang may dagcóng cosóg ug gahóm. * Ang talo ng̃a malalág pa, sa oalá pa putíon.

Torbellino. = Hang̃in ng̃a magaalimpólos. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a mahatágbo ng̃a dong̃an sa bisan diin. * Táuo ng̃a cundátan.

Torcaz. = Salapáti ng̃a ihálas, balor.

Torce. = Singsing sa mg̃a talicalá. * Dayan dayan sa liog sa mg̃a babáye.

Torcecuello. = Langgam.

Torcedero. V. Torcido. * Capandáyan ng̃a igalúbag, igabílic, igalúbid.

Torcedor. = Ang magabílic, ang magalúbid, ang magalúbag, ang magalángbid, ang magaquilís: ang magapalisód, magapagóol, macasáquet.

Torcedura. = Pagcabílic, pagcalúbid, pagcalúbag, pagcalángbid, pagcaquilís.

Torcer. = Bilic, lubid, lubag, langbid, quilís. * Paglábag, pagbalíquig. * Pagbúlag sa dalan ng̃a lactod.

Torcida. V. Pábilo ó Pabilo.

Torcidamente. = Sa pagcabalíquig. * V. Oblicuamente.

Torcidillo. = Igagáma ng̃a binílic.

Torcido. = Calaínan sa matám-is.

Torcijon. = Pagcasóol, caól-ol ng̃a maháit sa tian.

Torcimiento. V. Torcedura. * Pagcabólag sa maáyong batásan.

Tórculo. = Pigsánan ng̃a diótay.

Tordella. = Calaínan sa dalansíang.

Tórdiga. = Tinábas sa panit.

Tordillo. = Ang may color ing̃on sa color sa dalansíang.

Tordo. = Dalansíang. * Ang binórcan ug sinambágan sa color ng̃a maítom ug maputí.

Toreador. = Ang magaatúbang sa mg̃a toro ng̃a ihálas sa mg̃a baca.

Torear. = Pagatúbang sa mg̃a toro ng̃a ihálas sa mg̃a baca.

Toreo. = Pagcaatúbang sa mg̃a toro ng̃a ihálas sa mg̃a baca. * Pagcasóod sood.

Torete. = Nati sa baca. * Bisan onsa ng̃a malisód ug macúli ng̃a pagasabóton ug pagatugcálon. * Solosuguílon sa longsod.

Torga. = Bilanggóan ng̃a itáor sa liog sa mg̃a mananáp.

Toril. = Lugar ng̃a pagasórlanan sa mg̃a toro sa mg̃a baca.

Tormenta. = Onós ng̃a dagcó, baguio. * Calisód, cayógot.

Tormentario. = Quinaárman sa pagbáton ug pagbúhi sa mg̃a luthang.

Tormentilla. = Tanóm ng̃a italámbal.

Tormentin. = Talároc ng̃a itáor sa mg̃a bauprés sa mg̃a sacayán.

Tormento. = Pagcasáquet, casaquétan, icasáquet, cagóol, calisód.

Tormentoso. = Ang magapaonós. * Sacayán ng̃a maquílas, malíhoc caáyo.

Tormo. = Pangpang ng̃a hatáas ug dagcó.

Torna. = Pagcaóli sa guicúha con sa guipang̃áoat. * Alaguían sa tubig ng̃a guican sa balaháan ng̃a dagcó, pagcabáyad. * Pagcabálos.

Tornaboda. = Adlao ng̃a sonód sa arlao sa pagcasál.

Tornada. = Pagcaóli, pagcabálic, pagcasíbog.

Tornadizo. = Ang magabía sa bisan onsang dapig, sa bisan onsang opicio.

Tornadura. V. Tornada.

Tornapunta. = Salagúnting.

Tornar. = Pagbálic, pagóli, pagsíbog. * Pagopód, pagósob.

Tornasol. V. Girasol.

Tornátil. = Ang linálic.

Tornaviaje. = Paglacát arón magabálic sa lugar ng̃a guiguicánan.

Tornaviron. V. Torniscon.

Torneador. = Ang magalálic. * Ang magaáoay sa mg̃a dula.

Torneante. = Idem.

Tornear. = Paglálic, pagtúyoc, paglibót. * Pagáoay.

Torneo. = Pagcaáoay.

Tornera. = Ang binócot ng̃a magaátang sa torno.

Tornero. = Ang magalálic. * Ang sologóon sa mg̃a monja, sa mg̃a binócot.

Tornillero. = Soldado ng̃a lumalágueu.

Tornillo. = Torniyo. * Pagcalágueu sa mg̃a soldados.

Torniquete. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagpogóng sa dugó ng̃a moágui.

Torniscon. = Sagpá, tampalíng sa nauong, sa licód sa camót.

Torno. = Lalícan. * Pagcatúyoc, pagcalibót. * Tinócod sa papán ng̃a guipahaáng̃ay sa usá ca bohó ng̃a pagabuháton sa cota, sa pared, ug ng̃a magatúyoc, ug may silbi sa pagúa ug sa pagsolód sa bisan onsa sa mg̃a baláy, sa díli masigquíta ang mg̃a táuo.

Toro. = Ang laqui sa mg̃a baca.

Toronja. = Calaínan sa ocban sa mabágang panit.

Toronjil. = Tanóm ng̃a italámbal.

Toronjina. = Idem.

Toronjo. = Cahoy ng̃a mabóng̃a sa mg̃a toronja.

Toroso. = Bascógon. * Malíg-on.

Torozon. = Saquét sa tian, sool sa tian sa mg̃a mananáp.

Torpe. = Ang mahináyon. * Malágsot, maólag, maláo-ay. * Ang maoólao, ang macaólao. * Táuo ng̃a díli macasábot, cabos, sa diótay ug quinaárman.

Torpedo. = Isda, calaínan sa saláng̃a.

Torpemente. = Sa mahínay caáyo. * Sa pagcang̃íl-ad, sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.

Torpeza. = Pagcahínay. * Pagcaoaláy caálam, pagcacábos. * Pagcaólag, pagcaláo-ay, pagcang̃íl-ad. * Pagcabóling. * Pagcalágsot.

Torrar. V. Tostar.

Torre. = Ling̃anáyan, lugar ng̃a hatáas ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a ling̃ánay. * Lantáoan, baluarte, bantayán ng̃a hatáas.

Torrear. = Paglícus, paglibót sa mg̃a longsod, mg̃a cota, &c., sa mg̃a lantáoan, sa mg̃a baluarte, sa mg̃a bantayán.

Torrejon. = Toreng diótay.

Torrente. = Balaháan sa tubig. * Tonóg sa ting̃og ng̃a dagcó. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.

Torrentera. = Lugar ng̃a pagabaháan sa tubig sa mg̃a bang̃ílid.

Torreon. = Lantáoan, bantayán ng̃a dagcó.

Torrero. = Ang magabántay sa mg̃a baluarte, sa mg̃a lantáoan.

Torreznada. = Cadaghánan sa mg̃a hioa sa baboy ng̃a prinito.

Torreznero. = Táuo ng̃a tapúlan.

Torrezno. = Hioa sa baboy ng̃a priníto.

Torrija. = Inárlip ng̃a pan ng̃a hinolóman sa bino, diníhog sa itlog ng̃a binatíl, ug priníto sa manteca con sa lana.

Torrontero. = Ogdo sa yota ng̃a mahabílin sa mang̃a lugar ng̃a guibaháan sa tubig.

Torrontés. = Calaínan sa ubas.

Torso. = Laoas sa mg̃a laráoan, sa mg̃a táuo táuo.

Torta. = Tinápay ng̃a malíng̃in.

Tortada. = Torta sa binócboc ng̃a sinúrlan sa carne, sa itlog, sa mg̃a matám-is, &c.

Tortera. = Surlánan sa tumbága ng̃a magámit sa mg̃a cosina, sa paglóto sa bisan onsa. * Malíng̃in ng̃a mabóg-at, ng̃a ibútang sa sampótan sa bilícan sa pagcasáyon sa pagbílic.

Tortero. = Idem desde malíng̃in.

Tortica. = Mg̃a itlog ng̃a binatíl, ng̃a priníto sa manteca con sa lana, sa pagcalíng̃in.

Tórtola. = Langgam sa España.

Tortolico. = Táuo ng̃a potong, sa maháoan ng̃a buot. * Ang laqui sa tórtola.

Tortor. = Ang pising dagcó ng̃a igalábag ug icalíg-on sa mg̃a quilid sa mg̃a sacayán ng̃a nadáot sa cahurús sa hang̃in.

Tortozon. = Calaínan sa ubas.

Tortuga. = Paoícan: may paoícan ng̃a sisícan ug catúan.

Tortuosamente. = Sa pagcalicó. * Sa pagcasíco.

Tortuosidad. = Pagcalíco, pagcasíco.

Tortuoso. = Ang may mg̃a paglicó licó, mg̃a pagsíco sico.

Tortura. = Pagcalíad, pagcabalíquig.

Torvisco. = Tanóm ng̃a tongcan.

Torvo. = Macalísang, macahahárloc, mabáng̃is.

Torzal. = Sagioálo. * Cadaghánan sa lugás sa hilo, sa igagáma, &c., ng̃a binílic.

Torzonado. = Mananáp ng̃a guinasoólan sa tian.

Tos. = Obo.

Toscamente. = Sa pagcabáol, sa oaláy pagcahíngpit.

Tosco. = Baol pa, ang coláng̃an sa pagcahíngpit. * Táuo ng̃a colang sa caálam, sa maáyong pagtórlo.

Tosegoso. = Ang guióbo caáyo, ang obhon.

Toser. = Pagóbo.

Tosidura. = Pagcaóbo.

Tosigar. V. Atosigar.

Tósigo. = Dugá ng̃a macahiló sa cahoy ng̃a guing̃álan ug tejo. * Bisan onsang hilóa.

Tosigoso. = Ang nahiló, ang guihilóan. * V. Tosegoso.

Tosquedad. = Pagcabáol. * Pagcacólang sa maáyong pagtórlo, sa caálam. * Pagcacábos, pagcabórong.

Tostada. = Inárlip ng̃a pan ng̃a tinosta sa caláyo.

Tostado. = Color ng̃a ing̃on sa color sa buláoan.

Tostador. = Ang magasánglag. * Sanglágan.

Tostar. = Pagsánglag. * Pagánag, paggánggang, pagdángdang. * Pagínit caáyo.

Toston. = Garbanso ng̃a tinósta. * Bisan onsa ng̃a sinánglag caáyo. * Ang usá ca salapí.

Total. = Ang magasácop sa ng̃atanán ng̃a isigcaíng̃on. * Pagcaípon sa mg̃a bahin ng̃a nanagbúlag bulag.

Totalidad. = Idem.

Totalmente. = Sa ng̃atanán.

Toucan. = Langgam. * Tapoc sa mg̃a bitóon.

Toza. V. Tocon. * Pinótol sa panit sa mg̃a cahoy.

Tozal. = Lugar ng̃a hatáas.

Tozar. V. Topetar. * Paglális lalis.

Tozo. = Pandácan.

Tozolada. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tangcógo, sa tingcoy.

Tozolon. = Idem.

Tozudo. V. Testarudo.

Tozuelo. = Tangcógo, tingcoy.

TR

Traba. = Capandáyan ng̃a igapahiósa ug igalang̃áquit sa bisan onsa. * Caoláng̃an, cabilínggan. * Ang pisi ng̃a igabáat sa mg̃a tiil sa mg̃a cabayo, &c., sa pagtóon caníla sa paglacát, ug arón díli sila macalacát.

Trabacuenta. = Sayóp sa mg̃a isip, sa mg̃a cuenta. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.

Trabadero. = Ang labíng manípis sa mg̃a tiil sa mg̃a mananáp ng̃a pagabaátan arón díli sila macalacát.

Trabado. = Cabayo ng̃a guiputían sa duhá ca tiil sa pang̃onáhan. * Táuo ng̃a supang, matámboc, cusúgon, cusgan.

Trabadura. = Pagcahiósa, pagcalang̃áquit, pagcabáat, pagcatácgos.

Trabajadamente. V. Trabajosamente.

Trabajado. = Ang guibúrlay, ang guicápoy sa pagbúhat.

Trabajador. = Ang macabúhat, mamomóo, ang sinohólan. * Táuo ng̃a mang̃ibuhátan.

Trabajar. = Pagbúhat. * Pagpanghináot sa bisan onsa sa dagcóng cacúgui, sa masingcámot. * Pagcógui.

Trabajo. = Buhat, calisód, caculían. * Caoláng̃an, cabilínggan.

Trabajosamente. = Sa pagcalisód, sa dagcóng caculían.

Trabajoso. = Malisód. * Ang may cabilínggan. * Masaquéton, saquétan.

Trabal. = Calaínan sa mg̃a lansang.

Trabamiento. V. Trabadura.

Trabanco. = Pangcol.

Trabar. = Paghiósa, paglang̃áquit. * Pagtibóoc sa bino, sa tubig, &c. * Paglíbac libac. * Paglális lalis. * Pagbáat sa mg̃a tiil sa mg̃a cabayo. * Paglíng̃ig sa ng̃ipon sa mg̃a gabas arón masáyon ang paggábas. * Pagcúyot, pagcóha, pagcópot, pagdácop.

Trabazon. V. Trabadura. * Pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Trabe. = Cahoy ng̃a dagcó ug hatáas ng̃a igalang̃áquit sa mg̃a bongbong ug sa mg̃a salog sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c.

Trabea. = Bisti ng̃a hatáas ng̃a guibísti, sa canhing tiempo, sa mg̃a hari ug sa mg̃a hocom.

Trabilla. = Tinábas sa panápton con sa panit ng̃a guitáor sa mg̃a medias ng̃a oaláy tiílan ug sa daplin sa mg̃a paa sa mg̃a calsones, arón pagasúlan sa mg̃a tiil, ó arón díli malólho sa dapit sa itáas ang maong mg̃a medias ug mg̃a calson.

Trabon. = Singsing ng̃a pothao ng̃a itáor sa mang̃a tiil sa mg̃a cabayo, &c., arón managpuyó.

Trabuca. = Bomba ng̃a isalibáy sa yota sa pagbúhi canía, ug matonóg maíng̃on sa pagtonóg sa usá ca pusil ng̃a diótay.

Trabucacion. = Pagcabóloc, pagcagobót. * Pagcasayóp sa pagpamólong.

Trabucador. = Ang nagabóloc, ang magagobót. * Ang mabóloc, ang masayóp sa iang pagsuguílon.

Trabucante. = Idem.

Trabucar. = Pagbóloc, paggobót. * Pagsayóp sa pagpamólong.

Trabucazo. = Pagcabóhi, tonóg sa pusil ng̃a hamóbo, sa trabuco. * Calisór, casáquit cagóol ng̃a calit, ahat, ng̃a oalá paabóton.

Trabuco. = Pusil ng̃a hamóbo sa dagcóng bába.

Tracamundana. = Pagcabáilo, pagcataguílis sa mg̃a tolotagídyot.

Traccion. = Pagcadála.

Tracista. = Ang magahúna húna sa bisan onsang buhat.

Tracto. = Túig ng̃a moágui ug ng̃a miágui na. * Pang̃adyéon ng̃a guipang̃ádye sa ng̃a Padre ng̃a nanagmisa sa pagcacálang sa Epístola ug sa Evangelio, sa obán ng̃a mg̃a adlao sa tagsa ca túig.

Tradicion. = Pagcalíto lito.

Tradicional. = Ang nahatong̃ód sa paglíto lito.

Tradicionalmente. = Sa pagcalíto.

Traduccion. = Pagcahóbad, pagcahúar, pagcalóoas.

Traducir. = Paghúbad, paghóar. * Pagbálhin.

Traductor. = Maghuhúbar, maghuhúar, ang magahúbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong.

Traedizo. = Ang mahímo ng̃a pagadád-on.

Traedor. = Ang magadála.

Traer. = Pagdála. * Pagpahátur, pagcábig.

Trafagador. = Ang magapatigáyon sa mg̃a pagcomersio. * Ang guisamócan sa daghan ng̃a mg̃a buhat ug mg̃a hulusáyon.

Trafagante. = Idem.

Tráfago. = Pagcapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya. * Cadaghánan sa libang ug mg̃a buhat ng̃a macasámoc ug macabórlay.

Trafagon. V. Trafagador.

Trafalmejo. = Cásing casíng̃an. * Maísog, ang díli mahárloc ug matáhap.

Traficacion. V. Tráfago hasta cadaghánan.

Traficante. V. Trafagador.

Traficar. = Pagcomersio, pagpatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya.

Tráfico. V. Tráfago hasta cadaghánan.

Tragacanta. = Tanóm.

Tragacete. = Hing̃aníban sa mg̃a moros.

Tragadero. V. Esófago.

Tragador. = Hing̃áon caáyo.

Tragahombres. V. Perdonavidas.

Tragaldabas. = Ang táuo ng̃a hing̃áon uyámot.

Tragaleguas. = Ang táuo ng̃a magalacát guihápon sa madalí caáyo.

Tragaluz. = Talambóan sa mg̃a atóp, &c., ng̃a pagaaguían sa calámdag.

Tragamallas. = Hing̃áon caáyo.

Tragantada. = Pagínom ng̃a dagcó sa macaúsa.

Traganton. V. Tragamallas. * Tiglámoy. * Pagcatolón ng̃a malisód guican sa cahárloc, sa calísang, sa cacúlba, sa casáquet. * Pagcalisód sa pagtúo sa bisan onsa.

Tragar. = Pagtolón. * Paglámoy. * Pagtághap, pagtóo sa bisan onsa, sa oalá pa omábot. * Pagcágon cagon, pagtábon.

Tragazon. = Pagcáon ng̃a labí sa casaráng̃an.

Tragedia. = Dula ng̃a masolóbon. * Bisan onsa ng̃a malisód, ng̃a macasáquet, macayógot.

Tragedioso. V. Trágico.

Trágicamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa pagcalisód caáyo, sa daútan ng̃a palad.

Trágico. = Anógon, aláot, sa oaláy palar, malisód uyámot.

Tragicomedia. = Calaínan sa dula.

Trago. = Pagínom, pagcaínom. * Daótan ng̃a palar, calisód, cagóol, casáquet ng̃a dagcó.

Tragon. = Hing̃áon caáyo, tiglámoy.

Tragonería. = Batásan sa pagcáon caáyo. * Pagcaolítan.

Tragonía. = Idem.

Traicion. = Pagcabúrhi.

Traida. = Pagcadála.

Traido. = Ang dugay dugay na. * Bisti ng̃a guibísti ug dolodáan na.

Traidor. = Burhíon.

Traidoramente. = Sa pagcabúrhi.

Trailla. = Lubid, pising magamáy. * Pisi ng̃a igahocót sa mg̃a iró. * Pangcol. * Capandáyan sa pagpátag sa yota.

Traillar. = Pagpátag, pagdatág sa yota.

Trainel. = Sologóon sa cagon cagon.

Traite. = Pagcahínlo sa mg̃a panápton ng̃a nanagbítay.

Traje. = Pagcabisti ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca táuo, con sa mulópio sa tagsa ca longsod con probinsia. * Bisti ng̃a tuman sa usá ca babáye.

Trajear. = Paghátag sa usá ca táuo sa mg̃a bisti ng̃a tuman ug ng̃a ang̃ay canía.

Trajin. V. Tráfago hasta cadaghánan. * V. Trajino.

Trajinante. = Ang magadála sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.

Trajinar. = Pagdála dala sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.

Trajinería. V. Trajino.

Trajinero. V. Trajinante.

Trajino. = Pagcadála dala sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.

Tralla. = Pisi, lubid.

Trama. = Holog. * Limbong ng̃a icadáot sa isigcaíng̃on.

Tramador. = Ang magabútang sa holog sa mg̃a hablon. * Ang magapatigáyon sa mg̃a paglímbong.

Tramar. = Pagándam sa holog sa mang̃a hablon. * Pagpatigáyon sa mg̃a paglímbong ng̃a icadáot sa lain.

Trámite. = Pagcaágui sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Tagsa ca patigáyon sa bisan onsang hulusáyon.

Tramo. = Bahin sa bisan onsa. * Hunta hunta sa mg̃a hagdanán.

Tramojo. = Bináat, bugcus ng̃a diótay sa trigo, &c., sa paggálab na. * Ang dagámi sa trigo, &c., ng̃a guibáat sa mg̃a bugcus sa maong trigo, &c.

Tramontana. = Hang̃in ng̃a amíhan. * Pagpalábi labi.

Tramontano. = Ang tua sa luyo sa mg̃a caboquílan.

Tramontar. = Pagádto sa luyo sa mg̃a caboquílan. * Pagsálop sa adlao, cay magasalípod sa mg̃a cabuquílan.

Tramoya. = Máquina sa pagpaquíta sa mg̃a dula sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan. * Limbong ng̃a pagaíngnon ng̃a maáyong buhat.

Tramoyista. = Ang magabúhat sa mg̃a tramoya. * Malilímbong, malimbóng̃on.

Trampa. = Lit-ag. * Pultahán ng̃a pagabuháton sa mg̃a salog sa mg̃a baláy con sa yota, ng̃a alaguían sa mg̃a pensa con sa mg̃a solód sa ilálom sa yota. * Limbong ng̃a icadáot sa isigcatáuo. * Otang ng̃a pagabáyan bayánan.

Trampal. = Danao, cayanáng̃an.

Trampantojo. = Limbong sa pagdáot sa isigcaíng̃on.

Trampeador. = Ang magalímbong sa iang mg̃a pagótang.

Trampear. = Pagótang sa paggámit sa mg̃a polong ng̃a malilímbong, sa mg̃a bacac. * Paglímbong sa isigcatáuo.

Trampilla. = Talambóan ng̃a diótay ng̃a pagabuháton sa mg̃a salog sa itáas sa mg̃a baláy, arón hilng̃on cutub dihá ang musulúd sa silong ug sa mg̃a solód sa obus. * Panápton ng̃a igatábon sa si-si sa mg̃a calson sa dapit sa atubáng̃an.

Trampista. = Bacácon, malimbóng̃on, malilímbong.

Tramposo. = Idem. * Ang magalímbong sa mg̃a pagsugál.

Tranca. = Cahoy ng̃a ibalábag dapit sa sulúd sa pagtranca sa tacop sa pultahán ug sa mg̃a talambóan. * Balítang, locob, ilulúcob.

Trancada. V. Trancazo y Tranco.

Trancanil. = Cahoy ng̃a malíg-on ng̃a igalang̃águit sa cubierta, sa salog sa sacayán ug sa mg̃a quilid.

Trancar. V. Atrancar.

Trancazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tranca.

Trance. = Cahigayónan sa icadáot. * Tiempo ng̃a catapúsan sa quinabúhi ug harúul na sa comatáyon.

Tranco. = Lacang ng̃a hatáas. * Ang ganháan sa pultahán.

Tranchete. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a sapatero sa pagbúhat ug sa pagáyo sa mg̃a sapín.

Trangallo. = Pangcol, tangcol.

Tranquera. = Alad sa mg̃a bogsoc ng̃a malíg-on.

Tranquero. = Bató ng̃a sinápsap sa pagbútang sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambóan.

Tranquilamente. = Sa maáyong pagcabútang, sa pagcahúsay.

Tranquilar. = Paghúsay, pagáng̃ay.

Tranquilidad. = Maáyong pagcabútang, cadáit. * Pagpahamórlay, pagpahóoay.

Tranquilizar. = Pagpahínay sa boot sa bisan cansa.

Tranquilo. = Ang mahamútang ug maáyo, ang maháoan sa boot.

Tranquilla. = Limbong, pagcalaláng sa pagcúha sa tuyo ng̃a guipanghináot.

Trans. = Polong ng̃a linatín: sa luyo, sa licód.

Transaccion. = Pagcasábot ng̃a caugalíng̃on ug tinúyo sa mg̃a táuo ng̃a nanaglális lalis, con may capolong̃ánan ba.

Transbordar. = Paglálin sa lulan sa usá ca sacayán sa lain ng̃a sacayán.

Tránseat. = Polong ng̃a linatín: maáyo man lagui.

Transeunte. = Domolóong, ang muhápit, muágui lamang.

Transido. = Ang guibógtas, ang guicasaquétan, ang guicayógtan, ang guicalísdan. * Hicáoan, daguinótan.

Transigir. = Pagsábot sa mang̃a táuo ng̃a may capolong̃ánan.

Transitar. = Pagbiaje, paglacát sa mg̃a calongsóran, sa paghápit hapit sa mg̃a halapítan.

Transitivo. = Ang moágui sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.

Tránsito. = Pagcaágui cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Túig ng̃a guitagál sa paghunóng sa táuo ng̃a magabiaje. * Alaguían sa bisan diin. * Pagcabálhin sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang. * Ang camatáyon sa mg̃a matárong.

Transitoriamente. = Sa ibábao lang, sa oaláy pagpamátng̃on.

Transitorio. = Ang malágmit caáyo, ang díli madúgay, ang madalí matápus, matibáoas.

Tranzadera. = Pagcasalápid.

Tranzar. = Pagpótol.

Tranzon de tierra. = Ang yota ng̃a pagabuhátan sa tagsa ca magbabáol.

Trapa. = Banhang dagcó, pagsínggit. * Caparían sa mg̃a religioso ng̃a guing̃álan de la Trapa.

Trapacear. = Paglímbong.

Trapacería. V. Trapaza.

Trapacero. V. Trapacista.

Trapacete. = Libro ng̃a pagasulátan sa salapí ng̃a ihátag tong̃ód sa tobo ug sa mg̃a manggar ng̃a ibalígya.

Trapacista. = Bacácon, malilímbong.

Trapajo. = Tinábas sa panápton ng̃a noog ug guisi.

Trapajoso. = Ang guibúhat sa mg̃a noog, ang nagadála sa bisti ng̃a guisi ug sa mg̃a noog.

Trápala. = Banhang dagcó, pagcasínggit. * Ang bilanggóan. * Batásan sa pagpamólong caáyo, sa oaláy hingtúngdan. * Táuo ng̃a hinuguilánon uyámot, sa oaláy cahológan.

Trapalear. = Pagpamólong caáyo, sa oaláy cahológan.

Trapalon. V. Trápala desde táuo.

Trápana. = Presóhan, bilanggóan.

Trapaza. = Limbong ng̃a malaláng̃on ng̃a icadáot sa isigcatáuo sa mg̃a balígya ng̃a pagapalíton.

Trapazar. V. Trapacear.

Trape. = Sapao sa mg̃a bisti.

Trapecio. = Bisan onsa ng̃a may opát ca nauong ng̃a díli topóng.

Trapense. = Padreng religioso sa Trapa.

Trapería. = Cadaghánan sa mg̃a noog.

Trapero. = Ang magadaguínot ug magapólot sa mg̃a cadalánan ug sa mg̃a cabaláyan sa mg̃a noog.

Trapicio. = Camaáyo ng̃a obos.

Trapillo (de). = Sa bisti sa matagádlao, sa oaláy dayan dayan ug cuti cuti.

Trapiche. = Máquina sa pagpíga sa tobó ng̃a icabúhat sa asúcar.

Trapisonda. = Pagcaáoay ng̃a guiubánan sa mg̃a pagsínggit ng̃a dagcó.

Trapo. = Tinábas sa panápton ng̃a noog. * Ang mg̃a layág sa mg̃a sacayán.

Traque. = Botó, tonóg sa bomba, luthang.

Tráquea. = Alaguían sa tutúnlan, sa pagguinháoa.

Traquear. = Pagbánha. * Paglo-gó sa bino, sa tubig, &c., sa surlánan. * Pagópod opod sa pagbúhat sa bisan onsa. * Paghícap, pagcúbil sa nacadághan.

Traqueo. = Pagcabotó, tonóg ng̃a canúnay sa mang̃a luthang. * Pagcalíhoc sa bisan onsa ng̃a guilálin ug guibálhin cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar.

Traquido. = Idem hasta pagcalíhoc.

Tras. = Sa oláhi, sa pagcasonód, sa licód.

Trasalcoba. = Ang solód ng̃a sonód sa solód ng̃a guibutáng̃an sa higdáan.

Trasalpino. V. Trasmontano.

Trasanteayer. V. Anteanteayer.

Trasañejo. = Ang capin sa toló ca túig.

Trasca. = Tinábas sa panit ng̃a mabága.

Trascabo. V. Traspié.

Trascanton. = Ang bató ng̃a dagcó ng̃a ipadápat sa mg̃a esquina arón díli onta mang̃adáot. * Táuo ng̃a andam sa pagbála sa ipabála onta canía.

Trascartarse. = Pagoláhi sa dahon sa baraja ng̃a guipacaíng̃on ng̃a moóna onta.

Trascarton. = Pagoláhi sa dahon sa baraja ng̃a pagadaógan onta, ug pagóna sa pagapildíhan.

Trascendencia. = Pagcaámbit sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagcabátid, pagcatalínis sa buot, pagcasonód sa bisan onsa sa mg̃a guinsóndan.

Trascendental. = Ang moábot sa bisan onsa.

Trascendente. = Idem. * Ang moágui sa lugar ng̃a dapit ng̃anhi, sa lugar ng̃a dapit ng̃adto.

Trascender. = Pagágui sa dapit ng̃adto ang anáa sa dapit ng̃anhi. * Pagámbit. * Paghómot. * Pagsábot sa pagcasáyon.

Trascendido. = Ang mosábot sa madalí cay matalínis ang iang húna húna.

Trascolar. = Pagsála sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a tambal, &c. * Pagágui sa dugá sa laoas sa mg̃a bohó ug diótay sa maong laoas.

Trasconejarse. = Pagbílin sa mg̃a langgam, sa mg̃a mananáp, sa oláhi sa mg̃a ayam ng̃a nanagápas caníla.

Trascordarse. = Paghicalimót.

Trascoro. = Ang lugar ng̃a sonód sa coro sa mg̃a Singbahán.

Trascorral. = Ang lugar ng̃a sonód sa mg̃a coral, sa mg̃a alad. * Ang sampot, ang ililíngcod.

Trascribir. = Paghúar sa mg̃a sulat.

Trascuarto. = Ang solód ng̃a sonód sa solód ng̃a labíng maáyo.

Trascurso. = Pagcaágui agui sa tiempo, sa túig.

Trasdós. = Ang nauong sa mg̃a bató ng̃a ilubóng sa mg̃a cóta.

Trasdosear. = Paglíg-on sa mg̃a bongbong, &c., sa dapit sa licór.

Trasegador. = Ang magabálhin, ang magalálin sa mg̃a butang. * Ang magasácot.

Trasegar. = Paglálin, pagbálhin sa mg̃a butang. * Pagsácot. * Paghúad sa bino, sa tubig, &c., sa usá ca surlánan sa lain ng̃a surlánan.

Traseñalador. = Ang magabálhin sa bisan onsang marca con timáan.

Traseñalar. = Pagbálhin sa bisan onsang timáan con marca.

Trasera. = Licód. * Sampot.

Trasero. = Idem. * Guinicánan, guisóngdan, tigúlang.

Trasferidor. V. Trasegador hasta butang.

Trasferir. V. Trasegar hasta pagsácot. * Pagtógot sa bisan cansa sa iang gahóm ug sa bisan onsa, sa isigcatáuo.

Trasfigurable. = Ang masáyon mabálhin sa usá ca dagoay sa lain ng̃a dagoay.

Trasfiguracion. = Pagcabálhin sa usá ca dagoay sa lain ng̃a dagoay. * Pagcabálhin sa dagoay sa atong Guinóong Jesucristo sa buquir ng̃a Tabór, sa atubáng̃an ni S. Pedro, ni San Juan ug ni Santiago.

Trasfigurarse. = Pagbálhin sa dagoay sa bisan onsa.

Trasfixion. = Pagcasámar sa pagcalápus, pagcalágbas. * Mg̃a casáquet ni María Santísima.

Trasfixo. = Linágbas, ang guisamálan sa pagcalápus.

Trasflorar. = Paghúar sa bisan onsang pintal ng̃a pasihágon.

Trasflorear. = Pagpíntal sa ibábao sa buláoan con sa salapí.

Trasformacion. V. Trasfiguracion.

Trasformador. = Ang magabálhin sa dagoay sa bisan onsa.

Trasformar. V. Trasfigurar. * Pagbálhin sa gaoi, sa batásan.

Trasfregar. V. Estregar.

Trasfretano. = Ang anáa sa tabóc, sa luyo ng̃a dapit ng̃adto sa dagat.

Trásfuga. = Lomalágueu, ang nalágueu.

Trásfugo. = Idem.

Trasfundicion. V. Trasfusion.

Trasfundir. = Paghúad sa bino, &c., sa mahínay hinay, sa usá ca surlánan. * Pagámbit.

Trasfusion. = Pagcaámbit, pagcaambítan. * Pagcahúar sa bino, &c., sa mahínay hinay, sa usá ca surlánan sa lain ng̃a surlánan.

Trasgo. = Batang cundátan, ng̃a díli mahamútang. * Balbal, asoang.

Trasgresion. = Pagcalípas, pagcalápas, pagcatalápas, pagcasálang, díli pagtúman sa catungdánan.

Trasgresor. = Ang malipáson, ang malapáson, ang magatalápas, ang magasálang, ang díli magatúman sa mg̃a tulumánon sa mg̃a sogo ug sa catungdánan.

Trasguear. = Pagpanigíng̃on sa mg̃a pagbánha sa mg̃a balbal.

Trasguero. = Ang magapanigíng̃on sa mg̃a buhat ug mg̃a pagbánha sa mg̃a balbal.

Trashoguero. = Ang puthao ng̃a halagpád ng̃a guitápot sa bongbong sa dapóg arón díli masónog.

Trashojar. = Pagágui agui sa mg̃a dahon sa mg̃a libro.

Trashumante. = Hayúpan ng̃a magabálhin balhin, sa lugar ng̃a calán-an.

Trashumar. = Pagágui sa mg̃a hayúpan sa usá ca lugar ng̃a calán-an, sa lain ng̃a lugar.

Trasiego. = Pagcabálhin, pagcalálin sa mg̃a butang. * Pagcahúar sa mg̃a ilímnon.

Trasijado. = Maníoang caáyo.

Traslacion. V. Trasiego. * Pagcahúbar sa mg̃a sulat ug sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong.

Trasladacion. = Idem.

Trasladante. = Ang magabálhin, ang magalálin sa mg̃a butang. * Ang magahúad sa mg̃a pinamólong. * Ang magahúar sa mg̃a sulat.

Trasladar. V. Trasegar. * Paghóbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Paghúar sa mg̃a sulat.

Traslado. = Hinúad sa bisan onsang sulat. * Pagcasáma, pagcaíng̃on, panigíngnan sa bisan onsa.

Traslaticiamente. = Sa cahológan ng̃a díli macaígo sa mg̃a polong.

Traslaticio. = Polong ng̃a may cahológan ng̃a lain sa caogalíng̃on.

Traslativo. = Idem.

Traslato. = Idem.

Trasloar. = Pagdáyeg sa bisan onsa ng̃a labí sa casaráng̃an.

Traslúcido. = Masíhag, matín-ao, masínao caáyo.

Trasluciente. = Ang masíhag.

Traslucirse. = Pagsíhag. * Pagtáhap.

Traslumbramiento. = Pagcasuláo. * Pagcaoalá sa bisan onsa sa madalí, tong̃ód sa pagcalágmit sa pagágui.

Trasluz. = Ang sugá ng̃a moágui sa bisan onsa ng̃a masíhag.

Trasmallo. = Layá ng̃a mahínag, ng̃a guitapótan sa lain ng̃a mg̃a bohó ng̃a mabános banos.

Trasmano (á). = Sa holohalayó.

Trasmañana. = Damlag.

Trasmarino. V. Trasfretano.

Trasmatar. = Pagpanghináot ng̃a muóna ang camatáyon sa lain, sa caugalíng̃on ng̃a camatáyon.

Trasmigracion. = Pagcalálin sa pinuyánan.

Trasmigrar. = Paglálin sa pinuyánan, sa longsod.

Trasminar. = Paglacát sa ilálom sa yota. * Pagbahó, paghómot caáyo. * Pagtáslop.

Trasmisible. = Ang arang itógot ug ibílin sa lain.

Trasmision. = Pagcatógot, pagcabílin sa bisan onsa sa lain.

Trasmitir. = Pagtógot, pagbílin, paghátag sa lain, sa bisan onsa.

Trasmontar. V. Tramontar.

Trasmota. = Ilímnon ng̃a magáma sa mg̃a ubas ng̃a piníga na, ng̃a hinolóman sa tubig.

Trasmudar. V. Trasegar.

Trasmutable. = Ang arang balhínon sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang.

Trasmutacion. = Pagcabálhin sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang.

Trasmutar. = Pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Trasmutativo. = Ang may gahóm sa pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Trasmutatorio. = Idem.

Trasnochada. = Ang gabíy ng̃a guinsóndan sa adlao ng̃a nagaatúbang. * Pagcatucáo, pagcahócao.

Trasnochado. = Ang magadáot, ang napán-os, cay guiaguían sa usá ca gabíy.

Trasnochador. = Ang magatucáo, ang nagahúcao.

Trasnochar. = Paghúcao, pagtucáo.

Trasnombrar. = Pagtagílis sa mg̃a ng̃alan.

Trasnominacion. = Pagcatagílis sa mg̃a ng̃alan.

Trasoir. = Pagbalíng̃ag.

Trasojado. = Ang guilagóman sa mg̃a matá.

Trasoñar. = Pagpamatúod sa díli matúod.

Traspadano. = Ang anáa sa luyo sa subá ng̃a guing̃álan ug Pó.

Traspalar. = Pagbálhin sa bisan onsa, sa pala. * V. Trasegar.

Traspapelarse. = Pagoalá sa mg̃a papel.

Trasparencia. = Pagcasíhag, pagcatín-ao, pagcasínao.

Trasparentarse. = Pagágui sa sugá sa bisan onsang masíhag.

Trasparente. = Masíhag, matín-ao.

Traspasacion. V. Trasmision.

Traspasamiento. V. Trasgresion. * Casáquet, cagóol, calisód.

Traspasar. V. Trasegar. * Pagágui sa onáhan. * Paglában sa mg̃a subá, pagtabóc. * Pagágui pagopód. * Poglágbas, pagsámad sa pagcalápos. * Pagcalóoy, pagpoáng̃od. * Paggóol, pagpasáquet, pagpalisód. * Paglápas, pagtalápas, paglípas, díli pagtúman sa mg̃a tolománon, sa mg̃a sugo ug sa mg̃a catungdánan. * Paglabí sa casaráng̃an. * V. Trasmitir.

Traspaso. V. Trasmision y Traspasamiento desde casáquet, y Trasgresion.

Traspeinar. = Pagsúrlay pagopód sa guisúrlay na ng̃a daan.

Traspié. = Pagcadalín-as. * Limbong, pagcalaláng sa mg̃a nanagáoay sa pagcadámag, sa pagpócan sa caáoay, sa contra.

Traspillarse. = Pagníoang, paglúya caáyo, pagoalá sa cosóg.

Traspintar. = Pagábot sa batoc sa guihúlat, sa guipaábot. * Pagsíhag sa licód sa guisúlat con sa guipíntal.

Traspirable. = Ang arang mahung̃áo.

Traspiracion. = Pagcahung̃áo.

Traspirar. = Paghung̃áo.

Trasplantar. = Paglálin sa mg̃a tanóm. * V. Trasmigrar.

Trasplante. = Pagcalálin sa mg̃a tanóm.

Trasponedor. = Ang magabálhin sa bisan onsa.

Trasponer. V. Trasegar y Trasplantar. * Pagsalípod sa bisan cansa sa obán ng̃a nagasolóng canía. * Pagsálop sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon.

Trasportacion. = Pagcabálhin sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an.

Trasportamiento. = Idem. * Pagcapógdao, pagcaoalá sa mg̃a balatían ug sa buot.

Trasportar. V. Trasegar. * Pagoalá sa boot, sa mg̃a balatían.

Trasporte. V. Trasportacion. * Sacayán ng̃a pagalulánan sa mg̃a balon, sa mg̃a bala, &c., ug ng̃a pagasáquian sa mg̃a soldados, &c.

Trasportin. = Cama, colchon ng̃a manípis.

Trasposicion. = Pagcabálhin sa pagcabótang sa mg̃a polong, sa mg̃a suguílon.

Traspuesta. V. Trasportacion. * Sooc, looc looc. * Pagcalágueu.

Trasquilador. = Ang magagónting sa bohóc ug sa balahíbo sa mg̃a mananáp.

Trasquiladura. = Pagcagúnting sa bohóc sa díli maabánil. * Pagcópos sa bisan onsa, pagcóha sa obán ng̃a mg̃a bahin sa bisan onsa.

Trasquilimocho. = Ang guialótan sa bohóc.

Trasquilon. = Pagcagónting sa tagsa ca pagpótol sa gunting. * Ang bahin sa puhónan ng̃a guicáoat sa pagcalaláng.

Trastazo. = Pocpoc.

Traste. = Ang tombága, buláoan, salapí, &c., ng̃a guibalábag sa bocton sa mg̃a sesta.

Trasteado. = Cadaghánan sa mg̃a traste sa mg̃a tolónggon.

Trasteador. = Cundátan, ang magasáli ug bolobánha sa mg̃a casangcápan, sa mg̃a siya, sa mang̃a catre, &c.

Trasteante. = Ang maálam magcáblit sa mg̃a tolónggon ng̃a may mg̃a traste.

Trastear. = Pagtáod sa mg̃a traste sa mg̃a sesta, &c. * Pagcóndat. * Pagbolobálhin sa mg̃a casangcápan, sa mg̃a siya, sa mg̃a catre, &c. * Pagtápoy ug maáyo sa mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon.

Trastejador. = Ang magaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa.

Trastejadura. V. Trastejo.

Trastejar. = Pagáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa. * Pagsolóng ug maáyo sa bisan onsa, arón ayóhon.

Trastejo. = Pagcaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa.

Trastera. = Paga, solód ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a casangcápan ng̃a díli quinahánglan.

Trastería. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan. * Buhat ng̃a díli maáyo, ng̃a hing̃alatáuan.

Trasterminante. = Ang muágui sa caotlánan sa usá ca yota, sa lain ng̃a yota.

Trasterminar. = Pagágui, paglípas sa mg̃a caotlánan sa usá ca yuta.

Trastesado. = Magáhi, matíga.

Trastienda. = Ang solód ng̃a sonód sa tiendáhan. * Pagcaándam sa pagbúhat sa bisan onsa.

Trasto. = Casangcápan, capandáyan ng̃a daan. * Táuo ng̃a oaláy polós. * Ang espada, ang hing̃aníban ng̃a guinagámit sa masóbsob.

Trastornable. = Ang masáyon pagasuhíon, pagatoáng̃on.

Trastornador. = Ang magatúang, ang magasúhi.

Trastornadura. = Pagcasúhi, pagcatúang.

Trastornar. = Suhí, tuang, lintóad, tiquíab, ticuang, taquílid. * Pagpúgdao, pagoalá sa buot, sa mg̃a balatían. * Pagcábig sa cabobót-on sa lain, sa pagsámbag ug paghópo canía. * Pagbóloc, pagsácot.

Trastorno. V. Trastornadura.

Trastrabado. = Ang cabayo ng̃a guiputían sa tiil sa toó sa pang̃onáhan ug sa tiil sa oála sa pang̃olahían.

Trastrocamiento. V. Trasmutacion.

Trastrocar. V. Trasmutar.

Trastrueco ó Trastrueque. V. Trasmutacion.

Trastuelo. = Táuo ng̃a cundátan, ng̃a magabúrlay ug magaaling̃ása.

Trastumbar. = Paghólog, pagtaquílid sa bisan onsa.

Trasudadamente. = Sa casáquet ug calisód sa buot.

Trasudar. = Pagsolosíng̃ot guican sa casaquét, sa caól-ol, sa casáquet, sa calisód, &c.

Trasudor. = Solosíng̃ot ng̃a guican sa cahárloc, sa calísang, sa calisód, sa cagóol, &c.

Trasuntar. = Paghúar sa bisan onsang sulat. * Pagsúlat sa bisan onsa, sa pagcaláctur.

Trasuntativamente. = Sa pagcahinúad. * Sa pagcaláctud.

Trasunto. = Hinúad. * Panigíngnan sa bisan onsa.

Trasustanciacion. V. Trasmutacion. * Pagcabálhin sa bino ug sa tinápay sa dugó ug sa laoas sa atong Guinóong Jesucristo, sa pagconsagrar sa mg̃a Padre.

Trasustancial. = Ang usá ca butang ng̃a mabálhin sa lain ng̃a botang.

Trasustanciar. V. Trasmutar.

Trasvenarse. = Paggóa sa dugó sa mg̃a caugátan, pagsúba. * Pagágas, pagyabó pagcátag sa bisan onsa.

Trasverberacion. V. Trasfixion.

Trasversal. = Ang magalápus. * Caobánan ng̃a díli guican sa pagcaláctod sa guiguicánan: oyóan, igágao, &c.

Trasverso. = Ang magataquílid, ang mabalábag. * Ang nabalíquig.

Trasverter. = Pagáoas sa bino, &c., cay naponó caáyo ang surlánan.

Trasvinarse. = Paghonób sa bino sa mg̃a surlánan.

Trasvolar. = Paglupár.

Tratable. = Ang masáyon ng̃a pagahúptan.

Tratado. = Pagcasábot sa bisan onsa. * Sulat ng̃a magaásoy sa bisan onsa.

Tratador. = Ang maquigpasábot.

Tratamiento. = Pagcahópot sa bisan onsa. * Pagcasábot, pagcaatúbang sa bisan onsa.

Tratante. V. Tratador. * Ang magapálit sa bisan onsa, sa pagbalígya pagopód.

Tratar. = Paghópot, pagalíma sa bisan onsa. * Pagcúbil, paghícap. * Pagsuguílon sa pagsábot sa bisan onsa. * Paghigála, pagábian. * Pagcamaáyo sa bisan cansa. * Pagpálit sa bisan onsa, sa pagbalígya pagósob. * Pagcúgui sa pagbúhat sa bisan onsa, arón macúha ang guipanghináot.

Trato. = Pagcahópot, pagcaalíma. * Pagcahigála, pagcaábian. * Pagcaamigos ng̃a daótan, sa pagcacamaáyo. * Pagcacomersio, pagcapálit ug pagcabalígya. * Pagcaámpo, pagcapalándong, pagcahúna húna ng̃a canúnay sa Dios.

Traversa. = Pisi ng̃a guican sa tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán hasta sa ilang ponóan, hasta sa ilang tilindúgan.

Través. = Pagcataquílid sa bisan onsa. * Casáquet, calisód, cagóol, daótan ng̃a palad.

Travesaño. = Toong, cahoy ng̃a nabalábag. * Onlánan ng̃a nabalábag sa pagsángcap sa calápdon sa higdáan.

Travesar. V. Atravesar.

Travesear. = Pagcúndat. * Pagpuyó sa pagcacamaáyo, pagcaólag.

Travesero. = Ang mabalábag. * V. Travesaño.

Travesía. = Pagcahalayó cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Pagcatabóc cutub sa usá ca baybáyon sa luyo sa dagat. * Pagcabútang sa pagcataquílid sa bisan onsa.

Travesío. = Lugar ng̃a pagaaguían. * Hayúpan ng̃a moágui ug mugóa sa lugar ng̃a may batásan sa pagpaning̃áon.

Travesura. = Pagcalíhoc, pagcacúndat. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. * Buhat ng̃a daútan ng̃a tacús ng̃a pagasaoáyon ug castigóhon.

Travieso. = Ang nabalábag. * Cundátan, ang malíhoc caáyo, ang díli mahamútang. * Ang nagapuyó sa mg̃a salá sa pagcaólag.

Trayente. = Ang magadála.

Traza. = Ang nahaónang panigíngnan ng̃a magáma sa húna húna sa táuo ng̃a buot magbúhat sa bisan onsang baláy, &c. * Alaguían ng̃a guihúna húna sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Dagoay, pagcabótang sa bisan onsa.

Trazado (bien ó mal). = Táuo ng̃a ang̃áyan con díli ang̃áyan sa iang laoas, sa iang pagcatíndog.

Trazador. = Ang magabúhat ug ang magahúna húna sa panigíngnan sa bisan onsang buhat.

Trazar. = Paghúna húna, pagbárlis, pagbúhat sa panigíngnan ng̃a paganóntan sa pagcatíndog sa usá ca baláy, &c. * Paghúna húna sa mg̃a alaguían sa pagdáng̃at sa tuyo ng̃a guipanghináot.

Trazo. = Barlis ng̃a icabúhat sa panigíngnan sa bisan onsa.

Trazumarse. V. Rezumarse.

TRE

Treballa. = Sabáo, salsa ng̃a magáma sa almendras, sa ajos, sa tinápay, sa mg̃a itlog, sa suca, sa asúcar ug sa canela.

Trébedes. = Sug-ang, gaon.

Trebejo. = Bisan onsang casangcápan con capandáyan ng̃a pagagamíton sa bisan onsang buhat con tuyo. * Duláan ng̃a pagalipátan sa bisan cansa.

Trébol. = Tanóm ng̃a cumpay sa mg̃a hayúpan.

Trece. = Napólo ug toló.

Trecemesino. = Ang may napólo ug toló ca bulan.

Trecenario. = Isip sa napólo ug toló ca adlao.

Treceno. = Ang macahíngpit sa isip sa napólo ug toló.

Trecésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa catlóan.

Trecientos. = Tolo ca gatús.

Trechel. = Calaínan sa trigo.

Trecho. = Pagcahalayó, cahalayóon.

Trefe. = Ang magamáy, ang manípis, ang mahómoc.

Tregua. = Pagcaóndang, pagcaárang sa pagpang̃óbat. * Pagcapahóoay, pagpahamórlay sa buhat. * Tagál.

Treilla. V. Trailla.

Treinta. = Catlóan.

Treintanario. = Isip sa catlóan ca adlao. * Ang mg̃a tulumánon tong̃ód sa mang̃a minatáy, sa catlóan ca adlao ng̃a nagacasonód sonór.

Treintañal. = Ang may catlóan ca túig.

Treintena. = Ang icacatlóan ca bahin, ang usá sa catlóan ca bahin sa bisan onsa.

Treinteno. V. Trigésimo.

Tremebundo. = Macahahárloc, macalilísang.

Tremedal. = Lapócan, cayanáng̃an.

Tremendo. V. Tremebundo. * Mabáng̃is.

Tremente. = Ang magacoróg coróg.

Trementina. = Tagoc ng̃a guican sa cahoy ng̃a guing̃álan ug Pino.

Tremer. V. Temblar.

Tremés ó Tremesino. = Ang may toló ca bulan.

Tremó. = Dayan dayan ng̃a ibútang sa libót sa mg̃a salamín.

Tremolante. = Ang guicáya caya, ang guicáyab cayab sa hang̃in.

Tremolar. = Pagtáor, pagbítay sa mg̃a bandela. * Pagcáya caya, pagcáyab cayab sa hang̃in sa bisan onsa ng̃a guibítay, guihaláyhay, &c.

Tremolina. = Pagcadagóoc sa hang̃in. * Banha, sabá sa mg̃a táuo ng̃a nang̃úndat sila ug nanasínggit.

Tremor. V. Temblor.

Trémulamente. = Sa cahárloc.

Tremulante. V. Trémulo.

Tremulento. = Idem.

Trémulo. = Ang magacoróg coróg, ang cocorógon.

Tren. = Pagcaándam sa mg̃a quinahánglan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcaparáyeg, pagcabántog ng̃a onay ug ang̃ay sa táuo.

Trena. = Sinalápir. * Ang salapí ng̃a sinónog.

Trenado. = Ang magáma sa dagoay sa pagcasinalápid.

Trencillar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa pisi ng̃a binúhat sa totólo ca lubid.

Trencillo. = Lubid ng̃a magamáy sa hilo, sa salapí con sa buláoan.

Treno. = Ang binilánggo. * Pagcaagólo ng̃a masolóbon uyámut tong̃ód sa bisan onsang calisód ng̃a miábot. * Pagagólo ni Jeremías ng̃a profeta.

Trenque. = Cota ng̃a pagabuháton sa mg̃a subá, arón maláin ang cabahá sa tubig.

Trenza. = Lubid ng̃a binúhat sa totólo ca lubid con hilo.

Trenzado. = Bohóc ng̃a sinalápid.

Trenzar. = Pagsalápid.

Treo. = Calaínan sa layág sa obán ng̃a mg̃a sacayán.

Trepa. = Pagcaáng̃at, pagcatóng̃as. * Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti. * Limbong, pagcalaláng. * Pagcahámpac, pagcagáid.

Trepado. = Mananáp ng̃a matámboc. * Calaínan sa dayan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti.

Trepador. = Ang magaáng̃at, ang magatóng̃as, pagaang̃átan, pagatong̃ásan.

Trepanar. = Pagbohó sa bagol bagol sa olo, sa paghíling sa cadáot sa sulúd.

Trépano. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagbohó sa bagol bagol sa olo.

Trepante. = Malimbóng̃on, malaláng̃on, batid.

Trepar. = Pagáng̃at, pagtóng̃as. * Pagcuyátot sa mg̃a balágon sa obán ng̃a mg̃a tanóm, sa mg̃a cota, sa mg̃a cahoy, &c. * Pagdáyan dayan sa mg̃a sidsir sa mg̃a bisti. * Pagbohó.

Trepidacion. = Pagcacoróg coróg.

Trépido. V. Trémulo.

Tres. = Toló. * Dajon sa baraja sa toló ca dagoay.

Tresañejo. = Ang may toló ca túig.

Tresbolillo (al). = Pagtanóm sa mg̃a cahoy sa tinagópat sa pagcaláro, ug sa usá sa talioála.

Tresdoblar. V. Triplicar.

Tresdoble. = Bisan onsa ng̃a guidághan sa totólo. * Bisan onsa sa tinagótlo.

Tresillo. = Sugál sa baraja.

Tresmesino. V. Tremesino.

Trestanto. V. Tresdoble.

Treta. = Pagcalaláng, húna húna sa mg̃a aoay, arón daógon nia ang iang aoay, ang iang contra. * Húna húna ng̃a batid, pagcalaláng sa pagdáng̃at sa bisan cansa sa tuyo ng̃a guipanghináot.

TRI

Tria. = Pagcasolód ug pagcagóa sa masóbsob sa mg̃a potiócan sa ilang orlan.

Triaca. = Tambal ng̃a maísog caáyo. * Tambal, sumpa ng̃a guican sa maong caráot ng̃a buot ng̃a pagaayóhon.

Triacal. = Ang may gahóm maíng̃on sa gahóm sa triaca.

Triangular. = Ang may toló ca nauong ug toló ca tomóy.

Triangularmente. = Ing̃on sa dagoay sa triángulo.

Triángulo. V. Triangular.

Triaquera. = Surlánan sa pagtípig sa triaca.

Triar. = Pagsolód ug paggóa sa macadághan sa mg̃a putiócan sa ilang orlan.

Triario. = Soldado sa tiempo sa mg̃a romano.

Tribon. = Tolónggon sa totólo ca nauong, ng̃a guicoldásan sa coldas sa caoat.

Tribu. = Ang usá sa mg̃a bahin sa mg̃a mulópio sa tagsa ca longsod. * Banay.

Tribuente. = Ang muhátag.

Tribuir. = Paghátag.

Tribulacion. = Cagóol, casáquet, calisód, cayógot.

Tribulante. = Ang magapayógot, ang magapasáquet. * Mamomógos.

Tribular. V. Atribularse.

Tribuna. = Balcon, talambóan sa dapit sa solód sa mg̃a Singbahán. * Tinócod ing̃on sa dagoay sa oalihánan, sa pagpamólong sa cadaghánan.

Tribunado. = Cahímtang sa pagcahócom sa mg̃a romano.

Tribunal. = Hocmánan. * Ang hocom ng̃a magasentensia sa mg̃a capolong̃ánan.

Tribunali (pro). = Mg̃a polong ng̃a linatín: sa hocmánan. * Sa bisti sa pagcahócom. * Sa mg̃a polong ng̃a ang̃ay sa hocom.

Tribunicio. V. Tribúnico.

Tribúnico. = Ang nahatong̃ód sa cahímtang sa pagcatribuno.

Tribuno. = Hocom sa mg̃a romano.

Tributacion. V. Tributo.

Tributante. = Ang magabúhis, bomolúhis. * Ang magatáhor.

Tributar. = Pagbúhis. * Pagtáhor. * Pagsíngba.

Tributario. V. Tributante.

Tributo. = Buhis. * Babáyeng camaáyo.

Tricenal. = Ang madúgay sa catlóan ca túig.

Tricentésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa toló ca gatús.

Tricésimo. V. Trigésimo.

Tricípite. = Ang may toló ca olo.

Triclino. = Lamesa ng̃a pagalibótan sa toló ca lingcoránan.

Tricolor. = Ang guisinambágan sa totólo ca color.

Tricorne. = Ang may toló ca song̃áy.

Tridente. = Ang may toló ca ng̃ipon. * Isi, salapáng, sagáng̃at.

Triduano. = Ang nadúgay sa toló ca adlao.

Tríduo. = Pagcadúgay, cadugáyan sa toló ca adlao. * Pagámpo, buhat ng̃a maampóon ng̃a madúgay sa toló ca adlao.

Trienal. = Ang madúgay sa totólo ca túig.

Trienio. = Cadugáyan, pagcadúgay sa totólo ca túig.

Trieñal. V. Trienal.

Trifauce. = Ang may toló sa totónlan.

Trífido. = Ang nalútac sa totólo ca lutac, con sa totólo ca luyo.

Trifolio. V. Trébol.

Triforme. = Ang may toló ca dagoay.

Trigaza. = Dagámi sa trigo.

Trigésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa catlóan.

Tríglifo. = Dayan dayan sa mg̃a cornisa sa mg̃a Singbahán, &c.

Trigo. = Trigo.

Trígono. = Pagcaípon sa toló ca tapoc sa mg̃a bitóon.

Trigonometría. = Quinaárman sa tong̃ód sa mg̃a triángulo.

Trigonométrico. = Ang nahatong̃ód sa trigonometría.

Trigueño. = Ang may color sa trigo, molomaítom.

Triguera. = Tanóm.

Triguero. = Ang motoróc ug mutóbo sa talioála sa yota ng̃a guipogásan sa trigo.

Trilíngüe. = Ang may toló ca dila. * Ang táuo ng̃a maálam sa totólo ca pinamólong.

Trilla. = Isda. * Pagcaguíoc.

Trilladera. V. Trillo.

Trillado. = Ang dayág caáyo. * Ang hingbalóan na.

Trillador. = Ang magaguíoc.

Trillar. = Pagguíoc. * Pagbóhat sa pagcacanúnay sa bisan onsa.

Trillo. = Capandáyan sa pagguíoc.

Trimembre. = Ang may toló ca bahin.

Trimestre. = Pagcadúgay sa totólo ca bulan.

Trimielga. = Isda.

Trinado. = Pagcalírog lirog sa ting̃og sa táuo ug sa mg̃a tolónggon.

Trinar. = Paglírog lirog sa ting̃og. * Pagpanuyó, pagsocó, pagcabaláca.

Trinca. = Pagcaípon sa totólo ca butang ng̃a magsáma. * Pagcabáat. * Pisi ng̃a igabáat sa bisan onsa.

Trincadura. = Balígtos. * Pagcabáat.

Trincapiñones. = Táuo ng̃a boang boang, sa magáan ng̃a buot.

Trincar. = Pagpótol potol. * Pagbáhin sa bisan onsa. * Pagbáat ug maáyo. * Paglócso locso.

Trinchante. = Ang magabáhin bahin ug magapáhat sa mg̃a sod-an. * Capandáyan ng̃a puthao sa durúha, totólo con apát ca ng̃ipon, ng̃a igaháoid ug igapogóng sa sud-an ng̃a pagatartáron ug pagabáhin bahínon.

Trinchar. = Paghíoa, pagbáhin bahin sa mg̃a sud-an ng̃a ibútang sa lamesa ng̃a caogalíng̃on sa bisan cansa.

Trinchera. = Ogdo ng̃a pagabuháton sa yota, ng̃a pagasalípdan sa mg̃a soldados ng̃a nang̃óbat, arón díli sila pagaonsáon sa mg̃a bala sa ilang mg̃a caáoay.

Trinchero. = Sucarán, pinggan ng̃a pagabotáng̃an sa sud-an ng̃a pagabáhin bahínon ug pagahioáon. * Pinggan ng̃a pagabotáng̃an sa sud-an sa tagsa tagsa ca táuo ng̃a mucáon.

Trineo. = Careton, galíng̃an ng̃a oaláy malíng̃in, ruedas.

Trinidad. = Pagcaláin sa totólo ca Personas ng̃a diósnon, ng̃a magacaláin lain, sa usá lamang ca pagcadios. * Caparían sa mg̃a Padreng religioso.

Trinitaria. = Calaínan sa bulac.

Trinitario. = Padreng religioso sa caparían sa Trinidad.

Trino. = Ang magasácop sa totólo ca butang ng̃a nagacaláin lain. V. Trinado.

Trinquetada. = Pagcalayág sa sacayán sa layág ng̃a trinquete lamang, tong̃ód sa pagcahorós sa hang̃in.

Trinquete. = Ang nahaúnang talároc sa mg̃a sacayán, ug ang layág nia ng̃a labíng dagcó.

Trio. = Pagcagóa ug pagcasolód sa mg̃a putiócan sa ilang orlan.

Triones. V. Osa mayor.

Tripa. = Tináe. * Tian, ug labí pa sa babáye ug sa bayeng mabdos. * Ang sulód sa bisan onsa. * Pagcalóang sa mg̃a sacayán, sa mg̃a taryao, &c., &c. * Ang labíng maáyo sa solód sa bisan onsa.

Tripartir. = Pagbáhin sa toló ca bahin.

Tripartito. = Ang guibáhin, ang guihíoa sa totólo ca bahin.

Tripe. = Panápton ng̃a maíng̃on ing̃on sa terciopelo.

Tripería. = Baláy, lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tináe. * Cadaghánan sa mg̃a tináe.

Tripero. = Ang magabalígya sa mg̃a tináe. * Panápton ng̃a mabága, ng̃a igabácos sa tian.

Tripicallero. = Idem hasta panápton.

Triple. = Ang magasácop sa bisan onsa sa macatólo.

Triplicar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa macatólo.

Tríplice. V. Triple.

Triplicidad. = Pagcatinólo sa bisan onsa.

Triplo. V. Triple.

Trípode. = Lincoránan sa totólo ca tiil ng̃a pagalingcóran, niádtong tiempo, sa sacerdotisa sa dios dios ng̃a guing̃álan ug Apolo, sa Singbahán sa mg̃a dioatáhan sa longsod sa Delfos.

Tripol. = Calaínan sa bató ng̃a mahómoc ug maputí, ng̃a icahínlo sa mg̃a tumbága, sa mg̃a cahoy, &c.

Tripon. = Ang may dagcóng tian.

Tripudo. = Idem.

Tripulacion. = Mg̃a táuo ng̃a quinahánglan sa paghópot sa mg̃a sacayán. * Mg̃a grumete, piloto, &c., sa tagsa ca sacayán.

Tripular. = Pagsángcap sa mg̃a sacayán sa mg̃a táuo ng̃a quinahánglan sa paghópot caníla.

Triquiñuela. = Pagcaligás sa suguílon, calaguéuan.

Triquitraque. = Banha, tonóg sa mg̃a pocpoc ng̃a masóbsob. * Papel ng̃a sinódlan sa pólvora ug ng̃a magatonóg con pagasilsílan sa caláyo.

Trireme. = Sacayán ng̃a guitaólan sa totólo ca lotod lotod, sa toló ca hunta hunta ng̃a pagagaólan, ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a gayóng sa paggáod.

Tris. = Tonóg ng̃a diótay ng̃a magáma con mabóong ug malíqui ang usá ca bató, &c. * Diótay caáyo, magamáy.

Tris (en un). = Sa macadíot lang, sa usá lamang ca pagpíloc sa matá.

Trisa. V. Sábalo.

Trisagio. = Pagámpo sa pagsíngba ug pagdáyeg sa Santísima Trinidad.

Trisca. = Banha, tonóg ng̃a magáma sa mg̃a tiil, con pagatónban ug bisan onsa ng̃a mabóong con malíqui. * Banha, pagcasínggit.

Triscar. = Pagbóloc, pagsácot, paggobót. * Pagbánha, pagtonóg sa mg̃a tiil. * Pagcúndat, paglíhoc caáyo.

Trisear. = Pagpótol, pagbáhin sa bisan onsa sa toló ca bahin ng̃a topóng.

Triseccion. = Pagcabáhin sa bisan onsa sa toló ca bahin.

Trisílabo. = Polong ng̃a mahímo sa toló lang ca sílaba.

Triste. = Ming̃áuon, masolóbon. * Aláot, anógon, sa oaláy palad. * Ang guicayógtan, ang guicalísdan, ang oaláy calípay. * Hicáoan, daguinótan. * Obos, talamáyon. * Ang mang̃ít ng̃it, ang culang sa calámdag.

Tristemente. = Sa camíng̃ao sa buot, sa casobó.

Tristeza. = Pagcamíng̃ao, casobó sa buot, sa húna húna. * Pagcahócom sa camatáyon.

Tristras. = Pagcaopód guihápon sa maong suguílon.

Trisulco. = Ang may toló ca tomóy.

Tritíceo. = Ang maíng̃on ing̃on sa trigo.

Trituracion. = Pagcadógmoc sa bisan onsa. * Pagcalíguis ug maáyo.

Triturar. = Pagdógmoc, paglíguis ug maáyo, pagbócboc.

Triunfador. = Ang magadáog.

Triunfal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagdáog.

Triunfalmente. = Sa pagcabántog ug pagcabútang ng̃a ang̃ay sa nacadáog.

Triunfante. = Idem.

Triunfantemente. V. Triunfalmente.

Triunfar. = Pagdáog sa mg̃a caáoay. * Pagbántog sa pagcadáog sa bisan cansa sa iang mg̃a caáoay.

Triunfo. = Pagpiesta ng̃a dagcó ug bantog caáyo, sa tiempo sa mg̃a romano, tong̃ód sa pagdáog sa mg̃a caáoay, sa pagpang̃óbat caníla.

Triunvirato. = Hocmánan, pagcahópot sa Guinharían, ng̃a nahímo sa totólo ca ponóan, sa tiempo sa mg̃a romano.

Triunviro. = Ang usá sa toló ca ponóan ng̃a nanagbúot ug nanaghópot sa Guinharían, sa tiempo sa mg̃a romano.

Trivial. = Dalan ng̃a pagaaguían sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. * Ang dayág caáyo, ang hingbalóan sa ng̃atanán.

Trivialidad. = Idem desde ang dayág. * Pagcaoaláy cuti cuti sa pagbúhat sa bisan onsa.

Trivialmente. = Sa masóbsob, sa masócot.

Trivio. = Pagcabúlag sa totólo ca dalan, ug ang lugar ng̃a pagasugátan nila.

Triza. = Tipac, tipac ng̃a diótay ng̃a nabúlag sa bisan onsa.

TRO

Trocable. = Ang arang bailóon, ang mahímo ng̃a pagatagilísan.

Trocadamente. = Sa pagpamólong sa batoc sa matúod gayúd.

Trocado. = Salapí ng̃a dugmoc.

Trocador. = Ang magabáilo, ang magatagílis.

Trocáico. = Calaínan sa balac sa linatín.

Trocar. = Bailo, tagílis. * Pagsúca. * Pagsayúp. * Pagdógmoc, pagsúcli sa salapí. * Pagbálhin, pagláin sa gaoi, sa batásan, sa color, sa palad ng̃a maáyo, &c. * Pagílis, pagtagáilo sa lingcoránan, &c.

Trocatinta. = Pagcatagílis, pagcabáilo ng̃a díli mao, ng̃a guisáipan.

Trocatinte. = Panápton ng̃a masínao cay sináctan sa daghan ng̃a mg̃a color.

Troceo. = Pising mabága ng̃a igabáat ug icalíg-on sa mg̃a bergang dagcó sa mg̃a sacayán.

Trociscar. = Pagbúhat sa mg̃a pinótol sa bisan onsa.

Trocisco. = Pinótol sa minása ng̃a pagabuháton sa botica, sa mg̃a tambal ng̃a nagacaláin lain.

Trocla. = Moton.

Troco. = Isda.

Trocha. = Dalan ng̃a haíctin sa pagpaíng̃on sa pagcaláctod sa bisan diin.

Troche moche (á). = Sa pagcaoaláy húna húna.

Trofeo. = Timáan ng̃a guibútang sa cadaigánan, arón may panumdúman sa bisan onsang pagcadáug. * Pagcadáog sa mang̃a caáoay. * Mg̃a hing̃aníban ug mg̃a timáan ng̃a guipíntal sa bisan diin.

Troglodita. = Táuo ng̃a mamomógos, mabáng̃is. * Ang hing̃áon uyámot.

Troj. = Tangcal, solód ng̃a pagatipígan sa trigo, &c.

Trojado. = Ang sinulúd sa puyo puyo.

Troje. V. Troj.

Trojero. = Magbabántay sa mg̃a troj.

Trombon. = Tolónggon sa tumbága.

Trompa. = Budyong. * Ang ilong ilong sa gadya.

Trompada. = Pocpoc. * Pagcapácog sa duhá ca táuo ng̃a nanagsigsúgat.

Trompar. = Pagdúla sa cásing.

Trompazo. = Pocpoc.

Trompear. V. Trompar.

Trompero. = Ang magalálic sa mg̃a casing ng̃a icadóha sa mg̃a báta. * Ang magalímbong.

Trompeta. = Budyong. * Ang magatáihop sa trompeta.

Trompetear. = Pagtáihop sa budyong.

Trompetería. = Cadaghánan sa mg̃a tolónggon sa órgano ng̃a maíng̃on sa mang̃a budyong.

Trompetero. = Ang motáihop sa trompeta. * Ang magabúhat sa mg̃a trompeta.

Trompetilla. = Trompetang diótay. * Soyod ng̃a igapáac sa mg̃a namóc.

Trompicar. = Pagpángdol sa masóbsob.

Trompicon. = Pagcapángdol.

Trompillar. V. Trompicar.

Trompo. = Casing.

Trompon (á, ó de). = Sa oaláy cahusáyan, sa pagcabóloc.

Tronada. = Pagcadalógdog, onós ng̃a pagaobánan sa mg̃a dalógdog.

Tronador. = Ang magapadalógdog.

Tronante. = Idem.

Tronar. = Pagdalógdog. * Pagtonóg, pagbotó sa mg̃a luthang. * Pagbalánsag.

Troncal. = Ang nahatong̃ód sa ponóan.

Troncar. = Pagpótol sa bisan onsang bahin sa laoas.

Tronco. = Ponóan. * Guinicánan, tigúlang sa bisan cansa, guilioátan. * Laoas sa táuo, sa oaláy olo, mg̃a bocton ug mg̃a paa. * Ang duhá ca cabayo, &c., ng̃a labíng harúul sa coche, &c., sa paggóyor sa maong coche. * Táuo ng̃a talamáyon, ng̃a oaláy polós.

Tronchar. = Pagpónggot, paglóbag, pagtías, pagtóis, paglúgsi, pagbonggó.

Tronchazo. = Pocpoc, pagcabonó sa troncho, sa ponóan sa coles, sa lechuga, &c.

Troncho. = Pono, ponóan sa mg̃a coles ug obán pang mg̃a otan.

Tronchudo. = Coles, &c., ng̃a may dagcó ug hatáas ng̃a ponóan.

Tronera. = Bohó, talambóan ng̃a pagabuháton sa mg̃a cota sa pagbúhi sa mg̃a luthang. * Talambóan ng̃a diótay ug haíctin ng̃a pagasúrlan sa sugá. * Ang tagsa ca bohó ng̃a guibohó paglibót sa mg̃a lamesa sa billar. * Táuo sa magáan ng̃a buot, boang boang, ng̃a mamólong sa oaláy cahosáyan ug cahológan.

Tronga. = Babáyeng camaáyo.

Tronitoso. = Ang magapadalógdog, ang magatonóg, magabánha.

Trono. = Lingcoránan sa mg̃a hari. * Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsang santos con laráoan. * Cahímtang sa pagcahári. * Ángeles sa icatólong ponong ponóng̃an.

Tronquista. = Ang cochero ng̃a magahúpot sa mg̃a caballo, &c., ng̃a labíng harúul sa coche, &c., sa paggóyor sa maong coche.

Tronzar. = Pagbóong, pagbalí, pagtípac, pagtípic. * Pagconót sa mg̃a saya sa mg̃a babáye.

Tronzo. = Cabayo ng̃a guipalóng̃an sa mg̃a dalónggan, arón hibalóan ng̃a oalá nay polós.

Tropa. = Táuo con mg̃a táuo ng̃a soldados, ng̃a nagasílbi sa hari sa mg̃a pang̃obátan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila sa pagbúhat sa bisan onsa.

Tropel. = Pagcalíhoc ng̃a dinalían ug nabánha sa daghan ng̃a mg̃a táuo con mg̃a butang ng̃a nanaglíhoc sila sa pagcabóloc ug sa oaláy pagcahúsay. * Pagcadalí, pagcalágmit ng̃a mabóloc. * Pagcaípon sa bisan onsa ng̃a díli mahúsay, ng̃a nagobót. * Bilanggóan.

Tropelero. = Caoatán ng̃a nagasugát sa mg̃a táuo sa mg̃a cadalánan sa pagpang̃áoat caníla.

Tropelía. = Pagcadalí, pagcalágmit ng̃a mabóloc ug magobót. * Buhat ng̃a daútan ng̃a batoc ug contra sa batásan. * Pagapangdólan.

Tropezadero. = Lugar ng̃a pagapangdólan.

Tropezador. = Tigpángdol, ang nagapángdol.

Tropezadura. = Pagcapángdol.

Tropezar. = Pagpángdol. * Pagólang. * Pagcáplag sa cabilínggan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Paghólog sa bisan onsang salá con sayóp. * Pagáoay. * Pagbátoc sa pagbúot ug sa húna húna sa lain. * Pagmátng̃on sa casaoáyan sa bisan onsa, con sa caculían sa pagtúman ug pagbúhat sa bisan onsang buhat. * Pagtágbo. * Pagsúgat sa usá ca táuo sa lain, sa oalá tuyóon ang pagbólong canía.

Tropezon. = Ang magapángdol caáyo. * Pagcapángdol.

Tropezoso. = Ang díli magparáyon, ang moárang sa pagbúhat sa bisan onsa, tung̃ód sa mg̃a caoláng̃an ug sa mg̃a cabilínggan.

Tropiezo. = Pagcapángdol. * Caoláng̃an, cabilínggan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Salá, sayúp. * Pagcaáoay. * Pagcabátoc sa mg̃a húna húna.

Tropo. = Pagcahátag sa mg̃a polong sa mg̃a casayóran ng̃a díli caugalíng̃on.

Tropología. = Pagcasácot sa mg̃a casayóran ng̃a espirituhánon ug calágnon sa mg̃a suguílon.

Tropológico. = Suguílon ng̃a may hingtúngdan sa pagsáoay sa batásan ng̃a daótan, ug sa pagnonót sa maáyong quinabúhi.

Troque. = Pagcabalígtos, pagcabinágnan, pagcaquinoláhod sa mg̃a panápton ng̃a pagatináon, arón díli tomacód ang tina sa bahin sa panápton ng̃a guibaligtúsan.

Troquel. = Pinótol sa asero, sa puthao, sa tumbága, &c., ng̃a pagalilócan sa bisan onsang timáan sa pagmarca sa bisan onsa, sa bisan diin.

Trotador. = Ang magasinong̃áyan, ang magaómpac caáyo.

Trotar. = Pagsinong̃áyan, pagómpac sa mg̃a cabayo, &c. * Paglacát sa madalí caáyo.

Trote. = Pagcasinong̃áyan, pagcaómpac.

Trote (á). = Sa madalí caáyo, sa pagcalágmit uyámot.

Troton. V. Trotador.

Trotonería. V. Trote.

Trova. = Balac.

Trovador. = Ang poeta, ang magabúhat sa mg̃a balac.

Trovar. = Pagbúhat, pagsúlat sa mg̃a balac. * Pagsábot sa bisan onsa ng̃a suguílon sa díli ang̃ay sa cahológan sa mg̃a polong.

Trovista. V. Trovador.

Trox. V. Troj.

Troya (aquí fué). = Polong ng̃a magaásoy sa bisan onsa ng̃a nasoríl ng̃a cating̃aláhan, sa lugar ng̃a guisuguilánan. * Arda. = Polong ng̃a pagagamíton sa táuo ng̃a boot omíng̃on: paráyon ang samoc, ang banha, ang dula, &c.

Troza. = Ponóan sa cahoy ng̃a tinalíban sa isigcatomóy, sa paggábas ug sa pagbúhat sa mg̃a papán.

Trozo. = Pinótol, bahin sa bisan onsa.

TRU

Truco. = Sugál sa guing̃álan ug billar.

Truculento. = Maísog, mabáng̃is.

Trucha. = Isda sa mg̃a subá ug sa dagat. * Táuo ng̃a batid caáyo, malaláng̃on.

Truchero. = Ang manágat ug ang magabalígya sa mg̃a trucha.

Truchiman. = Táuo ng̃a batid, ng̃a maálam pagpatigáyon sa mg̃a hulusáyon.

Truchuela. = Talaóng̃an ng̃a inasín, ng̃a labíng manípis.

Trué. = Calaínan sa panápton.

Trueco. V. Trueque.

Trueno. = Dalógdog. * Botó, tonóg sa mg̃a luthang.

Trueque. = Pagcatagílis, pagcatagáilo, pagcabáilo.

Trufa. = Bacac, limbong.

Trufador. = Ang magasuguílon sa mg̃a bacac.

Truhan. = Ang magalípat sa isigcaíng̃on sa iang mg̃a suguílon ng̃a bacácon.

Truhanada. V. Truhanería.

Truhanamente. = Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a truhan.

Truhanear. = Pagsuguílon sa mg̃a bacac, sa paglípat sa mg̃a táuo.

Truhanería. = Pagcatístis, pagcabácac ng̃a ang̃ay sa mg̃a táuo ng̃a truhan.

Truhanesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a truhan.

Truhanía. V. Truhanería.

Truja. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a aseitunas.

Trujal. = Pigsánan sa pagpíga sa mg̃a ubas. * Taryao ng̃a pagaandáman sa lejía ng̃a igabúhat sa sabón.

Trujaleta. = Surlánan ng̃a pagabotáng̃an sa dugá sa ubas.

Trujaman. = Maghuhúbar sa mg̃a pinamólong. * Ang maálam sa pagbúhat sa bisan onsa, tong̃ód sa pagcabátid ug pagcaánad nia.

Trujamanear. = Paghúbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Pagbolobáilo, pagpatigáyon sa mg̃a pagpálit ug sa mg̃a pagbalígya.

Trujamanía. = Ang opicio sa táuo ng̃a mahilábot sa mg̃a pagbolobalígya sa mg̃a manggar, sa mg̃a pagpálit ug mg̃a pagbalígya.

Trujiman. V. Trujaman.

Trulla. = Banha sa daghan ng̃a mg̃a táuo. * Cadaghánan sa mg̃a táuo.

Trullo. = Langgam.

Truncadamente. = Sa pagcainóndang sa pagsúguil. * Sa pagcacólang sa polong sa mg̃a suguílon.

Truncamiento. = Pagcacólang.

Truncar. V. Troncar. * Paghílom, pagsáilo, pagcólang sa mg̃a suguílon.

Truque. = Sugál sa baraja.

Truquero. = Ang magabáton sa iang baláy sa sugál sa billar.

Truquiflor. = Sagál sa baraja.

TU

Tú. = Icao.

Tuáutem. = Táuo ng̃a magapacamahál ug ang nacaíng̃on ng̃a quinahánglan sia gayúd.

Tuberosidad. = Hubág, pagcahubág.

Tubo. = Hopot hopot.

Tuciorista. = Táuo ng̃a maganonót sa pagtolón-an ng̃a labíng malíg-on.

Tudel. = Hopot hopot sa mg̃a tolónggon ng̃a tumbága, ng̃a isolosóp-ot, sop-ot.

Tueco. = Bohó sa mg̃a ponóan sa mg̃a cahoy guican sa bocboc.

Tuera. = Calabasa ng̃a mapáit.

Tuerca. = Bohó ng̃a pagsórlan sa mg̃a torniyo.

Tuerce. V. Torcedura.

Tuero. = Cahoy ng̃a mamalá caáyo, sológnod.

Tuerto. = Butá sa usá ca matá, sa luyong matá.

Tuétano. = Otoc sa mg̃a bocóg.

Tufarada. = Bahóng maísog caáyo.

Tufo. = Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo. * V. El anterior. * Pagcapalábi labi.

Tugurio. = Baláy baláy sa mg̃a baquero, balong balong, payág.

Tuicion. = Pagcalában.

Tuitivo. = Ang magalában.

Tulipan. = Tanóm sa mg̃a bulac sa maníndot ng̃a mg̃a color.

Tullidura. = Iti sa mg̃a langgam ng̃a manáguit.

Tullimiento. = Pagcabacól.

Tullir. = Pagíti sa mg̃a langgam. * Pagbacól.

Tumba. = Tinócod ng̃a nagacaláin lain ug dagoay ug malíng̃in dapit sa itáas, ng̃a tinabónan sa panápton ng̃a maítom, ug ibútang sa Singbahán sa pagtúman sa mg̃a tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy. * Lobng̃ánan, lobóng, lobóng̃an.

Tumbado. = Ang may dagoay sa tumba.

Tumbaga. = Tumbága ng̃a sináctan sa boláoan, sa salapí ug sa tumbágang tuod, sa pagcasáma.

Tumbagon. = Bucála sa tumbága.

Tumbar. = Pagpahólog, pagpúcan. * Pagpaúlao sa isigcatáuo, sa mg̃a pagtíao ng̃a mabóg-at. * Paglánag sa bisan onsang maísog. * Paglígad, paghígda.

Tumbilla. = Tinócod ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a habol, &c., sa higdáan sa pagínit caníla, sa pagbútang sa ilálom sa bagáhan ng̃a sinúrlan sa caláyo.

Tumbo. = Pagcapúcan sa pagcatúyoc. * Pagcalintóad, pagcalintóbao.

Tumbon. = Calaínan sa coche ng̃a may atóp atóp ing̃on sa dagoay sa tumba. * Táuo ng̃a malaláng̃on.

Túmido. V. Hinchado.

Tumor. = Hubág.

Túmulo. = Lobóng, lolóbng̃an ng̃a binúhat sa cota. * V. Tumba.

Tumulto. = Pagcaálsa sa mg̃a táuo, pagcagobót, pagcagóboc, pagcasócol sa mg̃a ponóan.

Tumultuante. = Ang nagapaálsa sa mg̃a táuo.

Tumultuar. = Paghópo, pagágda, pagsámbag sa mg̃a táuo, arón manócol sa mg̃a ponóan.

Tumultuariamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcagobót.

Tumultuario. V. Tumultuante.

Tumultuosamente. V. Tumultuariamente.

Tumultuoso. V. Tumultuante.

Tunante. = Ang magasóroy soroy sa oaláy tuyo ng̃a maáyo. * Tampalásan.

Tunar. = Pagsóroy soroy sa oaláy tuyo.

Tunda. = Pagcagúnting sa mg̃a bolobalahíbo sa mg̃a panápton ng̃a guican sa haláblan. * Pagcabúnal, pagcahámpac, pagcacastígo ng̃a dagcó.

Tundente. = Ang magadáot ug magalisá sa bocton, sa paa, &c., sa isigcatáuo.

Tundicion. V. Tunda hasta pagcabónal.

Tundidor. = Ang magagúnting sa balahíbo sa mg̃a panápton.

Tundidura. = Pagcagúnting sa balahíbo sa mg̃a panápton.

Tundir. = Paggúnting sa mg̃a bocobalahíbo sa mang̃a panápton ng̃a guican sa haláblan. * Pagáer, pagbúnal, paghámpac.

Túnica. = Sinína sa panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero, ng̃a guibísti sa ubán ng̃a mg̃a Padreng religioso. * Panit panit ng̃a manípis ng̃a anáa sa ilálom sa pacpac sa ubán ng̃a mg̃a bung̃a. * Panit panit ng̃a magamáy ng̃a magatábon sa mg̃a matá, sa mg̃a ugat, &c. * Bisti ng̃a hatáas.

Tunicela. = Bisti ng̃a guibisti sa mg̃a Sres. Obispo sa ilálom sa casulla, sa pagtúman nila sa catungdánan sa ilang pagcaobispo, sa Singbahán.

Tuno. V. Tunante.

Tupé. = Bohóc ng̃a hatáas dapit sa agtang.

Tupir. = Pagsónson, pagbános sa bisan onsa. * Pagsóngsong sa mg̃a bohó bohóng diótay. * Pagbósog, pagcáon ug pagínom ng̃a labí sa casaráng̃an.

Turba. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagbóloc, nanang̃obót.

Turbacion. = Pagcabórong, pagcabóng̃og sa olo. * Pagcabóloc, pagcagobót.

Turbadamente. = Sa cahárloc, sa calísang. * Sa pagcagobót.

Turbador. = Ang magabóloc, ang magapagobót. * V. Tumultuante.

Turbamulta. = Pagcabóloc, pagcagobót sa mg̃a táuo ug sa bisan onsa. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a oaláy cahusáyan, ng̃a nagobót.

Turbante. V. Turbador. * Panápton ng̃a ibúrbor sa olo sa mg̃a moros.

Turbar. = Pagbóloc, paggobót. * V. Tumultuar. * Pagláin sa húna húna sa bisan cansa. * Pagcúlba, paglísang. * Pagpacacúlba. * Paglobóg sa bino, sa tubig, &c.

Turbativo. V. Turbador.

Turbiamente. = Sa pagcadíli madayág. * Sa pagcalobóg.

Turbiante. V. Turbador.

Túrbido. V. Turbio.

Turbiedad. = Pagcalobóg.

Turbio. = Ang nabóloc. * Ang nagadúha duha. * Ang nalobóg.

Turbion. = Pagcabahá ng̃a mabáscog ng̃a magacáncan sa yota ng̃a pagaaguían. * Pagcadághan sa bisan onsa ng̃a magagóyor sa guiaguían.

Turbito. = Cahoy ng̃a dagcó ug maníndot, sa Perú.

Turbonada. = Onós ng̃a calit sa dagcóng ulan ug sa muhurús ng̃a hang̃in.

Turbulencia. = Pagcabóloc. * Pagcalobóg. * Pagcagobót.

Turbulentamente. V. Turbadamente.

Turbulento. V. Turbio. * Ang nagobót, ang oaláy cahusáyan.

Turgencia. = Hubág, pagcahubág.

Turgente. = Dugang daútan ng̃a magapahobág sa lauas. * Ang nagagántong, ang nagaógdo.

Túrgido. = Idem.

Turlerin. = Caoatán.

Turma. = Itlog.

Turmar. = Pagpúli, pagólos.

Turnio. = Pagcalibót sa mg̃a matá.

Turno. = Pagcapóli, pagcaólos.

Turon. = Mananáp ng̃a ihálas.

Turquesa. = Hormáhan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Batóng mahál ng̃a magáma sa mg̃a bocóg ug sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a mananáp ng̃a nanagdúgay caáyo sa ilálom sa yota.

Turquí. = Color ng̃a asul caáyo.

Turrar. = Pagíhao, pagdángdang, paggánggang.

Turron. = Minása, matám-is, ng̃a magáma sa mg̃a almendras, sa mg̃a abellanas, &c., ng̃a sináctan sa dogós con sa asúcar, ng̃a pagalotóon sa pagcagáhi caáyo.

Turronada. = Pagcabonó sa bató.

Turronero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa turron.

Turulés. = Calaínan sa ubas.

Turumbon. V. Tolondron.

Tús. = Polong ng̃a igatáuag sa mg̃a iró.

Tusílago. = Tanóm, dagámi.

Tuso. = Polong ng̃a igabúgao sa mg̃a iró. * V. Tús.

Tuson. = Ang panit ng̃a balahibóan ug ang balahíbo sa carnero. * Cabayo ng̃a oalá pa omábot sa totólo ca túig. * Babáyeng camaáyo, bigáon.

Tutear. = Pagtáoag sa bisan cansa sa pagcaicáo lamang.

Tutela. = Cahímtang sa pagcatutor, sa pagcamaghohópot. * Dalángpan. * Pagcatábang, pagcalában.

Tutelar. = Ang magatábang, ang magalában, ang magapadang̃óp.

Tutor. = Ang magahópot, magaalíma ug magabántay sa táuo ng̃a ilo, ng̃a guicamátyan sa iang amahán, ug ang magaalíma ug magabántay sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód canía. * Manlalában, ang magatábang.

Tutería. V. Tutela.

Tutriz. = Ang babáye ng̃a magahópot, &c. * V. Tutor hasta manlalában.

Tuyo. = Imo.

U

UB

Ubérrimo. = Ang guidaghánan. * V. Feraz.

Ubre. = Soso sa mg̃a mananáp.

Ubrera. = Saoan, samar, mg̃a hubág hubág sa bába sa mg̃a bátang diótay ng̃a managsóso pa.

UC

Ucencia. V. Vuecelencia.

UE

Uesnorueste. V. Oesnorueste.

Uessudueste. V. Oessudueste.

Ueste. V. Oeste.

UF

Ufanamente. = Sa pagcabántog caáyo, sa dagcóng pagpadáyeg.

Ufanarse. = Pagpadagcó, pagparáyeg. * Pagándac.

Ufanía. = Pagcaándac, pagcaparáyeg. * Pagcalípay. * Pagcaálam sa pagbúhat sa bisan onsa.

Ufano. = Parayégon. * Maandácon. * Malipáyon, ang malípay.

Ufo (á). = Ang muádto sa mg̃a combida sa oalá dapíton.

UJ

Ujier ó Hujier. = Portero sa baláy ng̃a hariánon.

UL

Úlcera. = Samad ng̃a halálom.

Ulceracion. = Pagcasámar.

Ulcerar. = Pagsámad.

Ulcerativo. = Ang macagáma sa mg̃a samad.

Ulceroso. = Ang guisámdan, ang may daghan ng̃a mg̃a samad.

Ulterior. = Ang anáa sa dapit ng̃ádto. * Ang mabóhat ng̃a sonód sa lain ng̃a buhat.

Últimamente. = Sa catapúsan, sa pagcatápus, sa pagcatagolá.

Ultimar. = Pagtápus, pagtibáoas, paghúman sa bisan onsa.

Ultimatum. = Catapúsan ng̃a pagbúot ug paghócom.

Ultimidad. = Pagcatápus.

Último. = Catapúsan, ang oláhi sa ng̃atanán. * Ang labíng halayó. * Ang labíng dagcó ug mahál.

Ultra. = Labot pa.

Ultrajador. = Ang magapasipála.

Ultrajar. = Pagpasipála.

Ultraje. = Pagpasipála sa polong con sa buhat.

Ultrajoso. = Ang igapasipála. * V. Ultrajador.

Ultramar. = Sa dapit ng̃adto sa dagat. * Color ng̃a asúl ng̃a labíng pino ug maáyo.

Ultramarino. = Ang anáa sa dapit ng̃adto sa dagat. * V. El anterior desde color.

Ultramaro. V. Ultramar desde color.

Ultramontano. V. Tramontano.

Ultrapuertos. = Idem.

Ulula. = Langgam.

UM

Umbilicado. = Ang may dagoay sa posod.

Umbilical. = Ang nahatong̃ód sa posod.

Umbral. = Tugcálan, lugsúng̃an, ganháan. * Ang cahoy ng̃a nabalábag sa dapit sa itáas sa mg̃a bohó sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambóan. * Sinógdan sa bisan onsa.

Umbralar. = Pagpahaáng̃ay sa usá ca cahoy ng̃a dagcó sa mg̃a bohó sa mg̃a cota, ng̃a boboháton ug mg̃a pultáhan ug mg̃a talambóan.

Umbrático. = Ang magalándong, ang nahatong̃ód sa landong.

Umbría. = Lugar ng̃a pagalandóng̃an guihápon.

Umbrío. = Idem.

Umbroso. = Ang may landong, ang magalándong.

UN

Un. V. Uno.

Unánime. = Ang muáng̃ay, ang muóyon sa pagbúot sa lain.

Unánimemente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon.

Unanimidad. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon.

Uncion. = Pagcadíhog, pagcahílog. * V. Extremauncion. * Grasia ng̃a guipaámbit sa Dios sa mg̃a calág. * Calaínan sa tambal.

Uncionario. = Ang táuo ng̃a guitambálan sa tambal ng̃a guing̃álan ug uncion, ug ang sulúd ng̃a pagapúy-an sa masaquét.

Uncir. = Paghocót sa duhá ca baca, duhá ca calabáo, &c., sa usá ca yugo, sa usá ca liógan.

Undante. V. Undoso.

Undecágono. = Ang may napólo ug usá ca nauong.

Undécimo. = Ang icapólo ug usá.

Undécuplo. = Ang isip ng̃a dagcó sa macapólo ug usá sa lain ng̃a isip ng̃a pagatandígan.

Undívago. = Ang magabálod balod.

Undísono. = Ang tubig ng̃a magadagóoc tong̃ód sa mg̃a balod.

Undoso. = Ang guibárlan, ang may mg̃a balod.

Undulacion. = Pagcacáya caya, pagcacáyab cayab. * Pagcabálod.

Undular. = Pagcáya caya, pagcáyab cayab.

Ungido. = Ang táuo ng̃a guipíli sa pagcahári, arón magahári. * Si Jesucristo ng̃a Guinóo ta.

Ungimiento. V. Uncion hasta pagcahílog.

Ungir. = Pagdíhog, paghílog sa lana. * Pagdíhog sa santos ng̃a lana, sa nadáoat na ang ubán ng̃a mg̃a sacramento.

Ungüentario. = Ang magabúhat sa mg̃a mahomót ug sa bisan onsa ng̃a silbi sa pagdíhog, ang nahatong̃ód niána, ug ang baláy ng̃a pagabuhátan ug pagatipígan.

Ungüento. = Cahomót. * Bisan onsa ng̃a may silbi sa pagdíhog. * Bisan onsa ng̃a magapahínay sa buot, sa húna húna.

Unible. = Ang masáyon mahiósa sa lain.

Únicamente. = Lamang, lang.

Unicaule. = Tanóm sa usá lamang ca balágon.

Único. = Usá da, usá lamang. * Ulusáhon. * Mahál uyámot, ang labíng maáyo sa isigcaíng̃on.

Unicornio. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa cabayo, sa usá lamang ca song̃áy.

Unidad. = Pagcaúsa sa bisan onsa. * Pagcaáng̃ay, pagcaóyon. * Pagcahiósa.

Unidamente. = Sa ináng̃ay, sa pagcaóyon. * Sa pagcahiósa, sa pagcalang̃áquil.

Unificar. = Paghiósa sa daghan ng̃a mg̃a butang.

Uniformar. = Pagpaáng̃ay, pagpaíng̃on, pagpaóyon.

Uniforme. = Ang muáng̃ay, ang muóyon, ang maíng̃on sa lain. * Ang bisti ng̃a magsáma sa mg̃a soldados, &c.

Uniformemente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon.

Uniformidad. = Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay, pagcaóyon.

Unigénito. = Bogtong. * Ang Anac sa Dios.

Union. = Pagcahiósa, pagcalang̃áquit. * Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa mg̃a cabobót-on. * Pagcamíño, magtiáyon. * Pagcapílot sa mg̃a samad. * Pagcabótang ng̃a hatáas sa mg̃a táuo ng̃a maampóon, sa pagcaamígos nila sa Dios. * Pagcaábian, pagcahigála. * Pagcadúul sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Unir. = Paghiósa, paglang̃áquit. * Pagsácot. * Pagsimbóg, pagsambóg. * Pagdúul sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagpílot, pagpícot sa mg̃a samad. * Pagábian, paghigála. * Pagsábot sa pila ca táuo sa bisan onsa ng̃a pagabuháton. * Pagmíño, pagtiáyon.

Unison. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a ting̃og.

Unisonancia. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a tolónggon.

Unísono. = Ang ang̃ay sa tonóg, sa ting̃og sa lain.

Unitivo. = Ang may gahóm sa paghiósa sa paglang̃áquit.

Univalvo. = Quinháson sa usá lamang ca baláyan.

Universal. = Ang magasácop sa ng̃atanán ng̃a isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a mang̃ialáman sa daghán ng̃a mg̃a quinaárman.

Universalmente. = Sa pagcasácop sa ng̃atanán ng̃a guihisgótan.

Universidad. = Pagcaípon sa bisan onsa, sa mg̃a táuo ug sa mg̃a butang ng̃atanán. * Bisan onsa ng̃a magasácop sa ng̃atanán. * Cadaghánan sa mg̃a caálam. * Pagcadághan sa mg̃a binúhat ng̃atanán. * Catilíngban sa mg̃a magtotóon sa mg̃a quinaárman ng̃a nagacaláin lain, ug ang baláy ng̃a pagatón-an nila. * Escolahán. * Catilíngban sa mg̃a táuo sa pagbúhat sa bisan onsa.

Univocacion. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a butang ng̃a nagacaláin lain.

Univocamente. = Sa pagcaíng̃on ing̃on. * Sa pagcaáng̃ay.

Univocarse. = Pagóyon, pagáng̃ay.

Unívoco. = Bisan onsa ng̃a mg̃a cahológan ng̃a nagacaláin lain, sa usá lamang ca polong. * Ang maíng̃on caáyo sa lain.

Uno. = Usá. * Ang maíng̃on ug magsáma caáyo. * Ulusáhon. * Ang nahiósa sa lain.

Untador. = Ang magadíhog, ang magahílog.

Untadura. = Pagcahílog, pagcadíhog.

Untamiento. = Idem.

Untar. = Pagdíbog, paghílog.

Unto. V. Ungüento. * Tamboc sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Untuosidad. = Pagcatámboc, pagcahágcot sa bisan onsa ng̃a icadíhog.

Untuoso. = Ang may pagcatámboc, pagcahágcot, ang may tamboc.

Untura. V. Uncion hasta sa pagcahílog. * Ang igadíhog, igahílog.

UÑ

Uña. = Cocó.

Uñada. = Pagcacárlit, pagcacárlis, pagcacáoras, pagcacómos, pagcagómos sa cocó.

Uñarada. = Ang samar ng̃a guibúhat sa cocó. * V. El anterior.

Uñete. = Pagcacóha sa cocó sa bisan onsa. * V. Uñada.

Uñero. = Basol.

Uñeta. = Dula sa mg̃a báta.

Uñidura. = Pagcalang̃áquit.

Uñoso. = Ang guitaásan sa mg̃a cocó, ang may cocó ng̃a hatáas.

UP

Upispa. = Langgam.

Upupa. = Idem.

UR

Uracho. = Alaguían sa ihi.

Urbanamente. = Sa pagcaábi abi.

Urbanidad. = Ang nahatong̃ód sa longsod. * Ang maábi abíhon, pagcaábi abi.

Urca. = Sacayán.

Urce. = Tanóm.

Urchilla. = Color ng̃a morado, ng̃a magáma sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm ng̃a nagacaláin lain.

Urdidera. = Capandáyan sa pagándam sa lindog sa mg̃a hablon, sa paghán-ay. * V. Urdidura.

Urdidor. = Ang magaándam sa mg̃a lindog sa mg̃a hablon, ang magahán-ay.

Urdidura. = Pagcahán-ay.

Urdimbre. = Lindog sa mg̃a hablon.

Urdir. = Paghán-ay, pagámdam sa mg̃a lindog sa mg̃a hablon.

Urétere. = Tagsa ca alaguían sa ihi ng̃a muábot sa pantog.

Urético. = Ang nahatong̃ód sa uretra.

Uretra. = Liog, capopóngtan sa pantog.

Urgencia. = Pagcadalí, pagcalágmit sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan. * Catungdánan sa pagtúman sa bisan onsa.

Urgente. = Dinalían.

Urgentemente. = Sa pagcadalí gayód.

Urgir. = Pagpógos sa pagbúhat sa bisan onsa sa madalí caáyo.

Urinario. = Ang nahatong̃ód sa ihi.

Urna. = Caban caban sa tumbága, sa salamín sa bató, &c.

Uro. = Toro, bacang laqui ng̃a ihálas.

Urogallo. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa manóc ng̃a laqui.

Urraca. V. Marica.

Ursa. V. Osa.

US

Usadamente. = Ing̃on sa batásan.

Usado. = Daan na.

Usagre. = Ponó.

Usaje. = Batásan.

Usanza. = Idem.

Usar. = Paggámit sa bisan onsa. * Paghaágom sa bisan onsa. * Pagbatásan. * Pagbúhat sa bisan onsa tong̃ód lamang sa batásan.

Usencia. = Polong ng̃a pagagamíton sa mg̃a Padreng religioso, ng̃a igasigtáoag nila ug icatáhod caníla.

Useñoría ó Usía. = Polong ng̃a igatáoag ug igatáhod sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.

Usier. V. Ujier.

Uso. = Pagcagámit. * Polós, caposlánan sa bisan onsa. * Pagcahaágom sa bisan onsa. * Batásan.

Ustaga. = Moton ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán.

Usted. = Icáo.

Ustion. = Pagcasónog sa bisan onsa.

Usual. = Ang magámit ug mabúhat sa masóbsob. * Táuo sa malómo ug sa maáyong gaoi.

Usualmente. = Ing̃on sa batásan sa cadaghánan.

Usuario. = Ang may gahóm sa paggámit sa bisan onsa ng̃a díli ia, cutub sa adlao ng̃a guitagál.

Usucapion. = Pagcaángcon sa bisan onsa sa bisan cansa, bisan ng̃a díli ia, tong̃ód cay miágui na ang tiempo sa paghiágon niána, ng̃a guitagál sa mg̃a leyes.

Usucapir. = Pagía sa bisan cansa sa bisan onsa, bisan ng̃a díli ia, tong̃ód cay miágui na ang tiempo ng̃a guitagál sa mg̃a leyes, ug oalá baoíon sa tagía.

Usufructo. = Gahóm sa paghiágom sa bisan onsa sa isigcatáuo, ug sa pagángcon sa iang mg̃a caposlánan ng̃atanán.

Usufructuar. = Pagángcon, paghiágom sa caposlánan sa bisan onsa.

Usufructuario. = Ang nagahiágom sa caposlánan sa bisan onsa sa isigcatáuo.

Usura. = Tobo ng̃a guican sa pagpaólos sa salapí. * Polós, caposlánan sa bisan onsa.

Usurar. V. Usurear.

Usurariamente. = Sa pagcatóbo.

Usurario. = Pagsábot ng̃a guibotáng̃an sa tobo.

Usurear. = Pagpolós, pagpaólos sa salapí ng̃a pagabotáng̃an sa tobo. * Pagpolós, pagcóha sa polós sa bisan onsa.

Usurero. = Ang magapaólos sa salapí tong̃ód sa tobo.

Usurpacion. = Pagcóha sa bisan onsa sa isigcatáuo.

Usurpador. = Ang magacóha sa díli ia. * Caoatán, maninicás, mang̃ang̃áhas.

Usurpar. = Pagcóha, pagía, pagáncon sa bisan onsa sa isigcatáuo.

UT

Utensilios. = Mg̃a casangcápan. * Mg̃a capandáyan.

Uterino. = Ang nahatong̃ód sa pagoáncan. * Magsóon sa inahán apan díli sa amahán.

Útero. = Pagoáncan.

Útil. = Ang macapalós.

Utilidad. = Polós, caposlánan. * Pagcapolós.

Utilizar. = Pagpolós.

Utilmente. = Sa polós.

Utrero. = Baca cutub sa icadúha ca túig hasta sa pagtúman sa icatólo.

Ut supra. = Mg̃a polong ng̃a linatín: ing̃on sa guiíng̃on sa itáas.

UV

Uva. = Ubas, paras. * Hobág ng̃a motoróc sa tiláoc sa tutúnlan, ng̃a maíng̃on sa dagoay sa usá ca ubas. * Alom ng̃a motoróc sa mg̃a tabon tabon sa mg̃a matá.

Uvada. = Cadaghánan sa mg̃a ubas.

Uval. = Ang maíng̃on ing̃on sa ubas.

Uvate. = Matám-is sa ubas.

Uvayema. = Tanóm sa ubas, paras ng̃a ihálas.

Úvea. = Ang icatólo ca panit panit sa mg̃a matá, ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa panit sa ubas.

Uvero. = Ang magabalígya sa ubas.

V

VA

Vaca. = Baca. * Ang onór sa baca ng̃a ibalígya. * Pagcacorámbos sa sugál. * Ang salapí ng̃a guiípon sa duhá ca táuo sa pagsugál nila. * Ang panit sa baca.

Vacacion. = Pagcaárang, pagcaóndang sa mg̃a buhat sa pila ca adlao, pagcalíng̃ao ling̃ao.

Vacada. = Panón sa mg̃a baca.

Vacante. = Ang miaráng, ang mióndang. * V. Vacacion.

Vacar. = Pagóndang, pagárang. * Pagbúhat sa bisan onsang buhat.

Vaciadero. = Pagayabóan sa bisan onsa. * Alaguían ng̃a pagabaháan sa bisan onsa ng̃a guiyabó.

Vaciadizo. = Bisan onsa ng̃a pagabuháton sa hormáhan, sa buláoan, sa salapí, &c., ng̃a tinúnao.

Vaciado. = Bisan onsang buhat sa hormáhan, sa buláoan, sa salapí, &c., ng̃a tinúnao.

Vaciador. = Hormáhan sa bisan onsang buhat sa buláoan, &c., ng̃a tinúnao, ug ang táuo ng̃a magbubúhat.

Vaciamiento. = Pagcayabó, pagcahóad.

Vaciante. = Pagcahunás.

Vaciar. = Pagyabó, paghúar sa tubig, sa bino, sa humáy, sa balás, &c., cutub sa usá ca surlánan sa lain ng̃a surlánan. * Pagbúhat sa bisan onsang buhat sa buláoan, sa yeso, &c., sa hormáhan. * Pagbáid, pagsám-ir sa mg̃a labajas ng̃a igaálot. * Pagsolód sa tubig sa usá ca subá sa lain ng̃a subá. * Paghunás. * Paglúbar sa color sa bisan onsa. * Pagoalá sa mg̃a táuo ng̃a nanagpuyó sa bisan diin. * Pagsuguílon sa bisan onsa ng̃a tacús unta ng̃a pagahilúmun, ng̃a díli itúg-an.

Vaciedad. = Pagcabóang, polong ng̃a díli macaígo.

Vaciero. = Baquero sa mg̃a hayúpan ng̃a oaláy mg̃a anac.

Vacilacion. = Pagcaálang alang sa buot, pagcadúha duha.

Vacilante. = Ang guiálang aláng̃an sa iang buot.

Vacilar. = Pagdúha duha, pagálang alang sa buot. * Pagcólang sa calig-ónan sa bisan onsa. * Pagtáhap sa pagpahólog.

Vacío. = Caoang. * Ang hayúpan ng̃a baye ng̃a oaláy anac. * Ang oaláy ug bisan onsa sa solód. * Táuo ng̃a oaláy buhat, ang oaláy pagcahíngpit. * V. Ijada.

Vaco. = Opicio con cahímtang ng̃a oaláy táuo.

Vacuidad. = Pagcaoaláy solód sa bisan diin.

Vacuna. = Hubág ng̃a motoróc sa mg̃a soso sa mg̃a baca. * Ang nana niíning mg̃a hubág, ug ang sa mg̃a táuo ng̃a guitácdan sa bacuna.

Vacunacion. = Pagcabacuna, pagcatacód sa bacuna.

Vacunar. = Pagtacód sa bacuna, pagbacuna.

Vacuno. = Ang mahatong̃ód sa vaca.

Vacuo. = Caoang. * Sa oaláy opicio.

Vade. = Surlánan sa mang̃a papel con sa panit ng̃a mahómoc, ng̃a pagasórlan sa mg̃a estudiante sa ilang mg̃a libro.

Vadeable. = Subá ng̃a pagalabáng̃an sa paglacát. * Ang madáog, ang arang tugcálon ug pagatoquíbon.

Vadear. = Paglabáng sa mg̃a subá sa paglacát. * Pagdáog sa mg̃a cabilínggan ug mg̃a caculían. * Pagtúquib, pagtúgcad.

Vado. = Lugar ng̃a pagatugcálan sa paglacát, sa paglabáng sa mg̃a subá.

Vadoso. = Idem.

Vagabundo. = Tapólan, táuo ng̃a tigsóroy soroy lamang sa oaláy buhat.

Vagamente. = Sa oaláy tuyo ng̃a tuod.

Vagamundear. = Pagsóroy soroy sa oaláy, opicio.

Vagamundo. V. Vagabundo. * Loog.

Vagancia. = Pagcasóroy soroy sa oaláy buhat, pagcaláog laog, pagcalóog.

Vagar. V. Vagamundear. * Pagsaláag. * Paglacát sa oaláy tuyo, paghúna húna sa daghan ng̃a mg̃a húna húna sa oaláy pagcamátng̃on ng̃a tuod.

Vagarosamente. = Sa pagcasóroy soroy sa oaláy buhat.

Vagaroso. V. Vagante.

Vagido. = Pagcahílac sa mg̃a bátang diótay.

Vagina. = Alaguían cutub sa quinatáuo sa mg̃a babáye ug sa mg̃a baye hasta sa pagoáncan.

Vago. = Ang magalacát sa luyo ug sa luyo sa oaláy tuyo ng̃a tuod ug sa díli mahamútang. * Táuo ng̃a oaláy opicio. * Ang guiálang aláng̃an sa buot.

Vagueacion. = Pagcaálang alang sa húna húna.

Vaguedad. = Idem. * Pagcaoaláy calig-ónan sa húna húna.

Vaguido. = Pagcalábad, pagcaalipólong sa olo.

Vahanero. = Tapólan, ang díli mahagúgma magbúhat. * Tampalásan.

Vaharada. = Pagcaguinháoa.

Vaharera. = Saquét sa bába sa mg̃a báta ng̃a guican sa init.

Vaharina. = Alísng̃ao, alísbo. * Gabon.

Vahear. = Pagalísng̃ao, pagalísbo.

Vahido. V. Vaguido.

Vaho. = Alísng̃ao, alísbo.

Vaina. = Sacob. * Alacóba.

Vainazas. = Táuo ng̃a tapúlan, sa maluyáhon ng̃a laoas.

Vainica. = Balátong sa Indias, ng̃a mahomót caáyo, ug ang tanóm.

Vaiven. = Pagcalíng̃a ling̃a. * Pagcasampáray. * Pisi ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán. * Pagcabótang ng̃a díli malíg-on sa mg̃a butang ng̃a calibutánon. * Catáhap sa pagcaoalá sa guidáng̃at na, ug sa pagcadíli cahá macóha ang guipanghináot.

Vajilla. = Cadaghánan sa mg̃a pinggan, sa mg̃a panácsan, &c.

Vale. = Polong ng̃a linatín: pagáyo ayo. * Camatuóran ng̃a ihátag sa lain arón dumáoat sa bisan onsang salapí. * Papel ng̃a pinirmáhan sa mg̃a magtotóon ng̃a ihátag sa ilang mg̃a tinón-an con may pahanóngdan, ug ng̃a itúngha nila ug ipaquíta nila con nacasalá ug nasayúp sila, arón pasaylóon sa castigo.

Valedero. = Ang may bale, ang may calig-ónan. * Ang magaparáyon.

Valedor. = Manlalában, ang magatábang, ang magapadang̃óp.

Valentía. = Pagcaísog. * Pagcacosóg, pagcabáscog. * Buhat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, ng̃a guican sa pagcaísog ug sa pagcabáscog sa táuo. * Pagcaándac. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna.

Valentísimo. = Macosóg caáyo. * Hingpit uyámot. * Maálam caáyo sa bisan onsang quinaárman.

Valenton. = Maandácon. * Ang magapacaísog, ang magapacabáscog.

Valentonada. = Pagcaándac sa pagcabáscog.

Valentonazo. V. Valenton.

Valeo. = Baníg ng̃a malíng̃in sa paghípus sa sagbot ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan.

Valer. = Pagtábang, paglában, pagpadang̃óp. * Pagbíli sa mg̃a manggar ng̃a guibalígya. * Pagbóot. * Pagbíli sa salapí. * Pagpolós sa bisan onsa, sa bisang onsang tuyo ng̃a guipanghináot.

Valeriana. = Tanóm ng̃a italámbal.

Valerosamente. = Sa caísog, sa cabáscog, sa cosóg. * Sa dagcóng cásing cásing.

Valeroso. = Mabáscog, macosóg. * Cásing casíng̃an.

Valetudinario. = Masaquéton, salaquétan.

Valía. = Pagcabale sa bisan onsa. * Pagcaábian, pagcahigála. * Dapig.

Validacion. = Calig-ónan sa bisan onsa. * Cosóg, cabáscog, gahóm.

Válidamente. = Sa pagcamay bale. * Sa pagcalíg-on.

Validar. = Pagpalíg-on sa bisan onsa.

Validez. = Pagcalíg-on sa mg̃a sulat, sa mg̃a camatuóran ug sa mg̃a pagsábot.

Válido. = Malíg-on. * Ang may bale.

Valido. = Pinalángga, hinigúgma ng̃a nahaóna sa bisan cansa.

Valiente. = Ang may bale. * Macosóg, mabáscog. * Supang, sa dagcóng hosog. * Ang labíng maáyo ug mahál sa ng̃atanán. * Dagcó caáyo.

Valientemente. = Sa cabáscog, sa cosóg. * Sa dagcóng cásing cásing, sa pagcalabí, sa pagcalabáo. * Sa pagcaáyo, sa pagcamahál, sa pagcahamíli.

Valimiento. = Pagcabali sa bisan onsa. * Pagcagámit sa bisan onsa. * Pagcahigúgma, pagcapalángga.

Valiza. = Timáan ng̃a ibútang sa mg̃a sulúrlan, sa mg̃a alaguían sa mg̃a subá, sa mg̃a pondóhan, sa mg̃a laoígan, arón díli masanglád ang mg̃a sacayán sa mg̃a tacot, sa mg̃a hunásan.

Valona. = Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a asintos sa mg̃a sinína.

Valones. = Salooál.

Valor. = Bale, bili sa bisan onsa. * Caísog, cabáscog, cosóg sa húna húna sa cásing cásing, pagcaoaláy cahárloc sa mg̃a icadáot. * Calig-ónan sa bisan onsa. * Polós, capuslánan sa bisan onsa.

Valorar. = Pagbíli sa bisan onsa ing̃on sa pagcamahál nia.

Valoría. V. Valor hasta caísog.

Vals. = Sabáy, sayáo.

Valsar. = Pagsabáy sa bals.

Valuacion. = Pagcabalí sa bisan onsa.

Valuar. V. Valorar.

Valva. = Baláyan sa mg̃a quinháson.

Valvasor. = Táuo ng̃a hamíli, sa maáyong guinicánan.

Válvula. = Panit panit ng̃a magatábon, magasára ug magaábli sa mg̃a bába sa mg̃a caogátan sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Tabon tabon sa mg̃a hopot hopot ug sa mg̃a alaguían sa tubig, &c. sa mg̃a bomba ug sa mg̃a máquina.

Valla. = Ogdo sa yota ng̃a dinásoc ng̃a hatáas, sa mg̃a bogsoc con sa cahoy.

Valladar. = Paggáma sa mg̃a balla.

Vallado. V. Valla.

Valladear. V. Vallar.

Vallar. = Paglibót sa bisan onsang lugar sa mang̃a ogdo sa yota ng̃a dinásoc.

Valle. = Oálog, patag, capatágan, datág. * Cadaghánan sa mg̃a longsod ng̃a sacop sa usá ca guinhócman. * De lágrimas. = Ang calibútan.

Vampiro. = Cabog ng̃a dagcó ug nagayópyop sa dugó sa mg̃a táuo ng̃a nang̃atólog.

Vanagloria. = Pagcaándac.

Vanagloriarse. = Pagándac.

Vanagloriosamente. = Sa pagcaándac.

Vanaglorioso. = Maandácon.

Vanamente. = Sa pagcacáoang, sa oaláy polós. * Sa pagcadioáta, sa pagcalihí, sa pagcaaníto. * Sa oaláy himutáng̃an ug cahológan. * V. Vanagloriosamente.

Vandalismo. = Caísog sa paggobá ug sa pagláglag sa ng̃atanán.

Vandola. = Talároc ng̃a guibútang pagprenda sa mg̃a sacayán ng̃a guicabalían sa ilang talároc, arón macalayág.

Vanear. V. Vanagloriarse.

Vanguarda. = Ang mg̃a soldado ng̃a nanagóna sa mg̃a pang̃obátan.

Vanidad. = Paráyeg.

Vanidoso. = Parayégon.

Vanilocuencia. = Mg̃a polong ng̃a oaláy polós, suguílon ng̃a oaláy cahológan ug himutáng̃an.

Vanílocuo. = Ang magapamólong sa mg̃a polong ng̃a oaláy polós.

Vaniloquio. V. Vanilocuencia.

Vanistorio. = Paráyeg.

Vano. = Caoang. * Ang oaláy polós. * Parayégon, maandácon. * Ang oaláy hingtúngdan ug himotáng̃an. * Ang oaláy calig-ónan. * Ang díli madúgay.

Vapor. = Alísng̃ao, alísbo. * Caínit sa cotó cotó ng̃a musáca sa olo.

Vaporable. = Ang masáyon maalísng̃ao, mahong̃áo, maalísbo.

Vaporacion. V. Evaporacion.

Vaporar. V. Evaporar.

Vaporear ó Vaporizar. = Idem.

Vaporoso. = Ang magaalísng̃ao, ang magaalísbo.

Vapulacion. = Como el siguiente.

Vapulamiento. = Pagcahámpac.

Vapular. = Paghámpac.

Vaquear. = Pagpang̃asáoa sa mg̃a baca.

Vaquería. V. Vacada.

Vaquerizo. = Camálig ng̃a pagasilóng̃an ug pagadángpan sa mg̃a baca. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a baca.

Vaquero. = Baquero, bantay sa mg̃a baca, ug ang nahatong̃ód sa maong magbalántay.

Vaqueta. = Panit sa baca ng̃a quinúrti.

Vara. = Cahoy, sang̃á sa cahoy ng̃a hatáas, manípis ug hinaoánan sa mg̃a dahon. * Socod, socdánan sa mg̃a panápton. * Panápton, &c., sa usá ca bara ang cahitáson. * Cadaghánan sa capat-án con sa calím-an ca baboy.

Varadera. = Cahoy ng̃a ipadápat sa quilid sa sacayán, sa dapit sa goa, arón díli madáot ang maong quilid sa paglúlan sa bisan onsa ng̃a mabóg-at.

Varadero. = Lugar ng̃a pagasangláran sa mg̃a sacayán.

Varal. = Cahoy ng̃a hatáas, tocón. * Táuo ng̃a hatáas.

Varapalo. = Idem hasta táuo. * Lambos, pagcalámbos ng̃a guilámbos sa cahoy. * Casáquet, calisód, cayógot ng̃a dagcó.

Varar. = Pagsánglar sa mg̃a sacayán. * Pagpalutáo, pagdáhic sa tubig sa mg̃a sacayán. * Paghonóng, pagárang, pagóndang sa bisan onsang buhat con hulusáyon.

Varasceto. = Alad sa mg̃a cahoy, sa mg̃a caoáyan, &c., ng̃a ibútang sa mg̃a tanáman, &c.

Varazo. = Pagcalámbos, pagcalátos, pagcabónal.

Varchilla. = Tacsánan sa humáy, &c.

Vardasca. V. Vara hasta socod.

Vardascazo. V. Varazo.

Vareador. = Ang magabúnal.

Vareaje. V. Vareo.

Varear. = Pagbúnal sa mg̃a cahoy arón mahólog ang bong̃a. * Paglátos, pagbúnal. * Pagsócor sa bisan onsa, sa bara. * Pagníoang.

Varejón. V. Varal.

Varendaje. = Cadaghánan sa mg̃a barenga ng̃atanán sa usá ca sacayán.

Varenga. = Cahoy ng̃a icalíg-on sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán, sa dapit sa solód.

Vareo. = Pagcabónal sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, arón motáctac ang bong̃a. * Pagcasócod sa bisan onsa, sa bara.

Vareta. = Cahoy ng̃a manípis ng̃a pagadihógon sa bisan onsa ng̃a mahágcot arón mamílit ang mg̃a langgam. * Boloc sa mg̃a hablon, sa mg̃a panápton. * Polong ng̃a icapasucó sa isigcatáuo.

Varetear. = Pagbóloc sa mg̃a hablon.

Variable. = Ang mahímo ng̃a pagalaínon. * Ang maósob. * Ang oaláy calig-ónan ug pagcabótang ng̃a dayon.

Variablemente. = Sa pagcalináin lain.

Variacion. = Pagcaláin, pagcabálhin.

Variado. = Ang guibórcan sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain.

Variamente. V. Variablemente.

Variante. = Ang magaláin lain.

Variar. = Pagláin lain.

Várice. = Pagcahubág sa mg̃a caogátan, cay naponó caáyo sa dugó.

Varicoso. = Ogát ng̃a nahobág cay naponó sa dugó.

Variedad. = Pagcaláin lain. * Pagcaoaláy calig-ónan ug pagcabótang ng̃a dayon. * Pagcabálhin sa bisan onsa.

Varilla. = Puthao ng̃a hatáas ug manípis ng̃a icasáb-it ug igabítay sa mg̃a tabil, sa mg̃a cortina. * Tagsa ca cosóg sa apapáng̃ig. * Tagsa ca cahoy ng̃a manípis, &c., ng̃a guipilítan sa papel sa mg̃a paypay.

Varillaje. = Cadaghánan sa mg̃a ng̃a cahoy ng̃a manípis sa mg̃a paypay.

Vario. = Lain. * Ang oaláy calig-ónan ug pagcabótang ng̃a dayon. * Ang guibúhat sa mg̃a butang ng̃a nagacaláin lain.

Varon. = Laláqui. * Táuo ng̃a talahóron.

Varonía. = Pagcacaobánan ng̃a guican sa mg̃a laláqui.

Varonil. = Ang nahatong̃ód sa laláqui. * Mabáscog, macosóg, casing casíng̃an.

Varonilmente. = Sa cabáscog, sa cosóg. * Sa dagcóng casing casing.

Vasallaje. = Pagcasácop. * Buhis.

Vasallo. = Sacop.

Vasar. = Pang̃ánan, bolotáng̃an sa mg̃a baso, sa mg̃a pinggan, &c., sa cosina.

Vascuence. = Ang mabóloc caáyo.

Vasera. V. Vasar. * Caban caban, sorlánan sa mg̃a baso.

Vasija. = Baso, sorlánan sa vino, sa tubig, &c. * Cadaghánan sa mg̃a cuba, sa mg̃a bariles ug sa mg̃a taryao.

Vasillo, to. = Basong diótay. * Tagsa ca bohó sa mg̃a orlan sa mg̃a putiócan, ug ang maong orlan.

Vaso. = Baso, sorlánan sa tubig, sa vino, &c., sa yota, sa buláoan, sa salapí, &c. * Pagcalóang sa mg̃a sacayán ug sa bisan onsa. * Tapoc sa mg̃a bitóon. * Sorlánan ng̃a pagabotáng̃an sa tae ug sa ihi. * V. Bacin. * Ugát, caogátan.

Vástago. = Salíngsing, orlot, orlótan, balágon.

Vastedad. = Pagcadagcó, pagcalapád sa bisan onsa.

Vasto. = Dagcó, halagpád.

Vate. = Manalágna.

Vaticinador. = Idem. * Ang mutágna, ang macaíla sa mg̃a omalábot.

Vaticinante. = Idem.

Vaticinar. = Pagtágna. * Pagtághap, pagíla sa mg̃a omalábot.

Vaticinio. = Pagcatágna. * Pagcatághap sa mg̃a omalábot.

Vatídico. V. Vaticinador. * Ang mahatong̃ód sa pagcatágna.

Vaya. = Pagcayúbit, pagcatámay. * Pagcasólog solog, pagsóod sood. * Onsáon ta na man.

VE

Vecera. = Panón sa mg̃a hayúpan ug labí pa sa mg̃a baboy ng̃a nanaglacát pagdóng̃an.

Vecería. = Panón sa mg̃a hayópan ug labí pa sa mg̃a baboy ng̃a nahatong̃ód sa usá ca longsod.

Vecero. = Ang may catungdánan sa pagtúman sa mg̃a buhat sa longsod, sa pagcaólus olus sa obán.

Vecinal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a taguilóngsod, sa mg̃a mulópio sa longsod.

Vecinamente. = Sa pagcahadóol.

Vecindad. = Cadaghánan sa mang̃a taguilóngsod, sa mg̃a mulópio sa longsod. * Pagcasilíng̃an. * Pagcadúul. * Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay.

Vecindario. V. Vecindad hasta pagcasilíng̃an. * Listáhan, padron sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a taguilóngsod.

Vecino. = Tagilóngsod, mulópio sa longsod, ang may baláy sa longsod. * Silíng̃an. * Hadúul, ang mudápit.

Veda. = Pagcadilí.

Vedado. = Lugar ng̃a díli mahímo ng̃a pagasórlan cay guidilí sa mg̃a ponóan con sa batásan, sa mg̃a leyes.

Vedamiento. V. Prohibitorio.

Vedar. = Pagdilí. * Pagólang, pagbótang sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a caculían.

Vedija. = Ang balahíbo sa mg̃a carnero ng̃a nagatápot, nagapílit. * Bohóc ug balahíbo sa laoas ng̃a nagobót.

Vedijudo. = Ang guigúbtan sa bohóc.

Veduño. = Calaínan sa mg̃a paras.

Veedor. = Ang magatán-ao, ang maquigsáyod sa dagcóng cacúgui sa mg̃a buhat sa ubán. * Ang táuo ng̃a guitórlo sa mg̃a calongsóran arón masáyor con maáyo ba con díli ba ang mg̃a buhat sa mg̃a táuo. * Ang maquigsáyor sa pagcaáyo con sa pagcadaótan sa trigo, &c., ng̃a guibalígya sa cadaghánan. * Ang mahilábot sa pagpálit sa mg̃a calán-on sa mang̃a baláy sa mg̃a dagcóng táuo.

Veeduría. = Cahímtang, ug ang baláy sa veedor.

Vega. V. Valle.

Vegetabilidad. = Pagcatigúlang. * Pagcasúpang.

Vegetable. = Ang madáan, ang matigúlang. * Ang magasúpang.

Vegetacion. V. Vegetabilidad.

Vegetante. V. Vegetable.

Veguer. = Hocom sa usá ca longsod con sa usá ca guinhócman.

Veguería. = Yota ng̃a nahasácop sa gahúm sa veguer.

Vehemencia. = Pagcacosóg, pagcabáscog sa bisan onsa.

Vehemente. = Ang mabáscog ug macosóg caáyo.

Vehementemente. = Sa cabáscog, sa cosóg ng̃a dagcó.

Vehículo. = Bisan onsa ng̃a maoóna sa lain ng̃a butang.

Veintavo. = Ang icacaluháan ca bahin sa bisan onsa.

Veinte. = Caluháan, calhóan.

Veinten. = Doblon ng̃a bale ug caluháan ca sicápat.

Veintena. = Tagsa ca bahin sa caluháan. * V. Veintavo. * Cadaghánan sa caluháan ca butang.

Veintenar. = Idem desde cadaghánan.

Veintenario. = Ang may caluháan ca túig.

Veinteno. V. Vigésimo.

Veinteñal. = Ang madúgay sa caluháan ca túig.

Veinticinco. = Caluháan ug limá.

Veinticuatreno. = Ang nahatong̃ód sa isip sa caluháan ug opát.

Veinticuatría. = Cahímtang sa pagcaregidor, pagcamaghuhúpot sa ubán ng̃a mg̃a longsod sa Andalucía.

Veinticuatro. = Maghuhúpot, regidor sa ubán ng̃a mg̃a longsod sa Andalucía. * Caluháan ug opát.

Veintidos. = Caluháan ug duhá.

Veintinueve. = Caluháan ug siám.

Veintiocho. = Caluháan ug ualó.

Veintiseis. = Caluháan ug unúm.

Veintiseiseno. = Ang nahatong̃ód sa isip sa caluháan ug unúm.

Veintisiete. = Caluháan ug pitó.

Veintitres. = Caluháan ug toló.

Veintiun. V. Veintiuno.

Veintiuna. = Sugál sa baraja.

Veintiuno. = Caluháan ug usá.

Vejacion. = Pagcapúgus, pagcalúgus, pagcadomót. * Pagcadáot.

Vejámen. = Casabá, pagcabárlong sa pagyúbit sa isigcatáuo.

Vejancon. = Tigúlang uyámot.

Vejar. = Pagdáot, pagpasáquet sa isigcatáuo.

Vejarron. V. Vejancon.

Vejestorio. = Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pasipád-an ca tigúlang na caáyo.

Vejete. = Tigúlang ng̃a hing̃alatáoan.

Vejez. = Pagcatigúlang. * Pagcadáan. * Pagcasámoc ng̃a ang̃ay sa mg̃a tigúlang. * Pagcaáng̃o ang̃o.

Vejezuelo. = Tigúlang caáyo.

Vejiga. = Pantog. * V. Ampolla. * Buti.

Vejigatorio. = Hampol, haclop ng̃a magapalábtog, magapabítlig sa panit sa masaquét.

Vejigazo. = Pagcalámbos sa pantog ng̃a botód con sinórlan sa hang̃in.

Vejiguilla. = Tanóm.

Vela. = Pagcabántay sa gabíy, pagcapang̃alámag. * Pagcacógui sa bisan onsa ng̃a pagabuháton. * Pagcabántay, sa pagcaólos olos, sa atubáng̃an sa Santísimo Sacramento. * Candela sa talo con sa sebo. * Layág sa sacayán. * Ang sacayán.

Velacion. = Pagcatucáo, pagcahúcao. * Mg̃a pagdaláng̃in ug pagbendicion sa mg̃a bag-ong quinasál; ng̃a guisúgo sa santa Iglesia.

Velacho. = Ang layág ng̃a sonód sa layág ng̃a dagcó sa talároc ng̃a trinquete.

Velada. V. Velacion.

Velado. = Ang bana.

Velador. = Ang nang̃alámag, ang magabántay sa gabíy, ang magatucáo, ang magahúcao. * Sanggáan ng̃a pagabotáng̃an sa sugá sa pagpang̃alámag sa gabíy.

Velaje. = Cadaghánan sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.

Velámen. = Idem.

Velar. = Pagtucáo, paghúcao. * Pagbántay sa bisan onsa sa dagcóng pagcacúgui. * Pagtúman ug maáyo sa bisan onsa. * Pagbántay sa pagcaólos sa atubáng̃an sa Santísimo Sacramento. * Pagpang̃alámag. * Palotáo sa mg̃a tacot, sa mg̃a bató sa talioála sa dagat. * Pagbendicion, pagdaláng̃in sa mg̃a quinasál. * Pagbántay sa gabíy sa mg̃a masaquét. * Pagtábon.

Velarte. = Calaínan sa panápton.

Veleidad. = Pagbóot sa salingcápao lamang. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot ug sa húna húna.

Veleidoso. = Ang masáyon magabálhin sa iang húna húna, ang oaláy calig-ónan sa iang pagbóot.

Velejar. = Paglayág.

Velería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a candela sa talo ug sa sebo.

Velero. = Sacayán ng̃a matúlin caáyo sa layág. * Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a layág sa mang̃a sacayán.

Veleta. = Casi casi. * V. Veleidoso.

Velete. = Panápton ng̃a manípis, ng̃a igatábon sa nauong.

Velicacion. = Pagcacatól sa laoas guican sa init sa dugó.

Velico, llo, to. = Panápton ng̃a manípis ug mahínag, ng̃a binulácan sa mg̃a bulac sa buláoan con sa salapí.

Velo. = Tabil, panápton ng̃a igatábon sa bisan onsa. * Panápton ng̃a igatábon sa nauong sa mg̃a babáye, ug labí pa sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja. * Panápton ng̃a pagagamíton sa pagbendicion sa mang̃a quinasál, ug ng̃a igatábon sa olo sa asáoa ug isáblay sa mg̃a abága sa bana. * Pagcaligás sa suguílon, pagcabalíbad, calaguéuan, arón díli itúg-an ang matúod. * Bisan onsa ng̃a magasalípod sa lain ng̃a butang. * Pagcabóloc sa húna húna.

Velocidad. = Pagcatúlin, pagcadalí, pagcalágmit.

Velon. = Candelero, sorlánan sa tumbága, &c., ng̃a pagasórlan sa lana ug pagabotáng̃an sa sugá.

Velonera. = Sanggáan sa belon.

Velonero. = Magbobóhat sa mg̃a belon.

Veloz. = Matúlin, malágmit, madalíon, malágsic.

Velozmente. = Sa pagcatúlin, sa pagcadalí, sa pagcalágmit.

Vellera. = Babáye ng̃a magaálot ug magagónting sa bohóc.

Vello. = Balahíbo. * Bolobalahíbo sa mg̃a panit sa obán ng̃a mg̃a bong̃a.

Vellon. = Balahíbo sa mg̃a carnero.

Vellonero. = Ang magahípos sa balahíbo sa mang̃a carnero, sa paggónting caníla.

Vellorí. = Panápton ng̃a oalá pa tináon.

Vellorita. = Tanóm.

Vellosidad. = Cadaghánan sa balahíbo.

Vellosilla. = Tanóm ng̃a italámbal.

Velloso. = Balahibóon, balahibóan.

Velludo. = Idem. * Ang terciopelo.

Vena. = Ogát. * Ang ogát ng̃a guitórcan sa mang̃a tumbága sa ilálom sa yota. * Ang alaguían sa tubig sa ilálom sa yota. * Pagcasáyon sa pagbúhat ug paggáma sa mg̃a balac. * Ang barlis sa mg̃a báta.

Venablo. = Bangcao ng̃a hamóbo ng̃a isalibáy. * Soob.

Venadero. = Lugar ng̃a pagalácoan sa mg̃a osa.

Venado. = Osa.

Venaje. = Tobóran sa subá.

Venal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a ogát. * Ang arang ibalígya, balígya. * Táuo ng̃a pacóha, ng̃a mapaólo olo tong̃ód sa salapí ug sa mg̃a gasa.

Venalidad. = Pagcasáyon sa pagbalígya sa bisan onsa. * Pagcaólo olo sa lain tong̃ód sa salapí ug sa mg̃a regalo.

Venático. = Alabóton sa pagcabóang, ang boang boang usáhay.

Venatorio. = Ang nahatong̃ód sa pag pang̃áyam.

Vencejo. = Icabáat sa bisan onsa. * Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa sayáo apan sa hamóbong tiil.

Vencer. = Pagdáog. * Paglabí, paglabáo. * Pagcábig sa bisan cansa sa cabobót-on ng̃a caugalíng̃on. * Pagáng̃at, pagtóng̃as, pagsáca sa lugar ng̃a hatáas ug tindog caáyo. * Pagtaquílid, pagtóang. * Pagtúman sa adlao ng̃a tagál. * Pagpogóng sa caísog sa gaoi ug sa mg̃a cailíbgon.

Vencible. = Ang arang pagadaógon.

Vencimiento. = Pagcadáog. * Pagcataquílid, pagcatóang sa bisan onsa.

Venda. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a igabúgcos ug igabáat sa mg̃a samad. * Sintas ng̃a ibúgcos sa mg̃a hari sa ilang olo, sa timáan sa ilang pagcahári.

Vendaje. = Sohol tong̃ód sa pagbalígya sa mg̃a manggar ng̃a guitúgyan sa lain. * Pagcabáat sa mang̃a benda.

Vendar. = Pagbúgcos, pagbáat sa mg̃a tinábas ng̃a panápton, sa mg̃a benda. * Pagbótang sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan sa húna húna, arón díli maila ang matúod.

Vendabal. = Habágat.

Vendedor. = Ang magabalígya.

Vendehumos. = Ang nagapasábot ng̃a hinigúgma ug pinalángga sia sa mg̃a dagcóng táuo.

Vendeja. = Pagcabalígya sa cadaghánan ug sa cadaigánan.

Vender. = Pagbalígya. * Pagbórhi. * Paglímbong, pagólo olo.

Vendible. = Ang arang ibalígya, balígya.

Vendicion. = Pagcabalígya.

Vendimia. = Pagcapó-po, pagcaípo, sa mg̃a paras. * Polós, caposlánan sa bisan onsa.

Vendimiador. = Ang magapó-po sa mg̃a bolig sa ubas sa mg̃a ponóan, sa mg̃a balágon sa mg̃a paras.

Vendimiar. = Pagpó-po sa mg̃a ubas sa mg̃a ponóan. * Paghiágom sa polós sa bisan onsa. * Pagpatáy.

Vendo. = Sirsid sa mg̃a panápton.

Veneficiar. = Pagdáot sa mg̃a pagdioáta, sa mg̃a buhat sa mg̃a balbal.

Veneficio. = Buhat ng̃a daótan, ng̃a ang̃ay sa mang̃a dioatáhan, sa mg̃a balbal.

Venéfico. = Ang macahiló. * Táuo ng̃a dioatáhan, balbal.

Venenífero. = Ang macahiló.

Veneno. = Hiló, ang macalála, ang macalánag. * Ang macahobóg. * Bisan onsa ng̃a macadáot. * Caaligótgot, capong̃ót.

Venenosidad. = Pagcahiló sa bisan onsa.

Venenoso. = Ang may hiló, ang macahiló.

Venera. = Baláyan sa usá ca quinháson. * Timáan ng̃a guibítay sa dughan sa ubán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.

Venerable. = Talahóron.

Venerablemente. = Sa pagtáhod, sa catahóran.

Veneracion. = Pagcatáhor. * Pagcasíngba.

Venerador. = Matahólon. * Tigtáhod, ang magatáhod.

Venerando. V. Venerable.

Venerante. V. Venerador.

Venerar. = Pagtáhor, pagtahá. * Pagsíngba.

Venéreo. = Ang mahatong̃ód cang Venus ug sa pagcaólag.

Venero. = Lugar ng̃a hicaplágan sa mg̃a tumbága sa ilálom sa yota. * Tobóran sa mg̃a tubig. * Sinógdan, guinicánan sa bisan onsa.

Vengable. = Ang tacús ng̃a pagabáslan.

Vengador. = Ang magabálos, magbabálos.

Vengainjurias. = Piscal.

Venganza. = Pagbálos, balus.

Vengativo. = Ang mahagúgma magbálos.

Venia. = Pagcapasáilo, pagpasáilo sa mg̃a salá ug sa mg̃a sayúp. * Lisensia, pagtógot sa pagbóhat sa bisan onsa.

Venial. = Salá, sayúp ng̃a diótay, ug ng̃a masáyon pasailóon.

Venialidad. = Idem.

Venialmente. = Sa salá ng̃a diótay.

Venida. = Pagcaánhi, pagcaábot. * Pagcahióli, pagcabálic sa lugar ng̃a guiguicánan. * Pagcabahá sa mg̃a subá. * Buhat ng̃a mahanaláicon, ng̃a oalá húna hunáon.

Venidero. = Omalábot, ang muánhi, ang musonód.

Venino. = Hubág ng̃a daútan. * V. Venenoso.

Venir. = Pagánhi. * Pagábot. * Pagpaquíta, pagtúngha. * Pagángdo sa pagbúot sa lain, pagóyon. * Pagdámag, pagdósmog. * Pagsonód sa bisan onsa sa guiguicánan, sa guisóndan. * Pagdúul. * Pagguícan sa sinógdan.

Venta. = Pagcabalígya. * Halapítan.

Ventaja. = Pagcapalabáo, pagcapalábi. * Pagpalábi, pagpalabáo.

Ventajosamente. = Sa pagcalabí, sa pagcalabáo.

Ventajoso. = Ang magalabáo, ang magalabí.

Ventalla. V. Válvula, desde tabon tabon. * Acob sa mg̃a panit sa mg̃a bong̃a.

Ventalle. = Paypay.

Ventana. = Talambóan.

Ventanaje. = Cadaghánan sa mg̃a talambóan sa usá ca baláy.

Ventanazo. = Pagcasára ng̃a calit sa talambóan.

Ventanear. = Pagtámbo sa talambóan.

Ventanera. = Babáye ng̃a mutámbo sa masóbsob sa talambóan.

Ventanero. = Ang magabúhat sa mg̃a talambóan. * Táuo ng̃a magasolóng sa mg̃a talambóan ng̃a guitambóan sa mg̃a babáye.

Ventanico. = Tacop ng̃a diótay sa mg̃a tacop, sa mg̃a talambóan.

Ventar. V. Ventear.

Venteadura. = Liqui sa mg̃a cahoy.

Ventear. = Pagháng̃in, paghóyop sa hang̃in. * Pagsúsi, pagpaquisáyod sa bisan onsa. * Paghaláyhay. * Pagotót. * Pagbotód sa bisan onsa cay guisórlan sa hang̃in.

Ventero. = Ang magabántay sa halapítan.

Ventilacion. = Pagcahalayáhay. * Pagcaíndig indig.

Ventilador. = Capandáyan sa pagháng̃in.

Ventilar. = Paghalayáhay. * Pagcáya caya, pagcáyab cayab. * Pagíndig indig.

Ventisca. = Onós sa hang̃in ug sa nieve.

Ventiscar. = Pagúlan sa pagcatibúoc ug pagháng̃in ng̃a mahurús.

Ventiscoso. = Túig ug lugar sa mg̃a onós.

Ventolera. = Onós sa hang̃in ng̃a mabáscog ug ng̃a díli madúgay. * Pagcaándac. * Húna húna ng̃a calit ug ng̃a díli macaígo.

Ventolina. = Hang̃in ng̃a mahínay ug ng̃a mabolobálhin.

Ventor. = Ayam ng̃a musonód sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a langgam sa iang pagpanimahó.

Ventorrero. = Lugar ng̃a dayág sa mg̃a hang̃in.

Ventorrillo. = Halapítan ng̃a diótay.

Ventosa. = Tandoc.

Ventosear. = Pagotót.

Ventosero. = Ang mugámit sa masóbsob sa mg̃a tandoc.

Ventosidad. = Pagcaotót. * Pagcabotód.

Ventoso. = Ang may hang̃in, ang nabotód. * V. Ventear.

Ventral. = Ang nahatong̃ód sa tian. * Bacos sa tian.

Ventrecha. = Tian sa mg̃a isda.

Ventregada. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp sa usá lamang ca pagánac. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a muábot sa pagcadúng̃an.

Ventrera. = Bacus ng̃a ibúgcus sa tian.

Ventrículo. = Cotó cotó.

Ventrílocuo. = Ang macapamólong sa ting̃og ng̃a pagaíngnon ng̃a guican sa tian.

Ventroso. = Como el siguiente.

Ventrudo. = Ang guidagcóan sa tian.

Ventura. = Palar ng̃a maáyo.

Venturero. = Ang guiábot sa pagcaáyo con sa pagcadaútan. * Ang magasóroy soroy sa oaláy buhat, apan ng̃a magabúhat unta con donay ugáling ug táuo ng̃a magapabúhat canía.

Venturina. = Batóng mahál sa color sa capé ng̃a sinánglag, ug ng̃a nalocóp sa mg̃a tulpoc tulpoc sa color sa buláoan.

Venturo. = Ang muábot onya, ang musonód.

Venturosamente. = Sa maáyong palad.

Venturoso. = Paláran, buláhan.

Venus. = Ang usá sa mg̃a planeta. * Babáye ng̃a matahóm caáyo. * Pagcaólag, paghiláoas.

Venusto. = Matahóm, maníndot, maányag.

Ver. = Pagtán-ao, pagsulúng, pagquíta. * Paghíling, paglí-li. * Pagdúao. * Paghibálag pagcáplag. * Pagtághap sa mg̃a omalábot.

Vera. = Daplin. * Pagcamatúod sa bisan onsa.

Veras (de). = Sa pagcamatúod, matúod tuod, matúod gayúd.

Veracidad. = Batásan sa pagpamólong guihápon sa matúod.

Veranada. = Túig tiempo sa init.

Veranadero. = Lugar ng̃a pagacán-an sa mg̃a hayúpan sa tiempo sa init.

Veranear. = Pagpuyó sa bisan diin sa tiempo sa init.

Veraneo ó Veranero. = Lugar ng̃a pagapúy-an sa obán ng̃a mg̃a mananáp sa tiempo sa init.

Veranico. = Túig, tiempo sa dagcóng init sa tiempo sa tugnao.

Veraniego. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa tiempo sa init. * Ang masaquéton, ang salaquétan sa tiempo sa init. * Ang salaoáyon, ang díli hingpit.

Verano. = Tiempo, túig sa init.

Veraz. = Ang mamólong guihápon sa matúod.

Verbal. = Bisan onsang pagsábot sa polong lamang.

Verbalmente. = Sa mg̃a polong lamang.

Verbena. = Tanóm ng̃a italámbal.

Verberacion. = Pagcahámpac sa tubig ug sa hang̃in sa bisan diin.

Verberar. = Paghámpac sa hang̃in ug sa tubig sa bisan diin.

Verbi gracia. = Mg̃a polong ng̃a linatín: panánglet, sa pananglétan.

Verbo. = Ang icadúha ca Persona sa Santísima Trinidad.

Verbosidad. = Pagcadághan sa mg̃a polong sa mg̃a suguílon.

Verboso. = Ang guidaghánan sa mg̃a polong sa iang pagsólte.

Verdacho. = Color ng̃a malúnhao ng̃a obos.

Verdad. = Matúod, camatúod. * Ang Dios. * Pagcaáng̃ay sa bisan onsa sa húna húna sa mg̃a táuo. * Casabá, pagcabárlong ng̃a lactud ug sa dayág.

Verdaderamente. = Sa pagcamatúod, matúod tuod, matúod gayúd.

Verdadero. = Ang matúod. * Ang maháoan sa buot.

Verdal. = Calaínan sa mg̃a sirioelas.

Verde. = Calúnhao. * Táuo ng̃a báta pa, supang. * Bisan onsa ng̃a anáa pa sa sinógdan, ng̃a halayó pa sa pagcahíngpit. * Cumpay sa mg̃a hayúpan.

Verdea. = Calaínan sa bino.

Verdear. = Paglúnhao sa bisan onsa.

Verdecer. = Paglúnhao sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.

Verdegay. = Bisan onsa sa color ng̃a berde ng̃a díli buhi caáyo.

Verdeguear. V. Verdear.

Verdemar. = Ang may color ng̃a berde ing̃on sa color sa dagat.

Verdemontaña. = Calaínan sa color ng̃a berde.

Verderol. = Langgam.

Verderon. = Calaínan sa baláyan sa quinháson.

Verdevejiga. = Color ng̃a berde, ng̃a magáma sa apdo sa baca.

Verdezuelo. = Langgam.

Verdin. = Color ng̃a malúnhao sa mg̃a tanúm ng̃a diótay pa. * Natoc, lauot sa tubig ng̃a díli magabahá. * Tayá sa mg̃a tumbága.

Verdina. = Idem hasta natoc.

Verdinegro. = Ang may color ng̃a berde ng̃a molomaítom.

Verdino. = Ang malúnhao caáyo.

Verdolaga. = Tanóm, olasíman.

Verdon. = Ang banua.

Verdor. = Pagcalúnhao sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Color ng̃a berde. * Cosóg, cabáscog, gahóm. * Pagcabáta, pagcasópang.

Verdoso. = Ang boloberde, ang molomalúnhao. * Ang higos.

Verdoyo. = Natoc, lauot ng̃a nagatápot sa mg̃a bató, sa tubig.

Verdugado. = Saya sa mg̃a babáye.

Verdugal. = Solóp ng̃a guinatórcan pagbág-o sa mg̃a salíngsing, sa human na ang pagcaíng̃in ug pagdáob.

Verdugo. = Salíngsing sa cahoy. * Labhag. * Labod. * Táuo ng̃a mupatáy sa mg̃a isigcatáuo ng̃a guihócman sa camatáyon, ng̃a magahámpac sa cadaigánan sa mg̃a saláan, &c. * Casáquet, calisód, cayógot sa húna húna.

Verdugon. = Idem hasta táuo.

Verduguillo. = Labaja ng̃a igaálot.

Verdulero. = Ang mobalígya sa mg̃a otan. * Sa mg̃a coles, &c.

Verdura. = Otan. * Cosóg, cabáscog. * Pagcalúnhao, pagcalángbo sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.

Vereda. = Dalan ng̃a haíctin. * Paglacát sa mg̃a malaoáli, sa pagoáli sa mg̃a calongsóran.

Veredario. = Cabayo, &c., ng̃a pagaabáng̃an.

Veredero. = Sinógo arón magabaláod sa mg̃a pagbúot sa mg̃a ponóan.

Verga. = Cahoy ng̃a pagabaátan ug pagatohógan sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán. * Quinatáuo sa mg̃a mananáp ng̃a laqui.

Vergajo. = Idem desde quinatáuo.

Vergarzoso. = Mananáp sa América.

Vergonzante. = Mang̃iuláuan. * Ang naquiglímos sa tinágo.

Vergonzosamente. = Sa pagcaúlao, sa caúlao.

Vergonzoso. = Ang maúlao, mang̃iuláuan. * Ang macaúlao, maoólao.

Verguear. = Pagbúnal.

Vergüenza. = Caúlao.

Verguer ó Verguero. = Alguasil.

Vergueta. = Cahoy ng̃a diótay.

Véricueto. = Lugar ng̃a hatáas ug cabatóhan.

Verídico. V. Veraz.

Vérificacion. = Pagcasúsi, pagcapaquigsáyod sa bisan onsa.

Verificar. = Pagpamatúod. * Pagsúsi, pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy. * Pagbúhat ng̃a tuod, pagtúman.

Verificativo. = Ang macapamatúod sa bisan onsa.

Verisímil. = Ang guipacaíng̃on ng̃a matúod, bisan onsa ng̃a díli matúod gayúd.

Verisimilitud. = Pagpacaíng̃on ng̃a matúod ug bisan onsa, bisan ng̃a díli matúod gayúd.

Verisímilmente. = Sa pagcaíng̃on ng̃a matúod.

Verja. = Alad alad. * V. Celosía. * Ang lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a alad.

Verjel. = Idem desde ang lugar. * Tanáman ng̃a matahóm ng̃a guitámnan sa mang̃a bulac.

Vermicular. = Ang may olor, ang guiórlan. * Ang maíng̃on sa mg̃a olor.

Vermífugo. = Ang may gahóm sa pagpatáy sa mg̃a oáti ug mg̃a olod.

Verminoso. V. Vermicular.

Vernal. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa init.

Verónica. = Tanóm ng̃a italámbal.

Verosímil. V. Verisímil.

Verosimilidad. V. Verisimilitud.

Verraco. = Botacál.

Verraquear. V. Gruñir.

Verriondez. = Pagcapang̃asáoa sa mang̃a baboy. * Pagcabótang sa mg̃a tanóm ug mg̃a dahon ng̃a naláya, ug sa mg̃a otan ng̃a oalá malóto ug maáyo.

Verriondo. = Baboy ng̃a mang̃asáoa. * Tanóm, dahon con otan ng̃a laya, ng̃a oalá malóto ug maáyo.

Verruga. = Alom, calónggo.

Verrugueta. = Limbong sa sugál.

Versado. = Batid, ang naánad na.

Versar. = Pagíng̃on ang usá ca botang sa lain ng̃a butang ng̃a pagatandían.

Versátil. = Ang masáyon mubálic. * Ang masáyon maópod opod. * Táuo ng̃a oaláy calig-ónan sa iang húna húna, sa iang buot.

Versatilidad. = Pagcaópod opod. * Pagcaoaláy calig-ónan sa boot.

Versería. = Cadaghánan sa mg̃a luthang ng̃a guing̃álan ug berso.

Versícula. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a libro sa coro.

Versiculario. = Ang magabántay sa mang̃a libro sa coro, ug ang magacanta sa mg̃a bersículo.

Versículo. = Bahin ng̃a diótay sa mang̃a sulat.

Versificacion. = Pagcabúhat sa mg̃a balac.

Versificar. = Pagbúhat, pagsúlat sa mang̃a balac.

Versista. = Ang macagáma sa mg̃a berso.

Verso. = Calaínan sa luthang. * Balac.

Vértebra. = Tagsa ca bocóg sa talórtod, sa cagóngcong, sa bocó bocó.

Vertedero. = Lugar ng̃a pagayabóhan, ng̃a pagasalibáyan sa bisan onsa.

Vertedor. = Ang magayabó. * Alaguían sa mg̃a tubig, balaháan.

Vertello. = Tagsa ca malíng̃in ng̃a binohóan, ng̃a guitóhog sa puthao con sa pisi, ng̃a guibáat ug guilíg-on sa berga sa talároc sa sacayán.

Verter. = Pagyabó, paghúar sa bino, sa tubig, sa binócboc, &c. * Paghúbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Pagtúg-an sa hingbalóan. * Paglabáo, paglabí.

Vertibilidad. = Pagcasáyon sa paglíhoc sa bisan onsa sa luyo ug sa luyo.

Vertible. = Ang masáyon malíhoc sa luyo ug sa luyo.

Vertical. = Ang natónton caáyo sa ibábao sa atong mg̃a olo.

Verticalmente. = Sa pagcatónton.

Vértice. = Ang labíng hatáas sa bisan onsa. * Alimpólo sa olo.

Verticidad. V. Vertibilidad.

Vertiente. = Ang mubahá. * Lugar ng̃a tolotíndog, pagcahándig, pagcahanáyhay ng̃a masáyon pagabaháan sa tubig.

Vertiginoso. = Ang guilábdan sa olo.

Vértigo. = Pagcalabád sa olo.

Versana. = Turlis ng̃a lapus cutud sa usá ca tomóy sa lain ng̃a tomóy sa yota ng̃a pagadoróhan.

Véspero. = Bitóon sa hapon.

Vespertillo. V. Murciélago.

Vespertino. = Ang nahatong̃ód sa hapon. * Bitóon ng̃a masálop sa human na ang pagcasálop sa adlao. * Oáli ng̃a ioáli sa hapon.

Vestal. = Tagsa ca dalága ng̃a nagaalágad sa diosa ng̃a guing̃álan ug Vesta, sa tiempo sa mg̃a romano.

Vestíbulo. = Ganháan.

Vestido. = Bisti, panápton ng̃a itápot sa laoas. * Tabon sa bisan onsa.

Vestidura. = Idem. * Bisti sa mg̃a Padre sa pagtúman sa ilang catungdánan sa Singbahán.

Vestigio. = Timáan, tonób ng̃a nahabílin sa guiaguían sa táuo. * Panomdóman sa mg̃a buhat sa mg̃a táuong caráan. * Timáan sa bisan onsa sa canhing tiempo.

Vestiglo. = Asoang, onglo. * Bisan onsa ng̃a macahahárloc, ng̃a macalilísang.

Vestimenta. V. Vestido y Vestidura.

Vestir. = Pagbísti, pagtápot sa laoas sa mg̃a panápton. * Pagtábon, pagdáyan dayan sa bisan onsa.

Vestuario. = Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa mg̃a bisti. * Bisti sa mg̃a soldados. * Lugar ng̃a pagabistíhan sa mg̃a Padre, sa obán ng̃a mg̃a Singbahán, ug sa mg̃a táuo ng̃a nagabúhat sa mg̃a dula.

Veta. = Ogat sa bisan onsa, sa mg̃a bató, sa mang̃a cahoy, &c.

Veteado. = Ang may mg̃a caogátan.

Veterano. = Soldado ng̃a maálam na caáyo sa iang catungdánan. * Batid, ang naánad na.

Veterinaria. = Quinaárman sa pagtámbal sa mg̃a mananáp.

Veterinario. = Mananámbal sa mg̃a mananáp.

Veto. = Gahóm sa hari sa pagdíli sa pagcabaláod ug pagcatúman sa mg̃a leyes.

Vez. = Pagcapúle, pagcaólus. * Pagcadúgay sa bisan onsang buhat. * Panón sa mg̃a baboy ng̃atanán sa mg̃a mulópio sa usá ca longsod.

VI

Via. = Dalan. * Alaguían sa pagbúhat sa bisan onsa. * Alaguían sa tae ug sa ihi sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Viadera. = Tumbánan sa mg̃a haláblan.

Viador. = Ang táuo ng̃a nagapuyó pa sa calibútan, sa pagpaíng̃on sa Lang̃it, ng̃a buot paláng̃it.

Viajador. V. Viajero.

Viajante. = Ang magalacát, ang magabiaje.

Viajar. = Paglacát sa holo halayó, pagbiaje.

Viajata. = Paglacát, pagbiaje ng̃a díli madúgay caáyo.

Viaje. = Pagcalacát, pagcabiaje sa yota ug sa dagat. * Pagcalacát ng̃a caugalíng̃on.

Viajero. = Ang magalacát, ang magabiaje sa halayó. * Ang magasúlat sa guitimaánan sa iang pagbiaje.

Vial. = Ang nahatong̃ód sa dalan ug sa pagbiaje.

Vianda. = Calán-on sa mg̃a táuo. * Sod-an.

Viandante. V. Viajante.

Viaraza. = Pagcahibólos sa mg̃a mananáp. * Bisan onsang buhat ng̃a oalá húna hunáon ug maáyo.

Viático. = Balon sa sa magabiaje. * Ang laoas sa atong Guinóong Jesucristo ng̃a ipacaláoat sa mg̃a masaquét.

Vívora. = Saoa ng̃a malála caáyo.

Viborezno. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa bíbora. * Ang anac sa bíbora.

Vibracion. = Pagcauólog uólog, pagcaoaláy. * Pagcalíhoc, pagcatábiog sa bisan onsa ng̃a nabítay hasta ng̃a mopoyó.

Vibrar. = Paguólog uólog, pagoálay. * Paglíhoc, pagtábiog sa bisan onsa ng̃a nabítay.

Viburno. = Tanóm.

Vicaria. = Ang ilis sa ponóan, icadúhang ponóan sa conbento sa mg̃a monjas, sa mg̃a binócot.

Vicaría. = Cahímtang opicio sa pagcabicario. * Solór ng̃a pagatumánan sa bicario sa iang mg̃a catongdánan. * Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa bicario.

Vicariato. = Idem, excepto desde Solór hasta yota. * Tiempo ng̃a pagadugáyan sa vicario sa iang oficio.

Vicario. = Ilis. * Ang icadúhang ponóan sa mg̃a Padreng religioso. * Hocom sa mg̃a caparían ug ang guitórlo sa mg̃a Sres. Obispos, arón magasentencia sa mg̃a hulusáyon sa ilang mg̃a guinsacópan. * De Jesucristo = Ang Santos ng̃a Papa, ilis ni Jesucristo dinhi sa yota.

Vice. = Polong ng̃a magaásoy ng̃a ang táuo ng̃a guihisgótan maoy ilis niádtong táuo ng̃a guiónhan sa maong polong ng̃a vice, sa paghing̃álan canía.

Vicealmiranta. = Ang icadúhang sacayán sa mg̃a escuadra.

Vicealmirante. = Ang ponóan sa mg̃a escuadra, ng̃a sonód sa almirante.

Vicecanciller. = Padreng cardenal ug ponóan sa hocmánan ng̃a pagaaguían sa mg̃a bula ug mg̃a pagbúot sa Santos ng̃a Papa.

Viceconsiliario. = Ang ilis sa somosámbag.

Vicedios. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa Santos ng̃a Papa.

Vicegerente. = Ilis sa lain.

Vicepatrono. = Ilis sa patrono.

Vicepropósito. = Ilis sa ponóan.

Viceprovincial. = Ilis sa provincial sa pagbúot ug pagsógo sa mg̃a religioso ng̃a iang mg̃a sacop.

Vicerector. = Ilis sa rector.

Vicerectoría. = Cahímtang sa pagcaílis sa rector.

Vicesimario. = Ang macahíngpit sa isip sa caluháan.

Vicésimo. V. Vigésimo.

Vice-versa. = Mg̃a polong ng̃a linatín: sa pagcabátoc, sa pagcabinálus balus.

Viciar. = Pagdáot. * Pagsácot sa mg̃a balígya, sa paglímbong sa mg̃a pomalálit. * Pagcóha sa pagcabale sa bisan onsa. * Pagsámoc, paghilábot sa mg̃a salá ug sa daótan ng̃a batásan. * Paghátag sa daútan ng̃a panigíngnan sa batásan ug sa quinabóhi. * Pagsábot sa bisan onsang polong sa pagcasábot ng̃a batoc sa matúod ng̃a casayóran ug cahológan. * Paghagálam caáyo sa bisan onsa.

Vicio. = Cadáot. * Pagcaoalá sa catarúng̃an. * Sayóp sa pagpamólong ug sa pagsúlat. * Pagcahagálam caáyo sa bisan onsa, paggámit sa bisan onsa, sa masóbsob, sa oaláy casaráng̃an. * Pagcalángbo sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Pagcadaótan sa pagtóon ug pagtórlo sa mg̃a táuo. * Batásan ng̃a daótan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Viciosamente. = Sa dagcóng pagcadáot. * Sa daútan ng̃a batásan. * Sa sayóp, sa pagcasayóp.

Vicioso. = Daútan. * Maólag. * Táuo con mananáp sa daótan ng̃a batásan. * Ang guidaghánan sa bisan onsa. * Cahoy ug tanóm ng̃a malángbo. * Mabáscog, macosóg.

Vicisitud. = Pagcabolobálhin sa bisan onsa. * Pagcaólos olos sa mg̃a caayóhan ug sa mg̃a cadaótan.

Vicisitudinario. = Ang muábot sa pagcaólos olus, sa pagcasonód sonód.

Víctima. = Mananáp con táuo ng̃a buhi ng̃a guihálad. * Ang mahamótang sa may catáhap sa icadáot tung̃ód sa pagtábang ug paglában sa lain. * Ang guisáquet tong̃ód sa salá sa lain.

Victimario. = Ang nagahocót, nagabáat ug nagapatáy sa mg̃a víctima, sa canhing tiempo.

Víctor. V. Vitor.

Victorear. V. Vitorear.

Victoria. = Pagcadáog sa caáoay. * Pagcapogóng sa mg̃a cailíbgon.

Victorial. = Ang nahatong̃ód sa pagdáog sa mg̃a caáoay.

Victoriosamente. = Sa pagcadáog.

Victorioso. = Ang nacadáog sa mang̃a caáoay.

Vicuña. = Mananáp ng̃a dagcó sa Perú.

Vid. = Tanóm ng̃a mobóng̃a sa paras, sa ubas.

Vida. = Cabúhi, quinabúhi, pagcabúhi. * Cadugáyan sa tiempo cutub sa pagcatáuo hasta sa pagcamatáy. * Batásan sa quinabúhi. * Casayóran sa mg̃a buhat sa bisan cansa, sa iang quinabúhi. * Pagcabótang sa mg̃a calág sa gracia, sa maáyong cabobót-on sa Dios. * Bisan onsa ng̃a mutábang sa pagcaparáyon sa lain ng̃a butang. * Paghimáya, cabolahánan sa Lang̃it.

Vidente. = Ang magasolóng, ang magatán-ao. * Manalágna.

Vidriado. = Ang madalí masocó, ang masáyon mabaláca. * Sorlánan ng̃a guidíhog sa bulit ng̃a masínao.

Vidriar. = Pagdíhog sa mg̃a surlánan sa bulit ng̃a masínao.

Vidriera. = Cadaghánan sa mg̃a salamín ng̃a guipahaáng̃ay sa mg̃a tacop, sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambóan. * Salamín ng̃a igasolóng sa bisan onsa.

Vidriería. = Tiendáhan ng̃a pagabuhátan, pagatabásan ug pagabaligyáan sa mg̃a salamín.

Vidriero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a salamín.

Vidrio. = Salamín. * Bisan onsang baso con surlánan sa salamín. * Bisan onsa ng̃a pino, ng̃a masáyon mabóong, malíqui ug matípac.

Vidrioso. V. Vidriado hasta sorlánan, y Vidrio, desde bisan onsa ng̃a pino. * Yota, lugar ng̃a pagalácoan ng̃a masáyon ng̃a pagadanglógan ug pagadalin-ásan. * Bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a pagahóptan sa dagcóng cacúgui.

Vidual. = Ang nahatong̃ód sa pagcabútang sa pagcabálo.

Viejazo. = Tigúlang caáyo.

Viejecito. = Idem.

Viejezuelo. = Tolotigúlang.

Viejísimo. V. Viejazo.

Viejo. = Tigúlang. * Caráan, sa canhing tiempo.

Viento. = Hang̃in. * Bahó ng̃a mahabílin sa lugar ng̃a guiaguían sa mg̃a mananáp ng̃a paganóntan sa mg̃a ayam. * Bisan onsa ng̃a magapabúyoc sa húna húna, magapabálhin sa buot, sa cásing cásing. * Ang usá ca bocóg ng̃a anáa sa calang sa mg̃a dolónggan. * Paráyeg ng̃a guilabíhan, pagcaándac.

Vientre. = Tian. * Ang báta con mananáp sa solód pa sa tian sa inahán. * Ng̃atanán ng̃a anáa sa solór sa tian. * Cotó cotó. * Pagcadagcó sa pagcalóang sa bisan onsa. * Pagcadagcó sa dapit sa goa sa mg̃a taryao, sa mg̃a tibor, sa mg̃a sacayán, &c. * Ang inahán.

Viernes. = Viernes, ang icaónom ca adlao sa semana. * Bisan onsang adláoa ng̃a díli mahímo ng̃a pagacán-an sa carne, cay guidilí sa santa Iglesia.

Viga. = Cahoy ng̃a hatáas.

Vigente. = Tulumánon, batásan, ley ng̃a tacús ng̃a pagatumánon.

Vigésimo. = Icacaluháan, ang macahíngpit sa isip sa caluháan.

Vigía. = Hunásan, tacot, pangpang, bató ng̃a mulutáo ug mutóybo sa talioála sa dagat. * Bantay. * Lantáoan, ilíhan. * Pagbántay sa anáa sa halayó.

Vigiar. = Idem desde pagbántay.

Vigilancia. = Pagcabántay, cacúgui.

Vigilante. = Ang nagamatá. * Ang magabántay, mabantáyon, cacuguíhan.

Vigilantemente. = Sa pagcabántay, sa cacúgui.

Vigilar. = Pagtucáo, pagmatá. * Pagbántay, pagcúgui.

Vigilativo. = Ang magapatúcao.

Vigilia. = Pagcamatá, pagcatucáo, pagcahúcao. * Bisan onsang buhat, ug labi pa sa pagbása ug sa pagsúlat, ng̃a pagabuháton sa gabíy. * Pagcapang̃alámag. * Vísperas, adlao ng̃a guisóndan sa bisan onsang arláoa. * Vísperas sa bisan onsang piesta. * Pang̃ádye sa mg̃a Padre sa mg̃a piesta ng̃a may vigilia. * Ang usá sa mg̃a bahin sa gabíy ng̃a pagatimaánan sa mg̃a bantay.

Vigolero. = Ang magatábang sa verdugo sa pagpasáquet sa mg̃a táuo.

Vigor. = Cosóg, cabáscog, gahóm. * Pagcalángbo sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Pagcadúgay sa batásan, sa mg̃a leyes.

Vigorar. = Pagpacosóg, pagpabáscog, paghátag sa gahóm.

Vigorosamente. = Sa pagcacosóg, sa cabáscog, sa gahóm.

Vigorosidad. V. Vigor hasta pagcadúgay.

Vigoroso. = Ang macosóg, ang mabáscog, ang may gahóm.

Vigota. = Moton sa oaláy malíng̃in, roldana.

Viguería. = Cadaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a dagcó ug hatáas sa mg̃a buhat sa mg̃a baláy, &c.

Vihuela. = Sesta, guitara.

Vihuelista. = Ang magacúbil, magacacóscos ug magacáblit sa sesta.

Vil. = Obos, talamáyon. * Tampalásan. * Buhat ng̃a daútan uyámot, mang̃íl-ad caáyo. * Táuo ng̃a burhíon.

Vilagomez. = Ang mang̃áyo sa salapí, sa barato, sa mg̃a baláy ng̃a pagasugálan.

Vilano. = Bulac sa tanóm ng̃a guing̃álan ug cardo. * Bolobalahíbo ng̃a guitapótan sa mg̃a binhi sa obán ng̃a mg̃a tanóm.

Vileza. = Pagcaóbos. * Pagcadaótan, pagcang̃íl-ad. * Buhat ng̃a malágsot. * Pagcabórhi.

Vilhorro. = Ang nahagáoas sa bisan onsang cadáot cay nalágueu.

Vilipendiar. = Pagtámay, pagpasipála sa isigcatáuo.

Vilipendio. = Pagtámay, pagcapasipála.

Vilmente. = Sa pagcadaótan uyámot.

Vilo (en). = Sa pagcasácoat sa yota.

Vilordo. = Matalác-on. * Mahináyon, madugáyon.

Vilorta. = Bacólong ng̃a magáma sa mg̃a sang̃á ng̃a buhi sa mg̃a cahoy.

Villa. = Longsod ng̃a nahaágom sa obán ng̃a mg̃a pagtógot sa mg̃a ponóan, ng̃a oalá ipanógot sa obán ng̃a mg̃a longsor, ug ang iang mg̃a ponóan.

Villaje. = Longsor ng̃a diótay.

Villanaje. = Mg̃a táuo sa mg̃a longsor ng̃a díli dato. * Pagcabótang sa mg̃a táuo ng̃a díli dato.

Villanamente. = Sa polong con sa buhat ng̃a díli ang̃ay sa táuo ng̃a maáyo ug buútan.

Villancico. = Pagcanta ng̃a magámit sa ubán ng̃a mg̃a piesta sa Singbahán. * Polong cong balíbad ng̃a pagaósob osóbon.

Villanciquero. = Ang magasúlat sa mg̃a billansico. * Ang magaósob osob sa maong mg̃a polong.

Villanchon. V. Villano. * Burong, culáng̃an sa maáyong pagtórlo.

Villanería. V. Villanaje.

Villanesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a daótan, sa malágsot ng̃a batásan.

Villanía. = Buhat con polong ng̃a daútan, ng̃a díli ang̃ay sa mg̃a táuo ng̃a buútan ug maáyo. * Lioat ng̃a obos, sa guinicánan ng̃a díli dato.

Villano. = Mulópio sa longsod sa pagcabótang ng̃a obos, ng̃a díli dato. * Táuo ng̃a burong, buquírnon, ng̃a coláng̃an sa maáyong pagtúon ug pagtórlo. * Táuo ng̃a daótan, malágsot.

Villar. V. Villaje.

Villazgo. = Pagcabótang ug pagcatógot sa usá ca longsod arón mahímo ug villa.

Villivina. = Calaínan sa panápton ng̃a maputí.

Villoría. = Baláy sa banua, sa cabalánan.

Villorin. = Calaínan sa panápton ng̃a bastos.

Villorrio. = Longsod ng̃a diótay caáyo.

Vinagre. = Suca, cusísan, langgis. * Pagcaáslom sa mg̃a bong̃a ug sa bisan onsa ng̃a maquísom. * Táuo sa maísog ng̃a gaoi.

Vinagrera. = Surlánan sa suca, sucáan.

Vinagrero. = Ang magabalígya sa suca.

Vinagrillo. = Suca ng̃a matolotáb-an.

Vinagroso. = Bisan onsa ng̃a maáslom. * Táuo sa maísog ng̃a cogaoían.

Vinajera. = Saro, sarong diótay, surlánan sa bino ug sa tubig ng̃a pagagamíton sa pagmísa sa mang̃a Padre.

Vinariego. = Táuo ng̃a may mg̃a cabalánan ng̃a guitámnan sa mg̃a paras ug ng̃a maálam magbúhat niána.

Vinario. = Ang mahatong̃ód sa bino.

Vinatería. = Parcomersio, pagpálit ug pagbalígya sa bino.

Vinazo. = Bino ng̃a maísog caáyo.

Vinculable. = Ang arang ipahanong̃ód sa usá ca pamilia, sa usá ca táuo, sa guihápon.

Vinculacion. = Pagcapahanong̃ód sa mg̃a manggar con sa puhónan sa usá ca táuo con sa usá ca calioátan, sa guihápon.

Vincular. = Pagpahanong̃ód sa puhónan, sa mg̃a dona, sa mg̃a catigayónan, sa usá ca calioátan, sa usá ca táuo, sa guihápon. * Pagtácgos pagbáat, paghocót sa mg̃a preso, sa mg̃a binilánggo. * Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsang buhat.

Vínculo. = Pagcahiósa, pagcatácgos sa usá ca butang sa lain ng̃a botang. * V. Vinculacion. * Catungdánan ng̃a quinahánglan ng̃a pagatumánon sa guihápon.

Vindicacion. = Pagcabálos ng̃a mahamútang sa catarúng̃an. * Pagcahátag sa tagsa tagsa sa macaígo canía ing̃on sa catarúng̃an.

Vindicar. = Pagbálos. * Pagbáoi sa bisan cansa, sa bisan onsa ng̃a guiágao canía. * Paglában sa táuo ng̃a guibótang botáng̃an sa mg̃a salá ng̃a oalá nia buháton.

Vindicativo. V. Vengativo. * Sulat ng̃a icalában sa dong̃og sa bisan cansa ng̃a guidáot sa oaláy salá.

Vindicta. V. Venganza. * Pública. = Castigo ng̃a tacús ng̃a ihátag sa mg̃a saláan arón masáyod ug tumagám ang cadaghánan.

Vino. = Bino, alac, dalísay.

Vinolencia. = Pagcalabí sa pagínom sa bino.

Vinolento. = Ang mahagúgma moínom sa bino, palailínom, hing̃ínom.

Vinosidad. = Pagcabótang ng̃a ang̃ay sa bino.

Vinoso. = Ang may caísog ing̃on sa caísog sa bino. * V. Vinolente. * Hobgánon.

Viña. = Baol, cabalánan, yota ng̃a guitámnan sa mg̃a paras, sa mg̃a tanóm ng̃a mobóng̃a sa ubas.

Viñadero. = Ang magbalántay sa mg̃a baol sa mg̃a paras.

Viñador. = Idem. * Ang magabúhat sa mg̃a baol sa mg̃a paras.

Viñero. = Ang cabalánan sa mg̃a paras.

Viñeta. = Piníntal ng̃a ibútang, sa pagcadáyan dayan, sa sinógdan ug sa catapúsan sa mg̃a libro ug sa mg̃a bahin nila.

Viola. = Tolónggon ng̃a may coldas.

Violáceo. = Ang may color sa violeta, color ng̃a molomorado.

Violacion. = Pagcalápas sa batásan, sa catungdánan. * Pagcalúgos sa mg̃a babáye sa pagpacasála caníla sa linugsánay. * V. Profanacion.

Violado. V. Violáceo. * Ang guisáctan sa dugá sa mg̃a violeta.

Violador. = Ang magatalápas, ang magalípas. * Ang macasalá sa mg̃a babáye sa linugsánay, sa paglúgus caníla. * V. Profanador.

Violar. = Paglípas, paglápas, pagtalápas sa batásan ug sa mg̃a catungdánan. * Pagpacasalá sa linugsánay sa usá ca babáye. * V. Profanar. * Paglóm-it sa bisan onsa.

Violencia. = Pagcacosóg, pagcabáscog sa pagbóhat. * Pagcabóhat sa bisan onsa sa linugsánay. * Pagcapógos, pagcalógos sa bisan cansa, arón magabúhat sa díli onta buot magbúhat. * Pagcasábot sa mg̃a polong ng̃a contra ug batoc sa matúod ng̃a casayóran ug cahológan. * Pagcadagcó sa tugnao, sa init, &c. * Buhat ng̃a daútan sa usá ca babáye, sa linugsánay, sa paglúgus canía.

Violentamente. = Sa linugsánay.

Violentar. = Paglúgus. * Pagsábot sa mg̃a polong sa usá ca pagsábot ng̃a díli mao, ng̃a batoc sa ilang cahológan.

Violento. = Ang oalá mahamútang ing̃on sa pagcaáng̃ay. * Ang magabúhat sa linugsánay, ang magasólpot. * Ang guibúhat contra sa pagbúot sa bisan onsa. * Gaoi ng̃a maísog, ng̃a pungtánon, mahanaláicon. * Pagcasábot ng̃a díli mao sa mg̃a polong. * Buhat sa linugsánay.

Violeta. = Tanóm ng̃a italámbal, ug ang iang bulac ng̃a molomorado.

Violin. = Tolónggon ng̃a may opát ca coldas.

Violinista. = Ang magagílgil, ang magagólgol sa violin sa pagcaáyo.

Violon. = Tolónggon ng̃a guicoldásan ng̃a maíng̃on sa violin, sa rabel, apan dagcó caáyo, ug ang táuo ng̃a magagólgol niána.

Violoncelo ó Violonchelo. = Violon ng̃a dolodiót sa guiíng̃on carón.

Violoncillo. = Idem. * Táuo ng̃a díli maálam caáyo maggólgol sa violon.

Viperino. = Ang mahatong̃ód sa mg̃a saoa ng̃a guing̃álan ug víbora.

Vira. = Paná ng̃a manípis ug matalínis caáyo. * Tinábas sa panápton.

Virada. = Pagcalíso sa mg̃a sacayán.

Virar. = Paglíso sa mg̃a sacayán. * Pagtúyoc sa cabrestante sa pagsácoat sa ancla, sa sinípit, ug sa bisan onsa ng̃a mabúg-at.

Viraton. = Panáng dagcó.

Virazon. = Hang̃in ng̃a guican sa lauor, sa mg̃a yotang dagcó.

Vireina. = Asáoa sa virey.

Vireinato. = Cahímtang sa virey, ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa iang opicio, yota ng̃a nahasácop sa gahóm sa virey.

Vireino. = Idem.

Virey. = Maghuhúpot, ang magabóot sa ng̃alan sa hari.

Vírgen. = Olay, bog-os, babáye ng̃a oalá pahilábtan sa laláqui, laláqui ng̃a oalá maghilábot sa babáye. * Yota ng̃a oalá pa daróha, pugásan ug pagatámnan. * Ang oalá pa gamíton sa caogalíng̃on ng̃a tuyo ug hingtúngdan. * Si María Santísima. * Laráoan sa maong Guinóo. * Ang babáye ng̃a monja cay guihálad nia sa Dios ang iang pagcabóg-os.

Virginal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a vírgen.

Virgíneo. = Idem.

Virginidad. = Pagcaólay, pagcabóg-os.

Virgo. = Idem. * Tapoc sa mg̃a bitóon.

Vírgula. = Cahoy ng̃a diótay ug manípis. * Barlis ng̃a manípis.

Virgulilla. = Bisan onsang barlis ng̃a diótay ug magamáy.

Viril. = Salamín ng̃a matín-ao ug masíhag caáyo, ng̃a iatúbang sa bisan onsa arón díli mabóling ug mamahúgao: ang bolotáng̃an sa Santísimo Sacramento, ng̃a ipahaáng̃ay sa custodia. * Ang nahatong̃ód sa laláqui.

Virilidad. = Cosóg, cabáscog, gahóm sa pagcabáta ug sa bisan onsa.

Virilmente. V. Varonilmente.

Virio. = Langgam ng̃a malálag ug verde.

Viripotente. = Babáye ng̃a miábot na sa edad ng̃a igo arón mamíño con boot ugáling.

Virolento. = Butihón, ang guiolátan sa mg̃a buti, ang guibínlan sa mg̃a ulat sa pagbúti canía.

Virotazo. = Pagcalámbos sa birote.

Virote. = Panáng dagcó. * Olitáo ng̃a tigsóroy soroy lang sa oaláy buhat, ng̃a magapacalaláqui. * Táuo ng̃a palábi labíhon ng̃a guilabíhan. * V. Quijote. * Puthao ng̃a hatáas ng̃a guilang̃áquit sa singsing ng̃a puthao ng̃a ibútang ug isóol sa liog sa mg̃a olípon ng̃a lumalágueu. * Sulat ng̃a diótay ng̃a icolombíra sa bisan cansa, con igapang̃áyo sa bisan onsa. * Tanóm sa ubas, paras sa totólo ca túig.

Viroton. = Panáng dagcó.

Virtual. = Ang magsáma sa lain ng̃a butang sa gahóm, sa cosóg.

Virtualidad. = Cosóg, cabáscog sa bisan onsa.

Virtualmente. = Ang maíng̃on sa lain ng̃a butang sa cosóg, sa cabáscog. * Bisan onsa ng̃a pagasabóton bisan ng̃a díli iásoy ug maáyo.

Virtud. = Gahóm, cosóg, cabáscog. * Galámhan sa calág. * Pagcaháoan sa buot, pagcatárong, catarúng̃an. * Maáyong batásan, quinabúhi ng̃a hingpit. * Pagtóo, pagláom, paghigógma.

Virtuosamente. = Sa maáyong batásan ug quinabóhi, sa pagcatárung.

Virtuoso. = Matárong, táuo ng̃a maáyo, ng̃a matinumánon sa mg̃a sugo sa Dios. * Ang may cosóg, cabáscog ug gahóm.

Viruela. = Buti.

Virulencia. = Nana sa mg̃a samad.

Virulento. = Ang macahiló, ang malála. * Ang may nana. * Sulat ng̃a macadáot sa isigcatáuo ug sa iang dong̃og.

Virus. = Nana ng̃a malágsot.

Viruta. = Sinápsap sa cahoy ng̃a guican sa pagsepíyo.

Visaje. = Pagcabótang sa nauong ng̃a icapasábot sa anáa sa cásing cásing.

Visante. = Ang matá.

Visar. = Pagsolóng, pagtán-ao, paghíling, paglí-li sa bisan onsang camatoóran, sa pagbútang dihá sa visto bueno, sa pagándo.

Víscera. V. Entraña.

Viscosidad. = Pagcahágcot. * Bisan onsa ng̃a mapílit, ng̃a mahágcot.

Viscoso. = Idem desde bisan onsa.

Visera. = Bahin sa calo sa mg̃a soldado ng̃a magasalípod sa nauong sa díli macaólang sa pagsolóng. * Pacó pacóng diótay ng̃a coloptánan sa obán ng̃a mg̃a calo calo.

Visibilidad. = Pagcadayág sa bisan onsa.

Visible. = Ang arang quiton, ang mahímo ng̃a pagasólng̃on ug pagatan-áuon. * Táuo ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an.

Visiblemente. = Sa atubáng̃an sa ng̃atanán. * Sa dayág caáyo.

Vision. = Pagcasolóng, pagcatán-ao, bisan onsa ng̃a guisolóng, ug labí pa ang mg̃a macahahárloc, ang mg̃a macalilísang. * Táuo ng̃a malágsot ug hing̃alatáuan. * Bisan onsa ng̃a paquíta ug mutúngha sa húna húna, ng̃a guipaíng̃on sa táuo ng̃a guitungháan ng̃a matúod gayúd.

Visionario. = Ang masáyon mutóo sa bisan onsa, guican sa caínit sa iang húna húna.

Visir. = Ang nahaúnang dagcóng táuo sa hari sa mg̃a turco, sa Gran Señor.

Visita. = Pagcadúao. * Ang táuo ng̃a macadúao. * Pagcaádto sa bisan onsang Singbahán sa pagcúha sa mg̃a indulgencia. * Pagcaádto sa mananámbal sa baláy sa masaquét sa pagtámbal canía. * Pagcasáyor sa mg̃a ponóan sa batásan sa ilang mg̃a sacop, sa tong̃ód sa ilang pagtúman sa mg̃a catungdánan. * Pagcahíling sa mg̃a manggad ng̃a isolód sa mg̃a calonsóran, arón magbáyad ang taguía sa hingtúngdan ng̃a salapí con mg̃a derechos. * Pagcahíling sa bilanggóan sa magbalántay sa mg̃a preso. * Pagcacalóoy sa Dios sa mg̃a táuo, sa paglólot caníla sa iang mg̃a pagtábang ug sa iang mg̃a grasia.

Visitacion. = Pagcadúao. * Pagcadúao ni María Santísima cang santa Isabel ng̃a igágao nia.

Visitador. = Ang magadúao sa masóbsob; hocom con ponóan ng̃a magabisita sa iang mg̃a sacop.

Visitar. = Pagdúao, pagádto sa Singbahán sa pagcúha sa mg̃a indulgencia. * Pagpaquigsáyor sa ponóan, con sa sinógo nia, sa batásan sa iang mg̃a sacop. * Pagádto sa mananámbal sa baláy sa masaquét, sa pagtámbal canía. * Pagtán-ao sa mg̃a manggad ng̃a isolód sa mg̃a calongsóran arón ipang̃áyo sa taguía sa salapí ng̃a tacús ng̃a ibáyad nia tong̃ód sa mg̃a derechos. * Pagsolóng sa mang̃a bilanggóan sa mg̃a preso. * Paglóoy sa Dios sa mang̃a táuo, sa paglólot caníla sa iang mg̃a grasia ug sa mg̃a pagtábang.

Visivo. = Ang may gahóm sa pagsolóng.

Vislumbrar. = Pagtán-ao, pagsolóng, sa pagcabóloc, sa bisan onsa ng̃a toa sa halayó, con sa mang̃ítng̃it.

Vislumbre. = Casuláo ng̃a diótay sa sugá. * Catáhap. * Timáan sa bisan onsa. * Balíta ng̃a tacús ng̃a pagadúha duháan. * Pagcasáma sama sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Viso. = Pagcatáas, lugar ng̃a hatáas. * Pagcasílac silac sa bisan onsa ng̃a mahínlo ug masínao caáyo, con pagasólng̃on sa casuláo sa adlao ug sa sugá. * Pagcaíng̃on sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Ang bisti ng̃a mapolá con sa lain ng̃a color, ng̃a guibísti sa mg̃a babáye sa ilálom sa mg̃a saya ng̃a mahínag hinag ug masíhag. * Tabil ng̃a icasalípod sa pultahán sa sagrario ng̃a binutáng̃an sa Santísimo Sacramento.

Visorio. = Ang nahatong̃ód sa isololóng.

Víspera. = Arlao ng̃a guinsóndan sa lain ng̃a adlao ng̃a muóna sa lain ng̃a adlao. * Bisan onsa ng̃a muóna ug pagasóndan sa lain. * Pagcahadúul sa bisan onsa ng̃a muábot. * Pang̃ádye sa mg̃a Padre, ng̃a sonód sa guing̃álan ug nona, ng̃a guipang̃ádye sa lioas sa las dos, ug sa díli pa las doce sa tiempo sa cuaresma.

Vista. = Isololóng. * Pagcasolóng, pagcaquíta, pagcatán-ao. * Bisan onsa ng̃a guisolóng cutub sa lugar ng̃a hatáas. * Mg̃a matá. * Pagcatágbo, pagcasugát. * Pagcatóngha, pagpacaquíta. * Pagcaóyon sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Tuyo. * Pagcasolóng sa ibábao lamang. * Táuo ng̃a may catungdánan sa paghíling sa mg̃a manggar sa mg̃a aduana. * Nahaónang pagbása sa mg̃a papel ng̃a sinulátan sa mg̃a capolong̃ánan, arón magasentensia ang hocom. * Bisti ng̃a ipadála sa mg̃a pamanáhon sa ilang mg̃a pang̃asáuon. * Talambóan, &c., ng̃a pagasólng̃an ug pagatan-áoan, ug ng̃a pagaaguían sa calámdag ug sa sugá.

Vistazo. = Pagcatán-ao. * Pagcasolóng sa ibábao lamang.

Vistillas. = Lugar ng̃a hatáas, ng̃a pagasólng̃an ug pagatan-áoan sa halagpád ng̃a yota.

Visto. = Polong ng̃a icaásoy ng̃a guiquíta na sa mg̃a hocom ang mg̃a papel ug mg̃a camatoóran sa bisan onsang capolong̃ánan, ug ng̃a ualá pagahológan pa sa sentencia. * Bueno. = Pagcaándo sa mg̃a táuo ng̃a gahúman, sa mg̃a camatoóran, sa mg̃a lisencia, &c.

Vistosamente. = Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot.

Vistoso. = Matahóm, maníndot, maáñag.

Visual. = Ang nahatong̃ód sa pagsulúng ug sa isololóng.

Visura. = Pagcasolóng, pagcatán-ao, pagcahíling sa bisan onsa.

Vital. = Ang ang̃ay ug ang nahatong̃ód sa quinabúhi.

Vitalicio. = Ang madúgay hasta sa pagcamatáy sa bisan cansa.

Vitalidad. = Galámhan sa quinabúhi.

Vitando. = Ang tacús ng̃a pagaáidan.

Vitela. = Nati sa baca. * Panit sa nati sa baca ng̃a quinúrti ug maáyo.

Vitelina. = Laoay ng̃a mahágcot.

Vítor. = Polong sa timáan sa calípay ng̃a icacadáyeg sa bisan cansa. * Piesta ng̃a bantog caáyo sa pagdáyeg sa mg̃a buhat ng̃a cating̃aláhan, ug ang papel ng̃a pagasulátan sa maong buhat.

Vitorear. = Pagdáyeg sa bisan onsa.

Vitoria. V. Victoria.

Vitorioso. V. Victorioso.

Vítreo. = Bisan onsa sa salamín, ug ang maíng̃on sa maong salamín.

Vitrificable. = Ang masáyon mabúhat ug salamín.

Vitrificacion. = Pagcabálhin sa bisan onsa sa salamín.

Vitrificar. = Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcadágoay sa salamín.

Vitriólico. = Ang nahatong̃ód sa vitríolo.

Vitríolo. = Asín ng̃a sináctan sa tumbága ug sa asufre sa color ng̃a asul.

Vitualla. = Balon, ang mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa pagcáon sa mg̃a pang̃obátan. * Cadaghánan sa mg̃a calán-on.

Vituallado. = Ang nasángcap sa mg̃a calán-on.

Vituperable. = Ang tacós ng̃a pagadómtan ug pagaáidan.

Vituperacion. = Pagcadomót. * Pagcaáyad.

Vituperador. = Ang magaáyad. * Ang manónglo, tigtónglo.

Vituperar. = Pagdomót, pagáyad sa bisan onsa. * Paglíbac libac. * Pagtónglo, pagbalícas.

Vituperio. = Pagcatónglo. * Polong ng̃a daútan ng̃a ipamólong sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo. * Pagcabalícas. * Bisan onsa ng̃a maoólao, ng̃a macaúlao.

Vituperiosamente. = Sa caúlao, sa pagcaúlao.

Vituperioso. = Ang macaúlao, maoólao.

Vituperosamente. V. Vituperiosamente.

Vituperoso. V. Vituperioso.

Viuda. = Babáyeng balo, ang guicamátyan sa bana.

Viudal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a balo.

Viudedad. = Puhónan, salapí ng̃a guitórlo sa ubán ng̃a mg̃a balo, cutub sa ilang pagcabálo.

Viudez. = Pagcabálo.

Viudita. = Bolo ng̃a báta pa.

Viudo. = Laláquing balo, ang guicamátyan sa asáoa.

Vivac. = Pagcabántay sa gabíy arón díli mudóol ang caáoay.

Vivacidad. = Cabáscog, cosóg, sinógdan sa quinabóhi, pagcadalí sa gaoi. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. * Pagcasínao, pagcahínlo sa bisan onsa.

Vivamente. = Sa pagcadalí, sa pagcalágmit. * Sa pagcaíng̃on, sa pagcasáma.

Vivandero. = Ang magadála sa balon sa mg̃a pang̃obátan.

Vivaquear. = Pagágui sa gabíy sa ton-og, sa cahaoánan.

Vivar. = Lugar ng̃a pagabatónan sa ubán ng̃a mg̃a mananáp sa ilang mg̃a anac. * Lang̃ob lang̃ob ng̃a pagapúy-an sa mg̃a conejo.

Vivaracho. = Ang madalíon caáyo sa iang gaoi.

Vivaz. = Mabáscog, macosóg. * Sa mabátid ug matalínis ng̃a húna húna. * Tanóm ug cahoy ng̃a malángbo.

Vivera. V. Vivar. * Danao ng̃a diótay.

Víveres. V. Vitualla. * Quinahánglan sa pagcáon sa bisan cansa.

Vivero. = Cahoy, almásiga. * Lugar ng̃a guitagána sa pagbáton sa mg̃a langgam ug sa mg̃a isda.

Viveza. = Cabáscog, cosóg, gahóm. * Pagcadalí, pagcalágmit. * Caínit sa mg̃a polong, sa suguílon. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. * Polong ng̃a matístis. * Pagcaíng̃on, pagcasáma. * Casínao, casíhag sa bisan onsa. * Pagcaháit sa pagsolóng. * Pagcatahóm sa mg̃a matá.

Vividero. = Lugar, solód ng̃a maáyo arón pagapúy-an.

Vividor. = Ang mabúhi sa hatáas ng̃a quinabúhi. * Ang maálam magpatigáyon sa pagpang̃íta sa cabuhían, sa pagcabóhi.

Vivienda. = Pinuyánan.

Viviente. = Ang buhi pa, ang may quinabúhi.

Vivificacion. = Pagcabóhi.

Vivificador. = Ang muhátag sa quinabúhi.

Vivificante. = Idem.

Vivificar. = Paghátag sa quinabóhi.

Vivificativo. V. Vivificador.

Vivífico. = Ang may quinabúhi.

Vivíparo. = Mananáp ng̃a magaánac.

Vivir. = Pagbúhi. * Pagdúgay sa quinabúhi. * Pagpuyó sa bisan diin. * Pagbántay sa quinabúhi. * Pagpaláng̃it.

Vivo. = Ang may quinabúhi, buhi. * Macosóg, mabáscog. * Hingpit uyámot, ang mulabí caáyo. * Bisan onsa ng̃a masíga. * Batid, sa matalínis ng̃a húna húna. * Ang maíng̃on, ang magsáma sa lain ng̃a butang. * Mahanaláicon. * Madalíon, malágmit, malágsic. * Ang magaparáyon sa iang catongdánan. * Ang madúgay, ang mudáyon sa panumdúman sa mang̃a táuo. * Daplin sa bisan onsa, sirsid sa mg̃a bisti ug sa mg̃a panápton sa lain ng̃a color. * Saquét sa mg̃a iró.

Vizcacha. = Calaínan sa liebre, sa Indias.

Vizcondado. = Cahímtang sa mg̃a vizconde.

Vizconde. = Dagcóng táuo sa Guinharían.

Vizcondesa. = Asáoa sa vizconde.

VO

Vocablo. = Polong.

Vocabulario. V. Diccionario.

Vocacion. = Pagcahónghong sa Dios sa obán ng̃a mg̃a táuo, arón manolód sa pagcareligioso. * Pagcahigógma sa bisan onsang opicio.

Vocal. = Ang nahatong̃ód sa ting̃og. * Ang may ting̃og, ang macapamólong sa mg̃a pagcabildo.

Vocalmente. = Sa mg̃a polong, sa ting̃og.

Voceador. = Ang magasínggit.

Vocear. = Pagtóoao, pagpóoao, pagtiábao. * Pagtáoag sa bisan cansa sa hatáas ng̃a ting̃og. * Pagándac sa bisan cansa sa mg̃a buhat ng̃a maáyo ng̃a guibúhat nia.

Vocería. = Pagcasínggit ng̃a mabóloc.

Vociferacion. = Pagcabaláod sa bisang onsang buhat ng̃a guibúhat sa bisan cansa, sa pagcaándac.

Vociferador. = Maandácon. * Ang magapahibálo sa cadaghánan sa mg̃a buhat ng̃a guibúhat nia.

Vociferante. = Idem.

Vociferar. = Pagpahibaló sa bisan cansa sa cadaghánan sa mg̃a buhat ng̃a guibúhat nia. V. Vocear hasta pagtáoag.

Vocinglería. V. Vocería. * Pagcasoguílon ng̃a guilabíhan. * Suguílon, solte, cagóla ng̃a hatáas uyámot.

Vocinglero. V. Voceador. * Ang magasuguílon sa masámot ng̃a ting̃og. * Hinuguilánan caáyo, tabían.

Voladero. = Ang macalupád. * Ang muágui sa madalí, sa pagcalágmit.

Voladizo. = Ang mulabáo sa mg̃a cota, sa mg̃a pared, sa mg̃a bongbong sa mg̃a baláy &c.

Volador. = Ang magalupád. * Ang mubítay ug masáyon malíhoc lihoc sa hang̃in. * Ang modalágan, ang muágui sa madalí, sa pagcalágmit. * Isda, bangsi. * Mg̃a hopot hopot ng̃a ponó sa pólvora, ng̃a pagasilsílan sa caláyo ug pagalupálon sa hatáas caáyo.

Volandas (en). = Sa hang̃in, sa cahang̃ínan. * Sa macadiót, sa usá ca pagpíloc sa matá.

Volandero. = Ang masáyon pagalupálon, pagalihócon ug pagacáyab cayábon sa hang̃in. * Ang dili muhúnung. * Ang bacac. * Papán ng̃a manípis ng̃a pagagamíton sa pagsócsoc sa talioála sa mg̃a liston sa galera, sa mg̃a imprenta.

Volandíllas (en). V. Volandas (en).

Volanta. = Cocheng diótay ug magáan.

Volante. = Ang magalúpad. * Ang díli mahimútang ug magapuyó. * Dayan dayan sa panápton ng̃a magamáy sa olo sa mg̃a babáye. * Salípdan sa tumbága, &c., sa siga arón dili magasuláo ug magadáot sa mang̃a matá. * Puthao ng̃a apil sa máquina sa mg̃a horásan. * Sologóon ng̃a magalacát pagóna sa coche con sa cabayo sa iang agálon.

Volanton. = Langgam ng̃a harúul na macalupád.

Volapié (à). = Sa pagcalacát ug sa pagcalupád.

Volar. = Lupád. * Pagcalacáo sa madalí, caáyo. * Paggóa sa mg̃a balisbísan, sa mg̃a coredor, &c., sa goa sa mg̃a pared, sa mg̃a bongbong. * Pagbúhat sa bisan onsa sa macadiót, sa madalí caáyo. * Pagpasocó, pagpaligótgot sa bisan cansa. * Paglabáo, paglabí, pagtóybo.

Volatería. = Cadaghánan sa mg̃a langgam. * Cadaghánan sa mg̃a húna húna.

Volátil. = Ang macalupád. * Ang mabálhin, ang oaláy calig-ónan.

Volatilidad. = Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo sa bisan onsa.

Volatilizar. = Pagpaalísng̃ao, pagpaalísbo, pagpahung̃áo sa bisan onsa.

Volatilizarse. = Paghung̃áo, pagalísbo, pagaalísng̃ao sa bisan onsa.

Volatin. = Táuo ng̃a may quinaárman sa pagsayáo ug sa paglócso sa ibábao sa mg̃a pisi.

Volatizar. V. Volatilizar.

Volavérunt. = Polong ng̃a linatín: naoalá ng̃a tuod. * Human na, tapus na man.

Volcan. = Bohó sa yota, ug labí pa sa mg̃a caboquílan, ng̃a magasúca sa caláyo. * Caínit ng̃a dagcó. * Caligótgot, gugma, &c., ng̃a mabáscog caáyo.

Volcánico. = Ang nahatong̃ód sa volcan.

Volcar. = Yaob, toad, suhi. * Paglabád sa olo tong̃ód sa maísog ng̃a bahó. * Pagsámbag sa bisan cansa arón pagabalhínon ug pagaósbon ang iang húna húna.

Volear. = Pagdóso, sa bisan onsa ng̃a anáa sa cahang̃ínan, arón mamatúlin.

Voleo. = Pagcadóso pagcaómpoc sa bisan onsa ng̃a anáa sa cahang̃ínan, sa díli pa mahólog ug muábot sa yota. * Mudansa sa sabáy sa España.

Volquearse. V. Revolcarse.

Voltariedad. = Pagcabálhin, pagcaósob osob sa húna húna.

Voltario. = Ang mabálhin. * Ang magaópod opod sa húna húna ug sa gaoi.

Volteador. = Ang magatúyoc tuyoc, ang magalíso liso.

Voltear. = Pagtúyoc, paglíso. * Pagsúhi, pagcolób. * Pagbolobálhin sa bisan onsa sa pagcabótang ug sa lugar. * Paghólog, pagpaámbac.

Voltejear. = Pagbira bira, pagbíloc. * Paglíso liso.

Voltereta, Volteleta. = Pagcatúyoc, pagcalintúad sa hang̃in.

Volteta. = Idem.

Volubilidad. = Pagcasáyon sa pagtúyoc ug sa paglíso sa bisan onsa. * Pagcaoaláy pagcadáyon, pagparáyon.

Voluble. = Ang masáyon mutúyoc, magalíso. * Ang oaláy calig-ónan sa buot ug sa húna húna, ang masáyon magabálhin sa iang cabobót-on.

Volúmen. = Pagcadagcó, pagcagántong sa bisan onsa. * Ang libro.

Voluminoso. = Ang dagcó, ang nagántong caáyo.

Voluntad. = Buut, pagbúot, cabobót-on. * Gugma, pagcapalángga. * Caíbog, pagcapanghináot. * Calípay, paghimóot. * Pagcaándo, pagcatangdo.

Voluntariamente. = Sa pagbúot ng̃a caogalíng̃on.

Voluntariedad. = Caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa oaláy macalúgus.

Voluntario. = Ang guican sa pagbóot ng̃a caugalíng̃on. * Soldado ng̃a musulód sa pagcasoldado sa iang pagbúot ng̃a caugalíng̃on.

Voluntariosamente. V. Voluntariamente.

Voluntarioso. V. Voluntario. * Ang mahagúgma ug búot magtúman guihápon sa iang cabobót-on, bisan ng̃a díli maáyo.

Voluptuosamente. = Sa calípay sa laoas.

Voluptuoso. = Ang mahagúgma sa mg̃a calipáyan sa laoas.

Volver. = Pagtúyoc, paglíso. * Pagbálos. * Paghióli sa quináoat. * Paghúbad sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Pagbálic sa bisan onsa, sa pagcabútang ng̃a daan. * Pagbálhin sa pagcabútang sa bisan onsa. * Pagsúhi, pagtoáli. * Pagsámbag sa bisan cansa, arón pagabalhínon nia ang iang cabobót-on. * Pagbáilo, pagtagílis, pagtagáilo. * Pagdóso, pagtolód, pagómpoc. * Pagpasíbog, pagóli. * Pagópod opod, pagósob osob. * Paghióli sa napúgdao sa iang maáyong búot. * Pagóli, pagbálic sa lugar ng̃a guiguicánan. * Paglíng̃i, paglíng̃io, pagbalilíquir.

Volvible. = Ang mahímo ng̃a pagalisóon, pagatuyócon.

Volvo ó Vólvulo. = Saquét.

Vómica. = Puyo puyo ng̃a ponó sa nana, ng̃a magáma usáhay sa solód sa guinháoa sa mg̃a táuo.

Vómico. = Ang magpasúca, isolóca. * Calaínan sa bong̃a ng̃a guing̃álan ug nues.

Vomitado. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa táuo ng̃a maluspálon, masaquéton ug sa malágsot ng̃a laoas.

Vomitador. = Ang magasúca.

Vomitar. = Pagsúca. * Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a daótan. * Sa mg̃a balícas, sa mg̃a pagtónglo, &c. * Pagtúg-an, pagbaláod sa bisan onsa ng̃a tacus onta ng̃a hilómon. * Pagóli sa quináoat. * Paghátag sa bisan onsa sa linugsánay.

Vomitivo. V. Vómico, hasta calaínan. * Tambal ng̃a isolóca, sa pagsúca.

Vómito. = Pagcasúca. * Negro. = Saquét ng̃a pagabatíon sa mg̃a táuo sa Europa ng̃a muádto sa América.

Vómito (volver al). = Pagósob osob, pagbúhat pagopód sa mg̃a salá ng̃a daan.

Vomiton. = Batang diótay ng̃a tigsúca sa gatas, tigdúl-ay.

Vomitona. = Pagcasúcang dagcó, guican sa paglabí sa pagcáon.

Vomitorio. V. Vomitivo.

Voracidad. = Pagcabáscog sa pagcáon. * Pagcalonáng sa mg̃a táuo, sa pagcaoaláy tagád, sa mang̃a salá. * Caísog sa caláyo, &c.

Vorágine. = Bohóng dagcó sa dagát con sa mg̃a subá, ng̃a pagahológan ug pagabaháan sa tubig.

Voraz. = Táuo con mananáp ng̃a hing̃áon caáyo. * Ang mahilábot, masámoc ug magalunáng sa mg̃a salá, sa oaláy tagár. * Ang mocahorót sa bisan onsa sa madalí.

Vorazmente. = Sa pagcabáscog.

Vormela. = Mananáp, ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá.

Vortiginoso. = Pagcalíhoc sa hang̃in ug sa tubig sa pagcalibót, sa pagcaalimpólos.

Vos. V. Vosotros.

Vosotros. = Camó.

Votacion. = Pagcabóto, pagcahing̃álan, pagcapíli.

Votada. = Ang guibóto, ang guing̃álan, ang guipíli.

Votador. = Ang magatónglo, ang magabalícas, ang magamaldision.

Votante. = Ang magabóto, ang magapíli, ang maghing̃álan.

Votar. = Pagsáar sa Dios ug sa mg̃a santos, sa bisan onsa. * Pagtónglo, pagmaldision, pagbalícas. * Pagbóto, pagpíli, paghing̃álan sa táuo ng̃a ang̃ay sa cabobót-on sa cadaghánan, sa bisan onsang opicio.

Votivo. = Ang guisáad.

Voto. = Saad, pagcasáar. * Huna huna sa bisan onsa, ng̃a guidayág ug guiásoy sa mg̃a cabildóhan ug sa mg̃a catilíngban. * Balícas, polong ng̃a mang̃íl-ad, pagcatónglo, pagcamaldision. * Pagcapanómpa sa bacac.

Voz. = Ting̃og. * Tonóg sa ting̃og. * Tonóg sa bisan onsa. * Solosuguílon sa longsod.

VU

Vuecencia. = Polong ng̃a igatáoag sa mg̃a dagcóng táuo sa Guinharían, ng̃a guitugútan sa hari sa dagcóng cruz.

Vuelco. = Pagcacolób, pagcalintúad.

Vuelo. = Pagcalupád. * Cadaghánan sa mg̃a pacó sa mg̃a langgam ng̃a icalupád nila. * Balisbísan, coredor, &c., sa mg̃a baláy, &c., ng̃a mogóa sa cota. * Pagcalupád sa mg̃a bistí, sa mg̃a saya, &c.

Vuelta. = Pagcatúyoc, pagcalíso. * Pagcalicó licó, pagcalibót. * Pagcabórbor, pagcalícos. * Pagcabálic, pagcaóli sa lugar ng̃a guiguicánan. * Pagcaóli sa guicáoat. * Pagcaopód, pagcaósob. * Licód sa bisan onsa. * Pagcabalíquig, pagcalíad. * Tinábas ng̃a itápot sa bába sa mg̃a bocton sa mg̃a sinína, sa mg̃a supa, &c. * Bisan onsa ng̃a tacós ng̃a iúli sa lain.

Vueseñoría. V. Useñoría.

Vuestro. = Iño, inyo.

Vulgacho. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a obos caáyo sa tagsa ca longsod.

Vulgar. = Ang nahatong̃ód sa cadaghánan sa mg̃a táuo sa mg̃a longsod. * Ang pagagamíton sa ng̃atanán. * Ang díli mahál caáyo ug díli mulabí sa iang isigcaíng̃on.

Vulgaridad. = Cahímtang sa cadaghánan sa mg̃a táuo sa mg̃a calongsóran. * Polong cung suguílon ng̃a oaláy cahológan ug casayóran.

Vulgarizar. = Pagcúha sa pagcamahál sa bisan onsa. * Paghúbar sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong ng̃a pagagamíton sa ng̃atanán. * Pagsolosuguílon ug paghigála sa mg̃a táuo ng̃a obos sa longsod.

Vulgarmente. = Ing̃on sa batásan sa cadaghánan.

Vulgata. = Hinúbad, hinúad sa satos ng̃a sulat sa pinamólong ng̃a linatín, ng̃a guinagámit sa santa Iglesia.

Vulgo. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a obus sa tagsa ca longsod.

Vulneracion. = Pagcadáot sa dong̃og sa bisan cansa.

Vulnerar. = Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo.

Vulnerario. = Tambal ng̃a icaáyo sa mg̃a samar. * Ang Padre ng̃a nacasámar con nacapatáy sa isigcatáuo.

Vulpeja. V. Zorra.

Vulpino. = Batir. * Malaláng̃on, malimbóng̃on.

Vulva. = Boto sa mg̃a babáye. * Quinatáuo, quinaláoas, calaoásan.

X

XA

Xapoipa. = Tinápay ng̃a pagapritóhon sa caláha.

Xapurca. = Paglo-gó sa tubig ng̃a mahúgao.

Xarro. = Táuo ng̃a tigsínggit caáyo, ug ng̃a hinuguilánan sa oaláy cahológan.

Y

YA

Y. = Ug.

Ya. = Na.

Yaca. = Cahoy sa India, dagcó ug hatáas.

Yacente. = Ang nagacalígar, ang nagahígda.

Yacer. = Paglígad, pagcalígar, paghígda. * Pagpuyó sa bisan diin. * Pagdólog, paghígda ng̃a ubán sa bisan cansang babáye, pagpacasalá canía.

Yacija. = Higdáan, caligálan, lugar ng̃a guihigdáan. * Lobng̃ánan, lolóbng̃an, lobóng.

Yactura. = Pagcadáot, cadaótan ng̃a guidáoat ug ng̃a miábot sa bisan cansa.

Yaro. = Tanóm.

YE

Yegua. = Baye sa cabayo, cabayong baye.

Yeguada. = Cadaghánan sa mg̃a cabayong baye, sa mg̃a baye sa mg̃a cabayo.

Yeguar. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a cabayong baye.

Yegüería. V. Yeguada.

Yegüerizo. = Como el siguiente.

Yegüero. = Ang magabántay ug magabáton sa mg̃a cabayong baye.

Yema. = Mata mata, salingsíng̃an sa mg̃a cahoy. * Poghac sa itlog. * Ang anáa sa talioála sa bisan onsa. * Ang labíng maáyo sa ng̃atanán.

Yente. = Ang muádto.

Yerba. = Dagámi, cogon, dagótdot, hilámon. * Cadaghánan sa mg̃a bungláyon, bisan onsa ng̃a ootánon.

Yermar. = Pagláglag sa longsod.

Yermo. = Caming̃áoan, cahaoánan. * Yota ng̃a oalá pagabuhátan.

Yerno. = Nasamóng, omágad.

Yero. = Tanóm ug ang iang bung̃a ng̃a maíng̃on ing̃on, sa balátong, ng̃a molomalíng̃in ug maputí putí, ng̃a maáyong calán-on sa mg̃a hayúpan.

Yerro. = Sayúp, salaoáyon, salá.

Yerto. = Magáhi, mahógot guican sa dagcóng tugnao, con sa camatáyon ba.

Yesar. = Yota ng̃a pagacuháan sa yeso.

Yesca. = Baloc. * Ang mamalá ug ang naláya caáyo, ang masáyon masónog ug masíga.

Yesera. V. Yesar.

Yesería. = Lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a calero sa yeso, ng̃a guibotáng̃an sa horno ng̃a pagalotóan ug pagasonógan sa mg̃a bató ng̃a boloháton sa yeso.

Yesero. = Ang nahatong̃ód sa yeso, ang magabúhat ug magabalígya sa yeso.

Yeso. = Yeso.

Yeson. = Pedaso sa bongbong sa yeso, sa apog, &c., ng̃a nagobá, ng̃a pagagamíton pagopód sa bag-ong buhat sa mg̃a baláy, &c.

Yesquero. = Hopot hopot con cajang diótay, calopé ng̃a pagasórlan sa yesca, sa baloc.

Yezgo. = Calaínan sa abgáo.

YO

Yo. = Acó.

YU

Yuca. = Tanóm sa América.

Yugada. = Ang yota ng̃a mahímo ng̃a pagadaróhan sa duhá ca buoc ng̃a toro sa baca, sa calabáo, &c., sa usá ca tibúoc ng̃a adlao.

Yugo. = Yugo, liógan. * Ang sintas con ang panápton ng̃a pagagamíton sa pagbendicion sa mg̃a quinasál. * Bisan onsang cabóg-at.

Yuguero. = Ang magadáro sa yota sa duhá ca buoc ng̃a mananáp.

Yugular. = Ang mg̃a ogát sa tutúnlan.

Yunque. = Lagdásan. * Táuo sa malíg-on ng̃a casing casing sa mg̃a calisód.

Yunta. = Duhá ca buoc ng̃a mg̃a mananáp ng̃a silbi sa pagbúhat sa yota.

Yunto. = Ang nagatupál.

Yusion. = Sogo, pagbúot.

Yuxtaposicion. = Pagcatóbo sa bisan onsa ng̃a oaláy quinabúhi.

Z

ZA

Za. = Polong ng̃a icabúgao sa mg̃a iró.

Zábida. = Tanóm ng̃a italámbal, sa África.

Zábila. = Idem.

Zaborda. = Pagcasánglar sa sacayán.

Zabordar. = Pagcasánglar sa sacayán.

Zabordo. V. Zaborda.

Zabra. = Sacayán ng̃a maíng̃on sa fragata.

Zabucar. = Paglógo paglo-gó, pagquíno. * Pagóyog oyog sa macosóg.

Zabullida. V. Zabullidura.

Zabullidura. = Pagcasálom.

Zabullir. = Pagsálom. * Pagtágo, paghóbong.

Zacapela. = Pagcaáoay, pagcalális lalis sa dagcóng banha.

Zacapella. = Idem.

Zacatin. = Lugar, dalan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panápton.

Zacear. = Pagbúgao sa mg̃a iró, sa pagsángpot niíning polong: za.

Zafada. = Pagcalosót, pagcagáoas, pagcamísic.

Zafar. = Pagtahóm, pagpaníndot, pagpaáñag. * Paglosót, paggáoas, pagmísic. * Pagcúha sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a casámoc.

Zafarí. = Granada ng̃a may mg̃a liso ng̃a laro.

Zafarrancho. = Pagcaháoan sa sacayán, arón oaláy samoc sa mg̃a bolotáng̃an sa mg̃a luthang.

Zafería. = Longsod ng̃a diótay.

Zafiedad. = Pagcagáhi sa olo. * Pagcabórong, pagcaoaláy quinaárman.

Zafio. = Borong, buquírnon, ang oaláy quinaárman cabos. * Isda.

Zafír. = Batóng mahál.

Záfiro. = Idem.

Zafirino. = Ang may color sa sáfiro.

Zafo. = Ang naháoan, ang oaláy samoc.

Zafra. = Surlánan sa tumbága.

Zafre. = Binócboc ng̃a pagagamíton sa baláy ng̃a pagabuhátan sa mg̃a pinggan.

Zaga. = Lulan ng̃a ibútang sa licór sa mg̃a coche &c. * Licód sa bisan onsa. * Ang oláhi, ang catapúsan, ang poit sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál.

Zagal. = Oloolitáuo. * Olitáuo ng̃a cosógon, ng̃a casing casíng̃an. * Báta, sologóon sa mg̃a baquero.

Zagala. = Dalága. * Ang babáye ng̃a báta pa ng̃a magabántay sa mg̃a hayúpan.

Zagalejo. = Saya sa mg̃a babáye ng̃a guiibábao nila sa mg̃a naguas.

Zaguan. = Ganháan, tugcálan sa baláy, silong.

Zaguanete. = Mg̃a soldados ng̃a nagaubáa obán sa mg̃a táuo ng̃a hadiánon.

Zaguero. = Ang muoláhi, ang musonód.

Zahareño. = Langgam ng̃a ihálas, ng̃a díli maághop. * Táuo ng̃a díli mahagúgma muubán sa isigcatáuo. * Mabáng̃is, maísog.

Zaheridor. = Tiglíbac libac.

Zaherimiento. = Pagcalíbac libac.

Zaherir. = Paglíbac libac.

Zahina. = Dagámi, tanóm sa Indias.

Zahinar. = Yota ng̃a guitámnan sa zahina.

Zahinas. = Sopas ng̃a mahómoc.

Zahonado. = Color ng̃a molomaítom.

Zahondar. = Pagcále sa yota ug halálom.

Zahora. = Combida sa mg̃a higála, ng̃a nanagbánha sila ug nang̃alípay sa ilang pagcáon.

Zahorar. = Pagtámbong sa mg̃a combida ng̃a guitíngban sa mg̃a higála.

Zahorí. = Táuo ng̃a macaquíta sa anáa sa ilálom sa yota, ing̃on sa guitoóhan sa obán ng̃a mg̃a táuo ng̃a cabus.

Zahorra. V. Lastre.

Zahumar. V. Sahumar.

Zahumerio. V. Sahumerio.

Zahurda. = Babóyan, alad ng̃a pagahipúsan sa mg̃a baboy.

Zaida. = Langgam ng̃a magapuyó sa mg̃a danao ug sa mg̃a lugar ng̃a tubígan.

Zaino. = Cabayo ng̃a cabiára, ng̃a may balahíbo ng̃a bolobulágao. * Mananáp sa daútan ng̃a batásan. * Táuo ng̃a borhíon sa iang pagsábot sa isigcatáuo.

Zala. = Pagámpo, pagpang̃ádye sa Dios sa mg̃a moros.

Zalagarda. = Pagcahóbong sa obán ng̃a mg̃a táuo, arón pagacalítan ang mg̃a caáoay. * Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a mananáp. * Pagcalaláng sa ubán ng̃a mg̃a táuo sa pagálam alam ng̃a malimbóng̃on, sa pagbórhi sa isigcatáuo. * Pagcagobót ng̃a ahat sa mg̃a táuo ng̃a daútan arón malísang ang ubán. * Pagcaáoay, pagcalális lalis ng̃a pagabanháan caáyo.

Zalama. V. Zalamería.

Zalamería. = Pagcaálam alam, pagcaógay ogay ng̃a guilabíhan.

Zalamero. = Ang magaálam alam, ang magaúgay ugay ng̃a guilabíhan.

Zalea. = Panit sa mg̃a carnero ug sa mg̃a canding ng̃a oalá guntíng̃an sa balahíbo.

Zalear. = Pagyábyab sa bisan onsa, pagcáya caya, pagcáyab cayab.

Zalema. = Pagcadocó sa olo, pagcayóbo sa laoas sa timaán sa pagpaóbos.

Zaleo. V. Zalea.

Zalona. = Sorlánan ng̃a dagcó sa tubig, sa bino, &c.

Zamacuco. = Táuo ng̃a hong̃og, ng̃a díli maálam magbúhat, ug díli magatóltol sa bisan onsa. * Cahobóg, pagcahobóg.

Zamanca. = Pagcabúnal, pagcahámpac.

Zamarra. = Bísti ng̃a binúhat sa mg̃a panit sa mg̃a carnero.

Zamarrear. = Pagóisi oisi, paguóso uoso sa luyo ug sa luyo, sa bisan onsa ng̃a guitáng̃ag sa mg̃a iró. * Paghámpac sa bisan cansa, sa pagsonód sonór canía sa luyo ug sa luyo.

Zamarrilla. = Tanóm ng̃a italámbal.

Zamarro. = Bisti sa mg̃a panit sa mg̃a carnerong diótay sa mohómoc ng̃a balahíbo; V. Zamacuco.

Zambaigo. = Ang anac sa laláqui ng̃a maítom ug sa babáye ng̃a maputí, con sa laláqui ng̃a maputí ug sa babáye ng̃a maítom, sa Indias.

Zambapalo. = Sabáy ng̃a caráan.

Zambarco. = Corea ng̃a halagpád ng̃a ibútang sa dughan sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a nanagúyod sa mg̃a coche, &c., arón dili sila mang̃asámad.

Zámbigo. = Ang guibalíqgan sa mg̃a paa, ang may mg̃a paa ng̃a balíquig.

Zambo. = Idem; V. Zambaigo; calaínan sa amó.

Zamboa. = Calaínan sa bong̃a ng̃a guing̃álan ug membrillo.

Zambomba. = Tolónggon ng̃a pagaduláan sa mg̃a baquero.

Zambombo. V. Zamacuco.

Zamborotudo ó zamborrotudo. = Idem.

Zambra. = Piesta sa mg̃a moros sa dagcóng banha ug pagsabay; sacayán sa mg̃a moros.

Zambucar. = Pagsacót sa bisan onsa sa talioúla sa obán ng̃a mg̃a butang, arón dili quiton.

Zambuco. = Pagcatágo sa bisan onsa sa talioála sa obán ng̃a mg̃a butang.

Zambullida. V. Zabullidura.

Zambullidura. = Idem.

Zambullirse. V. Zabullir.

Zampabollos. V. Zampatortas.

Zampalimosnas. = Ang maquiglímos sa mg̃a pultahán sa oaláy caúlao.

Zampapalo. V. Zampatortas.

Zampar. = Pagsolód sa usa ca botang sa solód sa lain ng̃a butang, sa pagcacálit; pagcáon sa pagcadalí ug sa pagcalabí.

Zampatortas. = Hing̃áon caáyo; V. Zamacuco.

Zampoña. = Tolónggon ng̃a pagagamíton sa mg̃a baquero, ng̃a guibutáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a plauta; polong ng̃a oaláy cahológan ug hingtúngdan.

Zampuzar. = Pagsálom; V. Zampar hasta pagcáon.

Zampuzo. = Pagcasálom; pagcatágo sa bisan onsa sa talioála sa ubán ng̃a mg̃a butang.

Zanahoria. = Tanóm ng̃a italámbal ug ang gamót nia ng̃a macaón.

Zanca. = Tiil ng̃a hatáas sa mg̃a langgam; paa ng̃a manípis sa mg̃a tauo ug sa mg̃a mananáp.

Zancada. = Lacang ng̃a hatáas.

Zancadilla. = Pagcatinángbir, tinángbir; limbong.

Zancajear. = Paglacát sa mg̃a caianáng̃an.

Zancajera. = ang ng̃a pagabotáng̃an sa tiil sa pagsáca sa mg̃a coche; bahin sa mg̃a sapín ug sa mg̃a medias ng̃a magatábon sa ticúd; tauo ng̃a hamóbo ug sa malágsot ng̃a dagoay.

Zancajo. = Ticód.

Zancajoso. = Luing; ang guiguisían sa mg̃a medias, sa ticód; ang may dagcóng ticód.

Zancarron. = Bocóg ng̃a dagcó sa oaláy onód; ang bocóg sa tiil sa oaláy onód; tauo ng̃a maníoang, tigúlang ug malágsot; ang dili maálam caáyo sa iang catungdánan.

Zancarron de Mahoma. = Ang mg̃a bocóg ni Mahoma ng̃a manalágnang bacácon ng̃a guipanagdúao sa mg̃a moros, sa alampóan nila sa longsod sa Meca.

Zanco. = Cadang; ang magsaláyao.

Zancudo. = Ang guitaásan sa mg̃a paa.

Zándalo. V. Sándalo.

Zanga. = Sugál sa baraja.

Zangala. = Panápton sa hilo.

Zangandango. = Tauo ng̃a magapacahóng̃og arón dili sia papagbuháton; tauo ng̃a oalúy quinaárman ug hingbangcaágan.

Zanganear. = Pagtápol, pagsóroy soroy sa oalúy buhat.

Zángano. = Putiócan ng̃a laqui, ang laqui sa mg̃a putiócan; tapólan, ang mahagógma mucáon sa oaláy buhat.

Zangarilleja. = Bátang hugáoan ng̃a tigsóroy soroy.

Zangarrear. = Pagcóscos sa guitara sa oaláy caálam.

Zangarriana. = Saquét sa olo sa mg̃a hayúpan; camíng̃ao, casobó; hilánat con lain ng̃a saquét ng̃a mudámag sa hingtúngdan ng̃a adlao.

Zangarullon. V. Zangarilleja.

Zangolotear. = Pagdúyan, pagtábiog; pagsinó, pagquíno, paglo-gó; paghúyang, paggaló galó, paglígang sa bisan onsa cay mahómoc ug halúag.

Zangoloteo. = Pagcatábiog; pagcalo-gó, pagcaquinó; pagcalígang, pagcagaló galó, pagcahúyang sa bisan onsa.

Zangotear. V. Zangolotear.

Zangoteo. V. Zangoloteo.

Zanguanga. = Pagcasománg̃il sa bisan onsang saquét arón dili magbúhat ug bisan quinsang tauo.

Zanguango. = Tauo ng̃a tapólan, ng̃a mang̃íta sa mg̃a pagsománg̃il arón dili sia magabúhat.

Zanguayo. = Tauo sa malúyang laoas, hatáas ug tapólan.

Zanja. = Aoang; sinógdan, guinicánan sa bisan onsa; simientos, tilindúgan sa mg̃a baláy, &c.

Zanjar. = Pagbúhat sa mg̃a aoang; pagtápus, pagtibáoas sa bisan onsa, sa pagcahigála.

Zanqueador. = Ang magalacát sa pagcabalíquig sa mg̃a paa; tiglacáo; hilacát, ang magalacát caáyo.

Zanqueamiento. = Pagcalacát sa pagcaba líquig sa mg̃a paa.

Zanquear. = Paylacáo sa pagcabalíguig sa mg̃a paa; paglacát caáyo ug sa hatáas ng̃a dalan, sa halayó.

Zanquilargo. V. Zancudo.

Zanquillas. = Tauo sa hamóbo ug manípis ng̃a mg̃a paa; tauo ng̃a hamóbo.

Zanquituerto. V. Zámbigo.

Zanquivano. = Ang may mg̃a paa ng̃a hatáas ug sa diótay ng̃a bitíis.

Zapa. = Capandáyan sa mg̃a soldados sa pagcále sa yota; quilquígan.

Zapador. = Ang soldado ng̃a magabúhat sa zapa ng̃a guidála nía.

Zapar. = Pagcále sa yota, sa zapa.

Zaparrastrar. = Paggúyor sa mg̃a bisti.

Zaparrastroso. = Ang magabísti sa mg̃a bisting daan, guisi ug bulíng̃on; buhat ng̃a dili maáyo, sa daútan ng̃a pagbúhat.

Zaparrazo. = Pagcahágbong; calisód ng̃a muábot sa bisan cansa

Zapata. = Panit ng̃a mabága, ng̃a ibútang sa ilálom sa quisio sa mg̃a pultahán, arón dili unta cagdan ang quisióhan; pinótol ng̃a cahoy ng̃a ibútang ug ipahaáng̃ay sa tomóy sa mg̃a halígue, ng̃a mulábao sa luyo ug sa luyo, ng̃a pagalingcóran sa mg̃a sabláyan, &c.; sapín ng̃a muábot hasta sa harúul sa bitíis.

Zapatazo. = Pagcabúnal, pagcapócpoc sa sapato, sa sapín; pagcahágbong, pagcapúcan, pagcahólog sa mg̃a mananáp, sa pagtonób ug mabáscog.

Zapateado. = Sayáo, pagsabáy.

Zapateador. = Ang magabánha sa mg̃a sapín, sa paglacát.

Zapatear. = Pagbánha sa mg̃a sapín, sa paglacát; pagpasipála sa bisan cansa, sa polong con sa buhat; pagbásal sa mg̃a camót, sa pagápas sa compas sa música; pagsócol, paglális lalis.

Zapatera. = Asáoa sa sapatero; babáye ng̃a tigbúhat sa mg̃a sapín.

Zapatería. = Baláy, tiendáhan ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a sapín; lugar, dalan ng̃a guibutáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a tiendáhan sa mg̃a sapín; opicio sa pagbúhat sa mg̃a sapín.

Zapatero. = Magbubúhat, tigbúhat, ang magabúhat sa mg̃a sapín.

Zapateta. = Pagcabánha sa salog, sa mg̃a sapín, sa paglócso sa timáan sa calípay.

Zapatilla. = Panit ng̃a isápao sa mg̃a bató ng̃a santícan sa mg̃a pusil, &c.; sapín ng̃a pino ug sa maáyong pagbúhat; sinelas; cocó sa mg̃a mananáp.

Zapatillero. = Ang magabúhat sa ma sapatilla.

Zapato. = Sapín.

Zapatudo. = Ang magasapín sa mg̃a sapín ng̃a dagcóan caáyo; mananáp ng̃a cocan caáyo.

Zape. = Polong ng̃a igabúgao sa mg̃a iríng; sica; abá, abáa.

Zapear. = Pagsíca, pagbúgao sa mg̃a iríng.

Zapito. = Baso, surlánan sa cahoy ng̃a pagagamíton sa pagpagátas sa mg̃a mananáp.

Zapote. = Cahoy ug ang iang bong̃a.

Zapuza. V. Chapuzar.

Zaque. = Sorlánan ng̃a diótay sa bino, sa tubig, &c., sa panit.

Zaquear. = Paghúar sa mg̃a ilímnon sa mg̃a surlánan sa panit.

Zaquizamí. = Catapúsan ng̃a salog sa mg̃a baláy, paga; baláy, solód ng̃a diótay caáyo.

Zar. = Hari sa guinharían sa Moscobia.

Zara. V. Maíz.

Zarabanda. = Sayáo, pagsabáy; bisan onsa ng̃a mabánha caáyo ug macasámoc.

Zarabutero. V. Embustero; samócan, condátan.

Zaragatona. = Tanóm ng̃a italámbal.

Zaragocí. = Calaínan sa sirioelas.

Zaragüelles. = Salooál; calsones ng̃a halagpád ug sa daótan ng̃a pagbúhat.

Zaragutero. V. Zarabutero.

Zaramagullo. = Langgam.

Zarambeque. = Sayáo, pagsabáy.

Zaranda. V. Criba.

Zarandador. = Ang magaalíg-ig.

Zarandajas. = Cadaghánan sa mg̃a butang ng̃a diótay, magamáy.

Zarandajillas. = Idem.

Zanrandalí. = Salapáti ng̃a laqui, ng̃a sinambágan sa mg̃a balahíbo ng̃a maítom.

Zarandar. = Pagcaalíg-ig; pagóyog oyog; paglíhoc sa bisan onsa sa madalí caáyo, pagláin sa labíng mahál sa bisan onsa.

Zarandear. = Idem.

Zarandero. V. Zarandador; tauo ng̃a dili mahamútang, cundátan, ng̃a malíhoc caáyo.

Zarapatel. = Calaínan sa guisál.

Zarapito. = Langgam.

Zaratan. = Hubág ng̃a mang̃íl-ad caáyo, samád ng̃a daútan sa mg̃a soso sa mg̃a babáye.

Zaraza. = Panápton ng̃a maputí, pino ug halagpád caáyo; minása ng̃a sináctan sa mg̃a dagom, sa salamín ng̃a dinócdoc ug sa hiló, ng̃a icapatáy sa mg̃a iró.

Zarcear. = Paghúgas sa mg̃a alaguían sa tubig, sa mg̃a ihi, &c.; paglacát ng̃adto ng̃adto, sa madalí caáyo; paglacáo sa pagpaíng̃on ng̃adto ug sa pagpaíng̃on ng̃anhi sa masóbsob.

Zarcero. = Calaínan sa iró.

Zarcillo. = Aretes, ariyos, bitay bitay sa mg̃a dalónggan; bacólong sa mg̃a cuba ug sa mg̃a bariles.

Zarco. = Color ng̃a asul ng̃a dili buhi caáyo.

Zarevitz. = Anac ng̃a pang̃ánay sa hari sa Moscobia.

Zariano. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa hari sa Moscobia.

Zarina. = Ang asáoa sa Zar.

Zarpa. = Pagcasácoat, pagcabútad sa ancla, sa sinípit; pagcalábao, sa luyo ug sa luyo, sa mg̃a simientos, sa guibágon sa mg̃a pared, sa mg̃a cota; iánang ng̃a matápot sa mg̃a bisti; camót sa mg̃a mananáp ng̃a may mg̃a torlo ug mg̃a cocó.

Zarpar. = Pagsácoat, pagbútad sa áncora sa sinípit.

Zarpazo. = Pagcahágbong sa bisan onsa ng̃a mahólog sa yota.

Zarposo. = Ang nahúgao sa iánang, sa lapoc.

Zarracatin. = Hicáoan; ang tigháng̃io caáyo sa pagpálit sa bisan onsa, arón ibalígya onya sa pagcamahál.

Zarramplín. = Tauo ng̃a dili maálam caáyo sa iang catungdánan con opicio.

Zarrapastra. = Iánang, lapoc ng̃a matápot sa mg̃a bisti.

Zarrapastron. = Hugáoan, bolíng̃on, ang nagabísti sa mg̃a bisti ng̃a daan; guisi ug noog.

Zarrapastrosamente. = Sa pagcahúgao; sa pagcaoaláy cacúgui sa pagalíma sa caugalíng̃on ng̃a laoas ug sa bisti.

Zarrapastroso. V. Zarrapastron.

Zarria. V. Cazcarria; tinábas sa panit ng̃a igatácgos sa mg̃a sapín ng̃a guing̃álan ug abarca.

Zarriento. V. Zarposo.

Zarza. = Tanóm ng̃a tuncan, sapínit.

Zarzagan. = Hang̃in ng̃a mabúgnao caáyo bisan ng̃a dili mahurús, amíhan.

Zarzaganillo. = Hang̃in ng̃a amíhan ng̃a mahurús uyámot.

Zarzahan. = Calaínan sa panápton sa igagáma ng̃a binúrcan sa mg̃a boloc ng̃a nagacaláin lain ug color.

Zarzal. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mang̃a tanóm ng̃a toncan.

Zarzamora. = Ang bong̃a sa zarza.

Zarzaparrilla. = Banag, tanóm ng̃a italámbal.

Zarzaparrillar. = Lugar ng̃a guidaghánan sa banag.

Zarzarosa. = Bulac ng̃a maíng̃on íng̃on sa rosa.

Zarzoso. = Ang may sapínit, ang guibutáng̃an sa mg̃a tanóm ng̃a toncan.

Zas. = Polong ng̃a icaásoy sa pagcahágbong, sa pagcaósdac sa bisan onsa ng̃a nahólog.

Zascandil. = Tauo ng̃a batir; tauo ng̃a malimbóng̃an; tauo ng̃a obus ug mahilabtánon.

Zatara. = Gaquet.

Zato. = Tipac ng̃a pan.

ZE

Zeca. = Baláy ng̃a pagabuhátan sa salapí: sa pisos, sa caháte, &c.

Zedoaria. = Gamót ng̃a italámbal sa usa ca tanóm sa India.

Zelador. = Ang magabántay, magbalántay; sumbúng̃an, ang magasúmbong.

Zelar. = Pagbántay ug maáyo; pag aboghó.

Zelo. = Cacúguiug dagcó sa pagtúman sa mg̃a tulumánon sa batásan ug sa mg̃a catungdánan; pagcabántay sa paghimáya sa Dios ug sa caayóhan sa mg̃a calág; caíbog sa paglíoat sa mg̃a mananáp; pagcaabogbó sa mg̃a tauo ng̃a managsig higúgma sila.

Zelosamente. = Sa dagcóng cacúgui.

Zeloso. = Aboghóan; mananáp ng̃a buot mang̃asáoa; cacuguíhan, mabantáyon caáyo.

Zénzalo. = Namóc.

ZI

Zilórgano. = Tolónggon ng̃a caráan.

Zinc. = Tumbága ng̃a maíng̃on ing̃on sa tingga.

Zipizape. = Pagcaáoay.

Zirigaña. = Pagcaálam alam, pagcaógay ogay; bisan onsa ng̃a diótay caáyo.

Ziszas. V. Zas.

Zizaña. = Sagbot, dagámi, bungláyon ng̃a muturóc ug mutóbo sa yota ng̃a guipugásan sa trigo, sa humáy, &c.; pagcabiquil biquil sa mg̃a cabobót-on; bisan onsa ng̃a macadáot.

Zizañar. = Pagsámbag arón magaáoay ang mg̃a tauo; pagdála dala sa mg̃a suguílon ng̃a icabíquil biquil sa mg̃a cabobót-on.

ZO

Zócalo. = Ang hunúng̃an sa mg̃a baláy, &c., ug sa mg̃a pared, sa mg̃a dingding, &c.

Zocato. = Talóng ng̃a malálag na; tauo ng̃a oálhon.

Zoco. = Oálhon, camót sa oála.

Zodiaco. = Dalan ng̃a pagalácoan sa mg̃a planeta, cutub sa casarpánan sa pagpaíng̃on sa casubáng̃an.

Zofra. = Baníg sa mg̃a moros.

Zoilo. = Tauo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a masináhon ug tiglíbac libac sa mg̃a buhat sa iang isigcatáuo.

Zolocho. = Hong̃og, bo-ang bo-ang, culiró.

Zollipar. = Pagbachó.

Zollipo. = Pagcabachó.

Zona. = Ang usa sa lilíma ca bahin sa calibútan.

Zonzamente. = Sa pagcatáb-an, sa pagcaoaláy lamí.

Zonzería. = Pagcatáb-an, pagcaoaláy lalím ug lamí.

Zonzo. = Matáb-an; tauo ng̃a hong̃og, ng̃a oaláy caang̃áyan sa iang pagsólte ug pagatúbang.

Zonzorrion. = Idem desde tauo.

Zoología. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagcabótang ug pagcamáo sa mg̃a mananáp.

Zoológico. = Ang nahatóng̃ad sa zoología.

Zoólogo. = Ang maálam sa zoología.

Zopas ó zopitas. = Mg̃a palong, dangga ng̃a guicahing̃álan sa tauo ng̃a yung̃it.

Zopenco. = Tauo ng̃a hong̃og, ng̃a oaláy quinaárman, cabus.

Zopisa. = Tagoc sa cahoy ng̃a sináctan sa talo.

Zopo. = Pongcol, bacól sa mg̃a tiil ug sa mg̃a camót; tauo ng̃a oaláy pulús sa ng̃atanán.

Zoquete. = Pinótol sa cahoy ng̃a dagcó ug hamóbo, tipac ng̃a pan; tauo ng̃a malágsot, hamóbo ug matámboc; ang hong̃óg, sa magahíng olo, ang dili macagtóon sa guitóon canía.

Zoquetero. = Ang magadaguínot sa mg̃a tipac ng̃a pan sa pagcáon nia, sa oaláy opicio.

Zoquetudo. = Bisan onsa ng̃a baol, sa daótan ng̃a pagcabóhat.

Zorita. = Salapáti ng̃a ihálas.

Zorra. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usa ca iró, ug manunubár caáyo sa obán ng̃a mg̃a mananáp ng̃a diótay ug sa mg̃a langgam; babáyeng bigáon, ng̃a magatógot sa iang laoas sa cadaghánan; tauo ng̃a batid, malaláng̃on caáyo.

Zorrastron. = Tampalásan; matahápon caáyo.

Zorrera. = Lang̃ob, baláyan sa zorra; alasóhan, lugar ng̃a may daghan ng̃a asó; pagcabórong, pagcabóng̃og, pagcabóg-at sa olo; pagcatólog ng̃a mabóg-at ug halálom.

Zorrería. = Pagcalaláng sa zorra sa pagbólong sa quinahánglan sa pagcáon; pagcabátid; pagcalaláng sa mg̃a tauo.

Zorrero. = Sacayán ng̃a mabóg-at, ng̃a oaláy tulin; tauo ng̃a malaláng̃on, matahápon; ang sonód sa lain, ang naoláhi; calaínan sa iró ng̃a dagcó ug maáyo sa pagpang̃áyam; ang tauo ng̃a sinohólan sa mg̃a solóp ng̃a hariánon, sa pagpatáy sá mg̃a mananáp ng̃a daótan.

Zorro. = Zorra ng̃a laqui, ang laqui sa zorra; ang magapacalúya arón dili sia papagbuháton; ang icog sa zorra ng̃a igapáhid sa mg̃a cuadro, &c.; ang panit sa zorra ng̃a quinórti laquip ang balahíbo, V. Zorrero hasta tauo.

Zorrocloco. = Tauo ng̃a holohóng̃og; madugáyon, mahináyon sa iang mg̃a buhat, apan ng̃a macúgui sa ng̃atanán ng̃a may polós canía.

Zorronglon. = Suquíhan, ang magabagólbol sa pagbúhat sa guisógo ug guipabúhat canía.

Zorruno. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a zorra.

Zorzal = Langgam; tauo ng̃a batid, malaláng̃on.

Zorzaleña. = Aseitunas ng̃a diótay caáyo.

Zoster. = Saquét ng̃a nahamútang sa daghan ng̃a mg̃a nuca ng̃a muturúc sa haoac.

Zote. = Tauo ng̃a cabos, sa oaláy quinaárman, sa magahíng olo.

Zozobra. = Casáquet, cayógot, calisód sa huna huna.

Zozobrante. = Ang guicalísdan; ang anáa sa catáhap sa icadáot.

Zozobrar. = Paglonód, paglánas sa mg̃a sacayán; pagpuyó sa may catáhap sa icadáot; pagsáquet, pagyógot, paglisód.

ZU

Zubia. = Lugar ng̃a pagabaháan ug pagatíngban sa daghan ng̃a tubig.

Zueco. = Sapín sa lonlon ng̃a cahoy, sapín ng̃a may tulúnban sa cahoy.

Zuiza. = Pagcaáoy, pagcalális lalis sa daghan ng̃a mg̃a tauo.

Zulacar. = Pagdíhog sa sulaque.

Zulaque. = Bulit ng̃a magáma sa apog, sa lana ug sa ubán ng̃a mg̃a panácot.

Zulla. = Tanóm; tae sa mg̃a tauo.

Zullarse. = Pagcalíbang, pagotót.

Zullenco. = Tigúlang ng̃a tigotót caáyo sa dili nia pagatuyóon.

Zullon. = Otót ng̃a mugóa sa oalá tuyóon; otót ng̃a dili mubánha.

Zumacal. = Yota ng̃a guitámnan sa zumaque.

Zumaque. = Tanóm; ang dahon nia magámit sa pagtína, ug sa pagcúrti sa mang̃a panit; ang bino.

Zumaya. = Langgam.

Zumba. = Cencerrong dagcó; pagcatiao ng̃a mabóg-at, pagcasóod soor.

Zumbar. = Hagónghong, canógcog, hagong, dagóoc; pagtíao, pagsóod soor, pagsólog solog

Zumbel. = Ang timáan sa nauong sa tauo ng̃a nasucó; pisí, lubid ng̃a igatúyoc sa casing.

Zumbido. = Pagcahagónghong, pagcacanógcog, pagcahagólot, pagcadagóoc.

Zumbon. = Ang magatíao, ang magasóod sood, ang magasólog solog sa masóbsob.

Zumiento. = Ang pagatolóan sa duga.

Zumillo. = Tanóm.

Zumo. = Dugá; polós, caposlánan sa bisan onsa.

Zumoso. V. Zumiento.

Zupia. = Ang bino ng̃a nalobóg, ng̃a may daútan mg̃a color; bisan onsa sa daótan ng̃a lalím ug lamí, ug mang̃íl-ad ng̃a pagasólng̃on; ang labíng daótan sa bisan onsa.

Zurcido. = Ang guisúrse, ang guitahí sa pagcapíno caáyo.

Zurcidor. = Ang magasúrse, ang magatahí sa panápton ng̃a guisi sa pagcapíno, sa dili maíla caáyo ang tinahían, ang mg̃a tulpoc; cagon cagon.

Zurcidura. = Pagcasúrsi.

Zurcir. = Pagsúrsi, pagtahí sa pagcaáyo sa mg̃a panápton ng̃a naguísi; pagbácac, pagmáo mao, pagsúmpay, paggáma sa mg̃a suguílon sa puro ug lonlon ng̃a mg̃a bacac.

Zurdo. = Oálhon; camót sa oála.

Zurita. V. Zuiza.

Zuro. = Salapáti ng̃a ihálas.

Zurra. = Pagcahámpac; pagcacúrti sa mg̃a panit; pagcaparáyon sa bisan onsang buhat ug labí pa sa pagbása ug sa pagsúlat; pagcaáoay, pagcalális lalis.

Zurrador. = Ang magacúrti sa mg̃a panit; tighámpac, ang muhámpac.

Zurrapa. = Lalog sa mg̃a ilímnon; bisan onsa ng̃a obús caáyo, ng̃a oaláy bale ug talamáyon; báta ng̃a ualá mutóbo ug sa malágsot ug dagoay.

Zurrapilla. = Lalog; lauot.

Zurraposo. = Hugáoan, mahúgao; ang may lalog con lauot.

Zurrar. = Pagcúrti sa mg̃a panit; paghámpac; paglíbang, paghibúlus.

Zurriagar. = Pagbúnal, paghámpac.

Zurriagazo. = Pagcahámpac, pagcabúnal; casáquet, calisód ng̃a miábot sa oalá paabóton ug huna hunáon.

Zurriago. = Ihalámpac sa panit, sa pisí, &c.

Zurriar. = Pagpamólong sa malágsot ug sa dagcóng ting̃og.

Zurribanda. = Pagcahámpac sa daghan ng̃a mg̃a pagbúnal; pagcaáoay sa daghan ng̃a mg̃a tauo ng̃a nagacabúnal bunal sila.

Zurriburri. = Tauo ng̃a obus, talamáyon; cadaghánan sa mg̃a tauo uga daútan, tampalásan.

Zurrido. = Tonóg ng̃a dagcó; pagcahagónghong, pagcacanógcog sa dalónggan.

Zurrir. = Pagdagónghong, pagdáhog, paghagónghong, pagcanógcog sa mg̃a dalónggan, ug sa bisan onsa.

Zurron. = Puyo puyo, puntél sa panit ng̃a pagasórlan sa balon, &c., sa mg̃a baquero, sa mg̃a bantay sa mg̃a hayópan; tacong sa mg̃a bong̃a.

Zurrona. = Babáye ng̃a obos ug sa daútan ng̃a batúsan, maláo-ay, bigáon.

Zurruscarse. = Paghicaigit, pagcalíbang sa bisti sa oalá mapanghibaló ang tauo ng̃a nagahibúlus.

Zurullo. = Ligir sa talo, &c.

Zutano. = Coan.

Zuzo. = Polong ng̃a igatáoag sa mg̃a iró.

Zuzon. = Tanóm.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us