Diccionario Español-Bisaya (part 3 of 5)

Diccionario Español-Bisaya (part 3 of 5)

Interesado. = Ang may caíbog sa bisan onsa. * Ang mahagógma caáyo sa salapí.

Interesante. = Ang may polós, ang macapolós.

Interesar. = Pagcóha sa polós sa bisan onsa. * Paghilábot sa mg̃a holosáyon sa lain, maíng̃on ng̃a sa mg̃a holosáyon ng̃a caogalíng̃on.

Interesencia. = Pagcaatóbong sa bisan diin, pagcatámbong.

Interesente. = Ang nagaatóbang, ang nagatámbong.

Interinamente. = Sa pagcasalíli, sa pagcaalíli.

Interinidad. = Pagcasalíli, pagcaalíli.

Interino. = Ang nagasalíli, ang nagaalíli, ang nagabóhat sa bisan onsa sa tong̃ód sa lain, sa pagcaoalá sa lain.

Interior. = Ang anáa sa dapit sa solód, sa halálom caáyo. * Ang anáa sa calág.

Interioridades. = Mg̃a soguílon, mg̃a paglális lalís, mg̃a pagsábot ng̃a caogalíng̃on ug tinágo, sa mg̃a caobánan ug sa mg̃a sacop sa tagsa ca panimaláy.

Interiormente. = Sa solód, sa halálom. * Sa húna húna ng̃a caogalíng̃on.

Interlineal. = Ang guisólat sa talioála, sa calang sa mg̃a dalan sa mg̃a solat.

Interlocucion. = Soguílon ng̃a pagabános banósan sa doróha, con capin ba ca táuo, pagsolosámbag sa soguílon.

Interlocutor. = Ang nagasoguílon sa bisan cansa. * Ang mamólong sa ng̃álan sa lain. * Bisan quinsa sa mg̃a táuo ng̃a nanagsoguílon, nagacagóla, nagasólte.

Interlocutorio. = Paghócom ng̃a muóna sa oláhing sentencia, sa oalá pa matibáoas ang paghócom, ang capolong̃ánan.

Interlunio. = Cadogáyan sa tiempo ng̃a díli maquíta ang bulan sa pagcabág-o nia.

Intermediar. = Pagtalioála sa usá ca botang sa lain ng̃a mg̃a botang.

Intermedio. = Ang anáa sa talioála. * Pagcadógay, cadogáyan cutub sa usá ca bóhat hasta sa lain ng̃a bohat. * Ang sayáo, ang música, &c., ng̃a calang sa mg̃a pagbóhat sa mg̃a dula.

Interminable. = Ang díli matápos.

Intermision. = Pagcaóndang, pagcaárang sa pagbóhat sa bisan onsa.

Intermitencia. = Pagcaóndang, pagcahóas sa hilánat con sa lain ng̃a saquét ng̃a modósmog pagópod.

Intermitente. = Ang moarang ug moósob pagópod.

Intermitir. = Pagóndang, pagárang sa bisan onsa.

Internacion. = Pagcasolód.

Internar. = Pagdála sa bisan onsa sa solód sa yota, pagsolód. * Pagsósi ug maáyo sa bisan onsa. * Pagsáyor sa mg̃a húna húna ng̃a tinágo sa lain.

Interno. V. Interior.

Internodio. = Ang calang sa talioála sa dohá ca balígtos.

Internuncio. = Ang mamólong sa ng̃alan sa lain. * Padre ng̃a dagcóng táuo, ug bisan ng̃a díli Padre, ng̃a magasalíli sa sinógo sa Santos ng̃a Papa.

Interpelar. = Pagpang̃ilába, pagpaquigtábang, pagdang̃óp sa lain. * Pagháng̃io, paglógos, arón matóman ang mg̃a sogo.

Interpolacion. = Pagcasácot sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang. * Pagóndang, pagárang pacaóndang sa bisan onsa.

Interpolar. = Pagsácot, pagtalioála sa usá ca botang sa obán ng̃a mg̃a botang. * Pagóndang, pagárang sa bisan onsang bohat.

Interponer. = Idem hasta pagóndang. * Pagpaquíta, pagpaatóbang sa manlalában.

Interposicion. V. Interpolacion hasta pagcaárang. * Pagcalában sa bisan cansa.

Interpósita persona. = Táuo ng̃a magasalíli, magaalíli sa lain, ang magabóhat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain.

Interpretacion. = Pagcalóas, pagcahóad. * Pagcaásoy, pagcasáyor, pagcahóbad.

Interpretador. = Maghohóad, manlolóas. * Dalobása, ang magaásoy, magasáyod.

Interpretante. = Idem.

Interpretar. = Pagásoy, pagsáyor sa bisan onsang solat con polong sa halálom ng̃a cahológan, ug ng̃a malisór pagasabóton. * Paghóad, paglóas sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong.

Intérprete. V. Interpretador. * Bisan onsa ng̃a magapaháyag ug magapadayág sa anáa sa caogalíng̃on ng̃a calág ug cásing cásing.

Interregno. = Pagcadógay, cadogáyan sa tiempo sa pagcaoaláy hari sa usá ca Guinharían.

Interrogacion. = Pagpang̃otána, socna, tocso. * Timáan ng̃a guibótang sa mg̃a solat, con mang̃otána ugáling ang nagasólat.

Interrogante. = Ang nang̃otána, ang nagasócna, nagatócso: V. el anterior desde timáan.

Interrogar. V. Preguntar.

Interrogatorio. = Mg̃a pagpang̃otána, mg̃a tocso, mg̃a pagsócna.

Interrupcion. = Pagcaólang sa bisan onsa.

Interrumpir. = Pagólang sa pagparáyon sa bisan onsa.

Intersecarse. = Pagbalábag, pagcóros sa duhá ca barlis.

Intersticio. = Pagcabólag sa diótay ng̃a calang sa talioála sa dohá ca laoas, ug sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * Pagcadógay, cadogáyan sa tiempo ng̃a guisógo sa mg̃a tolománon sa Singbahán, cutub sa usá ca pagorden hasta sa sumunód ng̃a orden sa mg̃a Padre.

Intervalo. = Caoláng̃an, quinaláng̃an, caláng̃an, calang, olang, quinaoláng̃an.

Intervencion. = Pagcahilábot.

Intervenir. = Paghilábot. * Paglában, pagtábang.

Interventor. = Ang mahilábot sa bisan onsa ng̃a bohat.

Interyacente. = Ang anáa sa talioála.

Intestado. = Ang namatáy sa oála magbóhat sa testamento sa paghósay ug pagtógon sa iang cabílin.

Intestino. = Ang anáa sa solód sa laoas. * Tináe ng̃a nalicó licó caáyo, ng̃a pagasórlan sa quináon sa guícan na sa cotó cotó, ug ng̃a mao opód ng̃a alaguían sa hugao, sa táe.

Intimacion. = Pagcasáyor, pagcaásoy, pagpahibaló.

Íntimamente. = Sa pagcahigála caáyo.

Intimar. = Asoy, sayor, pagpahibaló. * Pagsolód sa usá ca botang sa solód sa lain ng̃a botang, sa mg̃a bohóng diótay. * Pagábian, paghigála sa minatúod.

Intimatorio. = Bisan onsang sulat ng̃a guibotáng̃an sa pagbóot ug pagsúgo sa mg̃a hocom, sa mg̃a ponóan.

Intimidad. = Pagcaábian, pagcahigála sa minatúod caáyo.

Intimidar. = Pagpahárloc, pagpatálao.

Íntimo. = Ang sa solód. * Abian, higála ng̃a tuod.

Intitular. = Pagbótang, pagsólat sa ng̃alan sa mg̃a libro ug sa lain ng̃a sulat. * Paghing̃álan.

Intolerabilidad. = Pagcadíli maántos, maílob.

Intolerable. = Ang díli arang antóson, ang díli mahímo ng̃a pagailóban.

Intolerancia. = Pagcaoaláy pagántos.

Intolerante. = Ang díli magaílob ug magaántos.

Intonso. = Bohócan, bochan, ang oalá pagaguntíng̃an sa bohóc. * Borong, cabós, ang guicábsan sa quinaárman.

Intramuros. = Sa solód sa cota, sa longsod, sa ciudad.

Intransitable. = Ang dalan, ang lugar ng̃a díli mahímo ng̃a pagaaguían.

Intrasmutabilidad. = Pagcaoaláy pagcabálhin.

Intrasmutable. = Ang díli mabálhin, ang díli arang balhínon.

Intratable. = Ang díli mahímo ng̃a pagahilábtan, pagahúptan. * V. Intransitable. * Táuo sa magáhing húna húna, sa daótan ng̃a gaoi, ng̃a díli maáyo ng̃a pagasoltíhan ug pagadoólan.

Intrépidamente. = Sa pagcaoaláy cahárloc ug catálao.

Intrepidez. = Pagcaoaláy cahárloc ug catálao, gahóm, caísog sa cásing cásing, sa mg̃a cadaótan ug mg̃a catahápan. * Pagcaoaláy pagmátng̃on ug paghúna húna.

Intrépido. = Cásing casíng̃an. * Ang díli matálao ug mahárloc. * Ang mahanáyac sa pagpamólong ug sa pagbóhat sa oalá pamatng̃ónon ug húna hunáon ug maáyo.

Intriga. = Pagcalaláng, pagpatigáyon sa hilom, sa tinágo, sa pagdáng̃at sa guitúyo ug sa guipanghináot.

Intrigante. = Malaláng̃on.

Intrigar. = Paglaláng. * V. Intriga desde pagpatigáyon.

Intrincable. = Ang arang pagagóbton, ang masáyon mabóloc ug masácot.

Intrincacion. = Pagcagobót, pagcasácot, pagcabóloc.

Intrincadamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcagobót, sa pagcasácot.

Intrincar. = Sacót, gobót, boloc.

Intrínsecamente. = Sa solód, sa caogalíng̃on ng̃a húna húna.

Intrínseco. V. Interior.

Introduccion. = Pagcasolód, pagcasóol, pagcasócsoc. * Pagcaábian, pagcahigála. * Pagcaándam, pagcatagána sa pagbóhat sa bisan onsa.

Introducir. = Solód, sool, socsoc. * Pagpasógod, pagbatásan sa bisan onsa. * Paghilábot sa díli onta catongdánan.

Introductor. = Ang magasolór ug magapasolód.

Intróito. = Sinógdan sa bisan onsa. * Nahaónang pang̃adyéon sa Padre ng̃a nagamisa, sa dihá na sia sa tiílan sa altal.

Intrusion. = Pagcadáoat sa oficio, sa pagcahímtang, &c., sa oaláy gahóm.

Intruso. = Ang modáoat sa bisan onsang oficio sa oaláy gahóm.

Intuicion. = Pagsolóng sa Dios sa mg̃a boláhan.

Intuitivo. = Ang nahatong̃ód sa pagsolóng sa Dios sa mg̃a boláhan.

Intumescencia. = Pagcahobág.

Inulto. = Ang oalá paghibáslan.

Inundacion. = Pagcalonóp. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.

Inundar. = Paglonóp. * Pagátang sa bisan onsang lugar, sa mg̃a tauo, sa mg̃a mananáp, &c.

Inurbanamente. = Sa pagcabórong, sa pagcaoaláy pagtáhod ug catahá.

Inurbanidad. = Pagcaoaláy pagtahá ug pagtáhor, pagcabórong.

Inurbano. = Borong, ang oaláy pagtáhor ug pagtahá.

Inusitadamente. = Sa pagcaoaláy batásan ug pagcaánad.

Inusitado. = Ang oalá pagbatasánan.

Inútil. = Ang oaláy polós.

Inutilidad. = Pagcaoaláy polós.

Inutilizar. = Pagdáot sa bisan onsa arón oaláy polós onta.

Inútilmente. = Sa pagcaoaláy polós.

Invadeable. = Ang sobá ng̃a díli mahímo ng̃a pagalabáng̃an sa paglacáo lamang, cay halálom.

Invadir. = Pagsolód sa linogsánay sa bisan diin, pagdósmog, pagdámag.

Invalidacion. = Pagcaoaláy bale.

Inválidamente. = Sa pagcaoaláy bale, sa pagcaoaláy gahóm.

Invalidar. = Pagcóha sa pagcabale, sa gahóm sa bisan onsa. * Pagsíbog sa mg̃a polong ng̃a daan.

Inválido. = Ang oaláy bale, ug gahóm. * Soldado ng̃a tigúlang na, ng̃a díli na macáscog. * Ang cabós, ang coláng̃an sa buot, ang coliró, ang boang boang.

Invariabilidad. = Pagcaoaláy pagcabálhin, pagcaósob, pagcaópod.

Invariable. = Ang díli mabálhin, ang díli maósob, ang díli maópod.

Invariablemente. = Sa oaláy pagcabálhin, pagcaópod, pagcaósob.

Invariado. = Ang oalá mabálhin, maópod, maósob, ang mao da sa guihápon.

Invasion. = Pagcasolód sa linogsánay sa bisan díin, pagcadósmog, pagcadámag.

Invasor. = Ang mosolód sa linogsánay sa bisan díin, ang modámag, ang modósmog, mamomógos.

Invectiva. = Polong, soguílon ng̃a maháit ng̃a contra sa bisan cansang táuo.

Invencible. V. Inconquistable.

Invenciblemente. = Sa pagcadíli madáog.

Invencion. = Pagcahúna húna ng̃a cating̃aláhan ug bag-o. * Limbong laláng.

Invencionero. = Ang magahúna húna sa mg̃a bag-ong buhat, sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan, malilímbong, malaláng̃on.

Invendible. = Ang díli arang ibalígya.

Inventador. V. Invencionero.

Inventar. = Paghúna húna sa mg̃a bohat ug sa bisan onsa ng̃a bag-o, ng̃a oalá pa hiílhan, ng̃a hibólng̃an. * Paglímbong, pagbótang botang, paglaláng.

Inventariar. = Pagbóhat sa inventario.

Inventario. = Sulat ng̃a pagabotáng̃an, con papel ng̃a sinolátan sa mg̃a manggad, mg̃a casangcápan, &c., sa bisan cansang táuo, sa pagcasonód sonód ug sa pagcalináin lain.

Inventiva. = Galámhan sa paghúna húna sa bisan onsa ng̃a bag-o, canting̃aláhan, sa paglímbong ug sa paglaláng.

Invento. V. Invencion.

Inventor. V. Invencionero. * Ang magahúna húna sa oaláy himotáng̃an ng̃a túod, cong díli sa iang lamang ng̃a cabobót-on ng̃a caogalíng̃on.

Inverecundo. = Ang oaláy caólao.

Inverisímil. = Ang oaláy timáan sa pagcamatúod, sa matúod.

Inverisimilitud. = Pagcaoaláy timáan sa pagcamatúod, sa motúod.

Invernada. = Tiempo, túig sa tugnao.

Invernadero. = Lugar ng̃a maáyo sa pagpoyó dihá sa tiempo sa tugnao.

Invernar. = Pagpoyó sa bisan díin, sa tiempo sa tugnao. * Tiempo, túig sa tugnao.

Invernizo. = Ang nahatong̃ód sa invierno, tu tiempo sa tugnao.

Inverosímil. V. Inverísímil.

Inverosimilitud. V. Inverisimilitud.

Inversamente. = Sa sinóhi, sa pagcasóhi sa binalítad.

Inversion. = Pagcasácot, pagcagobót. V. Inversamente.

Inverso. = Sinácot guinobót, binóloc sinóhi.

Invertir. = Paggobót, pagsácot, pagbóloc, pagsóhi. * Paggásto sa salapí.

Investidura. = Pagcahátag, pagcatógot sa bisan cansa sa opicio, sa gahóm, &c.

Investigable. = Ang díli mahímo ng̃a ipaquigásoy, ipaquigsáyor, paquigasóyon, paquigsayóron.

Investigacion. = Pagpaquigásoy, pagpaquisáyod, pagsósi, pagsóquit. * Pagbólong, pagpang̃íta.

Investigador. = Ang nagapaquigsáyod, ang nagapaquigásoy, ang nagasósi, nagasóquit. * Ang nang̃íta, ang nagabólong.

Investigar. = Sayor, asoy, sosi, soquit, quita, bolong.

Investir. V. Envestir hasta pagtábon.

Inveteradamente. = Sa pagcadáan.

Inveterado. = Daan.

Inveterarse. = Pagtigúlang.

Invictamente. = Sa pagcadíli madáog ug padáug.

Invicto. = Ang díli padáog, ang oalá pagadaúgon.

Invierno. = Tiempo túig sa tugnao.

Invigilar. = Pagbántay, pagalíma, pagbáton sa bisan onsa sa masingcámot, sa dagcóng cacógui.

Inviolabilidad. = Cahímtang sa bisan onsa arón díli pasipád-an.

Inviolable. = Ang díli mahímo ng̃a pasipád-an.

Inviolablemente. V. Infaliblemente.

Inviolado. = Ang oalá pahilábtan, ang oalá coháan sa iang pagcatibúoc.

Invisibilidad. = Cahímtang sa bisan onsa arón díli quit-on ug pagatan-áuon.

Invitacion. = Pagcaágda. * Pagdápit, pagcacombida.

Invitatorio. = Pagpang̃ádye ng̃a pagasóbli soblíon sa sinógdan sa mg̃a maitines ng̃a pang̃adyéon sa mang̃a Padre.

Invocacion. = Pagtáoag. * Pagpaquigtábang, pagpaquiglában, pagpang̃ilába.

Invocador. = Ang nagapaquitábang. * Nagapaquiglában, nagapang̃ilába, ang nagapaquigmalóoy.

Invocar. = Pagpaquigtábang, pagpaquiglában, pagpang̃ilába, pagpaquigmalóoy.

Involuntariamente. = Sa oalá toyóon.

Involuntariedad. = Pagcaoaláy pagtúyo.

Involuntario. = Ang oalá toyóon, ang díli pagtuyóon, ang díli guican sa cabobót-on, ang díli tinóyo.

Invulnerable. = Ang díli mahímo ng̃a pagasamálan.

Inyeccion. = Pagsolód sa tobig, &c., sa bisan onsang laoas, sa alaguían sa bisan onsang capandáyan.

Inyectar. = Idem.

IP

Ipecacuana. = Tanóm ng̃a italámbal, sa América.

Ipso facto. = Polong ng̃a linatín: dihá dihá, sa pagbóhat gayód, sa maong pagbóhat, sa pagcabóhat ng̃a túod. * Jure. = Polong ng̃a linatín ng̃a nagaásoy ng̃a díli quinahánglan ng̃a isógo sa hocom ug bisan onsa, cay madayág na man sa batásan, sa mg̃a leyes.

IR

Ir. = Pagádto, paglacát, paglacáo.

Ira. = Caligótgot, capong̃ót. * Caíbog, pagpanghináot sa pagbálos.

Iracundia. = Pagcasáyon sa pagaligótgot, sa pagpong̃ót.

Iracundo. = Ang masáyon maligótgot, mapong̃ót, maligotgóton, pongtánon. * Hang̃in, olan, tugnao, &c., ng̃a dagcó, mabáscog, macosóg.

Irascible. = Ang nahatong̃ód sa caligótgot, sa capong̃ót. * Galámhan sa calág sa táuo, ng̃a icadáog sa mg̃a cacolían ng̃a macaólang sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a tuyo ng̃a guipanghináot.

Iris. = Balang̃áo. * Batóng mahál. * Ang malíng̃in sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a color ng̃a midóol ug nagalibót sa táuo táuo sa mg̃a matá. * Ang magapadáit ug magahúsay sa nagaáoay ug nagalális lalis.

Ironía. = Pagpamólong sa salingcápao ug sa díli ang̃ay sa anáa sa cásing cásing.

Irónicamente. = Sa pagcasalingcápao, sa pagcadíli oyon ug ang̃ay sa anáa sa cásing cásing ug sa húna húna.

Irónico. = Ang may pagcasaling̃cápao.

Irracional. = Ang oaláy boot, ang guicaoád-an sa boot. * Mananáp.

Irracionalidad. = Pagcaoaláy boot.

Irracionalmente. = Sa pagcaoaláy boot, sa pagcamananáp.

Irradiacion. = Pagcagóa sa mg̃a casólao sa adlao, ug pagcaíoag sa lain ng̃a botang.

Irradiar. = Paggóa sa mg̃a casílao, casólao, sa adlao, &c., ug pagíoag sa bisan onsang botang.

Irrazonable. V. Irracional. * Ang díli tacús.

Irreconciliable. = Ang díli maquigamigos pagópod sa iang abian ng̃a daan.

Irrecuperable. = Ang díli mahímo ng̃a angcónon pagópod, ng̃a bauíon pagósob.

Irrecusable. = Ang díli tacús ug díli mahímo ng̃a pagaáydan.

Irredimible. = Ang díli arang baoíon.

Irreducible. = Ang díli mahímo ng̃a pagahóptan ug pagasambágan arón paglaínon ang batásan.

Irreflexion. = Pagcacólang sa húna húna.

Irreformable. = Ang díli mahímo ng̃a pagaósbon, pagaópdon, ng̃a saoáyon.

Irrefragable. = Ang matúod caáyo.

Irregular. = Ang díli ang̃ay sa pagcataláid. * Ang mahatábo sa talágsa lamang. * Padre ng̃a may cacolían ug cabilínggan sa pagtúman sa catungdánan sa iang pagcapadre.

Irregularidad. = Cabilínggan ng̃a guican sa mg̃a tolománon sa santa Iglesia, ng̃a macaólang sa mg̃a táuo sa pagordenal caníla, ug sa pagtóman sa ilang pagcapadre, tong̃ód sa mg̃a salá, con tong̃ód ba sa bisan onsang cacolían ng̃a onay sa caogalíng̃on ng̃a laoas.

Irreligion. = Pagcaoaláy pagcacristianos, pagcaoaláy pagpoáng̃od.

Irreligiosamente. = Sa pagcaoaláy pagcacristianos ug pagcapoáng̃od.

Irreligiosidad. = Pagcaoaláy pagcacristianos, ug pagcapoáng̃od.

Irreligioso. = Ang nabátoc sa religion, táuo ng̃a díli cristianos, ng̃a oaláy pagpoáng̃od.

Irremediable. = Ang oaláy tambal ug sompa, ang díli mahímo ng̃a saoáyon, ayóhon ug tambálon.

Irremediablemente. = Sa pagcaoaláy tambal ug sompa.

Irremisible. = Ang díli arang pasaylóon.

Irremisiblemente. = Sa oaláy pagpasáylo.

Irremunerado. = Ang oalá baslan, ang oalá tagáan sa balos, sa bayad, sa gala.

Irreparable. V. Irremediable.

Irreparablemente. V. Irremediablemente.

Irreprensible. = Ang díli arang saoáyon, ang díli tacós ng̃a pagasaoáyon.

Irreprensiblemente. = Sa Pagcaoaláy salá ug sayóp.

Irresistible. = Ang díli mahímo ng̃a soclan, ang díli mahímo ng̃a antóson ug pagailóbon.

Irresoluble. = Ang díli mahímo ng̃a isógo ug pagboóton.

Irresolucion. = Pagcadóha doha, pagcaálang alang sa boot, pagcaoaláy pagcahanáyac.

Irresoluto. = Ang nagadúha dúha, ang guiálang aláng̃an sa iang boot.

Irresuelto. = Idem.

Irreverencia. = Pagcaoaláy pagtáhod.

Irreverente. = Ang batoc sa pagtáhod.

Irreverentemente. = Sa pagcaoaláy pagtáhor ug pagtahá.

Irrevocabilidad. = Pagcaoaláy pagósob.

Irrevocable. = Ang díli maósob, maópod.

Irrevocablemente. = Sa pagcaoaláy pagópod ug pagósob.

Irrisible. = Hing̃alatáoan, ang tacós ng̃a pagacatáoan ug pasipád-an, talamáyon.

Irrision. = Pagcayóbit, pagcatámay.

Irrisoriamente. = Sa pagcayóbit, sa pagcatámay.

Irrisorio. = Ang magapacatáoa. V. Irrisible.

Irritabilidad. = Pagcasáyon sa pagpong̃ót ug pagligótgot.

Irritable. = Ang mahímo ng̃a pagabotáng̃an sa pagcaoaláy bale. * Ang masáyon mapong̃ót ug maligótgot.

Irritacion. = Caligótgot, capong̃ót, casocó, pagpanoyó. * Pagcagobót. * Pagcaínit sa dogó ug sa dogá sa laoas.

Irritador. = Ang macasocó, magapapong̃ót, magapaligótgot.

Írritamente. V. Inválidamente.

Irritamiento. V. Irritacion.

Irritante. V. Irritador.

Irritar. = Pagpapong̃ót, pagpaligótgot, pagpasocó, pagpanoyó.

Írrito. V. Inválido, hasta ang cabós.

Irrupcion. = Pagcadósmog, pagcadámag. * Pagcasolód sa bisan diin sa linogsánay.

IS

Isla. = Polo.

Islamismo. = Catilíngban sa mg̃a moros.

Isleño. = Ang natáuo sa bisan onsang polóa, ang nahatong̃ód sa mg̃a polo.

Isleo. = Yota ng̃a guilibótan sa mg̃a pangpang ug ng̃a guioláng̃an sa sodlánan.

Isleta. = Polong diótay.

Islote. = Polo ng̃a diótay ug ng̃a oalá pagapóy-an, pangpang ng̃a dagcó ng̃a linibótan sa dagat.

Israelita. = Ang nahatong̃ód sa Guinharían sa Israel.

Israelítico. = Idem.

Istmo. = Catárman, díla sa yota ng̃a magacanáyon sa dóha ca yotang dagcó.

IT

Item. = Polong ng̃a linatín: labot pa, labot pa niána, niíni, ing̃on man.

Itinerario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a dalan. * Casayóran sa mg̃a dalan.

IZ

Iza. = Babáyeng bigáon, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan.

Izar. = Pagbótad sa mg̃a pisi sa pagósoag, sa pagitáas sa mg̃a verga ug mg̃a layág sa mg̃a sacayán ug sa ubán pang mg̃a quinahánglan.

Izquierda. = Oála.

Izquierdear. = Pagbía sa cataróng̃an, sa matúod ng̃a húna húna.

Izquierdo. = Bisan onsa ng̃a anáa sa dapit sa oála. * Táuo ug oálhon.

J

JA

Jabali. = Baboy ng̃a ihálas.

Jabalina. = Baboy ng̃a ihálas ng̃a baye. * Hing̃aníban maíng̃on ing̃on sa bangcao.

Jabato. = Baboy ng̃a ihálas ng̃a diótay pa.

Jábeca ó jábega. = Anod, sahid, cadaghánan sa mg̃a anod sa papanágat. * Tolónggon sa mg̃a moros.

Jabeque. = Sacayán ng̃a maíng̃on ing̃on sa pragata, sa layág ug sa gaod.

Jabon. = Sabón.

Jabonado. = Ang panápton ng̃a guisabónan.

Jabonadura. = Pagsabón, pagcasabón. * Tubig ng̃a guilinísan sa sabón ug ang bolá sa sabón.

Jabonar. = Pagsabón sa panápton. * Pagtúyo sa isigcatáuo sa mg̃a polong ng̃a maháit ug masíngca.

Jaboncillo. = Sabón ng̃a sináctan sa mg̃a cahomót, sa paghunáo sa camót ug sa pagdíhog, sa paghunáo sa táuo ng̃a paálot.

Jabonera. = Tanóm sa España ng̃a magabóla ug may silbi sa pagbónac sa panápton. * Balónos, balógo, malatábao. * Cajon cajon, caban, cajang diótay ng̃a sorlánan sa sabón.

Jabonería. = Lugar ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa sabón.

Jabonero. = Táuo ng̃a magabóhat ug magabalígya sa sabón.

Jabonete. V. Jaboncillo.

Jaca. V. Haca.

Jácara. = Sabáy, sayáo sa maong ng̃alan. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a malipáyon ng̃a nanagsóroy soroy sa gabíy, ng̃a nanagcanta ug nanagbánha sila. * Casocó, panoyó. * Bacac, limbong. * Soguílon, solte, cagóla.

Jacarear. = Pagsóroy soroy sa longsod sa pagcanta ug pagbánha. * Pagsámoc, pagtúyo sa bisan cansa sa mg̃a polong ng̃a oaláy hingtóngdan.

Jacarero. = Ang nagasóroy soroy ug nagacolocanta sa longsod. * Ang malipáyon, matístis ug tigtíao.

Jácaro. = Maandácon.

Jachali. = Cahoy sa América.

Jacinto. = Tanóm, seboya ng̃a mobólac sa onóm con pitó ca bolac. * Batóng mahál ng̃a malálag, ng̃a nagacaláin lain ug color.

Jaco. = Cabayo ng̃a diótay.

Jactancia. = Pagcaándac.

Jactanciosamente. = Sa pagcaándac.

Jactancioso. = Maandácon.

Jactarse. = Pagándac.

Jaculatoria. = Pagámpo ng̃a hamóbo ug maínit caáyo.

Jade. = Botóng magáhi caáyo ug sa boloberdeng color, ng̃a silbi sa mg̃a táuo sa América sa pagbóhat sa mg̃a capandáyan.

Jadear. = Pagháng̃os, pagcotás, paghálhal, paghing̃á hing̃á.

Jadeo. = Pagcaháng̃us, pagcacotás, pagcahálhal, pagcahing̃á hing̃á.

Jaecero. = Ang magabóhat sa mg̃a dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a cabayo.

Jaez. = Cadaghánan sa mg̃a dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a cabayo.

Jaharrar. = Paghínlo sa mg̃a cota, sa mg̃a pared.

Jaharro. = Pagcahínlo sa mg̃a pared ug sa mg̃a cota.

Jalapa. = Tanóm sa Méjico, ipolorga.

Jalbegar. = Pagdíhog sa nauong sa mg̃a colog ug mg̃a mahomót.

Jalbeque. = Pagcahílog sa bisan onsa sa yeso. * Ang icadíhog sa mg̃a babáye sa ilang nauong, arón mapotí.

Jalde. = Calálag.

Jaldre. = Color sa mg̃a langgam.

Jalea. = Matám-is ng̃a masíhag ug mahágcot, ng̃a pagaboháton sa mg̃a dogá sa obán ng̃a mg̃a bong̃a.

Jalear. = Pagtáoag. * Pagágda sa mg̃a iró, arón managápas sa obán ng̃a mg̃a mananáp. * Pagbásal basal sa mg̃a camót sa pagágda sa nanagsabáy.

Jaletina. V. Jalea.

Jamás. = Sa guihápon.

Jamba. = Bisan onsang cahoy con haligue ng̃a guipatíndog sa loyo ug sa luyo sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan.

Jamerdana. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa hugao sa solód sa tian sa mg̃a mananáp ng̃a guipatáy.

Jamerdar. = Paghógas sa solód sa tian sa mg̃a mananáp ng̃a guipatáy. * Pagbónac sa madalí ug sa díli maáyo.

Jamon. = Paa sa baboy ng̃a inasín.

Jamona. = Babáye ng̃a matámboc ug sa dagcóng edad.

Jamuga ó Jamugas. = Siya ng̃a pagalingcódan sa mg̃a babáye sa pagcabayo nila.

Jándalo. = Paglacáo ug pagpamólong ng̃a ang̃ay sa mg̃a táuo sa Andalucía.

Jangaga. = Tinócod sa mg̃a cahoy, ng̃a magáma arón manóngtong ang mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy sa sacayán ng̃a nabóong.

Jangua. = Sacayán ng̃a diótay.

Jaque. = Maandácon, parayégon.

Jaqueca. = Tampíhag.

Jarabe. = Ilímnon ng̃a italámbal, ng̃a matám-is caáyo ug mahágcot, ng̃a pagaboháton sa dogá sa mg̃a bolac ug mg̃a bong̃a.

Jarabearse. = Pagínom sa mg̃a jarabe.

Jaramago. = Tanóm sa España.

Jarana. = Sabá, banha.

Jaranear. = Pagsámoc, paghilábot, pagápil sa mg̃a dola, sa mg̃a combida, sa mg̃a pagsayáo, &c.

Jaranero. = Ang mahagógma sa mg̃a dola ug sa mg̃a caling̃áoan.

Jarapote. V. Jaropeo.

Jarapotear. V. Jaropear.

Jaraqui ó Jaracuo. = Tanáman ng̃a pagaling̃áoan.

Jarcia. = Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a magsáma ug ng̃a nagacaláin lain, ng̃a nanang̃obót, ng̃a oalá magacahósay. * Ang casangcápan ug mg̃a pisi sa mg̃a sacayán. * Ang mg̃a pisi ng̃a icalíg-on sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán. * Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa pagpanágat, sa mg̃a panagátan.

Jardin. = Tanáman sa mg̃a bolac ug mg̃a tanóm ng̃a mahomót, ng̃a pagaling̃áoan sa mg̃a tauo. * Calibáng̃an sa mg̃a sacayán. * Yota ng̃a pagatámnan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal.

Jardinería. = Quinaárman sa pagbáton ug pagbóhat sa mg̃a jardin.

Jardinero. = Ang magabántay, magahópot ug magabóhat sa jardin.

Jareta. = Tohógan.

Jarifo. = Ang guidáyan dayánan ug maáyo, ang baihónan, ang̃áyan.

Jarillo. = Tanóm.

Jaro. = Baboy ng̃a may color ng̃a bolobolágao.

Jaropar. = Paghátag, pagpaínom sa bisan cansa sa daghánan ng̃a mg̃a tambal sa botica.

Jarope. = Ilímnon ng̃a italámbal. * Ilímnon ng̃a mapáit ug sa daótan ng̃a lamí.

Jaropeo. = Pagínom sa masóbsob sa mg̃a ilímnon ng̃a italámbal.

Jarra. = Sorlánan sa yota ng̃a may caláptan.

Jarrear. = Pagcóha, paggóa sa masóbsob sa bino, sa tobig, &c., sa saro.

Jarrero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a saro, ug ang maga bantay sa bino, sa tobig, &c., ng̃a guisolód dihá.

Jarretar. = Pagpalóya, pagcóha sa gahóm, sa cosóg. * Pagpalóya sa húna húna.

Jarrete. = Locon locon, loco loco sa mg̃a mananáp ng̃a may opat ca tiil.

Jarretera. = Italácgos sa mg̃a medias ug sa mang̃a calson, sa locon locon.

Jarro. V. Jarra. * Saro.

Jarron. = Dayan dayan ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa saro, ng̃a ibótang sa mg̃a cota, ug labí pa sa ibábao sa mg̃a poltahán.

Jaspe. = Bató ng̃a magáhi, ng̃a nagacaláin lain ug color.

Jaspeado. = Ang nagacaláin lain ug color maíng̃on sa jaspe.

Jaspear. = Pagpíntal sa pagpanigíng̃on sa jaspe.

Jaula. = Jalua. * Cajon cajon, sorlánan ng̃a binóhat sa mang̃a cahoy, mg̃a caoáyan, mg̃a caoat, &c., sa pagsolód ug pagbilánggo sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas, sa mg̃a langgam ug sa mg̃a tauo ng̃a boang.

Jauto. = Matáb-an, ang oaláy asín.

Jayan. = Táuo ng̃a hatáas, cosgon, sa dagcóng hosog.

Jazilla. = Timáan ng̃a mahabílin sa bisan onsa ng̃a guibótang sa bisan diin.

Jazmin. = Jasmin, sampága, manól.

JE

Jefe. = Ponóan.

Jelfe. = Bihag ng̃a maítom.

Jelíz. = Ang mobalígya sa igagáma.

Jema. = Ang bahin sa cahoy ng̃a mahabílin sa may panit, cay oalá sapsápon sa maáyong pagcaláro.

Jeme. = Tocáo. * Ang nauong sa babáye.

Jemoso. = Cahoy ng̃a sinápsap ng̃a guibínlan sa panit.

Jenjibre. = Loy-a.

Jeque. = Táuo ng̃a tigúlang. * Ponóan sa moros.

Jerapellina. = Bisti ng̃a daan, guisi, noog.

Jerarquía. = Pagcasonód sonór sa mg̃a capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles, sa mg̃a Padre, &c.

Jerga. = Panápton ng̃a mabága. * V. Jerigonza.

Jergon. = Cama, unlánan ng̃a dagcó ng̃a pagapónan sa dagámi ng̃a naláya, sa tinábas sa papel, &c., ng̃a pagahigdáan sa mg̃a táuo. * Bisti sa daótan ng̃a pagcabóhat ug ng̃a dili moáng̃ay sa lauas. * Táuo ng̃a matámboc ug matalác-on. * Ang tian.

Jerguilla. = Panápton ng̃a manípis sa igagáma con sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Jerife. = Ng̃alan ng̃a hamíli ug bantógon ng̃a ihátag sa mg̃a moros sa mg̃a lioat ni Mahoma.

Jerigonza. = Ang pinamólong ng̃a mabóloc ug malisód ng̃a pagasabóton. * Bohat ng̃a oaláy hingtóngdan.

Jeringa. = Jeringa. * Pagháng̃io ng̃a macasámoc ug macabódlay.

Jeringacion. = Pagcajeringa.

Jeringar. = Pagjeringa. * Pagháng̃io, pagámpo sa masóbsob, sa pagcasámoc ug sa pagcabórlay.

Jeringazo. = Pagcajeringa.

Jeroglífico. = Timáan ng̃a may hingtóngdan ug cahológan ng̃a hatáas caáyo.

Jeronimiano. = Ang nahatong̃ód sa caparían ni S. Jerónimo.

Jerónimo. = Idem. * Padre sa caparin ni S. Jerónimo.

Jerosolimitano. = Ang natáuo sa Jerusalém, con Jerusalém.

Jerpa. = Balágon ng̃a maníoang ng̃a motoróc sa tong̃ód sa ponóan sa mg̃a paras.

Jesucristo. = Ang Anac sa Dios ng̃a napacatáuo.

Jesusear. = Paghing̃álan sa masóbsob sa ng̃alan ni Jesus.

Jeta. = Ang mg̃a ng̃abil ng̃a dagcó ug mabága.

Jetar. = Paglínis sa bisan onsa sa tobig, sa bino, &c.

Jetudo. = Ang guidagcóan sa mg̃a ng̃abil.

JI

Jiba. = Pagcabóctot, boctot. * Casámoc, pagcabórlay.

Jibado. = Boctóton.

Jibar. = Pagbórlay, pagsámoc.

Jibia. = Mananáp sa dagat maíng̃on ing̃on sa tabógoc, sa coguíta. * Colabótan.

Jibion. = Baláyan sa colabótan. * Tabógoc, coguíta.

Jiboso. = Boctóton.

Jícara. = Posillo sa socolate.

Jicarazo. = Pagpaínom sa hiló.

Jifería. = Opicio sa pagpatáy sa mg̃a mananáp, sa mg̃a baca, sa mg̃a calabáo, &c.

Jifero. = Ang nahatong̃ód sa lugar ng̃a palátyan sa mg̃a mananáp. * Bisan onsa ng̃a mahógao, bolíng̃on. * Ang sondang ng̃a icapatáy ug icalápa sa mg̃a mananáp. * Ang táuo ng̃a magapatáy ug magalápa sa mg̃a mananáp.

Jigote. = Guinisál sa carne ng̃a tinártar caáyo.

Jiguilete. = Tagom.

Jilguero. = Langgam sa España sa maníndot ng̃a ting̃og, ug pagcalálag.

Jinete. = Soldado ng̃a may cabayo. * Ang magacabayo.

Jinglar. = Pagdóyan, pagtábiog, pagtábog.

Jira. = Tinábas ng̃a hatáas ng̃a guitábas sa mg̃a panápton. * Combira sa banua ng̃a pogatambóng̃an sa mg̃a abian, sa mg̃a higála.

Jiride. = Tanóm.

Jirofle. = Cahoy sa India ng̃a mobóng̃a sa pimienta.

Jiron. = Pedazo sa bisti ng̃a naguísi ug nabítay.

Jironado. = Ang naguísi.

JO

Jo. = Loa: polong ng̃a pagagamíton sa pagpapoyó sa mg̃a calábao, mg̃a cabayo, &c.

Jocosamente. = Sa pagcatístis.

Jocoserio. = Ang sináctan sa pagcalígdon ug sa pagcatístis.

Jocosidad. = Pagcatístis, pagcatíao.

Jocoso. = Malipáyon, matístis.

Jofaina. V. Aljofaina.

Jopo. = Pagpaháoa.

Jornada. = Paglacát sa usá ca tibúoc ng̃a arlao. * Cadogáyan sa quinabóhi. * Pagcabólag sa calág sa laoas. * Ang usá ca libo ug limá ca gatús ca pliego ng̃a arang marcáhan sa arlao ng̃atanán sa tagsa ca pigsánan sa mg̃a imprenta.

Jornal. = Sohol ng̃a macóha sa mg̃a mamomóo, sa pagbóhat nila sa tibúoc ng̃a arlao.

Jornalero. = Mamomóo, sinohólan.

Joroba. = Pagcabóotot. * Casámoc, pagcabórlay.

Jorobado. = Boctóton.

Jorobar. = Pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása.

Jota. = Bisan onsa ng̃a diótay caáyo. * Sabáy, pagsayáo, sa España.

Jóven. = Olitáo, báta pa.

Jovial. = Malipáyon.

Jovialidad. = Pagcalípay, calípay, maáyong boot.

Joya. = Hias. * Ang mg̃a bisti ug mg̃a dayan dayan sa mg̃a babáye, ug labí pa sa mg̃a dalága con mamíño sila.

Joyante. = Igagáma ng̃a magamáy, pino caáyo.

Joyel. = Hias ng̃a diótay.

Joyera. = Babáye ng̃a magabalígya sa mg̃a hias.

Joyería. = Ang pagpatigáyon, ang pagcomercio sa mg̃a igagáma, mg̃a hias ug mg̃a dayan dayan, ug ang baláy ng̃a pagabaligyáan niána.

Joyero. = Tauo ng̃a magabalígya sa mg̃a hias.

JU

Juan. = Cajon cajon ng̃a guibótang sa mg̃a Singbahán ng̃a pagasórlan sa mg̃a limos.

Juanete. = Quinacomalagcóan sa mg̃a tiil. * Tagsa ca bocóg sa mg̃a apapáng̃ig. * Tagsa ca layág ng̃a nagatóngtong ug nahaibábao sa gabia ug sa belacho.

Juardia. = Buling sa mg̃a panápton.

Juardioso. = Panápton ng̃a bulíng̃on.

Jubilacion. = Pagcaóndang sa opicio sa bisan cansang tauo, sa pagbílin canía sa dong̃og ug sohol ng̃a hingtúngdan.

Jubilar. = Pagcóha sa opicio con sa catongdánan sa bisan cansa, ug pagbílin canía sa sohol ng̃a tibóoc con sa usá ca bahin, ug sa dong̃og.

Jubileo. = Piesta ng̃a dagcó sa mg̃a israelitas ng̃a guipiesta nila sa tagsa ca calím-an ca túig. * Pagtógot con pagpasáylo sa mg̃a baláidon sa mg̃a salá, ng̃a itógot sa Santos ng̃a Papa osáhay, sa dagcóng polós sa mg̃a binoñágan.

Júbilo. = Calípay, himáya.

Jubon. = Supa sa oaláy manggas.

Judáico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a Judíos.

Judaismo. = Religion, pagtóo sa mg̃a Judíos.

Judaizante. = Ang mononót sa mg̃a pagtóo sa mg̃a Judíos.

Judaizar. = Pagtóo, pagnonót, pagápas sa religion sa mg̃a Judíos.

Júdas. = Borhíon.

Judería. = Lugar, barrio ng̃a guimpúy-an sa mg̃a Judíos. * Tampo, amot, tampa ng̃a guinabáyad sa mg̃a Judíos.

Judía. = Balátong sa mg̃a castila, prijoles.

Judiada. = Bohat ng̃a mabáng̃is. * Tobo ng̃a dagcóan caáyo ug dinilí.

Judicante. = Ang tagsa sa mg̃a hocom ng̃a mahilábot sa mg̃a paghócom sa mg̃a ministro sa Justicia ng̃a nanagbórhi ug nanagbalígya sa ilang opicio ug catogdánan.

Judicatura. = Opicio, cahímtang sa mg̃a hocom. * Pagcahócom.

Judicial. = Ang nahatong̃ód sa paghócom ug pagsentensia.

Judicialmente. = Sa hocmánan, sa pagcahócom.

Judío. = Ang magatóman sa batásan ng̃a caráan ni Maisés. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a Judíos. * Polong ng̃a pagagamíton, guican sa capong̃ót ug caligótgot sa pagyóbit ug pagpasipála sa isigcatáuo.

Juego. = Dula, caling̃áoan. * Catilíngban sa mg̃a dahon sa baraja ng̃a macaáyo sa mg̃a pagsogál, ng̃a icasogál. * Quinaádman sa pagdáng̃at, ug sa pagcóha sa bisan onsa. * Cadahánan sa mg̃a casangcápan sa mg̃a coche, mg̃a caro, mg̃a galíng̃an sa opát ca rueda. * Pagtíao, pagtístis. * De manos. = Tanghága.

Jueves. = Jueves, ang icalíma ca adlao sa semana, apil ang domingo.

Juez. = Hocom, ang may gahóm sa paghócom, sa paghósay sa mg̃a capolong̃ánan, sa pagsentensia.

Jugada. = Pagsogál, pagcasogál. * Bohat ng̃a daótan ug ng̃a oalá paabóton, contra sa isigcatáuo.

Jugador. = Ang magasogál, sogaról, tigsogál.

Jugante. = Idem.

Jugar. = Pagsogál. * Pagdóla, paglíng̃ao ling̃ao. * Pagsámoc, pagcóndat. * Pagtíao. * Pagyobit, pagtámay sa isigcatáuo.

Jugarreta. = Pagsogál ng̃a daótan.

Juglar. = Ang nahilábot sa mg̃a pagsogál ug mg̃a paglímbong.

Jugo. = Dogá sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm, &c. * Bisan onsa ng̃a may caposlánan.

Jugoso. = Ang may dugá, ang dogáan. * Capuslánan, bisan onsa ng̃a may polós.

Jugue. = Hugao, boling.

Juguete. = Duláan. * Pagcatíao, pagcatístis.

Juguetear. = Pagdúla, dula, pagling̃ao, pagtíao tiao.

Jugueton. = Táuo con mananáp ng̃a magadúla dula, magacolocúndat sa masóbsob.

Juicio. = Boot, cabobót-on, pagcabóot, pagbóot, caboótan, salabótan. * Pagíla sa mg̃a capolong̃ánan ug mg̃a hulusáyon sa paghócom ug sa pagsentensia.

Juiciosamente. = Sa pagcaboótan.

Juicioso. = Ang boótan, ang may boot, ang guisógdan ug guisórlan sa bóot. * Bisan onsa ng̃a guibúhat sa pagcaboótan.

Julepe. = Ilímnon ng̃a matám-is ng̃a pagaboháton sa mg̃a licor ng̃a nagacaláin lain, ng̃a sináctan sa asúcar con sa calámay. * Casábang dagcó ug maháit.

Julio. = Julio, ang icapíto ca bulan sa túig.

Julo. = Mananáp ng̃a aghop ng̃a moóna sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas.

Jumenta. = Babe sa jumento.

Jumental. = Ang nahatong̃ód sa jumento.

Jumentil. = Idem.

Jumento. V. Borrico.

Juncal. = Lugar ng̃a pagatobóan sa mg̃a banban, sa mg̃a tigbao.

Juncia. = Tanóm ng̃a italámbal ug mahomót.

Junciana. = Mg̃a dahon ng̃a laya. * Pagcaándac.

Junciera. = Sorlánan sa yota ng̃a guitaclóban sa taclob ng̃a binóho bohóan, arón mahong̃áo ug maalísng̃ao ang bahó sa mg̃a dahon ug mg̃a dagámi ng̃a mahomót ng̃a guinasolód dihá.

Junco. = Banban, tigbao, ooáy. * Sacayán ng̃a diótay.

Junio. = Junio, ang icaónom ca bulan sa túig.

Junior. = Ang Padreng religioso ng̃a anáa sa ilálom sa gahóm ug paghópot sa maestro de novicios.

Juno. = Ang usá sa ópat ca malíng̃in sa Lang̃it ng̃a guing̃álan ug planetas, ng̃a nanaglibót sa aldao ug ng̃a guipaambítan sa iang sugá.

Junquillo. = Tanóm ng̃a magabólae sa mg̃a bolac ng̃a malálag ug mahomót caáyo.

Junta. = Catilíngban sa mg̃a táuo. * Pagcaípon, pagcatíp-oc, pagcating̃ób, pagcahiósa sa bisan onsa ng̃a mg̃a botang.

Juntamente. = Sa pagcahiósa, sa pagcaípon, sa pagcating̃ób.

Juntamiento. = Pagcahiósa, pagcatíp-oc, pagcaípon, pagcatígom, pagcating̃ób, pagcatámbong, pagcatágbo.

Juntar. = Paghiósa, tigom, ting̃ób, tip-oc, tagbo, tambong, ipon, loon, dool, pagobán.

Juntera. = Sepiyo, capandáyan sa mg̃a panday sa cahoy.

Junterilla. = Idem.

Junto. = Ang nahadóol, ang midóol, dóol, harúol, sa pagcaláquip. * V. Juntamente.

Junturas. = Ang mg̃a bahin sa mg̃a botang ng̃a guidoólan sa ubán ng̃a mg̃a botang, pagcadóol, pagcahiósa sa mg̃a botang.

Júpiter. = Ang malíng̃in ng̃a labíng dagcó sa mg̃a planetas. V. Juno.

Jura. = Pagpanómpa sa mg̃a dagcóng táuo, sa ng̃alan sa mg̃a táuong tanán sa Guinharían, sa timáan sa pagíla sa ilang hari.

Jurador. = Tigpanómpa, tigsómpa, ang magapanómpa.

Juramentar. = Pagsógo arón manómpa ug bisan quinsa. * Pagsáad sa bisan onsa, sa ilálom sa pagpanómpa.

Juramento. = Sompa, pagpanómpa, pagtóg-an con paglimód sa bisan onsa, sa ilálom sa pagpanómpa.

Jurar. = Pagsómpa, pagpanómpa. * V. el anterior desde pagtóg-an.

Juratoria. = Dáhon dahon sa salapí ng̃a guililócan sa Evangelio ng̃a ibótang sa mg̃a camót sa mg̃a hocom, sa pagpanúmpa nila.

Jurdia. = Anod, sahid, sa pagpanágat.

Jurel. = Isda sa mg̃a dagat sa España.

Jurgina, jurguina. = Babáye ng̃a balbal, asoang, onglo.

Jurídicamente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a leyes, sa mg̃a hocmánan.

Jurídico. = Bisan onsa ng̃a guibóhat ing̃on sa batásan sa mg̃a leyes, sa mg̃a hocmánan.

Jurisconsulto. = Quinaarmánon sa mg̃a batásan, sa mg̃a leyes.

Jurisdiccion. = Gahóm sa pagbóot ug pagsógo. * Yota ng̃a hingsácpan sa mg̃a provincia con mg̃a longsod, ug sa gahóm sa mg̃a hocom.

Jurisdiccional. = Ang nahatong̃ód sa gahóm.

Jurisperito. V. Jurisconsulto. * Magtotóon sa mg̃a leyes.

Jurisprudencia. = Quinaárman sa mg̃a leyes, sa batásan.

Jurisprudente. V. Jurisperito.

Jurista. = Ang nagaestudio sa quinaárman sa mg̃a leyes.

Juro. = Gahóm sa pagángcon, sa guihápon, sa bisan onsa.

Jusbarba. = Tanóm.

Justa. = Pagáoay sa mg̃a táuo ng̃a nagacabayo ug ng̃a guisangcápan sa mg̃a bangcao.

Justamente. = Sa cataróng̃an. * Sa pagcaígo sa laoas.

Justicia. = Cataróng̃an. * Ang usá sa opat ca virtudes ng̃a guing̃álan ug cardinales. * Gahóm. * Catilíngban sa mg̃a hatag ng̃a macaáyo sa bisan onsa. * Castigo sa cadaigánan, ug ang táuo ng̃a magacastigo, ang mohámpac, ang magabítay sa mang̃a saláan, &c.

Justiciero. = Ang magalógos ug magapatigáyon arón matúman ang cataróng̃an. * Ang magapabáyad ug magacastigo sa mg̃a saláan, ing̃on gayúd sa mg̃a pahanóngdan ug sa catarúng̃an.

Justificacion. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa matárong, sa catarúng̃an. * Pagbalíbar, pagásoy sa mg̃a táuo, arón maoalá ang catáhap ng̃a guibótang caníla. * Pagcasáyod, pagcadayág sa camatúod sa bisan onsa ng̃a polong con bohat. * Ang socod sa mg̃a dalan sa mg̃a sulat ng̃a guihúsay sa mg̃a imprenta.

Justificadamente. = Sa catarúng̃an, sa pagcataláid, sa matúod sa pagcaígo ug pagcatopóng.

Justificado. = Ang ang̃ay sa matúod ug sa catarúng̃an. * Matárong, mataláid.

Justificador. = Ang mohátag sa pagcatárong, sa pagcasántos.

Justificante. = Ang macatárong, ang magapatárong.

Justificar. = Paghátag sa Dios sa pagcatárong, sa pagcasántos, sa pagcapótli, sa iang mg̃a hatag, mg̃a gracia ug mg̃a pagtábang, sa bisan cansa. * Pagháhag, pagdayág sa bisan onsa. * Pagpaáng̃ay, pagpaóyon sa bisan onsa. * Pagbalíbad sa bisan cansa, arón madayág ng̃a díli matúod ang guibótang botang canía. * Pagtopóng, sa mg̃a imprenta, sa mg̃a dalan sa mg̃a solat ng̃a guihósay.

Justificativo. V. Justificante.

Justillo. = Supa ng̃a ibisti sa ilálom sa obán ng̃a mg̃a bisti, sa oaláy manggas, ug ng̃a moábot hasta sa haoac lamang.

Justipreciar. = Pagpabíli, paghótang sa bale sa bisan onsa.

Justo. = Táuo ng̃a matárong. * Ang moáng̃ay sa matúod ug sa cataróng̃an. * Bisan onsang botang ng̃a natopóng sa lain ng̃a botang, sa socod, sa timbang, sa isip, con sa pagcadagcó. * Sa pagcaígo.

Juta. = Langgam sa Indias.

Juvenil. = Ang nahatong̃ód sa pagcabáta.

Juventud. = Pagcabáta, pagcaolitáo.

Juzgado. = Cadaghánan, catilíngban sa mg̃a hocom ng̃a naning̃ób sila sa paghócom, ug ang lugar ng̃a pagahócman. * Hocmánan sa bisan usá lamang ca hocom.

Juzgamundos. = Tiglíbac libac, táuo ng̃a malibácon, ang magalíbac libac sa isigcatáuo.

Juzgante. = Ang magahócom.

Juzgar. = Paghócom, pagsentensia. * Paghúna húna, pagtóo sa bisan onsa.

L

LA

La. = Ang.

Laberinto. = Bisan onsang lugar ng̃a guicoros corósan sa mg̃a dalan ng̃a nanagcasógat, arón mabóloc ang mosolód ug díli onta mogatóltol sa alaguían sa paggóa. * Bisan onsa ng̃a nabóloc, nagobót ug nasácot.

Labia. = Pagcadághan sa mg̃a polong ng̃a piníli sa magasoguílon.

Labial. = Polong ug letra ng̃a pagasangpóton sa tinác-om ang bába, sa pagdóol sa mg̃a ng̃abil.

Lábio. = Ng̃abil.

Labor. = Bohat, labra, pagcagóoat.

Laborable. = Ang arang boháton.

Laborador. = Mamomóo, magbobóhat, ang magabóhat.

Laboratorio. = Lugar ng̃a pagahohátan.

Laborear. = Pagbóhat sa bisan onsa.

Laboreo. = Ang pagbóhat sa lugar ng̃a hicaplágan sa boláoan, sa salapí, &c. * Pagcahósay ng̃a maáyo sa mg̃a pisi sa mg̃a sacayán, arón masáyon gamíton con may quinahánglan pa.

Laborío. = Bohat.

Laboriosidad. = Pagcabóhat.

Laborioso. = Macógui, ang mahagógma sa mg̃a bohat, tigbóhat.

Labrada. = Yota ng̃a guibohátan arón pagatámnan con pagapogásan sa somonód ng̃a túig.

Labradero. = Ang maáyo ng̃a pagabohátan.

Labradío. V. Labrantío.

Labrado. = Panápton ng̃a guinooátan, ng̃a may labra, ng̃a linabráhan sa paghábol. * Ang yota ng̃a guibohátan.

Labrador. = Tigbóhat, ang magabóhat sa yota, palaóma, magbabáol.

Labradoresco. = Ang nahatong̃ód sa magabóhat sa yota ug ang ang̃ay canía.

Labrante. = Ang magalíloc, ug magabóhat sa mg̃a bató, ang magasápsap.

Labrantin. = Ang magobóhat sa yota sa diótay ng̃a puhónan.

Labrantío. = Yota ng̃a maáyo ng̃a pagabohátan.

Labranza. = Pagcabóhat, pagbóhat sa yota. * Ang quinaárman sa pagbóhat sa yota ug ang mg̃a yota ng̃a pagabohátan.

Labrar. = Pagbóhat sa bisan onsang opicio. * Pagbóhat sa yota. * Pagpasáquet, pagdáot sa isigcatáuo. * Pagyógot, paglisód sa mg̃a húna húna.

Labriego. = Palaóma, magbabáol ng̃a boquírnon.

Laca. = Dogá ng̃a maíng̃on sa tagoc, ng̃a guibóhat sa mg̃a mananáp ng̃a magamáy ng̃a maíng̃on ing̃on sa mg̃a solom con hormigas, sa India.

Lacayo. = Sologóon ng̃a moobán guihápon sa iang agálon con magacóche sia.

Laceracion. = Pagcabóong, pagcadógmoc sa bisan onsa.

Lacerado. = Anógon, aláot, ang guicayóctan, ang guicalísdan. * Hang̃ol, pobres. * Ang nasaquét sa saquét ng̃a guing̃álan ug de S. Lázaro, lazaróhon.

Lacerar. = Pagbóong, pagdógmoc. * Paghícao, pagdaguínot. * Pagbáyar sa mg̃a salá. * Pagdáot, pagpabíquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo.

Lacería. = Pagcaháng̃ol, caháng̃ol, pagcapóbres. * Casáquet. * Calisód, cogóol, cayógot.

Lacio. = Ang naláya, ang nalóm-it, ang naláob. * Ang nalóya, ang oaláy gahóm ug cosóg, ang díli macáscog.

Lacónicamente. = Sa pagcaláctor, sa pagcadalí, sa diótay ng̃a polong.

Lacónico. = Lactor, lináctod, dinalí, sa mg̃a diótay ug hamóbong polong, dináclit.

Laconismo. = Pagcaláctor, pagcadalí.

Lacra. = Timáan sa bisan onsang saquét, ulat. * Bisan onsang cadáot sa laoas con sa calág sa mg̃a táuo.

Lacrar. = Pagdáot sa quinabóhi sa isigcatáuo, pagtacód canía sa bisan onsang saquét. * Pagdáot canía sa iang puhónan, sa iang mg̃a baol, sa iang mg̃a mananáp.

Lacre. = Minása ng̃a nagacaláin lain ug color ug magáhi, ng̃a mamahómoc, matúnao ug masíga sa caláyo, ug maáyo sa pagpílit sa mg̃a solat ug sa pagbólit sa bisan onsa, cay magáhi pagópod con mabógnao na.

Lacrimal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a lohá.

Lacrimatorio. = Baso, sorlánan ng̃a guisórlan ug guibotáng̃an sa mg̃a caráan ng̃a táuo sa ilang mg̃a lohá, sa paghílac nila tong̃ód sa mg̃a minatáy.

Lacrimoso. = Ang may mg̃a luhá.

Lactancia. = Pagcasóso sa mg̃a báta.

Lactante. = Ang magasóso.

Lácteo. = Ang nahatong̃ód sa gatas.

Lacticinio. = Ang gatas ug bisan onsang calán-on ng̃a sináctan sa gatas.

Lactífero. = Ang alaguían sa gatas cutub sa pagábot sa atng̃al sa soso.

Lactumen. = Saquét ng̃a guinabáti usáhay sa mang̃a báta ng̃a nanagsóso, ng̃a mao ang mg̃a samar ug mg̃a cogan ng̃a diótay sa olo. * Pono.

Lacha. = Isda.

Ladear. = Toang, taquílid, hilig, hilay. * Talíng̃i, tolíng̃i, olíng̃i. * Pagobán sa luyo sa bisan cansa, pagtopál canía. * Pagbía sa dalan ng̃a láctor, paglacát sa toó con sa oála.

Ladeo. = Pagcatóang, pagcataquílid.

Ladera. = Handig, hanáyhay.

Ladilla. = Mananáp ng̃a magamáy oyámot, maíng̃on ing̃on sa cagao.

Ladinamente. = Sa daótan ng̃a húna húna, sa tuyo ng̃a mang̃íl-ad sa pagcabátid.

Ladino. = Batid, malaláng̃on.

Lado. = Quilid, luyo. * Ang manlalában, ang tomalábang.

Ladre. = Pagcaósig sa mg̃a iró.

Ladrador. = Ang magaósig, maosígon.

Ladrante. = Idem. * Ang magapanigíng̃on sa pagósig sa mg̃a iró.

Ladrar. = Pagósig sa mg̃a iró. * Paghólot, paghómot sa oaláy pagcadámag, pagcadósmog.

Ladrido. V. Ladra. * Pagcalíbac libac, pagcabótang botang sa isigcatáuo.

Ladrillado. = Salog ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a ladriyo.

Ladrillal. = Lugar ng̃a pagabohátan ug pagalotóan sa mg̃a ladriyo.

Ladrillero. = Ang magbobóhat ug ang magabalígya sa mg̃a ladriyo.

Ladrillo. = Ladriyo, yota ng̃a minása sa pagcadágoay sa usá ca papán ng̃a diótay, ng̃a pagalotóon ug maáyo, ug may silbi sa pagbóhat sa mg̃a baláy, sa mang̃a Singbahán, sa mg̃a cota, &c.

Ladrilloso. = Ang maíng̃on sa ladriyo ug may color niána.

Ladron. = Caoatán, maninícas, mang̃ang̃áhas.

Ladronamente. = Sa hilom, sa tinágo, sa pagcatinágo.

Ladronera. = Lugar ng̃a pagatagóan ug pagadángpan sa mg̃a caoatán.

Ladronesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a caoátan.

Ladronicio. V. Latrocinio.

Lagaña. = Motá.

Lagañoso. = Motáon.

Lagar. = Lugar ng̃a pagapígan sa mg̃a ubas arón gomóa ang dogá.

Lagarero. = Ang magabóhat sa lagar, sa pagpíga sa mg̃a ubas, mg̃a paras.

Lagarta. = Tocó ng̃a baye.

Lagartera. = Bohó ng̃a baláyan sa tocó.

Lagartero. = Langgam con mananáp ng̃a mocáon con magapatáy sa mg̃a tocó.

Lagartija. = Talóto, tiquí, tabíli.

Lagartijero. = Mananáp ng̃a mocáon sa mg̃a tiquí, talóto, tabíli.

Lagarto. = Tocó. * Haló. * Ibid. * Táuo ng̃a malaláng̃on tampalásan.

Lago. = Danao, lanao, lugar ng̃a tubígan.

Lagotear. = Pagálam alam sa bisan cansa, sa pagcóha sa guitúyo, sa guipanghináot.

Lagotería. = Pagcaálam alam.

Lagotero. = Parayégon, tigálam alam.

Lágrima. = Lohá.

Lagrimable. = Ang tacós ng̃a pagahilácan.

Lagrimal. = Himotáan.

Lagrimar. = Paghílac.

Lagrimoso. = Matá ng̃a poláhon guican sa saquét, ug tung̃ód ba cay mahilácon ang táuo ng̃a hingtóngdan. * Ang magapahílac. * V. Lagrimable. * Cahoy ug bisan onsa ng̃a pagatolóan sa dugá con sa tagoc.

Laguna. V. Lago.

Lagunajo. = Danao ng̃a diótay ng̃a mahabílin sa tubig sa ulan.

Lagunero. = Ang nahatong̃ód sa danao, sa lanao, sa tubígan.

Lagunoso. = Lugar, yota ng̃a guidaghánan sa mg̃a danao, mg̃a lanao.

Laical. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a díli Padre.

Láico. = Ang díli Padre.

Laja. = Bató ng̃a halagpád ug mahínlo, pasil.

Lama. = Lalog ng̃a mahabílin sa mg̃a sorlánan ng̃a guisódlan sa tubig, sa vino, &c., sa pagcadógay.

Lambrija. = Limátoc.

Lamedal. = Lugar ng̃a guidaghánan sa pisac, sa lapoc.

Lamedor. = Tigtílap, ang nagatílap. * Pagcaálam alam sa salingcápao sa isigcatáuo ng̃a guicasóc-an ng̃a daan, ug ng̃a pagatagáan pa sa casocó.

Lamedura. = Pagcatílap, pagcahámoy.

Lamentable. = Masolóbon, ang tacós ng̃a pagabachóon ug pagahilácan.

Lamentador. = Ang nagabachó, ang nagahílac, ang nagaagólo.

Lamentablemente. = Sa pagcabachó, sa pagcaagólo, sa pagcahílac.

Lamentar. = Pagbachó, paghílac, pagagólo.

Lamentacion. = Pagcaagó, pagcaagoróy, pagcabachó, pagcahílac, pagcaagólo.

Lamento. V. Lamentacion.

Lamentoso. V. Lamentador.

Lameplatos. = Olítan.

Lamer. = Tilap, hamoy.

Lamido. = Ang nacóha coháan sa mahínay hinay, tong̃ód cay guigámit sa masóbsob.

Lamiente. V. Lamedor.

Lámina. = Dahon dahon ng̃a manípis sa tombága, sa boláoan, &c. * Pothao, salapí, &c., ng̃a binácbac sa pagcanípis, &c., ng̃a linilócan con guipintálan sa bisan onsa.

Laminado. = Ang guidáyan dayánan sa mg̃a dahon dahon ng̃a manípis sa tombága, sa salapí, &c.

Laminar. = Pagtílap, paghámoy. * Pagólit.

Laminero. = Ang nagabácbac sa mg̃a tombága, boláoan, &c., sa pagbóhat sa mg̃a dahon dahon ng̃a manípis. * Olítan.

Lamiscar. = Pagtílap sa dagcóng caíbog ug sa madalí caáyo.

Lamoso. = Ang guilalógan, ang may lalog.

Lampacear. = Pagnósnos, pagbalónas sa mg̃a quilid ug sa mg̃a salog sa mg̃a sacayán.

Lámpara. = Ang siga ng̃a guican sa sogá. * Lamparahán, baso, sorlánan ng̃a pagabotáng̃an sa lana ug sa mecha ng̃a pagadagcótan. * Ang mansa sa lana ng̃a mahólog sa bisti.

Lamparero. = Ang magabántay sa mg̃a lamparahán, sa pagbó-bo sa lana ug sa pagdágcot caníla.

Lamparilla. = Lamparahán ng̃a diótay.

Lamparin. = Sorlánan sa tombága ng̃a pagabotáng̃an sa baso sa mg̃a lámpara sa mg̃a Singbahán.

Lamparista. V. Lamparero.

Lamparon. = Hobág ng̃a motóbo sa liog. * Mansa, boling ng̃a dagcó sa bisti.

Lampatan. = Tanóm con gamót ng̃a guican sa Guinharían sa mg̃a insic.

Lampazo. = Tanóm. * Gomon, ponpon sa lanot, &c., ng̃a icanósnos igahínis, icabalónas sa mg̃a quílid sa mg̃a sacayán ug sa mg̃a salog, mg̃a cubierta.

Lampiño. = Laláqui ng̃a oaláy bong̃ot, táuo ng̃a may diótay ng̃a bohóc.

Lampion. = Sogá sa lamparahán ng̃a dagcó.

Lampo. = Casólao, casílao, sogá, pagcagíla guila ng̃a moágui lamang ing̃on sa quilat.

Lampote. = Hinábol ng̃a potíon ng̃a molomabága ug molomasíhag.

Lamprea. = Isda sa dagat ug sa sobá.

Lamprehuela ó lampreilla. = Isda sa sobá.

Lampuga. = Isda sa mg̃a dagat sa España.

Lana. = Balahíbo sa mg̃a carnero. * Hinábol sa mg̃a balahíbo sa carnero.

Lanada. = Capandáyan sa pagnósnos ug paghínis sa mg̃a bohó sa mg̃a lothang: mao ang usá ca cahoy ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa panit sa carnero ng̃a liníquit, sa dapit sa góa ang balahíbo, con guiborbóran sa lanot, &c.

Lanar. = Mg̃a hayópan ng̃a may balahíbo ng̃a guing̃álan ug lana.

Lanaria. = Dagámi ng̃a icabónac sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Lance. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcatolód, pagcayábo. * Pagcatáctac sa mg̃a anod, mg̃a sahid, &c., sa pagpanágat. * Pagcasoríl, paghitábo, bisan onsang bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, masolóbon, ming̃áuon, &c. * Pagáoay, paglális lalis.

Lancear. = Pagsóntoc sa bangcao.

Lanceola. = Tanóm, dagámi.

Lancera. = Bolotáng̃an sa mg̃a bangcao.

Lancero. = Soldado ng̃a guisangcápan sa bangcao, sa pagáoay.

Lanceta. = Labaja ng̃a diótay ug matalínis caáyo ng̃a icalárlit, ng̃a igasangra.

Lancetada. = Pagsámad, pagcárlit sa lanseta ug ang maong samad.

Lancetazo. = Idem.

Lancetero. = Panonórlan sa mg̃a lanseta.

Lancha. = Bató ng̃a halagpád, manípis ug mahínlo. * Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagagaóran, sa pagsácoat sa mg̃a sinípit, ug sa paghácot sa mg̃a lulan.

Lanchada. = Ang lulan ng̃a guilúlan sa macaúsa sa lancha.

Lanchar. = Lugar ng̃a cabatóhan ng̃a pagacoháan sa mg̃a bató ng̃a halagpád, ng̃a mahínlo ug manípis.

Lando. = Coche sa opat ca lingcoránan.

Landre. = Losay, hobág. * Poyo poyo ng̃a guibótang sa ilálom sa mg̃a bisti ug sa tinágo.

Lanería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Lanero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa balahíbo sa mg̃a carnero. * Baláy ng̃a bolotáng̃an niána.

Langaruto. = Táuo ug bisan onsa ng̃a hatáas ug maníoang.

Langosta. = Dolon. * Ang macahórot ug macatibáoas sa bisan onsa. * De mar. = Amontáha.

Langostin. = Locton, apán.

Langostino. = Idem.

Langoston. = Mananáp ng̃a maíng̃on sa dolon.

Lánguidamente. = Sa pagcalúya, sa pagcaoaláy cosóg ug gahóm, sa pagcadíli macáscog.

Languidez ó languideza. = Calóya pagcacólang sa cosóg, sa gahóm.

Lánguido. = Maloyáhon, ang guicábsan sa gahóm, sa cosóg, ang díli macáscog. * Táuo sa diótay ng̃a casing casing.

Lanilla. = Ang balahíbo ng̃a diótay ug pino caáyo sa panápton, sa dapit sa nauong. * Hinábol sa balahíbo sa carnero ng̃a manípis uyámot.

Lanosidad. = Balobalahíbo ng̃a magamáy caáyo sa mg̃a dahon sa obán ng̃a mg̃a cahoy, sa mg̃a tanóm, sa mg̃a bong̃a, &c.

Lanoso. V. Lanudo.

Lanudo. = Ang may daghan ng̃a balahíbo ng̃a guing̃álan ug lana.

Lanuginoso. = Bisan onsa ng̃a may bolobalahíbo.

Lanza. = Bangcao. * Ang cahoy sa mg̃a coche ng̃a nahatalioála sa mg̃a mananáp ng̃a managgóyod niána.

Lanzadera. = Sicóhan, lansadera.

Lanzador. = Ang magasalibáy, magabalíbag, magatolód, magayábo.

Lanzamiento. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcatolód, pagcayábo. * Pagcacóha sa bisan cansa sa yota, baláy, &c., ng̃a guiabáng̃an nia, guican sa pagbóot sa matúod ng̃a hocom.

Lanzar. = Balíbag, tolód, yabo. * Pagpagóa, pagpaháoa sa bisan cansa, sa bisan diin.

Lanzon. = Bangcao ng̃a hamóbo ug dagcó, mabága. * Fruta. = Buláhan.

Lapa. = Lauot ng̃a natolotibúoc sa ibábao sa mg̃a sorlánan ng̃a guisórlan sa bino, sa tubig, &c. * Quinháson. * Tanóm, dagámi.

Lapachar. = Cayanáng̃an ng̃a dagcó, lonáng̃an, calonáng̃an.

Lápade. = Quinháson.

Lapicero. = Capandáyan ng̃a pagabotáng̃an sa lápis, sa pagbárlis ug pagsúlat.

Lápida. = Batóng dagcó ug mahínlo caáyo ng̃a pagasolátan sa bisan onsang sulat.

Lapidario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a batóng mahál, ug sa mg̃a sulat ng̃a guisólat sa mg̃a bató. * Táuo ng̃a magasápsap sa mg̃a batóng mahál, ug magapatigáyon, magapálit ug magabalígya niána.

Lapídeo. = Bisan onsa sa bató ug ang nahatong̃ód niána.

Lapidificacion. = Pagcabálhin sa bisan onsa sa bató, pagcabató.

Lapidoso. V. Lapídeo.

Lapila. = Tanóm, dagámi.

Lapizlázuli. = Bató ng̃a asul ng̃a maníndot caáyo ng̃a magáhi pa sa guing̃álan ug mármol.

Lápiz. = Lápis, dagoay sa bató ng̃a mahómoc ug maítom, ng̃a maáyo sa pagsólat ug pagbárlis con pagpíntal.

Lapizar. = Ang lugar ng̃a pagcoháan sa lápis.

Lapo. = Pagcabónal, pagcalambós sa cahoy, sa sogcod con sa espada ba ng̃a tinaquílid.

Larario. = Lugar ng̃a guitagána niádtong tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa pagsíngba sa ilang mg̃a dios dios ng̃a guing̃alánan nila ug dios dios sa baláy.

Lardear. = Pagdíhog sa bisan onsa sa tamboc sa baboy.

Lardo. = Tamboc sa baboy. * Ang tamboc con sebo sa mg̃a mananáp.

Lardon. = Ang sumpay ng̃a ibótang sa dapling sa mg̃a sulat ng̃a guinasáoay na sa pagimprenta. * Papel ng̃a diótay ng̃a mahatóngtong sa ibábao sa mg̃a molde, sa mg̃a marca, sa imprenta, ug ng̃a macaólang ng̃a maíla ang obán ng̃a mg̃a polong ng̃a inimprenta, sa papel ng̃a guimarcáhan.

Lardoso. = Bolíng̃on, ang guidíhog sa tamboc sa baboy.

Láres. = Ang mg̃a dios dios ng̃a guihúna huna sa mg̃a dioatáhan ng̃a caráan ng̃a nanaghópot ug nanagbántay sa caogalíng̃on ng̃a baláy. * Baláy ng̃a caogalíng̃on.

Largamente. = Sa pagcatúman, sa paghíngpit. * Sa pagcadághan. * Sa pagcalólot. * Sa pagcadúgay.

Largar. = Pagbóhi, pagtángtang. * Paglóag sa mahínay hinay. * Pagócal sa natápot, sa nadócot, sa nahapílit. * Pagbóclar sa bisan onsa, sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, sa mg̃a bandela, &c. * Pagóli, pagoalá sa bisan cansa sa madalí, sa dili madúgay.

Largo. = Hatáas. * Malólot, homalátag, maghahátag. * Halagpád, magnáyon.

Largor. = Pagcatáas.

Largueado. = Ang binórcan sa mg̃a bariles.

Largueza. = Pagcatáas, cahitáson, guitáson.

Larguirucho. = Táuo ug bisan onsa ng̃a hatáas ug maníoang, manípis.

Largura. V. Largueza.

Lárice. = Cahoy.

Larva. V. Disfraz. * Pagcabótang sa obán ng̃a mg̃a mananáp ng̃a magamáy, sa pagcadágoay sa olor, sa oalá pa maíla ang ilang mg̃a olo, mg̃a paa ug obán pang mg̃a bahin sa ilang laoas. * Ng̃alan ng̃a guipanghátag, niádtong tiempo, sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a daótan, ng̃a nang̃amatáy sila sa ahát ng̃a camatáyon.

Lascar. = Pagbóhi, paglóag sa mahínay hinay.

Lascivamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, sa caólag.

Lascivia. = Caólag, pagcaláo-ay.

Lascivo. = Maólag, moláo-ay. * Ang nahatong̃ód sa caólag. * Cahoy con tanóm ng̃a malónhao, malángbo.

Laserpicio. = Tanóm ng̃a italámbal.

Lasitud. = Pagcalúya, pagcacápoy, pagcabórlay, pagcacólang sa gahóm ug sa cosóg.

Laso. = Malúya, ang guicápoy, guibórlay, guicotás, ang guicábsan, ug guicoláng̃an sa cosóg ug sa gahóm, ang dili macáscog.

Lastar. = Pagbáyad sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá sa lain.

Lástima. = Pagcalóoy, pagcahinóclog, pagcapoáng̃od. * Pagcaagó, pagcaagoróy, pagcabachó, pagcaagólo.

Lastimar. = Pagsámar, pagtólpoc. * Paglóoy, paghinóclog, pagpoáng̃od. * Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo. * Pagagó, pagagoróy, pagbachó, pagagólo.

Lastimero. = Ang tacós ng̃a caloóyan, pagahinoclógan, ng̃a pagabotáng̃an sa pagpoáng̃od.

Lastimosamente. = Sa pagcalóoy sa pagcamacalolóoy.

Lastimoso. V. Lastimero.

Lasto. = Solat ng̃a guihátag sa nagabáyad tong̃ód sa lain, arón macapaníng̃il sia sa matúod ng̃a otáng̃an.

Lastra. = Bató ng̃a halagpád ug maholohínlo.

Lastrar. = Paglólan sa mg̃a bató con bisan onsang lulan ng̃a mabóg-at sa iláom sa mg̃a lolan ng̃a magáan sa mg̃a sacayán, arón malíg-on sila sa layág. * Pagpalíg-on sa bisan onsa sa pagbótang sa mg̃a mabóg-at.

Lastre. = Bató ng̃a manípis ug ng̃a dili maáyo caáyo, ng̃a anáa sa ibábao sa lugar ng̃a pagacoháan sa mg̃a batóng maáyo ug magáhi. * Ang mg̃a bató ug bisan onsang lulan ng̃a ibótang sa ilálom con sa pondo, sa bodega, sa mg̃a sacayán, arón malíg-on sila sa paglayág na, ug arón dili onta mang̃acolób. * Caboótan, boot, salabótan.

Lasun. = Isda.

Lata. = Tagsa ca cahoy ng̃a hatáas ug baol pa, ng̃a icabóhat sa mg̃a salog, sa mg̃a cubierta sa mg̃a sacayán, sa mg̃a atóp, &c. * Sorlánan sa hoja de lata.

Latamente. = Sa pagtaás.

Lataz. = Mananáp sa opát ca teel, sa América ug sa Asia.

Lateral. = Ang anáa sa luyo, sa quilid sa bisan onsa. * Ang dili guican sa pagcaláctud.

Lateranense. = Ang nahatong̃ód sa Singbahán ni san Juan de Letran sa Roma.

Latido. = Pagcaquíbot quibot sa casing casing, sa pulso, &c., sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Pagcang̃ót ng̃ot sa mg̃a hobág.

Latiente. = Ang magaquíbot quibot.

Latigazo. = Pagbónal, paglámbos sa pisi, sa espada ng̃a tinaquílid, sa cahoy, &c. * Pagcahápli. * Pagtonóg sa tomóy sa pisi sa látigo. * Pagcadáot sa bisan cansa ng̃a táuo sa oalá huna hunáon ug paabóton, ug hasta ang pagcasabá.

Látigo. = Ihalámpac sa panit con sa pisi ng̃a icahámpac ug icabónal sa mg̃a mananáp. * Pisi ng̃a igabítay sa timbáng̃an ug ng̃a icabáat sa buot ng̃a pagatimbáng̃on. * Ang pisi ng̃a icahógot sa cincha, sa bacos sa mg̃a mananáp.

Latiguear. = Paghápli, pagtonóg sa látigo.

Latiguera. = Pisi ng̃a icalíg-on ug igahógot sa bacos, sa cincha sa mg̃a mananáp.

Latiguero. = Ang magabóhat, ang macagáma, magbobóhat sa mg̃a látigo.

Latin. = Pinamólong ng̃a linatín.

Latinajo. = Polong sa linatín ng̃a salicoáoot.

Latinamente. = Sa pagcalinatín, sa linatín.

Latinear. = Pagsácot sa mg̃a polong ng̃a linatín sa lain ng̃a pinamólong.

Latinidad. V. Latin.

Latinismo. = Pagpamólong ng̃a ang̃ay sa pinamólong ng̃a linatín.

Latino. = Ang maálam mamólong sa linatín. * Ang nahatong̃ód sa pinamólong ng̃a linatín.

Latir. = Pagquíbot quibot, pagólpot sa bisan onsa, sa pulso, sa casing casing, &c. * Pagng̃ót ng̃ot sa mg̃a hobág.

Latitante. = Ang natágo, nahóbong.

Latitud. = Pagcalapád, calápdon. * Pagcadagcó sa usá ca Guinharían, provincia, longsod, &c. * Pagcahalayó sa usá ca lugar sa equinocial, sa pagísip sa mg̃a grados sa hingtóngdan ng̃a meridiano.

Latitudinal. = Ang dagcó sa pagcalapád.

Lato. = Halagpád, dagcó.

Laton. = Tombága ng̃a malálag.

Latonero. = Ang magabóhat sa bisan onsa, sa laton.

Latría (culto de). = Pagsíngba ng̃a ang̃ay ug nahatong̃ód lamang sa Dios.

Latrocinio. = Pagcacáoat, batásan sa pagcáoat.

Laud. = Tolónggon ng̃a may coldas. * Sacayán ng̃a diótay, hatáas ug haíctin.

Laudable. = Ang tacós ng̃a dayégon.

Laudablemente. = Sa pagcadáyeg. * Sa pagcaáyo.

Láudano. = Opio, anfion, bolígot, bodígot ng̃a inólay.

Laudatorio. = Ang magadáyeg, ang may pagdáyeg.

Laude. = Bató ng̃a itábon sa mg̃a lobóng, sa mg̃a lobng̃ánan.

Laudes. = Pang̃adyéon sa mg̃a Padre ng̃a sonód sa maitines.

Launa. = Dahon dahon sa tombága, tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis ug halagpád.

Láurea. = Porong porong ng̃a pagaboháton sa mg̃a sang̃á sa cahoy ng̃a guing̃álan ug laurel.

Laurear. = Pagpórong porong sa porong porong sa laurel.

Laurel. = Cahoy sa España: ang iang mg̃a dahon mahomót caáyo ug magámit sa panácot sa escabeche ug sa mg̃a guinisál. * Porong popong. * Balos.

Laurente. = Ang usá sa mg̃a táuo ng̃a magabóhat sa baláy ng̃a pagabohátan sa papel.

Laureola. = Tanóm ng̃a italámbal. * V. Láurea.

Lauro. = Pagdáyeg, paghimáya ng̃a guican sa mg̃a bohat ng̃a bantógon ug cating̃aláhan.

Lauroceraso. = Cahoy ng̃a diótay ug matahóm.

Lava. = Ang tombága, pothao, mg̃a bató, &c., ng̃a guisóca sa mg̃a bolcan ug ng̃a magabahá maíng̃on sa usá ca sobá ng̃a caláyo.

Lavacaras. = Táuo ng̃a tigálam alam.

Lavadero. = Lugar ng̃a pagabonácan.

Lavado. V. Lavadura.

Lavador. = Ang magabónac, ang magalába. * Capandáyan sa pothao ng̃a malíng̃in sa paghógas ug pagnósnos sa mg̃a bohó sa mg̃a lothang, mg̃a pusil, &c.

Lavadura. = Pagcabúnac. * V. Enjuagadura y Enjuagatorio.

Lavamanos. = Ang sorlánan sa túbig sa paghunáo sa mg̃a camót, panghonáoan.

Lavamiento. V. Lavadura.

Lavanco. = Langgam.

Lavandera. = Babáye ng̃a magbobónac.

Lavandero. = Laláqui ng̃a magbobónac, ng̃a magabónac.

Lavar. = Pagbúnac. * V. Enjuagar. * La cara. = Hilámos. * Las manos. = Honáo. * Los pies. = Basá, pagpahamitíis. * Limpiar heridas con algun líquido. = Honal.

Lavativa. V. Jeringa.

Lavatorio. V. Lavadura. * Pagcahógas sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa tiil sa mg̃a pobres, sa pagdómdom ug pagsúmay sa guibúhat ni Jesucristo sa iang mg̃a guintón-an. * Pagcahunáo sa Padre ng̃a magamisa sa iang mg̃a todlo sa obos na nia guiándam ang calis.

Lavazas. = Ang túbig ng̃a guibínlan sa hugao sa guibonácan, hinógas.

Lave. = Pagcadólang sa boláoan, &c., ng̃a sináctan pa sa yota.

Laxacion. = Pagcalóag, pagcahómoc.

Laxamiento. = Idem.

Laxante. = Ang magapahómoc.

Laxar. = Pagpahómoc, pagcóha sa pagcagáhi sa bisan onsa.

Laxativo. V. Laxante.

Laxo. = Ang mahómoc, ang hicaoád-an sa pagcagáhi.

Laya. = Calaínan. * Capandáyan sa pothao, sa pagbóhat ug sa pagcútao sa yota.

Layador. = Ang magabúhat sa yota, sa laya.

Layar. = Pagbúhat sa yota, sa laya.

Lazada. = Binaló. * V. Lazo.

Lazareto. = Lugar sa goa, sa gaoas sa mg̃a longsod, ng̃a guitagána arón managpoyó dihá sa pila ca aldao ang mg̃a táuo ng̃a guican sa mg̃a longsod ng̃a guicatahápan ng̃a may saquét, salot.

Lazarillo. = Báta ng̃a nagaágac sa botá.

Lazarino. = Ang mobáti sa saquét sa baláhac, balahácon. * Ang mobáti sa saquét ng̃a guing̃álan ug Lázaro, lasaróhon.

Lázaro. = Saquét ng̃a guing̃álan ni S. Lázaro.

Lazo. V. Lazada. * Pinónpon sa mg̃a sintas ng̃a binaló balóan, ng̃a icadáyan dayan sa bisan onsa. * Bisan onsang dayan dayan ng̃a liníloc sa bató, sa tombága, &c., ng̃a maíng̃on sa dagoay sa mg̃a binaló sa mg̃a sintas. * Limbong pagcalaláng. * Pagcahiósa, pagcacaobánan. * Catungdánan.

LE

Leal. = Maáyong amigos, matárong, matinománon, masinógton. * Mananáp ng̃a tanód, aghop.

Lealmente. = Sa pagcatárong, sa inamigos gayúd, sa pagcamatinománon, sa pagcamasinógton.

Lealtad. = Pagcatárong, pagcasógot, pagcatóman. * Pagcahinang̃óp. * Pagcahigógma sa mg̃a mananáp sa nagahópot ug nagapacáon caníla, sa ilang mg̃a tagía.

Lebrato. = Mananáp ng̃a guing̃álan ug liebre, ng̃a nati, diótay pa.

Lebrel. = Calaínan sa iró, maáyo sa pagpang̃áyam sa mg̃a liebre.

Lebrela. = Iró ng̃a lebrel, baye.

Lebrero. = Iró ng̃a maáyo sa pagpang̃áyam sa mg̃a liebre.

Lebrillo. = Pasong, sorlánan sa túbig, &c., ng̃a malíng̃in, ng̃a pagabonácan sa panápton, pagahogásan sa mg̃a tiil, &c.

Lebron. = Liebre ng̃a dagcó. * Táuo ng̃a maharlócon, taláoan.

Lebruno. = Ang nahatong̃ód ug ang maíng̃on sa liebre.

Leccion. = Pagtolón-an. * Mg̃a polong ng̃a quinóha sa santos ng̃a Sulat. * Bisan onsa ng̃a guitóon sa magtotóon sa iang mg̃a guintón-an arón saológon nila. * Pagcaoáli, pagcasámbag, pagcatámbag. * Bisan onsang pananglétan ug mg̃a catalágman.

Leccionario. = Libro sa coro ng̃a sinolátan sa mang̃a pagtolón-an con leccion ng̃a pagabasáhon con pagacantáhon dihá.

Leccionista. = Ang magtotóon ng̃a moádto sa mg̃a baláy sa pagtóon sa mg̃a guintón-an.

Lectisternio. = Pagsíngba sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon, sa pagsalámat caníla con sa pagpaquigtábang caníla.

Lectivo. = Arlao ng̃a guitagána sa mg̃a escolahán, sa mg̃a Universidad, sa pagtóon sa mg̃a guintón-an.

Lector. = Ang nagabása. * Bomalása, magbabása. * Ang magtotóon sa pilosopía, sa teología, &c., sa mg̃a caparían. * Ang táuo ng̃a tong̃ód sa pagodenal canía nagatórlo ug nagatóon, niádtong tiempo, sa mg̃a táuo ng̃a pagaboñágan.

Lectorado. = Ang icadóha ca pagolden sa mg̃a pagolden ng̃a guing̃álan ug diótay.

Lectoral. = Ang usá sa mg̃a opicio sa mg̃a canónigo sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral, canónigo ng̃a guing̃álan ug lectoral, ug may catongdánan sa pagtóon ug pagásoy sa santos ng̃a Sulat.

Lectoría. = Opicio, cahímtang sa pagcalector sa mg̃a caparían.

Lectura. = Pagbása. * Bisan onsa ng̃a guitórlo, guitóon ug guiásoy, sa mg̃a escolahán, sa mg̃a magtotóon.

Lechada. = Minása sa apog con sa yeso lamang, con sa apog ng̃a sináctan sa balás. * Minása sa mang̃a panápton ng̃a icabóhat sa papel.

Lechal. = Ang mananáp ng̃a magasóso pa. * Ang cahoy con tanóm ng̃a may dogá maíng̃on sa gatas.

Lechar. = Idem. * Babáye con baye ng̃a gatasán, ng̃a may gatas sa iang soso.

Leche. = Gatas. * Ang dugá ng̃a mapotí sa obán ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy.

Lechera. = Sorlánan sa gatas.

Lechería. = Lugar, baláy ng̃a pagabaligyáan sa gatas.

Lechero. = Ang magabalígya sa gatas. * Gatasán.

Lecheron. = Sorlánan sa gatas sa pagpagátas sa mg̃a mananáp.

Lechetrezna. = Tanóm.

Lechigada. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a guican sa usá lamang ca pagánac. * Cadaghánan sa mg̃a táuo sa usá ca opicio, sa maong batásan.

Lechin. = Como el siguiente.

Lechino. = Hobág ng̃a motóbo sa panit sa mg̃a cabayo, mg̃a calabáo, &c. * Cadaghánan sa mg̃a hílo ng̃a liníquit liquit, ng̃a isolód sa mg̃a mananámbal sa mg̃a samad.

Lecho. = Higdáan sa mg̃a táuo. * Casangcápan, lantay ng̃a guisandígan sa mg̃a caráan ng̃a táuo sa ilang pagcáon. * Balaháan sa mg̃a sobá. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a guilóngtor longtod. * Ang nauong sa usá ca bató ng̃a pagalingcóran ug pagaang̃áyan sa lain ng̃a bató.

Lechon. = Bactin, baboy ng̃a mogasóso pa, baboy ng̃a dagcó na. * Táuo ng̃a hugáoan, bolíng̃on.

Lechona. = Baboy ng̃a baye. * Babáye ng̃a bolíng̃on, hugáoan, mahámos.

Lechoso. = Tanóm con cahoy ng̃a may dugá maíng̃on sa gatas, sa pagcapotí.

Lechuga. = Tanóm ng̃a maáyo sa pagbóhat sa ensalada.

Lechugado. = Ang may dagoay sa dahon sa lechuga.

Lechuguino. = Cadaghánan sa mg̃a lechuga ng̃a diótay pa, sa oalá pa ilálin, itanóm. * Ang báta ng̃a magapacadagcóng táuo sa iang pagatóbang sa mang̃a babáye, ug ang maganonót sa bag-ong batásan sa iang pagbistí.

Lechuza. = Bucao. * Caoatán ng̃a mang̃áoat sa gabíy.

Lechuzo. = Táuo ng̃a sinógo sa pagpógos sa iang isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a magapanigíng̃on sa bucao sa iang ting̃og, sa iang paglacát sa gabíy.

Ledamente. = Sa calípay, sa paghimáya.

Ledo. = Malipáyon, mahimayáon, táuo sa maáyong boot.

Ledro. = Táuo ng̃a tacós ng̃a pasipád-an.

Leer. = Basá. * Pagtóon sa mg̃a magtotóon sa bisan onsang quinaárman sa cadaigánan. * Pagsábot, pagtágna sa húna húna sa isigcatáuo, sa tung̃ód sa mg̃a timáan sa goa, ng̃a ipaquíta sa gaoas.

Lega. = Monja, binócot ng̃a nahagáoas sa catongdánan sa pagátang sa coro.

Legacía. = Opicio, cahímtang sa pagcalegado. * Ang togon ng̃a guitógon sa usá ca legado. * Sinógo. * Ang yota sa Guinharían con sa provincia ng̃a pagatománan sa sinogó, sa legado, sa iang catungdánan. * Túig ng̃a pagadugáyan sa catongdánan sa legado, sa sinógo.

Legacion. = Idem.

Legado. = Ang hatag ng̃a guibílin, sa bisan cansa, sa guibóhat ug testamento. * Sinógo ng̃a guisúgo sa Santos ng̃a Papa sa bisan cansang hari, con sa mg̃a hari sa maong Santos ng̃a Papa, sa pagsábot ug paghúsay sa bisan onsa.

Legajo. = Bináat, baat sa mg̃a papeles ng̃a oalá ibótang sa pagcadágoay sa libro.

Legal. = Ang guisógo sa batásan ug ang̃ay niána. * Táuo ng̃a matinumánon ng̃a hingpit sa mg̃a catungdánan ng̃a caugalíng̃on.

Legalidad. = Pagcatúman ng̃a hingpit ug matúod sa caugalíng̃on ng̃a catungdánan.

Legalizacion. = Paghátag sa gahúm sa mg̃a sulat sa mg̃a camatoódan, pagmátuod sa ilang pagcabále.

Legalizar. = Idem.

Legalmente. = Ing̃on sa batásan, sa mg̃a leyes. * Sa pagcaáyo, sa pagcaboótan.

Legamente. = Sa oaláy quinaárman.

Légamo. = Pisac, lapoc ng̃a mahágcot, ang tamboc sa ubán ng̃a mg̃a yota.

Legamoso. = Ang may lapoc, pisac ng̃a mahágcot.

Legaña. = Mutá.

Legañoso. = Mutáon.

Legar. = Pagbílin sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa bisan onsang hatag, sa iang testamento. * Pagsógo sa bisang cansa, arón matúman ug bisan onsang tugon.

Legatario. = Táuo ng̃a guibínlan sa lain sa bisang onsang hatag sa testamento.

Legible. = Ang arang basáhon.

Legion. = Tapoc sa mg̃a soldados sa canhing tiempo. * Cadaghánan sa mg̃a táuo, sa mg̃a yaoa, &c.

Legislacion. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a leyes. * Quinaárman sa mg̃a leyes, sa batásan.

Legislador. = Ang magabóhat ug mohátag sa mang̃a leyes.

Legislar. = Paghátag, pagbóhat sa mg̃a leyes.

Legislativo. = Gahóm sa pagbóhat ug paghátag sa mg̃a leyes.

Legislatura. = Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a nanagbóhat sa mg̃a leyes, ug ang tiempo ang túig ng̃a pagadugáyan nila sa ilang pagting̃ób.

Legisperito. V. Jurisconsulto.

Legista. = Ang quinaarmánon ug mang̃ialáman sa mg̃a leyes ug ang nagaestudio sa maong mg̃a leyes.

Legítima. = Ang bahin ng̃a nahatong̃ód sa tagsa ca anac, sa pohónan ng̃a guibílin sa mg̃a tigúlang, sa pagcamatáy nila.

Legítimamente. = Sa catarúng̃an sa pagcaáng̃ay.

Legitimar. = Pagásoy sa pagcamatúod sa bisan onsa ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a tulumánon sa leyes. * Pagángcon sa bisan cansa sa iang anac ng̃a díli sa guintiayónan, arón mahímo ug anac ing̃on sa obán ng̃a natáuo sa magtiáyon, guican sa sentencia sa hocom, con guican ba cay nang̃asáoa ang amahán sa babáye ng̃a guipaáncan nia sa iang pagcadalága. * Paghátag sa gahúm sa bisan cansang tauo, sa pagtúman sa bisan onsang opicio, labon ng̃a oalá onta ug gahóm, ug díli onta sia mahímo niána.

Legitimidad. = Pagcaáng̃ay sa bisan onsa sa mg̃a leyes.

Legítimo. = Ang ang̃ay sa mg̃a leyes. * Ang matúod sa oaláy duha duha.

Lego. = Ang oalá pagaoldenáhan, oldog. * Táuo ng̃a oalá magestudio, ng̃a oaláy quinaárman.

Legon. = Saról, icalále.

Legra. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagháyag ug pagdayág sa bagol bagol sa olo, sa paghíling con may samad con oalá ba.

Legrar. = Pagháyag, pagdayág sa bagol bagol sa olo, sa paghíling con guisamálan ba con oalá ba.

Legua. = Socod sa yota ng̃a nagacaláin lain sa cahitáson, ing̃on sa batásan sa mg̃a Guinharían.

Legumbre. = Mg̃a calaínan ng̃atanán sa mg̃a líso ng̃a calán-on ng̃a nagacaláin lain ug dagoay. * Mg̃a otan ng̃atanán.

Leible. V. Legible.

Leido. = Ang nagabása caáyo, ang maálam.

Lejanía. = Halayó.

Lejía. = Tobig ng̃a lina-gá sa abó. * Casabá ng̃a maháit.

Lejos. = Halayó. * Ang nagacabólag caáyo. * Bayhon ng̃a maáyo con daótan sa bisan onsa ug sa bisan cansa ng̃a guitán-ao cutub sa halayó.

Lelilí. = Pagcatóoao, pagcapóoao, pagcasínggit sa mg̃a táuo ng̃a nagacaáoay.

Lelo. = Boang boang, hong̃og, coliró, coláng̃an sa boot, miné.

Lencera. = Babáye ng̃a magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a panápton.

Lencería. = Lugar con baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panápton. * Cadaghánan sa mg̃a panápton.

Lencero. = Ang comerciante sa mg̃a panápton.

Lendrera. = Solod.

Lendroso. = Losáon.

Lengua. = Dila. * Pinamólong, cadaghánan sa mg̃a polong sa tagsa ca Guinharían. * Táuo ng̃a magalóas, magahóar sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Balíta ng̃a guipanghináot sa bisan onsang tuyo. * Ang puthao ng̃a icatóctoc, icabágting sa mg̃a campana. * Ang puthao, &c., ang dila dila, ang taláyo sa mg̃a timbáng̃an.

Lenguado. = Isda.

Lenguaje. = Pagpamólong, pinamólong sa tagsa ca Guinharían, provincia con longsod.

Lenguaraz. = Batid, maálam, quinaarmánon sa durúha con capin ba ng̃a mg̃a pinamólong. * Táuo ng̃a tabían hinoguilánon sa oaláy caólao.

Lenguaz. = Ang tabían, ang hinoguilánon sa oaláy hingtúngdan ug cahológan.

Lengüeta. = Dila dila, taláyo sa timbáng̃an. * Capandáyan sa puthao ng̃a icatábas sa mg̃a librero sa papel.

Lengüetada. = Pagcatílap, pagcóha sa dila sa macaúsa sa bisan onsa.

Lengüetería. = Cadaghánan sa mg̃a lengüeta sa mg̃a órgano ug sa mg̃a tolónggon sa música.

Lenidad. = Pagcahínay, pagcahómoc.

Lenitivo. = Ang may gahóm sa pagpahómoc. * Tambal ng̃a icahómoc. * Polong ng̃a icahínay hinay sa buot sa nagasobó con nasocó.

Lentamente. = Sa anam anam, sa mahínay hinay.

Lente. = Salamín ng̃a icasolóng, ng̃a icatán-ao sa mg̃a haláp.

Lenteja. = Liso ng̃a calán-on, bolobalátong ng̃a malíng̃in ug linópiac.

Lentejuela. = Dahon dahon ng̃a diótay ug malíng̃in sa salapí, boláoan, &c., ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a pagborda.

Lenticular. = Ang maíng̃on sa lenteja.

Lentisco. = Cahoy sa España.

Lentitud. = Pagcahínay, pagcadógay.

Lento. = Ang madógay sa pagbóhat sa bisan onsa, ang mabóg-at ug laoas, ang mahináyon, maloyáhon.

Leña. = Cahoy sa caláyo, sológnod.

Leñador. = Ang magadaguínot ug magabalígya sa mg̃a cahoy sa caláyo.

Leñera. = Ang lugar ng̃a paghipósan ug pagatipígan sa mg̃a cahoy sa caláyo, sa sológnod.

Leñero. V. Leñador.

Leño. = Cahoy con pinótol sa cahoy ng̃a quinoháan sa mg̃a sang̃á ug sa panit.

Leñoso. = Ang bahin sa mg̃a cahoy ng̃a díli panit, ang cahoy.

Leon. = Mananáp sa opát ca tiil sa África, sa color ng̃a molomalálag ug mapolá polá, ng̃a maísog ug cosógon caáyo. * Mananáp ng̃a diótay ug pac-an. * Ang icalíma ca timáan sa zodiaco. * Saoa. * Táuo ng̃a mapíntas, pongtánon, maligotgóton ug mabáng̃is. * Mananáp ng̃a mabóhi sa tubig ug sa yota, ng̃a guing̃álan ug leon marino.

Leona. = Leon ng̃a baye.

Leonado. = Ang may color maíng̃on sa color sa balahíbo sa leon.

Leonera. = Lugar ng̃a pagbilanggóan sa mg̃a leon. * Baláy ng̃a pagasogálan.

Leonero. = Táuo ng̃a magabántay ug magaalíma sa mg̃a leon.

Leonino. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa leon.

Leopardo. = Mananáp sa opát ca tiil sa África ug sa Asia, maísog ug cosógon caáyo.

Lepidio. = Tanóm ng̃a mahálang caáyo ug italámbal.

Lepra. = Baláhac, cagídquir, agís is, amomótol.

Leproso. = Balahácon.

Lerdamente. = Sa pagcahínay, sa pagcadúgay, sa pagcabóg-at.

Lerdo. = Ang madógay, ang mahínay, ang mabóg-at sa paglacát. * Ang díli mosábot, ang díli macahímo sa pagbóhat sa bisan onsa.

Lerdon. = Hobág ng̃a motóbo sa tohod.

Lesion. = Cadáot guican sa pagbónal, sa samad con sa saquét.

Lesivo. = Ang arang magdáot.

Lesna. = Hilíhod ng̃a pagagamíton sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sapín.

Lesnordeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála, sa calang sa timog ug sa amíhan. * Ang guinicánan sa maong hang̃in.

Leso. = Táuo con mananáp ng̃a nagadáot sa iang laoas. * Táuo ng̃a coloculiró, coláng̃an sa boot, boang boang.

Lesueste. = Ang hang̃in ng̃a calang sa timog ug sa sueste.

Leste. = Timog. * Casobáng̃an.

Letal. = Bisan onsa ng̃a macamatáy.

Letanía. = Pagámpo sa Dios, sa paghing̃álan sa Santísima Trinidad, ug sa pagbótang sa pagcamanlalában cang Jesucristo, cang María Santísima ug sa mg̃a santos, sa pagsámpit caníla sa pagcasonód sonód. * Procesion ng̃a pagaboháton sa pagcanta sa letanía. * Listáhan sa daghánan ng̃a mg̃a botang con mg̃a ng̃alan ng̃a magacasonód sonód.

Letargo. = Pagcapógdao, pagcaoalá sa buot ug sa mg̃a balatían.

Letificante. = Ang macalípay, ang magapahimáya.

Letra. = Letras. * Dagoay ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a letra sa mg̃a sulat. * Ang hingtóngdan ng̃a caogalíng̃on sa cahológan sa mg̃a polong.

Letrada. = Babáye ng̃a maálam, ng̃a quinaarmánon. * Ang asáoa sa abogado, sa maálam sa mg̃a leyes.

Letrado. = Ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman. * Ang mamólong caáyo ug hinoguilánon sa oaláy hingtóngdan.

Letrero. = Mg̃a polong ng̃a guisólat. * Ang guisólat arón pagadomdómon ug timaánan hasta sa dugay ug bisan onsa.

Letrina. = Calibáng̃an, pamos-ónan.

Leudar. = Pagtóbo, pagálsa sa binócboc ng̃a minása ug sináctan sa lebadura, sa binhi.

Leudo. = Tinápay ng̃a sináctan sa lebadura, sa binhi.

Leva. = Pagguícan sa mg̃a sacayán, pagbótar, pagsácoat sa mg̃a sinípit, sa mg̃a ancla. * Pagdaguínot sa pagdácop sa mg̃a táuo ng̃a tigsóroy soroy, arón magasílbi sa pagcasoldados. * Pagcalaláng, limbong, pagcaólo olo.

Levadero. = Ang otang, tampa, tampo, amot, &c., ng̃a paninínglon.

Levadizo. = Ang arang sacoáton ug arang ibótang pagopód.

Levador. = Ang caoatán ng̃a molaguéu sa madalí, sa human na ang pagpang̃áoat, caoatán ng̃a malaláng̃on.

Levadura. = Ang minása sa binócboc, sa oaláy asín, ng̃a paságdan hasta ng̃a maáslon.

Levantadamente. = Sa pagcatáas. * Sa mg̃a polong ng̃a piníli.

Levantador. = Ang magasácoat. * Ang moálsa, ang magasócol sa mg̃a ponóan, ang magahópo sa mang̃a isigcatáuo arón manóqui sila ug somócol.

Levantamiento. = Pagcasácoat. * Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan, pagcatáas, pagcaósoag. * Pagcacábis, pagcahósay sa mg̃a cuentas.

Levantar. = Sacoat, bang̃on, pagtáas, pagósoag. * Pagpatíndog sa nagahígda, sa nagacalígad. * Pagbóhat, pagpatíndog sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a caparían, sa mg̃a cofradía, &c. * Pagbótang bótang, pagsáng̃il. * Pagpadagcó, pagológ, pagdáyeg.

Levante. = Bisan onsa ng̃a mabáng̃on, motíndog. * Casobáng̃an. * Hang̃in ng̃a guican sa casobáng̃an, timog.

Levantisco. = Táuo con bisan onsa sa casubáng̃an, ng̃a natáuo con guican sa dapit sa casobáng̃an.

Levar. = Pagguícan, paglayág sa mg̃a sacayán. * Pagbótar, pagsácoat sa sinípit, sa ancla.

Leve. = Magáan. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot, sa húna húna. * Ang ualáy bale ug hingtúngdan.

Levedad. = Pagcagáan. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot ug sa húna húna.

Levemente. = Sa pagcahínay. * Sa pagcahómoc. * Pagpacasalá sa diótay ng̃a salá.

Levita. = Israelita, judío sa banay ni Leví ng̃a nagaalágad sa Singbahán. * Bisti sa laláqui ng̃a hatáas ug halagpád, ng̃a nagacacóros ug nagacasápao ang mang̃a paco paco dapit sa atobáng̃an.

Levítico. = Ang usá sa mg̃a libro sa batásan ng̃a caráan. * Ang icatólo sa mg̃a libro ng̃a guing̃álan ni Moisés, ng̃a guisolátan sa mg̃a tolománon sa mg̃a paghálad ug sa catongdánan sa mg̃a saserdote.

Ley. = Batásan. * Gugma. * Pagcatúman. * Cahímtang, socod, timbang sa mg̃a botang, ing̃on sa batásan, ing̃on sa mg̃a leyes. * Bale ng̃a tinúod sa salapí. * Catilíngban sa mg̃a leyes.

Leyenda. = Bisan onsa ng̃a guibása ug ng̃a arang pagabasáhon.

LI

Lia. = Pisi, lubid ng̃a binúhat sa pagcasinalápid, ng̃a icabáat sa mg̃a pardo, &c.

Liar. = Pagbáat, pagtácgos sa mg̃a fardo, sa mg̃a potús, &c., sa pisi. * Pagábian, paghigála sa bisan cansa.

Libacion. = Tolománon sa mg̃a canhing tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa pagyabó sa bino, &c., ng̃a guisolód sa baso, sa obus na guitiláo nila.

Libar. = Pagyópyop, pagsóyop, sa pagcahómoc, sa dogá sa bisan onsa. * Pagtiláo, pagdímdim sa bino, &c. * Pagyabó sa bino, &c., sa mg̃a paghálad, sa mg̃a dioatáhan.

Libelo. = Papel ng̃a sinolátan sa pagpang̃áyo sa bisan onsa. * Papel con libro ng̃a sinolátan sa mg̃a polong ng̃a icabóncag sa dong̃og sa isigcatáuo. * De repudio. = Sulat con camatuódan ng̃a guibotáng̃an, sa canhing tiempo, sa mg̃a hingtóngdan, sa pagbía sa bana sa iang asáoa ug sa pagbóncag sa pagcamagtiáyon.

Liberacion. = Pagcabáoi, pagcatángtang.

Liberal. = Malólot, homalátag, mahahátag. * Madalíon sa pagbóhat sa bisan onsa sa masingcámot, sa pagcatólin.

Liberalidad. = Pagcalólot.

Liberalmente. = Sa pagcalólot. * Sa pagcadalí, sa pagcamasingcámot.

Libertad. = Pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a táuo. * Pagcabáoi, pagcatángtang sa bisan cansa. * Cahímtang, pagcabótang sa táuo ng̃a díli olípon, ng̃a díli bihag. * Pagtógot sa bisan cansa, arón macatúman sa iang cabobót-on. * Pagcatalápas, pagcalípas sa batásan ug sa mg̃a catungdánan. * Pagcaoaláy caólao, cahárloc ug catáhap.

Libertadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, cahárloc, pagtáhod ug catahá.

Libertado. = Cásing casíng̃an. * Táuo ng̃a oaláy caúlao, pagtáhor, ug catahá.

Libertador. = Mamamáoi, manlolócat, manlolóoas.

Libertar. = Baoi, locát, looas. * Tangtang, bohi, paggáoas sa bisan cansa sa catongdánan.

Libertinaje. = Pagcatampalásan, pagcaoaláy caúlao sa mg̃a bohat ug sa mang̃a polong. * Pagcacólang sa pagtáhor, sa catahá ug sa pagsógot.

Libertino. = Tampalásan. * Táuo ng̃a coláng̃an sa pagsógot, sa pagtáhor ug sa catahá.

Liberto. = Táuo ng̃a migóa sa pagcaolípon, sa pagcabíhag.

Libidinoso. = Maólag, maláo-ay.

Líbitum (ad.) = Polong ng̃a linatín: ing̃on sa pagbóot ng̃a caogalíng̃on.

Libra. = Pagcabóg-at ng̃a pagaaguíon sa timbáng̃an ug may napólo ug unóm ca onzas.

Libracion. = Pagcalíhoc sa bisan onsang botang sa iang guitindúgan, hasta ng̃a mopoyó sa pagcatárung.

Libraco. = Libro ng̃a talamáyon, ng̃a oaláy bale ug polós.

Libramiento. = Pagsógo ng̃a sinólat sa bisan cansa, arón magbáyad ang iang sologóon sa guipabáyad canía.

Libranza. = Idem.

Librar. V. Libertad.

Libre. = Ang magabóot sa iang caogalíng̃on ng̃a cabobót-on ug húna húna. * Ang díli bihag, olípon. * Táuo ng̃a díli mosógot, ng̃a díli motáhod ug magtahá. * Ang guibohían, ang guitángtang sa presohan, sa bilanggóan. * Maólag, maláo-ay. * Baláy, dalan, &c., ng̃a usá da, ng̃a oaláy ug bisan onsa sa cadoólan nia. * Ang guigáoas, ang nahamísic sa catongdánan ug sa mg̃a tolománon. * Ang oaláy casamócan ug caoláng̃an.

Librea. = Bisti ng̃a caugalíng̃on ng̃a guipanghátag sa ubán ng̃a mg̃a dagcóng táuo sa ilang mg̃a sologóon.

Libremente. = Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot.

Librería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a libro. * Solód ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a libro ng̃a nagacaláin lain.

Librero. = Ang may opicio sa pagbóhat, sa pagtahí ug sa pagbalígya sa mang̃a libro.

Libreta. = Tinápay sa timbang sa usá ca libra. * Librong diótay sa papel ng̃a oalá solátan.

Librete. = Bagáhan ng̃a pagainítan sa mg̃a babáye sa mg̃a tiil.

Libro. = Cadaghánan sa papel ng̃a guiláquip, guinasápao sapao ug guinatahí sa usá ca daplin, ug ng̃a guisapáoan usáb sa lain ng̃a papel, sa panit, &c., libro.

Librote. = Librong talamáyon, ng̃a oaláy polós.

Licantropía. = Pagcamíng̃ao, pagcasobó ng̃a dagcó sa boot, sa húna húna.

Licencia. = Pagtógot, pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa pagbóhat ug sa pagpamólong.

Licenciadillo. = Táuo ng̃a guitáptan sa mg̃a bisti sa pagcapadre, ug ng̃a mahímo sia ug talamáyon sa iang dagoay con sa iang mg̃a paglíhoc ug pagatúbang.

Licenciado. = Táuo ng̃a nagapacamaálam. * Ang guitogótan arón magatóman sa iang pagbóot. * Ang magabísti sa bisting hatáas ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a estudiante. * Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a abogado, sa mg̃a quinaarmánon sa mg̃a leyes. * Ang guitogótan sa opicio sa pagcaabogado.

Licenciar. = Pagtógot. * Pagpanamílit sa bisan cansa. * Pagtógot sa bisan cansa sa opicio sa pagcaabogado, tung̃ód cay maálam sa mg̃a leyes.

Licenciosamente. = Sa pagcaoaláy pagtáhor ug pagtahá, sa oaláy caólao ug catáhap.

Licencioso. = Táuo ng̃a oaláy caólao ug pagtáhor. * Maólag, maláo-ay.

Liceo. = Escolahán.

Licitacion. = Pagpabíli sa bisan onsa ng̃a guibalígya sa cadaigánan.

Lícitamente. = Ing̃on sa batásan, sa catarúng̃an.

Licitador. = Ang nagapabíli sa bisan onsa ng̃a ibalígya sa cadaigánan.

Licitar. V. Licitacion.

Lícito. = Maáyo, matárong, ang̃ay sa catarúng̃an ug sa batásan.

Licor. = Tubig, bino, aguardiente, &c.

Licorista. = Ang nagabóhat sa mg̃a ilímnon, sa aguardiente, &c., ang nagabino, ang nagadalísay.

Licoroso. = Bino, &c., ng̃a maísog ug mahomót.

Licuacion. = Pagcatónao, pagcalínis, pagcahílis sa bisan onsa ng̃a natibúoc.

Licuar. = Pagtúnao sa natibúoc.

Lid. = Pagáoay pagpang̃óbat. pagdámag, pagdósmog. * Pagtóbag tubag, pagíndig indig.

Lidiador. = Ang magaáoay.

Lidiante. = Idem.

Lidiar. V. Lid. * Pagatúbang sa mg̃a táuo ng̃a coti cutíhan, ng̃a samócan.

Liebraston. = Liebre ng̃a diótay.

Liebraton. = Idem.

Liebre. = Mananáp sa España ng̃a may opát ca tiil ng̃a maíng̃on ing̃on sa conejo, ug matúlin caáyo. * Táuo ng̃a mahadlócon, taláoan.

Liebrecilla. = Tanóm.

Liendre. = Losá.

Lientera. = Saquét ng̃a guican sa pagcadíli mahílis ang quináon sa cotó cotó.

Liento. = Bisan onsa ng̃a naómog.

Lienzo. = Panápton. * Ang cota ng̃a calang sa mg̃a baluarte, mg̃a bantayán. * Ang atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.

Liga. = Italácgos sa mg̃a medias. * Dogá sa mg̃a bong̃a ug sa mg̃a panit sa mg̃a cahoy, ng̃a mahágcot ug mapílit. * Sacót ng̃a diótay ng̃a guibótang sa pagtónao sa boláoan, sa salapí, &c.

Ligacion. = Pagcasácot. * Pagcapílit. * Pagcahiósa.

Ligadura. = Pagbórbor ug pagtácgos sa bisan onsa, sa tinábas ng̃a panápton, sa lobid, &c.

Ligamaza. = Ang dugá ng̃a mahágcot sa obán ng̃a mg̃a bong̃a ug mg̃a dahon, sa dapit su goa.

Ligamento. = Pagcahiósa. * Bisan onsa ng̃a igatácgos ug igabórbor.

Ligamiento. = Idem. * Pagáng̃ay sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo.

Ligar. = Pagsácot sa boláoan, sa salapí, &c., sa tombága, sa tingga, &c. * Pagpaáng̃ay, paghósay, sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. * Paghiósa. * Paghícot pagtácgos.

Ligazon. = Pagcahiósa. * Cadaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a igabóhat sa mg̃a sacayán.

Ligeramente. = Sa pagcatólin, sa pagcalágmit, sa pagcadalí. * Sa pagcahínay, sa pagcahómoc, sa ibábao lamang. * Sa pagcaoaláy húna húna ug pagcamátng̃on.

Ligereza. = Pagcatólin, pagcalágmit, pagcadalí. * Pagcaoaláy calig-ónan sa húna húna, pagcalobád sa cásing cásing.

Ligero. = Matúlin, malágmit, madalí, madalíon, malágsic. * Ang oalay polós. * Calán-on ng̃a masáyon mahílis, malínis. * Táuo ng̃a oaláy calig-ónan sa iang mg̃a polong ug mg̃a húna húna, ng̃a masáyon pagalobálan sa iang cabobót-on.

Lignum crucis. = Reliquia, bahin, tipac sa crus ng̃a guicamátyan sa atang Guinóong Jesucristo, ng̃a ibótang sa pagcadágoay sa crus.

Ligona. = Saról, icalále.

Lija. = Isdang dagcó. * Quilquígan.

Lijar. = Paghínlo, pagquílquig sa bisan onsa, sa quilquígan.

Lila. = Cahoy cahoy ug ang iang bolac ng̃a maníndot ug mahomót caáyo.

Lilili. = Pagsínggit sa mg̃a moros, sa ilang mg̃a piesta.

Lima. = Cahoy ug ang bong̃a sa maong ng̃alan. * Sooa, limon ng̃a diótay ug matám-is. * Limbas ng̃a igahínlo ug igacágod sa mg̃a pothao, sa tombága, &c. * Pagcasáoay sa guihúna húna ng̃a daan. * Ang magacágod, magahorót ug magatibáoas, sa mahínay hínay, sa bisan onsa.

Limadura. = Pagcalímbas. * Linímbas, ang quináon sa limbas.

Limalla. = Cadaghánan sa mg̃a limbas.

Limar. = Paglímbas. * Paghínlo sa bisan onsa.

Limaton. = Limbas ng̃a dagcó ug maháit caáyo.

Limazo. = Laoay ng̃a mahágcot.

Limbo. V. Infierno desde lugar ng̃a guimpóyan hasta santos ng̃a pagábot.

Limen. = Ganháan.

Limero. = Ang magabalígya sa mg̃a lima. * Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a lima.

Limeta. = Boteya.

Limitacion. = Pagcaólot, caotlánan. * Pagcapogóng, pagcadilí, arón díli boháton ug bisan onsa.

Limitadamente. = Sa pagcapogóng, sa pagcadilí.

Limitado. = Táuo ng̃a cabós, sa diótay ng̃a húna húna ug salabútan.

Limitáneo. = Ang anáa sa dool sa caotlánan sa bisan onsang Guinharían, provincia con longsod.

Limitar. = Pagólot pagbótang sa mang̃a mojon, pagtimáan sa caotlánan sa mg̃a yota. * Pagpogóng, pagdilí sa pagbóhat sa bisan onsa.

Límite. = Caotlánan, catapúsan sa yota sa bisan onsang Guinharían, provincia con longsod.

Limítrofe. = Mg̃a Guinharían, mg̃a provincia con mg̃a longsod ng̃a magacanáyon, ng̃a magacasómpay.

Limo. = Lapoc, pisac, yánang.

Limon. = Limon, sooa, ug ang cahoy ng̃a mobóng̃a niána.

Limonada. = Ilímnon ng̃a magáma sa tubig, sa asúcar con calámay ug sa dugá sa limon.

Limonado. = Ang color sa limon.

Limonar. = Lugar ng̃a guitámnan sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a limon.

Limonero. = Ang magabalígya sa mg̃a limon. * Ang cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a sooa.

Limosidad. = Ang may yota, yánang, lapoc. * Qui-qui, hugao sa mg̃a ng̃ipon.

Limosna. = Limos.

Limosnero. = Ang nagalímos ug ang nagapaquiglímos. * Sologóon sa mg̃a dagcóng táuo, ng̃a may catongdánan sa pagpáhat sa limos sa mg̃a hang̃ol, mg̃a pobres.

Limoso. = Ang naponó sa yota, sa lapoc, sa pisac, sa yánang.

Limpia. = Pagcaháoan, pagcahínis, pagcanósnos, pagcabalónas, pagcapáhid.

Limpiador. = Ang maganósnos, ang magahínis, ang magabalónas, ang mopáhid.

Limpiadura. V. Limpia. * Ang hogao ng̃a guican sa bisan onsa.

Limpiamente. = Sa pagcahínlo, sa pagcaólay. * Sa pagcaoaláy limbong sa mg̃a pagsogál. * Sa pagcabátid, sa pagcaálam. * Sa pagcaháoan sa boot, sa húna húna.

Limpiamento. V. Limpia.

Limpiar. = Pahid, hínis, nosnos, balónas. * Pagólay sa bisan onsa. * Pagpaháoa, pagpalálin, paghing̃ílin sa bisan diin sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp ng̃a daótan. * Pagdáog sa mg̃a sogál.

Limpieza. V. Limpia. * Pagcaólay ug pagcaoaláy salá ng̃a panolóndon ni María Santísima, pagsámcon canía sa iang inahán. * Pagcacastos, pagcabóg-os sa mg̃a táuo.

Limpio. = Ang oaláy boling. * Ang oaláy sacót sa bisan onsa.

Limpion. = Pagcahínis, pagcapáhid, pagcanósnos sa ibábao lamang.

Linaje. = Lioat, calioátan sa mg̃a táuo, calaínan, pagcahímtang sa bisan onsa. * Humano. = Cadaghánan sa mg̃a lioat ng̃atanán ni Adan.

Linajudo. = Ang magaándac ng̃a guican sia sa maáyong guinicánan.

Lináloe. = Cahoy sa Indias.

Linar. = Yota ng̃a guitámnan sa lino.

Linaria. = Tanóm ng̃a italámbal.

Linaza. = Binhi sa lino.

Lince. = Mananáp sa España sa opát ca tiil. * Mg̃a matá, isololóng ng̃a matalínis. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on.

Lindamente. = Sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcatahóm, sa pagcatóman, sa pagcahíngpit.

Lindente. = Magnáyon.

Lindar. = Pagnáyon.

Linde. = Caotlánan.

Lindero. = Ang magnáyon sa lain.

Lindeza. = Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm.

Lindo. = Maníndot, matahóm, maáñag. * Táuo ng̃a magabántay caáyo sa iang bisti. * Babayénon.

Lindura. V. Lindeza.

Línea. = Barlis. * Calaínan. * Lioat. * Calioátan. * Catapúsan, caotlánan. * Ang icapólo ug duhá ca bahin sa guibágon sa usá ca torlo, ug ang icapólo ug unóm sa usá ca pulgada. * Pagcataláy sa mg̃a soldados.

Lineal. = Ang nahatong̃ód sa línea, sa lioat, sa calioátan.

Lineamento. = Pagcabótang sa mg̃a barlis sa mang̃a pintal, arón maíla ang ilang dagoay.

Lineamiento. = Idem.

Linear. = Pagbárlis.

Linfa. = Dugá sa laoas.

Linfático. = Ang nahatong̃ód sa dogá, ug ang guidaghánan sa dogá.

Lingual. = Ang nahatong̃ód sa dila.

Linimento. = Tambal ng̃a icahómoc sa mg̃a hobág.

Lino. = Tanóm ng̃a pagacoháan sa mg̃a lugás ng̃a icabóhat ug igahábol sa mg̃a panápton. * Panápton, hinábol sa lino.

Linterna. V. Farol.

Liño. = Taláy sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Lio. = Potús, baat, bináng̃an.

Liquefaccion. = Pagcatúnao.

Liquen. = Tanóm ng̃a motoróc sa mg̃a pangpang, sa mg̃a cota ug sa panit sa mg̃a cahoy.

Liquidable. = Ang arang pagatonáuon.

Liquidacion. = Pagcatúnao.

Liquidambar. = Tagoc sa usá ca cahoy sa América, malálag ug mahomót.

Líquidamete. = Sa pagcatúnao.

Liquidar. = Pagtúnao sa bisan onsa ng̃a natibúoc.

Liquidez. = Pagcatúnao.

Líquido. = Bisan onsa ng̃a magabasá ug magahomód. * Casayódan ng̃a guican sa pagtándig sa guidáoat ug sa guigasto sa mg̃a cuentas.

Lira. = Arpa, tolónggon ng̃a may coldas ng̃a pagcablíton.

Lirio. = Tanóm ng̃a italámbal ug bulácan.

Liron. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá.

Lisamente. = Sa pagcaoaláy coti coti. * Sa pagcahínlo.

Lisiar. = Paglisá sa bisan onsang bahin sa laoas.

Lisimaquia. = Tanóm.

Liso. = Mahínlo. * Datág, patag. * Daláno, bolános, lison.

Lisonja. = Pagdáyeg ng̃a guilabíhan, pagólo olo sa pagcóha sa maáyong buot sa isigcatáuo, pagálam alam sa salingcápao lang, pagológ ológ.

Lisonjeador. = Ang magadáyeg, ang moálam alam, ang magaólo olo.

Lisonjeante. = Idem.

Lisonjear. = Pagdáyeg, pagológ ológ sa salingcápao lamang, pagólo olo, pagálam alam.

Lisonjeramente. = Sa pagcaológ ológ, sa pagparáyeg ng̃a salingcápao.

Lisonjero. V. Lisonjeador. * Ang macalípay, ang macalíng̃ao ug macalípat.

Lista. = Tinábas sa papel, sa panápton, &c., ng̃a hatáas ug haíctin. * Boloc sa mang̃a hinábol. * Ang paghing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a may catongdánan sa pagátang ug pagting̃ób sa bisan diin. * Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo sa mg̃a mananáp, sa mg̃a casangcápan, &c.

Listado. = Panápton, hinábol ng̃a binóloc bolócan sa mg̃a boloc ng̃a piníntal.

Listeado. = Idem.

Listo. = Madalíon, macógui, cacoguíhan, madásig, malágmit.

Liston. = Sintas ng̃a igagáma haíctin. * Cahoy ng̃a haíctin ng̃a maáyo sa mg̃a marco, &c.

Listonería. = Cadaghánan sa mg̃a liston.

Listonero. = Ang magabóhat sa mg̃a liston.

Lisura. = Pagcahínlo, pagcadalámo, pagcabolános, pagcalíson. * Pagcadatág, pagcapátag.

Lita. = Saquét sa mg̃a iró.

Litacion. = Paghálad sa Dios sa bisan onsa ng̃a himót-an nia.

Lite. = Capolong̃ánan.

Litera. = Lincoránan ng̃a pagasác-yan sa táuo ug ng̃a pagabalsáhan sa mg̃a mananáp.

Literal. = Casayóran ng̃a ang̃ay sa maong cahológan sa mg̃a solat.

Literalmente. = Íng̃on sa nahamótang sa mg̃a sulat.

Literario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a quinaárman.

Literato. = Ang maálam, ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman, ang mahibaló sa obán ng̃a mg̃a quinaárman.

Literatura. = Pagcaálam, paghibaló sa mg̃a quinaárman.

Litigante. = Ang may capolong̃ánan contra sa lain.

Litigar. = Pagbótang sa capolong̃ánan. * Pagtóbag tobag, paglális lalis.

Litigio. = Capolong̃ánan. * Pagcalális, pagcaíndig indig, pagcatóbag tobag.

Litigioso. = Ang may duha duha ng̃a tacós ng̃a ipadayág sa capolong̃ánan, ang mahagúgma sa mg̃a capolong̃ánan.

Lítis. = Capolong̃ánan.

Liticonsorte. = Ang may capolong̃ánan ng̃a ubán sa lain.

Litiexpensas. = Ang mg̃a pagasto sa mg̃a capolong̃ánan.

Litipendencia. = Capolong̃ánan ng̃a oalá pa matibáoas, ng̃a oalá pa sentensiáhan sa hocom.

Liticola. = Bulit ng̃a pagabuháton sa batóng mármol ng̃a dinócdoc ug maáyo, sa salong ug sa lang̃it lang̃it sa itlog, ng̃a icapílit ug igatápot sa mg̃a bató.

Litografía. = Quinaárman sa paglíloc sa mg̃a bató, arón domághan ang mg̃a solat con mg̃a laráoan, &c., ng̃a buot ng̃a pagaboháton.

Litografiar. = Paglíloc sa mg̃a bató arón ihúar sa papel, &c., ang solat, laráoan, &c., ng̃a guitúyo.

Litográfico. = Ang nahatong̃ód sa litografía.

Litógrafo. = Ang panday sa litografía.

Litoral. = Ang nahatong̃ód sa pilio, sa baybáyon sa dagat.

Liturgia. = Tolománon ng̃a guisógo sa santa Iglesia sa pagbóhat sa mg̃a piesta sa Singbahán, ug labí pa sa misa.

Livianamente. V. Deshonestamente.

Liviandad. = Pagcagáan sa bisan onsa. * Pagcaoaláy calig-ónan sa húna húna, pagcalubár sa buot.

Liviano. = Magáan, ang díli mabóg-at. * Ang oaláy calig-ónan sa iang húna húna, ang masáyon magasíbog sa iang polong. * Ang oaláy bale ug polós. * Ang maólag, maláo-ay, mang̃íl-ad.

Lívido. = Molomaítom, bonól.

Liza. = Isda.

Lizo. = Ang hilo sa mg̃a hablon, sa mg̃a hinábol. * Coughon.

Lizon. = Tanóm.

LO

Lo. = Ang.

Loa. = Sinógdan sa mg̃a dula. * Pagdáyeg, pagológ.

Loable. = Dalayégon, ang tacós ng̃a pagaológon.

Loablemente. = Sa tacós ng̃a pagadayégon, ng̃a pagaológon.

Loado. = Dináyeg, inológ.

Loador. = Ang nagaológ, ang magadáyeg.

Loar. = Dayeg, dayao, ológ.

Loba. = Ang bisti ng̃a hatáas sa mg̃a Padre, ug sa mg̃a estudiantes. * Ang ogdo sa talioála sa mg̃a turlis ng̃a guibóbat sa daro.

Lóbado. = Hobág ng̃a motóbo sa mg̃a laoas sa mg̃a mananáp.

Lobagante. = Amontáha, banágan.

Lobanillo. = Ogoc, hobág ng̃a magáhi ng̃a magáma la laoas, sa mahínay hinay, sa maánam anam.

Lobato. = Ang anac ng̃a diótay sa lobo.

Lobaton. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa mg̃a canding ug sa mg̃a carnero.

Lobera. = Solóp ng̃a dalángpan sa mg̃a lobo.

Lobero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a lobo.

Lobezno. V. Lobato.

Lobina. = Isda.

Lobo. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usá ca iró, maísog caáyo ug manunúbad sa mg̃a hayúpan. * Isda. * Cahobóg, pagcahobóg.

Loboso. = Yota ng̃a guitobóan sa daghánan ng̃a mg̃a lobo.

Lóbrego. = Mang̃ít ng̃it. * Masolóbon, maming̃áuon.

Lobreguecer. = Pagpang̃ít ng̃it.

Lobreguez. = Cang̃itng̃ítan.

Locacion. = Pagpaábang.

Local. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang lugar. * Ang guibotáng̃an sa bisan onsa.

Locamente. = Sa pagcabóang, sa cabóang. * Sa guilabíhan, sa oaláy casaráng̃an.

Locion. = Pagcabúnac.

Loco. = Boang. * Táuo ng̃a culang sa salabútan, ng̃a coláng̃an sa boot.

Locuacidad. = Pagpamólong ng̃a hatáas, ng̃a guilabíhan.

Locuaz. = Tabían, tigsoguílon, hinoguilánon.

Locucion. = Pagpamólong.

Locuela. = Pagpamólong ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa.

Locura. = Pagcabóang, cabóang. * Buhat ng̃a oalá húna hunáon ug maáyo.

Locutorio. = Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a conbento sa mg̃a monja, ng̃a pagdaoátan sa mg̃a bisita, sa pagsólte sa mg̃a monja sa mg̃a táuo ng̃a managdúao caníla.

Locha. = Isda ng̃a diótay.

Lodazal. = Cayanáng̃an, lapócan, pisácan.

Lodazar. = Idem.

Lodo. = Pisac, lapoc, yánang, yota ng̃a mahágcot.

Lodoso. = Ang lapócan, pisácan, cayanáng̃an.

Lógica. = Quinaárman ng̃a nagatóon sa mg̃a táuo sa paghúna húna ug maáyo.

Lógicamente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa lógica.

Lógico. = Ang nahatong̃ód sa lógica ug ang nagaestudio sa lógica.

Lograr. = Pagcóha, pagdáng̃at sa guitúyo, sa guipanghináot.

Logrear. = Pagpatigáyon sa pagpaólos sa salapí tong̃ód sa tobo.

Logrería. = Pagcatóbo.

Logrero. = Ang magapaólos sa salapí tong̃ód sa tobo.

Logro. = Tobo ng̃a guican sa salapí ng̃a guipaólos. * Ang ganancia sa bisan onsa ng̃a icolomersio. * Pagcóha, pagdáng̃at sa guitúyo ng̃a guipanghináot.

Loma. = Bolobóngtod. * Ogdo.

Lombarda. = Lothang ng̃a guinagámit, sa canhing tiempo, sa mg̃a pagpang̃óbat, sa pagsalibáy sa mg̃a batóng dagcó.

Lombardada. = Pagcabóhi sa lombarda.

Lombardear. = Pagbóhi sa mg̃a lombarda.

Lombardería. = Cadaghánan sa mg̃a lombarda.

Lombardero. = Soldado ng̃a nagabóhi sa mg̃a lombarda.

Lombriguera. = Ang bohó ng̃a guibóhat sa yota sa mg̃a oati. * Tanóm.

Lombriz de tierra. = Oáti. * Del cuerpo humano y de los demás animales. = Bitoc.

Lomear. = Paglíhoc sa mg̃a mananáp sa ilang bocó bocó.

Lomo. = Cosóg, licód, ang bahin sa laoas sa táuo cutub sa haoac hasta sa igot igot. * Ang bocó bocó sa mg̃a mananáp, ug ang bahin cutub sa bocó bocó hasta sa quinatórcan sa icog. * Ang bocó bocó sa mg̃a libro. * Ang ogdo sa yota ng̃a calang sa mg̃a turlis. * Colod, bocó bocó sa mg̃a espada, mg̃a campílang, mg̃a cuchillo, &c.

Lomudo. = Ang may dagcóng licód, dagcóng cosóg.

Lona. = Panápton ng̃a potíon ng̃a mabága ug malíg-on, ng̃a igabóhat sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.

Loncha. = Bató ng̃a manípis ug halagpád, ng̃a maíng̃on ing̃on sa ladriyo. * Hioa ng̃a manípis sa carne.

Longanimidad. = Pagcadagcó sa cásing cásing sa pagántos sa mg̃a calisdánan, pagílob sa maáyong boot sa mg̃a cahágo, mg̃a cabalísa, &c.

Longánimo. = Táuo ng̃a cásing casíng̃an, sa malíg-on ng̃a boot ug húna huna, ng̃a díli padáog sa mg̃a calisód ug cagolánan.

Longaniza. = Pinótol sa tináe ng̃a diótay, ng̃a sinódlan sa onód ug sa tamboc sa baboy ng̃a tinártar ug guinamós ng̃a daan.

Longevidad. = Pagcatáas, pagcadógay sa quinabóhi.

Longevo. = Ang tigúlang, ang madúgay caáyo sa calibútan ang may hatáas ng̃a edad.

Longicuo. = Halayó, ang nabólag ug maáyo.

Longitud. = Cahitáson, guitáson, pagcatáas. * Pagcalayó sa usá ca lugar sa nahaónang meridiano, sa pagísip sa mg̃a grados sa pagcatáas.

Longitudinalmente. = Sa pagcatáas.

Longuera. = Baol ng̃a hatáas ug haíctin.

Lonja. = Bisan onsa ng̃a hatáas ug haíctin. * Lugar sa cadaigánan ng̃a pagaatáng̃an sa mg̃a comerciante, sa ilang pagpálit, sa pagbalígya ug sa ilang pagpatigáyon. * Tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa cacao, asúcar, &c. * Ganháan sa mg̃a Singbahán ug sa obán pang mg̃a baláy, ng̃a holohatáas sa mg̃a cadalánan.

Loquear. = Pagbóhat ug pagpamólong ing̃on sa ang̃ay sa boang, paglípay, paghimáya sa dagcóng pagcabánha ug pagcacúndat.

Loquero. = Ang may opicio sa pagbántay sa mg̃a buang.

Loquesca (á la). = Ing̃on sa ang̃ay sa batásan sa mg̃a boang.

Lord. = Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a dagcóng táuo sa Ingláterra.

Lorenzana. = Panápton ng̃a putíon ug mabága.

Loriga. = Batong batong, salingpócot ng̃a binúhat sa mg̃a dahon dahon ng̃a manípis sa puthao, sa tumbága, &c.

Loriguillo. = Cahoy cahoy ng̃a itilína.

Loro. = Perico. * Cahoy ng̃a maíng̃on ing̃on sa laurel. * Bisan onsa sa color ng̃a molomaítom.

Losa. = Bató ng̃a manípis ug mahínlo.

Lotería. = Ripa sa mg̃a manggad, sa salapí, &c. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a número sa lotería.

Lotero. = Ang mobalígya sa mg̃a número sa lotería.

Loto. = Cahoy.

Loza. = Mg̃a sorlánan ng̃a guibóhat sa yota, mg̃a pínggan, mg̃a panácsan, &c.

Lozanamente. = Sa pagcalángbo sa mg̃a cahoy.

Lozanear. = Paglángbo, paglúnhao sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.

Lozanía. = Pagcalángbo, pagcalónhao sa mg̃a tanóm ug cahoy. * Pagcasópang sa mg̃a táuo ug sa mang̃a mananáp, pagcaáng̃ay sa laoas.

Lozano. = Cahoy con tanóm ng̃a malángbo, malónhao. * Táuo con mananáp ng̃a malipáyon, sa maáyo, maáng̃ay ug masópang ng̃a laoas.

LU

Lubricidad. = Pagcabóyoc sa mg̃a salá ug labí pa sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.

Lúbrico. = Ang masáyon mahólog sa mg̃a salá ug labí pa sa papacaólag, sa pagcaláo-ay.

Lucerna. = Aninípot. * Isda.

Lucérnula. = Tanóm ng̃a masíga sa gabíy.

Lucero. = Bitóon ng̃a guing̃álan de Vénus. * Alaguían sa sugá sa mg̃a talambóan. * Casólao, casílao. * Casínao.

Lucidamente. = Sa minaáyo, sa pagcahíngpit. * Sa pagcadayág.

Lucidez. = Pagcadayág sa mg̃a soguílon, sa mg̃a sulat.

Lucido. = Magbobóhat sa bisan onsa sa maáyo, sa pagcaáng̃ay, sa pagcatúman. * Malólot, parayégon sa mg̃a combida.

Lucidura. = Pagpotí sa mg̃a bongbong, sa mg̃a pared.

Luciente. = Ang masíga, ang magaguíla guila, ang may casólao, casílao.

Lucierna. = Aninípot.

Lucifer. = Táuo ng̃a palábi labíhon, mabáng̃is ug daótan caáyo. * Ang yaoa.

Luciferino. = Ang nahatong̃ód sa Lucifer.

Lucífero. V. Luciente.

Lucífugo. = Ang malaguéu sa sugá.

Lucillo. = Long̃on, sorlánan sa bató ng̃a pagalóbng̃an sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.

Lucimiento. = Pagcasíga, pagcagíla guila. * Pagcatúman ug maáyo sa bisan onsa.

Lucio. = Ang masínao. * Isda sa sobá.

Lucir. V. Brillar. * Paglabí, paglabáo.

Lucrativo. = Ang mohátag sa tobo, sa ganansia, sa polós.

Lucro. = Tobo, ganansía, polós, caposlánan.

Lucroso. V. Lucrativo.

Luctuoso. = Ang masolúbon ug ming̃áuon, ang tacús ng̃a pagahilácan.

Luctuosamente. = Sa casobó, sa camíng̃ao, sa pagcabachó ug pagcaagólo.

Lucha. = Pagdámag, pagdósmog, paggácos sa duhá ca táuo ng̃a magadúla con magaáoay. * Pagáoay sa mg̃a mananáp. * Paglális lalis, pagtóbag tobag.

Luchador. = Ang magaáoay sa isigcatáuo sa paggácos canía.

Luchar. = Pagáoay sa pagcaguinácos.

Ludibrio. = Pagpasipála, pagcatámay, pagcayóbit.

Ludimiento. V. Fricacion.

Ludir. V. Frotar.

Luego. = Oña, sa taod taor, sa toon toon. * Cadón carón, dihá dihá, carón gayód, guiláyon, sa madalí caáyo.

Lugano. = Langgam.

Lugar. = Lugar, ang bolotáng̃an sa bisan onsa. * Longsod, pinoyánan sa mg̃a táuo. * Opicio, cahímtang.

Lugareño. = Tagilóngsod, longsolánon, mulópio sa longsod. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a calongsódan.

Lugarteniente. = Ilis, ang nagasalíli, ang nagaalíli sa lain, sa bisan onsang opicio con catongdánan.

Lugre. = Sacayán ng̃a diótay sa totólo ca talároc.

Luisa. = Tanóm ng̃a italámbal.

Lujo. = Paggásto ng̃a guilabíhan, ng̃a labí sa casaráng̃an, sa pagcáon, sa pagbísti, &c.

Lujoso. = Ang magagasta caáyo sa pagcáon, sa pagbísti, &c.

Lujuria. = Caólag, pagcaláo-ay. * Pagcalabí sa casaráng̃an sa bisan onsa.

Lujuriante. = Ang masámoc sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay. * Cahoy con tanóm ng̃a malángbo, malúnhao caáyo.

Lujuriar. = Pagbóhat sa salá sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, pagcasta sa mg̃a mananáp.

Lujuriosamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.

Lujurioso. V. Lujuriante.

Lula. = Isda.

Lumbar. = Ang nahatong̃ód sa licód, sa cosóg ug sa mg̃a payod.

Lumbrada. = Daob ng̃a dagcó, dagcóng caláyo.

Lumbrarada. = Idem.

Lumbre. = Caláyo. * Siga, sugá.

Lumbrera. = Guinicánan sa sugá, sa siga. * Táuo ng̃a hamíli, mahál ug bilídhon, ng̃a nagatórlo sa ubán sa iang batásan ng̃a maáyo ug sa quinaárman nia. * Alaguían sa sugá, sa mg̃a baláy.

Luminar. = Ang arlao, ang bulan ug ang mg̃a bitóon, cay magaíoag sila ug nasíga.

Luminaria. = Sugá ng̃a ibótang sa mg̃a ganháan, sa mg̃a pultahán, sa mg̃a talambóan, sa mg̃a cadalánan, &c., sa timáan sa calípay ug sa himáya. * Ang sugá ng̃a nasíga sa canónay sa mg̃a Singbahán, sa atubáng̃an sa Santísimo Sacramento.

Luminoso. = Ang masíga, ang magagíla gila.

Luna. = Bulan. * Salamín ng̃a pagatapótan sa asogue, arón pang̃anináoan. * Salamín sa mg̃a anteojos.

Lunacion. = Pagcadógay sa bulan cutub sa bag-ong bulan hasta sa himatáyon nia.

Lunar. = Alom. * Pagcapildi sa dong̃og sa táuo ng̃a nagabóhat sa bisan onsang cadaótan, ug sa bisan onsang talamáyon. * Ang nahatong̃ód sa bulan.

Lunario. = Ilisípan.

Lunático. = Táuo ng̃a nagasalí ug cabóang usáhay.

Lunes. = Lunes: ang icadóha ca adlao sa semana, apil ang domingo.

Luneta. = Ang salamín ng̃a diótay sa mg̃a anteojos. * Lingcoránan sa mg̃a baláy ng̃a pagabuhátan sa dula, sa mg̃a comedia.

Lupanar. V. Burdel.

Lupia. = Hobág ng̃a magáhi.

Luquete. = Inádlip sa limon, sa sooa, cun sa naranja ug sa ocban, ng̃a ibótang sa bino arón malalím. * Gung̃i ng̃a diníhog sa asufre sa pagdágcot sa mg̃a sugá.

Lustracion. = Tolománon, sa canhing tiempo, sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a paghálad, sa pagólay sa mg̃a táuo, sa mg̃a baláy ug sa mg̃a longsod.

Lustral. = Ang tubig ng̃a guibó-bo, niádtong tiempo, sa mg̃a botang ng̃a guipanghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a dios dios.

Lustrar. = Pagólay sa mg̃a tolománon ng̃a ang̃ay sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a botang ng̃a guipacaíng̃on níla ng̃a guinatácdan sa bisan onsang cahugáoan. * Pagpasínao sa tombága, sa mg̃a cahoy, &c. * Paglacát lacát sa mg̃a Guinharían, sa mg̃a provincia, &c.

Lustre. = Casínao. * Maáyong dong̃og, pagcamahál, pagcahamíli, pagcabilídhon.

Lustro. = Cadugáyan, pagcadúgay sa opát con sa limá ca túig.

Lustrosamente. = Sa pagcasínao. * Sa maáyong dong̃og, sa pagcahamíli, sa pagcamahál, sa camahálan.

Lútea. = Langgam ng̃a diótay.

Luteranismo. = Pagtóo ni Lutero. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagnotnót sila sa pagtolón-an ni Lutero.

Luterano. = Ang nahatong̃ód cang Lutero, ug ang moápas sa iang pagtolón-an.

Luto. = Baláta. * Ang mg̃a tabil ng̃a maítom ng̃a ibótang sa baláy ng̃a guicamátyan, sa diha pa ang minatáy.

Luz. = Sugá. * Pagcaíoag sa húna húna. * Táuo ng̃a mang̃ialáman, ng̃a nagatórlo sa obán sa iang quinaárman.

LL

LLA

Llaga. = Samad. * Saquét sa calág.

Llagar. = Pagsámar.

Llama. = Siga, casíga. * Mananáp sa opát ca tíil. * Caísog, cosóg, gahóm sa bisan onsang cailíbgon.

Llamada. = Pagcatáoag. * Bisan onsang timáan ng̃a ibótang, arón hibalóan ug sabóton sa lain. * Pagcatóctoc sa tambol arón omátang ang mg̃a soldados sa bisan diin.

Llamador. = Ang nagatáoag. * Ang táuo ng̃a may opicio sa pagpating̃ób sa mg̃a sacop sa mg̃a cofradía, &c., sa lugar ng̃a quinahánglan ng̃a pagatíngban nila.

Llamamiento. V. Llamada. * Pagcahing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a modáoat sa cabílin sa táuo ng̃a namatáy na. * Pagcaíoag sa Dios sa cásing cásing sa mg̃a táuo sa iang santos ng̃a pagtábang ug mg̃a gracia.

Llamante. V. Llamador.

Llamar. = Taoag, aohag. * Pagpaquigtábang, pagpaquiglában, pagpang̃ilába, pagpaquigmalóoy. * Paghing̃álan. * Pagcábig, pagcáhig, pagdála sa luyo ug sa luyo sa bisan onsa. * Pagtóctoc sa mg̃a pultahán.

Llamarada. = Dilab, pagcadílab, diláab, pagcadiláab. * Pagcapolá ng̃a ahat sa nauong. * Pagcatándog, pagcaláin sa húna húna ng̃a díli madúgay.

Llamativo. = Bisan onsang calán-on ng̃a magapauháo.

Llana. = Pothao ng̃a molomanípis ug halagpád ng̃a igabólit sa mg̃a panday sa cota, sa apog ug sa yeso, ug icahínlo sa mg̃a bongbong, mg̃a pared, mg̃a salog, &c.

Llanada. = Yota ng̃a datág, sa oaláy oloógdo ug bolobóngtod.

Llanamente. = Sa pagcaoaláy coti coti, sa pagcaháoan sa buot. * Sa oaláy pagparáyeg ug pagcabántog.

Llaneza. = Pagcaoaláy coti coti, pagcaháoan sa buot, sa pagcaamigos. * Pagcacólang sa catahá ug pagtáhod.

Llano. = Ang napátag, ang nadatág. * Táuo ng̃a oaláy coti coti, ng̃a díli cuti cutíhan sa iang pagatúbang ug pagsoguílon, ng̃a díli palábi labíhon. * V. Afable. * Bisti ng̃a díli mahál, ng̃a oalá pagdáyan dayánan. * Ang maháyag, ang madayág. * Ang oaláy caoláng̃an ug casamócan. * Táuo ng̃a somosógot, ng̃a díli dato.

Llanta. = Calaínan sa coles. * Mg̃a pothao ng̃a igalícos ug icalíg-on sa mg̃a rueda sa mg̃a coche, &c.

Llanten. = Tanóm ng̃a italámbal.

Llanto. = Paghílac pagbachó, pagagólo.

Llanura. = Pagcapátag, pagcadatág sa bisan onsa.

Lláres. = Talicála ng̃a pothao ng̃a guibótang sa alasóhan, ug ng̃a guitaólan sa usá ca cao-it ng̃a may tomóy ng̃a dapit sa obos, sa pagbítay dihá sa mg̃a caoa, sa mg̃a tacho, &c.

Llave. = Yaoe. * Icolóha, iholóso sa mg̃a torniyos. * Ang bahin sa mg̃a posil, &c., ng̃a macacaláyo sa pagbóhi caníla.

Llavero. = Ang táuo ng̃a magatípig ug magabáton sa mg̃a yaoe sa mg̃a cota, sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a caban ng̃a guisórlan sa salapí, &c. * Ang singsing, talicála, &c., ng̃a pagatohógan sa mg̃a yaoe.

LLE

Lleco. = Yota ng̃a oalá pa pagapohátan sa pagpógas ug pagtánom.

Llegada. = Pagábot, pagtomód.

Llegar. = Abot, anhi, tomód. * Pagdágay. * Pagsonód sonód. * Pagcóha, pagdáng̃at sa tuyo ng̃a guipanghináot.

Llena. = Bahá sa mg̃a sobá, bon-og.

Llenamente. = Sa tuman. * Sa pagcadághan, sa pagcaponó.

Llenar. = Ponó, locop. * Pagtóman sa catungdánan.

Llenero. = Ang naponó. * Ang tuman.

Lleno. = Idem. * Pagcadághan sa bisan onsa. * Pagcahíngpit, pagcadagcó sa bisan onsa.

Llenura. = Pagcadághan, cadaghánan, pagcaponó.

Lleta. = Orlot sa mg̃a tanóm mg̃a pagagólan sa mg̃a binhi.

Llevada. = Pagcadála, pagcahátud.

Llevadero. = Ang masáyon antóson ug ilóbon.

Llevador. = Ang magadála, ang magahátud.

Llevar. = Dala, hatud. * Pagtíng̃il.

LLO

Lloíca. = Langgam.

Llorador. = Ang muhílac, mahilácon.

Lloraduelos. = Ang magahílac, ang magabachó, ang magaagólo sa masóbsob, tong̃ód sa mg̃a calisód ng̃a miábot canía.

Llorar. = Hilac, pagbachó, pagagólo. * Pagtólo, pagdalígdig sa bino, sa tubig, &c., sa tinágsa tagsa ca tolo.

Lloriquear. V. Gemir.

Lloriqueo. V. Gemido.

Lloro. = Pagcahílac, pagcabachó, pagcaagólo.

Lloron. = Mahilácon, maghihílac, ang magahílac sa masóbsob, ang masáyon muhílac, ang magabachó, ang magaagólo.

Llorosamente. = Sa pagcahílac, sa hinílac, sa mahilácon ng̃a ting̃og.

Lloroso. = Ang may timáan ng̃a nagahílac, sa pagcahílac. * Bisan onsa ng̃a magapahílac.

Llovediza. = Tubig sa ulan.

Llover. = Olan. * Pagábot sa bisan cansa sa mg̃a cahágo, mg̃a calisód, mg̃a cagolánan, &c. * Pagtólo sa mg̃a atóp.

Llovido. = Ang mosacáy sa tinágo, sa oaláy pagtúgot sa mg̃a ponóan.

Llovizna. = Talísic, olan ng̃a binabáye.

Lloviznar. = Pagtalísic, pagúlan ng̃a binabáye. * Pagcatalígbos.

LLU

Llueca. V. Clueca.

Lluvia. = Olan, pagólan, Pagcaólan. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.

Lluvioso. = Taliúlan, túig ng̃a igaúlan, tangúlan.

M

MA

Maca. = Samad sa mg̃a bong̃a. * Pagcadáot sa bisan onsa. * Limbong, bacac.

Macana. = Hing̃aníban sa canhing tiempo sa mg̃a judíos.

Macareno. = Táuo ng̃a parayégon sa iang pagbisti.

Macarron. V. Fideo. * Minása sa binócboc ng̃a malíng̃in, holohatáas, manípis, magáhi ug binohóan pagláhos.

Macarronea. = Pagpamólong ng̃a sináctan sa mg̃a polong sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a pinamólong, sa pagyóbit sa lain.

Macarse. = Pagsógor sa pagdonót sa mg̃a bong̃a.

Maceador. = Ang magapaló, magapacáng.

Macear. = Pagpaló, pagpacáng. * Paglális lalis. * Pagópod, pagosáb osáb.

Maceracion. = Pagcahómoc.

Macerar. = Pagpahómoc, pogbónal, pagpíso. * Pagsáquet sa laoas sa mg̃a casáquet, sa mg̃a hampac ug sa mg̃a penitensia.

Macerina. = Pinggan, sanggáan ng̃a may bohó sa talioála, sa pagáng̃ay, pagbótang ug pagsolód sa socolatíhan.

Macero. = Táuo ng̃a moóna sa mg̃a catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo, ug magapás-an sa usá ca cahoy cahoy ng̃a sinapáoan sa salapí, ug ng̃a guitaólan sa tomóy ng̃a dapit sa itáas sa usá ca malíng̃in.

Maceta. = Lugar ng̃a pagatámnan ug pagapogásan sa mg̃a otan ug sa mg̃a tanóm ng̃a bolácan. * Masetásan. * Ang polóan sa ubán ng̃a mg̃a capandáyan sa puthao.

Macilento. = Maníoang, malospád, malupsád. * Ang nagasobó, ang namíng̃ao.

Macicez. = Pagcalíbon.

Macizamente. = Sa pagcalíbon, sa pagcalíg-on.

Macizo. = Libon, ponó, dinásoc. * Malíg-on.

Macolla. = Cadaghánan sa mg̃a sahá ng̃a manoróc sa usá ca liso.

Macona. = Tagácan ng̃a oaláy coloptánan, caláptan.

Macuca. = Cahoy cahoy ng̃a ihálas.

Mácula. = Boling, mansa.

Machaca. = Pacáng, paló, bonal. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a magabórlay ug magaaling̃ása.

Machacadera. = Idem hasta táuo.

Machacador. = Ang magabónal, ang magapaló, ang magapacáng.

Machacar. = Pacáng, paló, bonal. * Docdoc. * Pagbórlay sa isigcatáuo, pagcóti coti, pagaling̃ása.

Machacon. V. Machaca desde táuo. * Ang magasóguid, ang mamólong sa maong polong ug soguílon sa masóbsob, sa canónay.

Machada. = Panóng sa mg̃a canding ng̃a laqui. * Polong ng̃a binóang.

Machear. = Paglíoat sa mg̃a mananáp sa daghánan ng̃a mg̃a laqui, ug sa diótay ng̃a mg̃a baye.

Machetazo. = Pagpócpoc, pagsóntoc, pagbónal sa machete.

Machete. = Sondang ng̃a dagcóan.

Machihembrar. = Pagsúmpay sa mg̃a cahoy, sa pagáng̃ay ug pagsolód sa mecha, sa tomóy sa usá, sa bohó, sa camal sa usá.

Macho. = Laláqui, laqui. * Ang anac sa cabayo ug sa borrico ng̃a baye. * Halígueng cotá ng̃a calig-ónan sa atóp ug sa mg̃a cota, mg̃a pared. * Cao-it sab-it ng̃a mocóyot ug isolód sa cao-ítan, sa sahítan. * Cohoy ug sa bisan onsa ng̃a bolotáng̃an sa landásan sa mg̃a mananálsal. * Bacbac, paló, pacáng. * Ang malíg-on. * Ang macacosóg, ang cosgon.

Machon. = Halígueng cota ng̃a macalíg-on ug macapogóng sa mg̃a cota ug sa mg̃a pared.

Machorra. = Babáye con baye ng̃a langday, ng̃a díli muánac.

Machucadura. = Pagcadócmoc, pagcadócdoc.

Machucamiento. = Idem.

Machucar. = Docdoc, dogmoc.

Machucho. = Boótan. * Tolotigúlang.

Madama. V. Señora.

Madamisela. = Babáye ng̃a báta pa, ng̃a mahagúgma sa mg̃a pagdáyan sa mg̃a bisti, ug ng̃a magapacaseñora.

Madeja. = Palós. * Táuo ng̃a malóya, ng̃a oaláy cosóg.

Madera. = Cahoy.

Maderada. = Cadaghánan sa mg̃a cahoy.

Maderaje. = Cadaghánan sa mg̃a tigcáhoy sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c.

Maderámen. = Idem.

Maderería. = Lugar ng̃a pagatigóman ug pagabaligyáan sa mg̃a cahoy.

Maderero. = Ang magapatigáyon, ang mopálit ug magabalígya sa mg̃a cahoy. * Panday sa cahoy.

Maderista. = Idem.

Madero. = Cahoy ng̃a hatáas.

Madrastra. = Inaína. * Bisan onsa ng̃a macadáot, macalisód. * Ang bilanggóan, ang presóhan.

Madraza. = Ang inahán ng̃a magapaságad sa iang mg̃a ánac, ng̃a mohátag caníla sa dagcóng pagparáyeg.

Madre. = Inahán, ang babáye ug ang baye ng̃a nagaánac. * Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja. * Sinógdan, guinicánan sa bisan onsa. * Pagoáncan. * Balaháan sa mg̃a sobá.

Madrecica. = Pagoáncan sa mg̃a langgam.

Madreclavo. = Clavo ng̃a panácot ng̃a nadúgay ug duhá ca túig sa cahoy.

Madreperla. = Tooay, tipay.

Madrépora. = Bató sa dagat ng̃a ponó sa mg̃a bohóng diótay sa dagoay sa bitóon.

Madreselva. = Tanóm, balágon ng̃a bulácan.

Madrigado. = Mananáp ng̃a naamahán na. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on.

Madriguera. = Lang̃ob ng̃a pinoyánan sa mg̃a conejo ug sa obán ng̃a mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a pagadángpan sa mg̃a táuo sa daótan ng̃a batásan.

Madrila. = Isda.

Madrillera. = Casangcápan, capandáyan sa pagpanágat sa mg̃a isdang diótay.

Madrina. = Ináon, ang magacódcod con magacógos sa mg̃a báta sa pagbóñag ug pagfirma caníla, ug ang moobán sa pagcatestigos sa babáye ng̃a mamíño.

Madroño. = Cahoy.

Madrugada. = Cabontágon, cabontágan, caarláuon, pagcaaláman daman. * Pagcabáng̃on sa buntag caáyo, sa caarláuon.

Madrugon. = Pagcabáng̃on sa cabontágon uyámot, pagpang̃arláuon.

Maduracion. = Pagcahínog.

Maduradero. = Lugar ng̃a pagahinógan sa mg̃a bong̃a.

Madurador. = Ang magapahínog.

Maduramente. = Sa pagcahínog. * Sa maáyo ug mahínay ng̃a paghúna húna, sa maáyong salabótan.

Madurante. V. Madurador.

Madurar. = Hinog. * Pagpahómoc sa mg̃a hubág. * Pagándam sa mg̃a quinahánglan sa pagdáng̃at sa guipanghináot. * Pagtóbo sa edad ug sa boot.

Madurativo. = Ang may gahóm sa pagpahínog. * Sa pagpahómoc sa mg̃a hobág. * Bisan onsa ng̃a pagagamíton arón mamahómoc ug macábig ang díli buot mutúgot sa guipang̃áyo canía.

Madurez. = Pagcahínog sa mg̃a bong̃a. * Ang búot ug salabótan sa mg̃a táuo sa iang mg̃a buhat.

Maduro. = Hinog. * Mahómoc. * Boótan, táuo ng̃a may salabótan.

Maestra. = Babáyeng magtotóon. * Ang asáoa sa bisan cansang magtotóon con panday sa mg̃a opicio.

Maestranza. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a caballero ng̃a nanagtóon ug nanaghópot sa mg̃a cabayo. * Cadaghánan sa mg̃a panday ng̃a nanagáyo sa mang̃a sacayán ug sa ilang casangcápan, sa lugar ng̃a guing̃álan ug arsenal.

Maestrazgo. = Opicio con pagcahímtang sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían ng̃a may mg̃a sacop ng̃a guing̃álan ug militares. * Icadóha ca magbolóot, ang táuo ng̃a sonód sa capitan sa pagsógo ug pagbóot sa mg̃a sacayán.

Maestre. = Ponóan sa mg̃a Caparían ng̃a sinoldado, ng̃a may mg̃a sacop ng̃a militares.

Maestresala. = Ang nagabótang sa can-on sa lamesa ng̃a calán-an sa iang agálon, ug ang nagapáhat sa maong mg̃a calán-on sa mg̃a dinápit.

Maestrescuela. = Cahímtang, opicio sa usá ca Padreng canónigo sa mg̃a Catedral.

Maestría. = Quinaárman sa pagtóon sa bisan onsa. * Cahímtang sa pagcamaestro sa mg̃a caparían.

Maestril. = Ang bohó sa mg̃a orlan sa mg̃a putiócan.

Maestro. = Magtotóon, ang magatórlo, magatóon sa obán. * Ang maálam. * Ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman.

Maganto. = Salaquítan, masaquéton. * V. Macilento.

Magarza. = Tanóm.

Magia. = Quinaárman ng̃a nagatórlo sa pagbóhat sa mg̃a buhat ng̃a cating̃aláhan.

Mágica. = Idem.

Mágico. = Ang maálam magbóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an.

Magin. = Húna húna.

Magisterio. = Pagcabóot, pagcahópot sa magtotóon sa iang tinón-an. * Ang ng̃alan sa pagcamaestro sa bisan cansa. * Pagpamólong ng̃a palábi labíhon, arón pagaíngnon sa obán ng̃a quinaarmánon ang mamólong.

Magistrado. = Ponóan, hocom, opicio, cahímtang sa pagcahócom. * Hocmánan.

Magistral. = Ang nahatong̃ód sa magtotóon. * Opicio sa usá ca Padreng canónigo sa mg̃a Catedral, ug ang maong Padre.

Magistralmente. = Sa pagcaálam, sa quinaárman, sa pagcatúman caáyo.

Magistratura. = Opicio, cahímtang sa hocom ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio.

Magnánimamente. = Sa dagcóng cásing cásing, sa pagcaáyo oyámot, sa tuman caáyo.

Magnanimidad. = Pagcadagcó sa boot, sa casing casing.

Magnánimo. = Táuo ng̃a casing casíng̃an, sa dagcóng buot.

Magnate. = Táuo ng̃a mahál, hamíli ug bilírhon.

Magnesia. = Yota ng̃a maputí caáyo, ng̃a macóha sa lalog sa asín sa higuerra, ng̃a ipulurga.

Magnético. = Ang nahatong̃ód sa batóng baláni. * Ang may gahóm sa pagcábig ug pagcáhig sa bisan onsa.

Magnetismo. = Ang gahóm sa pagcábig ug pagcáhig sa batóng baláni.

Magnetizar. = Pagpaámbit sa pothao sa gahóm sa pagcábig ug pagcáhig, sa pagdíhog niána sa batóng baláni.

Magníficamente. = Sa pagcadináto, sa pagcamahál, sa pagcaáyo uyámot.

Magnificar. = Pagdáyao, pagdáyeg, pagológ.

Magníficat. = Pagcánta ng̃a guigáma ni María Santísima sa pagduáo nia sa iang igágao ng̃a si Sta. Isabel.

Magnificencia. = Pagcalólot sa paggásto ug dagcó. * Pagcabántog, pagparáyeg.

Magnífico. = Mahál uyámot, bantógon caáyo.

Magnitud. = Pagcadagcó sa bisan onsa. * Camahálan.

Magno. = Dagcó, dagcóan.

Mago. = Quinaarmánon sa magia.

Magra. = Hioa sa paa sa baboy.

Magro. = Maníoang, ang colang sa tamboc.

Maguillo. = Cahoy ng̃a ihálas.

Magujo. = Capandáyan sa puthao ng̃a balicó, ng̃a igacúhit sa solót sa mg̃a costuras sa mg̃a papán sa mg̃a sacayán.

Magulladura. = Pagcapíslat sa bisan onsang bahin sa laoas, cay hinglugpítan, cay hingpácng̃an, &c.

Magullamiento. = Idem.

Magullar. = Pislat, pislit.

Mahometano. = Ang maganonót sa Pagtóo ni Mahoma, sa pagcamoros.

Mahometismo. = Ang Pagtóo ni Mahoma, catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nahasácop sa pagtolón-an ni Mahoma.

Mahon. = Panápton sa gapas.

Mahona. = Sacayán sa mg̃a turco.

Maitinante. = Ang may batásan ug maánad sa pagátang ug pagtámbong sa maitines. * Ang Padre ng̃a may catungdánan sa pagtámbong sa maitines.

Maitines. = Ang nahaúnang pang̃adyéon ng̃a catungdánan sa mg̃a Padre, sa adlao arlao ng̃atanán.

Maíz. = Maís.

Maizal. = Ang yota ng̃a pinogásan sa maís, maisán.

Majada. = Lugar ng̃a pagadángpan sa gabíy sa mg̃a hayópan ug sa mg̃a baquero.

Majadal. = Yota ng̃a pinogásan con guitámnan, ng̃a guimpóy-an ng̃a daan sa mg̃a hayúpan.

Majadear. = Pagdang̃óp sa mg̃a hayúpan, sa gabíy, sa bisan diin.

Majadería. = Polong con bohat ng̃a binóang, ng̃a díli macaígo, ng̃a oalá paobánan sa salabótan.

Majadero. = Táuo ng̃a mamólong ug magabóhat sa oaláy salabótan, sa pagcabinóang, sa oaláy caboótan ug maáyong húna húna.

Majador. = Ang magadócdoc, ang magadógmoc.

Majagranzas. = Táuo ng̃a oalá quinaárman, hong̃og.

Majano. = Tapoc sa mg̃a bató ng̃a guinatápoc sa mg̃a baol, con sa mg̃a pagasogátan sa mg̃a cadalánan.

Majar. = Docdoc, so-so, dogmóc. * Pagbórlay, pagaling̃ása sa bisan cansa ng̃a táuo sa iang isigcaíng̃on.

Majestad. = Pagcahalángdon, pagcaámbong. * Pagcabántog sa pagbóhat sa bisan onsa. * Polong ng̃a macaígo lamang sa Dios: carón tiempóha guipahanong̃ód opód sa mg̃a hari.

Majestuosamente. = Sa pagcahalángdon, sa pagcaámbong sa pagcalígdong.

Majestuosidad. = Pagcahalángdong, pagcaámbong, pagcalígdong.

Majestuoso. = Maámbong, halángdon, malígdong.

Majo. = Táuo ng̃a parayégon, ng̃a magapacadagcó sa iang pagbísti, sa iang pagpamólong, sa iang pagatúbang ug mg̃a paglíhoc.

Majuela. = Bong̃a sa majuelo.

Majuelo. = Cahoy ng̃a mobong̃a sa mg̃a majuela. * Yota ng̃a bag-ong guitámnan sa mg̃a paras.

Mal. = Cadáot, cadaótan, icadáot. * Saquét, casaquét.

Mala. = Sorlánan sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa mg̃a longsod.

Malacostumbrado. = Ang may batásan ng̃a daótan, ang guibatasánan ug naánad sa díli maáyo.

Malagueta. = Bong̃a sa América.

Malamente. = Sa pagcadaótan, sa díli matárong, sa pagcang̃íl-ad.

Malandanza. = Daótan ng̃a palad.

Malandrin. = Táuo ng̃a daótan, sa malágsot ng̃a batásan, tampalásan.

Malaquita. = Bató ng̃a verde ug binórcan.

Malavenido. = Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a malisód moáng̃ay sa isigcatáuo.

Malaventura. = Palad ng̃a daótan, calisód, cagóol.

Malaventurado. = Táuo ng̃a oaláy palar, ang guicalísdan, aláot.

Malaventuranza. V. Malaventura.

Malbaratar. = Pagbalígya sa bisan onsa sa obos ng̃a bali.

Malcasar. = Pagpatigáyon sa mg̃a tigúlang arón mamíño ang mg̃a anac, sa oalá pagatágdon ang mg̃a quinahánglan arón mahamótang sa maáyong pagtiáyon, sa pagcamíño ng̃a paláran.

Malcaso. = Pagcabórhi, bohat ng̃a daótan, malágsot, pagcatampalásan.

Malcocinado. = Mg̃a tináe ug ng̃atanán ng̃a solód sa tian sa mg̃a hayópan ng̃a guipatáy, ug ang lugar ng̃a pagabaligyáan niána.

Malcomido. = Ang mocáon sa diótay ng̃a calán-on.

Malcontento. = Ang nagasobó, ang namíng̃ao. * Condátan, mang̃ogobót sa isigcaíng̃on.

Malcorage. = Tanóm ng̃a italámbal.

Malcriado. = Anac ng̃a parayégon caáyo, ng̃a coláng̃an sa pagtórlo ug pagtóon, ng̃a oalá pagahóptan ug maáyo, ug ing̃on sa ang̃ay, sa iang mg̃a tigúlang.

Maldad. = Cadaótan, pagcadáot, bohat ng̃a contra sa catarúng̃an.

Maldecidor. = Ang nagalíbac libac sa lain.

Maldecir. = Pagtónglo, paglíbac libac.

Maldiciente. = Tigtónglo, ang manónglo.

Maldicion. = Tonglo, guimlo. * Pagpanghináot sa bisan onsang cadáot sa isigcatáuo.

Maldita. = Ang dila.

Maldito. = Daótan, mang̃íl-ad, tampalásan, sa malágsot ng̃a batásan. * Ang pinilían, ang guihócman sa Dios sa casaquétan sa impierno.

Maleable. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa tombága, sa salapí, &c., ng̃a binácbac.

Maleante. = Ang magahópot sa lain sa pagbóhat sa mg̃a bóhat ng̃a daótan. * Tigyóbit, tampalásan.

Malear. = Pagdáot sa bisan onsa.

Malecon. = Taytáy tuláy ng̃a libon, cotang malíg-on ug mabága sa mg̃a baybáyon sa dagat con sa sobá, ng̃a icapogóng sa mg̃a bahá ug mg̃a balod.

Maledicencia. = Paglíbac libac.

Maleficencia. = Pagbatásan, pagcaánad sa pagdáot.

Maléfico. = Ang magadáot sa lain sa mg̃a buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a balbal, sa mg̃a hoclog, sa mg̃a lomáyan.

Malestar. = Pagcabótang ng̃a daótan.

Maleta. = Poyo poyo, pontél, sorlánan sa panit ng̃a pagasórlan sa panápton sa magalacát. * Babáyeng bigáon ng̃a guidála dala sa bisan cansa sa pagábang canía ug sa pagtípig sa poiós.

Maletero. = Ang nagabóhat sa mg̃a maleta.

Malevolencia. = Domót, daótan ng̃a pagbóot.

Malévolo. = Ang nahagógma magdáot sa isigcatáuo.

Maleza. = Bongláyon sa mg̃a cabalánan. * Mg̃a casagbótan ng̃a masónson, mabános.

Malgastar. = Pagósic sa salapí, sa puhónan.

Malhablado. = Tampalásan ng̃a oaláy caólao, pagtáhor ug catahá sa iang pagpamólong, sa iang soguílon, sa iang solte.

Malhecho. = Buhat ng̃a daótan, mang̃íl-ad. * Táuo sa malágsot ng̃a laoas, ng̃a díli ang̃áyan, boctóton, piáng, pongcol, &c.

Malhechor. = Saláan. * Ang magabúhat sa bisan onsang saláa.

Malherir. = Pagsámar sa samad ng̃a mamalátyon.

Malhumorado. = Solosalaquétan. * Ang nabaláca, ang guicabog-átan sa boot, ang guihaítan sa gaoi, ang nagasobó.

Malicia. = Cadáot, cadaótan, caíbog, pagcabóyoc sa pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a daótan ug ng̃a guinadíli sa batásan ng̃a maáyo. * Catáhap.

Maliciar. = Pagtáhap.

Maliciosamente. = Sa catáhap, sa catahápan, sa may catáhap.

Malicioso. = Matahápon. * Ang tacós ng̃a pagacatahápan.

Malignamente. = Sa daótan ng̃a húna húna.

Malignante. = Ang magadáot.

Malignar. = Pagdáot.

Malignidad. = Pagcasáyon sa húna húna, sa cásing cásing, sa pagbóhat sa mg̃a buhat ng̃a daútan. * Ang macadáot sa bisan onsa.

Maligno. = Ang mahagógma magdáot. * Ang daútan, malágsot.

Malilla. = Sogál sa baraja.

Malintencionado. = Ang may daótan ng̃a húna húna.

Malmandado. = Soquíhan, masinocólon, ang díli boot magsógot ug maáyo.

Malmirado. = Ang colang sa pagábi abi, ang díli maábi abíhon.

Malo. = Daótan, malágsot, mang̃íl-ad, maláo-ay. * Ang macadáot sa quinabúhi. * Táuo sa daótan ng̃a batásan, sa mang̃íl-ad ng̃a quinabúhi, tampalásan, mapíntas, mabáng̃is.

Malograr. = Díli pagpolós sa bisan onsa. * Díli pagdáng̃at, pagcóha sa guipanghináot.

Malparado. = Ang guiábtan sa bisan onsa ng̃a icadáot sa quinabóhi, sa mg̃a hayúpan, sa pohónan, &c.

Malparida. = Babáye ng̃a guicacoháan, guicaapásan ng̃a bag-o.

Malparir. = Pagápas, pagcóha sa báta sa tian sa inahán.

Malparto. = Pagcaápas, pagcacóha, pagtáctac sa báta con sa anac sa mananáp, sa tian sa inahán.

Malquerencia. = Domót, daótan ng̃a boot.

Malquistar. = Pagpatigáyon arón magaáoay ang mg̃a táuo. * Paghópo, pagágda, pagsámbag sa mg̃a táuo arón masigáoay, arón magacaáoay sila.

Malquisto. = Ang nagaáoay sa lain.

Malrotar. = Pagósic sa salapí, sa puhónan.

Malsano. = Ang magadáot sa quinabúhi, ang macasaquét. * Táuo ng̃a salaquétan, masaquéton.

Malsin. = Ang magalíbac libac sa isigcatáuo.

Malsufrido. = Ang díli maálam magántos, magílob.

Maltraer. = Pagdáot.

Maltratamiento. = Pagcadáot.

Maltratar. = Pagdáot sa bisan cansa sa polong con sa buhat.

Maltrato. V. Maltratamiento.

Maltrecho. = Ang guidáot.

Malva. = Tanóm, dalópang.

Malvabisco. = Tanóm ng̃a italámbal.

Malvadamente. = Sa pagcadaótan, sa daótan ng̃a húna húna ug cásing cásing, sa pagcaoaláy cataróng̃an.

Malvado. = Daótan uyámot, mang̃íl-ad, mabáng̃is.

Malversacion. = Pagcaósic.

Malversador. = Maosícon.

Malversar. = Osic.

Malvís. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa dalansíang.

Malvíz. = Idem.

Malla. = Matá, bohó sa mg̃a anod, mg̃a layá, &c.

Mamá. = Polong ng̃a igahing̃álan ug igatáoag sa mg̃a báta ug sa obán pang mg̃a táuo sa ilang mg̃a inahán.

Mamacallos. = Táuo ng̃a cabós, ng̃a oaláy polós sa bisan onsa.

Mamada. = Cadogáyan sa pagsóso sa mg̃a báta.

Mamadera. = Capandáyan sa salamín sa pagcóha sa gatas sa mg̃a soso sa mg̃a babáye.

Mamador. = Ang magasóso.

Mamente. = Idem.

Mamar. = Pagsóso, pagyópyop sa gatas sa mg̃a soso. * Pagcáon sa pagcaólit, sa mabáscog. * Paglámoy.

Mamarrachada. = Bohat ng̃a díli macaígo sa tuyo.

Mamarracho. = Laráoan ng̃a díli maáyo, dayan dayan con piníntal ng̃a malágsot.

Mamay. = Cahoy sa América.

Mamila. = Soso sa mg̃a babáye ug sa mang̃a baye, gaoas ang atng̃al.

Mamola. = Pagcóbot sa solang sa isicaíng̃on, con pagbótang sa camót sa ilálom sa maong solang, sa pagálam alam con sa pagyúbit canía.

Mamon. = Ang magasóso. * Ang nadúgay caáyo sa pagsóso, ug labí sa isigcaíng̃on.

Mamoso. = Ang báta con mananáp ng̃a magasóso ug maáyo.

Mampara. = Tolotábil ng̃a ibótang sa atubáng̃an sa mg̃a pultahán.

Mamotreto. = Libro ng̃a pagasolátan sa bisan onsa ng̃a may quinahánglan ng̃a pagahusáyon, arón díli hicalímtan.

Mamparo. = Bongbong sa mg̃a sacayán, sa pagláin lain sa mg̃a camaróte, mg̃a pensa, &c.

Mampostear. = Paggáma sa mg̃a buhat sa bató.

Mampostería. = Bisang onsang buhat sa mg̃a bató ug sa apog. * Opicio sa pagbóhat sa mg̃a cota, mg̃a Singbahán, &c.

Mampostero. = Ang magabóhat sa mg̃a bohat sa bató ug sa apog.

Mampuesto. = Ang hilimóon sa mg̃a bohat sa bató ug sa apog.

Mamujar. = Pagbálic balic sa pagsóso, pagsóso sa oaláy gogma, sa oaláy ganas, sa tiao lamang.

Mamullar. = Pagcáon ug pagósap sa pagbótang sa nauong ug sa bába maíng̃on sa magasóso. * Pagyóng̃it, pagpamólong sa díli maáyong pagcasángpot.

Maná. = Cating̃aláhan ng̃a yamog ng̃a guipacáon sa Dios sa mg̃a israelitas sa caming̃áoan. * Tagoc sa usá ca cahoy sa Sicilia, ug maáyo ng̃a ipulurga.

Manada. = Panón sa mg̃a hayópan ug mg̃a mananáp. * Bináng̃an sa dagámi, &c., ng̃a arang sacpon sa usá ca camót.

Manadero. = Ang motobór. * Baquero ca usá ca panón sa mg̃a hayópan.

Manante. = Idem hasta baquero.

Manantial. = Tobóran, guinicánan sa mg̃a tubig. * Sinógdan sa bisan onsa.

Manar. = Pagtobór. * Pagsonód, pagguícan sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagdághan sa bisan onsa.

Mancamiento. = Pagcacúlang, pagcaoalá sa bisan onsa.

Mancar. = Pagpiáng, paglisá.

Manceba. = Sandil, camaáyo.

Mancebo. = Laláqui sa diótay ng̃a edad, olitáuo. * Ang magabóhat tong̃ód sa sohol sa obán ng̃a mg̃a opicio.

Mancer. = Anac sa babáyeng bigáon.

Mancera. V. Esteva.

Mancilla. V. Mancha.

Mancipar. = Pagbihag, pagolípon.

Manco. = Piáng, pongcol. * Ang coláng̃an sa bisan onsa.

Mancomun (de). = Sa pagcahiósa sa duruhá con capin ba ca táuo.

Mancomunadamente. = Sa paghiósa, sa pagcasábot.

Mancomunar. = Paghiósa sa bisan onsa.

Mancomunidad. = Pagcahiúsa.

Mancha. = Boling, mansa.

Manchado. = Bulíng̃on, ang may boling, binóling.

Manchar. = Pagbóling, paghúgao. * Pagdáot sa dong̃og sa isigcaíng̃on.

Manchon. = Tolotagídyot sa yota ng̃a guibalánan, ng̃a guitórcan sa humáy, sa maís, &c., sa pagcasónson, sa pagcabános.

Manda. = Saar, pagsáad. * Ang hatag ng̃a guibílin, sa nagabúhat sa testamento, sa lain.

Mandadero. = Sinógo, sologóon.

Mandado. = Sogo, pagbóot.

Mandamiento. = Idem: ang tagsa sa mg̃a napólo ca sogo sa Dios ug sa lilíma sa santa Iglesia. * Ang limá ca torlo sa camót con mang̃áon ang mg̃a táuo sa oaláy cuchara ug tenedor.

Mandante. = Ang magasúgo, ang magabúot.

Mandar. = Pagsógo, pagbúot. * Paghópot, pagalíma, pagbáton. * Pagbílin sa bisan cansa sa usá ca bahin sa cabílin, sa testamento.

Mandarin. = Ang magabóot, ang magholópot, ang magasógo sa usá ca provincia sa mg̃a insic.

Mandarria. = Paló, bacbac, pagcáng ng̃a pagagamíton sa mg̃a táuo ng̃a managsolót sa mg̃a sacayán.

Mandatario. = Ang nahilábot sa bisan onsa cay guisógo sia sa lain.

Mandato. V. Mandado. * Tolománon sa santa Iglesia, ng̃a pagasomáyon sa Jueves santo, sa paghúgas sa mg̃a ponóan sa mg̃a tiil sa napólo ug duha ca táuo, sa pagdúmdum sa guibóhat ni Jesucristo sa iang mg̃a guintón-an, sa gabíy sa pagpanihápon caníla.

Mandil. = Panápton ng̃a ibótang sa mg̃a táuo dapit sa atubáng̃an, ug tinácgos sa haoac, arón díli mamahúgao ug mabóling ang bisti nila.

Mandilada. = Catilíngban sa mg̃a táuo sa daótan ug mang̃íl-ad ng̃a batásan.

Mandilandin. = Sologóon sa mg̃a babáyeng sa cadaghánan, bigáon.

Mandilar. = Pagpáhid sa laoas sa cabayo sa usá ca panápton.

Mandilon. = Táuo ng̃a taláuan, sa diótay ng̃a cásing cásing.

Mando. = Pagsógo, pagbóot sa mg̃a ponóan sa ilang mg̃a guinsacópan.

Mandoble. = Pagbónal, pagtígbas, &c., sa pagcápot sa bonal, sa espada, &c., sa dohá ca camót. * Pagcasabá, pagsáoay ng̃a maháit.

Mandon. = Ang magasúgo ug labí sa casaráng̃an, ang magapalabí sa pagbóot.

Mandrachero. = Ang magabáton sa mg̃a pagsogál sa baraja sa iang baláy.

Mandracho. = Baláy ng̃a pagasogálan sa baraja.

Mandrágora. = Tanóm ng̃a italámbal.

Mandria. = Táuo ng̃a oaláy polós sa bisan onsa, taláoan. * Coliró, hong̃og, boang.

Mandril. = Amó ng̃a maísog caáyo.

Manducacion. = Pagcacáon.

Manducar. = Pagcáon.

Manecica, lla, ta. = Cao-it sa tombága, sa salapí, &c., ng̃a icalíg-on sa mang̃a sapao sa mg̃a libro, &c. * Timáan sa dagoay sa camót ng̃a ibótang usáhay sa mg̃a sulat sa mg̃a libro, sa pagtimáan sa bisan onsa. * Ang pothao ng̃a magatórlo sa mg̃a horas, sa mg̃a horásan.

Manejable. = Ang masáyon pagagamíton, pagahóptan, pagabatónan ug pagaalimáhan.

Manejar. = Pagcápot, pagcóbot, pagcóyot, pagcóbil, paghícap. * Pagbáton, paghópot. * Paglíhoc sa bahin sa laoas ng̃a napiáng, nabácol ng̃a daan.

Manejo. = Pagpatigáyon. * Pagcahópot, pagcabáton.

Manera. = Caogalíng̃on ng̃a pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcaatóbang, pagpamólong, &c., ng̃a caogalíng̃on sa tagsa ca táuo. * Ang si-si, ang qui-si sa mg̃a saya, sa mg̃a calsones, &c., ng̃a pagasorlánan sa mg̃a camót.

Mánes. = Mg̃a dios dios sa mg̃a dioatáhan, ng̃a guipacaíng̃on nila ng̃a nanagbántay sa mg̃a impierno, ug ng̃a nanagpaólay sa mg̃a calág.

Manfla. V. Manceba.

Manflota. = Baláy ng̃a guimpóy-an sa mg̃a bigáon.

Manflotesco. = Ang muádto sa masóbsob sa mg̃a baláy ng̃a pinoyánan sa mg̃a babáyeng bigáon.

Manga. = Manggas, bocton, boctónan. * Ang bisti sa mg̃a crus ng̃a hatáas ug sa mg̃a siriales sa Singbahán. * Saláhan sa tubig, sa bino, &c. * Buháoe. * Bong̃a.

Manglar. = Catónggan.

Mangle. = Cahoy sa catónggan, tong̃og.

Mango. = Polóan. * Togdánan. * Patoc.

Mangonear. = Paglíbod libor, pagsóroy sa oaláy buhat. * Paghilábot sa bisan cansa, sa díli iang catongdánan.

Mangorrero. = Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós. * Cuchillo ng̃a may polóan.

Mangorta. = Mananáp sa opat ca tiil.

Mangote. = Manggas ng̃a halagpád ug hatáas.

Manguera. = Polopúntel ng̃a hatáas, sa panápton ng̃a mabága, ng̃a maíng̃on sa dagoay sa saláhan sa tubig, bino, &c., apan binohóan sa luyo ug sa luyo, sa isigcadáplin, sa paglímas sa mg̃a sacayán ug sa pagsolód sa hang̃in sa bodega.

Manguito. = Polopúntel ng̃a maíng̃on sa dagoay sa manggas ng̃a binohóan sa isigcatomóy, sa pagsolód sa mg̃a camót sa tagsa tagsa ca tomóy, sa tiempo sa tugnao. * Manggas ng̃a haíctin, ng̃a guibísti sa mg̃a señora cutub sa popólan hasta sa sico.

Manía. = Pagcabóang, cabóang. * Caogalíng̃on ng̃a gaoi ng̃a molomalágsot. * Huna húna ng̃a caogalíng̃on ng̃a díli macaígo caáyo.

Maniatar. = Paggápus.

Maniático. = Boang, usáhay.

Manicorto. = Hicáoan, ang díli mahagógma caáyo maghátag.

Manida. = Dalángpan sa bisan cansa.

Manido. = Ang natágo, ang nahóbong.

Manifestacion. = Pagcaháyag, pagcadayág, pagcaásoy, pagcasáyor.

Manifestador. = Ang magapaháyag, ang magapadayág, ang magaásoy.

Manifestar. = Asoy, sayod, hayag, dayág. * Pagpahibaló, pagsóguir.

Manifiestamente. = Sa pagcadayág, sa pagcasáyod, sa pagcaoaláy duha duha.

Manifiesto. = Dayág, hayag, ang nasáyor, naásoy ug maáyo, ang natúod, ang oaláy duha duha. * Casayóran.

Manija. = Coloptánan sa mg̃a capandáyan. * Bacólong, singsing sa tombága, sa pothao, &c., sa pagpalígon sa bisan onsa.

Minilargo. = Ang may mg̃a camót ng̃a hatáas.

Manilla. = Bucála. * Singsing ng̃a pothao ng̃a icagápos sa mg̃a táuo, sa ilang mang̃a camót.

Miniobra. = Bisan onsang bohat ng̃a pagaboháton. * Mg̃a paglíhoc ug pagtúyoc tuyoc sa mg̃a soldados * Quinaárman sa paghúpot sa mg̃a sacayán, tong̃ód sa maáyong pagpatigáyon sa timon, sa mg̃a layág, &c. * Cadaghánan sa mg̃a casangcápan sa mg̃a sacayán.

Maniobrar. = Pagbóhat sa mg̃a camót. * Pagpatigáyon ug pagpang̃íta sa mg̃a quinahánglan ng̃a icacóha ug icadáng̃at sa bisan onsa. * Pagpalíhoc sa mg̃a sacayán tong̃ód sa maáyong paghópot sa timon, sa bansálan, sa mg̃a layág, &c. * Pagbóhat sa mg̃a soldados sa ilang mang̃a paglíhoc, mg̃a paglacát, mg̃a pagtóyoc túyoc, sa guitaláyan nila, &c.

Maniobrista. = Ang maálam sa paghópot ug pagbáton sa mg̃a sacayán ug sa mg̃a soldados.

Manipulante. = Ang mahilábot sa bisan onsa.

Manipular. = Paghilábot sa bisan onsa.

Manípulo. = Bisti sa mg̃a Padre sa pagtúman nila sa ilang mg̃a catungdánan sa pagcapadre, sa pagmisa: mao sa dagoay sa estola, apan hamóbo, ug isáblay sa boton sa oála, sa ibábao sa manggas sa alba.

Manir. = Pagpahómoc sa carne ug sa isda, sa pagtípig niána sa usá ca arlao con capin ba.

Maniroto. = Táuo ng̃a malólot ug dagcó, maosícon.

Manivacío. = Ang táuo ng̃a oaláy dala sa iang mang̃a camót.

Manjar. = Calán-on. * Caling̃áoan ng̃a macalípat sa húna húna.

Mano. = Camót. * Tiil sa pang̃onáhan sa mg̃a mananáp. * Ang pothao, &c., ng̃a nagatórlo sa mg̃a horas sa mg̃a horásan. * Idolócdoc, idológmoc sa bisan onsa. * Tagsa ca pagágui sa pintal sa bisan onsa. * Caloháan ug limá ca pliegos ng̃a papel. * Gahóm sa pagsógo ug pagbóot. * Ang nahaóna sa mg̃a táuo ng̃a nanagsogál, ang nagasogál pagóna.

Manobrero. = Ang magabántay sa paghípos sa mang̃a cahugáoan.

Manojo. = Baat, bináng̃an sa bisan onsa ng̃a icasácop sa comót.

Manosear. = Pagcúbil, paghícap sa macadághan sa bisan onsa.

Manoseo. = Pagcacóbil, pagcahícap sa bisan onsa.

Manotada. = Sagpá, tagpa. * Pocpoc ng̃a guipócpoc sa camót.

Manotear. = Pagpócpoc, pagdápi, pagdolápi sa camót. * Paglíhoc, pagcolocómpas sa mg̃a camót, sa pagsólte ug sa pagásoy sa anáa sa húna húna.

Manoteo. = Pagcapócpoc, pagcadápi, pagcolocómpas sa mg̃a camót.

Manquear. = Pagpaquíta sa bisan cansa sa iang pagcapiáng, pagcapóngcol.

Manquedad. = Piáng, capóngcol. * Pagcalisá sa mg̃a bahin sa laoas.

Mansamente. = Sa pagcaághop, sa pagcaháoan sa buot. * Sa mahínay, sa oaláy banha.

Mansedumbre. = Pagcaághop, sa pagcaáyo sa buot, pagcaháoon sa cásing cásing.

Mansejon. = Mananáp ng̃a aghop caáyo.

Mansion. = Pagcapoyó, pagcadógay, pagcahonóng sa bisan diin.

Manso. = Aghop, sa maáyong boot ug cagaoían.

Manta. = Habol. * Hapín, hanig sa mg̃a cabayo, &c.

Mantaterilla. = Panápton ng̃a icabóhat sa mg̃a hapín sa mg̃a mananáp.

Mantear. = Pagpalopád sa táuo, sa mananáp, &c., ng̃a binútang sa usá ca habol, sa pagsalibáy, pagsalógpo, canía dapit sa itáas, arón mohólog sa maong habol.

Manteca. = Tamboc sa mg̃a mananáp. * Ang dugá ng̃a maholohágcot, mahomót ug lanáhon sa obán ng̃a mg̃a bong̃a.

Mantecada. = Inárlip ng̃a pan, ng̃a diníhog sa tamboc sa baca ug sa asúcar.

Mantecado. = Tinápay ng̃a minása sa manteca, sa tamboc.

Mantecon. = Táuo ng̃a mahagúgma magcáon sa mg̃a calán-on ng̃a maáyo.

Mantecoso. = Ang may daghan ng̃a manteca. * Ang maíng̃on ing̃on sa manteca.

Manteista. = Ang nagabísti sa bisti ng̃a guing̃álan sotana ug manteo, ug magatámbong sa escolahán sa cadaigánan.

Mantel. = Panápton ng̃a igatábon sa lamesa ng̃a calán-an, hanig, hapín. * Ang panápton ng̃a dagcó ng̃a igatábon sa altal.

Mantelería. = Cadaghánan sa mg̃a mantel ug mg̃a serbilleta.

Mantelete. = Bisti sa mg̃a Sres. Obispos ng̃a guibísti nila sa ibábao sa roquete ug moábot hasta sa obos sa mg̃a tohod.

Mantener. = Pagpacáon sa bisan cansa. * Pagbáton, paghópot sa bisan onsa. * Pagdáyon sa guibóhat. * Paglában, pagtábang, pagpadang̃óp sa bisan cansa. * Pagdáyon sa guihúna húna.

Manteniente (á). = Bisan onsa ng̃a guibúhat sa duhá ca camót, sa tibúoc, ng̃a cosóg.

Mantenimiento. = Calán-on, pagpacáon.

Manteo. = Bisti ng̃a hatáas ug ng̃a may asintos, ng̃a guibísti sa mg̃a Padreng clérigo sa ibábao sa sotana. * Saya sa mg̃a babáye.

Mantequera. = Sorlánan ng̃a balotáng̃an sa manteca.

Mantequero. = Ang magabalígya sa manteca.

Mantequilla. = Manteca ng̃a minása sa asúcar. * Gatas ng̃a tibúoc ng̃a sináctan sa asín.

Mantero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a habol.

Mantilla. = Mantiya, panápton ng̃a putíon ug malíng̃in dapit sa obus, ng̃a igadóngdong ug igatábon sa mg̃a babáye sa olo ug sa ilang laoas hasta sa obos sa haoac. * Hapín sa mg̃a bátang diótay, ng̃a igapótus caníla. * Hanig, hapín ng̃a igatábon sa mg̃a payod sa mg̃a cabayo.

Mantillo. = Cahogáoan, sagbot, tae sa mg̃a mananáp ng̃a nadógmoc ug nadonót na.

Manto. = Pandong. * Ang bisti sa mg̃a Padreng religioso ng̃a guibísti nila sa ibábao sa ilang túnica con hábito. * Bisti ng̃a mahál uyámot ng̃a guibísti sa mg̃a hari ug sa obán pang mg̃a dagcóng táuo ng̃a hamíli caáyo, ng̃a guisáb-ong sa liog ug magagóyod dapit sa licód. * Ang icasalípod sa bisan onsa.

Manuable. V. Manejable.

Manual. = Ang guibúhat sa mg̃a camót. * Ang masáyon pagagamíton, pagaboháton. * Táuo sa maáyong cagaoían, masinógton. * Libro ng̃a guisolátan sa mg̃a tolománon sa pagbóhat sa mg̃a sacramento. * Ang libro ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo ng̃a comerciante, &c., sa salapí, &c., ng̃a guidáoat ug ng̃a guigásto nila, sa paghóad nila oña sa librong dagcó.

Manualmente. = Sa mg̃a camót.

Manubrio. = Polóan, caláptan, coloptánan sa bisan onsang capandáyan.

Manucodiata. = Langgam.

Manuella. = Cahoy ng̃a igatúyoc sa cabrestante sa mg̃a sacayán.

Manufactura. = Mg̃a buhat sa camót, mg̃a hinábol, mg̃a bolda, &c.

Manumision. = Pagcalocát sa bihag, pagcatógot sa olípon arón omóndang sa pagcaolípon nia.

Manumisor. = Ang motógot sa iang olípon arón omóndang sa pagcaolípon nia.

Manumitir. = Pagtógot sa mg̃a olípon arón omóndang sila sa pagcaolípon, ug arón mahímo sila ug tagía sa ilang cabobót-on.

Manuscrito. = Solat, sinúlat sa camót.

Manutencion. = Pagpacáon, pagcáon. * Pagcalában, pagcatábang, pagpadang̃óp.

Manzana. = Bong̃a ng̃a malíng̃in ug malalím caáyo. * Catilíngban sa bisan onsang mg̃a botang ng̃a nagacadóol.

Manzanilla. = Tanóm, mansaniya, rosas de papel, rosas del Japon.

Manzanillo. = Cahoy ng̃a magabóng̃a sa mg̃a aseituna ng̃a guing̃álan ug mansaniya.

Manzano. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mansana.

Maña. = Pagcabátid, pagcaálam, pagcalaláng.

Mañana, parte del dia hasta las doce. = Bontag. * El dia que sigue al de hoy. = Ogma, odma. * Túig ng̃a omalábot.

Mañanica. = Sinógdan sa buntag.

Mañear. = Pagbóhat sa bisan onsa sa caálam sa pagcalaláng, pagcabátir.

Mañería. = Pagcalángday sa mg̃a babáye ug sa mang̃a baye. * Pagcadíli mobóng̃a ang yota, pagcasándao sa mg̃a cahoy.

Mañero. = Malaláng̃on, batid.

Mañosamente. = Sa pagcamaálam, sa quinaárman, sa pagcabátir.

Mañoso. = Ang maálam, ang may pagcabátid.

Mapa. = Piníntal sa papán, sa papel, &c., sa mg̃a yota, mg̃a dagat, mg̃a calongsódan, &c.

Maquila. = Ang bahin sa binócboc, &c., ng̃a nahatong̃ód sa táuo ng̃a maglilíguis.

Maquilar. = Pagháoir sa maglilíguis sa bahin sa binócboc, &c., ng̃a nahatong̃ód canía.

Máquina. = Capandáyan, tinócor sa cahoy, pothao, tombága, &c., sa pagbóhat sa pagcasáyon sa bisan onsa.

Maquinacion. = Pagcalaláng, húna húna con bohat ng̃a malaláng̃on sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a daótan.

Maquinador. = Malaláng̃on, táuo ng̃a magahúna húna sa pagbúhat sa bisan onsang daótan.

Maquinal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a paglíhoc sa mg̃a bahin sa máquina. * Mg̃a paglíhoc sa mg̃a bahin sa laoas. * Mg̃a pagbóhat ng̃a oalá húna hunáon, ug oalá boóton.

Maquinalmente. = Sa oaláy húna húna, sa oalá húna hunáon ug boóton.

Maquinar. = Paghúna húna sa tinágo, sa hilom ug sa pagcalaláng, sa pagbóhat sa bisan onsa.

Maquinaria. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagbúhat sa mg̃a máquina.

Maquinista. = Ang magahúna húna sa paggáma sa mg̃a máquina.

Mar. = Dagat, catilíngban sa mg̃a tubig ng̃a nanaglibót sa yota. * Balod ng̃a dagcó, bacat.

Maraña. = Cadaghánan sa mg̃a sagbot, mg̃a dagámi, &c., sa yota. * Ang gomon sa igagáma, sa hilo, &c. * Pagcagobót sa mg̃a palós sa igagáma, &c. * Bisan onsa ng̃a malisód ug macóli.

Marasmo. = Caníoang sa laoas.

Maravedí. = Salapíng caráan ng̃a nagacaláin lain sa bale, sumála sa tiempo ug sa mg̃a longsod.

Maravilla. = Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an. * Tanóm.

Maravillar. V. Admirarse.

Maravillosamente. = Sa pagcating̃ála. * Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit.

Maravilloso. = Maáyo caáyo, cating̃aláhan, hibólng̃an, hingpit oyámot.

Marbete. = Pinótol ng̃a papel ng̃a ibótang sa mg̃a daplin sa mg̃a panápton ng̃a binólos, ng̃a pasolátan sa cahitáson sa maong bolos.

Marca. = Probinsia. * Máquina, capandáyan sa pagsócod sa cahitáson sa mg̃a táuo, arón hibalóan con quinsay maáyo sa pagsolód sa pagcasoldado. * Imalárca sa bisan onsa. * Timáan ng̃a guibóhat sa bisan diin. * Babáyeng bigáon ng̃a mobóot sa cadaghánan.

Marcador. = Ang magamarca, magapátic.

Marcar. = Pagmarca, pagtimáan sa bisan onsa, arón magaláin sa obán.

Marcial. = Ang nahatong̃ód sa pagpang̃óbat, sa pagáoay.

Marco. = Ang magalibót ug macasácop sa bisan onsa. * Cahoy ng̃a pagaang̃áyan sa mg̃a papán sa mg̃a bongbong, sa mg̃a tacop ug sa mg̃a talambóan. * Timbang ng̃a tumbas sa oaló ca onsa. * Capandáyan ng̃a igasócod sa cahitáson sa tiil, sa mg̃a táuo ng̃a nanagbúhat sa mg̃a sapín.

Marcha. = Pagcalacát, pagcalacáo.

Marchamar. = Pagtimáan sa mg̃a pardo ug mg̃a manggad, sa mg̃a aduana.

Marchamero. = Ang magamarca ug magatimáan sa mg̃a manggar ug sa mg̃a pardo sa mg̃a aduana.

Marchamo. = Marca, timáan ng̃a ibótang sa mg̃a pardo ug mg̃a manggad sa mg̃a aduana. * Patic.

Marchante. = Comerciante, ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya.

Marchar. = Paglacát, paglacáo, pagbiaje.

Marchitable. = Ang masáyon malómi, malóm-it, maláya.

Marchitar. = Lomi, lom-it, laya. * Pagníoang pagcóha sa cosóg, sa gahóm.

Marchitez. = Pagcaláya, pagcalómi, pagcalóm-it.

Marchito. = Ang naláya, ang namalá, ang nalómi, ang nalóm-it.

Marea alta. = Taob.

Marea baja. = Honás. * Ang baybáyon, ang pilio, ang daplin sa dagat ng̃a pagatubígan sa pagcatáob. * Ang mg̃a sagbot ug cahogáoan ng̃a sinílhig sa mg̃a cadaghánan. * Hang̃in ng̃a mahínay ug mahómoc ng̃a guican sa dagat.

Mareaje. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagsacáy. * Dalan ng̃a guidolóng̃an sa mg̃a sacayán, sa paglayág nila.

Mareamiento. = Pagcadágat, pacadinágat, pagcasóca sa pagsacáy.

Mareante. = Ang nagaestudio sa quinaárman sa pagsacáy.

Marear. = Paghópot sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglayág. * Pagdágat, pagláin sa olo, pagsóca, paglóod sa cotó cotó sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy.

Marejada. = Balod ng̃a dagcó, bacat.

Maremagnum. = Mg̃a polong ng̃a linatín: pagcadagcó. * Pagcabóloc sa bisan onsa. * Pagcadághan.

Mareo. V. Mareamiento.

Marero. = Hang̃in ng̃a guican sa dagat.

Mareta. = Pagcalíhoc sa dagat sa pagsógod sa hang̃in.

Marfil. = Garing, tipóso. * Ng̃ipon ng̃a dagcó. * Mananáp ng̃a guing̃álan ug gadya.

Marfileño. = Bisan onsang buhat sa garing, ang nahatong̃ód sa tipóso.

Marga. = Panápton ng̃a putíon, mabága caáyo.

Margarita. = Quinháson. * Tanóm. * Mutia.

Margen. = Daplin sa bisan onsa. * Baybáyon, pileu sa subá con sa dagat.

Margenar. = Pagbílin sa mg̃a daplin, sa papel ng̃a pagasulátan.

Marginal. = Ang anáa con ang nahatong̃ód sa daplin.

Marginar. = Pagtimáan sa bisan onsa sa daplin sa bisan onsang solat.

María. = Ng̃alan ng̃a matám-is uyámot sa Inahán sa Dios, ug Guinóo sa mg̃a táuo. * Ang candela ng̃a maputí ng̃a ibótang sa labing hatáas sa tenebrario sa pagtinieblas.

Marial. = Libro ng̃a sinulátan sa mg̃a pagdáyeg cang María Santísima.

Marica. = Langgam, sal-ing.

Maricon. = Laláqui ng̃a babayénon ug taláoan.

Maridable. = Pagpoyó ug paghiúsa sa mang̃a miño, ug ang nahatong̃ód sa pagcamagtiáyon.

Maridablemente. = Sa quinabúhi, sa pagcaáng̃ay, sa pagcahiúsa sa mg̃a miño.

Maridaje. = Pagcahiósa ug pagcaáng̃ay sa mg̃a miño, sa mg̃a color, &c.

Maridar. = Pagbána sa babáye, pagmiño.

Maridillo. = Bana ng̃a talamáyon. * Bagáhan ng̃a pagainitan sa mg̃a babáye sa mg̃a tiil.

Marimacho. = Babáyeng lalaquínon.

Marimanta. = Táuo táuo ng̃a macalilísang ng̃a icacahárloc sa mg̃a báta.

Marimorena. = Pagcaáoay, pagcalális.

Marina. = Ang yota ng̃a harúul sa dagat. * Piníntal, papel, panápton, &c., ng̃a guipintálan sa dagat. * Quinaárman ng̃a nagatórlo sa pagsacáy ug paghópot sa mg̃a sacayán. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a sacayán sa hari, sa Guinharían.

Marinaje. = Opicio, quinaárman sa pagsacáy. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy sa paghópot sa mg̃a sacayán.

Marinear. = Pagsacáy.

Marinerado. = Sacayán ng̃a guisangcápan sa mg̃a quinahánglan.

Marinería. V. Marinaje.

Marinero. = Táuo sa dagat, grumete, ang nagatábang sa paghópot sa mg̃a sacayán, sa mg̃a layág, &c. * Sacayán ng̃a sangcap ug andam na sa paglayág con sa pagguícan. * Quinháson, lagáng.

Marinesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy sa paghópot sa sacayán.

Marino. = Ang nahatong̃ód sa dagat. * Táuo sa dagat.

Marion. = Isda.

Mariposa. = Anonúgba.

Mariquita. = Mananáp ng̃a diótay ng̃a guipintálan sa bocó bocó sa pagcadágoay sa escudo sa Cármen.

Marisabidilla. = Babáye ng̃a magapacamaálam.

Mariscal. = Ponóan sa mg̃a soldados. * Ang mananámbal sa mg̃a cabayo, &c.

Mariscalía. = Opicio sa pagcamariscal.

Mariscar. = Pagpang̃ínhas, pagpólot sa mg̃a quinháson. * Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas.

Marisco. = Quinháson. * Quináoat.

Marisma. = Yota ng̃a pagadanáoan sa tubig sa dagat con sa mg̃a sobá.

Marital. = Ang nahatong̃ód sa bana.

Marítimo. = Ang nahatong̃ód sa dagat.

Marjal. = Yota ng̃a pagadanáoan.

Marlota. = Bisti sa mg̃a moros.

Marmita. = Colon sa tumbága con sa pothao.

Marmiton. = Tanód ng̃a nagasílbi sa cocina.

Mármol. = Bató ng̃a pino caáyo ug masínao: nagacaláin lain ug color ug sa mg̃a boloc con barlis.

Marmolejo. = Columna ng̃a diótay.

Marmoleño. = Ang nahatong̃ód sa mármol ug maíng̃on niána.

Marmolería. = Cadaghánan sa mg̃a batóng mármol.

Marmolista. = Ang magabóhat, magasápsap ug magapahínlo sa mg̃a batóng mármol.

Marmóreo. = Bisan onsang buhat sa mármol ug ang maíng̃on ing̃on niána.

Marmoroso. = Idem.

Marmota. = Mananáp sa opát ca tiil.

Maro. = Tanóm ng̃a italámbal.

Maroma. = Pisi, lobir ng̃a dagcó, palíhang.

Maron. = Isda.

Marques. = Dagcóng táuo sa Guinharían. * Ng̃alan ng̃a bantógon ug banságon ng̃a guitógot sa hari sa obán ng̃a mg̃a táuo sa Guinharían, sa pagbálos sa ilang mg̃a pahanóngdan.

Marquesa. = Ang asáoa sa marqués. * Ang babáye ng̃a guitogótan sa hari niíning ng̃alan ng̃a banságon.

Marquesado. = Ang pagcahímtang ug ang yota ng̃a nahasácop sa ilálom sa gahóm sa marqués.

Marqueta. = Talo ng̃a tinórta pa.

Marquetería. = Opicio sa pagcapánday sa cahoy, ug sa pagbóhat sa mg̃a casangcápan ng̃a pino ug mahál.

Marquiartife. = Tinápay.

Marquida. = Babáyeng bigáon, ng̃a motógot sa iang laoas sa cadaghánan.

Marra. = Pagcacólang sa bisan onsa sa lugar ng̃a pagabotáng̃an onta.

Marrajo. = Torong borhíon, ng̃a díli modámag sa inatobáng̃ay. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on, ng̃a malisód ug macúli pagalimbóng̃an. * Isda, iho.

Marrano. = Baboy ng̃a aghop.

Marrar. = Pagcólang, pagsáyop, pagsálang. * Pagbólag sa pagcaláctod, sa pagcatól-id.

Marras. = Sa canhing tiempo, sa tiempo, sa túig ng̃a miágui.

Marrubio. = Tanóm.

Marrullería. = Pagcaálam, pagcaólo olo, pagcalaláng sa paglímbong sa isigcatáuo.

Marrullero. = Ang magaálam alam, ang magaólo olo, ang magalaláng sa pagcóha sa iang guitúyo, ug sa paglímbong sa isigcaíng̃on.

Marcopa ó marsopla. = Isda ng̃a dagcóan ug sa dagcóng olo.

Marta. = Mananáp sa opát ca tiil: magasobád sa mg̃a pisó ug mg̃a itlog.

Martagon. = Tanóm. * Táuo ng̃a malaláng̃on, batid ug ng̃a malisód pagalimbóng̃an.

Marte. = Bitóon sa maong ng̃alan ng̃a moámbit sa siga sa adlao. * Pothao.

Martes. = Martes: ang icatólo ca adlao sa semana.

Martillada. = Pagcapaló, pagcabácbac, pagcabónal sa paló.

Martillado. = Dalan.

Martillador. = Ang magapaló, ang magabácbac.

Martillar. = Pagpaló, pacbácbac.

Martillo. = Paló, bacbac. * Dalan.

Martin del rio. = Langgam.

Martina. = Isda.

Martinete. = Langgam. * Ang cahoy ng̃a diótay ng̃a magapatonóg sa mg̃a clave, clavicordio, sa pagtóctoc sa mg̃a colda, somála sa hingtóngdan ng̃a tecla ng̃a pagacobílon sa magacáblit. * Bacbac.

Mártir. = Ang guipanagsáquet ug guipatáy tong̃ód sa Pagtúo cang Jesucristo. * Ang guicalísdan ug guiábot sa mg̃a cagóol ug sa mg̃a dagcóng cayógot.

Martirio. = Pagpasáquet ug pagcamatáy, camatáyon, tong̃ód sa matúod ng̃a Pagtóo. * Calisód, cayógot, cagóol.

Martirizar. = Pagpasáquet ug pagpatáy sa bisan cansa, tong̃ód cay motóo ug magatóg-an sa matúod ng̃a Pagtúo sa atong Guinóong Jesucristo.

Marzal. = Ang nahatong̃ód sa bulan sa marzo.

Marzear. = Paggónting sa balahíbo sa mg̃a mananáp.

Marzo. = Marzo: ang icatólo ca bulan sa túig.

Mas. = Capin, labí.

Masa. = Binócboc ng̃a nahiósa sa bino, sa tubig, &c. * Sacót sa yota, sa yeso, sa apog, sa balás ug sa tubig. * Tombága, salapí, &c., ng̃a tinúnao. * Catilíngban, cadaghánan sa bisan onsa.

Mascabado. = Asúcar ng̃a obus, ng̃a díli maáyo.

Mascador. = Ang magaósap.

Mascar. = Pagósap, pagdógmoc sa bisan onsa sa mg̃a ng̃ipon ug sa mg̃a bag-ang. * Buyo. = Mama.

Máscara. V. Careta y Disfraz.

Mascarada. = Dula ng̃a guipanambóng̃an so mg̃a táuo ng̃a guipanabónan sa nauong ug guibistíhan sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a bisti.

Mascaron. = Nauong nauong ng̃a dagcóan caáyo. * Nauong nauong sa bató &c., ng̃a ibútang sa mg̃a buhat sa cota.

Mascujar. = Pagósap sa pagcadíli maáyo, sa pagcalisód.

Masculino. = Ang nahatong̃ód sa mang̃a laláqui ug sa mg̃a laqui. * Ng̃alan sa mg̃a laláqui ug sa mg̃a laqui.

Mascullar. = Pagpamólong sa díli maáyo ng̃a pagcasángpot, pagyóng̃it, pagtóna tona, pagsagóngsong.

Maselucas. = Ang mg̃a dahon sa baraja, sa mg̃a baraja.

Masera. = Dolang ng̃a dagcó sa pagmása.

Masilla. = Ang salapí ng̃a tolotagídyot ng̃a guinaháuid sa ponóan sa mg̃a soldados, sa ilang sohol, ng̃a icapálit sa mg̃a sapín, &c.

Maslo. = Ang guinatórcan sa icog sa mg̃a mananáp ng̃a icógan.

Mastelero. = Talaróc ng̃a diótay ng̃a guisúmpay sa mg̃a talároc ng̃a dagcó sa mg̃a sacayán.

Masticacion. = Pagcaósap.

Masticar. = Osap. * Paghúna húna, pagpalándong.

Masticario. = Tambal ng̃a pagaosápon.

Masticador. = Capandáyan ng̃a ibótang sa bába sa mg̃a cabayo arón díli sila macacáon.

Mástil. V. Mastelero. * Holohalígue ng̃a macapogóng sa bisan onsa. * Ang lindog sa mg̃a tanóm con magáhi na. * Bahag.

Mastin. = Calaínan sa mg̃a iró.

Mastranto. = Tanóm.

Mastranzo. = Tanóm ng̃a mohomót.

Mastruezo. = Tanóm.

Mata. = Bisan onsang tanóma. * Sang̃á sa mg̃a tanóm.

Matacandelas. = Capandáyan ng̃a guibútang sa tomóy sa usá ca cahoy ng̃a hatáas sa pagpálong sa mg̃a candela.

Matachin. = Laláqui ng̃a nagabísti sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a bisti sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a color, ng̃a nagaobán sa mg̃a dula. * Ang magapatáy sa mg̃a hayúpan.

Matadero. = Lugar ng̃a pagapátyan ug pagapanítan sa mg̃a hayúpan, sa mang̃a mananáp ng̃a ibalígya sa cadaghánan. * Calisód, cabórlay ng̃a dagcó.

Matador. = Ang macamatáy, ang magapatáy, mupatáy.

Matadura. = Samar sa bocó bocó sa mg̃a cabayo, &c., tong̃ód cay guidosdósan sa siya.

Matafuego. = Capandáyan ng̃a guing̃álan ug bomba, sa pagpálong sa caláyo, ug sa pagbó-bo sa tubig sa mg̃a baláy, &c., mg̃a nang̃asónog.

Matajudío. = Isda.

Matalahuva. = Tanóm sa anís, ug ang maong anís.

Matalon. = Cabayo, &c., maníoang caáyo ug ng̃a díli maálam maglacát.

Matalotaje. = Balon sa mg̃a quinahánglan sa pagcáon ng̃a guidála sa mg̃a sacayán. * Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a nagacaláin lain ug nang̃obót, nabóloc, nasácot.

Matanza. = Pagpatáy. * Ang mg̃a baca, mg̃a baboy, &c., ng̃a guitagána arón iháuon, arón patyon. * Pagcamatáy, camatáy.

Matar. = Pagpatáy, pagbonó, pagíhao. * Pagsámar sa bocó bocó sa mg̃a cabayo, &c., cay guidosdósan sa siya. * Pagsobó, pagsalíbo sa apog, sa calero pa. * Paghurót, pagtibáoas, pagláglag.

Matarife. = Táuo ng̃a magapánit ug magalápa sa mg̃a hayúpan.

Matasanos. = Mananámbal ng̃a díli maálam, ng̃a díli mahibaló sa iang catugdánan.

Matasiete. = Táuo ng̃a magapacalaláqui, magapacaísog.

Materia. = Mg̃a hilimóon sa bisan onsa. * Ang mg̃a botang ng̃a magámit sa pagbóhat sa bisan onsa. * Ang nana, ang dugó ng̃a nadonót. * Ang ibolóhat sa mg̃a sacramento, maíng̃on ng̃a ang tubig sa pagbúnñag, &c. * Bisan onsa ng̃a soguílon con hulusáyon. * Hingtóngdan, tong̃ód. * Panigíngnan ng̃a pagahoálan sa mg̃a báta ng̃a nagatóon sa pagsúlat.

Material. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a botang, sa ilang pagcamáo gayód, sa dagoay. * Hilimóon sa pagbóhat sa bisan onsa.

Materialidad. = Pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a mahímo ng̃a pagasólng̃on ug pagacubílon.

Materialismo. = Sayóp sa mg̃a táuo ng̃a díli sila buot magíla sa mg̃a calág ug mg̃a espíritu, ug sa ng̃atanán ng̃a oaláy laoas.

Maternal. = Ang nahatong̃ód sa calág, sa húna húna. * Ang nahatong̃ód sa inahán.

Maternidad. = Pagcabótang, pagcahímtang sa inahán.

Materno. = Ang nahatong̃ód sa inahán.

Matiz. = Pagcasácot, pagcahiósa sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain sa pagcaáng̃ay.

Matizar. = Paghiósa, pagsácot, sa pagcaáng̃ay, sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain.

Mato. V. Matorral.

Maton. = Táuo ng̃a magapacalaláqui, ng̃a mahagógma maghilábot sa mg̃a paglális lalis.

Matorral. = Yota ng̃a calibónan, ng̃a guitórcan sa daghánan ng̃a mg̃a sagbot.

Matoso. = Ang naponó sa mg̃a casagbótan.

Matraca. = Palác palác, cagol cagol, palacópac. * Pagcasólog sa isigcatáuo. * Pagcasabá. * Pagcayúbit, pagbóyboy.

Matraquear. = Pagbóyboy. * Pagsólog sólog. * Pagyúbit. * Pagcasabá.

Matraquista. = Ang magabóyboy, ang magacasabá. * Ang magasólog solog, ang magayúbit.

Matraz. = Baso ng̃a pagagamíton sa mg̃a botica, ng̃a nagacaláin lain sa dagoay ug sa cadagcóon.

Matrero. = Batid, malaláng̃on.

Matricaria. = Tanóm ng̃a mahomót.

Matricida. = Ang nagapatáy sa iang inahán.

Matracidio. = Pagpatáy sa bisan cansa sa iang inahán.

Matrícula. = Listáhan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a guisúlat sa bisan onsang quinahánglan con tuyo.

Matriculador. = Ang magasúlat sa ng̃alan sa mg̃a táuo.

Matricular. = Pagsúlat sa ng̃alan sa mg̃a táuo.

Matrimonial. = Ang nahatong̃ód sa pagcamiño, sa mg̃a miño.

Matrimonialmente. = Ing̃on sa ang̃ay sa batásan sa mg̃a miño.

Matrimonio. = Pagcasál, pagcamíño: ang usá sa pipíto ca sacramento sa santa Iglesia. * Ang bana ug ang asáoa.

Matritense. = Ang natáuo sa Madrid.

Matriz. = Pagoáncan. * Bisan onsa ng̃a nahaúna ug labíng mahál sa isigcaíng̃on. * Bisan onsa ng̃a pagatipígan arón pagasibóan ug pagatandígan sa isigcaíng̃on.

Matrona. = Inahán, babáye ng̃a hamíli ug sa mahínay ng̃a batásan. * Ang mananábang, ang babáye ng̃a manábang sa mg̃a isigcababáye ng̃a mang̃ánac.

Matronaza. = Babáyeng ng̃a sopang ug maámbong.

Matute. = Pagcasolód sa bisan diin sa mg̃a manggad ng̃a guidilí sa mg̃a punóan ug ang maong mg̃a manggad.

Matutear. = Pagsolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggar, ng̃a dinilían, ng̃a guidilí sa mg̃a ponóan.

Matutero. = Ang nagasolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggar ng̃a guidilí sa mg̃a punóan.

Matutinal. = Ang nahatong̃ód sa buntag. * Mg̃a misa sa caarláuon.

Matutino. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a horas sa buntag.

Maula. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós, ng̃a talamáyon. * Limbong, laláng. * Táuo ng̃a díli boot magbáyad sa iang mg̃a otang.

Maulería. = Tiendahán, lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tinábas ng̃a panápton ng̃a nagacaláin lain ug color.

Maulero. = Ang mobalígya sa mg̃a tinábas sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a panápton. * Malilímbong, malimbóng̃an, malaláng̃on.

Maullador. = Iríng ng̃a magaíng̃ao, mang̃áo ng̃áo caáyo.

Maullar. = Pagíng̃ao, pagng̃áo ng̃ao, pagtíng̃og sa mg̃a iríng.

Maullido. = Pagcaíng̃ao, pagcang̃áo ng̃ao sa mg̃a iríng.

Mausoleo. = Lobóng, lobóng̃an, lolóbng̃an sa maáyong pagbóhat.

Máxima. = Húna húna ng̃a paganóntan sa daghánan. * Húna húna ng̃a caogalíng̃on.

Máximamente. = Labí.

Máxime. = Polong ng̃a linatín: como el anterior.

Máximo. = Ang labíng dagcó, mahál, maáyo, &c., sa isigcaíng̃on.

Maya. = Tanóm. * Langgam.

Mayador. V. Maullador.

Mayar. V. Maullar,

Mayeto. = Bacbac ng̃a magadócdoc sa panápton ng̃a icabóhat sa papel.

Mayo. = Mayo, ang icalíma ca bulan sa túig. * Cahoy ng̃a hatáas caáyo ng̃a itanóm sa mg̃a saoang sa mg̃a calongsódan, sa bulan sa mayo, ug ng̃a pagabotáng̃an sa tomóy sa mg̃a sintas, sa mg̃a bong̃a, &c. * Mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy ng̃a ibótang sa mg̃a olitáo sa pultahán sa mg̃a baláy sa ilang mg̃a pang̃asáuon.

Mayor. = Ponóan, ang magasógo, ang magabúot. * Ang dagcó sa lain ng̃a botang. * Ang táuo ng̃a miábot sa edad, arón magabúot sia sa iang caogalíng̃on. * Ang layág sa sacayán ng̃a guibútang sa talároc sa talioála con mayor. * Ang amahán, ang apóhan ug obán pang guinicánan, guinlioátan sa mg̃a táuo. * Ang magúlang. * Ang testigos ng̃a díli mahímo ng̃a pagaáydan. * Ponóan sa mg̃a soldados. * Ang nahaónang táuo sa bisan onsang opicio.

Mayora. = Asáoa sa mayor.

Mayoral. = Baquerong nahaóna ng̃a magabántay sa mg̃a hayópan. * Alguasil.

Mayoralía. = Ang panón sa mg̃a hayópan ng̃a guibantáyan sa mayoral.

Mayorazgo. = Cadaghánan sa mg̃a catigayónan. * Ang nahaágom sa mg̃a catigayónan ng̃a díli mahímo ng̃a ihátag sa lain. * Ang anac ng̃a pang̃ánay.

Mayordoma. = Asáoa sa mayordomo.

Mayordomear. = Paghópot. * Pagbáton, pagbántay sa bisan onsang baláy, cabalánan, &c.

Mayordomía. = Opicio, cahímtang sa pagcamayordomo.

Mayordomo. = Sologóon ng̃a nahaóna ug labí, ng̃a guitugyánan sa paghópot, pagbáton ug pagbántay sa ng̃atanán ng̃a nahamútang sa usá ca baláy, sa usá ca baol, &c. * Ang táuo ng̃a guing̃álan sa mg̃a cofradía sa pagatúbang ug pagtimáan sa mg̃a paggasto sa mg̃a piesta, &c.

Mayoría. = Pagcadagcó, pagcaáyo, pagcamahál sa usá ca butang con itándig ug ipanánglet sa lain ng̃a butang. * Ang edad ng̃a guitórlo sa mg̃a leyes arón magabúot ang táuo sa iang caogalíng̃on.

Mayoridad. V. Mayoría hasta ang edad.

Mayormente. = Labí pa.

Maza. = Timáan ng̃a guidála sa mg̃a táuo ng̃a guing̃álan ug macero, sa atubáng̃an sa mg̃a hari, sa mg̃a gobernador, ug sa catilíngban sa mg̃a doctor sa mg̃a Universidad, &c. * Paló, bacbac sa cahoy. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a magaaling̃ása sa isigcatáuo nia.

Mazacote. = Dugá sa tanóm ng̃a guing̃álan ug almarjo. * Sacót sa balás, tubig ug apog, ng̃a ibó-bo sa mang̃a simiento sa mg̃a baláy, sa mang̃a Singbahán, &c.

Mazada. = Pagbónal sa bacbac, sa paló.

Mazamorra. = Calán-on ng̃a pagaboháton sa binócboc sa maís ng̃a minása sa tubig ug sa dugús. * Bisan onsa ng̃a nadógmoc.

Mazapan. = Minása ng̃a pagaboháton sa mg̃a almendra, sa asúcar, &c.

Mazmorra. = Bilanggóan, presóhan sa ilálom sa yota, sa mg̃a moros.

Mazo. = Bacbac, paló. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a bináat, tinácgos, sa mg̃a sintas, sa mg̃a pluma, &c. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a magabúrlay ug magaaling̃ása sa isigcatáuo.

Mazonería. = Bisan onsang buhat sa mg̃a bató ug sa apog.

Mazorca. = Poso. * Ang labíng mabága sa mg̃a cohoy ng̃a liníloc, mg̃a balaustre, &c.

Mazorral. = Táuo ng̃a borong, boquírnon, ng̃a díli maálam magatúbang sa isigcatáuo.

ME

Mea. = Polong ng̃a guiíng̃on sa mang̃a bátang diótay con buot sila magíhi.

Meada. = Ang ihi ng̃a mugóa sa tagsa ca pagíhi. * Ang timáan ug ang lugar ng̃a mahomód sa tagsa ca pagíhi.

Meadero. = Lugar ng̃a ihiánan.

Meados. = Ihi.

Meato. = Bohó ng̃a diótay uyámot sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo: ang alaguían sa sing̃ot.

Meauca. = Langgam ng̃a mocáon sa mg̃a isda.

Mecánica. = Quinaárman sa pagíla sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a máquina. * Bisan onsa ng̃a oaláy polós, ng̃a tacós ng̃a pagatamáyon.

Mecánico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bohat: sa mg̃a paghábol, mg̃a pagsálsal mg̃a pagpánday, &c.

Mecanismo. = Ang pagcabótang sa bisan onsa ng̃a may laoas.

Mecedero. = Duyan.

Mecedor. = Ang magapadúyan.

Mecedura. = Pagcadóyan.

Mecenas. = Manlalában, tomalábang.

Mecer. = Pagdúyan, pagtábiog, pagtábog, pagábiog, pagtábion. * Paglóg-o sa vino, tubig, &c., sa baso, sa damajuana, &c., arón masácot ug maáyo.

Meconio. = Dugá sa guing̃álan ug adormideras.

Mecha. = Pabílo sa mg̃a sugá, ang gapas, &c., ng̃a ibótang sa baso, &c., ng̃a sinórlan sa lana, arón masíga. * Ang mg̃a pinótol ng̃a hilo ng̃a linóbir, tinúyoc, ng̃a guisulód sa mg̃a mananámbal sa mg̃a samad, sa pagtámbal caníla. * Lubid ng̃a magamáy ng̃a icasílsil sa mg̃a lothang con sa bisan onsa ng̃a guibotáng̃an sa pólvora.

Mechar. = Pagsácot sa mg̃a tolotagídyot ng̃a tamboc sa baboy, sa mg̃a carne sa baca, &c.

Mechero. = Pabilóhan. * Ang bohó sa mg̃a candelero ng̃a pagatulpúcan sa candela.

Mechoacan. = Gamót ng̃a italámbal, sa América.

Mechon. = Tapoc sa mg̃a lugás ng̃a nagaláin ug nabólang sa obán, sa mg̃a palós, sa bohóc, &c.

Medalla. = Pilit. * Pinótol, tipac sa tumbága sa salapí, &c., ng̃a manípis ug malíng̃in, ng̃a guimarcáhan sa bisan onsang laráoan con dagoay.

Medano. = Hunásan sa balás sa daplin sa pilio sa dagat, sa diótay ng̃a pondo.

Media. = Medias, bisti sa mg̃a paa ug sa mg̃a tiil.

Mediacaña. = Dayan, dayan sa mg̃a buhat sa cota ug sa cahoy, ng̃a quinalían sa pagcaholohalálom. * Dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a daplin sa mg̃a tabil. * Tiguíb ng̃a locob. * Limbas ng̃a malíng̃in sa usá ca nauong. * Capandáyan ng̃a icacólong sa bohóc.

Medicacion. = Pagcalában, pagcatábang. * Pagcabótang sa bisan onsa sa talioála.

Mediador. = Ang magalában, manlalában.

Medianamente. = Sa pagcaárang arang.

Medianería. = Baláy, bongbong, &c., ng̃a nayon sa lain.

Medianero. = Ang magalában, mutábang sa lain, manlalában.

Medianía. = Casaráng̃an sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcabótang sa táuo ng̃a arang arang, ng̃a díli sa pagcaarunáhan ug díli usáb sa pagcapobres, sa pagcaháng̃ul.

Mediano. = Ang díli dagcó ug díli opód ug diótay.

Mediante. = Ang anáa sa talioála. * Sa tong̃ód niána, busa ng̃ani.

Mediar. = Pagábot sa talioála, sa tong̃á tong̃á sa bisan onsa ug sa bisan diin. * Paglában, pagtábang sa bisan cansa. * Pagámpo, pagháng̃io, pagpang̃amúyo sa tong̃ód sa bisan cansa. * Paghúsay sa mg̃a tauo ng̃a nanagáoay. * Pagpuyó ug bisan onsa sa talioála, sa tong̃á tong̃á sa lain ng̃a mg̃a botang.

Medidor. = Ang magatácos sa bisan onsa.

Mediera. = Ang babáye ng̃a magabóhat ug magabalígya sa mg̃a medias.

Mediero. = Laláque ng̃a magaáyo, magabóhat ug magabalígya sa mg̃a medias. * Ang magapatigáyon, magapálit ug magabalígya ng̃a ubán sa lain, sa pagcaáng̃ay nila sa mg̃a capildíhon ug sa mg̃a tobo.

Medio. = Tong̃á. * Talioála. * Cacógui, alaguían sa pagdáng̃at sa guipanghináot. * Ang oalá pa mahóman, mahíngpit.

Mediocre. V. Mediano.

Mediocridad. = Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a díli dagcó ug díli opód ug diótay, díli maáyo ug díli usab ng̃a daótan.

Mediodia. = Odto, caodtóhan. * Hang̃in ng̃a guícan ca caodtóhan, sa habagátan.

Medir. = Tacos. * Socod. * Pagtándig sa cosóg, sa húna hóna, sa quinaárman, &c. * Pagpogóng sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.

Meditacion. = Pagcalándong, paghúna hóna, pagíno ino.

Meditar. = Idem.

Mediterráneo. = Ang nahatalioála sa duhá ca yota. * Ang dagat sa talioála sa África, Asia ug Europa.

Medra. = Pagcatóbo, pagcadagcó sa mahínay hinay.

Medras. = Pagtóbo sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a tanóm.

Medrosamente. = Sa cahárloc, sa pagcahárloc, sa catáhap.

Medros. V. Medra.

Medroso. = Maharlócon, taláoan. * Ang macahahárloc, macalilísang.

Médula. = Otoc, natoc sa mg̃a cahoy, sa sacsac, &c. * Ang labing mahál ug piníli sa bisan onsa.

Medular. = Ang nahatong̃ód sa otoc, sa natoc.

Meduloso. = Ang otócan, ang may otoc, ang may natoc.

Mefítico. = Hang̃ín ng̃a daótan, malágsot.

Mego. = Aghop, sa maáyong boot, sa mahúsay ng̃a gaui.

Mejido. = Poghac sa itlog ng̃a sináctan sa asúcar.

Mejilla. = Aping, apapáng̃ig.

Mejillon. = Quinháson.

Mejor. = Ang maáyao sa isigcaíng̃on, labing maáyo, maáyo pa.

Mejora. V. Medra. * Ang bahin ng̃a labing maáyo sa cabílin.

Mejoramiento. = Pagcaáyo, pagcatóbo.

Mejorana. = Tanóm ng̃a italámbal.

Mejorar. = Pagáyo, pagtóbo, pagdagcó sa bisan onsa. * Pagbílin sa labíng maáyong bahin sa cabílin sa obán ng̃a mg̃a manononód.

Mejoría. V. Medra. * Pagcaárang arang, pagcaáyo sa masaquít. * Pagcaáyo sa bisan onsa ng̃a itándig sa lain ng̃a botang.

Melada. = Inádlip sa tinápay ng̃a guidíhog sa dogós.

Melado. = Ang may color sa dogós.

Melancolía. = Laoay ng̃a mahágcot ug maítom. * Casobó, camíng̃ao.

Melancólico. = Ang nagatong̃ód sa casobó, sa camíng̃ao.

Melancolizar. = Pagpasobó, pagpamíng̃ao.

Melaza. = Lalog ta dogós.

Melcolcha. = Minása sa binócboc, sa dogós ug sa mg̃a panácot.

Melena. = Ang bohóc ng̃a nabítay sa nauong ug dapit sa mg̃a matá. * Bohócan, ang bohóc ng̃a sináblay. * Ang balahíbo sa liog sa leon. * Saquít sa suca ng̃a maítom ug calíbang.

Meleno. = Táuo ng̃a magabóhat sa yuta.

Melenudo. = Bochan, bochánon, ang may daghan ng̃a bohóc, bohócan.

Melero. = Ang magabalígya sa dogós.

Melgacho. = Isda.

Melífero. = Ang may dugús.

Melificado. = Idem.

Melificar. = Pagbúhat sa mg̃a puticócan sa dugús.

Melífluamente. = Sa pagcatám-is, sa pagcahómoc. * Sa pagcalómo.

Melifluidad. = Pagcatám-is, pagcahómoc, pagcalómo.

Melífluo. = Ang may dugús. * Matám is, mahómoc. * Táuo ng̃a aghop, sa maáyong gaui.

Meliloto. = Tanóm. * Táuo ng̃a coliró, boang boang, hong̃og.

Melindre. = Calán-on mg̃a pagaboháton sa binóchoc, sa dogós ug sa itlog. * Pagcacúti cuti, pagcalígdong ng̃a guilabíhan. * Pagcadóga doga.

Melindroso. = Cuti cutíhan, ang magapacalígdong sa díli macaígo, magadúga dugang táuo.

Melocoton. = Cahoy ug ang bong̃a nia, sa España.

Melodía. = Pagcaáng̃ay, pagcamíng̃ao sa mg̃a ting̃og sa mg̃a táuo, sa mg̃a langgam ug sa mg̃a tolónggon.

Melodioso. = Matám-is ng̃a patalinghógon.

Meloja. = Hinúgas sa dugús.

Melon. = Melon, tibór, balogcóson, boyóg, bolása.

Melonar. = Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a melon.

Meloncillo. = Mananáp ng̃a diótay, sa opát ca tiil.

Melonero. = Ang magatanóm, magatípig ug magabalígya sa mg̃a melon.

Melosidad. = Pagcatám-is ng̃a guican sa dogós, sa asúcar, &c. * Pagcahómoc.

Meloso. = Ang matám-is maíng̃on sa dugús. * Mahómoc, maáyo, malómo.

Melote. = Matám-is ng̃a magáhi gahi sa dugús. * Lalog sa asúcar.

Melsa. = Pagcadúgay, pagcahínay sa pagbúgat sa bisan onsa.

Mella. = Guibang.

Mellado. = Sioang.

Mellar. = Pagguíbang. * Pagtípic, pagtípac sa mg̃a pinggan, sa panácsan, &c. * Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo.

Melliza. = Soriso ng̃a sináctan sa dagús.

Mellizo. = Calóha.

Mellon. = Soló sa dagámi.

Membrana. = Panit ng̃a manípis.

Membrete. = Solat ng̃a lactor ug sa diótay ng̃a polong, sa pagtimáan sa bisan onsa, arón isólat oña sa hatáas ng̃a pagásoy.

Membrillo. = Cahoy ug ang iang bong̃a, sa España.

Membrudamente. = Sa pagcacósog.

Membrudo. = Cosógon, cosgon, sopang, sa dagcóng hosog.

Mementos. = Mg̃a bahin sa misa ng̃a pagadumdúman sa mg̃a Padre ng̃a nanagmisa sa mg̃a buhi ug sa mg̃a minatáy.

Memo. = Boang. * Mahadlócon, taláoan.

Memorable. = Ang tacós ng̃a pagadomdómon ug timaánan.

Memorando. = Idem.

Memorar. = Pagdómdom, paghámdom.

Memoria. = Panomdóman, idolómdom: ang usá sa totólo ca galámhan sa calág. * Maáyong dong̃og, pagcabántog, pagcabánsag. * Pagcomostá, pagpang̃omostá.

Memorial. = Libro, papel ng̃a pagasolátan sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a timaánan ug pagdodómon. * Papel ng̃a sinolátan sa pagpang̃áyo sa mg̃a ponóan sa bisan onsang pagtógot, tong̃ód sa mg̃a pahanóngdan sa táuo ng̃a nang̃áyo.

Memorialista. = Ang may opicio sa pagsúlat sa guisógo.

Memorioso. = Ang may maáyong panomdóman, ang malisód mahacalimót.

Mena. = Isda.

Menaje. = Mg̃a casangcápan sa usá ca baláy.

Mencion. = Pagcahísgot, pagcahándom. * Paghing̃álan sa bisan cansa ug sa bisan onsa.

Mencionar. = Pagsuguílon, paghísgot, paghándom. * Paghing̃álan sa bisan onsa ug sa bisan cansa.

Mendicante. = Ang naquiglímos, ang hang̃ol. * Ang Padre sa mg̃a caparían ng̃a nanagquiglímos sila.

Mendicidad. V. Mendiguez.

Mendiganta. = Babáye ng̃a nagapaquiglímos.

Mendiguez. = Pagcaháng̃ol, pagpaquiglímos.

Mendigo. = Maquililímos.

Mendosamente. = Sa bacac, sa pagcasayóp.

Mendoso. = Bacácon, ang may sayóp.

Mendrugo. = Tipac ng̃a tinápay ng̃a ipanghátag sa mg̃a hang̃ol.

Meneador. = Ang magapalíhoc.

Menear. = Lihoc. * Pagbóhat sa madalí, sa masingcámot, sa maáyong pagágui, sa bisan onsa.

Meneo. = Pagcalíhoc sa laoas, pagcahayón hayón.

Menester. = Quinahánglan. * Pagcalíbang, pagcaólo.

Menesteroso. = Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan con sa bisan onsa.

Menestra. = Guinisál sa mg̃a otan.

Menestral. = Ang táuo ng̃a pasóhol sa bisan onsang opicio, ang mamomóo.

Mengano. = Coan.

Mengua. = Pagcacopós. * Pagcacólang sa pagcatúman, sa pagcahíngpit sa bisan onsa. * Caólao ng̃a guican sa catálao.

Menguadamente. = Sa pagcaoaláy caúlao, sa pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo.

Menguado. = Taláoan, maharlócon. * Sa diótay ng̃a cásing cásing. * Boang, culiró, coláng̃an sa boot. * Hicáoan, daguinótan.

Menguante. = Pagcahunás sa dagat, pagcacopós sa tubig sa mg̃a sobá, sa mg̃a tobóran, sa mg̃a danao, &c. * Pagcacupús sa bulan ug sa bisan onsa.

Menguar. = Copós. * Pagcólang.

Meñique. = Comaíngquing.

Menjurje. = Pagcasácot sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a botang.

Menor. = Bisan onsang botang ng̃a diótay sa lain. * Ang táuo ng̃a oalá pa omábot sa edad arón magabóot sa iang caogalíng̃on ng̃a cabobót-on.

Menoría. = Pagcasácop sa lain, pagcadiótay.

Menos. = Diótay, culang.

Menoscabador. = Ang magadáot sa bisan onsa.

Menoscabar. = Pagcopós sa bisan onsa, pagcóha sa usá ca bahin sa bisan onsa. * Pagdáot sa bisan onsa. * Pagcóbot.

Menospreciablemente. = Sa pagpasipála, sa pagcatámay.

Menospreciador. = Ang magapasipála, ang magatámay, ang díli magatagád sa bisan onsa.

Menospreciar. = Pasipála, tamay. * Díli pagtagád.

Menosprecio. = Pasipála, pagtámay, pagcatámay.

Mensaje. = Polong ng̃a guipasábot sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, sa alaguían sa sinógo.

Mensajero. = Sinógo, ang guisúgo sa pagpahibaló sa lain sa bisan onsa, sa pagdála sa mg̃a balíta, &c.

Menstruacion. = Batásan, saquét, bulan sa mg̃a babáye.

Menstrualmente. = Sa saquét sa mg̃a babáye, sa batásan, sa bulan.

Menstruante. = Ang guibatasánan, ang guibolánan sa saquét sa mg̃a babáye, ang mibáti ug tian.

Menstruo. V. Menstruacion.

Menstruosa. V. Menstruante.

Mensual. = Ang sa bulan bulan ng̃atanán.

Mensualmente. = Sa tagbólan, sa bulan bulan ng̃atanán.

Mensura. = Socod.

Mensural. = Ang icasócod.

Mensurar. = Pagsócod.

Menta. = Tanóm, yerbabuena.

Mentado. = Donggánon, bantógon, banságon, sa maáyong ng̃alan.

Mental. = Ang nahatong̃ód sa húna húna.

Mentalmente. = Sa húna húna lamang.

Mentar. V. Mencionar.

Mente. = Ihibaló, boot.

Mentecatería. = Pagcabóang, pagcahóng̃og, pagcaoaláy boot, pagcabóng̃og.

Mentecatez. = Idem.

Mentecato. = Boang, hong̃og, coláng̃an sa boot, coliró, bong̃og.

Mentidero. = Lugar ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a táuo ng̃a oaláy buhat, sa pagsoguílon.

Mentir. = Pagbácac, pagsayóp, paglímbong.

Mentira. = Bacac, limbong.

Metirosamente. = Sa bacac, sa limbong, sa salingcápao sa pagcalaláng.

Mentiroso. = Bacácon, malilímbong, limbóng̃an. * Ang macalímbong, bisan onsa sa salingcápao lamang, malimbóng̃on.

Mentís. = Polong ng̃a ipadóng̃og sa lain sa paghing̃álan canía ug bacácon.

Menudamente. = Sa pagcatinágsa tagsa, sa pagcaánam anam.

Menudear. = Pagsóbsob, pagsócot, pagbóhat sa bisan onsa sa macadágham. * Pagsóguil sa bisan onsa sa pagcatinágsa tagsa, sa macúti ng̃a pagásoy. * Pagsóguid sa bisan onsa ng̃a oaláy polós ug hingtóngdan. * Pagsábog.

Menudencia. = Pagcadiótay sa bisan onsa. * Pagcahíling, pagcasósi sa bisan onsa sa pagcacúti caáyo, sa dagcóng cacúgui. * Mg̃a tolotagídyot sa solód sa tian sa mg̃a hayópan, sa human na ang paglápa caníla: ang dogó, ang mg̃a tináe, ng̃a baga, &c.

Menudeo. = Pagcasóbsob, pagcasócot, sa macadághan. * Pagbalígya sa bisan onsa sa pagcatinágsa tagsa. * Pagcasábog.

Menudillo. = Ang solód sa guinháoa, sa tian sa mg̃a langgam: ang dogó, cásing cásing, &c.

Menudo. = Diótay, hamóbo, magamáy. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, talamáyon. * Ang salapí ng̃a dogmoc. * Ang magahíling ug magasúsi sa bisan onsa sa mahínay hinay, sa dagcóng cacógui. * Ang solód sa tian, sa guinháoa sa mg̃a mananáp, ang mg̃a tináe, ang atáe, ang cásing cásing, &c.

Meollo. V. Médula. * Boot, ihibaló.

Meon. = Maihíon, ang moígi caáyo.

Mequetrefes. = Laláqui ng̃a mahilábot sa díli onta iang quinahánglan ug catungdánan. * Ang macasámoc sa oaláy polós.

Meramente. = Sa oaláy sacót.

Merar. = Pagsimbóg, pagsambóg, pagsácot.

Mercadear. = Pagpatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa bisan onsa.

Mercader. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a manggad ug sa bisan onsa. * Magbalilígya.

Mercadería. = Bisan onsa ng̃a manggála ng̃a arang palíton ug ibalígya. * Opicio sa pagcacomerciante.

Mercado. = Pagcatámbong, catilíngban, cadaghánan sa mg̃a táuo sa usá ca lugar, ng̃a managátang sila sa pagbalígya ug sa pagpálit sa mg̃a manggad. * Ang lugar sa cadaigánan ng̃a pagabaligyáan, pagapalítan ug pagatagilísan sa mg̃a manggad, sa mg̃a adlao ng̃a tinórlo ug hingtúngdan. * Mercado.

Mercaduría. V. Mercadería.

Mercancía. V. Mercadear y Mercadería.

Mercante. V. Mercader y Mercantil. * Sacayán ng̃a pagalulánan sa mg̃a manggar ng̃a ibalalígya.

Mercantil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a manggad ug sa mg̃a comerciante.

Mercantilmente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mg̃a comerciante.

Mercar. = Pagpálit.

Merced. = Sohol. * Hatag, gasa. * Bisan onsa ng̃a pagtógot ug calóoy sa mg̃a ponóan sa ilang mg̃a guinsacópan. * Ang caparían ni S. Pedro Nolasco.

Mercenario. = Mamomóo, ang táuo ng̃a magabóhat sa yota tong̃ód sa hingtúngdan ng̃a sohol. * Padre sa caparían sa Merced.

Mercería. = Pagpatigáyon, pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a tolotagídyot ng̃a oaláy bale caáyo.

Mercero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a tolotagídyot ng̃a oaláy bale caáyo.

Mercurial. = Tanóm.

Mercurio. = Bitóon, planeta ng̃a labíng harúul sa arlao. * Asogue.

Merchante. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa obán ng̃a mg̃a manggad, sa oaláy tiendáhan ug pinoyánan ng̃a malíg-on.

Merdellon. = Polong ng̃a icasáoay sa sologóon ng̃a hugáoan, bolíng̃on.

Merdoso. = Hugáoan, mahámos, ponó sa hogao.

Merecedor. = Ang tacús sa castigo con sa maáyong balus.

Merecer. = Pagbóhat sa bisan onsa, arón tomacós ang magabóhat sa maáyong balus con sa castigo, pagpahanong̃ód.

Merecidamente. = Sa pagcatacós, sa pagcaígo.

Merecido. = Casáquet, castígo ng̃a tacús ihátag sa bisan cansa. * Pahanóngdan.

Mereciente. V. Merecedor.

Merecimiento. V. Mérito.

Merendar. = Pagpamáhao.

Merendona. = Pamáhao ng̃a mahál, sa daghánan ng̃a mg̃a calán-on.

Merengue. = Matám-is sa dagoay sa usá ca itlog ng̃a lopiac, ng̃a pagaboháton sa mg̃a itlog ng̃a sináctan sa asúcar ng̃a putíon.

Meretricio. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a babáyeng bigáon, sa maláo-ay ng̃a batásan, sa mg̃a sandil.

Meretriz. = Babáyeng daótan, bigáon, sandil.

Merganzar. = Langgam.

Mergo. = Langgam.

Meridiano. = Ang nahatong̃ód sa odto, sa caodtóhon sa tung̃á sa adlao.

Merienda. = Pamáhao.

Merino. = Calaínan sa mg̃a carnero, ug ang ilang balahíbo ng̃a guing̃álan ug marina. * Bohóc ng̃a colóng̃on ug mabános.

Méritamente. V. Merecidamente.

Meritísimo. = Táuo ng̃a tacós uyámot sa bisan onsa.

Mérito. = Pahanóngdan.

Meritoriamente. V. Merecidamente.

Meritorio. = Ang may pahanóngdan ng̃a maáyo, ang tacós sa maáyong balos. * Ang magabóhat sa oaláy sohol, arón muángcon sia sa mg̃a pahanóngdan ng̃a maáyo.

Merlo. = Isda, (calaínan.)

Merluza. = Isda, (calaínan.)

Merma. = Pagcacopós, pagcacobós.

Mermar. = Copós, cobós.

Mermelada. = Matám-is sa membrillo ng̃a sináctan sa dogós con sa asúcar.

Mero. = Olay, sa oaláy sacót sa bisan onsa. * Isda, (calaínan.)

Merodear. = Pagbólag sa obán ng̃a mg̃a soldados sa tapoc ng̃a guitaláyan nila, sa pagpang̃áoat sa mg̃a cabaláyan ng̃a paghiaguían.

Mes. = Bulan. * Batásan, saquét sa mg̃a babáye. * Sohol sa mg̃a sologóon ng̃a baláydon sa bulan bulan ng̃atanán.

Mesa. = Lamesáhan, lamesa. * Ang calán-on ng̃a ibótang sa lamesa. * Ang mahál ng̃a laoas sa atong Guinóong Jesucristo ng̃a pagcalaoáton sa mg̃a táuo. * Latoc.

Mesada. = Ang salapí con bisan onsa ng̃a ihalátag con baláiron tagbúlan, sa bulan bulan ng̃atanán.

Mesana. = Ang talároc sa mg̃a sacayán ng̃a labíng harúul sa olín.

Mesar. = Pagíbot sa mg̃a bohóc ug sa mg̃a bong̃ot.

Mesentorio. = Bahin sa sulód sa guinháoa, sa tian, ing̃on sa usá ca panit ng̃a ponó sa mg̃a caogátan ug sa tamboc, ng̃a guitapótan sa tináe ng̃a alaguían sa mg̃a quináon.

Meseraica. = Ogat ng̃a guican sa atáy ug moábot sa mesenterio ng̃a guiíng̃on carón.

Mesero. = Táuo ng̃a pasóhol sa bulan bulan ng̃atanán sa baláy sa maestro ng̃a nagatóon canía sa opicio, sa obos na sia mahibaló ug maáyo.

Mesías. = Ang sinógo. * Si Jesucristo.

Mesillo. = Ang saquét ng̃a nahaóna ng̃a moábot sa mg̃a babáye sa human na ang pagánac nila.

Meson. = Halapítan. * Alabótan.

Mesonaje. = Lugar con dalan ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a halapítan.

Mesonero. = Ang tagía sa mg̃a halapítan.

Mesquino. V. Mezquino.

Mesta. = Cadaghánan sa mg̃a taguía sa mg̃a hayópan, mg̃a canding, mg̃a carnero, &c., ng̃a nanagbáton niána ug nanagbalígya sa longsod. * Cabildo, catilíngban sa mg̃a tagía sa mg̃a hayópan sa pagsábot sa bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagaboháton nila, sa pagbáton ug paghópot sa maong mg̃a hayópan.

Mestizo. = Táuo con mananáp ng̃a natáuo sa amahán ug inahán ng̃a nagacaláin lain sila sa pagcalíoat. * Anac sa táuo ng̃a Español ug sa táuo ng̃a indio, sa indio ug sa insic, &c.

Mesto. = Cahoy cahoy.

Mesura. = Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagtáhod, catahóran, catahá. * Pagcahínay hinay.

Mesuradamente. = Sa mahínay hinay. * Sa pagcaámbong, sa pagcalígdong. * Sa catahóran, sa catahá.

Mesurado. = Malígdong, maámbong. * Tigtáhor, ang may catahóran, catahá. * Táuo ng̃a díli molabí sa casaráng̃an.

Mesurar. = Pagpalígdong, pagpaámbong. * Pagtáhor, pagtahá.

Metafísica. = Quinaárman ng̃a nahilábot sa mg̃a espíritu, sa mg̃a calág, ug sa mang̃a sinógdan ug guinicánan sa mg̃a húna húna.

Metafísicamente. = Sa pagcabátir caáyo, sa pagcahalálom.

Metafísico. = Ang nahatong̃ód sa metafísica. * Ang halálom ug malisód ng̃a pagatoquíbon ug pagasabóton.

Metáfora. = Sambíng̃ay, baláybay.

Metafóricamente. = Sa pagcasambíng̃ay, pagcabaláybay.

Metafórico. = Ang may sambíng̃ay, ang musambíng̃ay.

Metaforizar. = Pagsambíng̃ay, pagbaláybay.

Metal. = Tombága. * Ang tonóg sa ting̃og. * Calaínan, cahímtang sa bisan onsa.

Metalario. = Ang magabóhat sa mg̃a buhat sa tombága.

Metálico. = Bisan onsang buhat sa tumbága. * Ang salapíng túod, sa boláoan sa tumbága con sa salapí.

Metalífero. = Ang guisáctan sa tombága. * Lugar ng̃a guitobóan sa tombága.

Metalista. V. Metalario.

Metalúrgia. = Quinaárman ng̃a nagaásoy sa pagbóhat sa mg̃a tombága.

Metamorfosis. = Pagcabálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a botang.

Metedor. = Manonolód, ang magasolód. * Ang magasolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggad ng̃a guinadilí sa hari, sa mg̃a ponóan.

Meteduría. = Pagcasolód sa mg̃a calongsódan sa mg̃a manggad ng̃a guidilí sa mg̃a ponóan.

Metemuertos. = Táuo ng̃a mahilabtánon, ng̃a talamáyon. * Tabían.

Metéoro. = Ang magáma sa cahang̃ínan. * Ang olan, ang mg̃a linti, &c., ug bisan onsa ng̃a masónog sa mg̃a dag-om sa tiempo sa mg̃a onós ug mg̃a bagyo.

Meter. = Solód, locloc, socsoc. * Pagsolód sa tinágo sa mg̃a calongsóran sa mg̃a manggad, arón díli onta baydan ang mg̃a derechos ng̃a hingtóngdan.

Metódicamente. = Sa pagcahúsay, sa masóhay. * Sa pagcataláy.

Metódico. = Bisan onsa ng̃a guibúhat sa pagcahúsay sa mahósay, sa quinaárman. * Táuo ng̃a maganonót sa casaráng̃an sa iang mg̃a buhat, ug sa iang batásan.

Método. = Caogalíng̃on ng̃a pagbóhat ug pagpamólong sa bisan onsa. * Cagaoían, batásan sa tagsa tagsa.

Metralla. = Mg̃a balang diótay ug sa bisan onsa ng̃a magamáy, dogmoc ug magáhi ng̃a isolód, icalárga sa mg̃a luthang.

Métrica. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagbóhat sa mg̃a berso, mg̃a garay.

Metro. = Berso, garay, balac.

Metrópoli. = Ciudad, longsod ng̃a dagcó, cabesera sa probinsia con sa Guinharían. * Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa Arzobispo, ng̃a magasácop sa obán ng̃a mg̃a Singbahán.

Metropolitano. = Ang Arzobispo ng̃a magasácop sa obán ng̃a mg̃a Obispo. * Ang nahatong̃ód sa cabesera sa probinsia con sa Guinharían ug sa Arzobispo.

Meya. = Caság, alimáng̃o sa dagat.

Mezcla. = Pagcasácot. * Pagcasimbóg, pagcasambóg. * Mg̃a boloc sa mg̃a hablon. * Sacót sa apog, balás ug tubig.

Mezcladamente. = Sa pagcasácot, sa pagcahiósa.

Mezclador. = Ang magasácot, ang magapahiósa sa mg̃a botang.

Mezcladura. V. Mezcla.

Mezclamiento. = Idem.

Mezclar. = Sacót, paghiósa. * Simbóg, sambóg.

Mezcolanza. = Pagcasácot ng̃a lain caáyo ng̃a díli macaígo.

Mezquinamente. = Sa pagcahícao, sa cahícao. * Sa pagcaháng̃ol. * Sa pagcadaguínot.

Mezquindad. = Caháng̃ol. * Cahícao, pagcadaguínot ng̃a guilabíhan. * Pagcacáguis.

Mezquino. = Hang̃ol, pobres, ang coláng̃an sa quinahánglan. * Hicáoan, daguinótan. * Diótay uyámot. * Caguísan.

Mezquita. = Singbahán, lugar ng̃a pagaampóan sa mg̃a moros.

MI

Miaja. = Momhó. * Bisan onsa ng̃a dogmoc, magágmay caáyo, diótay oyámot.

Miar. V. Maullar.

Miasma. = Tolotagídyot uyámot ng̃a guican sa mang̃a laoas sa mg̃a masaquéton, sa mg̃a tubig, &c., ng̃a nalán-og ug ng̃a nadonót, ng̃a magadáot sa moatóbang. * Ang saquít ng̃a moalísng̃ao sa laoas.

Miau. = Tonóg sa ting̃og sa iríng.

Mico. = Amó, alíoas.

Micrómetro. = Salamín, anteojo ng̃a pagagamíton sa pagsócod sa cadagcóon sa mg̃a bitóon, sa arlao ug sa búlan, ug sa cahalayóon nila.

Microscopio. = Salamín, anteojo, capandáyan ng̃a magapacadagcó caáyo sa mg̃a botang ng̃a diótay ug magamáy uyámot.

Micho. = Polong ng̃a icahing̃álan sa iríng.

Miedo. = Cahárloc. * Catáhap.

Miedoso. V. Medroso.

Miel. = Dogós.

Mielga. = Tanóm ng̃a maáyo sa pagpacáon sa mg̃a cabayo, &c. * Isda, (calaínan.)

Mielgo. V. Mellizo.

Miembro. = Bahin sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, ang bahin sa bisan onsa.

Miente. = Húna húna. * Ihibaló, boot.

Miera. = Ang lana ng̃a guican sa cahoy ng̃a guing̃álan ug enebro.

Miércoles. = Miércoles, ang icaópat ca adlao sa semana, apil ang domingo.

Mierda. = Tae sa mg̃a táuo ug sa ubán ng̃a mang̃a mananáp. * Boling, hugao ng̃a natápot sa mang̃a bisti ug sa bisan diin. * De aves. = Iti.

Mierdacruz. = Tanóm.

Miés. = Ang oháy, ang liso ug ang dagámi sa trigo, sa humáy, &c. * Panúig, panuígan. * Cadaghánan sa mg̃a cristianos, ug sa boot pabóñag.

Miga. = Ang bahin ng̃a mahómoc sa solód sa panit sa tinápay. * Bisan onsa ng̃a diótay, dogmoc ug magamáy caáyo.

Migaja. = Momhó sa tinápay, tipac, tipic ng̃a diótay caáyo sa bisan onsa.

Migajada. = Ang bahin ng̃a diótay sa bisan onsa ng̃a arang bahínon.

Migajon. = Ang bahin sa tinápay ng̃a mahómoc ug sa solód sa panit. * Ang labíng mahál sa bisan onsa.

Migar. = Pagárlip, pagdógmoc, pagtípac, pagtípic sa tinápay, sa pagbúhat ug sopas ug sa bisan onsa.

Migratorio. = Ang malálin, ang mabálhin.

Mijo. = Daoa.

Mil. = Libo, usá ca libo. * Isip ng̃a díli maíhap.

Milagrero. = Ang magapacamilagros sa díli milagros ng̃a tuod.

Milagro. = Buhat ng̃a cating̃aláhan ng̃a guican sa cosóg ug gahóm sa grasia sa Dios ug sa iang santos ng̃a pagtábang, ng̃a díli mahímo ng̃a boháton sa mang̃a táuo sa ilang lamang ng̃a caogalíng̃on ng̃a gahóm.

Milagrosamente. = Sa pagcating̃ála, sa pagcamilagros gayúd, sa pagcahibólong.

Milagroso. V. Milagro. * Ang may gahóm sa pagmilagros. * Bisan onsang cating̃aláhan, hibólng̃an.

Milano. = Banóg. * Isda, (calaínan.)

Milenario. = Cadogáyan sa usá ca libo ca túig.

Milerama. = Tanóm, (calaínan.)

Milésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa usá ca libo.

Milhojas. = Tanóm, (calaínan.)

Miljar. = Saquét ng̃a mahamótang sa daghánan ng̃a mg̃a hobág ng̃a molomagamáy. * Calaínan sa hilánat.

Milicia. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagáoay, sa pagpang̃óbat sa mg̃a soldados, ug ang maong mang̃a soldado. * Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles.

Miliciano. = Ang nahatong̃ód sa milicia, sa mg̃a soldados.

Militante. = Soldados, ang magasílbi sa pagcasoldados. * Ang Iglesia sa calibútan ng̃a mao ang catilíngban sa mg̃a binuñágan ug ang ilang pang̃ólo ng̃a ang Santos ng̃a Papa.

Militar. V. Miliciano, y Militante hasta ang Iglesia.

Militarmente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mg̃a soldados. * Sa pagcasinoldado.

Milla. = Ang icatólo ca bahin sa usá ca legua ng̃a pagalácuon.

Millar. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a macagáma sa isip sa usá ca libo.

Millarada. = Cadaghánan sa mg̃a libo.

Millon. = Napólo ca gatús ca libo.

Millonario. = Arunáhan, salapían caáyo, dato sa mang̃a salapiánon.

Mimar. = Pagógay ogay, paghátag sa paráyeg, pagálam alam. * Pagpalángga caáyo.

Mimbre. = Tanóm.

Mimbrear. V. Cimbrar.

Mimbrera. = Tanóm.

Mimo. = Táuo ng̃a magalípat sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolóng sa mg̃a dula, sa iang pagtístis ug mg̃a buhat ng̃a nagacaláin lain. * Pagcaógay ogay, pagparáyeg, pagcaálam alam. * Pagcapaságar ng̃a guilabi sa mang̃a pagbóot sa mg̃a báta.

Mimoso. = Parayégon.

Mina. = Alaguían sa mg̃a tubig sa ilálom sa yota. * Lang̃ob, bohó ng̃a pagacalíon sa ilálom sa yota ng̃a pagasórlan sa pólvora, sa pagbóncag ug pagpalupád sa mg̃a cota, sa mg̃a baluarte, &c. * Lugar ng̃a pagacalían sa ilálom sa yota, sa pagcúha sa buláoan, sa salapí, &c. * Ang sinógdan ug guinicánan sa mg̃a tobóran. * Ang opicio sa dagcóng polós sa oaláy dagcóng cabórlay.

Minador. = Ang magabúhat, magacále ug magapacále sa mg̃a mina.

Minal. = Ang nahatong̃ód sa mina.

Minar. = Pagcále sa ilálom sa yota. * Pagpatigáyon sa masingcámot caáyo sa pagdáng̃at sa bisan cansa, sa guitúyo ng̃a guipanghináot.

Mineraje. = Ang pagbóhat sa mg̃a mina.

Mineral. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a mina. * Ang tumbága, buláoan, &c., ng̃a maquíta sa ilálom sa yota. * Guinicánan, sinógdan sa mg̃a tobóran, ug sa bisan onsa.

Mineralogía. = Quinaárman ng̃a nahilábot sa mang̃a mineral.

Mineralogista. = Táuo ng̃a maálam sa quinaárman sa mg̃a mineral.

Minería. = Quinaárman sa pagbóhat sa mg̃a mina.

Minero. = Yota ng̃a pagatórcan sa buláoan, sa salapí, &c. * Ang táuo ng̃a magabóhat sa mg̃a mina.

Miniatura. = Piníntal sa papel, sa garing, &c., ng̃a mahínlo caáyo, sa mg̃a color ng̃a hinílis sa tubig ng̃a sináctan sa tagoc, sa goma.

Mínimo. = Diótay caáyo. * Ang religioso sa caparían ni San Francisco de Paula.

Minio. = Pintura ng̃a mapolá.

Ministerial. = Ang nahatong̃ód sa paghósay sa mang̃a Guinharían.

Ministerio. = Ang opicio, catongdánan sa tagsa tagsa ca táuo. * Bisan onsang buhat. * Paghópot sa mang̃a holosáyon ng̃a labíng mahál ug macúli sa mang̃a Guinharían. * Ang cahímtang sa pagcaministro sa Guinharían ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio. * Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a ministro sa Guinharían.

Ministra. = Babáye ng̃a magasílbi sa lain. * Ang asáoa sa ministro.

Ministrador. = Ang magasílbi ug magaalágar sa lain.

Ministrante. = Idem.

Ministrar. = Pagsílbi, pagalágar. * Pagtúman sa bisan onsang opicio. * Paghátag, pagtógot sa lain sa bisan onsa, bisti, salapí, &c.

Ministril. = Ministro ng̃a obus, sa diótay ng̃a gahúm, alguasil, &c.

Ministro. = Ang magasílbi ug magaalágar sa lain, sa bisan onsa. * Ang hocom ng̃a magatúman sa mg̃a tolománon sa catarúng̃an. * Dagcóng táuo ng̃a guitugyánan sa mg̃a holosáyon ng̃a labíng mahál ug macúli sa Guinharían. * Ang alguasil ug ang obán ng̃a mg̃a táuo sa justicia, ng̃a obós ug sa diótay ng̃a gahúm. * Padre cura.

Minorar. = Pagdíot sa bisan onsa.

Minorativo. = Ang macadíot sa bisan onsa. * Ang macacóha sa usá ca bahin sa bisan onsa.

Minucia. = Pagcadíot. * Bisan onsa ng̃a diótay uyámot, ng̃a oaláy polós.

Minucioso. = Ang masámoc, ang mahilábot sa mang̃a botang ng̃a oaláy polós.

Minuciosidad. = Pagcacúti cuti ng̃a guilabíhan, sa oaláy polós ug hingtúngdan.

Minué. = Sayáo, pagsabáy ng̃a guican sa mg̃a prancés.

Minuete. = Idem.

Minuta. = Papel ng̃a sinolátan, sa pagcaláctor, sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a timaánan ug pagadomdómon, arón isólat sa mg̃a hatáas ng̃a polong sa oláhing adlao.

Minutar. = Pagsólat sa bisan onsa sa mg̃a lactor ug hamóbong polong.

Minutero. = Ang puthao, tumbága, &c., ng̃a magatórlo sa mg̃a minutos sa mg̃a horásan.

Minutista. = Bulac.

Minuto. = Minuto, ang usá sa canúmam ca bahin ng̃a hingsácpan sa usá ca horas.

Mio. = Áco.

Miope. = Halap.

Mirabel. = Tanóm.

Mirada. = Pagcasolóng, pagcatán-ao, pagcaquíta.

Miradera. = Lugar ng̃a pagasólng̃an, pagatan-áoan sa mg̃a táuo. * Bisan onsang lugar ng̃a anáa sa dayág, ng̃a guitán-ao sa bisan cansa. * Lantáoan.

Mirador. = Ang magasolóng, ang motán-ao, ang macaquíta. * Lugar ng̃a hatáas, lantáoan ng̃a pagadáygan ug pagatan-áoan sa haláyong yota.

Miradura. V. Mirada.

Miramiento. = Idem. * Pagcatimáan, pagcacógui. * Pagtáhor, catahá sa pagbóhat sa bisan onsa.

Mirante. = Ang magasolóng, ang magatán-ao.

Mirar. = Solóng, tan-ao, quita. * Paghíling. * Pagbántay sa mg̃a buhat sa bisan cansa. * Pagtagár sa bisan cansa, paghigúgma canía, pagdóng̃og sa iang mg̃a sambag. * Paghúna húna, pagpalándong, pagmátng̃on. * Paglában, pagtábang, paghópot, pagalíma sa bisan cansa.

Mirífico. = Cating̃aláhan, hibólng̃an.

Miriñaque. = Hias sa mg̃a diótay ng̃a bale, ng̃a oaláy polós caáyo.

Mirla. = Langgam.

Mirlar. = Pagpacalígdong sa salingcápao.

Mirlo. = Calígdong sa salingcápao. * Langgam.

Miron. V. Mirante.

Mirra. = Tagoc ng̃a mahomót, masíhag, masínao ug sa color ng̃a molomapolá.

Mirrado. = Ang sináctan sa mirra.

Mirrauste. = Calán-on ng̃a magáma sa mg̃a Coyóbog sa salapáti, sa mg̃a almendras, sa asúcar ug sa obán ng̃a mg̃a panácot.

Mirro. = Cahoy cahoy.

Misa. = Misa, paghálad ng̃a guipanagbóhat sa mg̃a Padre, sa paghálad nila sa Dios ng̃a Amahán sa bilídhon ng̃a laoas ug dugó sa atong Guinóong Jesucristo sa ilálom sa mg̃a dagoay sa tinápay ug sa bino. * Pagólden sa pagcapadre.

Misacantano. = Ang guioldenáhan sa pagcapadre ug ang magamisa ng̃a naháona, bag-o.

Misal. = Librong dagcó ng̃a pagabasáhan sa mg̃a padre sa pagmisa nila.

Misantropía. = Casucóng dagcó, caligótgot, pagcadomót, pagcalícay sa usá ca táuo sa ubán ng̃a mg̃a isigcatáuo nia.

Misántropo. = Ang díli mahagógma magdóol sa iang isigcatáuo, tong̃ód sa iang casocó, casobó, caligótgot ug camíng̃ao.

Misario. = Ang báta ng̃a motábang ug magaayurál sa pagmisa sa mg̃a Padre.

Miscelánea. = Pagcasácot, pagcahiósa sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a botang.

Miserable. = Aláot, táuo ng̃a oaláy palad, ang guicayógtan, ang guicalísdan. * Ang napaóbos, ang oaláy cosóg ug gahóm. * Hicáoan, daguinótan, hacog, caguísan.

Miserablemente. = Sa pagcaaláot, sa pagcaoaláy palad, sa malisód uyámot, sa dagcóng cayógot. * Sa pagcahícao, sa pagcadaguínot, sa pagcahácog.

Miseracion. V. Misericordia.

Míseramente. V. Miserablemente.

Miserear. = Paghícao, pagdaguínot, paghácog.

Miserere. = Ang piesta sa cuaresma sa pagsíngba sa atong Guinóong Jesucristo, sa pagpang̃ádye con pagcanta sa maong miserere. * Saquét ng̃a nahamótang sa pagágui sa bába sa hugao, sa tae.

Miseria. = Casaquítan, calisód, cagóol, pagcaaláot, pagcaoaláy palad. * Caháng̃ol, pagcapobres, pagcacólang sa mg̃a quinahánglan. * Cahícao, pagcadaguínot, bisan onsa ng̃a diótay caáyo, ng̃a oaláy bale.

Misericordia. = Calóoy, pagcaginóclog.

Misericordiosamente. = Sa calóoy, sa pagpoáng̃od, sa pagcahinóclog.

Misericordioso. = Mang̃iloóyan, ang malóoy, ang mapoang̃ódon, mahinoclógon.

Mísero. = Hicáon, daguinótan, hacog, caguísan.

Misero. = Ang musíngba sa masóbsob, ang mahagógma magsíngba sa masócot.

Mision. = Pagsógo. * Pagsóroy soroy sa mg̃a Padre, sa mg̃a calongsóran, sa pagoáli sa mg̃a camatoóran sa Evangelio. * Oáli ng̃a maínit caáyo.

Misionero. = Palaoáli, ang Padre ng̃a magaoáli.

Misivo. = Papel ng̃a sinolátan, solat ng̃a guipadála sa bisan cansa.

Mismo. = Mao, mao gayúd. * Magsáma, topóng, maíng̃on ng̃a tood.

Mistamente. = Ang ang̃ay sa gahóm sa mg̃a hocmánan sa mg̃a Padre ug sa díli Padre.

Mistela. = Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente, tubig, asúcar ug canela.

Misterio. = Ang díli mahímo ng̃a hibalóan ug tuquíbon. * Ang polong ng̃a halálom caáyo. * Ang macúli ug malisód ng̃a pagasabóton. * Ang mg̃a camatoódan sa atong Pagtóo ng̃a tinágo sa santos ng̃a cabobót-on sa Dios. * Ang tinágo, ang guibóhat sa hilom.

Misteriosamente. = Sa hilom, sa tinágo.

Misterioso. = Ang díli matóquib. * V. El anterior.

Mística. = Quinaárman, tolománon sa paghúsay sa quinabúhi sa pagcadebotos, sa pagcamaampóon.

Místicamente. V. Misteriosamente.

Místico. V. Misterioso. * Sacayán sa duhá ca layág. * Maampóon.

Mistifori. V. Mistamente.

Misto. = Ang sináctan sa mg̃a butang ng̃a nagacaláin lain. * Sinimbógan.

Mistura. = Pagcasácot, pagcasímbog.

Misturar. = Pagsácot, pagbóloc. * Pagsimbóg, pagsambóg.

Mita. = Pagcahúsay sa padron arón hibalóan ang mg̃a táuo ng̃a somosógot, ng̃a managbóhat sa mg̃a buhat sa longsod.

Mitad. = Tong̃á, pecas, pacas, acob.

Mitayo. = Táuo ng̃a somosógot, timbol.

Mitigacion. = Pagcahínay hinay, pagcaárang arang.

Mitigador. = Ang magapahínay.

Mitigar. = Paghínay, pagcóha coha, pagárang arang.

Mitigativo. V. Mitigador.

Mitigatorio. = Idem.

Mitología. = Historia, solat ng̃a bacácon sa mg̃a dios dios ug sa mg̃a táuo ng̃a bantógon sa mg̃a dioatáhan.

Miton. = Bisti sa mg̃a babáye ng̃a guitábon nila sa mg̃a bocton cutub sa popólan hasta sa sico.

Mitote. = Sayáo, pagsabáy sa mg̃a indio, sa pagsigcóbot cobot nila sa ilang mg̃a camót.

Mitra. = Calo calo sa mg̃a Obispo ug mg̃a Arzobispo sa pagtóman nila sa mg̃a catongdánan sa pagcaobispo nila. * Ang cahímtang sa Arzobispo ug sa Obispo.

Mitrado. = Ang táuo ng̃a guitogótan sa pagdála dala sa iang olo sa calo calo sa mg̃a Arzobispo ug mg̃a Obispo.

Mitrar. = Pagobispo.

Miz. = Polong ng̃a igatáoag sa iríng.

MO

Moblar. = Pagsángcap sa bisan onsang baláy, solód &c., sa mg̃a casangcápan.

Mocadero. = Paño, panápton ng̃a icapáhid sa ilong, sa sip-on.

Mocador. = Idem.

Mocante. = Idem.

Mocarro. = Sip-on, cogmo ng̃a mobítay sa ilong.

Mocear. = Pagcóndat, pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a ang̃ay sa mg̃a olitáuo.

Mocedad. = Pagcaolitáuo. * Pagcacóndat sa mg̃a olitáo.

Mocero. = Laláqui ng̃a moaólag ng̃a mahagógma maghilábot sa mg̃a babáye.

Moceton. = Táuo ng̃a báta pa, matámboc, sa dagcóng hosog.

Mocion. = Pagcalíhoc. * Pagcabóyoc sa húna húna. * Pagcahónghong sa Dios sa mg̃a calág.

Mocito. = Bag-ong olitáuo, oloolitáuo.

Moco. = Sip-on, pong-it, taping, cogmo. * Ang pabílo ng̃a nasónog sa mg̃a sugá. * Tayá, tambacólong sa pothao. * Ang talo ng̃a natólo sa mg̃a candela ng̃a dinagcútan.

Mocoso. = Sip-ónon, cogmóhon, pong-íton, tapíng̃on.

Mochada. = Pagcaómpog, pagcasóngco sa olo sa bisan diin. * Pagcapácog sa olo.

Mocheta. = Catapúsan sa mg̃a columna ng̃a paglingcódan ug hunóng̃an sa mg̃a arco.

Mochil. = Báta ng̃a pagasogóon, sologóon sa mg̃a táuo ng̃a nanagbóhat sa yota.

Mochila. = Poyo poyo, pontél sa panit, ng̃a pagasórlan sa mg̃a soldados sa ilang bisti ug ilang balon.

Mocho. = Mananáp ng̃a guipótlan sa mg̃a song̃áy. * Ang guigontíng̃an ug guialótan sa bohóc. * Cahoy ng̃a guipótlan sa mg̃a sang̃á ug odlot. * Mg̃a torres ug bisan onsa ng̃a oalá botáng̃an sa tomóy sa catapúsan.

Mochuelo. = Langgam ng̃a ing̃on ing̃on sa bucao.

Moda. = Batásan, bag-ong usos sa mg̃a dagoay sa mg̃a bisti.

Modal. = Caogalíng̃on ng̃a batásan sa pagbóhat, sa paglacáo, sa pagpamólong, &c., sa tagsa tagsa.

Modelar. = Pagbóhat sa bisan onsa ng̃a dagoay con táuo táuo sa yota, sa talo, &c.

Modelo. = Panigíngnan, laráoan, pananglétan.

Moderacion. = Casaráng̃an. * Pagcaóbos sa bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya.

Moderadamente. = Sa casaráng̃an.

Moderado. = Ang mahamútang sa casaráng̃an.

Moderar. = Pagápas sa casaráng̃an.

Modernamente. = Sa bag-o pa, carón bag-o, díli pa dugay. * Cadón cadón.

Moderno. = Bag-o. * V. El anterior.

Modestamente. = Sa pagcaólay, sa maáyong pagcahúsay ug pagcabótang.

Modestia. = Pagcaólay. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a buhat sa tagsa ca táuo, sumála sa cahímtang nia. * Pagcahúsay sa matá sa pagsolóng.

Modesto. = Olay. * Ang magapaáng̃ay sa iang mg̃a buhat ug mg̃a polong sumála sa cahímtang nia. * Ang díli motótoc sa iang mg̃a matá sa pagsolóng nia.

Módico. V. Moderado. * Diótay, dolodíot.

Modificacion. = Pagcabálic, pagcahióli sa mg̃a botang sa ilang pagcabótang ng̃a daan. * Pagcabótang sa bisan onsa sa casaráng̃an, sa pagcóha sa pagcacólang ug sa pagcacápin, sa pagcadagcó ug sa pagcadiótay.

Modificar. = Pagbótang sa bisan onsa sa casaráng̃an, sa oaláy pagcacápin ug pagcacúlang, pagcadagcó ug pagcadiótay.

Modismo. = Caogalíng̃on ng̃a pagsángpot sa tagsa ca pinamólong.

Modista. = Ang moápas sa bag-ong batásan, sa bag-ong usos sa pagbísti. * Ang magatahí ug magabóhat sa mg̃a bísti ing̃on sa bag-ong batásan.

Modo. = Pagcabótang ng̃a caogalíng̃on sa bisan onsa. * Casaráng̃an sa pagbóhat ug sa pagpamólong. * Catahóran, catahá, maáyong pagatóbang. * Gaui, cagaoían ng̃a maáyo sa bisan cansa.

Modorra. = Pagcabórong sa olo, pagcabóg-at sa laoas, pagcatólog ng̃a dagcó ug mabóg-at.

Modorro. = Ang mobáti sa saquét sa pagcabórong sa olo, sa cabóg-at sa laoas, sa pagcatólog ng̃a mabórlay. * Táuo ng̃a oaláy quinaárman ug salabótan.

Modrego. = Táuo ng̃a oaláy polós, ng̃a oaláy quinaádman sa ng̃atanán.

Modulacion. = Pagcaláin lain, pagcalírog lirog sa ting̃og, sa pagcanta.

Modular. = Pagláin lain, pagtáas ug pagóbos, paglírog lirog sa ting̃og, sa pagcanta.

Mofa. = Pagcayóbit, pagcatámay.

Mofador. = Tigyúbit, tigtámay.

Mofante. = Idem.

Mofar. = Yubit, tamay, sood sood.

Moflete. = Aping ng̃a dagcó, matámboc.

Mofletudo. = Ang guitambócan sa aping.

Mogollon. = Pagcahilábot sa bisan cansa sa díli onta quinahánglan.

Mogote. = Bongtod, bolobóngtod. * Tapoc sa mg̃a bináng̃an, sa mg̃a baat, sa mg̃a bogcos.

Mogrollo. = Táuo ng̃a borong, ng̃a oaláy pagtáhod.

Moharrache ó Moharracho. = Ang táuo ng̃a nagapacaláin sa bisti, arón pagalipátan ug pagalipáyon ang nagasolóng canía. * Bisan onsang dagoay ng̃a malágsot.

Mohatra. = Pagcapálit sa bisan onsa sa pagsáad sa hatáas ng̃a bale sa salingcápao lamang, arón palíton, sa pagcamatúod, sa diótay ug obos ng̃a bale.

Mohecer. = Pagagóp-op.

Moheda. = Boquid, solóp ng̃a guitobóan sa mg̃a cahoy ng̃a mabános, masónson caáyo.

Mohina. = Casocó, song̃ot, capong̃ót, caligótgot.

Mohino. = Ang nasocó, naligótgot, napong̃ót. * Ang guisóng̃ot.

Moho. = Agóp-op. * Pagcalícay sa pagbóhat, guican sa catápol.

Mohoso. = Ang guiagóp-op.

Mojada. = Pagcahomód, pagcabasá. * Ang samad ng̃a guican sa pagsóntoc sa hing̃aníban ng̃a matalínis.

Mojador. = Ang magapahomód, ang magabasá.

Mojadura. V. Mojada.

Mojar. = Basá, homód, holom. * Paghilábot sa bisan onsa.

Mojarrilla. = Táuo ng̃a matístis, malipáyon sa canúnay, ng̃a díli maálam manoyó.

Moje. = Sabáo sa bisan onsa.

Mojicon. = Pagpócpoc sa nauong, sa camót ng̃a quinómcom.

Mojiganga. = Dula sa cadaigánan. * Bisan onsa ng̃a hing̃alatáoan.

Mojigato. = Táuo ng̃a malaláng̃on, ng̃a magapacalígdong ug magapacatálao, sa pagcóha ug pagdáng̃at sa iang guipanghináot.

Mojon. = Timáan sa cota, &c., ng̃a ibótang sa mg̃a cadalánan, sa pagtimáan sa mg̃a caotlánan. * Caotlánan. * Tae sa táuo ng̃a tibúoc ug magáhi. * Tobol.

Mojonera. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a mojon. * Caotlánan.

Mola. = Onód ng̃a motóbo sa tian sa obán ng̃a mg̃a babáye, ug pagaíngnon ng̃a mabdos sila.

Molada. = Cadaghánan sa color ng̃a guilígis sa macaúsa.

Molar. = Ang nahatong̃ód sa ligsánan, ug ang maáyo sa paglígis.

Molde. = Marca, hormáhan. * Táuo ng̃a boótan, quinaarmánon, &c., ng̃a mahímo onta sia ug panigíngnan sa obán. * Patic.

Moldear. = Paglíloc.

Moldura. = Bisan onsang dagoay ng̃a guilíloc sa tumbága, sa bató, &c. * Patic.

Moldurar. V. Moldear.

Mole. = Mahínlo, mahómoc. * Bisan onsang dagcóng booc.

Molécula. = Tagsa ca bahin ng̃a magamáy caáyo sa bisan onsa. * Ang usá ca taguígdiot.

Moledero. = Ang mahímo ng̃a pagalígson, ang lilígson.

Moledor. = Maglilígis, ang magalígis. * Bisan onsa ng̃a macasámoc, magabórlay, magaaling̃ása. * Cuti cutíhan.

Molendero. = Maglilígis, ang magahátod sa bisan onsa ng̃a pagalígson onta.

Moler. = Ligis. * Docdoc, dogmoc. * Pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása. * Pagdáot, pagláglag, paggobá.

Molero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a batóng ligsánan.

Molestador. = Ang magasámoc, samócan, condátan, ang magabórlay.

Molestamente. = Sa pagcasámoc, sa pagcabórlay, sa pagcaaling̃ása.

Molestar. = Pagbórlay, pagsámoc, pagcúndat, pagaling̃ása.

Molestia. = Casocó. * Casámoc, cabórlay, cacápoy.

Molesto. = Condátan, ang macasámoc, samócan, ang magabórlay.

Moleta. = Bató ng̃a magáhi caáyo, ng̃a pagagamíton sa paglígis sa mg̃a pintura. * Capandáyan ng̃a icalígis sa tinta sa mg̃a impresor.

Molibodena. = Tombága ng̃a molomapolá ug mahómoc.

Molicie. = Pagcahínlo, pagcahómoc. * Salá ng̃a mang̃íl-ad, ng̃a díli ang̃ay sa mg̃a táuo.

Molienda. = Pagcalígis. * Ang guilígis sa macaúsa. * Cabórlay, cahágo, casámoc.

Moliente. V. Moledor.

Molificacion. = Pagcahómoc.

Molificante. = Ang magapahómoc.

Molificar. = Paghómoc.

Molificativo. V. Molificante.

Molimiento. V. Molienda.

Molinera. = Ang asáoa sa molinero.

Molinero. = Bisan onsa ng̃a maáyo sa paglígis. * Tagía sa ligsánan. * Ang magalígis.

Molinete. = Capandáyan sa mg̃a sacayán sa pagsácoat sa mg̃a sinípit, &c.

Molinillo. = Ligsánan ng̃a diótay. * Ang cahoy con capandáyan ng̃a icahílis, igalínis, icacútao ug igabatíl sa socolate sa batirol.

Molino. = Ligsánan, lilígsan. * Táuo ng̃a cundátan ng̃a díli mahamótang. * Ang macasámoc ug magabúrlay. * Ang bába.

Molitivor. V. Molificante.

Molondro ó Molondron. = Matalác-on, matác-hon. * Ang coláng̃an sa pagtáhod ug sa catahá.

Mollar. = Mahómoc, ang masáyon pagapótlon, pagadocdócon ug pagadogmócon. * Carne, onód sa oaláy bocóg. * Bisan onsa ng̃a may dagcóng polós, ng̃a macapolós. * Táuo ng̃a masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhan.

Mollear. = Pagbóyoc sa bisan onsa tong̃ód sa pagcahómoc nia.

Molledo. = Ang bahin ng̃a ondan ug malíng̃in sa laoas, sa mg̃a paa, sa mg̃a bocton, &c. * Ang bahin ng̃a mahómoc sa tinápay, sa ilálom sa panit.

Molleja. = Baticólon.

Mollejon. = Táuo ng̃a matámboc apan maluyáhon ug sa oaláy cosóg. * Ang mahináyon sa gaui.

Mollera. = Alimpólo.

Molleta. = Tinápay ng̃a minása usáhay sa gatas. * Ang aping ng̃a dagcó, matámboc.

Molletudo. = Táuo sa dagcóng aping.

Mollina. = Olan ng̃a mahínay, binabáye.

Molliznar ó Molliznear. = Pagólan sa mahínay.

Momentáneamente. = Sa macadíot, sa madalí caáyo, sa usá ca pagpíloc sa matá.

Momentáneo. = Ang madalí, ang malágmit caáyo, ang díli madúgay.

Momento. = Macadiót lamang, usá ca pagpíloc sa matá.

Momería. = Pagbóhat sa mg̃a dula sa pagláin lain sa nauong ug sa laoas.

Momio. = Onód sa oaláy tamboc.

Momo. = Pagcaculíot sa nauong. * Pagcayúbit, pagcatámay.

Momordiga. = Tanóm, (calaínan.)

Mona. = Amó, alíoas ng̃a baye. * Pagcahobóg.

Monacal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a Padreng monje.

Monacato. = Cahímtang sa mg̃a monje.

Monacillo. = Báta ng̃a magasílbi sa mg̃a Singbahán sa pagtábang ug pagayurál sa pagmisa sa mg̃a Padre.

Monacordio. = Clabe ng̃a diótay, tolónggon ng̃a may coldas ug ng̃a pagacablíton maíng̃on ng̃a sa pagcáblit sa órgano.

Monada. = Pagcatístis, pagcacolíot sa nauong, pagparáyeg ng̃a guilabíhan. * Pagcaógay ogay.

Monago ó Monaguillo. V. Monacillo.

Monarca. = Hari.

Monarquía. = Guinharían ng̃a guinahóptan sa hari.

Monárquico. = Ang nahatong̃ód sa Guinharían.

Monasterial. = Ang nahatong̃ód sa monasterio, sa conbento.

Monasterio. = Baláy, conbento ng̃a guinpúy-an sa mg̃a monje.

Monásticamente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mang̃a Padreng monje.

Monástico. V. Monasterial. * Ang nahatong̃ód sa cahímtang sa mg̃a Padreng monje.

Monda. = Pagcapón, pagcaháoan sa mg̃a cahoy, sa pagcóha sa mg̃a sang̃á ng̃a patáy ug daótan.

Mondadiente ó Mondadientes. = Palito, gung̃i sa pagcúhit sa mahabílin sa talioála sa mg̃a ng̃ipon.

Mondador. = Ang magapaháoan, ang magapáhid, ang magahínis, ang magapánit sa mg̃a bong̃a, &c.

Mondadura. = Pagcaháoan, pagcapáhid, pagcahínis, pagcapánit. * Ang quinóha sa bisan onsa cay oaláy bale. * Ang panit, &c., sa mg̃a bong̃a, &c.

Mondaorejas. = Caohe, icolóhit sa dalónggan.

Mondar. = Olay, haoan, pahid, hinis, nosnos, quias, coscos. * Pagpánit sa bisan onsa ng̃a may panit. * Paggónting, pagálot sa bohóc ug sa bong̃ot. * Pagcóha, pagpang̃áoat sa bisan onsa, ug labí pa sa salapí sa isigcatáuo.

Mondo. = Ang oaláy hugao ug buling. * Ang oalá dogáng̃an sa bisan onsa.

Mondonga. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a sologóon ng̃a babáye.

Mondongo. = Ang solód sa guinháoa, sa tian sa mg̃a mananáp.

Mondonguero. = Ang magaguisál ug magabalígya sa ng̃atanán ng̃a solód sa guinháoa sa mg̃a mananáp.

Moneda. = Salapí ng̃a icapálit sa bisan onsa, sa boláoan, sa salapí con sa tumbága. * Pisos, caháte, sicápat, sicaoálo, cuartos, &c.

Monedería. = Opicio sa pagbóhat sa salapí, sa mg̃a pisos, mg̃a caháte, &c.

Monedero. = Ang magabóhat ug magamarca sa mg̃a pisos, sa mg̃a caháte, &c.

Monería. V. Monada. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale ug polós.

Monesco. = Ang mahatong̃ód ug ang̃ay sa mg̃a amó.

Monetario. = Cadaghánan sa salapí, mg̃a pisos, mg̃a caháte, &c., sa mg̃a tiempo ng̃a miági, ug sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a lugar. * Ang mg̃a sorlánan ug ang solód ng̃a guibotáng̃an sa maong salapí.

Monicion. = Pagpahibaló, pagbaláod, pagmantalá.

Monigote. = Ang religioso ng̃a lego, oldog. * Táuo ng̃a oaláy quinaárman.

Monipocio. = Pagsábot sa bisan onsa, sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiúsa sila.

Monís. = Bisan onsang diótay ug maníndot, maáñag.

Monises. = Salapí.

Mónita. = Pagcalaláng, quinaárman sa paglímbong, sa pagólo olo.

Monitoria. = Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a hocom, sa mg̃a ponóan sa Singbahán, sa pagtáoag sa hocmánan sa bisan cansa, sa pagpang̃otána canía sa bisan onsa.

Monitorio. = Ang magapahibaló ug magapamátng̃on sa bisan onsa.

Monja. = Binócot.

Monje. = Boghó, Padre ng̃a mopoyó sa caming̃áoan. * Padre ng̃a mopoyó sa conbento, sa monasterio. * Langgam.

Monjil. = Hábito, bisti sa mg̃a monja, sa mg̃a binócot.

Monjío. = Cahímtang sa mg̃a monja, sa mg̃a binócot. * Pagcasolód sa mg̃a babáye sa pagcamonja.

Mono. = Maáyo, maníndot, maáñag, matahóm. * Amó. * Alíoas.

Monocerote. = Mananáp, (calaínan.)

Monóculo. = Ang guibotáng̃an, sa usá lamang ca matá.

Monograma. = Polong ng̃a sinolátan sa mg̃a letra ng̃a nang̃alang̃áquit ug sa pagcaláctud.

Monomaquia. = Pagcaáyat, pagcaáoay sa dohá lamang ca táuo.

Monopastos. = Motón sa usá lamang ca malíng̃in.

Monopolio. = Pagbalígya sa pila lamag ca táuo sa bisan onsa arón maíla lang ang tobo, labon ng̃a tacós onta ng̃a ibalígya sa cadaghánan, arón pagapóslan onta ng̃atanán. * Pagcasábot sa mg̃a comerciante sa pagbalígya sa mg̃a manggad sa maong ng̃a bili.

Monotonía. = Pagcaáng̃ay sa soguílon con sa ting̃og ng̃a díli maáyo, ug mao da sa guihápon.

Monseñor. = Polong ng̃a ióna sa Italia sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a ponóan sa Singbahán, ug sa ng̃alan sa anac ng̃a pang̃ánay sa mg̃a hari sa Prancia ug sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.

Monserga. = Pinamólong, soguílon ng̃a mabóloc ug ng̃a díli masábot.

Monstruo. = Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an ng̃a contra sa tolománon sa pagcabóhat sa isigcaíng̃on. * Bisan onsa ng̃a dagcóan caáyo, malágsot ug mang̃íl-ad uyámot.

Monstruosamente. = Sa pagcadagcó caáyo, sa pagcang̃íl-ad.

Monstruosidad. = Pagcadíli ang̃ay sa bisan onsa sa obán ng̃a isigcaíng̃on. * Pagcang̃íl-ad, pagcalágsot sa bisan onsa.

Monstruoso. V. Monstruo.

Monta. = Pagcaípon sa daghánan ng̃a mg̃a ihap. * Pagcabále, ang bili ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a butang.

Montado. = Ang cabayo ng̃a andam sa mg̃a quinahánglan arón pagacabayóan. * Soldados ng̃a may cabayo.

Montador. = Ang magacabayo.

Montadura. = Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa mg̃a cabayo arón cabayóan.

Montaje. = Pagcabótang sa mg̃a lothang sa mg̃a cureña. * Mg̃a casangcápan sa mg̃a luthang.

Montanera. = Solóp ng̃a pagabohían sa mang̃a baboy arón maning̃áon.

Montanero. = Magbalántay sa mg̃a solóp.

Montano. = Ang nahatong̃ód sa buquid.

Montanada. = Pagcaándac ng̃a oaláy hingtúngdan. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.

Montante. = Espadang halagpád.

Montantear. = Pagándac.

Montaña. = Buquid. * Mg̃a caboquílan sa yota sa Búrgos.

Montañés. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a caboquílan. * Ang natáuo sa yota sa mg̃a buquid sa Búrgos.

Montañoso. = Yota ng̃a may boquid, baquílid, bang̃ílid.

Montar. = Pagcabayo. * Pagsáca, pagtóngtong sa bocó bocó sa cabayo. * Pagábot sa mg̃a cuenta sa bisan onsang isip, cantidad.

Montaraz. = Boquídnon, loog, ihaláson. * Gaui ng̃a maísog, maháit. * Magbalántay sa mg̃a buquid.

Monte. = Boquid. * Solóp. * Cacolían, cabilínggan, caoláng̃an sa pagbóhat sa bisan onsa. * Olo ng̃a guidaghánan sa bohóc. * Sogál sa baraja.

Montea. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagsápsap ug pagtábas sa mg̃a bató ng̃a igabúhat sa mg̃a arco.

Montera. = Calo calo sa panápton con sa panit ng̃a igatábon sa olo.

Montería. = Pagpang̃áyam sa mg̃a baboy sa boquid, sa mg̃a osa ug sa obán ng̃a mg̃a mananáp ng̃a ihálas.

Montero. = Mang̃ang̃áyam, ang mang̃áyam sa mg̃a caboquílan.

Montés. V. Montaraz.

Montescos y capeletes (haber.) = Pagáoay, paglális lalis.

Montesino. V. Montaraz.

Monton. = Tapoc, ogdo.

Montoya. = Calaínan sa sayáo, sa sabáy.

Montuoso. = Boquid, yota ng̃a guibanósan, guisonsónan sa mg̃a cahoy.

Montura. V. Montadura.

Monumento. = Buhat sa bató, &c., ng̃a pagaboháton ug pagatindógon sa cadaigánan, arón may panomdóman sa bisan cansang táuo ng̃a bantógon, con sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an, ng̃a tacús ng̃a timaánan ug pagadomdómon sa mg̃a táuo. * Ang altal ng̃a guibotáng̃an sa jueves ng̃a santo sa laoas sa atong Guinóong Jesucristo, ng̃a sinolód sa usá ca caban caban ng̃a mahál. * Bisan onsang timáan ng̃a nahabílin sa nahatábo sa canhing tiempo.

Monzon. = Cadugáyan sa hang̃in dapit sa habagátan, dapit sa amihánan, &c.

Moña. = Táuo táuo sa dagoay sa babáye ng̃a binistíhan, ng̃a pagahoálan sa pagcabóhat ug pagcatábas sa mg̃a bisti. * Casocó, capong̃ót, caligótgot. * Pagcahobóg.

Moño. = Pinángco. * Lambóhay, tarong sa mg̃a langgam.

Moñudo. = Ang may pinángco. * Langgam ng̃a may lambóhay, tarong.

Moquear. = Pagsíp-on, pagcógmo.

Moquero. = Panápton, paño ng̃a igapáhid sa ilong. * Sipng̃áhan, isilípng̃a.

Moquete. = Pocpoc sa camót sa nauong con sa ilong.

Moquetear. V. Moquear. * Pagpócpoc, sa camót, sa bisan cansa.

Moquillo. = Saquét sa obán ng̃a mg̃a mananáp.

Moquita. = Sip-on ng̃a matín-ao.

Mora. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an, pagcaláng̃ay. * Bong̃a ng̃a matám-is, malomaáslom ug mahómoc caáyo.

Morabito. = Padre sa mg̃a moros.

Moracho. = Color ng̃a morado ng̃a obós.

Morada. = Pinoyánan, pagapóy-an, polóy-an, baláy.

Morado. = Morado. * Ang sináctan sa color ng̃a mapolá ug maítom.

Morador. = Ang magapoyó, ang molópio sa bisan diin.

Moral. = Ang nahatong̃ód sa batásan ng̃a maáyo. * Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagcaáyo ug sa pagcadaótan sa mg̃a buhat sa mg̃a táuo. * Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mora.

Moralidad. = Pagtolón-an ng̃a mahatong̃ód sa batásan ug quinabúhi ng̃a maáyo. * Pagcabótang sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo sa tong̃ód sa ilang pagcaáyo ug pagcadaótan.

Moralista. = Ang nagaestudio sa quinaárman sa moral.

Moralizar. = Pagásoy sa bisan onsang tolón-an ng̃a mahatong̃ód sa mg̃a batásan ug sa quinabúhi ng̃a maáyo.

Moralmente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa moral. * Ing̃on sa guihúna húna sa cadaghánan sa mg̃a táuo.

Morar. = Pagpoyó sa bisan diin.

Morbidez. = Pagcahómoc sa mg̃a bahin sa mg̃a laoas.

Mórbido. = Ang may saquét, ang masaquét, ang macasaquét. * Ang mahómoc caáyo.

Morbo. = Saquét.

Morboso. V. Morbo.

Morcella. = Aligáto, biting caláyo ng̃a guican sa pabílo sa mg̃a lamparahán.

Morcilla. = Morcilla, pinótol ng̃a tináe sa baboy, sa carnero, &c., ng̃a ponó sa dogó ng̃a sináctan sa mg̃a panácot.

Morcillo. = Cabayo ng̃a lobos ng̃a maítom. * Bactin bactin sa bocton cutub sa abága hasta sa sico.

Morcon. = Morsilla sa labíng dagcóng tináe. * Táuo ng̃a matámboc, hamóbo ug malóya, sa oaláy cosóg.

Mordacidad. = Pagcacágod. * Pagcaárat, pagcaáras. * Paglíbac libac sa isigcatáuo.

Mordante. = Capandáyan sa mg̃a imprenta ng̃a pagagamíton sa paghúsay sa mg̃a letra maíng̃on ng̃a nahamótang sa original, sa panigíngnan.

Mordaz. = Ang macacágod. * Ang macaárat, macaáras. * Ang magalíbac sa isigcatáuo.

Mordaza. = Cahoy con pothao ng̃a ibótang, pagbalábag, sa bába sa mg̃a táuo, arón díli/sila macapamólong.

Mordazmente. = Sa paglíbac libac.

Mordedor. = Ang mopáac. * Ang magalíbac libac, tiglíbac, malibácon.

Mordedura. = Pinaácan.

Morder. = Paac. * Pagcágod. * Pagng̃ót ng̃ot. * Pagárat, pagáras. * Pagcóha sa mahínay hinay sa bisan onsa, sa bisan diin, pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo, paglíbac libac.

Mordicacion. = Pagcacágod. * Pagcaárat, pagcaáras.

Mordicante. = Ang macacágod, ang macaárat, ang macaáras, ang macacatól sa maháit.

Mordicar. = Pagcatól. * Pagcágod, pagárat, pagáras.

Mordicativo. V. Mordicante.

Mordido. = Ang guicuháan sa bisan onsang bahin.

Mordiscar. = Pagpáac sa mahínay, sa masóbsob.

Mordisco. = Pináac, pinaácan, pagpáac.

Morena. = Isda.

Moreno. = Molomaítom.

Morera. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mora.

Morería. = Lugar, bario sa mg̃a calongsóran ng̃a guitagána arón pagapúy-an sa mg̃a moros, ug ang ilang mg̃a yota ug mg̃a provincia.

Moribundo. = Mamalátyon, ang harúul na mamatáy.

Moriego. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a moros.

Morigeracion. = Batásan ug quinabúhi ng̃a maáyo.

Morigerar. = Pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * Pagáyo sa batásan ug sa quinabúhi.

Morillo. = Capandáyan sa pothao ng̃a ibótang sa dapóg, sa pagtóngtong dihá sa mg̃a sológnod.

Morir. = Patáy, pagtápos, pagtibáoas sa quinabúhi. * Pagábot sa táuo sa bisan onsa ng̃a macalisód ug macayógot caáyo canía. * Pagpálong sa caláyo ug sa sugá.

Morisco. V. Moriego. * Ang moros ng̃a nahabílin sa España ug napabúñag, sa tiempo sa pagdáug caníla sa mg̃a cristianos.

Morisma. = Pagtóo sa mg̃a moros. * Cadaghánan sa mg̃a moros.

Morisqueta. = Calaláng, pagcalímbong ng̃a ang̃ay sa mg̃a moros. * Ang bogás sa humáy, maís, daoa, &c., ng̃a linóto sa lonlon ng̃a tubig, ng̃a mao ang tinápay sa mg̃a indio.

Morlaco. = Ang magapacahóng̃og.

Moro. = Moros, ang moápas ug mahasácop sa Pagtóo ug religion ni Mahoma. * Ang bino ng̃a oalá simbógan sa tubig.

Moron. = Oloógdo, bolobóngtor sa yota.

Morondonga. = Sacót sa mg̃a botang ng̃a oaláy polós.

Morondo. = Cahoy, tanóm ng̃a guicoháan sa mg̃a dahon. * Ang guialótan ug guiguntíng̃an sa bohóc.

Morosamente. = Sa pagcadúgay, sa pagcaláng̃an, sa pagcaláng̃ay lang̃ay.

Morosidad. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an, pagcaláng̃ay lang̃ay.

Moroso. = Tigdúgay, madugáyon, mahináyon, malang̃ánon, maláng̃ay lang̃áyon.

Morra. = Bagol bagol sa olo.

Morrada. V. Mochada.

Morral. = Poyo poyo, puntél sa pagsolód ug pagdála sa bisan onsa.

Morralla. = Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a oaláy polós.

Morrillo. = Bató ng̃a malíng̃in, mahínlo ug magáhi.

Morriña. = Saquét ng̃a matacód sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan. * Casobó, camíng̃ao sa buot.

Morrion. = Calo calo sa mg̃a soldados.

Morro. = Iring ng̃a magabánha con pagaógay ugáyon sia. * Bisan onsa ng̃a malíng̃in maíng̃on ing̃on sa usá ca olo. * Ang mg̃a ng̃abil ng̃a dagcó, mabága.

Morrudo. = Ang molomalíng̃in. * Ang may ng̃abil ng̃a dagcó.

Mortaja. = Sapot, ang bisti ng̃a guibísti sa mg̃a minatáy.

Mortal. = Ang arang mamatáy, mamalátyon. * Ang macamatáy. * Ang may timáan sa minatáy. * Ang dagcóan caáyo sa isigcaíng̃on.

Mortalidad. = Pagcahímo sa pagdáoat sa camatáyon.

Mortalmente. = Sa camatáyon.

Mortandad. = Camatáy, cadaghánan sa mg̃a minatáy tong̃ód sa salot, sa saquét ng̃a matacód.

Mortecino. = Ang mananáp ng̃a namatáy sa oalá tuyóon, ug ang onód nia. * Malúya, sa oaláy cosóg ug gahóm. * Ang harúul mamatáy ug mapálong.

Mortero. = Docdócan. * Losóng. * Capandáyan sa mg̃a pang̃obátan sa pagsalibáy sa mg̃a granada ug mg̃a bomba.

Mortífero. = Ang macamatáy ug ang may gahóm sa pagpatáy.

Mortificacion. = Pagcasáquet sa laoas. * Cayógot, calisód, cabórlay, casáquet sa húna húna, sa buot.

Mortificar. = Pagpasáquet sa laoas, pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * Pagyógot pagpalisód, pagcóha sa cosóg, sa gahóm sa laoas.

Mortuorio. = Paglobóng, pagámdam sa paglobóng sa mg̃a minatáy.

Moruno. = Ang nahatong̃ód sa yota sa mg̃a moros.

Mosáico. = Ang nahatong̃ód cang Moisés. * Bohat ng̃a pagaboháton sa mg̃a papán con sa mg̃a bató ng̃a nagacaláin lain ug color.

Mosca. = Lang̃ao. * Táuo ng̃a cuti cutíhan ng̃a magacasámoc, magabórlay ug magaaling̃ása. * Ang aligáto con biti ng̃a guican sa caláyo.

Moscarda. = Lang̃ao ng̃a dagcó. * Mg̃a oloítlog sa mg̃a putiócan.

Moscardon. = Lang̃ao ng̃a dagcó. * V. Avispon. * Táuo ng̃a macasámoc, magabórlay, magaaling̃ása.

Moscareta. = Langgam.

Moscatel. = Calaínan sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras. * V. El anterior desde táuo.

Moscon. = Lang̃ao ng̃a dagcó. * Táuo ng̃a macacóha ug macadáng̃at sa iang guitúyo tong̃ód sa iang pagcamalaláng̃on ug pagcasamócan.

Mosqueado. = Ang nalócop sa mg̃a pintal ng̃a tolotagídyot.

Mosqueador. = Paypay con bisan onsa sa pagbúgao sa mg̃a lang̃ao. * Ang icog sa mg̃a mananáp.

Mosquear. = Pagbúgao sa mg̃a lang̃ao. * Pagtúbag tubag sa bisan cansa con barlóng̃on sia ug saoáyon. * Pagtolód, pagírog sa mg̃a casámoc, sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a caoláng̃an. * Paghanólsol tong̃ód sa polong sa isigcatáuo.

Mosqueo. = Pagcabúgao, pagbógao sa mg̃a lang̃ao.

Mosquero. = Sang̃á sa cahoy con pinónpon sa tinábas ng̃a papel ng̃a pagabitáyon, arón moánha dihá ang mg̃a lang̃ao.

Mosqueta. = Calaínan sa pusil ng̃a dolodagcó sa guing̃álan ug escopeta.

Mosquetería. = Mg̃a soldados ng̃a sangcap sa mg̃a pusil ng̃a mosquete.

Mosquetero. = Soldado ng̃a sangcap sa mosquete.

Mosquil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a lang̃ao.

Mosquitero. = Pabeyon, tabil ng̃a pagabitáyon sa guibotáng̃an sa catre con sa mg̃a higdáan, arón díli manolód ang mg̃a namóc.

Mosquito. = Namóc, tagnoc.

Mostacho. = Bong̃ot sa ng̃abil sa itáas. * Aláp-ap, olat sa nauong.

Mostajo. = Tanóm.

Mostaza. = Mostasa, ang binhi sa tanóm sa maong ng̃alan.

Mostazo. = Tanóm sa mostasa.

Mostear. = Pagtólo, pagágui sa dugá sa mg̃a paras, sa mg̃a ubas.

Mostillo. = Calán-on ng̃a pagaboháton sa dogá sa mg̃a paras ug sa obán ng̃a mg̃a panácot. * Sacót, salsa, sabáo sa dugá sa paras ug sa mostaza.

Mosto. = Ang dugá sa mg̃a paras, sa mg̃a ubas, sa oalá pa magbócal.

Mostrable. = Ang arang ipaháyag, ipadayág.

Mostrado. = Ang naanád sa bisan onsa, ang hingcaándam na, ang may batásan sa bisan onsa.

Mostrador. = Ang nagapaháyag, ang magapadayág.

Mostrar. = Hayág, dayág, quita.

Mostrenco. = Puhónan, hias, ng̃a oaláy tagía ng̃a guiíla: busa nahatong̃ód sa hari con sa mg̃a caparían. * Táuo ng̃a oaláy pinuyánan ug agálon. * Ang matámboc ug mabóg-at caáyo. * Ang oaláy quinaárman, ang díli macasábot ug macatóon.

Mota. = Bolobalígtos ng̃a magáma sa panápton sa dihá pa sa haláblan. * Pinótol ng̃a hilo, &c., ng̃a matápot sa mg̃a bisti.

Mote. = Dangga, bansag. * Tigmo.

Motejador. = Ang magalíbac sa isigcatáuo, ang magahing̃álan sa isigcaíng̃on sa mg̃a dangga.

Motejar. = Paghing̃álan sa isigcatáuo sa mg̃a dangga.

Motilar. = Pagálot, paggónting sa bohóc.

Motilon. = Ang guiguntíng̃an ug guialótan sa bohóc, ang religioso lego, oldog, ang díli magamisa.

Motin. = Pagcaálsa, pagcasócol sa cadaghánan sa ilang mg̃a ponóan.

Motivar. = Paghímo sa hingtóngdan, sa guinicánan sa bisan onsa. * Pagásoy sa hingtóngdan sa bisan onsa.

Motivo. = Tong̃ód, hingtúngdan, guinicánan.

Motolita. = Langgam.

Motolito ó Motolótico. = Ang masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhan.

Moton. = Moton.

Motor. V. Movedor.

Motu proprio. = Polong ng̃a linatín: sa iang caogalíng̃on ng̃a pagbóot.

Movedizo. = Ang masáyon malíhoc, maoyóg. * Ang díli malíg-on sa iang húna húna, ang magaósob osob sa iang pagbóot. * Halin, balhin.

Movedor. = Ang magapalíhoc, magapaoyóg.

Mover. = Lihoc, oyóg. * Pagsámbag, pagtámbag, pagágda. * Pagsógot sa bisan onsa.

Movible. = Ang arang lihócon, balhínon.

Moviente. V. Movedor.

Móvil. V. Movible. * Sinógdan, guinicánan, hingtúngdan sa bisan onsa.

Movilidad. = Pagcahímo sa paglíhoc. * Pagcaoaláy calig-ónan sa bisan onsa.

Movimiento. = Pagcalíhoc. * Pagcaoyóg. * Cagobót. * Pagcaláin sa húna húna. * Paghanáyac sa táuo ng̃a napadáog sa cosóg sa mg̃a cailíbgon, sa capong̃ót, sa caligótgot, sa catáoa, &c.

Moyana. = Lothang ng̃a diótay. * Limbong, bacac.

Moza. = Babáyeng sologóon. * Dalága.

Mozallon. = Olitáo ug supang, matámboc, sa maáyong laoas.

Mozárabe. = Ang cristianos ng̃a nagapuyó sa canhing tiempo ng̃a sacót sa mg̃a moros, sa España. * Ang misa ug mg̃a tulumánon sa Singbahán sa canhing tiempo, sa tiempo ng̃a nanagpuyó ang mg̃a moros sa España.

Mozo. = Laláquing sologóon. * Olitáuo.

MU

Mu. = Católog. * Ang ting̃ug sa baca.

Muceta. = Bisti ng̃a guibísti ug guisáb-ong sa abága sa mg̃a Obispo, sa mg̃a doctor ug sa ubán pang mg̃a Padre, sa mg̃a canónigo, &c.

Mucílago. = Ilímnon ng̃a tambal ng̃a mahágcot caáyo, ng̃a pagaboháton sa mg̃a botica, sa mg̃a gamót, mg̃a binhi, mg̃a bong̃a, &c., ng̃a dinócdoc ug linóto sa tubig.

Mucosidad. V. Moco.

Muchachada. = Buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta, binátang buhat.

Muchachear. = Pagbúhat sa mg̃a buhat ng̃a bináta, ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta.

Muchachería. V. Muchachada. * Cadaghánan sa mg̃a báta ng̃a nang̃óndat ug nanagbánha.

Muchachez. = Pagcabótang sa mg̃a báta, pagcabáta sa mg̃a táuo.

Muchacho. = Báta.

Muchedumbre. = Pagcadághan, cadaghánan.

Muchísimo. = Daghánan uyámot.

Mucho. = Daghán, daghánan.

Muda. = Pagcabálhin sa bisan onsa. * Pagcaílis, pagcabáilo, pagcatagílis. * Ilísan, inilísan.

Mudable. = Ang masáyon mabálhin.

Mudamente. = Sa hilom, sa oaláy ting̃og, sa pagcamináma.

Mudanza. = Pagcabálhin. * Pagcasádsad sa mg̃a pagsayáo.

Mudar. = Balhin, ilis, lalin, halin.

Mudez. = Pagcamáma.

Mudo. = Mama. * Ang mahilómon caáyo.

Mueble. = Casangcápan.

Mueca. = Pagcaculíot, pagláin lain sa nauong ug sa laoas.

Muela de moler. = Ligsánan, lilígsan. * De amolar. = Baídan, baílan. * De la boca. = Bag-ang.

Mueblaje ó moblaje. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan sa usá ca baláy.

Muelle. = Mahómoc, mahínlo. * Capandáyan sa puthao con sa asero ng̃a pagagamíton sa mg̃a máquina. * Mg̃a pothao ng̃a pagatongtóng̃an sa mg̃a coche, arón mahómoc ang ilang paglíhoc, ug pagóg og.

Muellemente. = Sa pagcahómoc, sa pagcahínay.

Muérdago. = Tanóm.

Muermo. = Saquét ng̃a pagabatíon sa mg̃a cabayo, &c.

Muerte. = Camatáyon, pagcamatáy. * Catapúsan sa quinabúhi sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp, sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Pagcatibáoas sa bisan onsa.

Muerto. = Minatáy, patáy. * Táuo ng̃a mahináyon, ng̃a oaláy cosóg ug gahóm.

Muesca. = Totho, si-si, sing̃it, loblob.

Muestra. = Panigíngnan, pananglétan. * Nauong, atobáng̃an ng̃a malíng̃in sa mg̃a horásan, ng̃a guibarlísan ug guipintálan sa mg̃a números sa mg̃a horas. * Horásan ng̃a oaláy campana, ling̃ánay.

Mujido. = Ang ting̃og sa baca.

Mujir. = Pagtíng̃og sa mg̃a baca.

Mugre. = Hugao, boling.

Mugriento. = Hugáoan, bolíng̃on.

Mugron. = Balágon sa ponóan ng̃a paras ng̃a ilobóng sa yota arón gomamót, sa díli ibúlag sa maong ponóan.

Muharra. = Pothao ng̃a ibótang sa mg̃a bandela, sa dapit sa itáas.

Mujer. = Babáye. * Asáoa.

Mujercilla. = Babáye ng̃a talamáyon. * Bigáon sa maláo-ay ng̃a batásan.

Mujeriego. = Ang nahatong̃ód sa babáye. * Laláqui ng̃a maquigbabáye, ng̃a mahagúgma sa mg̃a babáye. * Cadaghánan sa mg̃a babáye. * Cababayéhan, cababayénan.

Mujeril. = Ang ang̃ay ug oyon sa mg̃a babáye.

Mujerilmente. = Sa pagcabinabáye.

Mujerona. = Babáyeng sopang, matámboc. * Babáyeng maámbong, talahóron.

Mujol. = Isda.

Mula. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa cabayo, ng̃a anac, lioat sa cabayo ug sa borricong baye.

Muladar. = Tapoc sa hugao, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a cahogáoan. * Ang macahúgao, ang macabóling.

Mular. = Ang nahatong̃ód sa mula.

Mulatero. = Ang magabántay ug magaalíma sa mg̃a mula.

Mulato. = Táuo ng̃a lioat sa mg̃a tigúlang ng̃a maítom ug maputí. * Ang may color ng̃a molamaítom.

Mulero. V. Mulatero.

Muleta. = Sogcod, cahoy ng̃a guibalabágan sa lain ng̃a cahoy ng̃a hamóbo, sa tomóy ng̃a dapit sa itáas, sa pagsándig dihá sa mg̃a bacól ug sa díli macalacát caáyo. * Bisan onsa ng̃a magaságang ug macalíg-on sa lain ng̃a botang.

Muletilla. = Cahoy, sogcod.

Muleto. = Mulo ng̃a nati, diótay pa.

Mulo. = Ang laqui sa mula. * V. Mula.

Multa. = Silot.

Multar. = Pagsílot.

Multiforme. = Ang may daghánan ng̃a mg̃a dagoay.

Multilátero. = Bisan onsa ng̃a capínan sa opát ca nauong.

Multiplicable. = Ang arang pagdaghánon.

Multiplicacion. = Pagcatóbo, pagcadághan sa bisan onsa.

Multiplicador. = Ang macapadághan sa isip sa bisan onsa.

Multiplicar. = Pagpadághan sa isip sa bisan onsa.

Multiplicidad. = Pagcadághan, cadaghánan.

Multitud. = Idem.

Mullidor. = Ang magapahómoc, ang magabósog, ang magadótdot, ang magabóscag.

Mullir. = Pagpahómoc, pagbósog, pagdótdot, pagbóscag.

Mundano. = Ang nahatong̃ód sa calibótan, calibutánon.

Mundificante. V. Mondador.

Mundificar. V. Mondar.

Mundificativo. V. Mondador.

Mundo. = Calibútan. * Pagcadághan, cadaghánan. * Ang yota.

Municion. = Mg̃a calán-on ng̃a quinahánglan sa mang̃a soldados. * Ang mg̃a bala, &c., ng̃a icalárga sa mg̃a luthang.

Municionar. = Pagsángcap sa mg̃a soldados sa mg̃a calán-on ug sa mg̃a pólvora, bala, &c., ng̃a icasócol sa mg̃a caáoay.

Municipal. = Ang nahatong̃ód sa municipio.

Munícipe. = Taguilóngsod.

Municipio. = Ciudad. * Longsod ng̃a dagcóan ng̃a may iang caogalíng̃on ng̃a batásan, mg̃a leyes.

Munificencia. = Pagcalólot.

Munífico. = Malólot.

Muñeca. = Popólan sa camót. * Táuo táuo sa pagcadágoay sa babáye, ng̃a duláan sa mg̃a báta ng̃a babáye opód.

Muñeco. = Táuo táuo sa pagcadágoay sa laláqui. * Táuo táuo ng̃a babayénon. * Ang diótay caáyo, ang oaláy polós.

Muñequería. = Pagcadáyan dayan ng̃a guilabíhan sa mg̃a bisti ng̃a babayénon.

Muñidor. = Sologóon sa mg̃a cofradía, ng̃a magapahibaló sa mg̃a cofrade sa mg̃a piesta, &c.

Muñir. = Pagtáoag, pagpaníng̃ob sa mg̃a táuo arón managcabildo sila.

Murajes. = Tanóm ng̃a italámbal.

Mural. = Ang nahatong̃ód sa cota.

Muralla. = Cota.

Murar. = Paglibót, pagsácop, paglícos sa cota sa bisang onsang longsod, baluarte, &c.

Murciélago. = Cabóg, colábyao, colang colang.

Murcigallero. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa bag-ong gabíy.

Murciglero. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa nang̃atólog.

Murcio. = Caoatán.

Múrice. = Calaínan sa mg̃a quinháson.

Murmullo. = Dahógong, gahob.

Murmuracion. = Pagcalíbac libac.

Murmurador. = Tiglíbac libac, malíbac libácon, ang magalíbac libac.

Murmurante. = Idem.

Murmurar. = Paglíbac libac. * Pagbagólbol, pagbagótbot.

Murmurio. = Banha, hagánas, dagáhay sa mg̃a tubig ng̃a managbahá, ug sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy. * V. Murmullo y Murmuracion.

Muro. V. Muralla.

Murria. = Pagcabórong, pagcabóng̃og sa olo. * Camíng̃ao, casubó.

Murrio. = Masolóbon, ming̃áuon.

Murtilla. = Cahoy cahoy ug ang iang bong̃a.

Mus. = Sugál sa baraja.

Musa. = Dios dios ng̃a babáye sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo.

Musaraña. = Mananáp sa opát ca tiil. * Mananáp ng̃a diótay caáyo. * Bolog bolog sa mg̃a matá.

Muscaria. = Langgam, (calaínan.)

Muscipaca. = Langgam, (calaínan.)

Musco. = Catsóli. * Color ng̃a molomaítom.

Músculo. = Bahin sa laoas, cosóg ng̃a guinicánan sa mg̃a paglíhoc sa maong laoas. * Isda ng̃a dagcóan caáyo, (calaínan.)

Muselina. = Panápton sa gapas ng̃a mahínag ug manípis.

Museo. = Lugar sa cadaigánan ng̃a guitagána sa pagtóon sa quinaárman. * Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a botang ng̃a maníndot caáyo.

Musgaño. = Mananáp sa opat ca tiil, (calaínan.)

Musgo. = Calaínan sa mg̃a tanóm ng̃a diótay caáyo ng̃a manoróc sa mg̃a bató, sa mg̃a panit sa mg̃a cahoy, sa mg̃a cota, &c.

Música. = Música. * Pagcaáng̃ay, caang̃áyan sa mang̃a tolónggon ug sa mg̃a ting̃og sa mg̃a táuo.

Músico. = Ang magatáihop ug magacáblit sa bisan onsang tolónggon. * Ang nahatong̃ód sa música.

Musitar. = Pagbagólbol, pagbagótbot, paghónghong.

Muslo. = Paa, payod.

Mustelo. = Isda ng̃a oaláy himbis, (calaínan.)

Mustí. = Quinaarmánon, Padre sa mg̃a moros.

Mustiamente. = Sa pagcasobó, sa camíng̃ao, sa pagcalúya.

Mustio. = Laya. * Malúya, mamíng̃ao, ming̃áuon, masolóbon.

Musulman. = Moros.

Mutabilidad. = Pagcahímo sa pagcabálhin.

Mutacion. = Pagcabálhin.

Mutilacion. = Pagcapótol sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a balhin sa laoas.

Mutilar. = Pagpótol sa bisan onsang bahin sa lauas, sa bisan diin ug sa bisan onsa.

Mutuamente. = Sa pagcabalúsay, sa pagcabinálus balus.

Mútuo. = Bisan onsa ng̃a pagabuháton sa duhá ca táuo con capin ba. * Pagcaólus, pagcabáilo.

Muy. = Oyámot, caáyo.

N

NA

Naba. = Gamót sa usá ca tanóm ug ang maong tanóm.

Nabal. = Bisan onsa ng̃a pagabuháton ng̃a pagasáctan sa nabos. * Ang yota ng̃a guitámnan sa nabos.

Navería. = Cadaghánan sa nabos. * Guinisál sa nabos.

Nabina. = Ang binhi sa tanóm ng̃a guing̃álan ug nabo.

Nabla. = Tolónggon ng̃a may coldas.

Nabo. = Tanóm ug ang iang gamót ng̃a macáon. * Bisan onsang gamót sa obán ng̃a mg̃a tanóm sa dagcó ng̃a lintong̃ánay.

Naboria. = Indio ng̃a sologóon, apan díli bihag.

Nácar. = Tooay, tipay, quinháson ng̃a inahán sa mg̃a mutia. * Bisan onsa ng̃a may color sa quinháson, ng̃a nácar ug ang color sa maong tooay, tipay.

Nacarado. = Ang guidáyan dayánan ug ang may color sa nácar.

Nacer. = Pagtáuo, pagágui, paggóa sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa tian sa ilang mg̃a inahán. * Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Pagguítib, pagtoróc, paggóa sa yota sa mg̃a tanóm. * Paguícan sa bisan onsang guinicánan, banay con guinlioátan. * Pagtoróc sa balahíbo, sa bohóc ug sa bong̃ot. * Pagsílang sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon. * Pagtóbod, pagólbo sa mg̃a sobá ug sa mg̃a tobóran. * Pagsógod sa mg̃a batásan. * Pagsógod sa bisan onsa sa iang sinógdan ug guinicánan.

Nacido. = Ang onay sa bisan onsa. * Ang maáyo ug ang̃ay sa bisan onsa. * Hobág. * Bisan quinsa sa mg̃a táuo ng̃a natáuo sa calibútan.

Naciente. = Ang nagtáuo. * Ang mituróc, migóa, miguítib.

Nacimiento. = Pagtáuo, pagcatáuo. * Pagcaguícan, pagcasonód. * Pagcasílang sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon. * Pagtoróc sa bohóc, sa mg̃a balahíbo ug sa mg̃a bong̃ot. * Pagcagóa sa yota, pagcaguítib sa mg̃a cahoy. * Guinicánan sa bisan cansang táuo ug sa bisan onsa. * Tong̃ód, hingtóngdan sa mg̃a butang.

Nacion. = Pagcatáuo. * Cadaghánan sa mg̃a molópio sa mg̃a Guinharían con sa mg̃a provincia.

Nacional. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang Guinharían.

Nacionalmente. = Ing̃on sa batásan sa Guinharían.

Nada. = Oalá. * Diótay caáyo. * Macadíot da. * Díli gayód, oalá ng̃a tuod.

Nadadera. = Calabasa, tabáyag, pantog, &c., ng̃a pagamíton sa boot magtóon sa paglang̃óy.

Nadadero. = Lugar, sobá, dagat, &c., ng̃a maáyo ng̃a pagalang̃óyan.

Nadador. = Ang maálam maglang̃óy.

Nadante. = Ang molotáo, ang magalang̃óy.

Nadar. = Lang̃óy, lotáo. * Pagdághan sa bisan onsa, sa nuca, sa salapí, &c. * Oy oy.

Nadie. = Oalá, oaláy táuo.

Nadir. = Ang hingtóngdan ng̃a otobáng̃an sa mang̃a tiil sa mg̃a táuo, sa luyo sa calibútan.

Nado (á). = Sa pagcalang̃óy, sa pagcalutáo. * Sa dagcóng cahágo ug cabórlay, sa macúli uyámot.

Nafta. = Bolit ng̃a molamatín-ao, sa color sa abó ug masíhag, ng̃a molotáo lotáo sa obán ng̃a mang̃a cadagátan.

Naife. = Diamante, batóng mahál ng̃a baol pa.

Naipe. = Dahon sa baraja, baraja.

Nalga. = Ililíngcod, sampot. * Payod.

Nalgada. V. Pernil.

Nalgatorio. V. Nalga.

Nalgudo. = Ang may dagcóng sampot, dagcóng payod.

Nalguear. = Paglíhoc caáyo sa mg̃a payod sa paglacát.

Nansa. = Danao ng̃a diótay ng̃a pagabohían sa mang̃a isda.

Naranja. = Ocban. * Bala sa mg̃a lothang.

Naranjada. = Matám-is ng̃a ilímnon ng̃a sináctan sa dogá sa ocban.

Naranjado. = Ang may color sa ocban.

Naranjal. = Lugar ng̃a guitobóan sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban.

Naranjero. = Lothang ng̃a pagasórlan sa mg̃a bala ing̃on sa pagcadagcó sa mg̃a ocban. * Ang cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban. * Ang mobalígya sa mang̃a ocban.

Naranjo. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban. * Táuo ng̃a borong, ng̃a oaláy quinaárman.

Narciso. = Tanóm ug ang bulac nia ng̃a mahomót caáyo.

Narcótico. = Ang may gahóm sa pagpatólog ug sa paglánag.

Nardo. = Tanóm ng̃a mobólac sa mg̃a bolac ng̃a putíon ug mahomót.

Nares. = Ilong.

Narigon. = Ang ilóng̃an caáyo, ang may dagcóng ilong.

Narigudo. = Idem.

Nariz. = Ilong. * Isilínghot. * Esquina, tomóy sa mg̃a cota.

Narracion. = Suguílon, solte, cagóla. * Pagcasáyor, pagcaásoy sa bisan onsa.

Narrar. = Suguir, suguílon, pagásoy, pagsáyod.

Narrativa. V. Narracion. * Quinaárman, caálam sa pagsóguid sa bisan onsa.

Narval. = Isdang dagcó, (calaínan.)

Nasa. = Bobo, panggal. * Bocág ng̃a guidála sa mg̃a mananágat ng̃a sorlánan sa mg̃a isda. * Bocág ng̃a dagcó sa dagoay sa taryao, ng̃a pagasórlan sa tinápay.

Nata. = Laoot, lanoc, lantap, ang gatas, tubig, bino, &c., ng̃a natolotibúoc ug ng̃a nagalutáo sa ibábao. * Ang labíng mahál sa bisan onsa.

Natal. = Ang nahatong̃ód sa pagcatáuo. * Arlao ug guicatauóhan sa bisan cansa.

Natalicio. = Ang nahatong̃ód sa adlao ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * Ang mg̃a piesta, mg̃a combida, &c., ng̃a pagaboháton sa adlao ng̃a guitauóhan sa bisan cansa.

Natátil. = Ang molotáo sa ibábao sa tubig.

Natatorio. = Caligóan, lugar ng̃a guitagána sa paglang̃óy.

Natilla. V. Nata. * Sacót ng̃a pagalotóan hasta ng̃a mahágcot ug maespeso, sa gatas, itlog ug asúcar.

Natío. V. Nacimiento. * Quinaía.

Navidad. = Idem. * Pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo, ni María Santísima ng̃a Inahán nia, ug ni San Juan Bautista ng̃a iang maoóna.

Natividad. = Como el anterior.

Nativitate (á.) = Polong ng̃a linatín: cutub sa pagcatáuo. * Quinaía, cutub sa pagcamáo.

Nativo. = Ang nagtáuo, ang nahimógso. * Ang nahatong̃ód sa pagcatáuo.

Nato. = Dong̃og ng̃a onay sa bisan onsang pagcahímtang con opicio.

Natura. = Quinatáuo, boto.

Natural. = Ang onay sa bisan cansa ug sa bisan onsa. * Quinaía, quinagáoi. * Ang natáuo, ang molópio sa bisan diin ng̃a Guinharían con longsod. * Ang guibúhat sa oaláy sacót. * Ang mahímo ng̃a boháton sa quinaárman ug sa gahóm sa mg̃a táuo. * Gaui, cagaoían, batásan.

Naturaleza. = Quinaía, pagcamáo sa bisan onsa. * Cadaghánan sa ng̃atanán ng̃a anáa sa calibútan. * Ang guinicánan sa mang̃a buhat ng̃atanán. * Calaínan, pagcaónay ug gahóm sa mg̃a botang. * Pagcahúsay sa ng̃atanán ng̃a guibúhat sa Dios sa calibútan. * V. Natural.

Naturalidad. = Pagcaáng̃ay, pagcapotóng, pagcaháoan sa boot.

Naturalista. = Ang magasúlat ug muíla sa mg̃a cagaoían, mg̃a gahóm ug hingtóngdan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm, &c.

Naturalizacion. = Pagtógot sa hari sa mg̃a domolóong ug sa mg̃a táuo ng̃a díli molópio sa Guinharían nia, arón managámbit sila sa mg̃a caposlánan sa iang mg̃a guinsacópan.

Naturalizar. = Pagsácop, pagdáoat sa pagcasácop sa usá ca longsod, sa táuo sa lain ng̃a longsod. * V. el anterior. * Pagánad, pagbatásan sa bisan onsa.

Naturalmente. = Sa pagcaquinaía, sa pagcaónay. * Sa caogalíng̃on sa gahóm.

Naufragante. = Ang nalónod, ang guicaboóng̃an sa sacayán.

Naufragar. = Lonod, pagbóong, pagtóndag, pagtógdang, paglóndag sa sacayán ng̃a guisáquian sa bisan cansa. * Pagdáot sa bisan onsa ng̃a guibóhat con guipatigáyon.

Naufragio. = Pagcaoalá, pagcabóong, pagcatógdang, pagcatóndag, pagcalóndag sa sacayán. * Calisód ng̃a dagcó, cagóol. * Pagcadáot, pagcaoalá sa bisan onsa.

Náufrago. V. Naufragante. * Isda ng̃a dagcóan, iho.

Naumaquia. = Pagpang̃óbat sa mg̃a sacayán, ng̃a guipacamáo mao sa usá ca danao ng̃a diótay, sa pagtóon sa mang̃a táuo ng̃a tigsácay, con magaáoay sila ugáling sa minatúod sa dagat.

Náusea. = Pagcalóod, calóod sa guinháoa.

Nauseabundo. = Bisan onsa ng̃a nagapalóod sa guinháoa. * Ang guilóod sa guinháoa, ang harúul magasúca, ang casucáon.

Nausear. = Paglóod sa guinháoa.

Nauseativo. V. Nauseabundo.

Nauseoso. = Idem.

Nauta. = Táuo sa dagat, grumete, ang may opicio sa pagsacáy.

Náutica. = Quinaárman sa pagsacáy.

Náutico. = Ang nahatong̃ód sa quinaárman sa pagsacáy.

Nautílo. = Lagáng, quinháson ng̃a matahóm caáyo.

Nava. = Yota ng̃a patag, datág.

Navaja. = Labaja. * Quinháson sa maaníndot ng̃a baláyan. * Tang̃ó sa mg̃a baboy. * Ang dila sa mg̃a tiglíbac libac, sa mg̃a malibácon. * De afeitar. = Labaja ng̃a igaálot. * De gallos. = Bolang.

Navajada. = Pagsámad, pagsóntoc sa labaja, ug ang maong samad.

Navajazo. = Idem.

Navajero. = Sorlánan sa mg̃a labajas ng̃a igaálot, ug ang paño, ang panápton ng̃a igapáhid sa maong mg̃a labaja.

Navajonazo. V. Navajada.

Naval. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sacayán ug sa pagsacáy.

Nave. = Sacayán. * Lugar ng̃a hatáas, pagcalóang sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c.

Navegable. = Ang mahímo ng̃a pagasáquian.

Navegacion. = Pagcasacáy, pagsacáy. * Cadogáyan, túig ng̃a pagadogáyan sa tagsa ca pagsacáy.

Navegador. = Ang mosacáy, tigsácay.

Navegante. = Idem.

Navegar. = Sacáy.

Naveta. = Sorlánan sa insienso, sa hamót ng̃a icaasó sa mg̃a Singbahán.

Navideño. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa Natividad.

Naviero. = Taguía sa sacayán.

Navío. = Sacayán ng̃a dagcó sa tolólo ca talároc.

Náyade. = Dios dios ng̃a babáye, nimpa ng̃a nagabóot sa sobá ug mg̃a tobóran ing̃on sa Pagtóo sa mg̃a dioatáhan.

Nazareno. = Ang natáuo sa Nazarét ug ang nahatong̃ód sa maong longsod. * Táuo ng̃a hebreo, judío, ng̃a nagasílbi sa Singbahán, ng̃a oalá pagaalótan ug guntíng̃an guihápon sa bohóc ug sa bong̃ot, ug ang oalá omínom sa bisan onsa ng̃a macahobóg onta. * Ang mocóyog sa mg̃a procesion sa semana ng̃a santos, ng̃a nagabísti sa bisti ng̃a hatáas, maítom con morados.

NE

Néveda. = Tanóm ng̃a mahomót, (calaínan.)

Neblí. = Langgam, (calaínan.)

Neblina. = Gabon ng̃a mang̃ítng̃it ug obos obos, haróol sa yota. * Alapáap.

Nebrina. = Ang bong̃a sa enebro.

Nebuloso. = Ang guigabónan.

Necear. = Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a binóang, ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan, ng̃a díli macaígo.

Necedad. = Pagcaoaláy caálam, quinaárman. * Polong con bohat ng̃a binóang, ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy hingtóngdan. * Pagcagáhi sa olo, pagcacólang sa salabótan.

Necesaria. = Calibáng̃an.

Necesariamente. = Gayód, sa oaláy calóstan ug calaguéuan.

Necesario. = Quinahánglan. * Ang moábot gayúd.

Necesidad. = Quinahánglan. * Catongdánan ng̃a díli mahímo ng̃a pagalipásan. * Pagcalíbang, pagcaólo.

Necesitado. = Pobres, hang̃ol. * Quinahanglánon, ang guicábsan sa mg̃a quinahánglan.

Necesitar. = Pagpógos, paglógos sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa. * Pagbáti sa quinahánglan sa bisan onsa.

Neciamente. = Sa pagcabinóang sa pagcahóng̃og, sa pagcaoaláy boot ug salabótan.

Necio. = Ang díli maálam ang guicábsan, ang coláng̃an sa quinaárman. * Boang, hong̃og, colang colang, coliró, miné.

Necrología. = Balíta, padron, casayódan, listáhan sa mg̃a minatáy.

Néctar. = Bisan onsang ilímnon ng̃a matám-is ug malalím.

Necuacuam. = Polong ng̃a linatín: díli gayúd.

Nefandamente. = Sa pagcaláo-ay uyámot ng̃a díli icahing̃álan.

Nefando. = Daótan caáyo, maláo-ay uyámot ng̃a díli icahing̃álan.

Nefario. = Daótan, tampalásan uyámot, mabáng̃is.

Nefas (por fas ó por.) V. Fas ó por nefas (por.)

Nefrítico. = Saquét, caól-ol ng̃a guican sa balás con sa bató ng̃a nahamótang sa alaguían sa ihi.

Negacion. = Pagcadíli, pagcadilí. * Pagcaoalá ng̃a tuod sa bisan onsa.

Negado. = Ang oaláy polós sa ng̃atanán.

Negador. = Ang nagadíli, ang modilí.

Negante. = Idem.

Negar. = Pagdíli, díli pagóyon sa guiíng̃on sa lain. * Pagdilí, díli pagtógot, díli pagbóot sa bisan onsa. * Paglimód, díli pagtóg-an sa mg̃a salá con sa bisan onsa ng̃a guibóhat con guipamólong. * Pagáyad sa bisan onsa. * Díli pagbálos ug maáyo sa mg̃a calóoy, sa pagcaábian, &c.

Negativa. V. Negacion.

Negativamente. = Sa pagcadíli.

Negativo. V. Negador. * Ang táuong saláan ng̃a díli boot magtóg-an sa iang salá.

Negligencia. = Pagcatápol, catápol, pagcaoaláy cacúgui.

Negligentemente. = Sa catápol, sa pagcaoaláy cacúgui.

Negociable. = Ang mahímo ng̃a ipatigáyon sa pagcomercio.

Negociacion. = Pagcapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya, pagcacomercio. * Pagcapatigáyon arón macúha ug madáng̃at ang guitúyo ug ang guipanghináot.

Negociador. = Comerciante, ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya.

Negociante. = Idem.

Negociar. = Pagpatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya, pagcomercio. * Pagpatigáyon ug maáyo sa bisan onsa arón macóha ang guitúyo ug ang guipanghináot.

Negocio. = Holosáyon. * V. Negociacion. * Polós, caposlánan, tobo sa pagcomercio.

Negocioso. = Macógui. * Madalíon caáyo sa mg̃a bohat.

Negral. = Molomaítom.

Negrear. = Pagítom.

Negreta. = Langgam.

Negrilla. = Isda.

Negrillo. = Cahoy. * Salapí ng̃a molomaítom sa dihá pa sa yota.

Negro. = Maítom. * Ang namíng̃ao, ang nagasobó. * Táuo ng̃a oaláy dalángpan, ng̃a oaláy alaguían.

Negrura. = Caítom, pagcaítom.

Negruz. = Bisan onsa ng̃a molomaítom.

Neguijon. = Agóting, aguítong, ting̃io, saquét ng̃a magapaítom ug magacágod sa mg̃a ng̃ipon.

Neguilla. = Tanóm sa España. * Pagcalimód sa bisan onsa, pagcadíli itúg-an.

Nema. = Ang lugar ng̃a pagapilítan sa mg̃a sulat.

Némine discrepante. = Mg̃a polong ng̃a linatín: sa pagbóot sa ng̃atanán sa oaláy pagdíli.

Nemoroso. = Ang nahatong̃ód sa solóp.

Nene. = Báta, diótay caáyo.

Nenúfar. = Tanóm ng̃a motoróc sa tubig ng̃a nadánao, ng̃a díli magabahá.

Neófito. = Táuo ng̃a bag-o pa mibálic sa Pagtóo sa mg̃a cristianos.

Neumenia. = Ang nahaónang adlao sa bulan.

Nepote. = Pagománcon.

Neréida. = Dios dios, nimpa ng̃a nagapuyó sa dagat, ing̃on sa guitoóhan, sa canhing tiempo, sa mg̃a dioatáhan.

Nervio. = Biting biting, litid litid, cosóg. * Calig-ónan sa bisan onsa. * Mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon. * Pisi ng̃a icalíg-on sa obán ng̃a mg̃a layág sa mg̃a sacayán. * Caogátan sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.

Nervioso. = Mg̃a dahon ng̃a may daghánan ng̃a mg̃a caogátan. * Soguílon con polong ng̃a díli mahímo ng̃a batócon, ng̃a soclan.

Nervosamente. = Sa cosóg, sa calig-ónan.

Nervosidad. = Pagcabáscog sa mg̃a cosóg, calig-ónan sa mg̃a biting biting. * Cabáscog sa mg̃a soguílon, sa mg̃a polong.

Nervoso. = Ang may cosóg, biting biting. * Ang malicó, mabóyoc, sa díli mabalí ug mabóong.

Nesciencia. = Pagcaoaláy quinaárman.

Nesciente. = Ang díli maálam, ang oaláy quinaárman.

Nesga. = Simbal.

Neto. = Olay, sa oaláy sacót, sa oaláy boling. * Ang isip ng̃a nahabílin sa usá ca cuenta, sa nacóha na ang mg̃a gasto ng̃atanán. * Lingcoránan sa mg̃a columna, sa oaláy dayan dayan.

Neuma. = Pagsábot sa mg̃a timáan lamang, sa oaláy polong ug ting̃og.

Neumático. = Ang nahatong̃ód sa hang̃in.

Neutral. = Ang díli mabóyoc sa luyo ug sa luyo, ang guiálang aláng̃an.

Neutralidad. = Pagcaálang alang, pagcaoaláy pagcabóyoc sa luyo ug sa luyo.

Nevada. = Olan ng̃a tibúoc ug maputí caáyo.

Nevadilla. = Tanóm, (calaínan.)

Nevado. = Ang maputí ing̃on sa gapas.

Nevar. = Pagólan sa tubig ng̃a tibúoc ug maputí uyámot. * Pagpotí sa bisan onsa.

Nevasca. = Onós sa mabáscog ng̃a hang̃in ug olan ng̃a tibúoc.

Nevera. = Lugar ng̃a pagatipígan sa olan ng̃a tibúoc, sa niebe. * Solód ng̃a mabógnao caáyo.

Nevería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa olan sa tubig ng̃a tibúoc, sa niebe.

Nevero. = Ang magabalígya sa olan, sa tubig sa olan ng̃a tibúoc, sa niebe.

Nevoso. = Ang may niebe sa masóbsob. * Túig ng̃a igaólan, tang̃ólan ug tibúoc.

Nexo. = Pagcahiósa sa bisan onsa sa lain ng̃a butang.

NI

Ni. = Bisan.

Niara. = Tapoc sa mg̃a dagámi ng̃a pagaboháton sa mang̃a cabalánan, sa pabótang sa talioála sa trigo, &c.

Nicerobino. = Homót ng̃a guicabóbho sa mg̃a caráan ng̃a táuo.

Nicociana. = Tanóm sa tabáco.

Nicho. = Lang̃ob lang̃ob, bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a cota, sa pagbótang sa bisan onsa.

Nidada. = Cadaghánan sa mg̃a itlog ng̃a guibótang sa mg̃a langgam sa ilang mg̃a salag.

Nidal. = Pogáran. * Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a langgam sa ílang mg̃a itlog. * Ang itlog ng̃a ibótang sa bisan diin, arón magaítlog dihá ang mg̃a manóc. * Guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. * Lagar ng̃a pagaadtóan sa masóbsob sa bisan cansa, con pagabotáng̃an sa bisan onsa, arón díli hicaplágan sa obán.

Nidificar. = Pagsálag sa mg̃a langgam.

Nido. = Salag, baláyan sa mg̃a langgam. * Bohó, baláyan sa mg̃a mananáp ng̃a diótay. * Baláy, pinoyánan sa bisan cansa. * Dalángpan sa mg̃a táuo ng̃a molomalágsot, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan.

Niebla. = Gabon, alopóop, alapáap, balonábon. * Tagomatá, saquét sa mg̃a matá.

Niel. = Bisan onsang dayan dayan con dagoay ng̃a guilíloc sa salapí, sa tombága, &c.

Nielar. = Paglíloc.

Nieto. = Apó.

Nieve. = Tubig sa olan ng̃a natibúoc, ng̃a mahólog sa yota sa dagoay sa mg̃a loli ng̃a diótay, binóscag ug maputí caáyo. * Caputí ng̃a dagcó sa bisan onsa.

Nigromancía. = Quinaárman ng̃a mang̃íl-ad ug dinilían uyámot, sa pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan, guican sa pagsábot sa yaoa ug sa iang gahóm, ug ang maong buhat.

Nigromante. = Ang maálam sa nigromancía.

Nigromántico. = Ang nahatong̃ód sa nigromancía.

Nigua. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa pulgas, ng̃a mamáac caáyo.

Nimiamente. = Sa guilabíhan.

Nimiedad. = Pagcalabí.

Nimio. = Mahináyon, ang madúgay caáyo sa suguílon con sa mg̃a buhat.

Ninfa. = Dios dios sa mg̃a tubig, sa mg̃a solóp, sa mg̃a boquid, &c, ng̃a guisingbáhan, sa canhing tiempo sa mg̃a dioatáhan. * Bisan quinsang babáye ng̃a báta, matahóm ug hamíli.

Ninfea. = Tanóm, (calaínan.)

Ninfo. = Laláqui babayénon, ng̃a guilabíhan nia ang pagdáyan dayan sa iang laoas.

Ningun y Ninguno. = Oaláy bisan quinsa. * Oaláy bale.

Niña. = Bátang babáye, báta báta sa mg̃a matá, calimotáo. * Bisan onsa ng̃a guihigógma caáyo. * Babáyeng dalága.

Niñada. = Polong con buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta.

Niñato. = Nati sa baca ng̃a dihá pa sa tian sa pagpatáy sa inahán.

Niñear. = Pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a ang̃ay sa mang̃a báta.

Niñería. V. Niñada. * Pagcadiótay sa bisan onsa, pagcaoaláy bale. * Polong ng̃a oaláy hingtóngdan.

Niñero. = Ang mahagógma magógay ogay sa mg̃a báta.

Niñeta. = Báta báta sa mg̃a matá.

Niñez. = Edad, túig sa mg̃a báta hasta sa icapíto ca túig.

Niño. = Báta ng̃a oalá omábot sa icapíto ca túig. * Ang báta pa.

Nioso. = Isda.

Nipos. = Salapí.

Niquiscocio. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós ug bale.

Níspero. = Cahoy y ang iang bong̃a.

Níspola. = Ang bong̃a sa Níspero.

Nítido. = Ang oaláy boling. * Ang matín-ao, ang masíhag, ang magaguíla guila.

Nitral. = Lugar ng̃a pagacoháan sa nitro.

Nitrería. = Lugar ng̃a pagabohátan sa nitro.

Nítrico. = Ang nahatong̃ód sa nitro.

Nitro. = Calaínan sa asín ng̃a magámit sa pagbóhat sa pólvora.

Nitroso. = Ang maíng̃on sa nitro.

Nivel. = Tonton, lasid.

Nivelar. = Pagpátag, pagdatág. * Pagbóhat sa bisan onsa ing̃ón sa catarúng̃an.

NO

No. = Díli. * Oalá.

Nobillario. = Libro ng̃a sinolátan sa pagcamahál ug pagcahamíli sa mg̃a banay, sa mg̃a calioátan.

Noble. = Mahál, hamíli, dato. * Bilídhon. * Donggánon.

Noblemente. = Sa pagcalólot. * Sa pagcaáyo, sa pagcamahál.

Nobleza. = Pagcamahál, camahálan, pagcahamíli. * Pagcalólot. * Pagcabilírhon sa bisan onsa, pagcalabí, pagcalabáo sa obán ng̃a mg̃a isigcaíng̃on. * Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo.

Nocion. = Pagcahibaló, pagcaálam, pagcasáyod sa bisan onsa.

Nocivo. = Ang macadáot.

Noctívafo. = Ang magasóroy soroy sa gabíy.

Nocturno. = Ang nahatong̃ód ug ang guibóhat sa gabíy. * Ang magalacáo sa gabíy, ng̃a sia usá da, ng̃a magasobó ug ming̃áuon. * Ang usá sa toló ca bahin sa mg̃a maitines ng̃a guipang̃ádye sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a guioldenáhan.

Noche. = Gabíy, gab-i. * Pagcang̃ítng̃it. * Cabóloc, cagobót sa bisan onsa. * Camíng̃ao, casobó. * Buena. = Gabíy sa pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo.

Nochebueno. = Tinápay ng̃a dagcó ng̃a sináctan sa lana sa almendras, &c., sa pagcáon sa noche buena.

Nodo. = Hobág, pagcagáhi sa mg̃a cosóg, sa mg̃a biting biting.

Nodriza. = Ioa, ang magapasóso sa díli iang anac.

Nogal. = Cahoy ng̃a dagcó ng̃a mobóng̃a sa mg̃a nueses.

Noguera. = Idem.

Nolicion. = Díli pagbóot, pagdíli.

Nolimetángere. = Samar sa nauong, ng̃a mang̃íl-ad caáyo ug malisód ng̃a pagatambálan.

Nómade ó Nómada. = Cadaghánan sa mg̃a táuo, mang̃a banay, ng̃a oaláy pinoyánan ng̃a malíg-on.

Nombradamente. = Sa pagcahing̃álan, sa pagcaásoy.

Nombramiento. = Pagcahing̃álan.

Nombrar. = Paghing̃álan. * Pagpíli, pagtórlo sa bisan cansa, sa bisan onsang opicio con catongdánan.

Nombre. = Ng̃alan. * Maáyong dong̃og.

Nomenclatura. = Cadaghánan sa mg̃a polong ng̃a caogalíng̃on sa bisan onsang ng̃a quinaárman.

Nómina. = Padron, listáhan, papel ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo con sa mg̃a botang.

Nominacion. V. Nombramiento.

Nominador. = Ang magapíli, ang magatódlo, ang magahing̃álan.

Nominal. = Ang nahatong̃ód sa ng̃alan.

Nominar. V. Nombrar.

Non. = Nones. * Usá ca bóoc, ang oaláy obán, ang oaláy parang.

Nona. = Ang usá sa mg̃a bahin sa adlao sa tiempo sa mg̃a romanos, ng̃a nacaígo sa horas sa las tres sa hapon. * Ang icadúha ca bahin sa bulan, sa maong mg̃a romanos. * Ang catapúsan sa mg̃a pang̃ádye ng̃a guing̃álan ug horas menores, ng̃a pang̃adyéon sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a guioldenáhan.

Nonada. = Diótay uyámoy.

Nonagenario. = Ang may casiáman ca túig.

Nonagésimo. = Ang macatúman sa isip sa casiáman.

Nonagonal. = Ang nahatong̃ód sa número cun sa isip sa siám.

Nonágono. = Dagoay ng̃a may siám ca luyo con nauong.

Nonato. = Ang guicóha sa tian sa inahán sa pagsí-si sa maong tian.

Nono. = Icasiám.

Non plus ultra. = Mg̃a polong ng̃a linatín: dihá cutub.

No obstante. = Bisan, bisan pa niána, bisan pa niíni, bisan pa niádto. * Oaláy sapayán.

Nopal. = Tanóm, palpal.

Norabuena. = Pagpaháyag, pagpadayág sa calípay tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo.

Nordeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála, sa calang sa timog ug sa amíhan.

Noria. = Máquina, tináod ng̃a cahoy ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a rueda, mg̃a malíng̃in, sa pagpagóa ug pagcálos sa tubig sa mg̃a atábay. * Atábay ng̃a haláoig.

Norma. = Escoála, capandáyan sa mg̃a panday sa cahoy ug sa cota. * Batacán ng̃a paganóntan sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo ug sa ilang pagpatigáyon.

Nornordeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa amíhan ug nordeste.

Nornorueste. = Canáoay sa amíhan.

Norte. = Amíhan, timáan, maoóna ng̃a pagaapáson sa nanagsacáy, sa paghópot sa pagadolóng̃an sa sacayán.

Norueste. = Canáoay ng̃a tuod.

Nos. V. Nosotros.

Nosotros, escluyendo á alguno ó algunos de quienes ó con quienes se habla. = Camé. * Incluyendo á todos de quienes se hace mencion en la conversacion. = Quita.

Nota. = Timáan, marca ng̃a ibótang sa bisan díin arón hiílhan ug bisan onsa pagsáoay sa bisan onsa ng̃a guisólat sa mg̃a libro ng̃a tacós ng̃a saoáyon, con sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo ng̃a díli maáyo caáyo. * Pagásoy, pagsáyod, pagpamólong sa bisan cansa, sa bisan onsang mg̃a polong ng̃a ibótang sa sulat. * Bisan onsa ng̃a guisólat sa mg̃a hamóbong polong arón isúlat sa oláhing arlao sa hatáas ng̃a pagásoy. * Mg̃a timáan sa pagbása sa mg̃a papel ng̃a sinolátan sa música.

Notable. = Ang tacús timaánan ug pamatng̃ónon. * Ang dagcó caáyo ug labí sa isigcaíng̃on.

Notar. = Pagtimáan sa bisan onsa arón hiílhon. * Pagtán-ao, pagmátng̃on, pagsolóng ug maáyo. * V. Nota desde pagsáoay.

Notaría. = Opicio, cahímtang sa notario. * Solód ng̃a pagabohátan sa mg̃a notario.

Notario. = Escribano sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom sa Singbahán.

Noticia. = Balíta, pagpahibaló.

Noticiar. = Pagpahibaló, pagásoy, pagsáyor, pagíng̃on.

Noticioso. = Ang nasáyod, ang nahibaló sa bisan onsa. * Quinaarmánon, mang̃ialáman.

Notificacion. V. Noticia.

Notificado. V. Noticioso hasta quinaarmánon. * Ang guipahibalóan sa bisan onsa, sa sugo sa hocom.

Notificar. = Pagpahibaló sa bisan onsa, guican sa pagbóot ug sa pagsógo sa hocom.

Noto. = Ang nadayág, ang nabántog.

Notoriamente. = Sa pagcadayág, sa pagcabántog.

Notoriedad. = Idem. * Ang hibalóan sa ng̃atanán, sa cadaghánan.

Notorio. V. Noto y el anterior.

Novacion. = Pagcabág-o sa catungdánan ng̃a daan.

Novador. = Ang magahúna húna ug mahímo ug guinicánan sa mg̃a bag-ong pagtolón-an.

Noval. = Ang yota ng̃a guibohátan pagbág-o, ug ang nahaónang bong̃a.

Novar. = Pagbág-o sa bisan onsa.

Novato. = Bag-o, ang nagasógod sa bisan onsang opicio con quinaárman.

Novator. V. Novador.

Novecientos. = Siám ca gatús.

Novedad. = Pagcabág-o sa bisan onsa. * Pagcabálhin sa mg̃a botang sa ilang pagcabótang ng̃a daan. * Pagcating̃ála.

Novel. = Bag-o, ang oaláy quinaárman. * V. Novato.

Novela. = Suguílon ng̃a guipacamáo mao. * Bacac, limbong.

Novelador. = Ang magasúlat sa mg̃a nobela.

Novelar. = Pagsúlat sa mg̃a nobela.

Novelería. = Pagásoy sa mg̃a soguílon ng̃a guipacamáo mao. * Pagcahigúgma sa mg̃a nobela. * Pagcahigúgma sa mg̃a bag-ong balíta.

Novelero. = Ang mahagógma sa mg̃a bag-ong balíta. * Ang oaláy calig-ónan sa húna húna.

Novelesco. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa mg̃a nobela.

Novena. = Pagcadógay, cadogáyan sa siám ca adlao ng̃a pagabasáhan ug pagapang̃adyéan sa mg̃a pang̃ádye, sa mg̃a pagámpo sa Dios ug sa mg̃a santos, sa pagpang̃áyo caníla sa mg̃a calóoy, ug sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Ang libro ng̃a sinulátan sa mg̃a pagámpo sa Dios ug sa mg̃a santos, sa siám ca adlao.

Novenario. = Cadugáyan sa siám ca adlao ng̃a pagatománan sa mg̃a tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy, ug sa mg̃a piesta sa mg̃a santos.

Novendial. = Ang usá sa mg̃a adlao sa novena tong̃ód sa mg̃a santos.

Noveno. = Ang icasíam, ang macatóman sa isip sa siám.

Noventa. = Casiáman.

Novia. = Pang̃asáuon, ang babáyeng bag-ong quinasál.

Noviciado. = Cadugáyan sa tiempo sa pagsoláy sa mg̃a religioso, sa oalá pa sila managsáad sa Dios sa totólo ca pagsáad sa pagsógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos. * Túig ng̃a pagadogáyan sa pagtóon sa bisan onsang opicio con quinaárman.

Novicio. = Ang religioso ng̃a oalá pa magatóman sa mg̃a pasáad sa Dios sa pagsógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos sa caparían ng̃a guisórlan nia. * Ang bag-o ang nagatóon pa sa bisan onsang opicio con quinaárman.

Noviciote. = Ang nobicio ng̃a hatáas ug tolotigúlang.

Noviembre. = Nobiembre, ang icapólo ug usá sa mg̃a bulan sa túig.

Novilunio. = Bag-ong bulan.

Novilla. = Bacang báta ng̃a ihálas, ng̃a oalá pa maághop.

Novillada. = Cadaghánan sa mg̃a bacang laqui, sa mg̃a toro sa baca, ng̃a mg̃a báta pa.

Novillero. = Ang coral, ang alar ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a nobillo. * Ang magabántay sa mg̃a nobillo, sa mg̃a toro sa baca ng̃a báta pa. * Ang báta ng̃a díli moádto sa escolahán tong̃ód sa iang pagsóroy soroy. * Ang malágueu.

Novillo. = Ang toro sa baca, ang baca ng̃a laqui, ng̃a báta ug ihálas pa, ng̃a oalá pa tanólon, aghópon. * Ang bana ng̃a guilimbóng̃an sa iang asáoa, sa pagpacasalá sa lain.

Novio. = Pamanáhon, ang laláqui ng̃a bag-ong quinasál.

Novísimo. = Ang oláhi, ang catapúsan. * Ang usá sa opát ca caolahían sa mg̃a táuo.

NU

Nubada. = Olan ng̃a masólog ug mabáscog. * Pagcadághan sa bisan onsa.

Nubado. V. Nubarrado.

Nubarrada. V. Nubada.

Nubarrado. = Panápton ng̃a guipintálan sa dagoay sa dag-om.

Nubarron. = Dag-om ng̃a dagcó, ng̃a nagaláin ug nabólag sa obán.

Nube. = Dag-om, pang̃ánod. * Cadaghánan sa bisan onsa. * De los ojos. = Bolog.

Nubil. = Ang may edad ng̃a igo arón mamíño.

Nubiloso. V. Nubloso.

Nublado. V. Nube. * Onós. * Bisan onsa ng̃a catáhap sa bisan onsang cadáot sa húna húna.

Nublar ó Nublarse. V. Anublar.

Nublo. V. Nublado.

Nubloso. = Ang guidag-óman, guigabónan. * Malisód, ang macayógot.

Nuca. = Tingcoy, tangcógo.

Nucleo. = Ang onód sa bong̃a ng̃a guing̃álan ug nues, ug sa obán ng̃a mg̃a bong̃a. * Ang liso sa mang̃a bong̃a.

Nudillo. = Bocó.

Nudo. = Balígtos, balíghot. * Pagcahiósa. * En madera, caña, &c. = Bocó.

Nudoso. = Ang may balígtos, balíghot. * Bisan onsa ng̃a may bocó.

Nuégados. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc ng̃a sináctan sa mg̃a nueses, sa dogós, &c.

Nuera. = Ogang̃an ng̃a babáye.

Nuestro. = Ato. * Amo: para la inteligencia. * V. Nosotros.

Nueva. = Balíta, pagpahibaló.

Nuevamente. = Bag-o pa, carón bag-ó, díli pa dugay.

Nueve. = Siám.

Nuevo. = Bag-o. * Lain. * Ang guidógang sa bisan onsa.

Nuez. = Bong̃a, nues.

Nueza. = Tanóm.

Nugatorio. = Ang magalímbong.

Nulamente. = Sa pagcaoaláy polós, sa pagcaoaláy bale.

Nulidad. = Pagcaoaláy bale, pagcaoaláy silbi, pagcaoaláy polós.

Nulo. = Ang oaláy silbi ug bale, ang oaláy polós.

Númen. = Pagcadios. * Dios dios sa mg̃a dioatáhan. * Caboótan, quinaádman sa pagbóhat sa bisan onsa.

Numerable. = Ang mahímo ng̃a isípon, ang maíhap.

Numeracion. = Pagcaíhap, pagcaísip.

Numeral. = Ang nahatong̃ód sa número.

Numerar. = Isip, ihap. * Pagbótang sa mg̃a dahon sa mg̃a libro sa mg̃a número, ug sa ilang mg̃a bahin. * Pagtimáan sa mg̃a número sa mg̃a pardo, sa mg̃a cajon, &c.

Numerario. = Ang nahatong̃ód sa número. * Ang salapí.

Numéricamente. = Sa tagsa tagsa, sa pagcatinágsa tagsa.

Numérico. = Ang magapaláin sa usá ca buoc ng̃a táuo, cahoy, mananáp, &c., sa lain.

Número. = Números. * Dagoay sa tagsa tagsa ca número.

Numerosamente. = Sa pagcadághan.

Numerosidad. = Cadaghánan, pagcadághan.

Numeroso. = Ang guidaghánan sa bisan onsa. * Daghan, daghánan.

Numismática. = Quinaárman sa pagíla sa salapí, sa pisos, caháte, &c., ng̃a caráan, ug sa mg̃a pilit.

Numo. = Salapí, pisos, caháte, sicaoálo, &c.

Nunca. = Guihápon, díli sa guihápon, díli gayód.

Nunciatura. = Opicio, cahímtang sa nuncio. * Hocmánan sa Singbahán, sa España, ng̃a guing̃álan de la Rota. * Baláy ng̃a guibutáng̃an niíning hocmánan ug ng̃a guimpúy-an sa nuncio.

Nuncio. = Sinógo, sinógo sa Santos ng̃a Papa sa mg̃a hari ng̃a cristianos.

Nuncupativo. = Testamento ng̃a pagaboháton sa paghing̃álan sa mg̃a manononód sa atubáng̃an sa limá ca testigos, sa oaláy solat solat.

Nupcial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagcasál.

Nupcias. = Pagcasál.

Nutria. = Mananáp sa opát ca tiil ng̃a mobóhi sa tubig ug sa yota.

Nutricion. = Pagcatámboc guican sa mg̃a calán-on ng̃a guipang̃áon. * Pagcabóhat sa mg̃a tambal.

Nutrimento. = Ang gahóm sa mg̃a calán-on ng̃a macatámboc sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Ang dugá sa yota ng̃a macatámboc sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Ang guinicánan, ang hingtúngdan sa cosóg, sa gahóm sa bisan onsa.

Nutrir. = Pagtámboc, pagdáoat sa cosóg sa mang̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, guican sa gahóm sa mg̃a calán-on.

Nutritivo. = Ang may gahóm sa pagpatámboc, sa pagpadagcó ug sa pagdógang.

Ñ

ÑA

Ñaque. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a oaláy polós.

ÑI

Ñiquiñaque. = Bisan quinsa ug bisan onsa ng̃a talamáyon.

ÑO

Ñoclo. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc ng̃a pagasáctan sa asúcar, sa tamboc sa baca, sa itlog, sa bino ug sa anís.

Ñoño. = Tigúlang, ang̃o ang̃óhon, hing̃olíon.

O

OB

Obcecacion. = Pagcabóta sa húna húna. * Pagpadáyon sa bisan onsang bohat sa oaláy tagád sa mang̃a cabilínggan.

Obcecar. = Pagbóta sa húna húna. * V. el anterior desde pagpárayon.

Obduracion. = Pagcagáhi sa cásing cásing. * Paglális lalis. * Pagtúyo sa bisan onsa sa minatúod ug sa cagáhi sa olo, sa húna húna.

Obedecedor. = Masinógton, ang mosógot.

Obedecer. = Sogot.

Obedecimiento. = Pagcasógot.

Obediencia. = Idem. * Pagsógot.

Obediencial. = Ang nahatong̃ód sa pagsógot.

Obediente. V. Obedecedor.

Obedientemente. = Sa pagsógot.

Obelisco. = Columna, cahoy, cota ng̃a hatáas caáyo, ng̃a dayág sa bisan onsang lugar. * Timáan ng̃a ibútang sa mg̃a daplin sa mg̃a libro, sa bisan onsang tuyo.

Obenque. = Tagsa ca pisi ng̃a dagcó ng̃a itóhog sa mg̃a tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán, ug guilíg-on sa guing̃álan ug mesa de guarnicion.

Obesidad. = Pagcatámboc, catámboc sa bisan quinsang táuo con mananáp.

Obeso. = Matámboc.

Óbice. = Caculían, caoláng̃an, cabilínggan.

Obispado. = Pagcahímtang, pagcaponóan sa pagcaobispo.

Obispalía. = Baláy, pinuyánan sa Obispo, ng̃a harúul sa catedral. * Cahímtang ug ang yota ng̃a nahatong̃ód sa gahúm sa Obispo.

Obispar. = Pagángcon, pagdáoat sa pagcaobispo.

Obispo. = Obispo, ponóan sa Singbahán.

Óbito. = Pagcamatáy, camatáyon.

Objecion. = Pagcasócol sa polong, pagcalális lalís, pagcabátoc.

Objetar. = Paglális lalis, pagsócol sa mg̃a polong, pagbátoc, pagíndig indig.

Objeto. = Bisan onsa ng̃a masácop sa mg̃a balatían sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo. * Catapúsan sa bisan onsa. * Catapúsan sa guitúyo sa mg̃a galámhan sa mg̃a calág.

Oblacion. = Pagcahálad, paghálad.

Oblada. = Ang limos ng̃a guihálad sa Singbahán, tong̃ód sa mg̃a minatáy.

Oblata. = Ang salapí ng̃a ihátag sa cristan sa mg̃a Singbahán sa gasto sa bino sa hostias, sa mang̃a candela ug sa mg̃a bisti sa pagmisa. * Ang hostias ug ang bino ng̃a guihálad na sa Padre ng̃a nagamisa sa oalá pa dalang̃ínan ug consagráhan.

Oblea. = Dahon ng̃a manípis caáyo ng̃a magáma sa binócboc ug sa tubig ug pagalotóon sa caláyo maíng̃on sa hostias, ng̃a ipilílit sa mg̃a sulat.

Obleera. = Sorlánan sa mg̃a oblea.

Oblicuamente. = Sa pagcataquílid, sa tinaquílid, sa pagcadáplis, sa pagcadolíbsay, sa pagcahinolíbis.

Oblicuo. = Tinaquílid, hinolíbis, ang nadáplis, ang nadolíbsay.

Obligacion. = Catongdánan, tong̃ód. * Escritura. = Camatoóran.

Obligante. = Ang magapogós, ang magalógos, ang magapigós.

Obligar. = Logos, pogós, pigós, pagbótang sa bisan onsang catongdánan.

Obligatorio. V. Obligante.

Oblongo. = Ang hatáas ug haíctin.

Obra. = Buhat. * Laláng. * Cosóg, gahóm.

Obrada. = Ang buhat sa pagdáro sa yota ng̃a arang baháton sa dohá ca buoc ng̃a baca, calábao, &c.

Obrador. = Magbobóhat. * Magagáma, maghihímo, ang magabóhat, ang macagáma, ang macahímo. * Lugar ng̃a pagabohátan.

Obraje. = Bohat, pagcabóhat. * Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a hablon.

Obrajero. = Magbabántay sa mg̃a magbobóhat, sa mg̃a mamomóo.

Obrar. = Bohat, gama, himo. * Paglíbang, pagcaólo.

Obrepcion. = Pagsúguid sa bisan onsa sa bacac, sa ponóan, arón madáng̃at ug macóha ang opicio con bisan onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot.

Obrepticio. = Ang nacóha tong̃ód sa soguílon, sa pagásoy ng̃a bacácon, sa atobáng̃an sa ponóan.

Obrero. = Magbobóhat, mamomóo.

Obrizo. = Buláoan ng̃a maáyo oyámot.

Obscenamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.

Obscenidad. = Caólag, caláo-ay, cang̃íl-ad.

Obsecuente. = Masinógton, mapaobsánon, sacop.

Obsequiante. = Ang magaálam alam, ang magaábi abi, ang boot magsílbi ug magalágad.

Obsequiar. = Alam alam, abi abi. * Pagsógot, pagtúman sa sogo.

Obsequio. = Bohat ng̃a maáyo sa pagálam alam ug pagalágad sa bisan cansa, pagcatáhod, pagcaamóma.

Obsequiosamente. = Sa maáyong pagalágad, sa dagcóng pagtáhod.

Observacion. = Pagcamátng̃on, pagcalí-li, pagcasolóng ug maáyo. * Pagcatóman.

Observador. = Ang nagapamátng̃on, ang magasolóng sa dagcóng cacógui, ang magalí-li ug maáyo, ang magatóman sa catongdánan. * Ang magasolóng sa mg̃a paglíhoc sa mg̃a bitóon, sa mg̃a capandáyan ng̃a icasolóng niána.

Observancia. = Pagcatáhod, pagcatahá. * Pagcatúman sa catongdánan.

Observante. = Matinománon.

Observantemente. = Sa pagcatúman.

Observar. = Solóng, matng̃on, tan-ao, quita. * Tuman.

Observatorio. = Ilíhan. * Lantáoan, lugar ng̃a hatáas ng̃a pagasólng̃an ug pagatan-áoan sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a bitóon.

Obsesion. = Pagcaátang, pagcalibót sa mg̃a yaoa sa bisan cansang táuo.

Obseso. = Ang guidoólan ug guilibótan sa mg̃a yaoa.

Obsidional. = Ang nahatong̃ód sa pagpang̃óbat sa mang̃a cota, mg̃a longsod, &c.

Obstáculo. = Caculían, cabilínggan, caoláng̃an.

Obstante. = Ang magacóli, ang macaólang, cabilínggan.

Obstar. = Pagólang, pagcóli, pagbótang sa cabilínggan.

Obstinacion. = Sa tinóyo sa boot.

Obstinarse. = Pagdáyon sa bisan onsa ng̃a húna húna ng̃a daótan, sa tinúyo caáyo.

Obstruccion. = Pagcatóbol, pagcadíli icacalíbang, icaíhi ug icasíng̃ot.

Obstruir. = Pagpílot, pagsóngsong sa mg̃a alaguían sa tae, sa ihi ug sa sing̃ot. * Pagsóngsong sa bisan onsang bohóa. * Pagólang, pagsámoc.

Obtencion. = Pagcacóha, pagcadáng̃at.

Obtener. = Coha, dang̃at.

Obtestacion. = Pagholót, pagsámbag, pagágda sa bisan cansa, arón matóman ang guisógo canía.

Obtuso. = Ang guisongpóan, guisompóan, guidongpólan.

Obue. = Tolónggon ng̃a pagataihópon.

Obús. = Lothang sa dolodagcóng bohó.

Obvencion. = Polós, caposlánan. * Sohol.

Obviar. = Pagcóha, pagbólag sa bisan onsa sa talioála. * Paglícay. * Pagólang, pagsámoc, pagbótang sa cabilínggan.

Obvio. = Ang anáa sa atubáng̃an. * Ang maháyag, ang madayág caáyo, ang oaláy caculían ug cabilínggan.

OC

Oca. = Langgam.

Ocal. = Baláyan ng̃a guigáma sa doróha con sa totólo ca olod sa igagáma.

Ocasion. = Cahigayónan, ocasion. * Hingtóngdan sa pagbóhat sa bisan onsa. * Catáhap sa cadáot. * Tiempo, túig ng̃a igabúhat sa bisan onsa.

Ocasionado. = Ang magatúyo sa pagáoay, táuo sa daótan ng̃a gaoi. * Ang mahamótang sa mg̃a catahápan sa icadáot.

Ocasionador. = Ang hingtúngdan sa bisan onsa.

Ocasional. = Idem.

Ocasionar. = Pagbótang sa catahápan sa icadáot. * Paghímo sa hingtóngdan sa bisan onsa.

Ocaso. = Casobáng̃an.

Occidental. = Ang nahatong̃ód sa casobáng̃an, casobáng̃an.

Occidente. = Casobáng̃an.

Océano. = Dagcóng dagat, dagcóng lauod.

Ociar. = Pagárang, pagóndang sa mg̃a buhat. * Pagpahamórlay, paghóoay.

Ocio. = Pagcaárang, pagcaóndang sa mg̃a bohat, pagpahamórlay, paghóoay. * Pagtápol, paglícay sa pagbúhat.

Ociosamente. = Sa pagcaoaláy bohat, sa catápol, sa paglícay sa pagbúhat ug sa mg̃a cahágo.

Ociosidad. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat ug sa cahágo.

Ocioso. = Tapólan. * Ang oaláy bohat. * Ang oaláy polós.

Ocozoal. = Saoa, halas, bitin sa Méjico.

Ocozol. = Cahoy.

Ocre. = Pothao ng̃a may daghan ng̃a tayá.

Octágono. = Dagoay ng̃a may oaló ca luyo con nauong.

Octante. = Capandáyan ng̃a igatán-ao sa cahitáas, sa pagcatáas sa adlao.

Octava. = Cadugáyan sa oaló ca adlao ng̃a pagasingbáhan sa obán ng̃a mg̃a adlao con piesta ng̃a mahál. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ug mg̃a pang̃ádye sa bisan onsang octava.

Octavario. = Piesta ng̃a pagaboháton sa oaló ca adlao.

Octavo. = Ang macatúman sa isip sa oaló, icaoálo.

Octogenario. = Ang may caoalóan ca túig.

Octogentésimo. = Ang macatúman sa isip sa oaló ca gatús.

Octogésimo. = Ang macatúman sa isip sa caoalóan.

Octubre. = Octubre, ang icapólo ca bulan sa túig.

Ocular. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a matá. * Ang salamín ng̃a labíng harúul sa matá sa nagasolóng sa mg̃a anteojo.

Ocularmente. = Sa pagsolóng, sa pagtán-ao gayúd.

Oculista. = Mananámbal ng̃a maálam magtámbal sa mg̃a matá.

Ocultacion. = Pagcatágo, pagcahóbong. * Pagcahílom sa tacós unta ng̃a itóg-an.

Ocultamente. = Sa hilom, sa pagcatinágo.

Ocultar. = Tago, hobong. * Paghílom sa tacós ng̃a itóg-an onta.

Oculto. = Tinágo, guitagóan, hinóbong. * Ang guihílom, ang oalá itóg-an.

Ocupacion. = Pagcacóha sa bisan onsa. * Bohat ng̃a macaólang sa lain ng̃a bohat. * Opicio, cahímtang.

Ocupado. = Ang may libang, buhat. * Ang guinasamócan sa daghan ng̃a mg̃a buhat.

Ocupador. = Ang magacóha sa bisan onsa.

Ocupar. = Pagcóha sa bisan onsa. * Pagdáoat sa bisan onsang opicio. * Pagponó sa bisan onsang lugar con sorlánan. * Pagpabóhat sa bisan cansa. * Pagsámoc, pagólang. * Paghúna húna, pagpalándong sa bisan onsa.

Ocurrencia. = Paghitábo. * Húna húna ng̃a ahat, ng̃a oalá tuyóon caáyo, ng̃a oalá paabóton. * Pagcasógat, pagcatágbo.

Ocurrente. = Bisan onsa ng̃a moábot.

Ocurrir. = Pagtágbo, pagsógat. * Paghúna húna sa bisan onsa sa pagcaáhat.

OCH

Ochava. = Ang icaoálo ca bahin sa bisan onsa.

Ochavado. = Ang may oaló ca loyo con nauong ng̃a topóng.

Ochavo. = Salapí, ng̃a tung̃á sa cuarta. * Bisan onsang dagoay sa oaló ca nauong con luyo.

Ochenta. = Caoalóan.

Ochenton. = Táuo ng̃a may caoalóan ca túig.

Ocho. = Oaló.

Ochocientos. = Oaló ca gatús.

OD

Oda. = Calaínan sa pagcanta.

Odiar. = Pagdomót, pagbótang sa daótan ng̃a boot sa isigcaíng̃on con sa lain.

Odio. = Domót, pagcadomót, cadomót.

Odiosamente. = Sa pagdomót, sa pagcadomót.

Odiosidad. V. Odio.

Odioso. = Dolómtan, tacós ng̃a pagadómtan, ng̃a botáng̃an sa daótan ng̃a boot.

Odorífero. = Ang mahomót, cahomót.

Odre. = Panit sa mananáp ng̃a guitahí ug maáyo, gaoas ang bába, ng̃a pagasórlan sa bino.

Odrería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a odre.

Odrero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a odre.

Odrina. = Hobóg, hobgánon, ang nahobóg.

OE

Oesnorueste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa canáoay ng̃a tuod ug sa canáoay sa habágat.

Oessudueste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa habágat ug sa canáoay sa maong habágat.

Oeste. = Canáoay sa habágat.

OF

Ofender. = Pagdáot sa polong con sa bohat. * Pagpasocó, pagpapong̃ót. * Paggáoad, paghanólsol.

Ofensa. = Daot, cadáot sa polong con sa bohat. * Pagdámag sa caáoay.

Ofensiva. = Hing̃aníban sa pagsócol, sa pagdámag sa caáoay.

Ofensivamente. = Sa cadáot.

Ofensivo. = Ang macadáot ug ang arang magdáot.

Ofensor. = Idem.

Oferente. = Ang magahálad, ang magasáad.

Oferta. = Saad, pagsáad, paghálad.

Ofertorio. = Pagcahálad sa bisan onsa. * Ang bahin sa misa ng̃a pagahalálan sa Padre ng̃a magamisa sa hostia ug sa bino ng̃a guibótang sa cális, sa oalá pa dalang̃ínan ug consagráhan. * Ang pang̃ádye ng̃a guipang̃ádye sa Padre ng̃a nagamisa, sa oalá pa maghálad sa hostia ug sa cális.

Oficial. = Ang magabúhat sa bisan onsang buhat con opicio, magbubúhat, mamomóo. * Ponóan sa mg̃a soldados. * Ang táuo ng̃a sinohólan sa hari, ng̃a magabúhat sa mg̃a secretaría, sa mg̃a holosáyon sa Guinharían, sa ilálom sa paghópot sa iang caogalíng̃on ng̃a ponóan. * Ang berdugo, ang magapatáy sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa camatáyon. * Ang mg̃a alcalde, gobernadorcillo, &c.

Oficialazo. = Ang maálam caáyo sa bisan onsang opicio.

Oficialidad. = Cadaghánan sa mg̃a ponóan sa mang̃a soldados sa usá ca pang̃obátan.

Oficiar. = Pagtábang sa pagcanta sa mg̃a misa ug sa obán ng̃a mg̃a tolománon sa Singbahán. * Pagmisa ug pagtúman sa obán ng̃a mg̃a tulumánon sa coro ug sa Singbahán. * Pagsólat sa usá ca ponóan sa bisan cansang táuo sa sulat ng̃a guing̃álan ug oficio.

Oficina. = Lugar ng̃a pagabuhátan, ang secretaría, contaduría, &c., sa usá ca longsod. * Ang mg̃a solód ng̃a obos sa mg̃a baláy.

Oficinista. = Ang sinohólan sa hari ng̃a magabúhat sa mg̃a secretaría, &c.

Oficio. = Buhat, catongdánan sa tagsa tagsa. * Libang. * Pang̃ádye ng̃a may catungdánan ng̃a pang̃adyéon sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a guioldenáhan. * Sulat, papel ng̃a sinulátan sa mg̃a ponóan, ug ang guisólat sa bisan cansa sa mg̃a ponóan, sa tong̃ód sa bisan onsang hulusáyon con catongdánan. * Lugar ng̃a pagatumánan sa mg̃a secretario ug mg̃a escribano sa mg̃a longsod sa ilang mg̃a catungdánan, ug ng̃a pagasulátan sa mg̃a camatuódan, &c.

Ofrecedor. = Ang magahálad. * Ang magasáad.

Ofrecer. = Saar, paghálad sa bisan onsa sa Dios sa Vírgen, &c. * Pagháyag pagdayág sa bisan onsa. * Paglímos tong̃ód sa Dios. * Paghúna húna sa bisan onsa sa oalá tuyóon, pagábot sa bisan onsa sa oalá tuyóon, pagábot sa bisan onsa sa húna húna, sa ahat, sa calit. * Pagáng̃ay, pagóyon sa cabobót-on sa lain, arón matúman ang iang pagbóot.

Ofrecimiento. = Pagcasáad. * Pagcahálad. * Saad.

Ofrenda. = Halad, paghálad, hatag ng̃a ipanghálar ug ipahanong̃ód sa Dios. * Bisan onsa ng̃a guipanghálad tong̃ód sa mg̃a calág sa purgatorio.

Ofrendar. = Paghálad sa mg̃a hatag sa pagtáhod ug pagsíngba sa Dios tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guidáoat sa mg̃a táuo, sa maong Guinóo.

Oftalmía. = Saquét ng̃a mahamútang sa pagcahobág sa mg̃a matá.

Ofuscamiento. = Pagpolá sa pagpanolóng, solóng, pagsuláo. * Pagcaoalá sa boot.

Ofuscar. = Pagoalá sa pagpanolóng solóng, pagpasoláo. * Pagbóloc. * Pagng̃ít ng̃it, paglándong.

OH

Oh! = Aba!, Abáa!

OI

Oidas (de). = Bisan onsa ng̃a guinadóng̃og lamang, sa oalá quit-on.

Oido. = Idodóng̃og, idolóng̃og. * Ang bohó sa mg̃a lothang, ng̃a pagasebáhan sa pólvora ng̃a pagasilsílan sa caláyo.

Oidor. = Ang macadóng̃og, ang mamáti ug magapatalínghog. * Hocom sa mang̃a Audiencia.

Oidoría. = Opicio ug cahímtang sa pagcaoidor.

Oir. = Pagdóng̃og, pagpatalínghog. * Pagatóbang sa pagsíngba, sa mg̃a pagásoy sa mg̃a magtóon sa mg̃a quinaárman, sa oáli, &c.

OJ

Ojal. = Ojales: bohó ng̃a pagasódlan sa botones.

Ojalá! = Onta!, agád pa onta!, hináot pa!

Ojaladera. = Babáye ng̃a magabúhat sa mg̃a ojales.

Ojaladura. = Cadaghánan sa mg̃a ojales sa usá ca bisti.

Ojalar. = Pagbúhat sa mg̃a ojales.

Ojeada. = Pagsolóng, pagtán-ao sa ibábao, sa salingcápao lamang, pagtolotán-ao.

Ojeador. = Ang magabógao sa mg̃a mananáp arón dacpon con patyon sa mg̃a mang̃ang̃áyam.

Ojeo. = Pagcabógao sa mg̃a mananáp ng̃a guinabantáyan sa mg̃a mang̃ang̃áyam.

Ojera. = Pagcalágom sa mg̃a matá.

Ojeriza. = Casocó, capong̃ót, caligótgot, caáquig. * Pagcadomót, daótan ng̃a pagbóot.

Ojeroso. = Ang guilagóman sa mg̃a matá.

Ojerudo. = Ang guidagcóan sa mg̃a calágom sa matá, ang may dagcóng calágom sa matá.

Ojete. = Bohó ng̃a malíng̃in ng̃a pagaboháton sa mang̃a bisti con mg̃a panápton, ng̃a pagasórlan sa cordon, &c., ng̃a quinahánglan. * Lobot, alaguían sa tae.

Ojetear. = Pagbóhat sa mg̃a ojete.

Ojetera. = Ang bahín sa bisti ng̃a pagabohátan sa mg̃a ojete.

Ojialegre. = Ang may mg̃a matá ng̃a malipáyon, ng̃a timáan sa pagcacondátan.

Ojienjuto. = Táuo ng̃a malisód mohílac, ng̃a díli macahílac.

Ojimel ú Ojimiel. = Sacót sa suca ug sa dogós ng̃a pagalotóon hasta ng̃a mahágcot hagcot.

Ojimoreno. = Táuo ng̃a may mg̃a matá ng̃a molomaítom, ang guioloitóman sa mg̃a matá.

Ojinegro. = Táuo ng̃a guiitóman sa mg̃a matá, ang may mg̃a matá ng̃a maítom.

Ojizáino. = Ang magasolóng sa mg̃a balábag ng̃a matá, sa mg̃a masíga ng̃a matá: timáan sa daótan ng̃a cásing cásing ug sa pagcabórhi.

Ojizarco. = Táuo ng̃a bolhog ug matá, ng̃a may matá ng̃a asules.

Ojo. = Matá. * Bohó sa dagom, sa mg̃a cuentas, &c., sa mg̃a saról ug ubán pang mg̃a capandáyan. * Toborán ng̃a diótay. * Ang tagsa ca tolo sa manteca, sa lana, &c., ng̃a magalutáo sa bino, sa tubig, &c. * Ang tagsa ca arco con bohó sa mg̃a tuláy ng̃a pagabaháan ug pagaaguían sa tubig. * Timáan ng̃a ibútang sa daplin sa bisan onsang sulat con sa bisan onsa ng̃a inimprenta, sa pagmátng̃on sa bisan onsa. * Bohó sa tinápay.

OL

Ola. = Balod, bacat.

Olaje. = Pagcabálod, pagcabácat, balod ng̃a magacasómpay.

Oleada. = Balod ng̃a dagcó. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagtápoc, nanaghagóot. * Pagcadámag sa mg̃a balod.

Oleaginosidad. = Pagcalána sa bisan onsa.

Oleaginoso. = Lanáhon.

Oleaje. V. Olaje.

Olear. = Pagódyo, paghílog, pagdíhog sa masaquét sa santos ng̃a lana.

Oleario. V. Oleoso.

Oledero. = Ang may bahó.

Oledor. = Ang manimahó, ang magasínghot.

Óleo. = Lana.

Óleo (santo). = Ang santos ng̃a lana ng̃a igahílog sa mg̃a masaquét. * Ang usá sa pipíto ca sacramento ng̃a guing̃álan ug Extremauncion.

Oleoso. = Lanáhon.

Oler. = Pagsínghot, pagpanimahó. * Pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy, pagsósi sa bisan onsa sa dagcóng cacógui. * Paghomót.

Olfatear. = Pagsínghot, pagpanimahó sa masóbsob ug sa tinúyo gayód.

Olfato. = Isilínghot.

Olfatorio. = Ang nahatong̃ód sa isilínghot.

Oliente. = Ang mabahó. * Ang magasínghot, ang magapanimahó.

Oliera. = Lalánhan, lanáhan. * Ang sodlánan sa santos ng̃a lana.

Oligarquía. = Pagcabóot, pagcahópot sa píla ca táuo ng̃a nanaghiósa sila arón pagasácpan nila ng̃atanán.

Olimpiada. = Pagcadógay sa opát ca túig.

Olímpico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a dula ng̃a guibóhat sa mg̃a caráan ng̃a táuo sa longsod sa Olimpia, sa tagsa ca icaópat ca túig.

Olimpo. = Ang Lang̃it.

Oliscar. V. Olfatear, y oler desde pagpaquigsáyod. * Pagsógod sa daótan ng̃a bahó sa bisan onsa.

Oliva. = Cáhoy ug ang iang bong̃a, ng̃a ang mg̃a aseitunas.

Olivar. = Lugar, yota ng̃a guitámnan sa mg̃a oliva.

Olivarda. = Langgam. * Tanóm, dagámi.

Olivarse. = Pagbótoy sa tinápay sa paglóto niána.

Olivera. = Cahoy, ang mobóng̃a sa mg̃a aseitunas.

Olivo. = Idem.

Olmo. = Cahoy.

Olor. = Bahó. * Cahomót. * Pagsáad. * Pagláom sa bisan onsa. * Ang guinicánan sa bisan onsang catáhap. * Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan.

Oloroso. = Ang mahomót.

Olvidadizo. = Táuo ng̃a mang̃ilímtan, ang masáyon macahalimót sa bisan onsa.

Olvidar. = Paglimót, pagoalá sa panomdóman.

Olvido. = Pagcalimót. * Pagcaoalá, pagcaóndang sa paghigógma, sa boot ng̃a maáyo. * Pagcaoaláy cacúgui sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pagcacuguíhan.

OLL

Olla. = Colon. * Ang can-on ng̃a magáma sa carne, sa baboy, sa garbansos, &c.

Ollao. = Tagsa ca bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a layág sa sacayán, sa pagsómpay sa lain ng̃a layág con may quinahánglan.

Ollería. = Baláy con lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a colon ug pagabaligyáan. * Cadaghánan sa mg̃a colon.

Ollero. = Ang mananálsal, ang magabóhat, magbobóhat sa mg̃a colon, magcocólon.

Ollica. = Ang bohó sa sinógdan sa doghan sa mg̃a táuo sa obus sa totónlan.

OM

Ombligada. = Ang bahin sa mg̃a panit ng̃a hingtúngdan sa posod sa mananáp.

Ombligo. = Posod. * Ang talioála sa bisan onsa. * Tanóm. * Quinháson.

Ombliguero. = Bacos ng̃a guibácos sa mg̃a bátang bag-ong guiánac, sa paglúgpit sa panápton ng̃a guibótang sa pagtábon sa posod.

Omental. = Ang nahatong̃ód sa guinábot.

Omento. = Guinábot.

Ominar. V. Agorar.

Ominoso. = Ang guicatahápan, ang may catáhap sa pagcadaótan.

Omision. = Pagcasálang, díli pagtúman sa catungdánan, pagcasayóp. * Pagcaoaláy cacógui, pagcatápol.

Omiso. = Ang díli macógui, ang díli macatóman sa catongdánan. * Tapólan.

Omitir. = Pagsálang, díli pagtúman. * Paghílom sa bisan onsa.

Omnímodamente. = Sa loyo ug sa loyo.

Omnímodo. = Ang macasácop sa ng̃atanán.

Omnipotencia. = Gahóm sa pagbóhat sa ng̃atanán: macaígo lamang sa Dios.

Omnipotente. = Ang Dios ng̃a magahímo sa ng̃atanán, macagagáhom sa ng̃atanán.

Omnipotentemente. = Sa gahóm ng̃a macahímo sa ng̃atanán.

Omniscio. = Ang Dios ng̃a maálam sa ng̃atanán.

Omoplato. = Bocó bocó.

ON

Onagra. = Tanóm ng̃a dagcó.

Onagro. = Borricong ihálas.

Once. = Napólo ug usá.

Oncear. = Pagtímbang sa pagcaonsas, paghátag sa tagsa tagsa ca onsa.

Oncejera. = Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam ng̃a diótay.

Onceno. = Ang nacatúman sa isip sa napúlo ug usá, ang icapólo ug usá.

Onda. V. Ola. * Bisan onsa ng̃a panápton, &c., ng̃a may dagoay sa balod, guican sa mg̃a pagpicó picó, con sa pagtábas ba ng̃a molomalíng̃in.

Ondeado. V. el anterior desde bisan.

Ondear. = Pagbálod. * Pagánod sa bisan onsa sa pagcalíhoc sa mg̃a balod. * Pagbálod balor sa bisan onsa, sa bisti, sa panápton, sa bohóc, &c.

Onerario. = Sacayán ng̃a pagalolánan.

Oneroso. = Ang mabóg-at. * Ang malisód, ang macasámoc. * Catongdánan ng̃a guican sa bisan onsang opicio, tong̃ód, &c.

Onfacino. = Lana sa aseitunas ng̃a oalá pa mahínog.

Onfacomeli. = Bino sa dogá sa ubas, sa paras, ng̃a oalá pa mahínog, ng̃a sináctan sa dogós.

Ónice. V. Ónix.

Óniche. = Idem.

Ónix ú Óniz. = Bató ng̃a pino, molomahál ug asul, ng̃a binórcan sa mg̃a barlis ng̃a maputí.

Onocrotalo. = Langgam.

Onomancía. = Quinaárman ng̃a bacácon, sa pagtágna sa palad ng̃a maáyo con daótan sa bisan cansang táuo, tong̃ód sa iang ng̃alan.

Onomástico. = Ang mahímo sa daghánan ng̃a mg̃a ng̃alan.

Onoquiles. = Tanóm.

Onosma. = Tanóm.

Ontina. = Tanóm ng̃a mahomót.

Ontología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa ng̃atanán ng̃a may pagcamáo.

Onza. = Ang icapólo ug onóm ca bahin sa timbang ng̃a guing̃álan ug libra. * Mananáp sa opát ca tiil. * Doblon, salapíng boláoan ng̃a bale ug napólo ug unóm ca pisos.

Onzavo. = Ang icapólo ug usá ca bahin sa bisan onsang isip.

OP

Opacamente. = Sa pagcang̃ít ng̃it, sa pagcalándong, sa oaláy sugá.

Opacidad. = Pagcang̃ít ng̃it, pagcalándong. * Cang̃itng̃ítan.

Opaco. = Mang̃ít ng̃it, ang coláng̃an sa sugá, ang guilandóng̃an. * Ang mamíng̃ao, ang masolóbon.

Ópalo. = Batóng magáhi. * Batóng mahál.

Opcion. = Pagcabóot sa pagpíli. * Pagpacapíli.

Ópera. = Bisan onsang buhat ng̃a macóti ug madúgay. * Garay ng̃a pagacantáhon.

Operable. = Ang arang boháton, ang mabóhat.

Operacion. = Buhat, pagcabóhat, pagbóhat. * Pagcóha, pagbólag, pagpótol sa bisan onsang bahin sa laoas, sa camót, &c. * Caayóhan con cadaótan ng̃a guican sa mg̃a tambal. * Cesárea. = Pagcasí-si, pagcadácdac, pagcalí-li sa tian sa mg̃a babáye ng̃a mabdos, sa pagcóha sa báta. * En Cebú. = Yas yas.

Operante. = Ang magabóhat.

Operar. = Pagbóhat. * Pagáng̃ay sa mg̃a tambal.

Operario. = Ang magabóhat, magbobóhat, mamomóo.

Operativo. = Ang magabóhat. * Ang magapolós sa guitúyo.

Operoso. = Ang macóli caáyo, ang malisód, ang macabórlay uyámot.

Opieta. = Tambal ng̃a sináctan sa opio.

Opieto. = Idem.

Opilacion. = Bilbil, pagcasara sa mg̃a alaguían sa dogá ng̃a daótan sa laoas. * Pagcaóndang sa bolan, sa saquét sa mg̃a babáye.

Opilar. = Pagbílbil, pagsara sa alaguían sa mg̃a dogá ng̃a daótan sa laoas.

Opilativo. = Ang magapabílbil. * Ang macabílbil.

Opimo. = Ang guidaghánan sa bisan onsa.

Opinable. = Ang guidúha duháan, bisan onsa ng̃a arang húna hunáon sa pagcamáo ug sa pagcadíli mao.

Opinante. = Ang magahúna húna sa tong̃ód sa bisan onsa.

Opinar. = Paghúna húna sa tung̃ód sa bisan onsa, sa malíg-on ng̃a hingtóngdan.

Opinion. = Húna húna sa tong̃ód sa bisan onsa, labon ng̃a arang onta húna húnaon sa pagcabátoc. * Dong̃og.

Opio. = Ang dugá sa guing̃álan ug adormideras: V. Anfion.

Opíparo. = Conbida ng̃a mahál, sa daghánan ng̃a mg̃a calán-on ng̃a piníli.

Opitulacion. = Paglában, tabang.

Opobálsamo. = Bálsamo ng̃a mahomót caáyo, sa Meca.

Oponer. = Pagsámoc, pagólang, pagbótang sa cabilínggan. * Pagbátoc sa suguílon, sa mg̃a polong sa lain. * Pagatóbang. * Pagtúyo sa pagdáng̃at sa bisan onsa, tong̃ód sa caugalíng̃on ng̃a quinaárman, sa pagcamagtotóon, &c.

Opopónaca. = Tanóm ng̃a italámbal.

Opopónaco. = Tagoc sa opopónaca.

Oportunamente. = Sa pagcaígo, sa maáyong tiempo.

Oportunidad. = Pagcaígo.

Oportuno. = Ang guibóhat con guipamólong sa pagcaígo, sa maáyong horas.

Oposicion. = Pagcaatóbang sa mg̃a botang. * Pagcabátoc sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagatóbang, pagting̃ób sa mg̃a táuo ng̃a nanagtúyo sa pagdáng̃at sa bisan onsa, arón pagaexamináhon ug tocsóon sila, ug arón hiílhan ang labíng tacós tong̃ód sa iang quinaárman. * Pagcabátoc sa mg̃a polong con suguílon sa lain.

Opositor. = Ang magabátoc sa lain. * Ang magatúyo sa pagdáng̃at sa bisan onsa, tong̃ód sa iang quinaárman.

Opresion. = Pagcalógos, pagcapógos.

Opresivamente. = Sa pagcapógos, sa linugsánay.

Opresivo. = Ang magalógos, ang magapógos.

Opresor. = Idem. * Mamomógos.

Oprimir. = Pogos, pigós, logos. * Pagpasáquet, pagpayógot.

Oprobio. = Caólao. * Polong con buhat ng̃a macadáot sa isigcatáuo.

Oprobioso. = Ang macaólao. * V. el anterior desde polong.

Optante. = Ang modáoat sa bisan onsa ng̃a opicio con cahímtang.

Optar. = Pagángcon, pagdáoat sa bisan onsang opicio con cahímtang.

Óptica. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa pagcabótang sa mg̃a matá ug sa isololóng.

Óptico. = Ang nahatong̃ód sa óptica.

Óptimamente. = Sa pagcaáyo oyámot, sa pagcahíngpit caáyo.

Óptimo. = Ang maáyo uyámut, ang maáyo sa isigcaíng̃on.

Opuestamente. = Sa pagcabátoc.

Opuesto. = Batoc. * Aoay, caáoay, contra.

Opugnacion. = Pagcabátoc.

Opugnar. = Pagbátoc. * Pagpang̃óbat. * Paglális, pagsócol sa mg̃a polong.

Opulencia. = Pagcadóna, pagcaaronáhan.

Opulentamente. = Sa pagcadóna. * Sa pagcadághan.

Opulento. = Arunáhan, salapían, salapiánon.

Opúsculo. = Sulat ng̃a hamóbo, lactod.

OQ

Oquedal. = Buquid ng̃a guinatórcan lamang sa mg̃a cahoy ng̃a hatáas, sa oaláy dagámi ug casagbótan.

Oqueruela. = Pagcaquinólos sa hilo, igagáma, &c., cay guilabíhan sa pagbílic.

OR

Ora. = Bisan.

Oracion. = Pagámpo, pagpang̃ádye. * Pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo. * Soguílon ng̃a hamóbo, sa pila lamang ca polong. * Pang̃ádye sa pagtáhod can María Santísima, sa pagbágting sa ling̃ánay sa pagcasálop sa adlao, sa harúul na sa gabíy. * Paghúna húna, pagpalándong.

Oracional. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo, sa mg̃a pagpang̃ádye.

Oráculo. = Pagtúbag, tubag sa maong Dios, con ng̃a guitúbag sa Dios sa alaguían sa íang mg̃a ilis. * Tubag sa mg̃a yaoa sa mg̃a pagpang̃otána caníla sa mg̃a dioatáhan. * Táuo táuo sa mg̃a dioatáhan ng̃a guisingbáhan nila ug guipanghalálan sa mg̃a paghálar, sa mg̃a hatag. * Táuo ng̃a guipatalinghógan sa obán sa dagcóng pagtáhod.

Orador. = Ang mang̃áyo, ang mang̃amóyo. * Ang magaoáli, ang mamólong sa cadaigánan ug sa cadaghánan.

Oral. = Ang guiásoy sa polong lamang sa oaláy solat.

Orangutan. = Amó, alíoas ng̃a dagcó.

Orar. = Pagámpo, pagpalándong. * Pagoáli, pagsámbag, pagpamólong sa cadaghánan. * Pagpang̃áyo, pagpang̃ádye, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo, pagpaquigmalóoy.

Orate. = Boang, ang guicoháan sa boot. * Boang boang, hong̃og, ang oaláy salabótan, coliró.

Oratorio. = Ang nahatong̃ód sa pagoáli, lugar ng̃a pagaampóan, Singbahán ng̃a diótay. * Caparían sa mg̃a Padre ni San Felipe Neri.

Orbayar. = Pagólan guican sa gabon.

Orbayo. = Olan ng̃a guican sa gabon.

Orbe. = Calíng̃in, pagcalíng̃in. * Calibótan. * Ang guibotáng̃an sa tagsa ca bitóon. * Isda sa diótay ng̃a olo.

Orbicular. = Malíng̃in.

Orbicularmente. = Sa pagcalíng̃in.

Órbita. = Pagcatóyoc sa mg̃a planeta sa libót sa adlao. * Ang bohó ng̃a guibotáng̃an sa matá.

Orca. = Isdang dagcó.

Orcaneta. = Tanóm.

Orco. V. Orca. * Impierno.

Órden. = Pagcasóhay, pagcahósay sa bisan onsa. * Butacán ng̃a pagaapáson sa pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcasonód sonód sa mg̃a botang. * Ang icánom ca sacramento sa santa Iglesia ng̃a guibóhat sa atong Guinóong Jesucristo. * Bisan onsang caparían ng̃a guitógot sa Santos ng̃a Papa. * Pagcaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Ordenacion. = Pagcahósay. * Pagcabóot. * Pagcaórden sa mg̃a Padre. * Sogo. * Pagbóot.

Ordenadamente. = Sa pagcahúsay, sa pagcasinóhay, sa maáyong pagcabótang, sa pagcaáng̃ay.

Ordenador. = Ang magahúsay. * Ang magaordenál.

Ordenamiento. V. Ordenacion. * Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, arón matúman ug bisan onsa.

Ordenante. V. Ordenador. * Ang táuo ng̃a pagoldináhan.

Ordenanza. = Pagcahósay, pagcasóhay, pagáng̃ay, maáyong pagcabótang sa bisan onsa. * Tolománon.

Ordenar. = Paghósay, pagsóhay, pagáng̃ay, pagbótang ug maáyo, pagsógo, pagpína, pagbóot. * Pagordenál sa mg̃a Padre.

Ordeñadero. = Ang sodlánan ng̃a pagasórlan sa gatas, sa pagpagátas sa mang̃a mananáp.

Ordeñar. = Pagpagátas.

Ordinacion. V. Ordenanza.

Ordinariamente. = Sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan. * Sa pagcabáol.

Ordinario. = Ang mahímo sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan. * Táuo ng̃a díli mahál. * Bisan onsa ng̃a obus, sa diótay ng̃a bale. * Ang gasto sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy. * Ang hocom ng̃a mahilábot pagóna sa bisan onsang holosáyon. * Ang coreo, ang magadála sa mg̃a sulat sa mg̃a calongsódan, sa semana semanang tanán.

Ordinativo. = Ang nahatong̃ód sa pagcahúsay sa bisan onsa.

Oréade. = Dios dios, nimpa sa mg̃a solóp ing̃on sa pagtóo sa mg̃a dioatáhan.

Orear. = Pagpaháng̃in, paghaláyhay sa bisan onsa. * Pagpahalayáhay.

Orégano. = Tanóm ng̃a mahomót ug ng̃a pagagamíton sa panácot.

Oreja. = Dalónggan.

Orejeado. = Ang guinatorlóan na ng̃a daan, con pang̃otánon ogáling sa lain, arón hibalóan nia con onsa ba ang itúbag.

Orejear. = Paglíhoc sa mg̃a mananáp sa ilang mg̃a dalónggan, pagsóqui sa pagbóhat sa bisan onsa.

Orejera. = Bisti ng̃a igatábon sa mg̃a dalónggan arón díli onta pagatugnáuon. * Mg̃a tombága, &c., ng̃a bitay sa mg̃a calo sa mg̃a soldado, sa pagtábon sa mg̃a dalónggan nila, arón díli onta tigbáson sa mg̃a caáoay. * Bitay bitay ng̃a guitáod sa mg̃a dalónggan.

Orejon. = Pagcabótar sa mg̃a dalónggan.

Orejudo. = Ang guidalóngganan, táuo con mananáp ng̃a guidagcóan sa mang̃a dalónggan.

Orenga. V. Varenga.

Oreo. = Pagcahaláyhay, paghámpac ng̃a mahínay sa hang̃in.

Oreoselino. = Tanóm.

Orfandad. = Pagcaílo. * Pagcaoaláy tabang, laban, dalángpan.

Organero. = Ang magabóhat ug magaáyo sa mg̃a órgano.

Orgánico. = Ang láoas ug ang mg̃a bahin ng̃a magapalíhoc sa maong láoas. * Ang may caang̃áyan.

Organista. = Ang magacáblit sa órgano.

Organizar. = Pagáng̃ay sa órgano arón díli mabóloc, paghósay sa bisan onsa.

Órgano. = Órgano, tolónggon sa Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a hopat hopot ng̃a managtonóg. * Alaguían sa ting̃og, &c., sa láoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Orgullo. = Pagpalábi labi. * Pagcadalí, pagcalágmit sa bisan onsa.

Orgullosamente. = Sa pagcalabí labi.

Orgulloso. = Palábi labíhon. * Ang madalí, ang malágmit caáyo.

Oriental. = Ang nahatong̃ód sa casiláng̃an, sa casobáng̃an. * Bitóon ng̃a mogóa sa bontag.

Orientar. = Pagtimáan sa mg̃a mapa, &c., sa amihánan, arón hibalóan sa magatán-ao sa lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a provincia, sa mg̃a longsod, &c. * Pagpatigáyon, pagbótang ug maáyo sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, arón pagasórlan sa hang̃in. * Pagíla sa pagcabótang sa bisan onsa.

Oriente. = Guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. * Casiláng̃an, casobáng̃an. * Timog. * Ang pagcasíhag ng̃a maputí sa mg̃a mutia. * Pagcabáta sa mg̃a táuo.

Orífice. = Panday ng̃a magabóhat sa mg̃a buhat sa buláoan.

Orificia. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a buhat sa buláoan, mg̃a sorlánan, mg̃a hías, &c.

Orificio. = Bába. * Bohó. * Lobót, alaguían sa tae ug sa ihi.

Orígen. = Sinógdan, guinicánan. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * Guinlioátan, catiguláng̃an, mg̃a tigúlang. * Tong̃ód, hingtóngdan.

Original. = Ang nahatong̃ód sa sinógdan, sa guinicánan. * Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an. * Panigíngnan ng̃a ihúad con guihóad ba.

Originalidad. = Pagcaláin sa bisan onsa.

Originalmente. = Cutub sa sinógdan, cutub sa guinicánan. * Ing̃on sa panigíngnan.

Originar. = Paghímo sa guinicánan, sa sinógdan, sa hingtúngdan sa bisan onsa. * Pagguícan sa bisan onsa ug sa bisan diin.

Originariamente. V. Originalmente.

Originario. = Ang muguícan sa bisan onsa ug sa bisan diin.

Orilla. = Daplin, sidsid, sogot. * Ng̃ilit, bay bay, baybáyon, piliu, panhay, bingqui, bigar. * Catapúsan, cocotóban.

Orillar. = Pagtápus, paghúsay, pagtibáos sa bisan onsa. * Pagdáplin. * Pagpíleu. * Paglíg-on sa sidsid sa bisti con sa panápton.

Orillo. = Daplin, sidsid sa panápton.

Orin. = Tayá.

Orina. = Ihi.

Orinal. = Caihiánan, ihiánan. * Lugar ng̃a pagaulánan caáyo.

Orinar. = Pagíhi.

Oriniento. = Ang guitáyan, ang naponó sa tayá.

Orinque. = Pisi ng̃a dagcó, mabága, ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán, sa paghólog sa sinípit, sa pagpondo.

Oriol. = Langgam.

Oriundo. V. Originario.

Orla. = Sidsid sa mg̃a bisti ug sa mang̃a panápton.

Orlador. = Ang magadáyan dayan sa mg̃a sidsir sa mg̃a bisti.

Orladura. = Dayan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti.

Orlar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti.

Ormesí. = Panápton ng̃a linabráhan.

Ormino. = Tanóm.

Ornamentar. = Pagdáyan dayan.

Ornadamente. = Sa mg̃a dayan dayan, sa dináyan dadáyan, sa pagcadáyan dayan.

Ornamento. = Dayan dayan sa bisan onsa ng̃a bisti, ng̃a guibistí sa mg̃a Obispo ug sa mg̃a Padre sa pagmisa níla.

Ornato. = Dayan dayan.

Ornitología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a langgam.

Oro. = Buláoan. * Color ng̃a bulágao. * Hias sa buláoan. * Pohónan, cadaghánan sa mg̃a dona, mg̃a hias, &c.

Orobias. = Calaínan ng̃a labíng maáyo sa insienso.

Orondo. = Sorlánan ng̃a dagcó, sa dagcóng loang. * Táuo ng̃a parayégon, ng̃a mahagógma ng̃a pagasólng̃on sía ug dagyégon. * Maandácon.

Oropel. = Tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis caáyo, dahon ng̃a pino uyámot sa tumbága. * Bisan onsang butang sa diótay ng̃a bale. * Mg̃a polong con bohat ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtóngdan. * Dayan dayan sa mg̃a táuo.

Oropelero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa oropel.

Oropéndola. = Langgam ng̃a maníndot ug matahóm uyámot, tolíhao.

Oropimente. = Hiló ng̃a maísog caáyo.

Orozuz. = Tanóm.

Orquesta. = Cadaghánan sa mg̃a músico. * Ang lugar ng̃a guitagána ng̃a pagalingcóran sa mg̃a músico, sa mg̃a teatro.

Ortega. = Langgam.

Ortiga. = Cayagpá, cayapá.

Ortivo. V. Oriental.

Orto. = Pagcasóbang sa adlao, sa bolan, &c.

Ortodoxo. = Táuo ng̃a mutóo sa mg̃a camatoóran sa mg̃a cristianos ug ng̃a guisógo sa santa Iglesia.

Ortografía. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagsúlat ug maáyo, sa pagcaáng̃ay.

Ortográfico. = Ang nahatong̃ód sa ortografía.

Ortógrafo. = Ang maálam ug ang magatóon sa ortografía.

Ortología. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa maáyong pagsángpot.

Oruga. = Tanóm. * Olor.

Orujo. = Mg̃a panit sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras, sa guicoháan ug guipígan na sa dugá.

Orvalle. = Tanóm.

Orza. = Tibor, sorlánan sa yota ng̃a guidíhog sa bulit ng̃a masínao.

Orzaga. = Tanóm.

Orzar. = Pagpínpin, pagbíloc sa sacayán, pagatúbang sa dolong, cutub sa mahímo, sa guiguicánan sa hang̃in.

Orzuelo. = Talúbig, bogas, boing̃it, hobág ng̃a diótay ng̃a mutóbo sa solód sa tabon tabon sa mg̃a matá. * Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam ug sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas.

OS

Osa mayor. = Tapoc sa mg̃a bitóon.

Osa menor. = Lain tapoc sa mg̃a bitóon.

Osadamente. = Sa pagcaoaláy cahárloc, catáhap ug catálao. * Sa pagcabinóang, sa pagcaoaláy húna húna.

Osadía. = Pagcaoaláy cahárloc ug catáhap. * Caínit ng̃a maáyo sa casing casing.

Osado. = Casing casíng̃an. * Ang oaláy cahárloc, catáhap ug catálao.

Osamenta. = Cadaghánan sa mg̃a bocóg sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Osar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa oaláy catáhap ug catálao.

Osario. = Ang bohó con lang̃ob ng̃a pagabotáng̃an ug pagatapócan sa mg̃a bocóg sa mg̃a minatáy.

Oscilacion. = Pagtábiog sa bisan onsa ng̃a nabítay.

Oscilante. = Ang magadóyan, ang magatábiog.

Oscilar. = Tabiog, duyan, abion, tabion.

Oscilatorio. = Pagcatábiog.

Ósculo. = Haloc.

Oscuramente. = Sa pagcang̃ít ng̃it, sa oaláy mg̃a sugá ug siga. * Sa pagcabóloc, sa pagcagobót, sa oaláy cahosáyan. * Sa oaláy pagcamahál, sa pagcaóbos.

Oscuras (a). = Sa pagcang̃ít ng̃it.

Oscurecer. = Pagng̃ít ng̃it. * Paggabíy. * Pagcóha sa pagcamahál, sa pagcabale sa mg̃a botang. * Pagpaláin sa húna húna sa pagbóloc sa camatóod sa mg̃a butang, arón díli hiílhan. * Paggámit sa mg̃a suguílon, sa mg̃a polong ng̃a halálom, sa mg̃a sambíng̃ay ng̃a malisód pagasabóton. * Paglándong, pagdág-om.

Oscurecimiento. = Pagcang̃ít ng̃it.

Oscuridad. = Idem. * Pagcaoaláy sugá ug siga. * Pagcadólom, pagcalándong sa mg̃a solóp ng̃a guibanósan, guisonsónan caáyo sa mg̃a cahoy ng̃a malángbo. * Pagcaóbos sa mg̃a calioátan. * Pagcaoaláy siga ug pagcaíla ng̃a maáyo sa mg̃a galámhan sa calág.

Oscuro. = Mang̃ít ng̃it. * Ang coláng̃an sa sugá ug siga. * Táuo sa obos ng̃a guinicánan, ng̃a díli mahál. * Bisan onsa ng̃a mabóloc, ng̃a díli maháyag, madayág ug maáyo. * Ang mabóloc sa iang suguílon. * Color ng̃a hapit moábot sa pagcaítom, molomaítom, ang hapit díli na maquíta.

Óseo. = Bisan onsa sa bocóg.

Osera. = Baláyan sa mananáp ng̃a guing̃álan ug oso.

Osero. V. Osario.

Osesno. = Ang nati, ang anac ng̃a diótay sa oso.

Osificarse. = Pagbocóg sa bisan onsa.

Osífraga. = Langgam.

Osífrago. = Idem.

Oso. = Mananáp sa opat ca tiil ng̃a balahibóon ug maísog caáyo.

Ososo. = Ang nahatong̃ód sa bocóg. * Ang bocógan, ang may bocóg.

Ostaga. = Pisi ng̃a dagcó ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán.

Ostensible. = Ang arang pagadaígon, ang mahímo ng̃a ipadayág, ipaquíta, ipaháyag.

Ostension. = Pagcadayág, pagcaháyag.

Ostensivo. = Ang magapaquíta, ang magapaháyag, ang magadayág sa bisan onsa.

Ostentacion. = Pagcapaquíta, pagcapaháyag, pagcadayág sa bisan onsa. * Pagparáyeg, pagcaándac.

Ostentador. V. Ostensivo.

Ostentar. = Pagpaquíta, pagpaháyag, pagdayág. * Pagándac. * Pagparáyeg.

Ostentativo. V. Ostensivo. * Maandácon, parayégon.

Ostentosamente. = Sa pagcaparáyeg.

Ostentoso. = Mahál caáyo, tacós ng̃a pagatan-áuon.

Osteología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a bocóg.

Ostiario. = Ang guioldenáhan sa pagcaostiario.

Ostiatim. = Polong ng̃a linatín: sa tagsa tagsa ca pultahán.

Ostra. = Quinháson, tooay, talába, caláycay.

Ostracismo. = Pagcahing̃ílin, pagcalálin, pagpaháoa.

Ostrera. = Lugar ng̃a pagatobóan sa mg̃a tooay, mg̃a talába, mg̃a caláycay.

Ostrífero. = Idem.

Ostro. V. Ostra.

Ostugo. = Timáan. * Lugar ng̃a tinágo.

Osudo. = Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng bocóg.

Osuno. = Ang nahatong̃ód sa oso.

OT

Otanez. = Laláquing tigúlang ng̃a tigubán ubán sa mg̃a señora.

Otear. = Paghíling, paglí-li, pagtán-ao cutub sa lugar ng̃a hatáas, sa anáa sa ilálom, sa obus. * Paghíling, paglí-li sa dagcóng cacúgui.

Otero. = Bolobóngtod ng̃a diótay.

Otoz. = Langgam.

Otomano. = Guinharían ug lioat sa mg̃a haring turco.

Otoñada. = Túig ng̃a igatúruc sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi.

Otoñal. = Ang nahatong̃ód sa otoño.

Otoñar. = Pagtoróc sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a dagámi.

Otoño. = Ang usá sa opát ca bahin sa túig.

Otorgador. = Ang maagándo, ang motángdo sa bisan onsa.

Otorgamiento. = Pagtógot. * Pagbóot.

Otorgar. = Pagándo, pagtángdo. * Pagsáad sa pagcatúman sa bisan onsa, sa pagbóot sa hocom.

Otorgo. = Pagsáad sa pagcamíño. * Pagsábot ng̃a moóna sa mg̃a pagcasál.

Otro. = Lain.

Otrosí. = Labot pa.

OV

Ova. = Lomot, ambiláng, guláman.

Ovacion. = Pagpadáyeg sa pagcabántog sa bisan cansang táuo, tong̃ód sa pagdáog nia sa mg̃a caáoay.

Ovado. = Haláoig. * Langgam ng̃a baye ng̃a guipang̃asáoa sa langgam ng̃a laqui.

Oval. = Bisan onsa ng̃a may dagoay sa pagcahaláoig.

Ovalado. = Idem.

Ovalar. = Pagcahaláoig sa bisan onsa.

Óvalo. = Dagoay ng̃a haláoig.

Ovante. = Ang guidáyeg sa pagcabántog cay guidáog nia ang mg̃a caáoay.

Ovario. = Pagoáncan sa mg̃a langgam. * Itlógan. * Itlog sa mg̃a babáye ug sa mg̃a baye.

Oveja. = Carnerong baye, ang baye sa carnero.

Ovejero. = Baquero sa mg̃a carnero.

Ovejuno. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a carnero.

Overa. V. Ovario hasta itlog.

Overo. = Ang may color sa itlog. * Mg̃a matá ng̃a bolhog, potíon caáyo.

Ovil. = Alad ng̃a pagasórlan sa mg̃a hayópan.

Ovillar. = Pagbórbor pagsámbor. * Pagticóngcong.

Ovillo. = Borbod. * Bisan onsa ng̃a nagobót sa pagcalíng̃in. * Tapoc sa bisan onsa ng̃a oaláy paghiósa.

Ovíparo. = Mananáp ng̃a baye ng̃a magaítlog.

Ovoso. = Ang guilomótan, ang may lomot, ambaláng, goláman.

OX

Ox. = Polong ng̃a icabúgao sa mg̃a manóc, sa mg̃a langgam ug mg̃a mananáp.

Oxalme. = Guinamós ng̃a naáslom.

Oxear. = Pagbúgao sa mg̃a manóc ug sa obán pang mg̃a langgam.

Oxímaco. = Langgam ng̃a manágit.

Oxizacre. = Sabáo, salsa ng̃a magáma sa dogá sa sooa, sa limon, sa gatas, sa dogós ug sa asúcal.

Oxte. = Paháoa dihá, irog didto.

Oxte ni moxte (sin decir). = Sa oaláy polong ug ting̃og, sa oalá sománhil.

OY

Oyente. = Ang magadóng̃og, ang magapatalínghog.

P

PA

Pabellon. = Pabeyon, tabil, cobong cobong. * Bandelang dagcó.

Pábilo ó Pabílo. = Ang hilo, pisi con gapas ng̃a guibótang sa mg̃a candela, sa mg̃a lamparahán, &c., arón pagadagcótan ug masíga.

Pabulo. = Calán-on.

Paca. = Mananáp sa opát ca tiil. * Pardo, bogcos, potós.

Pacato. = Táuo ug mahilómon, maquigdaéton, sa mahínay ug mahúsay ng̃a gaoi.

Pacedero. = Yota ng̃a guinatórcan sa dághan ng̃a mg̃a dagámi ng̃a calán-on sa mg̃a mananáp.

Pacedura. = Pagpaning̃áon sa mg̃a mananáp.

Pacer. = Idem. * Pagcáon, pagcótcot, pagcágod sa bisan onsa.

Paciencia. = Pagcaántos, pagcaílob. * Pagcapaábot sa bisan onsa ng̃a guinahúlat. * Pagcaláng̃ay, pagcaláng̃an sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a tacós onta ng̃a boháton sa madalí, sa pagcalágmit.

Paciente. = Ang magaántos, ang magaílob, ang masaquét, ang masáquet.

Pacientemente. = Sa pagcaílob, sa pagcaántos, sa pagpasáilo.

Pacienzudo. = Ang magaílob, ang magaántos, ang magapasáilo caáyo.

Pacificacion. = Pagpacadáit, pagpacaáng̃ay. * Pagcahúsay, pagpacahínay sa mg̃a táuo ng̃a nanagáoay. * Pagcadáit, cadáit.

Pacificador. = Ang magapadáit, magahúsay, ug magapahínay sa mg̃a táuo ng̃a nagacaáoay.

Pacíficamente. = Sa pagcadáit, sa cadáit, sa pagcaoaláy batoc ug contra, sa pacaoaláy aoay.

Pacificar. = Pagpadáit, pagcahínay, paghúsay sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigáoay.

Pacífico. = Maquidaíton maúgdang, mahináyon, táuo sa maáyo ug mahúsay ng̃a gaui, sa maháoan ng̃a boot ug cásing cásing.

Pacotilla. = Cadaghánan sa mg̃a manggad ng̃a guilúlan sa usá ca táuo sa sacayán sa lain ng̃a táuo. * Cadaghánan sa mg̃a manggad ng̃a guibalígya sa bisan cansang táuo.

Pactar. = Pagsábot, pagsáar.

Pacto. = Pagcasábot, pagcasáad. * Pagcasábot, pagcaóyon sa yaoa, sa pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, daótan ug dinilían, sa iang ng̃alan ug tong̃ód sa iang gahóm.

Pachon. = Táuo sa mahínay caáyo ng̃a gaoi. * Calaínan sa iró ng̃a guing̃álan ug perdiguero.

Pachorra. = Pagcahínay, pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an.

Pachorrudo. = Táuo ng̃a mahínay hináyon, maláng̃an lang̃ánon.

Padecer. = Pagsaquét. * Pagsáquet.

Padecimiento. = Pagcasaquét. * Pagcasáquet.

Padilla. = Caláhang diótay. * Hornong diótay ng̃a pagalotóan sa tinápay.

Padrastro. = Ama ama. * Casámoc, caculían, caoláng̃an. * Buquid ng̃a hatáas ug harúul sa mg̃a calongsódan. * Dotol dotol, inabacá, ang mg̃a panit ng̃a tolotagídyot ng̃a nanagócal sa quinatórcan sa mg̃a cocó.

Padrazo. = Amahán ng̃a magapaparáyeg ug magapapasagad caáyo sa iang mg̃a anac.

Padre. = Amahán. * Ang nahaúnang Persona sa Santísima Trinidad. * Mananáp ng̃a laqui ng̃a guitagána sa paglíoat. * Tigúlang, catiguláng̃an. * Sinógdan, guinicánan. * Manlalában, tomalábang, dalángpan. * Ang magabóhat pagóna sa bisan onsa. * Ang sacerdote. * Santos sa canhing tiempo, ng̃a quinaarmánon ug doctor, magtotóon sa mg̃a pagtolón-an sa santa Iglesia: bisan quinsa sa mg̃a sacerdote ng̃a nagtámbong sa mg̃a catilíngban ng̃a guing̃álan ug concilio. * Apóhan. * Ang mg̃a sacop ng̃atanán sa usá ca caparían.

Padrear. = Pagíng̃on, pagsáma sa mg̃a anac sa dagoay sa amahán. * Paglíuat ug maáyo sa mg̃a mananáp. * Pagcóndat sa mg̃a olitáo.

Padrinazgo. = Pagcacógos, pagcacódcod sa mg̃a báta ng̃a boloñágan. * Cahímtang sa pagcaamáon. * Pagcalában, pagcatábang, dalángpan.

Padrino. = Amáon, ang magacógos, magacórcod sa usá ca báta, sa pagbóñag canía ug sa pagpirma. * Ang moobán obán sa mg̃a táuo ng̃a manolód sa pagcareligioso con sa pagcamonja, sa pagcanta sa nahaónang misa, &c. * Ang moobán sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigáyat ug nagaáoay sila. * Ang magalában, magatábang ug magapadang̃óp sa lain.

Padron. = Padron. * Listáhan, papel ng̃a sinolátan sa ng̃alan sa mg̃a táuong tanán sa usá ca longsod. * Ang daótan ng̃a dong̃og sa bisan cansa, ng̃a mahabílin sa panomdóman sa mg̃a táuo. * V. Padrazo.

Paga. = Pagcabáyad sa mg̃a otang sa salapí ug sa mg̃a salá. * Sohol. * Pagcabálos sa gugma ug sa maáyong boot.

Pagadero. = Baláyron sa túig, sa tiempo ng̃a guitagál. * Ang masáyon baydan. * Túig, tiempo, adlao ng̃a guinatagál sa pagbáyar sa bisan onsa.

Pagado. = Táuo sa mahúsay ng̃a boot. * V. Afable. * Palábi labíhon maandácon.

Pagador. = Ang magabáyar, ang magasóhol.

Pagaduría. = Lugar, baláy ng̃a pagabayáran sa mg̃a sohol con sa mg̃a otang.

Pagamento. V. Paga.

Paganismo. = Catilíngban sa mg̃a dioatáhan. * Pagtóo sa mg̃a dioatáhan.

Pagano. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a dioatáhan. * Dioatáhan. * Ang magapoyó sa banua, sa caming̃áoan. * Ang táuo ng̃a oaláy boñag. * Ang magabáyad, ang magatámpo.

Pagar. = Pagbáyar sa mg̃a otang sa salapí, sa manggad ug sa mg̃a salá. * Pagbálos sa gugma, sa maáyong boot, sa pagpalángga.

Pagaré. = Papel ng̃a sinolátan sa catongdánan sa bisan cansa sa pagbáyad sa buláydon sa túig ng̃a guitórlo, guitagána ug guitagál.

Página. = Nauong sa mg̃a dahon sa mg̃a libro.

Pago. V. Paga. * Balus sa mg̃a pahanóngdan. * Yota ng̃a guitámnan, ug labí pa sa mg̃a paras.

Pagoda. = Alampóan, Singbahán sa mg̃a dioatáhan sa yota sa casobáng̃an, ug ang ilang mg̃a dios dios.

Pagote. = Táuo ng̃a sinang̃ílan sa mg̃a salá ug mg̃a bohat ng̃a oalá nia boháta.

Paguro. = Caság, alimáng̃o.

Pairar. = Pagpúyo sa mg̃a sacayán, sa binúclad ang mg̃a layág ug binóhi ang mg̃a escota.

Pairo. = Pagcapúyo sa sacayán, ing̃on sa guiíng̃on carón.

País. = Guinharían, provincia, yota. * Piníntal ng̃a guipintálan sa mg̃a longsod, sa mg̃a baláy, sa mg̃a capatágan, &c.

Paisaje. = Idem desde piníntal.

Paisana. = Sayáo, pagsabáy.

Paisanaje. = Ang mg̃a táuo sa longsod, ca provincia, &c., ng̃a díli soldados. * Pagcamasigcataguilóngsod, pagcaisigcataguilóngsod.

Paisano. = Masigcataguilóngsod, isigcataguilóngsod. * Táuo ng̃a díli soldado.

Paja. = Dagámi ng̃a laya. * Bisan onsang magáan, diótay, sa diótay ng̃a bale. * Ang ináyran, ang pinilían sa bisan onsa. * Polong ng̃a caoang, suguílon ng̃a oaláy cahológan ug hingtóngdan.

Pajada. = Dagámi ng̃a linóto ug sináctan sa salabaro, ng̃a ipacáon sa mg̃a mananáp.

Pajado. = Ang may color sa dagámi.

Pajar. = Lugar ng̃a pagasórlan sa dagámi ng̃a laya.

Pájara. = Talabánog.

Pajarear. = Pagdácop, pagpatáy, pagpusil sa mg̃a langgam. * Pagsóroy soroy sa oaláy buhat.

Pajarel. = Langgam.

Pajarera. = Jaluang dagcó ng̃a guisórlan ug guibilanggóan sa daghan ng̃a mg̃a langgam.

Pajarería. = Cadaghánan sa mg̃a langgam.

Pajarero. = Táuo ng̃a matístis, malipáyon caáyo. * Panápton, piníntal, &c., ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a color ng̃a buhi caáyo. * Ang magadácop ug magabáton sa mg̃a langgam ug ang magabalígya niána.

Pajarico, ca, llo, lla, to, ta. = Langgam ng̃a diótay.

Pajaril (hacer). = Pagtácgos, pagbáat sa puño sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, sa usá sa pising dagcó, ug pagbótad dapit sa obus, arón mahogót ang maong mg̃a layág, con matólod, matólot, malargo ang hang̃in.

Pajarilla. = Tanóm. * Bagá sa mg̃a mananáp, ug labí pa sa mg̃a baboy. * Caólao sa pagpamólong sa cadaigánan ug sa cadaghánan. * Caínit ng̃a dagcó. * Tiláoc.

Pajarita de las nieves. = Langgam.

Pájaro. = Langgam. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on, masinabóton. * Ang magalabás, ang magalabí sa quinaárman, sa pagcaboótan, &c.

Pajarotada. = Soguílon, balítang bacácon, ng̃a oaláy hingtóngdan.

Pajarraco. = Langgam ng̃a dagcó, ng̃a oalá hiílhan. * V. Pájaro.

Pajaza. = Ang mahabílin sa dagámi ng̃a guicáon sa mg̃a cabayo.

Paje. = Sologóon ng̃a magaobán obán sa iang agálon, sa paglacát nia. * Sologóon sa mg̃a sacayán.

Pajea. = Tanóm ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagámi.

Pajel. = Isdang dagcó.

Pajera. V. Pajar.

Pajero. = Ang magabalígya sa dagámi. * Táuo ng̃a tampalásan.

Pajica, lla, ta. = Quigol, sigariyo ng̃a guibórbod sa dahon sa maís, sa nipa, &c.

Pajizo. = Ang guibóhat ug ang guitábon sa dagámi. * Color ng̃a maíng̃on sa color sa dagámi.

Pajoso. = Bisan onsa sa dagámi. * Ang guibotáng̃an ug guisáctan sa dagámi.

Pajuela. = Cahoy diótay, gung̃i, pisi, &c., ng̃a guidíhog sa asufre ng̃a guinagámit sa mg̃a baláy sa pagdágcot sa madalí sa mg̃a sugá.

Pajujero. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa dagámi, arón madonót.

Pajuncio. = Polong ng̃a icatíao ug icatámay sa sologóon.

Pajuz. = Dagámi ng̃a harúul na madonót.

Pala. = Capandáyan ng̃a guinagámit sa pagbálhin, pagcútao ug pagbósuat sa trigo, sa maís, &c., ug mao ang usá ca papán sa usá ca dang̃áo ug tung̃á sa cahitáson ug sa usá ca dang̃áo sa calápdon, ng̃a guitaólan sa caogalíng̃on ng̃a togdánan: silbi opód sa pagcótao sa yota, sa pagcólgog sa caláyo, sa pagsolód ug sa paggóa sa tinápay sa horno, sa pagcóha sa abó, &c. * Ang pala, ang labíng halagpád sa mg̃a gayóng. * Lugar ng̃a pagalobóng̃an sa mg̃a motia ug sa mg̃a batóng mahál, sa salapí, sa boláoan, &c. * Ang panit ng̃a dapit sa ibábao sa mg̃a sapín. * Ang cahitáson ug calápdon sa mg̃a ng̃ipon. * Pagcalaláng sa pagpaquigásoy ug sa pagsósi sa bisan onsa. * Papán ng̃a diótay ng̃a may iang caogalíng̃on ng̃a caláptan, coloptánan, ng̃a guinagámit sa mg̃a táuo ng̃a nanagsogál sa pelota.

Palabra. = Polong, ting̃og. * Ang Anac ng̃a bogtong sa Dios ng̃a Amahán. * Saad.

Palabrada. = Polong ng̃a daótan, ng̃a macadáot sa isigcatáuo, malágsot, mang̃íl-ad, maláo-ay.

Palabrero. = Hinoguilánon caáyo, tabían. * Ang masáyon magasáad ug malisód magatúman.

Palabrimujer. = Ting̃og sa laláqui ng̃a maíng̃on sa ting̃og sa babáye.

Palabrista. V. Palabrero.

Palabrita. = Polong ng̃a ondan, ng̃a may tuyo ug hingtúngdan.

Palabrota. V. Palabrada.

Palaciego. = Ang nahatong̃ód sa palasio. * Ang nagasílbi sa palasio.

Palacio. = Baláy ng̃a guimpóy-an sa mg̃a hari, sa mg̃a Obispo, ug sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.

Palacra. = Tipac ng̃a boláoan ng̃a olay ug baol pa, ng̃a maquíta usáhay sa mg̃a mina.

Palada. = Bisan onsa ng̃a macóha sa pala, sa macaúsa, sa tagsa ca pagcóha.

Paladar. = Lang̃ágng̃ag. * Pagcalamí. * Caíbog sa bisan onsang espirituhánon.

Paladear. = Pagbótang, pagtóng̃ad sa lang̃ágng̃ag sa bag-ong guiánac, sa dogós con sa lain ng̃a matám-is, arón mahagálam ug magasóso ug maáyo. * Pagcóha sa caíbog sa bisan onsang botang tong̃ód sa lain ng̃a botang ng̃a ihátag, ng̃a macalípat ug macalímbong sa lamí. * Paghógas sa bába con sa lang̃ágng̃ag sa mg̃a mananáp, arón macacáon sila ug maáyo. * Pagbóhat sa timáan sa báta ng̃a bag-ong guiánac, sa iang bába, ng̃a boot magsóso. * Pagdímdim, pagtagámtam, sa mahínay, sa bisan onsa.

Paladeo. = Pagcadímdim, pagcatagámtam.

Paladin. = Táuo ng̃a bantógon ug cásing casíng̃an, ng̃a nahímo sia ug banságon tong̃ód sa iang mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an.

Paladinamente. = Sa pagcabántog, sa pagcaháyag, sa pagcadayág.

Paladino. = Ang nabántog, ang nadayág, ang naháyag.

Palafren. = Cabayo ng̃a aghop, ng̃a guicabayóan, sa canhing tiempo, sa mg̃a dama, sa mg̃a señora. * Ang cabayo ng̃a pagacabayóan sa mg̃a sologóon con managobán sila sa ilang mg̃a agálon.

Palafrenero. = Ang sologóon ng̃a magagóyor sa cabayo ug magabótad sa preno.

Palahierro. = Ang pothao ng̃a guibótang sa bató sa obos, sa mg̃a lilígsan sa duhá ca bató.

Palamenta. = Cadaghánan sa mg̃a gayóng, sa mg̃a gaod sa tagsa ca sacayán ng̃a pagagaóran.

Palanca. = Lig-oat, icalíg-oat. * Pisi ng̃a dagcó ng̃a icaósoag sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.

Palancada. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa lig-oat, sa espeque.

Palancana. V. Palangana.

Palangana. = Honáoan, panghunáoan.

Palanquera. = Bolobóngtod ng̃a hatáas.

Palanquero. = Ang magalíg-oat.

Palanqueta. = Lig-oat, icalíg-oat ng̃a diótay.

Palanquin. V. Ganapan. * Pisi ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán, sa paglólos sa mg̃a layág.

Palatina. = Bisti sa mg̃a babáye sa pagtábon sa liog ug sa doghan sa tiempo sa tugnao.

Palatinado. = Cahímtang sa mg̃a caobánan sa hari sa Alemania, ug ang yota sa mg̃a príncipes sa maong Guinharían.

Palatino. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a palasio, ug onay sa mg̃a táuo ng̃a nagasílbi sa palasio. * Cahímtang sa mg̃a dagcóng táuo sa Guinharían sa Alemania, sa Francia ug sa Polonia.

Palazo. = Paglámbos, pagbónal sa cahoy, con sa pala.

Palazon. = Cadaghánan sa mg̃a cahoy sa bisan onsang buhat.

Palco. = Lugar ng̃a pagalingcódan sa mg̃a táuo sa pagsolóng sa mg̃a dola. * Solód solód ng̃a may balcon, talambóan, sa mg̃a teatro.

Paleador. = Ang mogámit sa pala sa iang pagbúhat.

Palenque. = Dingding sa mg̃a papán con sa mg̃a bogsoc, ng̃a magalibót sa bisan onsang lugar.

Paleografía. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagbása, sa mg̃a sulat ng̃a caráan.

Paleográfico. = Ang nahatong̃ód sa paleografía.

Paleógrafo. = Ang nagaestudio sa quinaádman sa paleografía.

Palería. = Opicio sa pagbóhat sa mg̃a balaháan ug mg̃a alaguían sa tubig.

Palero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pala. * Ang magaháoan, sa pala, sa mg̃a alaguían sa tubig, sa mg̃a lugar ng̃a tubígan caáyo.

Palestra. = Lugar ng̃a pagaaoáyan, ng̃a pagapinongpóng̃an. * Lugar ng̃a pagaíndig indígan sa mg̃a táuo, arón suláyon nila ang ilang quinaárman.

Palestrico. = Ang nahatong̃ód sa palestra.

Paleta. = Papán ng̃a diótay ug haláoig ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a pintor sa mg̃a color, sa pagcasonód sonód, sa pagpíntal nila. * Capandáyan sa puthao, ng̃a malíng̃in, ng̃a may iang caogalíng̃on ng̃a tugdánan, ng̃a guinagámit sa mg̃a caparían, sa pagpáhat sa mg̃a sod-an. * Capandáyan sa pagcólcog sa caláyo.

Paletilla. = Bocó bocó. * Bocóg sa cotó cotó.

Paleto. = Mananáp sa opát ca tiil, maíng̃on ing̃on sa osa. * Táuo ng̃a boquídnon, borong.

Paleton. = Ang bahin sa yaoe ng̃a mosolód sa yaoíhan.

Paletoque. = Capote ng̃a moábot hasta sa tohod.

Palia. = Cortina, tabil sa sagrario, ng̃a magasalípod sa Santísimo Sacramento. * Panápton ng̃a diótay ug laro ng̃a igatábon sa cális sa pagmisa sa mg̃a Pare, ug ang malíng̃in ng̃a igatábon sa hostia ng̃a guibótang sa patena ng̃a guiibábao sa cális, sa oalá pa macóha ang paño ng̃a guitábon sa maong cális.

Paliacion. = Pagcalimód, pagcatábon sa bisan onsa.

Paliadamente. = Sa pagcatinágo, sa pagcahílom.

Paliar. = Paglimór, pagsománg̃il.

Paliativo. = Tambal ng̃a ibótang sa mg̃a masaquét ng̃a díli na matámbal, arón mamahínay hinay lamang ang mg̃a maól-ol.

Paliatorio. = Ang macatábon, ug macalimód sa bisan onsa.

Palidez. = Pagcalálag, pagcalospád, pagcalopsád.

Pálido. = Malospád, malopsád, malálag, madálag.

Palillero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a palíyo, sa mg̃a gung̃i ng̃a icóhit sa mg̃a ng̃ipon. * Hopot hopot ug bisan onsa ng̃a pagasórlan ug pagabotáng̃an sa mg̃a palíyo.

Palillo. = Palíyo, gong̃i ng̃a icolóhit sa mg̃a ng̃ipon. * Cahoy ng̃a icabásal sa tambol. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale ug polós. * Ang tolománon ng̃a ona ug tolotagídyot sa mg̃a quinaárman ug mang̃a opicio.

Palinodia. = Pagcasíbog ng̃a bantog sa guiíng̃on ng̃a daan.

Pálio. = Timáan ng̃a guihátag sa santos ng̃a Papa sa mg̃a Arzobispo ug sa obán ng̃a mg̃a Obispo, ng̃a mao ang usá ca bacus ng̃a putíon, ng̃a guibotáng̃an sa onóm ca crus ng̃a maítom, ng̃a guisáblay sa mg̃a abága ug mobítay sa doghan. * Panápton ng̃a dagcó ng̃a guibótang sa onóm con oaló ca cohoy ng̃a hatáas, ng̃a guidála sa mg̃a procesion arón masílbi ug dao atóp ng̃a pagasilóng̃an sa Padre ng̃a magabítbit sa Santísimo Sacramento, sa mg̃a reliquia, &c., ug sa Padre ng̃a magasonód sa bisan onsang santos: pagagamíton opod sa Santos ng̃a Papa, sa mg̃a hari ug sa obán pang mang̃a ponóan sa Singbahán, sa mg̃a piesta ug sa ilang pagsolód ng̃a bantog sa mg̃a longsod. * Bisan onsa ng̃a may dagoay sa lambong, sa sambong.

Palique. = Suguílon ng̃a caoang, ng̃a oaláy polós ug cahológan.

Paliza. = Pagcabónal, castigo sa daghan ng̃a mang̃a paglátos, paglámbos.

Palizada. = Alad, lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a bogsoc.

Palma. = Lubí, sacsac, nipa, bolí, saguísi, &c. * Cahoy ng̃a mobóng̃a sa bong̃a ng̃a guing̃álan ug datil. * Timáan sa pagdáog ug ang maong pagdáog. * De la mano. = Palad sa camót. * De los pies. = Lapa lapa, itolónob.

Palmacristi. = Tanóm.

Palmada. = Dapi, pagcadápi dapi, pagcadágpi. * Pagcabásal basal sa mg̃a camót.

Palmadica. = Sayáo, pagsabáy.

Palmar. = Lugar ng̃a guinatórcan sa daghánan ng̃a mg̃a lobí, &c. * Ang nahatong̃ód sa dang̃áo. * Ang socod sa usá ca dang̃áo. * Ang madayág, ang maháyag, ang nabántog.

Palmario. = Idem desde ang madayág.

Palmatoria. = Palmeta, capandáyan ng̃a guinagámit sa mg̃a magtotóon sa pagbárlong ug pagcastigo sa mg̃a báta ng̃a tinón-an nila: mao ang usá ca papán ng̃a diótay ug malíng̃in ng̃a guinabohó bohóan sa pila ca bohó, ng̃a icadápi dapi sa mg̃a palad sa mg̃a camót sa maong mg̃a báta, ug sa luyong tomóy guitaólan sa mg̃a tinábas ng̃a panit ng̃a igahámpac opód caníla. * Sanggáan sa mg̃a candela, sa pothao, tombága, &c.

Palmeado. = Mg̃a tiil sa mg̃a gaquét, mg̃a itic, &c., ng̃a guicalang̃aquítan sa mg̃a torlo ug mg̃a cocó sa usá ca panit.

Palmear. = Pagdápi dapi, pagdágpi sa mg̃a camót, pagbásal sa mg̃a palad.

Palmejea. = Cahoy ng̃a guitáod cutub sa dolong hasta sa olín, sa solód sa mg̃a sacayán, ug ng̃a guipahaáng̃ay sa tagsa tagsa ca ligason.

Palmentera. = Coreo, ang magadála sa mg̃a sulat.

Palmeo. = Socod sa mg̃a dang̃áo, sa mg̃a tocáo.

Palmera. V. Palma hasta timáan.

Palmero. = Táuo ng̃a magabántay sa mg̃a palma. * Táuo ng̃a nagaádto sa yotang santos, sa yota sa Jerusalém, cay sa pagpaúli nia nanagdála sa mg̃a lucay, sa mg̃a dahon sa mg̃a palma.

Palmeta. V. Palmatoria hasta sanggáan. * Pagcadágpi sa palad sa camót sa palmeta, pagcadolápi.

Palmífero. = Ang guidaghánan sa mg̃a palma.

Palmilla. = Calaínan sa panápton ng̃a hinábol sa longsod sa Cuenca.

Palmitieso. = Cabayo ng̃a may cocó ng̃a tindog dapit sa atubáng̃an, ug magáhi.

Palmito. = Obód. * Tanóm.

Palmo. = Dang̃áo. * Dula sa mg̃a báta.

Palmotear. V. Palmear.

Palmoteo. = Pagcadágpi, pagcadápi dapi, pagcabásal sa mg̃a palad sa camót. * Pagcadápi sa palmeta.

Palo. = Cahoy, bonal. * Pagcalátos, pagcabónal sa cahoy. * Ang pagpatáy sa mang̃a saláan, guican sa sentencia sa mg̃a hocom. * Bisan onsang dagoay sa mg̃a dahon sa baraja, oros, copas, &c. * Pong̃a, quinapónghan, sa mg̃a bong̃a. * Talároc sa mg̃a sacayán.

Polomadoras. = Tinahían sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, ng̃a pagasinambágan sa relinga.

Palomar. = Lobir, pisi ng̃a magamáy ng̃a binílic caáyo. * Salapatíhan, baláyan sa mg̃a salapáti.

Polomariego. = Salapáti ng̃a guibatónan sa baláy, ng̃a magalúpad lupad sa banua.

Palomear. = Pagdácop, pagpusil sa mg̃a salapáti. * Pagbáton sa pagcadúgay sa mg̃a salapáti.

Palomera. = Lugar ng̃a maháoan caáyo, ng̃a oaláy salípdan ng̃a guihámpac uyámut sa mg̃a hang̃in ng̃atanán. * Salapatíhan.

Palomería. V. Palomear.

Palomero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a salapáti. * Ang mahagógma magbáton sa mg̃a salapáti.

Palómico. V. Mariposa. * Bocó bocó sa mg̃a cabayo, &c.

Palomina. = Iti sa mg̃a salapáti. * Tanóm.

Palomino. = Cayóbog, coyóbog, pisó sa mg̃a salapáti. * Timáan sa tae ng̃a mahabílin usáhay sa mang̃a sinína ug sa mg̃a calson.

Palomo. = Salapáting laqui. * Táuo ng̃a boang boang, hong̃og, coláng̃an sa boot. * Balod.

Palon. = Bandela ng̃a hatáas ug ng̃a may opát ca tomóy.

Palor. V. Palidez.

Palotada. = Pagcabónal sa cahoy ng̃a díli dagcó. * Barlis ng̃a guinabárlis sa papel, sa papán, &c., ng̃a silbi sa panigíngnan arón magatóon sa pagsúlat ang mg̃a báta.

Paloteado. = Pagsabáy sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigbásal basal sila sa mg̃a cahoy hamóbo ng̃a guinabítbit nila sa ilang mg̃a camót, sa pagbánha nila ug pagsádsad sa maáyong pagcompás. * Pagcabónal, pagcalátos sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigáoay.

Palotear. = Pagbásal sa mg̃a cahoy. * Pagsuguílon sa mg̃a hatáas ng̃a polong.

Palpable. = Ang arang hicápon, cobílon, capcápon. * Ang maháyag, ang madayág, ang oaláy duha duha.

Palpablemente. = Sa pagcadayág caáyo, sa pagcaoaláy duha duha, ug maíng̃on sa pagahicápon onta sa camót.

Palpadura. = Como el siguiente.

Palpamiento. = Pagcahícap, pagcacóbil, pagcacápcap.

Palpar. = Hicap, capcap, cobil. * Pagíla sa bisan onsa sa pagcadayág caáyo.

Pálpebra. V. Párpado.

Palpitacion. = Pagcalóbcob, pagcaólpot, pagcaguíap ng̃a masóbsob caáyo sa cásing cásing, sa pulso ug mg̃a caogátan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Palpitante. = Ang magacalóbcob, ang magaólpot, ang magaguíap.

Palpitar. = Olpot, guiap, calóbcob.

Palpo. = Ihilícap sa mg̃a mananáp.

Palta. = Bong̃a sa cahoy sa maong ng̃alan.

Palto. = Idem.

Paludamento. = Lambong ng̃a mapóla ug binoldáhan sa buláoan ng̃a guibisti, niádtong tiempo, sa mg̃a romanos.

Paludoso. = Yota ng̃a tubígan, danáoan, pisácan caáyo.

Palumbrario. = Langgam ng̃a manágit sa mg̃a balod.

Palurdo. = Táuo ng̃a borong, boquírnon.

Palustre. = Ang nahatong̃ód sa danao. * Capandáyan sa pothao ng̃a guigámit sa mg̃a panday sa cota sa pagcóha sa apog.

Pallar. = Pagpíli sa salapí, buláoan, &c., ng̃a labíng mahál, sa nasácot pa sa yota.

Pallon. = Pagcadághan sa buláoan, sa salapí, &c., ng̃a macóha sa tagsa ca pagólay, sa guiláin na sa yota.

Pamema. = Bisan onsa ng̃a oaláy bale ug polós.

Pámpana. = Dahon sa mg̃a paras.

Pampanador. = Ang dogá ng̃a guipíga sa mg̃a oloódlot sa mg̃a paras.

Pampanaje. = Cadaghánan sa mg̃a orlot sa mg̃a paras. * Pagdáyan dayan ng̃a guilabíhan sa mg̃a bótang ng̃a oaláy polós caáyo.

Pampanilla. = Solosáyang diótay ng̃a guibísti sa mang̃a indio, sa pagtábon sa ilang laoas.

Pámpano. = Orlot sa mg̃a balágon sa mg̃a paras.

Pampanoso. = Ang may daghánan ng̃a mg̃a pámpano.

Pampirolada. = Sabáo, salsa ng̃a magáma sa ajos, sa tinápay ug sa tubig. * Polong con bohat ng̃a oaláy hingtóngdan.

Pamplina. = Tanóm. * V. el anterior desde polong.

Pamporcino. = Tanóm.

Pamposado. = Tapólan.

Pampringada. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós ug hingtóngdan. * Pagcahílog sa tinápay sa bisan onsa.

Pan. = Tinápay. * Bisan onsang minása sa binócboc, sa dagoay sa tinápay. * Bisan onsa ng̃a can-on sa matagádlao.

Pana. = Panápton ng̃a bolobalabibóon, sa igagáma.

Panace. = Tanóm.

Panadear. = Pagbóhat sa tinápay ng̃a ibalígya.

Panadería. = Opicio sa pagbóhat sa tinápay, lugar ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa tinápay.

Panadero. = Magbobóhat, ang magabóhat sa tinápay.

Panadizo. = Hobág ng̃a motoróc sa mg̃a torlo, basol. * Táuo ng̃a masaquéton, salaquétan, malospálon.

Panal. = Orlan sa mg̃a potiócan.

Panarra. = Táuo ng̃a hong̃og, coliró, boang boang, coláng̃an sa boot.

Panática. = Cadaghánan, balon sa tinápay.

Pancada. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tiil. * Pagcapáquiao.

Pancarpia. = Porong porong ng̃a nagáma sa mang̃a bulac ng̃a nagacaláin lain.

Pandar. = Pagtápoc, pagtíp-oc sa mg̃a dahon sa baraja sa nanagsugál, sa paglímbong sa obán.

Pandear. = Pagbalíquig, paglicó, paglíad sa bisan onsa.

Pandectas. = Cadaghánan sa mg̃a leyes ng̃a guipating̃ób ug guipatígom sa hari ng̃a si Justiniano.

Pandeo. = Pagcabalíquig, pagcabalicó, pagcabóyoc, pagcalíad sa bisan onsa.

Panderada. = Cadaghánan sa mg̃a pandero. * Polong, con buhat ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy hingtúngdan.

Panderete. = Limbong sa nagasugál sa baraja. * Dingding, bongbong sa mg̃a ladriyo, sa mg̃a bató.

Panderetear. = Pagbásal sa pandero ug pasayáo sa iang compas.

Pandereteo. = Pagcabásal sa pandero.

Panderetero. = Ang magabásal, ang magabúhat ug ang magabalígya sa mg̃a pandero.

Pandero. = Tolotámbol ng̃a diótay ug manípis ng̃a guigámit sa mg̃a longsod ng̃a obos, ug ng̃a pagabáslan sa mg̃a camót sa mg̃a tagilóngsod, sa ilang mg̃a pagsabáy, mg̃a piesta ug mg̃a calípay. * Táuo ng̃a mamólong sa oaláy hingtóngdan ug cahológan.

Pandilla. = Pagcahiósa, pagcaáng̃ay sa pila ca táuo, sa paglímbong sa ilang isigcaíng̃on. * Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a naning̃ób sila sa pagdúla ug sa pagsóroy soroy.

Pandillista. = Ang magapatígom sa obán ng̃a mg̃a táuo.

Pando. = Balíquig, balicó, ang nalíad sa tong̃á tong̃á, talioála. * Ang mahináyon caáyo sa iang mg̃a paglíhoc. * Ang tubig sa sobá sa mg̃a capatágan ng̃a hapit díli magabahá.

Pandorga. = Babáyeng matámboc caáyo, ng̃a mahináyon sa iang mg̃a paglíhoc, ug ng̃a oaláy caang̃áyan. * Talabánog.

Panecico, llo, to. = Ang may dagoay sa tinápay.

Panegírico. = Ang nahatong̃ód sa suguílon, oáli, &c., sa pagdáyeg sa lain, ug sa pagbántog sa iang mg̃a bohat ng̃a maáyo. * Oáli, pagdáyeg sa mang̃a santos ug sa obán ng̃a mg̃a táuo ng̃a matárong.

Panegirista. = Palaoáli. * Malaoáli, maoaoáli. * Ang magadáyeg sa lain.

Panera. = Tangcal, panonórlan, sorlánan sa trigo, sa humáy, sa maís, &c., con sa binócboc.

Panetelas. = Sopas ng̃a matín-ao, ng̃a magáma sa tinápay ng̃a quinórcod, sa sabáo ug sa asúcar, ng̃a ipacáon sa mg̃a táuo ng̃a maloyáhon.

Panetería. = Solód ng̃a guitagána sa mg̃a baláy sa mg̃a hari sa pagtípig ug sa pagpáhat sa tinápay.

Pánfilo. = Táuo ng̃a mahináyon, maláng̃an lang̃ánon, malúya caáyo. * Dula sa mg̃a báta ng̃a mahamótang sa pagpálong sa usá ca candela, ug quinahánglan ng̃a sangpóton ang maong polong sa maong paghoyóp.

Pangelin. = Cahoy ng̃a dagcó.

Paniaguado. = Ang guilabánan ug guipacáon sa lain. * Abian, higála.

Pánico. = Cahárloc, calísang, cacógmat ng̃a dagcó.

Paniego. = Ang hing̃áoan caáyo sa tinápay. * Yota ng̃a mobóng̃a caáyo. * Poyo poyo, puntél ng̃a pagasórlan sa olíng.

Panificar. = Pagbóhat pagbág-o sa mg̃a solóp, sa pagpógas sa trigo, sa humáy, sa maís, &c.

Panizo. = Maís.

Panoja. = Poso.

Pantalon. = Calson, salooál ng̃a hatáas.

Pantalla. = Oja de lata. * Tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis, &c., ng̃a icaatúbang sa mg̃a sugá sa belon, &c., arón salípdan ang siga, ug díli onta magapasoláo ug magadáot sa mg̃a matá. * Bisan onsa ng̃a ibútang sa atubáng̃an sa mg̃a matá, sa pagsalípod sa sugá con sa caláyo. * Bisan onsa ug bisan quinsa ng̃a magasalipód sa lain.

Pantano. = Danao, yota ng̃a tobígan. * Caculían. * Caoláng̃an, cabilínggan, casámoc ng̃a dagcó.

Pantanoso. = Yota ng̃a guidanáoan caáyo. * Bisan onsa ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a cabilínggan, mg̃a caculían, mg̃a caoláng̃an, mg̃a casámoc.

Panteon. = Singbahán, sa canhing tiempo, ng̃a guibóhat sa longsod sa Roma, ng̃a guisingbáhan sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃atanán: carón tiempoha nahímo Singbahán ng̃a pagasingbáhan cang María Santísima. * Lugar ng̃a guibohátan pagtúyo sa mg̃a lang̃ob lang̃ob con mg̃a bohó, sa paglobóng sa mg̃a minatáy, ug labi pa sa mg̃a hari ug mg̃a príncipe.

Pantera. = Mananáp sa opát ca tiil ng̃a maísog caáyo. * Bató ng̃a pino, salamín ng̃a guing̃álan de roca, sa bató.

Pantómetra. = Capandáyan sa pagsócod socod sa bisan onsa, ug sa pagbárlis.

Pantomima. = Dula sa puro, sa lonlon timáan, sa oaláy polong.

Pantomímico. = Ang nahatong̃ód sa pantomima.

Pantomimo. = Ang táuo ng̃a magapanigíng̃on ing̃on sa mg̃a buhat ug sa mg̃a polong sa mg̃a táuo ng̃a nanagápil sa mg̃a dula.

Pantoque. = Ang tian, ug ang loang sa sacayán.

Pantorrilla. = Bagtac.

Pantorrillera. = Panápton ng̃a ilócloc sa ilálom sa mg̃a medias arón pagaíngnon ng̃a dagcó ang mg̃a bagtac. * Medias ng̃a mabága.

Pantorrilludo. = Ang may dagcóng bagtac.

Pantuflazo. = Pagpócpoc sa sapín.

Pantuflo. = Sapín ng̃a maíng̃on ing̃on sa sinelas.

Panza. = Tian.

Panzada. = Pagdóso sa tian. * Pagcabósog.

Panzon. = Ang may dagcóng tian.

Panzudo. = Idem.

Pañal. = Hapín, postánan sa mg̃a batang diótay. * Ang mg̃a bahin sa sinína, dapit sa obus. * Pagcabáta.

Pañero. = Ang magabalígya sa mg̃a panápton.

Pañetes. = Salooál, calsonsillos sa mg̃a mananágat. * Ang paño, ang panápton con bagcos ng̃a guibácos sa mg̃a laráoan sa atong Guinóong Jesucristo.

Paño. = Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero. * Bisan onsang panápton. * Tabil. * Panápton ng̃a magámit sa pagtámbal sa mg̃a samad. * Aláp-ap sa nauong ug sa láoas. * Pagcalágom sa mg̃a matá, ug pagcapolá. * Boling sa mg̃a salamín, sa mg̃a baso, &c., landong ng̃a macaólang sa ilang pagcasíga. * Layág sa mg̃a sacayán.

Pañol. = Tagsa ca junta junta con solód solód sa mg̃a sacayán.

Pañoso. = Táuo ng̃a bolíng̃on, ng̃a guibistíhan sa mg̃a noog.

Pañuelo. = Paño, panyo.

Papa. = Ang Santos ng̃a Papa, pang̃ólo ng̃a maquíta sa calibútan sa mg̃a binuñágan ng̃atanán, ilis ni Jesucristo sa iyang Iglesia. * Sopas ng̃a mahómoc ng̃a ipacáon sa mg̃a báta. * Bisan onsang calán-on.

Papá. = Polong ng̃a igatáuag sa mg̃a báta sa ilang amahán.

Papacete. = Talabánog.

Papada. = Ogoc, lagung lagung.

Papadilla. = Ang onód ng̃a anáa sa ilálom sa solang.

Papado. = Pagcahímtang sa Santos ng̃a Papa ug ang túig ng̃a pagadugáyan nia.

Papafico. = Langgam.

Papagayo. = Perico, loro. * Tanóm. * Isda. * Bolac.

Papahigo. = Panápton sa mg̃a calo calo, sa panápton opód, ng̃a igatábon sa liog ug sa nauong gauas ang mg̃a matá. * Layág sa mg̃a sacayán.

Papal. = Ang nahatong̃ód sa Santos ng̃a Papa.

Papalina. = Calo calo sa panápton, &c., ng̃a magatábon sa mg̃a dalónggan.

Papalmente. = Ing̃on sa Papa. * Ing̃on sa gahóm sa Santos ng̃a Papa.

Papamoscas. = Langgam. * Táuo ng̃a magabang̃áng̃a sa masóbsob sa bába.

Papanatas. = Táuo ng̃a masáyon motóo sa bisan onsa, ng̃a masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhon.

Papandujo. = Ang mahínog caáyo, ang mahómoc sa pagahínog, ang nadóboc.

Papar. = Pagcáon sa bisan onsang mahómoc sa díli quinahánglan ng̃a osápon, paglámoy. * Díli pagtágad sa bisan onsa ng̃a tacós onta ng̃a pagatágdan.

Páparo. = Táuo ng̃a borong, boquídnon, cabos sa oaláy quinaárman, ng̃a mating̃ála sa bisan onsa.

Paparrabias. = Ang masáyon masocó, mabaláca, manoyó.

Paparrolla. = Polong ng̃a igacahárloc sa mg̃a báta, arón magahílom sila con managhílac.

Paparrucha. = Balíta, suguílon ng̃a bacácon.

Papasal. = Dula sa mg̃a báta. * Bisan onsa sa diótay ng̃a bale, ang oaláy polós.

Papaz. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa África sa mg̃a Padreng cristianos. * Polong ng̃a guicahing̃álan usáb sa mg̃a cristianos sa mg̃a Padre sa mg̃a moros.

Papazgo. V. Papado.

Papel. = Papel. * Papel ng̃a sinolátan sa bisan onsa. * Ang bahin sa dula, ng̃a ihátag ng̃a sinúlat sa papel sa tagsa ca táuo ng̃a apil sa dula, arón saolóhon nia. * Ang táuo ng̃a mahilábot con may catongdánan sa bisan onsa.

Papelear. = Pagbólong sa usá ca papel sa talioála sa obán.

Papelera. = Panonórlan sa mg̃a papel. * Honos honos ng̃a sorlánan sa papel. * Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a sinolátan.

Papelería. = Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a nang̃obót ug nasácot, ug ang mg̃a papel ng̃a guisi ug oaláy polós.

Papelero. = Ang magbobóhat, ang magabóhat ug magabalígya sa papel.

Papeleta. = Papel ng̃a diótay, sinolátan sa bisan onsa, balisóngsong ng̃a papel ng̃a pagasórlan sa bisan onsa.

Papelina. = Copa, baso ng̃a halagpád dapit sa itáas ug diótay dapit sa obus. * Panápton ng̃a manípis caáyo.

Papelista. = Ang mahilábot sa mg̃a papel.

Papelon. = Papel ng̃a sinolátan sa bisan onsa ng̃a oaláy polós. * Papel ng̃a mabága ng̃a nagáma sa daghan ng̃a mg̃a papel ng̃a guipílit pilit sa atóle. * Táuo ng̃a maandácon, ng̃a magapacadagcó.

Papelonear. = Pagpacadagcó, pagándac sa bisan cansa.

Papelote. = Papel ng̃a sinolátan ng̃a oaláy polós.

Papera. = Bocol, bogon sa liog.

Papero. = Colon ng̃a pagabohátan sa sopas ng̃a mahómoc sa mg̃a báta.

Papiabillo. = Mananáp sa opát ca tiil.

Papilla. = Sopas ng̃a mahómoc ng̃a ipacáon sa mg̃a báta. * Pagcalaláng sa paglímbong sa isigcatáuo.

Papion. = Calaínan sa amó.

Papiro. = Tanóm.

Papirotada. = Pagcalític, pagcalábtic.

Papirotazo. = Como el siguiente.

Papirote. = Lític, labtic, pitic.

Papista. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a díli mutóo sa Santos ng̃a Papa sa mg̃a cristianos ng̃a nanógot canía.

Papo. = Balónan, pabalónan.

Papudo. = Ang may dagcóng balónan.

Papujado. = Langgam ng̃a balahibóan caáyo sa balónan.

Papulá. = Hobág ng̃a motóbo sa liog sa obos sa solang.

Paquebot. = Sacayán ng̃a guitagána sa padála dala sa mg̃a sulat.

Paquete. = Idem. * Pardong diótay. * Cadaghánan sa mg̃a sulat ng̃a guipailálom sa usá lamang ca papel ng̃a guipílit.

Par. = Pares. * Magsáma, maíng̃on.

Para. = Arón. * Dapit. * Sa.

Parabien. = Pagcalípay, pagpasábot sa calípay sa bisan cansa, tong̃ód sa maáyong palad sa lain.

Parábola. V. Enigma. * Suguílon ng̃a halálom, ng̃a díli matúquib, ng̃a malisód pagatogcálon, gaday, tigmo.

Parabolano. = Ang mamólong sa malisód ng̃a pagasabóton ug tuquíbon.

Parabólico. = Ang soguílon ng̃a malisód pagatuquíbon ug tugcálon, ang guibotáng̃an sa baláybay.

Paracaídas. = Máquina, capandáyan ng̃a guinagámit sa mg̃a táuo ng̃a magalupád sa mg̃a globo, ng̃a guitagána nila sa ilang pagcahólog.

Parácleto ó Paráclito. = Ang Espíritu Santo.

Paracronismo. = Pagcasayóp sa pagísip sa mg̃a catuígan.

Parada. = Pagcahonóng, pagcapoyó. * Lugar ng̃a pagatigúman sa mg̃a hayúpan. * Ting̃ób, pagcatígom sa mg̃a soldados. * Ang salapí ng̃a guisugál sa macaúsa.

Paradero. = Lugar ng̃a pagahunúng̃an. * Catapúsan sa bisan onsa.

Paradeta. = Sayáo, pagsabáy, sa España.

Paradigma. V. Ejemplar hasta catalágman.

Paradilla. V. Parada.

Paradislero. = Mang̃ang̃áyam ng̃a nagahúlat sa mg̃a mananáp. * Ang mahagógma sa mg̃a balíta, ug magagáma, macamáo mao sa mg̃a suguílon.

Parado. = Táuo ng̃a oaláy cacúgui sa iang mg̃a buhat ng̃a caugalíng̃on, ng̃a mahináyon sa iang mg̃a paglíhoc.

Paradoja. = Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, ng̃a díli maíng̃on sa guihúna húna sa mg̃a táuo.

Paradójico. V. Paradoja.

Paradojo. = Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Ang magaláin caáyo sa paghúna húna.

Parador. = Ang magapoyó, ang magahonóng. * Ang magaposta sa mabáscog sa sugál. * Halapítan ng̃a pagasórlan sa mg̃a coche, mg̃a caró, mg̃a galíng̃an, &c.

Parafrasear. = Pagásoy, pagsáyor sa magacaláin lain sa bisan onsa.

Paráfrasis. = Casayóran sa pagcaláin lain sa bisan onsa. * Casayóran sa usá ca polong con suguílon ng̃a halálom sa lain polong con suguílon ng̃a masáyon pagasabóton.

Paraguay. = Calaínan sa perico, sa loro.

Paraguas. = Payong.

Parahuto. = Calaínan sa barena, sa locob, sa taladro.

Paraiso. = Tanáman ng̃a matahóm caáyo, ng̃a ponó sa mg̃a bong̃ang tanán ng̃a matám-is ug malalím oyámot, ng̃a guibotáng̃an ug guipapóy-an sa Dios cang Adán sa human na ang pagbóhat canía. * Pahimayáan, padoláan, calipáyan sa mg̃a buláhan, sa Lang̃it. * Bisan onsa ng̃a maníndot.

Paraje. = Lugar, bolotáng̃an. * Pagcabótang sa bisan onsa.

Paral. = Cahoy ng̃a guitongtóng̃an sa quilla sa sacayán ug ng̃a pagadihógon sa sebo, sa tamboc, arón pagadanglógan ug pagdalagánan sa maong sacayán con ibótang ug ipalotáo sa tubig.

Paralelo. = Ang guibótang sa pagcahalayó ng̃a magsáma. * Ang maíng̃on, ang mahatong̃ód sa pacamagsáma. * Pagcatándi, pagcatándig sa bisan onsa, sa lain ng̃a butang.

Paralisis. V. Perlesía.

Paraliticado. = Ang nabacól.

Paralítico. = Bacól.

Paralogismo. = Soguílon ng̃a díli matúod, ng̃a nahamútang sa mg̃a polong ng̃a malaláng̃on.

Paralogizar. = Pagsámbag sa mg̃a soguílon ng̃a may camatóod sa salingcápao lamang.

Paramento. = Dayan dayan sa bisan onsa. * Panápton ng̃a itábon sa bocó bocó sa mg̃a cabayo. * Ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa pagmisa sa mg̃a Padre.

Páramo. = Caming̃áoan, cahaoánan. * Bisan onsang lugar ng̃a mabúgnao caáyo ug ng̃a ualá pagapúy-an.

Parancero. = Mang̃ang̃áyam ng̃a may mg̃a capandáyan sa pagdácop sa mg̃a langgam ug sa mg̃a mananáp.

Parangon. = Pagcatándi, pagcatándig. * Pagcasáma, pagcaíng̃on.

Parangonar. = Pagtándig, pagtándi.

Paraninfo. = Ang amáon sa mg̃a pagcasál.

Paranza. = Ogdo, bolobóngtod ca yota ng̃a pagsalípdan sa boot magposíl sa mg̃a mananáp.

Parao. = Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagalayágan ug pagagaóran.

Parapetarse. = Pagsalípod sa bisan diin. * Pagándam, pagtagána, paglícay sa mg̃a icaráut.

Parapeto. = Ogdo, bolobóngtod ng̃a binóhat pagtúyo ng̃a pagasalípdan sa mg̃a soldados, arón díli onta pagadaóton sila sa mg̃a bala sa ilang mg̃a caáoay. * Cota, bongbong, &c., ng̃a pagasandígan, ug ng̃a guibótang arón díli onta mahólog ang magalacáo sa mg̃a tuláy, ang manáog sa mg̃a hagdan, &c.

Parar. = Poyó, honóng. * Pagábot sa catapúsan. * Pagbálhin sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagpogóng, pagságang. * Pagtagána, pagándam. * Pagtóg-an sa salapí ng̃a iposta sa sugál. * Pagárang, pagóndang.

Pararayo. = Máquina, capandáyan ng̃a ibútang sa bisan diin arón moánha dihá ang mg̃a linti.

Parasceve. = Viernes ng̃a santos, arlao ng̃a guicamátyan sa atong Guinóong Jesucristo, ng̃a parasceve sa mg̃a judíos, con pagcaándam sa pasco.

Paraselene. = Laráoan sa bolan ng̃a maquíta sa mg̃a dag-om.

Parasismo. = Pagcapógdao ng̃a dagcó, pagcaoalá sa mg̃a balatían, sa boot, sa húna húna, sa pagcadúgay.

Parásito. = Ang boot magcáon, ug ang mucáon, sa oaláy paggasto, sa mg̃a calán-on sa lain. * Tanóm ng̃a macóyot ug magacoyátot, magacápot sa lain ng̃a tanóm con cahoy ug motóbo sa dugá sa guigácos ug guicoyatótan.

Parasol. V. Paraguas.

Parastado. = Halígueng cota, columna ng̃a guipadápat sa lain ng̃a columna ug ng̃a guihonóng̃an sa sinógdan sa mg̃a arco.

Parazonio. = Espada ng̃a halagpád ug ng̃a oaláy tomóy.

Parca. = Camatáyon.

Parcamente. = Sa tolotagídyot, sa mahínay hinay, sa pagcahícao.

Parce. = Papel ng̃a guihátag sa mg̃a magtotóon sa mg̃a tinón-an ng̃a may pahanóngdan, ng̃a sinolátan sa mg̃a pagpasaílo caníla, con masayóp sila ogáling sa oláhing adlao.

Parcial. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang bahin sa usá ca tibúoc. * Ang magabóyoc sa bisan onsang dapig, ug ang magalában guihápon sa bisan cansa. * V. Afable.

Parcialidad. = Pagcaáng̃ay, pagcahiósa sa pila ca táuo, sa pagbúhat sa bisan onsa. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila ug nanagbúlag sa obán. * Pagcahigála, pagcaábian. * Pagcalómo, pagcaáyo sa gaui. * Pagcapíli sa mg̃a táuo sa pagtábang sa obán bisan ng̃a díli tacós, ug sa pagáyad sa obán bisan ng̃a tacós sila.

Parcialmente. = Sa pagcahigála.

Parcidad. = Casaráng̃an ng̃a nahamútang sa pagcasabót sa paghátag ug sa pagpáhat sa bisan onsa.

Parco. = Ang magaápas ug maganonót sa casaráng̃an sa paghátag, sa paggámit ug sa pagbóhat sa bisan onsa, ug sa pagcáon ug pagínom.

Parchazo. = Pagcayóbit, pagcatíao ng̃a mabóg-at.

Parche. = Haclop, hampol. * Ang panit sa mg̃a tambol. * Bisan onsa ng̃a guibótang lamang sa ibábao sa lain ng̃a botang, sa salingcápao ug sa díli ang̃ay.

Pardal. = Táuo sa mg̃a longsod ng̃a diótay. * Táuo ng̃a malaláng̃on, tolotampalásan. * Mananáp sa opát ca tiil. * Langgam.

Pardear. = Paglabáo, paglabí sa color ng̃a molomaítom.

Par diez. = Sa pagcamatúod.

Pardilla. = Langgam.

Pardillo. = Panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero ng̃a molomaítom. * Langgam.

Pardo. = Color ng̃a molomaítom, mabóloc boloc. * Cang̃ít ng̃it sa mg̃a pang̃ánod.

Pardusco. = Color ng̃a mabóloc boloc.

Parear. = Pagpares, pagpárang, pagtopóng, pagpaáng̃ay sa dohá ca botang. * Pagtinagórha, pagtagórha sa mg̃a butang.

Parecer. = Húna húna, pagcasábot. * Pagcabótang sa baihon sa nauong. * Pagtóngha, pagpaquíta sa bisan onsa. * Pagcaáng̃ay, pagcabótang ng̃a maáyo, pagcahúsay sa mg̃a butang.

Parecido (bien ó mal). = Bisan onsa sa maáyo con sa daótan ng̃a dagoay con baihon.

Pareciente. = Ang maíng̃on, ang magsáma, ang topóng sa lain. * Ang motóngha ang mapaquíta.

Pared. = Pared, bongbong, dingding ng̃a cota. * Baláy ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa.

Paredaño. = Ang anáa sa talioála sa mg̃a bongbong.

Paredon. = Pared, bongbong ng̃a dagcó. * Ang potol ng̃a pared ng̃a mahabílin sa pagcatíndog sa mg̃a baláy, mg̃a cota, &c., ng̃a nagubá, nabóncag, napócan.

Pareja. = Pares, duhá ca botang ng̃a magtopóng, magsáma, maíng̃on.

Parejo. = Ang maíng̃on ug magsáma sa lain ng̃a botang.

Parejura. = Pagcaíng̃on, pagcasáma, pagcatopóng.

Parénesis. = Sambag, tambag, pagágda.

Parenético. = Ang magasámbag, ang magatámbag, ang magaágda, somalámbag, tigsámbag.

Parentacion. = Piesta sa Singbahán ng̃a masolóbon, tong̃ód sa mg̃a minatáy.

Parentela. = Pagcacaobánan, cadaghánan sa mang̃a caubánan.

Parentesco. = Pagcacaobánan. * Pagcaáng̃ay, pagcahiósa sa mg̃a butang.

Paréntesis. = Pagcasácot sa pila ca polong ng̃a díli onta quinahánglan sa usá ca suguílon. * Pagcaárang, pagcaóndang sa bisan onsa.

Pareo. V. Parejura.

Parérgon. = Pagcasómpay, pagcadógang sa bisan onsa, sa lain. * Ang guisómpay ug guidógang sa bisan onsang botang.

Pares y Nones (jugar, echar á). = Pagsogál sa pares lones, pagsómbol, paghánip. * Secundinas. = Inónlan.

Parias. = Ang bohis ng̃a guinabáyad sa usá ca hari sa lain ng̃a hari, ng̃a igacaíla sa iang pagcaponóan canía.

Paricion. = Túig, tiempo ng̃a igaánac sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan, tangánac sa mg̃a guimbúhi.

Paridad. = Pagcatándig, pagcatándi sa mg̃a butang, pagcasáma, pagcatopóng, pagcaíng̃on nila.

Paridera. = Babáye con baye ng̃a tigánac. * Lugar ng̃a pagaáncan sa mg̃a hayúpan. * Pagcaánac sa mg̃a hayúpan, ug ang túig ng̃a igaánac nila.

Parida. = Ang bag-o nagaánac.

Pariente. = Caubánan. * Maíng̃on, magsáma. * Dapig. * Ang bana, ang asáoa.

Parietal. = Tagsa ca bocóg ng̃a labíng dagcó sa olo.

Parietaria. = Tanóm.

Parificar. = Pagmatúod sa guiíng̃on, sa guisoguílon, sa mg̃a pananglétan.

Parihuela. = Tarabón, orimón.

Parir. = Pagánac. * Pagítlog sa mg̃a langgam, &c. * Pagbíhod sa mg̃a isda. * Pagásoy, pasáyor ug maáyo sa anáa sa húna húna. * Pagtóngha, pagpaquíta sa bisan onsa.

Parla. = Ting̃og, pagpamólong, pagcasáyon sa pagsuguílon. * Pagcatábi sa oaláy hingtóngdan.

Parladillo. = Soguílon ng̃a palábi labíhon, maandácon.

Parlador. V. Hablador.

Parladuría. V. Habladuría.

Parlaembalde. = Ang tigsoguílon caáyo sa oaláy cahológan, sa caoang.

Parlamental. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a soguílon sa mg̃a catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo.

Parlamentar. = Pagsigsoguílon sa mg̃a táuo, pagsoguílon sa mg̃a táuo sa ubán ng̃a isigcaíng̃on. * Pagsábot sa bisan onsa.

Parlamentario. = Bisan quinsa sa mg̃a dagcóng táuo sa mg̃a catilíngban sa pagsábot sa mg̃a holosáyon sa Guinharían.

Parlamento. = Pagsoguílon sa mg̃a catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo. * Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo sa Guinharían, ng̃a nanígom sila sa pagsábot sa mg̃a holosáyon ng̃a labíng mahál.

Parlanchin. V. Parlaembalde.

Parlante. V. Hablador.

Parlar. V. Hablar.

Parlatorio. = Idem. * Lugar ng̃a pagasoguilánan.

Parlería. V. Habladuría. * Suguílon ng̃a bacácon. * Pagcatíng̃og sa mg̃a langgam. * V. Murmurio.

Parlero. V. Hablador. * Hinoguilánon caáyo, tabían. * Ang magadála dala sa mg̃a suguílon ng̃a bacácon. * Langgam ng̃a tigtíng̃og. * Bahá sa tubig ng̃a mobánha. * Bisan onsa ng̃a magapasábot sa anáa ng̃a tinágo sa húna húna.

Parleron. = Como el anterior hasta ang magadála.

Parleta. = Solte. * Cagóla, soguílon sa caling̃áoan lamang.

Parlon. = Ang hinólte, hinoguilánon caáyo sa oaláy polós ug hingtóngdan.

Parlotear. = Pagsoguílon caáyo sa oaláy lamí, hingtóngdan ug cahológan.

Parnaso. = Ang buquid ng̃a guinapóy-an sa mg̃a musa, ing̃on sa guihúna húna sa mg̃a caráan ng̃a táuo. * Cadaghánan sa mg̃a sulat ng̃a guibutáng̃an sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa mg̃a balac.

Parodia. = Hinóad sa bisan onsang sulat ng̃a maáyo sa pagyúbit canía.

Parola. = Pagcatábi, soguílon, solte ng̃a oaláy polós cagúla ng̃a hatáas sa oaláy cahológan.

Paroximal. = Ang nahatong̃ód sa pagcapógdao.

Paroxismo. V. Parasismo.

Parpadear. = Pagpamíloc sa masóbsob.

Párpado. = Tabon tabon sa mg̃a matá, alobáob.

Parpar. = Ang ting̃og sa gaquít, sa itic.

Parque. = Lugar ng̃a pagadoláan, ng̃a guilibótan sa cota ug harúul sa mg̃a baláy sa mg̃a hari. * Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa pólvora, sa mg̃a bala, &c., ug sa balon, sa mg̃a calán-on sa guihonóng̃an sa mg̃a pang̃obátan.

Parquedad. V. Parcidad.

Parra. = Paras, tanóm ng̃a mobóng̃a sa ubas. * Sorlánan sa yota sa duhá ca caláptan, coloptánan.

Parrado. = Tanóm con cahoy sa hatáas ng̃a sang̃á, masámba caáyo.

Párrafo. = Bahin, pagcalináin lain sa mg̃a sulat.

Parral. = Paras ng̃a guibótang sa dalámba. * Paras ng̃a oalá capónan. * Baso, sorlánan ng̃a dagcó sa yota.

Parrar. = Pagsámba sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm, pagtáas caáyo sa mg̃a sang̃á nila.

Parricida. = Ang nagapatáy sa iang amahán con sa inahán nia.

Parricidio. = Pagpatáy sa bisan cansa sa iang amahán con inahán.

Parrillas. = Taláphan, salárang. * Tinghoy ng̃a diótay dapit sa bába ug dagcó dapit sa sampot.

Parrizo. = Paras ng̃a ihálas.

Parro. = Gaquít, itic.

Párroco. = Ang cura sa usá ca longsod.

Parron. V. Parrizo.

Parroquia. = Singbahán ng̃a ponóan sa tagsa ca longsod ng̃a pagapaambítan sa mg̃a sacramentos ug sa mg̃a caposlánan ng̃a calágnon sa mg̃a sacop ng̃a hingtóngdan. * Cadaghánan sa mg̃a sacop ug ang yota ng̃a hingsácpan sa tagsa ca parroquia. * Ang mg̃a Padre ng̃a nanagsílbi sa tagsa ca parroquia.

Parroquial. = Ang nahatong̃ód sa parroquia.

Parroquialidad. = Yota, &c., ng̃a guitórlo sa pagcasácop sa tagsa ca parroquia.

Parroquiano. = Sacop sa tagsa ca parroquia. * Ang táuo ng̃a magapálit guihápon sa iang mg̃a quinahánglan sa usá lamang ca tiendáhan.

Parsimonia. = Casaráng̃an sa ng̃atanán.

Parte. = Bahin sa bisan onsa. * Ang guipáhat sa bisan onsa. * Táuo ng̃a may gahúm. * Tagsa sa mg̃a táuo ng̃a may capolong̃ánan. * Ang luyo, dapig, &c., ng̃a guibóyocan ug guilabánan sa bisan cansa. * Bisan onsang pagpahibaló con balíta ng̃a guihátag sa bisan cansa.

Partear. = Pagpanábang sa nagaánac.

Partero. = Mananábang.

Partería. = Opicio sa pagcamananábang.

Partero. = Mananábang ng̃a laláqui.

Partesana. = Hing̃aníban ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa bangcao.

Particion. = Pagcabáhin, pagcabólag.

Particionero. V. Partícipe.

Participacion. = Pagcaámbit. * Pagpahibaló, balíta ng̃a ipasábot.

Participante. V. Partícipe.

Participar. = Pagpahibaló, pagsáyod, pagásoy. * Pagámbit.

Partícipe. = Ang moámbit sa bisan onsa.

Partícula. = Bahin ng̃a diótay.

Particular. = Ang ang̃ay ug onay sa bisan onsa, ang quinaía, ang caogalíng̃on. * Tagsa ca buoc. * Mahál, cating̃aláhan, hibólng̃an. * Táuo ng̃a oaláy opicio, con pagcahímtang ng̃a magapaláin canía sa obán. * Tuyo ng̃a hingtúngdan sa suguílon.

Particularidad. = Pagcatinágsa, pagcatágsa, pagcaláin sa bisan onsa. * Pagcapalángga. * Tagsa ca bahin con bisan onsa ng̃a nagapaláin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Particularizar. = Pagásoy, pagsáyor sa bisan onsa sa macúti cuti. * Pagpalángga sa bisan cansa labí ng̃a sa obán ng̃a mg̃a táuo. * Paglabáo, paglábi sa bisan onsa.

Particularmente. = Labí pa. * Sa pagcapiníli. * Pagcatinágsa tagsa.

Partida. = Pagcaguícan. * Ang camatáyon. * Ang sulat sa mg̃a libro sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a táuo ng̃a natáuo ug guibuñágan, sa mg̃a quinasál ug sa mg̃a guipirmáhan, ug ang hinóad niána. * Tapoc sa mg̃a soldados ng̃a may ilang hingtúngdan ng̃a cabo sa pagcaponóan, ng̃a guipaádto sa bisan diin. * Ang isip sa mg̃a cuenta ng̃a guitigóman sa obán ng̃a mg̃a ihap ng̃a tolotagídyot ug nagacaláin lain. * Cadaghánan, tapoc sa bisan onsa, sa mg̃a táuo, sa mg̃a manggad, sa hamáy, &c. * Tagsa ca pagsugál. * Caogalíng̃on ng̃a gaoi con batásan ng̃a maáyo sa tagsa tagsa ca táuo.

Partidamente. = Sa pagcalináin lain, sa pagcabáhin.

Partidario. = Ang mananámbal ng̃a magasóroy soroy sa mg̃a lugar. * Ang magalában, mapasácop con magaápil sa bisan onsa ng̃a dapig.

Partido. = Dapig. * Pagcahiósa, pagcasábot sa pila ca táuo sa pagbóhat sa bisan onsa. * Polós, caposlánan, pagcalában, pagcatábang. * Obán, caobánan sa táuo ng̃a nagasugál. * Bisan onsang alaguían con pagpatigáyon ng̃a guihúna húna sa pagbóhat con sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Guinhócman ng̃a nagasácop sa mg̃a longsod ng̃atanán sa tagsa ca cabecera con hocmánan. * Longsod ng̃a quinahánglan ng̃a pagapóy-an con pagaduáuan sa mg̃a masaquét sa caogalíng̃on ng̃a mananámbal, tong̃ód sa sohol ng̃a guisabótan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a apil sa usá ca dapig.

Partidor. = Ang magabáhin, ang magalápa, ang magabúlag sa bisan onsa. * Ang magapáhat. * Ang capandáyan ng̃a icabáhin ug icalápa.

Partimiento. V. Particion.

Partir. = Pagbáhin, pagbólag, paglápa. * Pagbóoac, paglíqui, pagbalána, pagbásag. * Pagpáhat. * Pagláin lain. * Pagdámag, pagdósmog. * Pagguícan.

Partitivo. = Ang arang bahínon, bolágon, lapáon. * Ang arang paháton.

Parto. = Pagcaánac. * Ang guiánac. * Bisan onsang buhat ng̃a guibóhat ug nahúman na. * Bisan onsang húna húna.

Parturiente. = Babáye ng̃a mugalánac, ialánac.

Parulis. = Hobág ng̃a mutóbo sa ilálom sa dila con sa mg̃a lagos.

Parva. = Humáy, daoa, &c., ng̃a guicátag sa yota arón guiócon. * Tapoc, ogdo ng̃a dagcó.

Parvedad ó Parvidad. = Pagcadiótay, pagcadíot, diríot. * Ang calán-on ng̃a diótay ng̃a icapaínit sa adlao ng̃a pagapoasáhan, sa pagpoása.

Parvo. = Diótay, diot.

Parvulez. V. Pequeñez.

Párvulo. = Diot, diótay. * Ang bátang diótay caáyo. * Ang táuo ng̃a masáyon pagaólo olóhon ug pagalimbóng̃an. * Táuo ng̃a mapaobsánon.

Pasa. = Ubas ng̃a namalá. * Pagcaágui sa mg̃a langgam cutub sa usá ca banua sa lain ng̃a banua.

Pasacaballo. = Sacayán sa canhing tiempo.

Pasacalle. = Sones ng̃a guisónes sa sesta ug sa obán pang mg̃a tolónggon.

Pasada. = Pagcaágui. * Pohónan ng̃a igo sa pagcabóhi. * Bohat ng̃a daótan sa pagdáot sa isigcatáuo.

Pasadera. = Tagsa ca bató ng̃a ibótang sa pagtáytay ug pagágui sa mg̃a balaháan sa tubig, sa mg̃a cayanáng̃an, &c.

Pasaderamente. = Sa pagcaárang arang.

Pasadero. = Ang maáyo ayo, ang arang arang. * Ang masáyon pagaaguían ug pagalabáng̃an. * Ang arang pagaantóson ug pagailóbon.

Pasadillo. = Pagborda sa duhá ca nauong.

Pasadizo. = Alaguían ng̃a haíctin, taytáyan ng̃a talapónan cutub sa usá ca lugar sa lain ug lugar.

Pasador. = Ang muágui, ang matápon, ang magatáytay. * Paná ng̃a matalínis uyámot. * Tranca ng̃a pothao, ng̃a itralanca sa mg̃a pultahán ug mg̃a talambúan. * Sab-it, cao-it, dagom sa bohóc, ng̃a icapogóng, igahípus ug icadáyan dayan sa bohóc. * Capandáyan sa mg̃a sacayán, sa puthao, sa pagsómpay ug sa pagcólat sa mg̃a pisi.

Pasados. = Mg̃a tigúlang, mg̃a catiguláng̃an, guinicánan.

Pasagonzalo. = Pocpoc sa dinalí ug sa pagcalágmit caáyo.

Pasaje. = Pagcaágui, pagcatápon, salapí ng̃a icabáyad tong̃ód sa pagágui sa bisan diin ng̃a lugar ng̃a pagaaguían ug pagatapónan. * Abang, bayad ng̃a icabáyad tong̃ód sa táuo ng̃a musacáy sa sacayán sa lain, ug tong̃ód sa mg̃a manggad, &c., ng̃a ilúlan. * Saláng̃an, alaguían sa talioála sa duhá ca polo. * Pagcaábi abi sa bisan cansa.

Pasajero. = Lugar, dalan, &c., ng̃a pagaaguían sa masóbsob sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. * Ang madalí ug malágmit moágui, ang dilí mudúgay. * Langgam ng̃a magabálhin sa pinoyánan ug sa banua, somála sa pagcaláin sa tiempo, sa tugnao con sa init. * Ang muágui sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar.

Pasamanar. = Pagbóhat, paglála sa mg̃a galon con mg̃a sintas.

Pasamanería. = Galon con sintas ng̃a linála. * Ang opicio sa paglála sa mg̃a sintas con mg̃a galon, ug ang baláy ng̃a pagabohátan niána.

Pasamanero. = Ang magabóhat ug magalála sa mg̃a sintas con mg̃a galon.

Pasamano. = Ang catapúsan dapit sa itáas sa mg̃a sandígan ug hambóyan, sa mg̃a hagdanán, &c., sa pothao, sa bató, &c. * Ang alaguían sa luyo ug sa luyo sa mg̃a sacayán ng̃a harúul sa bongbong. * Galon con sintas sa hilo, igagáma, &c.

Pasamiento. V. Tránsito.

Pasante. = Ang moágui. * Ang muubán obán sa mg̃a magtotóon sa bisan onsang quinaárman, arón magahíngpit sa iang caálam, arón masáyor sia ug maáyo. * Magtotóon sa bisan onsang quinaárman.

Pasantía. = Opicio, cahímtang sa pagcamagtotóon.

Pasapan. V. Gargüero.

Pasaporte. = Pagtógot, lisensia ng̃a sinólat ng̃a guican sa mg̃a ponóan, arón muádto bisan quinsang táuo cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod. * Pagtógot, lisensia sa pagbóhat sa bisan onsa.

Pasar. = Pagdála. * Paghátud. * Pagbálhin, pagláin, pagtápon. * Pagágui, paglabáng. * Pagdócot, pagtacód. * Paglában, paglabí. * Pagtóhog. * Pagsolód, pagsóol. * Pagágag, pagáyag. * Pagtólon. * Paghílom sa bisan onsa ng̃a tacós unta ng̃a ipamólong. * Pagbása sa salingcápao lamang sa oalá húna hunáon ug pamatng̃ónon ug maáyo. * Pagsúmay sumay sa pagtolón-an. * Pagpaláya, pagpamalá, pagbólad sa bisan onsa. Paghápit sa bisan diin sa magalacát. * Paghaágom sa ing̃ong catigayónan sa pagcabóhi, sa cabuhían. * Pagóyon, pagáng̃ay sa cabobót-on sa lain.

Pasatiempo. = Dula, caling̃áoan.

Pasavolante. = Bisan onsang buhat ng̃a guibúhat sa madalí caáyo, sa pagcalágmit. * Luthang ng̃a diótay.

Pascasio. = Ang estudiante ng̃a muádto sa iang longsod sa tiempo sa pasco.

Páscua. = Pasco.

Pascual. = Ang nahatong̃ód sa pasco.

Pascuilla. = Ang nahoónang domingo sa lioas sa pagcabúhi usáb sa atong Guinóong Jesucristo.

Pase. = Pagtógot sa mg̃a ponóan arón buháton sa bisan cansa sa guitógot ng̃a daan canía. * V. Pasaporte.

Paseadero. = Lugar ng̃a maáyo ng̃a pagalácuan.

Paseador. = Ang mahagógma maglacát, magpasear, maglacáo.

Paseante. = Idem. * Ang oaláy opicio.

Pasear. = Paglacát, paglacáo lacáo, pagpascar. * Paghúna húna sa salingcápao lamang. * Pagsóroy soroy sa oaláy opicio ug buhat. * Caling̃áoan.

Paseo. = Pagcalacát, pagcalacáo. * Lugar ng̃a guitagána sa paglacáo lacáo ug paglíng̃ao sa mg̃a táuo. * Dalan ng̃a guilácuan sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa catarúng̃an sa pagpatáy caníla con sa lain ng̃a castigo.

Pasera. = Lugar ng̃a pagabulálan sa mg̃a bong̃a arón mamalá ug maláya.

Pasero. = Ang cabayo, &c., ng̃a maálam maglacát sa pagcapináso.

Pasibilidad. = Pagcasáquet, pagacasaquét.

Pasible. = Ang arang masáquet ug masaquét. * Ang mahímo ng̃a panagsaquíton.

Pasicorto. = Ang magalácang ug hamóbo.

Pasilargo. = Ang magalácang ug hatáas.

Pasillo. = Solód ng̃a diótay ug haíctin, ug alaguían sa obán ng̃a mg̃a solód sa mg̃a baláy.

Pasion. = Pagpasáquit. * Ang santos ng̃a pagpasáquit ng̃a guiaguían sa atong Guinóong Jesucristo. * Cabóloc, pagcaláin sa húna húna. * Paghigógma, pagpalángga ng̃a guilabíhan. * Caíbog, pagpanghináot ng̃a labí sa casaráng̃an sa bisan onsa. * Oáli sa tong̃ód sa santos ng̃a pagpasáquet sa atong Guinóong Jesucristo, ng̃a ioáli sa jueves ng̃a santos. * Ang bahin sa opát ca Evangelio ng̃a nagaásoy sa pagpasáquit sa atong Guinóong Jesucristo.

Pasionaría. = Tanóm sa color ng̃a asul ug matahóm.

Pasionario. = Libro ng̃a guisolátan sa pasion ng̃a guibótang sa punto.

Pasionero. = Ang magacánta sa pasion sa semana santa.

Pasionista. = Idem.

Pasito. = Sa mahínay hínay, sa pagcahalaoáhao, sa pagcahínay.

Pasitrote. = Pagcalacát sa mg̃a cabayo, &c., sa pagcaoloólpoc.

Pasivamente. = Sa pagcasáquet. * Sa pagcapaságad.

Pasivo. = Ang guisáquet, ang guinasáquet. * Ang nagapaságad.

Pasmado. = Táuo ng̃a guicolocabórcan sa buot, ng̃a nabolobang̃áng̃a lamang guican sa pagcating̃ála nia.

Pasmar. = Pagbóloc, pagoalá sa mg̃a balatían ug sa buot. * Pagbúgnao caáyo. * Pagláya, pagpacamalá sa mg̃a tanóm, guican sa dagcóng tugnao. * Pagábot sa hilánat ng̃a dagcó, guican sa paglacát sa maínit, con sa pagcalígo sa maínit caáyo ang laoas, &c.

Pasmarota. = Timáan ng̃a nagapaíla sa saquét sa pasmo. * Bisan onsang timáan ng̃a guipaquíta sa táuo ng̃a nating̃ála sa bisan onsa.

Pasmo. = Saquét ng̃a nahamútang sa pagcabacól con pagcagáhi sa bisan onsang bahin sa laoas. * V. Pasmar desde pagábot. * Pagcating̃álang dagcó. * Pagcabóloc sa boot, pagcaoalá sa mg̃a balatían. * Bisan onsang cating̃aláhan ug hibólng̃an.

Pasmosamente. = Sa pagcating̃ála.

Pasmoso. = Cating̃aláhan. * Hibólng̃an.

Paso. = Bong̃a ng̃a naláya ug namalá sa tinúyo, bong̃a ng̃a guibólad arón mamalá, arón pagacuháan sa dugá. * Lacang, pagcaágui, pagcatápon, pagcalálin. * Pagcalacát ng̃a caugalíng̃on sa tagsa tagsa. * Lugar ng̃a pagalácuan, pagaaguían. * Cacúgui, pagpatigáyon sa pagdáng̃at ug pagcúha sa guipanghináot ug guitúyo. * Tonób, timáan sa bisan onsa ng̃a miágui sa bisan diin. * Pagcabálhin sa gahóm, opicio, &c., sa usá ca táuo, sa lain ng̃a táuo. * Pagcasáyod sa magtotóon, sa iang mg̃a guintón-an, sa hingtóngdan ng̃a pagtolón-an. * Pagcasálang sa pagsogál sa mg̃a sogaról. * Paglacát ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a soldados. * Ang camatáyon ug bisan onsa ng̃a moábot sa táuo ng̃a malisód caáyo. * Tagsa sa mg̃a paghonóng sa pagsómay sa guiaguían sa atong Guinóong Jesucristo, sa iang santos ng̃a pagpasáquet. * Pagcasádsad, mudansa sa mg̃a pagsabáy. * Pagsólte sa mahínay hinay, sa pagcahalaoáhao. * Pagtúlpoc ng̃a hatáas sa mg̃a tinahían, pagcadoláhot, pagcahalóghog. * Caugalíng̃on ng̃a pagpoyó, ug batásan sa quinabóhi sa tagsa tagsa ca táuo. * Soguílon ng̃a guibótang sa bisan onsang libro con sulat.

Paspié. = Pagsabáy, pagsayáo.

Pasquin. = Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a polong ng̃a contra sa dong̃og sa bisan cansang táuo, ng̃a guipílit, guitápot sa cadaigánan arón basáhon sa cadaghánan.

Pasquinada. = Polong ng̃a mabántog contra sa isigcatáuo.

Pasquinar. = Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo sa mg̃a polong ng̃a guisúlat sa mg̃a pasquin.

Pasta. = Minása, quinómos ng̃a magáma sa bisan onsa ng̃a dinócdoc. * Minása, quinúmus sa binócboc, sa asúcar, lana, &c., ng̃a icabóhat sa mg̃a ojaldre, sa mg̃a pastel, &c. * Minása sa binócboc ug sa tubig ng̃a igabúhat sa fideos, sa tinápay, &c. * Buláoan, salapí, &c., ng̃a tinúnao ug baol pa. * Minása sa panápton ng̃a dinócdoc, dinógmoc, ng̃a igabúhat sa papel. * Minása sa papel ng̃a dinócdoc ng̃a icabúhat sa mg̃a carton. * Pagcahínay sa pagbúhat ug sa pagpamólong. * Pagcalómo, pagcaáyo sa gaoi, sa cagaoían.

Pastar. = Paghátud sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan, arón maning̃áon. * Pagpaning̃áon, pagcáon sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan.

Pasteca. = Moton ng̃a magámit sa mg̃a sacayán.

Pastel. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc ug sa manteca, ng̃a guibotáng̃an sa sulúd sa carne, sa isda, &c., ug pagalotóon sa horno. * Tanóm. * Pagcapóg-oc sa mg̃a dahon sa baraja sa bisan cansa ng̃a mosogál, sa paglímbong sa obán. * Cadaghánan sa mg̃a letra sa imprenta ng̃a oalá nay bale, ug ng̃a quinahánglan ng̃a pagatunáuon ug boháton pagopód. * Pagsábot sa tinágo sa pila ca táuo, sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a díli maáyo, sa daútan ng̃a tuyo. * Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc caáyo.

Pastelera. = Asáoa sa pastelero.

Pastelería. = Baláy ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a pastel. * Quinaárman sa pagbóhat sa mg̃a pastel.

Pastelero. = Táuo ng̃a magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pastel.

Pastelillo. = Calaínan sa matám-is.

Pastelon. = Pastel ng̃a dagcó ng̃a guisórlan sa mg̃a pisó, sa mg̃a cayóbog sa salapáti, &c.

Pastilla. = Minása ng̃a magáhi, ng̃a magacaláin lain sa dagoay ug sa hilimóon, ng̃a silbi sa pagpalína, sa pagtámbal, sa pagcáon, somála sa mg̃a sacót nia.

Pasto. = Pagcapaning̃áon, pagcapanípsip sa mg̃a hayúpan, sa mg̃a mananáp. * Calán-on sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp. * Calán-on ng̃a ihátag sa macaúsa sa mg̃a langgam.

Pastoforio. = Pinuyánan ng̃a guibúhat sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a alampóan sa mg̃a dioatáhan, ng̃a guimpúy-an sa ilang mg̃a Padre.

Pastor. = Baquero, magbalántay. * Ang moátang, ang magabántay sa mg̃a hayúpan, sa mg̃a mananáp. * Ponóan sa Singbahán, ug ang Padreng saserdote ng̃a may sacop ug catongdánan sa pagbántay caníla.

Pastoral. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia, ug hasta ng̃ani sa mg̃a baquero.

Pastoralmente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia. * Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a baquero.

Pastorear. V. Pastar hasta pagpaning̃áon. * Pagbántay, pagalíma ug maáyo sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa ilang mg̃a sacop.

Pastorela. = Pagcanta ng̃a ang̃ay sa mg̃a baquero.

Pastoreo. = Opicio sa pagcabaquero, sa pagbántay ug pagátang sa mg̃a hayúpan.

Pastoría. = Idem. * Cadaghánan sa mg̃a baquero.

Pastoril. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a baquero ug ang̃ay niána.

Pastorilmente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a baquero, ug maíng̃on sa ang̃ay caníla.

Pastoso. = Bisan onsa ng̃a mahómoc ug mahínlo sa itilílao ug sa ihilícap. * Ang piníntal sa mg̃a color ng̃a maáyo.

Pastura. = Calán-on, dagámi, &c., ng̃a guipacáon sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan. * Calán-on ng̃a guipacáon sa macaúsa sa mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c.

Pasturaje. = Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp, sa cadaghánan, ng̃a oaláy tagía ng̃a caugalíng̃on.

Pata. = Tiil sa mg̃a mananáp.

Pataca. = Salapí ng̃a bale ug duhá ca cuarta. * Tanóm.

Patacon. = Salapí ng̃a timbang ug usá ca onsa.

Patache. = Sacayán.

Patada. = Pagcatíndac, pagtíndac.

Patagon. = Indio ng̃a loog caáyo, ihálas.

Patagorrillo. = Guinisál sa atáy sa baboy con sa lain ng̃a mananáp.

Patagua. = Cahoy.

Patalear. = Pagpanícay sicay, paglíhoc sa mg̃a paa ug mg̃a tiil sa masóbsob ug mabáscog caáyo.

Pata leo. = Pagcapanícay sicay. * Ang banha sa mg̃a tiil sa pagpanícay sicay.

Pataleta. = Pagcapúgdao, pagcaoalá sa buot ug sa mg̃a balatían, ng̃a magapasícay sicay ug magapaláin lain sa mg̃a paglíhoc sa lauas.

Pataletilla. = Pagsabáy, pagsayáo ng̃a caráan.

Patan. = Táuo ng̃a borong, molópio sa longsod ng̃a diótay, boquídnon, coláng̃an sa quinaárman, cabos.

Patanería. = Pagcabórong, pagcaboquídnon. * Pagcacábus, pagcaoaláy quinaárman.

Patarata. = Bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pasipád-an, ng̃a talamáyon, ng̃a oaláy polós. * Polong con bohat ng̃a guilabíhan sa pagcacúti cuti, sa pagcaábi abi, sa salingcápao.

Pataratero. = Ang cuti cutíhan sa pagcalácad na. * Ang tabían, hinoguilánon sa caoang lamang, sa oaláy cahológan.

Patarraez. = Pisi, lubid ng̃a dagcó, ng̃a magámit sa mg̃a sacayán sa pagtaquílid caníla.

Patata. = Tanóm, gamót ng̃a maíng̃on ing̃on sa camote: magacaláin lain ug dagoay.

Patatús. = Pagcapúgdao, capógdao ng̃a diótay.

Patax ó Pataje. = Sacayán.

Pateadura. = Pagcasícay sicay. * Pagcatíndac.

Pateamiento. = Idem.

Patear. V. Patalear. * Pagtíndac, pagsíndol. * Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa, sa paglacát ug maáyo. * Pagsocó ug dagcó, pagpong̃ót.

Patena. = Polopínggan sa buláoan con sa salapí ng̃a binoláoan ng̃a pagabotáng̃an ug pagatongtóng̃an sa hostia, sa pagmisa sa mg̃a Padre. * Pilit ng̃a dagcó, ng̃a isáb-ong sa doghan sa obán ng̃a mg̃a babáye.

Patente. = Dayág, ang atúbang, ang naháyag, ang napaquíta. * Papel ng̃a sinolátan sa pagtógot ug pagbóot sa hari sa paghátag sa opicio con sa cahímtang sa bisan cansa ng̃a táuo. * Papel ng̃a sinolátan sa pagbóot sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían, arón malálin ug bisan quinsang paría cutub sa usá ca conbento sa lain ng̃a conbento. * Papel ng̃a ihátag sa ponóan sa mg̃a cofradía sa mg̃a sacop, sa pagcamatúod sa ilang pagcahermanos. * Amot, silot ng̃a guipabáyad sa mg̃a táuo ng̃a daan na sa bisan onsang opicio, niádtong mg̃a táuo ng̃a bag-o minsolód sila.

Patentemente. = Sa pagcadayág, sa pagcaoaláy casámoc, cacolían, cabilínggan ug caoláng̃an.

Patentizar. = Pagpaháyag, pagpadayág.

Patera. = Baso ng̃a halagpád sa bába ug haíctin dapit sa sampótan, ng̃a guinagámit sa canhing tiempo sa mg̃a paghálad sa mg̃a dioatáhan.

Paternal. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa amahán, ang tacós sa amahán.

Paternidad. = Pagcaamahán, cahímtang sa amahán. * Polong ng̃a icahing̃álan sa obán ng̃a mg̃a Padre sa mg̃a caparían.

Paterno. V. Paternal.

Paternoster. = Polong ng̃a linatín: amahán namo. * Cuentas sa rosario, ang icapúlo sa cuentas sa mg̃a rosario. * Balígtos, balíghot ng̃a dagcó.

Pateta. = Táuo ng̃a may cabilínggan sa mg̃a tiil ug sa mg̃a paa.

Patéticamente. = Sa pagcamíng̃ao. * Sa minatúod uyámot, sa guican sa cásing cásing.

Patético. = Bisan onsa ng̃a mamíng̃ao caáyo, ng̃a guibóbat con guipamólong sa guican sa cásing cásing.

Patiabierto. = Bacang, bacáang.

Patialbillo. = Mananáp sa opát ca tiil.

Patíbulo. = Bitáyan, palátyan sa mg̃a táuo ng̃a guihócman sa camatáyon.

Paticojo. = Piáng.

Patihendido. = Mananáp ng̃a guibooácan sa iang mg̃a cocó.

Patilla. = Puthao ng̃a hatáas ng̃a guitaólan sa timon, sa bansálan sa mg̃a sacayán. * Bong̃ot ng̃a paságdan arón tumóbo cutub sa mg̃a dong̃an dong̃an ng̃adto sa obus. * Ang yaoa.

Patin. = Saoang ng̃a diótay. * Langgam. * Capandáyan sa puthao ng̃a masínao caáyo, ng̃a ipahaáng̃ay sa itolonób sa mg̃a sapín, sa paglacát ug pagdalágan sa pagcatólin uyámot sa ibábao sa tubig sa mg̃a subá, sa mg̃a danao, &c., ng̃a natibúoc ug migáhi caáyo, guican sa dagcóng tugnao.

Pátina. = Tayá ng̃a magáma sa mg̃a casangcápan ug capandáyan sa tumbága.

Patio. = Saoang ng̃a linibótan sa mg̃a cotang hamóbo. * Caláng̃an sa mg̃a cahoy.

Patitieso. = Bacól sa mg̃a paa, ang díli macaglíhoc sa iang mg̃a paa. * Ang nating̃ála sa bisan onsa. * Ang parayégon.

Patituerto. = Táuo con mananáp ng̃a guibalíqgan sa iang mg̃a paa. * Bisan onsa ng̃a balíquig, ng̃a díli matúl-id.

Patizambo. = Ang magabiláca sa iang paglacát, bacang, bacáang.

Pato. = Gaquít, itic.

Patochada. = Polong ng̃a díli macaígo sa suguílon, ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtúngdan ug cahológan.

Patojo. V. Patituerto. * Ang magalacáo maíng̃on sa paglacát sa gaquít.

Patología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa pagíla sa mg̃a saquét ug sa ilang guinicánan.

Paton. = Ang may dagcóng mg̃a paa ug mg̃a tiil.

Patraña. = Balítang bacácon, bacac.

Pátria. = Lugar longsod ng̃a guinicánan ug guicatauóhan sa bisan cansa. * Celestial. = Ang Lang̃it, ang pahimáya sa Lang̃it.

Patriarca. = Dagcóng táuo sa batásan ng̃a caráan, ng̃a guinicánan ug pang̃ólo sa mg̃a banay. * Ng̃alan ng̃a banságon ng̃a guitógot sa obán ng̃a mg̃a Obispo. * Ang santos ug pang̃ólo ng̃a nagapatíndog sa bisan onsang caparían.

Patriarcado. = Cahímtang sa pagcapatriarca, ug ang yota ng̃a hingsácpan sa iang gahóm. * Túig ng̃a cadugáyan sa opicio sa pagcapatriarca.

Patriarcal. = Ang nahatong̃ód sa patriarca.

Patricio. = Ang natáuo sa bisan onsang longsod.

Patrimonial. = Ang nahatong̃ód sa patrimonio. * Ang macaígo sa bisan cansa, tong̃ód sa iang longsod con sa iang amahán.

Patrimonialidad. = Gahóm ng̃a nahatong̃ód sa bisan cansa, cay natáuo ug guican sia sa bisan onsang longsod, sa pagdáoat sa bisan onsang opicio con cahímtang.

Patrimonio. = Puhónan, catigayónan sa bisan cansa, ng̃a guican sa iang amahán con sa iang mg̃a apóhan.

Patrimonio real. = Pohónan, catigayónan ng̃a hariánon.

Pátrio. = Ang nahatong̃ód sa longsod ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * Ang nahatong̃ód ug guican sa amahán.

Patriota. = Ang mahagógma sa longsor, provincia con Guinharían ng̃a guicatauóhan nia.

Patriótico. V. Pátrio hasta cansa.

Patriotismo. = Ang gugma sa hingtúngdan ng̃a Guinharían, provincia con longsod.

Patrocinar. = Paglában, pagtábang, pagpadang̃óp.

Patrocinio. = Pagcatábang, pagcalában. * Ang usá sa mg̃a piesta sa santa Iglesia ng̃a nahatong̃ód cang María Santísima. * Ang usá sa mg̃a piesta usáb ng̃a nahatong̃ód can San José.

Patron. = Manlalában, tomalábang. * Ang magbóot ug magahópot sa bisan onsang sacayán. * Ang santos ng̃a patron sa bisan onsang Singbahán ug longsod. * Ang tagía sa baláy ng̃a halapítan sa bisan cansang táuo, ug labí pa sa mg̃a soldados. * Ang magapaóli sa ila sa iang bihag, con moóndang sa pagolípon canía. * Panigíngnan ng̃a ihóad.

Patrona. = Ang sacayán ng̃a sonód sa capitána.

Patronato. = Gahóm ug pagbóot sa mg̃a patrono. * Cadaghánan sa mg̃a patrono.

Patronazgo. = Idem. * Gahóm sa Guinóong hari, sa pagtógot sa Santos ng̃a Papa, sa pagpíli sa mg̃a táuo ng̃a tacós, arón domáoat sila sa cahímtang sa pagcaobispo con sa pagcacura sa mg̃a Catedral ug sa obán pang mg̃a parroquia.

Patronear. = Pagtúman sa catungdánan sa pagcapatron, sa pagcaponóan sa mg̃a sacayán.

Patronímico. = Ang ng̃alan ng̃a nagáma sa ng̃alan sa amahán, sa apóhan con sa obán ng̃a mg̃a tigúlang. * Ang anac ug bisan quinsa sa mg̃a lioat. * Ang icadúhang ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a nagáma, sa canhing tiempo, sa ng̃alan sa mg̃a amahán.

Patrono. V. Patron hasta panigíngnan. * Ang may gahóm, cay guitogótan sa Santos ng̃a Papa, sa pagpíli sa mg̃a Padre ng̃a tocós sila sa pagdáoat sa pagcaobispo sa pagcacanónigo, sa pagcacura, &c.

Patrulla. = Tapoc sa pila ca buoc ng̃a soldados, ug bisan ng̃a díli soldados, ng̃a nanagsóroy soroy sila sa mg̃a longsod ug mg̃a cadalánan, arón oaláy ug mg̃a pagáoay ug mg̃a buhat ng̃a daótan. * Pila ca buoc ng̃a táuo ng̃a may ilang hingtúngdan ng̃a ponóan.

Patrullar. = Pagsóroy sa longsod con sa mg̃a cadalánan, arón mahósay ang mg̃a táuo.

Patudo. = Ang may dagcó ng̃a mg̃a paa ug mg̃a tiil.

Patullar. = Pagtonób sa mabáscog. * Paglacáo ug maáyo, arón macóha ang tuyo ng̃a guipanghináot.

Paul. = Lugar ng̃a mabasá ng̃a pagatórcan sa balíli ug sa mg̃a dagámi.

Paulatinamente. = Sa pagcaánam anam, sa mahínay hinay.

Paulatino. = Ang mamólong ug magabúhat sa mahínay hinay, sa pagcaánam anam.

Paulina. = Casabáng dagcó ug maháit. * Sulat ng̃a guican sa mg̃a hocmánan sa Santos ng̃a Papa ug guibotáng̃an sa excomunion, arón hiquít-an onta ang guipang̃áoat.

Paulo. = Ng̃alan ng̃a guing̃álan sa ubán ng̃a mg̃a Papa ug mg̃a hari.

Pausa. = Pagcaóndang, pagcahonóng, sa macadiót lamang, sa bisan onsang buhat.

Pausadamente. = Sa pagcahínay, sa pagcadúgay, sa pagcaánam anam.

Pausado. V. Paulatino.

Pausar. = Paghonóng, pagárang, pagóndang.

Pauta. = Papán ng̃a mahínlo caáyo ug binarlísan, ng̃a may silbi sa pagbárlis sa papel sa mg̃a báta ng̃a nanagtóon sa pagsúlat. * Bisan onsa ng̃a capandáyan ng̃a may silbi sa pagbúhat sa bisan onsa panigíngnan, pananglétan, sangletánan, sanglet.

Pautador. = Ang magabárlis ug magabúhat sa mang̃a pauta.

Pautar. = Pagbárlis sa papel ng̃a guiibábao sa pauta, ug bisan ng̃a oaláy pauta. * Pagtórlo, pagtóon sa bisan cansa, sa pagbúhat sa bisan onsa.

Pava. = Pabong baye.

Pavada. = Panón sa mg̃a pabo.

Pavana. = Pagsayáo, pagsabáy sa España.

Pavero. = Baquero, ang muátang, ang magabántay sa mg̃a pabo.

Pavesa. = Agbon, alipáloc, aligáto, agueu. * Ang pabílo ng̃a sinónog sa candela, sa lamparahán, &c.

Pavía. = Bong̃a sa España.

Pávido. = Maharlócon, taláoan.

Pavilon. = Ang gapas, &c., ng̃a nabólag sa luli ug maúsic usáhay.

Pavimento. = Tagsa ca salog sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.

Paviota. = Langgam.

Pavipollo. = Ang pisó sa pabo.

Pavo. = Pabo, langgam ng̃a nagacaláin sa pagcadagcó, sa dagoay ug sa color.

Pavon. = Langgam. * Tapoc sa mg̃a bitóon.

Pavonada. = Paglacát ng̃a hamóbo, con lain ng̃a caling̃áoan ba sa macariót lamang. * Pagcaámbong ng̃a ipaquíta sa bisan cansa.

Pavonar. = Pagpíntal sa puthao sa color ng̃a oloasul.

Pavonazo. = Color ng̃a mapolá.

Pavonear. = Pagparáyeg, pagpaquíta sa bisan cansa sa iang maáyong pagcatíndog, &c. * Pagólo olo sa bisan cansa, pagpaíbog canía sa bisan onsa.

Pavor. = Cahárloc, calísang, cacólba, cacógmat.

Pavorde. = Ponóan sa bisan onsang caparían, magtotóon sa teología ug sa cánones, sa ubán ng̃a mg̃a Catedral.

Pavordía. = Cahímtang sa pavorde.

Pavorido. = Ang mahárloc, ang guicalisáng̃an, ang nacógmat.

Pavorosamente. = Sa cahárloc, sa calísang, sa cacógmat, sa cacólba.

Pavura. V. Pavor.

Payaso. = Táuo ng̃a macalípat ug macalípay sa mg̃a táuo, sa iang pagcatístis ug pagcaláin lain sa iang pagatúbang, sa mg̃a dula.

Payo. = Burong, buquírnon, cabos.

Paz. = Cadáet, pagcadáit. * Ang usá sa mg̃a hatag sa Dios ng̃a Espíritu Santo. * Pagcahúsay sa mg̃a Guinharían ug sa mg̃a caubánan, sa oaláy pagpang̃óbat ug pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on. * Pagcasábot sa mg̃a hari, arón mahúsay ang ilang mg̃a Guinharían. * Gaoi ng̃a maáyo, mahúsay. * Pagsigháloc sa mg̃a táuo, sa nauong, sa timáan sa maáyong búot. * Pagcabálos sa mg̃a búhat ug mg̃a polong ng̃a maáyo con daótan. * Pagcabáoi sa nagapíldi sa sugál. * Pagcabáyad sa mg̃a otang. * Tolománon sa mg̃a pagmísa, sa pagháloc sa nagamisa sa patena, sa paggácos sa diácono, sa paggácos usáb sa diácono sa subdiácono, sa pagpaháloc sa mg̃a táuo ng̃a anáa sa coro sa usá ca laráuan con reliquia, ug sa mg̃a táuo opód, ng̃a mg̃a ponóan, ng̃a nanagatúbang sa Singbahán.

Pazguato. = Táuo ng̃a mating̃ála dayon caáyo sa bisan onsa ng̃a guidóng̃og ug guinatán-ao nia.

Pazote. = Tanóm ng̃a mahomót.

PE

Pe á Pa (de). = Cutub sa sinógdan hasta sa catapósan.

Peaje. = Ang salapí ng̃a guibáyad tong̃ód sa pagágui sa mg̃a manggad ug sa mg̃a mananáp sa bisan diin, con sa bisan onsang yotáa.

Peajero. = Ang mudáoat sa salapí ng̃a peaje.

Peal. = Ang bahin sa medias con sa lain ng̃a panápton ng̃a icapótus ug igatábon sa mg̃a tiil. * Medias sa oaláy sorlánan sa tiil. * Táuo ng̃a holohúng̃og, ng̃a oaláy polós.

Peana. = Bolotáng̃an, tilindúgan sa bisan onsa, sa laráuan, sa táuo táuo. * Ang papán ng̃a tonbánan ng̃a guidóol ug guipadápat sa tiílan sa mg̃a altal.

Peaña. = Idem.

Pebete. = Dagoay sa cahoy ng̃a hamóbo, ng̃a nagacaláin lain ug color, ng̃a binóhat sa mg̃a binócboc ng̃a dinócdoc ug minása, ug ng̃a pagadagcótan sa pagpalína sa bisan diin sa iang asó. * Hopot hopot ng̃a diótay ng̃a sinórlan sa pólvora sa pagsílsil sa bisan onsang buhat sa maong pólvora.

Pebetero. = Bolotáng̃an sa mg̃a pebete. * Magbobóhat sa mg̃a pebete.

Pebrada. = Como el siguiente.

Pebre. = Sabáo, salsa ng̃a magáma sa asafran, pimienta, cabos ug sa obán ng̃a mg̃a panácot.

Peca. = Talómtom.

Pecable. = Ang arang macasalá ug ang maong salá. * Ang buhat ng̃a daótan ng̃a arang buháton.

Pecado. = Salá. * Polong, buhat ug húna húna ng̃a díli ang̃ay sa batásan sa Dios y sa mg̃a sugo nia. * Ang díli motaláy sa cataróng̃an. * Ang yaoa. * Pagsogál sa baraja.

Pecador. = Macasasála.

Pecaminoso. = Ang nahatong̃ód sa salá.

Pecante. = Ang nacasalá.

Pecar. = Pagpacasalá, pagbóhat sa salá. * Pagándac. * Pagíbog con pagbóhat sa masóbsob sa bisan onsa. * Pagcápin con pagcólang sa bisan onsa.

Pece. = Ang yota ng̃a mabasá ug ng̃a napísac. * Ang ogdo sa talioála sa mg̃a turling.

Peceño. = Ang may color sa salong, sa pez. * Ang may lalím sa salong.

Pecera. = Sorlánan ng̃a ponó sa tubig, ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a isda ng̃a nagacaláin lain ug dagoay ug color, ug mahímo ng̃a caling̃áoan sa mg̃a táuo.

Pecezuela. = Bahin ng̃a diótay.

Pecezuelo. = Tiil ng̃a diótay. * Isdang magamáy, diótay.

Peciento. = Ang may color ug ang maíng̃on sa salong, sa pez.

Peciluengo. = Bong̃a ng̃a may hatáas ng̃a pong̃á.

Pecina. = Danao ng̃a diótay ng̃a guitobóan ug guibatónan sa mg̃a isda.

Pecinal. = Tubígan, danao ng̃a may daghan ng̃a yánang ng̃a guidaghánan sa lapoc, sa pisac.

Pécora. = Hayúpan ng̃a may balahíbo ng̃a guing̃álan ug lana. * Táuo ng̃a batir, malaláng̃on, malipáyon, matístis, cundátan.

Pecorea. = Pagpang̃áoat sa mg̃a soldados ng̃a nanagsigcolocalágueu sa ilang ubán.

Pecoso. = Talomtómon.

Pectoral. = Ang nahatong̃ód sa doghan. * Ang cruz ng̃a guinacuentas, ng̃a guisáb-ong sa abága ug nabítay dapit sa dughan, ng̃a timáan sa pagcaobispo, ug ng̃a guidála opód sa ubán ng̃a mg̃a ponóan sa Singbahán.

Pecuario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a hayúpan.

Peculado. = Pagpang̃áoat sa caban ng̃a guisórlan sa salapí sa hari con sa Guinharían.

Peculiar. = Ang onay ug caugalíng̃on sa bisan onsa.

Peculiarmente. = Sa labí pa.

Peculio. = Ang puhónan ng̃a guipanógot sa mg̃a amahán ug sa mg̃a agálon sa ilang mg̃a anac ug mg̃a olípon. * Ang salapí ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa.

Pecunia. = Salapí sa salapíng tuod, sa buláoan con sa tumbága.

Pecuniariamente. = Sa salapíng tuod.

Pecuniario. = Ang nahatong̃ód sa salapí ng̃a tuod.

Pecha. = Buhis, amot, tampa, tampo.

Pechar. = Pagbúhis. * Pagbáyad sa mg̃a amot, sa mg̃a tampo ug mg̃a tampa.

Pechardigno de manga. = Ang limbong ng̃a guibúhat sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, sa paglúgos canía arón magbáyad sa otang sa durúha.

Pechazo. = Dughan ng̃a dagcó. * Táuo sa dagcóng cásing cásing, sa calig-ónan, sa maháoan ng̃a boot.

Pechera. = Panápton ng̃a itábon sa doghan. * Dayan dayan sa pagcaquinonót conót ng̃a itápot sa mg̃a sinína, sa dapit sa dughan. * Ang bahin sa sinína ng̃a dapit sa goa sa dughan sa mg̃a babáye. * Ang panit ng̃a ibútang sa mg̃a dughan sa mg̃a mananáp, ng̃a pagahíctan sa mg̃a pisi con mg̃a corea ng̃a icagóyod nila sa bisan onsa.

Pechería. = Cadaghánan sa mg̃a pagbóhis, sa mg̃a amot, mg̃a tampa ug mg̃a tampo. * Padron, listáhan, casayóran sa mg̃a baláiron sa mg̃a táuo ng̃a bomulúhis.

Pechero. = Táuo ng̃a magabúhis. * Bomolóhis. * Táuo ng̃a díli dato.

Pechiblanco. = Mananáp ng̃a guitórcan sa dughan sa balahíbo ng̃a maputí.

Pechicolorada. = Langgam.

Pechicolorado. = Idem.

Pechigonga. = Sogál sa baraja.

Pechina. = Calaínan sa quinháson, tooay.

Pechirojo. = Langgam.

Pecho. = Dughan. * Húna húna ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a táuo. * Paghigógma, pagpalángga. * Paghimóot. * Calig-ónan sa buut, caísog sa cásing cásing. * Ting̃ug ng̃a caugalíng̃on sa pagcanta ug sa pagoáli. * Bohis, amot, tampa, tampo.

Pechuga. = Abá. * Dughan sa laláqui ug sa babáye.

Pechugon. = Pagpócpoc sa camót ng̃a guicómcom sa dughan sa lain. * Pagcadámag sa mg̃a táuo sa ilang mg̃a dughan.

Pechuguera. = Obo ng̃a guican sa doghan, mabáscog ug halálom.

Pedagogía. = Ang catongdánan sa pagtórlo ug pagtóon sa mg̃a báta, ug ang maong pagtórlo ug pagtóon caníla.

Pedagogo. = Ang magaobán guihápon sa lain, ug magatórlo canía sa iang pagaboháton.

Pedáneo. = Hocom, capitan, gobernadorcillo sa longsod ng̃a diótay.

Pedante. = Magtotóon sa gramática ng̃a muádto sa mg̃a baláy sa iang mg̃a guintón-an sa pagtórlo caníla. * Ang magapacaálam, labon ng̃a díli sia maálam ng̃a tuod.

Pedantear. = Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a caoang, pagpacaálam sa oaláy hingtúngdan.

Pedantería. = Pagcaoaláy quinaárman, pagcahóng̃og, pagcasámoc, pagcasalí sa pagcapamólong sa bisan onsang pinamólong sa oaláy quinaárman.

Pedantesco. = Pagpamólong ng̃a binóang, ng̃a díli macaígo. * Ang nahatong̃ód sa táuo ng̃a nagapacaálam, labon ng̃a hong̃og sia ug cabos.

Pedazo. = Bahin, tipic, tipac sa bisan onsa, hioa, golot. * Tinábas, pinótol.

Pedernal. = Tiltil, tiltílan, sactícan, batóng magáhi caáyo, lag-it.

Pedestal. = Bungsálan, lingcorán, tilindúgan sa columna, sa laráoan, sa táuo táuo, &c. * Bolotáng̃an sa bisan onsa.

Pedestre. = Ang nagalacát, ang nagalacáo.

Pedicoj. = Pagcalógso logso sa pagcataquíngquing.

Pedicolar. = Saquét ng̃a nahamótang sa paghigóa sa daghánan ng̃a mg̃a toma sa laoas sa masaquét.

Pedido. = Ang hatag ng̃a guipang̃áyo sa mg̃a hari sa ilang mg̃a sacop.

Pedidor. = Ang mang̃áyo, tigpang̃áyo, hing̃áyo.

Pedidura. = Pagcapang̃áyo.

Pedigon. V. Pedidor.

Pedigüeño. = Hing̃áyo caáyo, tigpang̃áyo uyámot, ang mang̃áyo sa masóbsob, sa canúnay, sa díli macaígo.

Pediluvios. = Pagpahamitíis, pagcahúgas sa mg̃a tiil ug sa mg̃a paa agui sa pagcatámbal.

Pedimento (á). = Sa pagcacáyo, sa pagcapang̃áyo, sa pagcaháng̃io.

Pedir. = Cayo, hang̃io, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo. * Pagbíng̃at sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Pagíbog, pagpanghináot. * Pagtalóctoc, pagpang̃áyo sa mg̃a tigúlang sa bisan cansang babáye ng̃a ipanógot onta nila ang maong babáye, arón mamána sa bisan cansang laláqui. * Paglógos sa mg̃a nanagsugál sa baraja arón ibútang onta nila ang dahon sa magsámang dagoay sa guibútang na.

Pedo. = Otót.

Pedorrera. = Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a otót. * Calsones ng̃a hagóot caáyo.

Pedorrero. = Tigotót. * Ang muotót sa masóbsob.

Pedorreta. = Banha, ting̃og ng̃a guibúhat sa báta sa pagpogóng sa pagguinháoa.

Pedorro. V. Pedorrero.

Pedrada. = Pagcabalítoc, pagcabonó sa bató.

Pedrea. = Idem. * Pagcasángcay. * Pagcaúlan sa mg̃a tolo ng̃a tibúoc ing̃on sa dagoay sa mg̃a bató, guican sa dagcóng tugnao.

Pedregal. = Cabatóhan, cabatóan, lugar ng̃a ponó sa mg̃a batóng diótay.

Pedregoso. = Lugar sa daghánan ng̃a mg̃a bató, cabatóhan, cabatóan. * Táuo ng̃a mobáti sa saquét ng̃a guing̃álan sa bató, cay may bató sa alaguían sa ihi.

Pedrejon. = Batóng dagcó.

Pedreñal. = Pasil ng̃a diótay, hamóbo.

Pedrera. = Lugar ng̃a pagacoháan sa mg̃a bató.

Pedrería. = Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a batóng mahál.

Pedrero. = Tigsápsap, ang magasápsap sa mg̃a bató. * Luthang ng̃a diótay.

Pedrisco. = Mg̃a tolo sa ulan ng̃a mang̃ahólog sa dagoay sa pagcabató ng̃a dolodagcó, guican sa dagcóng tugnao. * Cadaghánan sa mg̃a bató ng̃a guibalíbag, guisalibáy, guibonó. * Pagcadághan sa mg̃a bató.

Pedrisquero. V. Pedrisco hasta cadaghánan.

Pedriza. = Idem desde cadaghánan.

Peer. = Pagotót.

Pega. = Pagcapílit, pagcadocót. * Pagcadíhog sa bisan onsa, pagbólit sa salong, sa pez.

Pegadizo. = Ang masáyon mapílit, matápot, madocót. * Ang matacód. * Ang modóol caáyo.

Pegado. = Hampol, haclop ng̃a guibotáng̃an sa bisan onsa ng̃a mahágcot, mapílit ug matápot.

Pegadura. V. Pega hasta Pagcadíhog.

Pegajoso. = Mahágcot. * V. Pegadizo. * Ang mahómoc, malómo. * Opicio, cahímtang con catundánan sa paghilábot sa salapí.

Pegamiento. V. Pega hasta Pagcadíhog.

Pegante. V. Pegajoso.

Pegar. = Tapot, pilit, docót. * Pagpahiósa, paglang̃áquit. * Pagdóol, pagsígpit. * Pagbónal, pagpasáquet, pagcastigo. * Pagtacód. * Paghigógma, pagpalángga. * Pagíbog, pagpanghináot. * Pagdámag, pagdósmog.

Pegaso. = Cabayo ng̃a guihúna húna sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo ng̃a pac-an sia. * Tapoc sa mg̃a bitóon.

Pegata. = Limbong. * Pagcayóbit, pagcatíao ng̃a mabóg-at.

Pegote. V. Pegado. * Bisan onsang guinisál, calán-on con bisan onsa pa ng̃a mahágcot caáyo. * Bisan quinsa ng̃a díli mabólag sa lain, ug labí sa horas sa pagcáon. * Bisan onsa ng̃a guibótang sa salingcápao lamang, ug ng̃a díli ang̃ay, díli mahiósa sa guibutáng̃an.

Pegotear. = Pagsolód sa bisan cansa sa mg̃a cabaláyan sa horas ng̃a igacáon, sa díli sia pagdapíton, sa oalá taogon.

Peguera. = Tapoc sa mg̃a cahoy ng̃a pagacoháan sa pez, sa sinónog na.

Peguero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa pez, sa salong, ug ang magabúhat niána.

Pegujal. V. Peculio. * Puhónan ng̃a diótay sa salapí, sa mg̃a hayúpan con sa mg̃a cabalánan.

Pegujalero. = Táuo ng̃a may diótay ng̃a baol, con diótay ng̃a panón sa mg̃a hayúpan.

Pegujon. = Cadaghánan sa mg̃a bohóc con mg̃a balahíbo ng̃a nang̃apílit, nang̃atápot.

Pegunta. = Timáan, marca ng̃a guibútang sa mang̃a carnero, sa salong.

Peguntar. = Pagmarca, pagtimáan sa salong, sa pez, sa mg̃a carnero.

Peinada. V. Peinadura.

Peinado. = Laláqui ng̃a nagadáyan dayan sa iang bisti ing̃on sa mg̃a pagdáyan dayan sa mg̃a babáye, laláquing babayénon sa iang pagbísti. * Pagcasóhay, pagcadáyan dayan sa bohóc.

Peinador. = Tigsórlay, ang magasórlay. * Pamahíran, panápton ng̃a ibótang sa liog sa napaálot ug nagapagónting sa bohóc.

Peinadura. = Pagcasórlay. * Ang mg̃a bohóc ng̃a guiíbot ug guidála sa sodlay.

Peinar. = Sorlay, solod. * Pagsóhay sa bohóc sa surlay. * Pagcóbil, pagdósdos sa mahínay hinay sa bisan onsa. * Pagcóha, sa obán ng̃a yota sa bisan diin, con pagtábas sa obán ng̃a mg̃a bató sa mg̃a caboquílan. * Paglíhoc, pagbálhin sa mahínay hinay sa bisan onsa.

Peinazo. = Cahoy ng̃a nabalábag sa mg̃a marco ng̃a tindog sa mg̃a tacop ug sa mg̃a talambóan, ug ng̃a macagáma sa mg̃a hunta hunta nila.

Peine. = Surlay, sulud. * Bool bool sa mang̃a tiil.

Peinería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a sudlay ug mg̃a solod.

Peinero. = Magbobóhat, tigbúhat, ang macagáma ug magabúhat sa mg̃a surlay ug mg̃a sulud.

Peineta. = Surlay ng̃a dagcó sa sisic, &c., ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a señora sa ilang bohóc.

Peje. = Isda. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on ng̃a maálam mang̃íta ug magpatigáyon. * Mulier. = Isda, duyon.

Pejepalo. = Isda, talaóng̃an.

Pejerey. = Isda ng̃a molomasíhag, ug ng̃a guitolotolpócan sa iang laoas sa mg̃a mansa ng̃a maítom.

Pejesapo. = Isda.

Pejira. = Bisan onsa ng̃a macasámoc ug macaólang sa oaláy polós.

Pelada. = Panit sa cornero ng̃a guicoháan sa balahíbo.

Peladero. = Lugar ng̃a pagalapoáhan sa mg̃a langgam ug mg̃a baboy, sa paghibólbol caníla ug sa pagquías sa balahíbo.

Peladilla. = Bong̃a ng̃a guing̃álan ug almendra, talísay ng̃a pinótos sa matám-is. * Batóng diótay, magáhi ug mahínlo.

Peladura. = Pagcapánit, pagcapácpac sa bisan onsa.

Pelafustan. = Tapólan, táuo ng̃a pobres, hang̃ol, tong̃ód sa batásan niang daútan.

Pelagallos. = Polong ng̃a icahing̃álan sa táuo ng̃a oaláy opicio, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan.

Pelagatos. = Polong ng̃a icahing̃álan sa táuong pobres, hang̃ol.

Pelagianismo. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagpanonót sa pagtolón-an ng̃a inherejes ni Pelagio.

Pelagiano. = Ang nahatong̃ód cang Pelagio ng̃a herejes.

Pelaire. = Táuo ng̃a mamomóo sa baláy ng̃a pagaháblan sa mg̃a panápton, ug magahaláyhay caníla.

Pelairía. = Opicio sa pagcapelaire.

Pelaje. = Calaínan, quinaía sa bohóc, sa balahíbo. * Pagcabútang sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a bisti.

Pelambre. = Cadaghánan sa mg̃a panit. * Mang̃a anit ng̃a pagacoháan sa balahíbo. * Cadaghánan sa bohóc ug sa balahíbo, ug labí pa ang naíbot. * Ang sacót sa apog ug túbig ng̃a igacurti sa mg̃a anit. * Pagcaoalá sa bohóc con sa balahíbo sa mg̃a bahin sa laoas ng̃a bohócan ug balahibóon unta.

Pelambrera. = Lugar ng̃a pagaquiásan sa balahíbo sa mg̃a panit. * Tapoc, pagcadághan sa bohóc con balahíbo ng̃a masónson ug hatáas.

Pelambrero. = Táuo ng̃a magaquías sa balahíbo sa mg̃a anit.

Pelamen. V. Pelambre.

Pelamesa. = Pagcaáoay, aoay sa pagsiggúnit sa bohóc ug sa bong̃ot. * Bohóc con bong̃ot ng̃a arang captan ug guníton.

Pelandusca. = Babáyeng bigáon.

Pelantrin. = Magbabáol, palaóma sa diótay ng̃a puhónan.

Pelar. = Pagálot, pagónting, pagquías, pagcóha, pagíbot sa bohóc, sa balahíbo ug sa bong̃ot. * Pagbólbol sa mg̃a langgam, pagpánit, pagpácpac sa mang̃a bong̃a ng̃a may panit, pacpac. * Pagdáog sa mang̃a pagsugál. * Pagcóha, pagcáoat, pagticás, pagcáhas, sa pagcalaláng, sa bisan onsa sa isigcatáuo. * Pagúpao, pagnónho, paglórot, paglógdot, paghólog sa bohóc ug sa balahíbo. * Pagpang̃aról sa mang̃a langgam.

Pelaruecas. = Babáyeng pobres, ng̃a mang̃íta sa pagcabúhi sa paggáling.

Peleza. = Dagámi sa humáy, &c. * Pagcaáoay, pagcalális.

Peldaño. = Ang ang sa hagdanán.

Peldefebre. = Calaínan sa panápton ng̃a caráan.

Pelea. = Pagpang̃óbat, pagcadámag, pagcadósmog, pagcaáoay. * Pagcógui sa pagdáog ug pagpogóng sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan. * Cabórlay, cahágo, calisód sa pagbóhat sa bisan onsa.

Peleador. = Ang nagaáoay, ang nang̃óbot.

Peleante. = Idem.

Pelear. = Gobat, aoay, damag, dosmog. * Pagbátoc. * Paglális, pagsócol sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan. * Pagcógui, pagpatigáyon sa masingcámot, sa minatúod, sa pagdáng̃at sa bisan onsa.

Pelechar. = Pagtoróc sa bohóc, sa balahíbo, cay nalógdot ang nahaóna. * Pagsógod sa maáyong dong̃og.

Pelele. = Táuo táuo ng̃a magáma sa doláan sa mg̃a táuo. * Táuo ng̃a holohóng̃og, ng̃a oaláy polós.

Peleona. = Aoay, pagáoay, pagcalális lalis, pagcadámag.

Pelete. = Pobres, hang̃ol.

Peletería. = Opicio sa pagcúrti sa mang̃a anit ng̃a manípis ug maníndot. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panit.

Peletero. = Ang nagacúrti sa mg̃a panit ng̃a pino ug magabalígya niána.

Pelgar. V. Pelagallos.

Peliagudo. = Mananáp ng̃a may balahíbo ng̃a hatáas ug manípis. * Bisan onsa ng̃a may dagcóng cacolían, cabilínggan. * Táuo ng̃a batid.

Peliblanco. = Ang bohóc con balahíbo ng̃a maputí.

Peliblando. = Ang may balahíbo con bohóc ng̃a mahómoc.

Pelicano. = Táuo ng̃a ubánon.

Pelícano. = Langgam.

Pelico. = Hingtúngdan sa pagáoay, ng̃a diótay ug tacós ng̃a pasipád-an ug díli unta tagdan.

Pelicorto. = Ang may bohóc con balahíbo ng̃a hamóbo.

Película. = Panit ng̃a diótay ug pino.

Peliforra. = Babáyeng maláo-ay, bigáon.

Peligrar. = Tahap, pagpoyó sa may catáhap sa pagcadaótan, sa icadáot.

Peligro. = Cadáot, icadáot, catáhap sa icadáot.

Peligrosamente. = Sa pagcatáhap, sa may catáhap.

Peligroso. = Ang guicatahápan, ang may catáhap ng̃a macadáot. * Táuo sa maísog ug madalíon ng̃a gaoi.

Pelilargo. = Ang may balahíbo con bohóc ng̃a hatáas.

Pelilloso. = Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a madalí sasaquétan.

Pelinegro. = Ang may balahíbo con bohóc ng̃a maítom.

Pelirojo. = Ang may bohóc con balahíbo ng̃a bulágao.

Pelirubio. = Idem. * Ang may balahíbo con bohóc ng̃a molomapolá.

Pelitieso. = Ang may bohóc con balahíbo ng̃a magáhi, colóng̃on.

Pelitre. = Tanóm.

Pelitrique. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós, dayan dayan ng̃a caoang, sa bisti ug sa bohóc.

Pelma. V. Pelmazo.

Pelmacería. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an, pagcahínay, pagcabóg-at sa mg̃a paglíhoc.

Pelmazo. = Bisan onsa ng̃a nadásoc caáyo. * Calán-on ng̃a díli mahílis sa cotó cotó. * Mahináyon, maláng̃an lang̃ánon, madugáyon.

Pelo. = Bohóc, balahíbo. * Lugás ng̃a manípis caáyo sa bisan onsa. * Ang color sa panit sa mg̃a mananáp. * Barlis sa bisan onsang color, ng̃a díli ang̃ay, sa mg̃a batóng mahál. * Lotac, balána, sa boláoan, sa tombága, &c. * Saquét ng̃a guinabáti sa mg̃a babáye sa ilang mg̃a soso, ug guican sa pagcahágcot ug pagcatibúoc sa gatas. * Bisan onsa sa diótay ng̃a bale.

Pelon. = Ang oaláy bohóc, ang guigontíng̃an sa bohóc. * Ang pobres, ang coláng̃an sa catigayónan.

Pelonería. = Pagcapobres, Pagcacólang sa mg̃a quinahánglan, pagcaháng̃ol.

Pelosilla. = Tanóm.

Peloso. = Bohócan, balahíboan, bochan.

Pelota. = Malíng̃in ng̃a diótay sa balahíbo sa mg̃a carnero con sa mg̃a canding, ng̃a bináat sa pagcahógot sa mg̃a quilís con sa hilo, ug sinápao sa panit con sa panápton. * Bisan onsang malíng̃in sa bisan onsang hilimóon ng̃a mahómoc, ug masáyon pagamasáhon ug pagacómos comóson. * Ang bala ng̃a igacarga ug isolód sa mg̃a lothang ug sa mg̃a pusil.

Pelotazo. = Pocpoc, pagcabonó sa pelota.

Pelote. = Balahíbo sa mg̃a canding.

Pelotear. = Pagágui, pagsúmay sa mg̃a cuenta ug pagtándig sa mg̃a isip sa ilang caugalíng̃on ug hingtúngdan ng̃a camatuódan. * Pagdúla sa pelota. * Pagtúbag tubag, paglális lalis, pagíndig indig. * Pagbalíbag sa bisan onsa, sa pagcabálic balic, sa pagcaósob osob. * Pagcaáoay.

Pelotera. = Pagcaáoay, pagcalális lalis, ug labí pa sa mg̃a babáye.

Pelotería. = Pagcadághan sa mg̃a pelota, cadaghánan sa balahíbo sa mg̃a canding.

Pelotero. = Tigbúhat, magbubúhat, ang magabóhat sa mg̃a pelota.

Pelotica. = Malíng̃in sa talo ng̃a tinolpócan ug linansáng̃an sa mg̃a tipic sa lamín, ng̃a guicahámpac ug guicasáquet, niádtong tiempo, sa laoas, ng̃a guibútang sa tomóy sa mg̃a saplina, sa mg̃a ihalámpac.

Peloton. = Cadaghánan sa bohóc con sa balahíbo ng̃a nangdocót, nanagpílit, nanagtápot, nanápot. * Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagbóloc ug nang̃óbot.

Peltre. = Tombága ng̃a magáma sa tingga ug sa estaño.

Peltrero. = Ang magabúhat sa bisan onsa, sa peltre.

Peluca. = Bohócan, tagbong, tagalábong. * Táuo ng̃a may bohócan, tagbong. * Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay sa ponóan sa mg̃a sacop.

Peludo. = Ang guidaghánan sa bohóc con sa balahíbo.

Peluquera. = Asáoa sa peluquero.

Peluquería. = Baláy ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a bohócan, sa mang̃a tagbong.

Peluquero. = Ang may opicio sa pagsórlay sa mg̃a táuo, ug sa pagbúhat ug pagbalígya sa mg̃a bohócan, sa mg̃a tagbong, sa mg̃a tagalábong.

Peluquin. = Bohócan, tagbong ng̃a diótay.

Pelusa. = Bolobalahíbo ng̃a mahómoc ug magamáy sa ubán ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a bong̃a. * Ang balahíbo ng̃a natáctac sa mg̃a hablon ug sa mg̃a bisti ng̃a nadúgay dugay na.

Pelusila. = Idem.

Pella. = Minása ng̃a magáma sa pagcalíng̃in. * Langgam. * Mg̃a tombága ng̃a baol pa, boláoan, salapí, &c. * Cadaghánan sa salapíng tuod.

Pellada. = Ang apog con yeso ng̃a guicóha sa panday sa cota, sa tagsa ca pagcábo, sa pagbúlit sa bongbong, sa pared, &c.

Pellejas. = Ang panit, ang anit ng̃a inócal na sa laoas sa mananáp.

Pellejería. = Baláy ng̃a pagacurtíhan ug ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panit, ang opicio sa pagcúrti sa mg̃a anit. * Cadaghánan sa mg̃a panit.

Pellejero. = Ang magacúrti ug magabalígya sa mg̃a panit.

Pellejina. = Panit ng̃a diótay.

Pellejo. = Panit, anit. * Hobgánon, hobóg, palailínom.

Pellejudo. = Ang may dagcóng panit.

Pelleta. V. Pelleja.

Pelletería. V. Pellejeria.

Pellica. = Haboc, tabon sa higdáan sa mg̃a panit ng̃a pino, magamáy. * V. Pellico. * Panit, anit ng̃a diótay.

Pellico. = Solosupa ng̃a dagcó sa panit, ng̃a guibísti sa mg̃a baquero sa mg̃a canding ug sa mg̃a carnero.

Pelliquero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pellica.

Pelliza. = Bisti ng̃a guisápao sa mg̃a panit.

Pellizcador. = Ang magacotól, hing̃otól, tigcotól.

Pellizcar. = Cotól, pagquiliquíti, paglósi, pagquímpit, pagcómpit. * Pagcúha sa tolotagídyot sa bisan diin. * Pagpanghináot sa bisan onsa, sa dagcóng caíbog.

Pellizco. = Cotól, quiliquíti, losi. * Ang tolotagídyot ng̃a macúha sa bisan diin.

Pellon. = Bisti ng̃a caráan, ng̃a guigáma sa mg̃a panit.

Pellote. = Idem.

Pelluzgon. V. Mechon.

Pena. = Castigo, pagpasáquet tung̃ód sa salá. * Casáquet, cayógot, calisód, cagóol. * Caculían, cabilínggan. * Ang bahin ng̃a dapit sa itáas sa mg̃a berga sa mesana sa mg̃a sacayán.

Penacho. V. Copete. * Dayan dayan sa mg̃a balahíbo sa mg̃a langgam, ng̃a ibútang sa bisan diin, sa mg̃a calo, &c. * Ang may dagoay sa lambóng̃ay.

Penado. = Ang ponó sa mg̃a casáquet sa mg̃a cagóol, sa mg̃a calisód. * Sorlánan ng̃a cadáan, sa España, sa diótay caáyo ng̃a bába. * Bisan onsa ng̃a malisód, macúli.

Penal. = Ang nagatong̃ód sa castigo, sa pagpasáquet.

Penalidad. = Calisód, cagóol. * Casaquét.

Penante. = Ang mobáti sa saquét, ang guicasaquétan, guicalísdan, guicayógtan.

Penar. = Pagcastigo, pagpasáquet. * Pagsaquét, pagántos, pagílob. * Paglisód, pagyógot, paggóol. * Pagting̃á, paghing̃ótas sa pagcadúgay.

Penates. = Mg̃a dios dios ng̃a guisíngba sa mang̃a dioatáhan: guipacaíng̃on nila ng̃a nanagbántay sa mg̃a cabaláyan.

Penca. = Dahon sa obán ng̃a mg̃a tanóm. * Ang tinábas ng̃a panit ng̃a icahámpac sa mg̃a saláan.

Pencar. = Paghámpac sa berdugo sa mg̃a saláan.

Pencazo. = Hampac ng̃a guihámpac sa penca.

Pencudo. = Ang may dahon ng̃a guing̃álan ug penca.

Pencuria. = Babáyeng bigáon.

Penchicarda. = Pagcalaláng sa ubán ng̃a mg̃a táuo, arón mahamísic sila sa oaláy bayad sa mg̃a calán-on ng̃a guipang̃áon nila sa mg̃a halapítan, sa paggáma nila pagtúyo sa mg̃a paglális lalis, arón pagaíngnon ng̃a nagaáoay sila ng̃a tuod.

Pendanga. = Babáyeng bigáon.

Pendejo. = Balahíbo ng̃a mutoróc sa poson ug sa bolog. * Táuo ng̃a taláuan, maharlócon.

Pendencia. = Pagcaáoay, aoay, pagcalális lalis.

Pendenciar. = Pagáoay, paglális lalis.

Pendenciero. = Ang magatúyo ug mahagúgma sa mg̃a pagáoay ug mg̃a paglális.

Pender. = Pagbítay sa bisan onsa. * V. Depender. * Paghúsay pa sa capolong̃ánan.

Pendiente. = Pagcahándig, pagcahanáyhay. * Bitay bitay sa mg̃a dolónggan, ariyos, aretes. * Ang nabítay sa bisan diin. * Ang bahin ng̃a dapit sa obus sa mg̃a bandela ug sa mg̃a estandarte.

Pendil. = Pandong sa mg̃a babáye.

Pendingue (tomar el). = Pagoalá, pagpaháoa, paglacát.

Péndol. = Buhat ng̃a guibúhat sa mg̃a grumete, sa pagnósnos sa mg̃a bahin sa mg̃a sacayán ng̃a anáa sa ilálom sa tubig, sa pagbótang sa mg̃a mabóg-at sa luyo arón mataquílid.

Péndola. = Capandáyan ng̃a magáma sa usá ca puthao, caoat, &c., ng̃a guitaólan sa tomóy ng̃a dapit sa obus sa bisan onsang mabóg-at, arón magapalacát sa horasan sa iang mg̃a pagtábiog tabiog.

Pendolaje. = Gahóm sa pagángcon sa nagadácop sa bisan onsang sacayána ng̃a caáoay, sa ng̃atanán ng̃a mg̃a manggad ng̃a hiquít-an sa ibábao sa cubierta.

Pendolario. = Como el siguiente.

Pendolista. = Ang maálam magsúlat sa pagcaáyo ug sa pagcatúlin.

Pendon. = Timáan sa mg̃a soldados: mao ang usá ca bandela ng̃a diótay ng̃a magapaláin lain sa mg̃a tapoc sa maong mg̃a soldados. * Timáan sa mg̃a cofradía ug mg̃a Singbahán, ng̃a magáma sa usá ca tinábas ng̃a panápton ng̃a guitáod sa usá ca cahoy ng̃a hatáas, ug may silvi sa pagóna sa mg̃a procesion. * Ang sang̃á ng̃a guican sa maong ponóan sa mg̃a cahoy. * Táuo ng̃a hatáas uyámot, ng̃a oaláy caang̃áyan sa iang laoas.

Péndulo. V. Pendiente y Péndula.

Peneque. = Ang nahobóg.

Penetrabilidad. = Pagcasáyon arón tahóson, lahóson, ang usá sa butang sa lain ng̃a butang.

Penetrable. = Ang arang lahóson, tahóson.

Penetracion. = Pagcalápos, pagcalahós, pagcatahós. * Pagcasábot, pagcatóquib sa bisan onsa ng̃a halálom ug macúli. * Pagcasóyop, pagcayópyop. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna.

Penetrador. = Batid, táuo sa matalínis ng̃a húna húna. * Táuo sa gaoi, cagaoían ng̃a madalíon.

Penetrante. = Ang magalahós, magatahós, magalápos, ang magalágbas. * Ting̃og ng̃a hatáas ug matágning.

Penetrar. = Lahós, tahós, lapos, solód, lagbas. * Pagól-ol sa pagcaháit sa mg̃a samad, mg̃a hobág, &c. * Pagbáti sa bisan onsa, sa tugnao, sa mg̃a pagsínggit, &c., sa pagcabáscog. * Pagsábot, pagtúquib sa mg̃a macóli.

Penetrativo. V. Penetrante.

Penígero. = Ang may mg̃a pacó, ang pac-an.

Península. = Yota ng̃a guilibótan sa dagat gaoas sa usá ca luyo con bahín lamang ng̃a nanáyon sa lain ng̃a yota.

Peninsular. = Ang nanong̃ód sa península.

Penisla. V. Península.

Penitencia. = Sacramento ng̃a, tong̃ód sa pagdaláng̃in sa Padre ng̃a may gahóm, sa mg̃a táuo ng̃a managcompisal, ing̃on sa ang̃ay, macaoalá sa mg̃a saláng tanán. * Casáquet paghinólsol, pagbásol, ng̃a guican sa grasia ug santos ng̃a pagtábang sa Dios, sa mg̃a salá ng̃a guibúhat sa tagsa ca táuo, ug ng̃a quinahánglan ng̃a pagaobánan sa matúod ng̃a pagsáad ng̃a díli na maósob sa pagpacasalá. * Pagcasáquet sa laoas, sa pagbáyad sa atobáng̃an sa Dios sa mg̃a otang sa mg̃a salá. * Bisan onsang casáquet sa laoas. * Ang penitensia ng̃a guibótang, guihátag sa Padre ng̃a guicompisálan sa táuo ng̃a nagatóg-an sa iang mg̃a salá. * Casáquet, paghinólsol tong̃ód sa bisan onsang cadaótan ng̃a guibúhat. * Ang castigo ng̃a guibótang sa cadaigánan, sa hocmánan sa Inquisision, sa mg̃a saláan contra sa Pagtúo sa mang̃a cristianos.

Penitenciado. = Ang guicastigo.

Penitencial. = Ang nahatong̃ód sa penitensia ug ang ang̃ay canía.

Penitenciar. = Pagbótang, paghátag sa castigo, pagpasáquet sa laoas sa mg̃a saláan, ing̃on sa ilang mg̃a pahanóngdan.

Penitenciaría. = Hocmánan sa Singbahán sa Roma, ng̃a mao ang alaguían sa mg̃a pagtógot sa Santos ng̃a Papa, somála sa guipang̃áyo canía sa mg̃a binuñágan, sa paghúsay sa ilang calág ug consiensia. * Cahímtang sa pagcapenitenciario.

Penitenciario. = Padre ng̃a may catongdánan sa pagpacompisál sa mg̃a táuo, sa bisan onsang Singbahán ng̃a tinórlo sa Sr. Obispo. * Ang Padreng cardenal ng̃a ponóan sa hocmánan sa penitenciaría sa Roma.

Penitenta. = Ang babáye ng̃a mocompisál ug magatúg-an sa iang mg̃a salá.

Penitente. = Ang mahatong̃ód sa penitensia. * Táuo ng̃a magabúhat sa penitensia. * Ang magacompisál ug magatúg-an sa iang mg̃a salá. * Ang caobán sa pagbóhat sa bisan onsang buhat ng̃a díli maáyo. * Ang maobán sa mg̃a procesion sa pagbóhat sa bisan onsang penitensia.

Penol. = Ang mg̃a tomóy sa mg̃a berga sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.

Penosamente. = Sa pagcalisód, sa pagcagóol, sa pagcayógot.

Penoso. = Malisód, ang may caculían ug cabilínggan. * Ang guicayógtan, ang guicasaquétan, ang guicalísdan.

Pensado (de). = Sa tinúyo gayúd, guican sa pagbáot ng̃a caugalíng̃on.

Pensamiento. = Húna húna. * Pagcadalí, pagcalágmit, pagcalágsic. * Catáhap, catághap.

Pensar. = Paghúna húna, pagpalándong, pagpamátng̃on. * Pagtúyo sa pagbóhat sa bisan onsa. * Pagpacáon sa mg̃a mananáp.

Pensativo. = Ang magahúna húna, ang magapalándong, ang magapamátng̃on. * Ang guicabórcan sa boot tong̃ód sa bisan onsa ng̃a guidóng̃og, guitán-ao con miábot canía.

Penseque. = Abi co, naco.

Pensier. = Tanóm.

Pensil. = Ang nabítay. * Tanáman sa mg̃a bulac ng̃a maníndot.

Pension. = Sohol ng̃a guibáyad sa hari sa mg̃a táuo ng̃a nanagsílbi canía. * Gahóm sa pagdáoat sa bisan onsang sohol, con sa mg̃a bong̃a sa mg̃a baol, tong̃ód sa bisan onsang opicio. * Calisód, cabórlay. * Cacógui sa bisan onsa.

Pensionado. = Ang guitogótan sa bisan onsang sohol.

Pensionar. = Pagbótang sa bisan onsang catungdánan.

Pensionario. = Ang magabáyad sa bisan onsa, tong̃ód sa catongdánan. * Ang somolosámbag, ang mang̃ialáman sa mg̃a leyes, ang abogado.

Pensionista. V. Pensionado. * Ang magapuyó sa bisan onsang colegio con baláy, ug may catungdánan sa pagbáyad sa bisan onsa.

Pentatéuco. = Ang nahaónang lilíma ca libro sa santos ng̃a Sulat ng̃a guisúlat ni Moysés.

Pentecostes. = Pasco sa Pentecostes. * Pagánhi sa Espíritu Santo sa ibábao sa mg̃a tinón-an ni Jesucristo sa pagcadágoay sa mg̃a dilang caláyo. * Piesta sa mg̃a Judíos, sa canhing tiempo, sa pagdómdom nila sa batásan ng̃a guihátag caníla sa Dios, sa buquid ng̃a guing̃álan ug Sinaí.

Penúltimo. = Ang guisóndan sa catapúsan.

Penumbra. = Ang landong ng̃a nahatalioála sa pagcang̃ít ng̃it ug sa pagcalámdag, sa mg̃a pagbaconáoa.

Peña. = Batóng dagcó ng̃a baol.

Peñarse. = Paglágueu.

Peñascal. = Lugar ng̃a cabatóhan, ng̃a ponó sa mg̃a batóng dagcó, sa mg̃a pangpang.

Peñasco. = Pangpang, batóng dagcóan caáyo ug hatáas. * Panápton ng̃a mudúgay caáyo.

Peñascoso. = Capangpáng̃an.

Peñol. V. El siguiente.

Peñon. = Pangpang ng̃a dagcó ug hatáas uyámot, buquid sa lonlon ng̃a mg̃a bató.

Peon. = Ang nagalacát. * Magbobóhat tong̃ód sa sohol, mamomóo.

Peonada. = Ang buhat ng̃a guibúhat sa tagsa ca adlao sa tagsa ca mamomóo.

Peonaje. = Cadaghánan sa mg̃a soldados ng̃a oaláy cabayo. * Cadaghánan sa mg̃a mamomóo.

Peonería. = Yota ng̃a pagabohátan sa tagsa ca táuo, sa tagsa ca adlao.

Peonía. = Tanóm. * V. el anterior.

Peonza. = Cásing. * Táuo ng̃a diótay ug condátan, ng̃a malíhoc caáyo.

Peor. = Ang butang ng̃a labíng daútan sa lain ng̃a butang.

Peoría. = Pagcadúgang sa cadáot, pagcalabíng daútan.

Pepino. = Tanóm ng̃a mobóng̃a sa mg̃a pepino usáb.

Pepion. = Salapí ng̃a caráan, sa España.

Pepita. = Liso. * Ang binhi sa obán ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a bong̃a. * Saquét ng̃a guibáti sa mg̃a manóc, sa dila. * Ang bató ng̃a lonlon ng̃a buláoan.

Pepíta de S. Ignacio. = Igásod.

Pepitoria. = Guinisál ng̃a magáma sa mang̃a pacó sa mg̃a tiil, sa atáy, sa casing casing, &c., sa mg̃a langgam. * Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a nahasácot, ng̃a oalá mahúsay ug maáyo.

Pepitoso. = Ang guidaghánan sa mg̃a liso. * Ang manóc ng̃a nasaquét sa saquét sa pepita.

Pepon. V. Sandía.

Pequeñamente. = Sa pagcadiótay, sa pagcadíot.

Pequeñez. = Pagcadíot, sa pagcadiótay. * Pangcabáta, diótay ng̃a edad.

Pequeñito. = Diótay uyámot.

Pequeño. = Diótay. * Hamóbo. * Ang báta pa, ang may diótay ng̃a edad. * Táuo ng̃a pobres. * Mapaobsánon.

Pequin. = Panápton sa igagáma sa Guinharían sa mg̃a insic.

Pera. = Bong̃a sa España, ng̃a malalím caáyo. * Ang bong̃ot ng̃a guipatóbo sa tomóy sa sulang con sa maong sulang. * Opicio ng̃a macapolós caáyo ug díli macacabórlay, díli macasámoc.

Perada. = Matám-is sa pera ng̃a quinílquig, quinódcor.

Peral. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a peras.

Peralejo. = Calaínan sa cahoy sa España, ng̃a guing̃álan ug álamo blanco.

Peranton. = Paypay ng̃a dagcóan caáyo, ng̃a guican sa Indias. * Táuo ng̃a hatáas uyámot.

Perca. = Isda sa sobá.

Percance. = Polós ng̃a macóha sa mg̃a sologóon, labot pa sa ilang sohol. * Casáquet, calisód, cabórlay, cahágo ng̃a guican sa opicio, sa pagcahímtang ng̃a caugalíng̃on.

Percatar. = Paghúna húna, pagpalándong.

Percepcion. = Pagcabáti sa mg̃a balatían. * Laráoan ng̃a mahabílin sa mg̃a húna húna sa mg̃a táuo, sa ilang calág, tong̃ód sa guinatán-ao nila, guinadóng̃og, guihícap, &c. * Pagcadáoat.

Perceptible. = Ang arang batíon sa mg̃a balatían. * Ang arang daoáton.

Perceptiblemente. = Sa pagcadayág gayód.

Perceptivo. = Ang may gahóm sa pagbáti.

Percibir. = Pagdáoat. * Pagbáti sa mg̃a balatían. * Pagíla, pagsábot, pagtúquib sa bisan onsa.

Percibo. V. Percepcion.

Percocería. = Mg̃a buhat ng̃a diótay sa salapí, mg̃a singsing, mg̃a cuentas, &c.

Percuciente. = Ang macabónal, ang macagsámar.

Percudir. = Pagcóha sa casínao sa bisan onsa, paglóm-it.

Percusion. = Pagcapácog, pagcadámag sa duhá ca lauas.

Percusor. = Ang magabúnal, ang magasámar.

Percha. = Cahoy ng̃a hatáas ug manípis ng̃a guibalábag sa lain ng̃a cahoy, ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa. * Taólan ng̃a cahoy ng̃a pagabitáyan ug pagasabláyan sa mg̃a panápton, sa mg̃a bisti. * Isda.

Perchado. = Langgam ng̃a nabátog sa mg̃a sang̃á.

Perchar. = Pagsáblay sa mg̃a panápton.

Perchon. = Ang balágon ng̃a hatáas ng̃a guibílin pagtúyo sa nagacapón sa mg̃a paras.

Perchonar. = Pagbílin pagtúyo sa balágon sa mg̃a paras, sa pagcapón caníla.

Perdedero. = Hingtúngdan sa pagcaoalá sa bisan onsa, sa pagpíldi.

Perdedor. = Ang nagapíldi, ang guidáog.

Perder. = Pagcaoalá sa bisan onsa. * Pagósic. * Pagdáot sa bisan onsa. * Ang guidáog, pagpíldi sa sugál.

Perdicion. = Pagcaoalá. * Pagcapíldi, pagcadáot. * Paghigúgma ng̃a guilabíhan. * Hingtúngdan sa bisan onsang cadáot.

Pérdida. = Idem. * Ang naoalá. * Ang napíldi.

Perdidamente. = Sa guilabíhan, sa labi sa casaráng̃an, sa pagcaoaláy húna húna ug pagcatimáan. * Sa pagcaoaláy polós.

Perdidizo. = Ang guipacaoalá bisan ng̃a oalá maoalá.

Perdido. = Ang nagapíldi. * Ang oaláy tuyo ng̃a tuod. * Ang guicaoád-an sa bisan onsa.

Perdidoso. = Ang guicaoád-an sa bisan onsa, ang nagapíldi, ang guidáog sa sugál.

Perdigar. = Pagtápa, pagoloíhao, pagbótang sa ibábao sa mg̃a baga sa caláyo sa macaríot lamang, sa carne, sa isda, &c., arón díli onta madáot hasta sa dugay. * Pagándam sa bisan onsa, sa bisan onsang tuyo. * Paghólom sa carne, &c., ng̃a pagaguisálon, sa manteca, arón malalím.

Perdigon. = Ang pisó sa langgam ng̃a guing̃álan ug perdiz. * Ang perdiz ng̃a laqui. * Olitáo ng̃a maosícon. * Ang magapíldi sa sugál. * Ang liso ng̃a diótay sa tingga, ng̃a ibótang sa mg̃a pusil sa pagpusíl ug pagpatáy sa mg̃a langgam.

Perdigonera. = Sudlánan sa mg̃a perdigon.

Perdiguero. = Iró con lain ng̃a mananáp ng̃a magadácop sa mg̃a perdiz.

Perdimiento. V. Perdicion y Pérdida.

Perdiz. = Langgam ng̃a guipoláhan sa mg̃a paa ug mg̃a tiil.

Perdon. = Pagcapasáilo, pagpasaílo sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá. * Ang tolo sa lana, sa talo, &c. ng̃a mahólog sa maínit caáyo.

Perdon (con). = Tabi.

Perdonable. = Ang tacús ng̃a pasailóon.

Perdonador. = Ang magapasáilo.

Perdonante. = Idem.

Perdonar. = Pagpasáilo sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá. * Pagpamísic, pagpagáoas sa bisan cansa sa iang catungdánan.

Perdonavidas. = Maandácon, ang magapacalaláqui, ang magapacaísog.

Perdulario. = Ang díli macúgui sa nahatong̃ód sa iang caogalíng̃on.

Perdurable. = Ang díli matápus, ang díli macóbos, ang oaláy catapúsan. * Ang madúgay caáyo.

Perdurablemente. = Sa pagcaoaláy catapúsan.

Perecear. = Pagtacá, pagtápol. * Pagbáyan bayan.

Perecedero. = Ang díli madúgay caáyo, ang matápos, ang matibáoas. * Caháng̃ol, pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan.

Perecer. = Pagtápos, pagtibáoas. * Pagbáti sa bisan onsang calisód ng̃a dagcóan caáyo. * Pagbáti sa mg̃a casaquétan sa impierno. * Pagháng̃ol ng̃a dagcó, pagoalá sa mg̃a quinahánglan sa pagcabúhi. * Pagíbog, pagpanghináot sa bisan onsa.

Perecido. = Ang mobáti sa bisan onsang calisód, sa uháo, sa gotom, &c.

Pereciente. = Ang matápus, ang matibáoas.

Perecimiento. = Pagcatibáoas, pagcatápus.

Peregrinacion. = Pagcalacát ng̃a halayó sa caugalíng̃on ng̃a longsod. * Pagcalacáo sa bisan onsang Singbahán, sa pagtúman sa pagsáad con sa pagámpo lamang. * Pagcahing̃ílin sa quinabúhi ng̃a calibutánon.

Peregrinaje. = Idem.

Peregrinamente. = Sa pagcating̃ála. * Sa pagcaáyo uyámot.

Peregrinante. = Ang magabiaje ng̃a hatáas.

Peregrinar. = Pagbiaje, paglacát sa mg̃a yota ng̃a halayó sa hintúngdan ng̃a longsod. * Paglacát sa mg̃a Singbahán sa pagámpo con sa pagtúman sa bisan onsang pagsáad. * Pagpoyó sa calibútan ng̃a mao ang alaguían sa pagábot sa quinabóhi ng̃a díli matápos sa Lang̃it.

Peregrinidad. = Pagcamahál, pagcahamíli, pagcabilírhon sa bisan onsa. * Ang guitán-ao ug guidóng̃og sa talágsa da.

Peregrino. = Ang magabiaje sa mg̃a yota ng̃a halayó sa caogalíng̃on ng̃a longsod. * Ang magalacáo sa hilit sa pagdóao sa mg̃a Singbahán, sa pagámpo lamang con sa pagtúman sa bisan onsang pagsáad. * Ang mahál, bilídhon, hamíli. * Ang talágsa lamang guitán-ao ug guidóng̃og. * Ang matahóm, maáñag ug maníndot uyámut. * Ang magapuyó sa calibútan ug magalacát sa pagpaíng̃on sa Lang̃it.

Perejil. = Dagámi, tanóm ng̃a mahomót ug ng̃a silbi sa panácot sa mg̃a guinisál. * Dayan dayan ng̃a guilabíhan sa mg̃a bisti sa mg̃a babáye. * Ang mg̃a ng̃alan ng̃a banságon ug bantógon sa bisan cansa.

Perendeca. = Babáyeng bigáon.

Perendengue. = Bitay bitay sa mg̃a dalónggan sa mg̃a babáye, ariyos, aretes.

Perene. V. Perenne.

Perennal. = Ang boang sa guihápon.

Perenalmente. V. Perennemente.

Perenne. = Canúnay, ang oaláy honóng, ang oaláy ondang.

Perennemente. = Sa canúnay, sa pagcaoaláy honóng.

Perennidad. = Pagcacanúnay, pagcaoaláy honóng.

Perentoriamente. = Sa tagál ng̃a díli maópod. * Sa dinalían.

Perentoriedad. = Pagcatagál. * Pagcadalí.

Perentorio. = Ang catapúsan ng̃a tagál ng̃a guitógot. * Ang dinalían caáyo. * Ang oaláy duha duha, ang nadayág.

Perero. = Capandáyan ng̃a maíng̃on ing̃on sa cuchiyo.

Pereza. = Catacá, catápol. * Pagcaoalá cacúgui. * Pagcahínay, pagcadúgay.

Perezosamente. = Sa catacá, sa catápol. * Sa pagcahínay sa pagcadúgay.

Perezoso. = Matalác-on, matác-hon. * Tapólan. * Mahináyon, madugáyon. * Ang díli mahagúgma magbáng̃on sa higdáan.

Perfeccion. = Pagcahíngpit, pagcatúman. * Pagcaáyo. * Pagcaáng̃ay sa laoas ug sa pagcatíndog sa bisan cansa. * Catahóm, caáñag, pagcaníndot. * Pagcahíngpit sa batásan, sa quinabúhi.

Perfeccionar. = Paghíngpit, pagtúman.

Perfectamente. = Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit uyámot. * Sa pagcaníndot. * Sa pagcaoaláy salaoáyon.

Perfectivo. = Ang macahíngpit. * Ang macatahóm, ang magapaníndot.

Perfecto. = Híngpit, tuman. * Ang magatúman sa pagcacristianos sa oaláy salaoáyon. * Matahóm, maníndot, ang̃áyan. * Quinaarmánon, batid. * Ang maáyo, mahál, hamíli, bilírhon, halángdon sa isigcaíng̃on.

Perficiente. = Ang macahíngpit.

Pérfidamente. = Sa pagcadaótan caáyo, sa pagcang̃íl-ad uyámot. * Sa pagcabórhi.

Perfidia. = Pagcabórhi, cadaótan, pagcang̃íl-ad.

Pérfido. = Burhíon, daútan, mang̃íl-ad.

Perfil. = Dayan dayan ng̃a pino ng̃a ibútang sa daplin sa bisan onsa. * Ang barlis ng̃a manípis, magamáy, ng̃a catapúsan sa mg̃a letra. * Pagcataquílid, pagcabótang sa bisan onsa sa pagcatinaquílid.

Perfilado. = Ilong ng̃a maáyo, nauong ng̃a hingpit.

Perfiladura. = Pagcataquílid sa bisan onsa.

Perfilar. = Pagbútang sa mg̃a dayan dayan sa mg̃a daplin sa bisan onsa. * Pagtaquílid sa bisan onsa.

Perfoliata ó Perfoliada. = Tanóm.

Perforar. = Pagbohó sa pagcalápos.

Perfumadero. = Como el siguiente.

Perfumador. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a cahomót. * Sorlánan, panonódlan ng̃a pagasórlan sa bisan onsa ng̃a igapalína.

Perfumar. = Pagpalína. * Pagpahomót.

Perfume. = Mahomót, cahomót. * Bisan onsa sa maáyong bahó ng̃a icapalína. * Ang asó ng̃a guican sa mg̃a mahomót ng̃a igapalína. * Bahó ng̃a maáyo.

Perfumería. = Lugar, baláy ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a cahomót, sa mg̃a butang ng̃a icapalína.

Perfumero. V. Perfumador hasta sorlánan.

Perfumista. = Idem.

Perfunctoriamente. = Sa ibábao, sa salingcápao lamang.

Perfunctorio. = Ang muágui lamang.

Pergaminero. = Ang magabúhat sa mg̃a pergamino.

Pergamino. = Panit sa mananáp ng̃a quinoháan sa balahíbo, ng̃a quinúrti ug hinínat ug maáyo, ug ng̃a pagagamíton sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a hingtúngdan.

Pergenio. V. Pergeño.

Pergeñar. = Pagándam, pagbúhat sa bisan onsa sa quinaárman, sa pagcabátid.

Pergeño. = Quinaárman, pagcaálam sa pagbúhat sa bisan onsa.

Pericardio. = Panit panit ng̃a magapótus sa cásing cásing.

Pericarpio. = Panit panit ng̃a magapótus sa obán ng̃a mg̃a bong̃a.

Pericia. = Quinaárman, caálam, pagcabátid.

Perico. = Perico, loro. * Mananáp sa opát ca tiil.

Pericon. = Ang magasalíli, magaalíli sa ng̃atanán. * Paypay ng̃a dagcóan caáyo.

Pericráneo. = Panit panit ng̃a magapótus sa mg̃a otoc.

Periferia. = Pagcalibót.

Perifollo. = Tanóm. * Pagdáyan dayan sa mg̃a babáye.

Perigallo. = Ang panit ng̃a bitay sa sulang con sa tutúnlan sa mg̃a tigúlang ug sa mg̃a táuo ng̃a maníoang caáyo. * Táuo ng̃a hatáas ug maníoang. * Pisi ng̃a icabútad dapit sa itáas sa mg̃a toldo sa mg̃a sacayán, arón mahímo ang dagoay sa atóp atóp.

Perigeo. = Ang lugar ng̃a pagalácuan sa usá ca planeta, ng̃a labíng hadúul sa yota.

Perihelio. = Lugar ng̃a pagalácuan sa usá ca planeta, ng̃a labíng harúul sa adlao.

Perilla. = Bisan onsang dayan dayan sa dagoay sa pera. * (De). = Sa pagcaígo, sa maáyong horas. * Bong̃ot sa sulang sa mg̃a laláqui.

Perillan. = Malaláng̃on, batid. * Tampalásan.

Perillo. = Matám-is ng̃a diótay ug malíng̃in.

Perímetro. = Pagcadagcó sa calíng̃in sa bisan onsa.

Perineo. = Alaguían sa tae ug sa ihi sa laoas sa mg̃a táuo.

Perineumonía. V. Pulmonía.

Perinola. = Cahoy ng̃a diótay ng̃a may opát ca nauong ng̃a magsáma, ug sa luyo guibotáng̃an sa usá ca tomóy ng̃a icatúyoc sa pagquilíquit canía, sa pagsugál sa mg̃a táuo. * Babáye ng̃a hamóbo ug sa malágsic ng̃a lauas.

Periódicamente. = Sa hingtúngdan, sa tinórlo, sa guitimaánan ng̃a túig.

Periódico. = Ang nahatong̃ód sa tinórlo ug guitimaánan ng̃a túig. * Gaseta ug bisan onsang papel ng̃a ibaláod sa tinórlong arlao con túig.

Periodista. = Ang nagasúlat sa bisan onsang periódico con gaseta.

Periodo. = Túig con adlao ng̃a tinórlo ug ng̃a guitimaánan ng̃a pagasúbli, sublían sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcadúgay, túig, tiempo ng̃a nasácop sa cadugáyan sa bisan onsa. * Túig ng̃a pagadugáyan sa mg̃a bitóon sa paglibót sa ilang pagalácoan.

Perióstio. = Panit panit ng̃a manípis ng̃a magalibót ug magapótus sa mg̃a bocóg.

Peripatético. = Táuo ng̃a tacús ng̃a pagacatáuan tong̃ód sa mg̃a húna húna nia ng̃a díli macaígo caáyo.

Peripecia. = Pagcabálhin ng̃a ahat sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang, sa mg̃a táuo ng̃a nanagápil sa pagbúhat sa mg̃a dula.

Peripuesto. = Ang mahagúgma magdayán dayan sa iang mg̃a bisti sa guilabíhan ng̃a pagdáyan.

Periquillo. = Calaínan sa matám-is sa lonlon ng̃a asúcar.

Peristilo. = Lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a columna.

Perito. = Quinaarmánon, mang̃ialáman. * Batid.

Peritonéo. = Panit panit ng̃a nagasápao ug nagapótus sa tibúoc ng̃a tian, sa dapit sa solód.

Perjudicador. = Ang magadáot. * Ang magaólang.

Perjudicante. = Idem.

Perjudicar. = Pagdáot.

Perjudicial. V. Perjudicador. * Ang tacós ng̃a pagahusáyon pagóna.

Perjudicialmente. = Sa pagcadáot, sa cadáot.

Perjuicio. = Cadáot. * Pagcaoalá sa bisan onsa, ug labí pa sa dong̃og.

Perjurador. V. Perjuro.

Perjurar. = Pagpanúmpa sa bacac, sa díli matúod. * Pagpanúmpa sa masóbsob. * Pagtónglo ng̃a caogalíng̃on sa manómpa, arón labí pagatohóan ang pagpanúmpa nia. * Díli pagtúman sa guisáad sa ilálum sa pagpanúmpa.

Perjurio. = Salá sa pagpanúmpa sa díli matúod, sa bacac.

Perjuro. = Ang manúmpa sa bacac, ang magalápas sa pagpanúmpa.

Perla. = Mutia.

Perlático. = Bacól. * Ang nahatong̃ód sa saquét sa perlesía.

Perlería. = Cadaghánan sa mg̃a mutia.

Perlesía. = Pagcabacól. * Pagcaoláy cosóg, pagcalúya.

Perlino. = Ang may color sa perla, sa mutia.

Perlongar. = Pagsacáy sa pagcasúmay sa baybáyon. * Pagtóyod sa usá ca lubid, sa pagbútar canía.

Permanecer. = Pagdáyon, pagdúgay sa maong pagcabútang. * Pagpoyó.

Permaneciente. V. Permanente.

Permanencia. = Pagcadáyon, pagcadúgay sa maong pagbútang. * Pagcapoyó, pagcahonóng.

Permanente. = Ang magadáyon, ang madúgay sa maong pagcabútang. * Ang díli mabálhin, ang mao da sa guihápon. * Ang magapuyó, ang magahunúng.

Permansion. V. Permanencia.

Permisible. = Ang arang itúgot.

Permision. = Pagcatógot.

Permisivamente. = Sa pagtógot, sa pagcatógot.

Permiso. = Pagtógot, pagcatógot.

Permisor. V. Permitidor.

Permistion. = Pagcasácot. * Pagcasimbóg, pagcasambóg.

Permitente. = Ang magatógot.

Permitidero. = Ang arang itógot, ang arang paságdan. * Ang masáyon pagailóbon ug antóson.

Permitidor. = Ang magapaságad, ang magaílob ug magaántos.

Permitir. = Pagtógot. * Pagpaságad, díli pagdilí, díli pagólang.

Permuta. = Pagcabáilo, pagcataguílis, pagcaílis, pagcatagáilo.

Permutacion. = Idem.

Permutar. = Ilis, tagílis, tagáilo, bailo.

Perna. = Quinháson.

Pernada. = Pagtíndac sa paa. * Pagtúyod, pagcóngcong, paglíhoc ng̃a ahat sa paa.

Perneador. = Ang may cosóg sa mg̃a paa ug magalacát sa halayó, sa hatáas.

Pernear. = Paglíhoc sa mabáscog sa mg̃a paa. * Paglacát ug maáyo ug sa dagcóng cacúgui sa pagpatigáyon sa bisan onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot.

Pernería. = Cadaghánan sa mg̃a perno, sa mg̃a lansang.

Pernetas (en). = Mg̃a paa ng̃a oaláy medias.

Perniabierto. = Bacang, bacáang.

Perniciosamente. = Sa pagcadaótan uyámot.

Pernicioso. = Daótan, ang magadáot caáyo.

Pernil. = Paa sa baboy.

Pernio. = Pothao, tumbága, &c., ng̃a guitáod sa mg̃a tacop ug sa mg̃a marco, ng̃a pagatuyócan sa maong mg̃a tacop ug mg̃a talambóan.

Perniquebrar. = Pagbalí sa mg̃a paa.

Pernituerto. = Ang guibalíqgan sa mg̃a paa, ang may mg̃a paa ng̃a balíquig.

Perno. = Lansang ng̃a malíng̃in ug sa dagcóng olo.

Pernoctar. = Pagágui sa gabíy sa bisan diin, sa pagcatólog con sa pagcatúcao.

Pero. = Calaínan sa bong̃a sa España. * Apan.

Perogrullada. = Camatúod, camatoódan ng̃a díli onta quinahánglan ng̃a ingnon ug asóyon cay dayág na man.

Perol. = Tacho sa tumbága.

Perone. = Bitíis.

Peroracion. = Catapúsan sa mg̃a oáli.

Perorar. = Pagtápus sa mg̃a oáli, sa pagsámbag sa mg̃a táuo ng̃a nanagpatalínghog. * Pagpang̃áyo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo sa minatúod caáyo.

Perorata. = Suguílon ng̃a díli macaígo, ng̃a masámoc, ng̃a macabórlay.

Perpendicular. = Sa pagcatónton. * Ang natónton, ang natárung.

Perpendicularmente. = Sa pagcatónton, sa pagcatárong.

Perpendículo. V. Péndulo.

Perpetracion. = Pagcabúhat sa bisan onsang saláa.

Perpetrador. = Ang magabúhat sa bisan onsang saláa.

Perpetrar. = Pagbóhat sa bisan onsang saláa.

Perpetua. = Tanóm.

Perpetuacion. = Pagcadáyon, pagcadúgay sa bisan onsa.

Perpetuamente. = Sa oaláy catapúsan, sa guihápon.

Perpetuan. = Calaínan sa panápton.

Perpetuar. = Pagdúgay sa guihápon, sa oaláy catapúsan.

Perpetuidad. = Pagcadúgay sa guihápon, sa oaláy catapúsan.

Perpetuo. = Ang madúgay sa guihápon.

Perpiaño. = Bató ng̃a magalápus sa tibúoc ng̃a cota con pared.

Perplejamente. = Sa pagcadúha duha. * Sa inálang alang ng̃a buot, sa pagcang̃ólo ng̃olo.

Perplejo. = Ang nagadúha duha, ang guiálang aláng̃an sa buot, ang nagang̃ólo ng̃olo.

Perrada. = Cadaghánan sa mg̃a iró. * Buhat ng̃a mang̃íl-ad, sa díli pagbálos sa tacús ng̃a pagabáslan.

Perramente. = Sa pagcadaótan uyámot.

Perrengue. = Ang masáyon masucó, manuyó, mabaláca.

Perrera. = Lugar ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a iró sa pagpang̃áyam. * Buhat ng̃a dagcó, sa diótay ng̃a pulús. * Ang táuo ng̃a díli buot magbáyad sa mang̃a otang nia.

Perrería. = Cadaghánan sa mg̃a iró. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a daútan ug sa mang̃íl-ad ng̃a batásan. * Polong con buhat ng̃a igapaquíta sa bisan cansa sa iang casucó ug caligótgot.

Perrero. = Táuo ng̃a may opicio ug catungdánan sa pagpagóa sa Singbahán ng̃a Catedral sa mg̃a iró ng̃a manolód. * Ang magabántay ug magaalíma sa mg̃a iró sa pagpang̃áyam, ang mahagógma magbáton sa mg̃a iró. * Ang magalímbong sa isigcaíng̃on.

Perrezno. = Ang iróng diótay, ang tocóy.

Perrico, llo, lla, to, ta. = Idem.

Perro. = Iró. * Ng̃alan ng̃a talamáyon ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a moros ug mg̃a judíos. * Táuo ng̃a malíg-on sa iang húna húna, ng̃a díli magaópod opod sa iang pagbúot.

Perroquete. V. Mastelero.

Perruna. = Tinápay ng̃a maítom caáyo ng̃a ipacáon sa mg̃a iró.

Perruno. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a iró.

Persecucion. = Pagcadomót. * Pagtúyo ng̃a masámoc arón tangdóon sa isigcaíng̃on ang guipanghináot.

Perseguidor. = Ang magadomót. * Mamomógos.

Perseguimiento. V. Persecucion.

Perseguir. = Pagápas sa nalágueu. * Pagdomót. * Paglógos, pagpógos. * Pagdáot. * Pagpang̃íta sa bisan cansa, sa masingcámot caáyo, sa dagcóng cacúgui. * Pagtúyo, pagpanghináot sa bisan onsa, sa masóbsob ug sa minatúod caáyo.

Perseo. = Tapoc sa mg̃a bitóon.

Perseverancia. = Pagcaparáyon, pagcadáyon sa bisan onsa ng̃a guisógdan. * Pagcadúgay ng̃a canúnay sa bisan onsa.

Perseverante. = Ang macadáyon, ang magaparáyon sa bisan onsang buhat.

Perseverantemente. = Sa pagcadáyon, sa pagcacanúnay.

Perseverar. = Pagdáyon. * Pagdúgay caáyo, sa hatáas ng̃a túig.

Persiana. = Panápton ng̃a guibotáng̃an sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a boloc, ng̃a guinooátan. * Tacop sa talambóan ng̃a honos honos, ng̃a guitaólan sa mang̃a papán papán ng̃a haíctin ng̃a magacasápao sapao, ng̃a maócab ug masara, arón omágui ang hang̃in ug díli macaágui ang adlao.

Pérsico. = Cahoy ug ang iang bong̃a.

Persignarse. = Pagpang̃óros. * Pagting̃ála sa bisan onsa. * Pagóna sa pagbalígya sa bisan onsa.

Pérsigo. = Cahoy ug ang iang bong̃a.

Persistente. = Ang magaparáyon sa bisan onsa.

Persistir. = Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsa. * Pagdúgay sa hatáas ng̃a túig.

Persona. = Táuo. * Pagcabótang sa lauas. * Táuo sa opicio con cahímtang ng̃a mahál ug hatáas.

Personado. = Cahímtang sa bisan cansang Padre arón macalíngcod sa coro sa obán ng̃a mg̃a Catedral, sa hingtúngdan ng̃a sohol ug sa oaláy opicio. * Ang Padre ng̃a hingtúngdan niíning cahímtang.

Personaje. = Táuo ng̃a mahál, hamíli, bilídhon, ng̃a may hatáas ug bantógon ng̃a opicio.

Personalidad. = Pagcabótang ng̃a caugalíng̃on ng̃a magaláin sa usá ca táuo sa ubán ng̃a mg̃a táuo. * Paghigógma, pagpalángga con pagdomót ng̃a guibótang sa usá ca táuo ng̃a labí ng̃a sa obán. * Polong con sulat contra sa ubán ng̃a mg̃a táuo.

Personalizar. = Pagpamólong con pagsúlat contra sa isigcatáuo.

Personalmente. = Sa inatubáng̃ay gayúd, sa maong pagatúbang, sa pagatúbang sa maong táuo, sa atubáng̃an gayúd.

Personería. = Opicio, cahímtang sa pagcapersonero.

Personero. = Ang guitúgyan sa láin sa pagatúbang ug paghilábot sa mg̃a halusáyon ug mg̃a buhat.

Personificar. = Pagtógot sa bisan onsa ng̃a ang̃ay lamang sa mg̃a táuo, sa ubán ng̃a mg̃a binúhat ng̃a díli táuo. * V. Personalizar.

Personilla. = Táuo ng̃a hamóbo ug sa malágsot ng̃a dagoay, sa malágsot ng̃a pagatúbang.

Perspectivo. = Cadaghánan sa mg̃a butang ng̃a madayág sa mg̃a matá sa nagasolóng cutub sa usá ca lugar. * Pagcabútang ng̃a malimbóng̃on, ng̃a díli mao, sa mg̃a butang.

Perspicacia. = Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. * Pagcatalínis sa mg̃a matá, sa isololóng.

Perspicacidad. = Idem.

Perspicuo. = Matín-ao, masíhag. * Suguílon ng̃a dayág caáyo.

Persuadidor. = Ang nagasámbag, ang nagatámbag, somalámbag.

Persuadir. = Sambag, tambag, laygay, maymay, logpay, lomay.

Persuasible. = Ang arang toóhan tong̃ód sa mang̃a hingtúngdan ng̃a guisóndan ug guisógdan.

Persuasion. = Pagcaláygag, pagcamaymay, pagcalómay. * Catáhap ug bisan onsang húna húna ng̃a nahamútang sa matúod ng̃a hingtúngdan ug sa mang̃a guisóndan.

Persuasiva. = Gahóm sa mg̃a polong sa magasuguílon, arón matúman ang guiíng̃on nia, ang iang buot.

Persuasivo. = Ang may gahóm sa pagláygay, sa pagmáymay, sa paglógpay, sa paglómay.

Persuasor. = Idem.

Pertenecer. = Pagtong̃ód, pagpanong̃ód. * Pagpahamútang sa catungdánan sa bisan cansa. * Pagguícan sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Perteneciente. = Ang nahatong̃ód, ang nanong̃ód sa bisan onsa. * Ang maáyo ug ang̃ay sa bisan onsa.

Pertenencia. = Pagcaángcon, pagcaía. * Ang guican sa bisan onsa, cay iang sacop con bahin nia.

Pértica. = Socod sa yota sa pagcatáas sa duhá ca lacang.

Pértiga. = Cahoy ng̃a magamáy ug hatáas.

Pertigal. = Idem.

Pértigo. = Ang cahoy sa talioála ug sa onáhan sa mg̃a caro, sa mg̃a galíng̃an, ng̃a icagóyod caníla.

Pertiguería. = Opicio, cahímtang sa pagcapertiguero.

Pertiguero. = Táuo ng̃a sologóon sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral, ng̃a may catungdánan sa pagubán obán sa mg̃a Padre ng̃a managtúman sa ilang pagcapadre sa altal, sa coro, sa oalihánan, &c., ug nagabítbit sa usá ca baras baras ng̃a sinápao sa salapí.

Pertinacia. = Pagcaparáyon, pagcadáyon sa guihúna húna ng̃a daan.

Pertinaz. = Ang magadáyon, ang magaparáyon, ang díli magaópod opod sa iang húna húna ng̃a nahaóna, ang suquíhan, masinocólon.

Pertinazmente. = Sa casóqui gayód, sa pagcadáyon sa nahaónang húna húna, sa húna húna ng̃a daan.

Pertinente. V. Perteneciente. * Ang macaígo sa bisan onsa.

Pertinentemente. = Sa pagcaígo.

Pertrechar. = Pagsángcap sa usá ca cota, sa usá ca baluarte, &c., sa mg̃a quinahánglan sa pagsócol sa mg̃a caáoay. * Pagtagána, pagándam sa mg̃a quinahánglan sa bisan onsa.

Pertrechos. = Mg̃a bala, pólvora, &c., ng̃a icasángcap sa mg̃a cota, sa mg̃a baluarte, &c., sa pagsócol sa mg̃a caáoay, ang mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa bisan onsa.

Perturbarle. = Ang arang pagabórcon. * Ang mahímo ng̃a pagagóbot gabóton ug paglaínon.

Perturbacion. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcaláin sa bisan onsa.

Perturbadamente. = Sa cabóloc, sa pagcagobót, sa pagcaláin.

Perturbador. = Ang magagobót, ang magabóloc, ang magapaláin.

Perturbar. = Gobót, boloc, laín, gobóc pagsámoc, pagólang sa nagasuguílon.

Peruétano. = Cahoy ug ang iang bong̃a. * Bisan onsa ng̃a magalábi, magalabáo magatóybo sa ubán.

Perversamente. = Sa pagcadaótan caáyo.

Perversidad. = Pagcadaótan sa batásan.

Perversion. = Idem. * Pagpacadáot sa isigcatáuo.

Perverso. = Daótan, sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a batásan.

Pervertidor. = Ang magapacadáot sa isigcatáuo.

Pervertimiento. V. Perversion.

Pervertir. V. Perturbar. * Pagpacadáot sa isigcatáuo sa panigíngnan sa daútan ng̃a batásan ug quinabúhi.

Pervigilio. = Pagcacúlang, pagcaoalá sa pagcatólog. * Pagcatúcao, pagcahócao.

Pesa. = Bató sa batong tuod, sa puthao, tumbága, &c., sa mg̃a timbáng̃an, ug sa pagpalacát sa mg̃a horásan.

Pesada. = Ang guitímbang sa tagsa ca pagtímbang.

Pesadamente. = Sa pagcabóg-at. * Sa casáquet. * Sa pagcasóqui, sa daútan ng̃a húna húna. * Sa pagcahínay, sa pagcadúgay. * Sa guilabíhan.

Pesadez. = Pagcabóg-at, cabóg-at. * Pagcabórong, pagcabóng̃og sa olo. * Calisód, casáquet. * Pagcahínay, pagcadúgay. * Pagcatámboc.

Pesadilla. = Cadám-ag, pagcadám-ag.

Pesado. = Ang mabóg-at. * Católog ng̃a halálom. * Mahináyon, madugáyon. * Ang macasáquet, macasámoc, macabórlay, macaaling̃ása. * Ang díli mahímo ng̃a antóson, ilóbon. * Ang gaui ug bisan onsa ng̃a maháit, maísog. * Ang macadáot.

Pesador. = Ang magatímbang.

Pesadumbre. V. Pesadez y Gravedad. * Casáquet, calisód, cagóol. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.

Pésame. = Polong ng̃a igapaquíta sa casáquet tung̃ód sa daútan ng̃a palad ug mg̃a calisdánan sa isigcatáuo.

Pesante. = Ang may timbang ng̃a caugalíng̃on. * Ang mabóg-at.

Pesantez. = Pagcabóg-at sa bisan onsa.

Pesar. = Casáquet, paghinólsul, pagcabásol sa mg̃a salá, polong con buhat ng̃a macasáquet sa buot, ng̃a macalisód. * Pagbóg-at. * Pagbíli ug dagcó sa bisan onsa.

Pesaroso. = Ang nasáquet, ang nagahinólsol ug nabásol sa guibúhat ug guipamólong, ang guicalísdan, guicayógtan.

Pesca. = Pagcapanágat. * Opicio sa pagpanágat. * Mg̃a isda.

Pescada. = Isda. * Pacas sa talaóng̃an ng̃a inasín.

Pescadera. = Babáye ng̃a magabalígya sa mg̃a isda.

Pescadería. = Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a isda.

Pescadero. = Ang magabalígya sa isda.

Pescadilla. = Isdang diótay.

Pescado. = Isda. * Talaóng̃an ng̃a inasín.

Pescador. = Mananágat, tigpanágat. * Isda sa maong ng̃alan.

Pescante. = Capandáyan, taólan ng̃a guibótang sa mg̃a dalámba, sa pagósoag sa mg̃a hilimóon sa mg̃a bohat: sa mg̃a bató, sa apog, &c. * Lingcoránan ng̃a pagalingcóran sa cochero ng̃a magaalíma ug magahópot sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a nanaggóyod sa mg̃a coche.

Pescar. = Pagpanágat.

Pescozada. = Como el siguiente.

Pescozon. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tangcógo.

Pescozudo. = Ang may dagcóng liog, ang guitambócan sa liog.

Pescuezo. = Liog. * Pagpalábi labi, pagparáyeg ng̃a guilabíhan.

Pescuño. = Sisip, badyet ng̃a icalíg-on sa liboy sa daro.

Pesebre. = Cajon cajon ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a calán-an sa masóbsob sa bisan cansa.

Pesebrejo. = Ang mg̃a bohó ng̃a guinatórcan sa mg̃a ng̃ipon.

Pesebrera. = Pagcabótang sa pagcataláy sa mg̃a calán-an sa mg̃a cabayo.

Pesebron. = Cajon cajon, sorlánan ng̃a guibútang sa ilálom sa mg̃a salog sa mg̃a coche.

Peseta. = Caháte.

Pésete. = Calaínan sa pagpanómpa, sa pagpanghináot sa bisan onsang cadaótan sa isigcatáuo.

Pesga. V. Pesa y Peso.

Pesillo. = Timbáng̃an ng̃a diótay sa pagtímbang sa salapí.

Pésimamente. = Sa pagcadaútan uyámot, sa labíng daótan.

Pésimo. = Ang daótan caáyo, ang labíng mang̃íl-ad.

Peso. V. Pesantez. * Timbáng̃an, sinantánan. * Bisan onsang cabóg-at, ug ang cabóg-at sa bisan onsa. * Hingtóngdan, cahológan sa bisan onsa. * Pagcabóg-at sa bisan onsang bahin sa laoas. * Pisos ng̃a bali ug oaló ca sicápat ug timbang sa usá ca onsa.

Pespunteador. = Ang magatahí sa pagcasiníbog sibog sa mg̃a pagtúlpoc.

Pespuntear. = Pagtahí sa pagsíbog sibog sa mg̃a pagtúlpoc.

Pespunte. = Pagcatahí sa pagcasiníbog sibog sa mg̃a pagtúlpoc.

Pesquera. = Lugar ng̃a panagátan.

Pesquisa. = Pagcasósi, pagcasóquit, pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy.

Pesquisante. = Ang magapaquigsáyod, ang magapaquigásoy, ang magasósi, ang magasóquit.

Pesquisar. = Sosi, soquit, sayod, asoy.

Pesquisidor. V. Pesquisante.

Pestaña. = Piloc sa mg̃a matá. * Dayan dayan sa mg̃a sidsir sa mg̃a bisti.

Pestañear. = Pagpamíloc piloc.

Pestañeo. = Pagcapíloc piloc.

Peste. = Saquét ng̃a matacód, salot. * Camátay. * Bisan onsang daótan caáyo, ng̃a macadáot. * Pagcadaótan, cadáot sa batásan sa mg̃a táuo, cay mahímo ug daútan ng̃a panigíngnan sa isigcatáuo. * Daótan bahó. * Cadaghánan sa bisan onsa.

Pestíferamente. = Sa pagcadaótan oyámot, sa pagcang̃íl-ad.

Pestífero. = Ang arang magdáot. * Ang mang̃íl-ad caáyo. * Ang mabahó caáyo, ang may malágsot ng̃a bahó.

Pestilencia. V. Peste.

Pestilencial. V. Pestífero.

Pestilencialmente. V. Pestíferamente.

Pestilencioso. = Ang nahatong̃ód sa peste con sa pestilencia.

Pestilente. V. Pestífero.

Pestillo. = Puthao ng̃a itralanca sa mg̃a pultahán, sa mg̃a tacop.

Pestiño. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc ng̃a minása sa mg̃a itlog ug ng̃a pagalotóon sa caláha.

Pestorejazo. V. Pescozon.

Pestorejon. = Idem.

Pesuña. = Ang cocó sa mg̃a mananáp, sa mg̃a baca, mg̃a calabáo, &c.

Pesuño. = Idem.

Petaca. = Cajon cajon, caban ng̃a guináma sa mg̃a panit, con sinapáoan sa maong panit. * Sorlánan sa salapí, sa boláoan, sa panit, &c., ng̃a pagatipígan sa mg̃a tabaco, sa mg̃a tinóstos.

Pétalo. = Dahon sa mg̃a bulac.

Petar. = Pagpahimóot. * Paghímo sa bisan cansa ug pinalángga sa obán.

Petardear. = Paglóngcab, pagbóncag, pagpócan sa mg̃a tacop, sa petardo. * Paglímbong.

Petardo. = Capandáyan sa paglóngcab, pagbóngcag ug pagpalupád sa mg̃a tacop sa mg̃a cota, sa mg̃a baluarte, &c. * Limbong.

Petardista. = Ang magalímbong.

Petate. = Baníg. * Bacácon, malilímbong. * Táuo ng̃a talamáyon ng̃a oaláy polós sa bisan onsa.

Peticion. = Pagpang̃áyo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo. * Polong ng̃a icapang̃áyo.

Petillo. = Dayan dayan ng̃a guibisti sa mg̃a babáye sa atubáng̃an sa ilang dughan.

Petrimetre. = Ang magabántay caáyo sa pagdáyan dayan sa iang mg̃a bisti, ug ang magabisti ing̃on sa bag-ong batásan.

Petitoria. V. Peticion.

Petitorio. = Idem. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagpang̃áyo.

Peto. = Bisti ng̃a guibisti sa doghan.

Pétreo. = Ang naponó sa mg̃a bató.

Petrificacion. = Pagcabálhin sa bisan onsa sa bató.

Petrificante. = Ang macabálhin sa bató sa bisan onsa.

Petrificar. = Pagbálhin sa bató sa bisan onsa, pagbató.

Petrífico. V. Petrificante.

Petróleo. = Bulit ng̃a matín-ao tin-ao, molomaítom ug sa maísog ng̃a bahó.

Petrus in cunctis. = Mang̃a polong ng̃a linatín, ng̃a icabóyboy sa táuo ng̃a magapacamaálam, labon ng̃a díli sia maálam tuod.

Petulancia. = Pagcatampalásan, pagcaoaláy caólao, pagtáhod ug catahá.

Petulante. = Tampalásan, táuo ng̃a oaláy caúlao, catahá ug pagtáhor.

Peucédano. = Tanóm.

Pez. = Isda. * Bisan onsa mg̃a guidáng̃at sa mg̃a táuo sa dagcóng calisód, apan ng̃a may dagcóng polós. * Salong.

Pezolada. = Ang daplin sa mg̃a hablon.

Pezon. = Pong̃á, quinapónghan, capopóngtan sa mg̃a bong̃a ug sa mg̃a bolac. * Atng̃al sa mg̃a soso sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Ang tomóy sa mg̃a batang batang sa mg̃a coche, sa mg̃a caro, mg̃a galíng̃an, &c., ng̃a molabáo, sa luyo ug sa luyo, sa mg̃a rueda.

Pezonera. = Ang puthao ng̃a magalápos sa mg̃a tomóy sa mg̃a batang batang sa mg̃a coche, &c. * Capandáyan sa tingga, &c., ng̃a guibohóan sa talioála, ug ng̃a ipahaáng̃ay sa mg̃a babáye ng̃a nanagpasóso sa mg̃a báta, sa ilang soso, arón lomabáo ang atng̃al ug maholohatáas.

Pezpalo. = Isda.

Pezpita ó Pezpitalo. = Langgam.

Pezuelo. = Daplin sa mg̃a hablon.

Pezuña. V. Pesuña.

PI

Piache (tarde). = Díli pagábot sa maáyong horas, pagdúgay sa pagábot sa bisan diin.

Piada. = Pagcayápyap sa mg̃a langgam.

Piador. = Ang magayápyap.

Piadosamente. = Sa pagpoáng̃od, sa calóoy. * Maíng̃on sa Pagtóo sa mg̃a cristianos.

Piadoso. = Mapoang̃óron, mang̃iloóyan, mang̃ilóy-an.

Piamater ó Piamadre. = Panit panit ng̃a manípis ng̃a magalípot ug magapótus sa mg̃a otoc.

Piamente. V. Piadosamente.

Pian pian ó Pian piano. = Sa mahínay hinay.

Piano. = Tolónggon ng̃a quinoldásan ng̃a pagacablíton maíng̃on sa pagcáblit sa Órgano.

Piante. V. Piador.

Piar. = Pagyápyap sa mg̃a langgam. * Pagtáoag sa bisan cansa. * Pagpang̃áyo sa bisan onsa sa dagcóng pagcahírlao ug caíbog.

Piara. = Panón sa mg̃a baboy, sa mg̃a carnero, &c.

Piarcon. = Palaínom, hing̃ínom.

Piariego. = Táuo ng̃a tagía sa mg̃a panón sa mg̃a hayúpan.

Pica. = Calaínan sa bangcao.

Picacero. = Langgam ng̃a manáguit.

Picacureba. = Langgam.

Picacho. = Tomóy sa mg̃a buquir.

Picada. = Pagcasóntoc, pagcatólpoc, pagcatonóc. * Pagcatóctoc sa mg̃a langgam.

Picadero. = Lugar ng̃a pagatoónan sa mg̃a cabayo.

Picadillo. = Guinisál sa onód ng̃a tinártar caáyo, ng̃a pagasáctan sa baboy ug sa mg̃a panácot.

Picado. = Bisan onsang dagoay ng̃a guibúhat sa lonlon ng̃a mg̃a tolpoc.

Picador. = Ang magatóon sa mg̃a cabayo. * Ang magatólpoc ug pagasóntoc sa pica sa mg̃a toro. * Tartarán.

Picadura. V. Picada. * Ang samad ng̃a guican sa pagtolpoc, pagsóntoc ug pagtonóc. * Pinaácan sa mg̃a mananáp.

Picafigo. = Langgam.

Picagallina. = Tanóm.

Picagrega. = Langgam.

Picamaderos. = Langgam.

Picante. = Ang mahálang. * Ang magatonóc. * Polong ng̃a matístis apan ng̃a may daótan ng̃a tuyo sa pagdáot sa isigcatáuo.

Picantemente. = Sa tuyo sa pagdáot sa isigcatáuo.

Picaño. = Tapólan, matalác-on. * Táuo ng̃a oaláy caólao, sa malágsot ng̃a bisti.

Picapedrero. = Panday sa bató, ang magasápsap sa mg̃a bató.

Picaporte. = Capandáyan sa pagtranca sa mg̃a tacop, sa pagcacálit.

Picaposte. = Langgam.

Picapuerco. = Langgam.

Picar. = Sontoc, tolpoc, tonóc. * Pagháoid sa mang̃a toro, sa pica. * Pagtóctoc sa mang̃a langgam. * Pagtártad sa bisan onsa. * Pagcáon sa mg̃a isda sa paon. * Pagcatól. * Paghálang. * Pagtiláo; pagcáon sa diríot sa bisan onsa. * Paglacát sa madalí. * Pagcáon sa mg̃a ubas, sa mang̃a paras, sa tinágsa tagsa. * Pagtóon sa mg̃a cabayo. * Pagágda sa bisan cansa. * Pagpasocó, pagpanoyó, pagtúyo sa bisan cansa. * Pagápas sa nalágueu.

Pícaramente. = Sa pagcatampalásan, sa pagcang̃íl-ad uyámot.

Picaraza. = Langgam.

Picarazo. V. Picaro.

Picardear. = Pagpamólong ug pagbóhat sa mg̃a polong ug mg̃a buhat ng̃a daótan, sa mg̃a tampálas. * Pagdúla, paglíhoc, pagcúndat sa mg̃a báta.

Picardía. = Pagcatampalásan. * Buhat ng̃a daótan, mang̃íl-ad. * Pagcabátid, Pagcalaláng. * Pagcacúndat, pagcalíhoc sa mg̃a báta. * Buhat ng̃a maólag, maláo-ay, mg̃a polong ng̃a malágsot, ng̃a macadáot sa isigcatáuo. * Cadaghánan sa mg̃a tampalásan.

Picardihuela. = Idem.

Picaresca. = Catilíngban ug caling̃áoan sa mg̃a tampalásan.

Picaresco. = Ang nahatong̃ód sa tampalásan.

Picaril. = Idem.

Picarillo. = Como el siguiente.

Pícaro. = Tampalásan, ang oaláy caólao. * Ang may daútan ng̃a tuyo, ang magadáot. * Ang malaláng̃on, ang batid sa pagdáng̃at sa guitúyo niya. * Matístis, malipáyon.

Picaron. = Idem.

Picaronazo. = Idem.

Picarote. = Idem.

Picarrelincho. = Langgam.

Picatoste. = Inárlip ng̃a pan ng̃a priníto con tinósta sa lana con sa manteca.

Picaza. = Langgam. * Saról ng̃a diótay.

Picazon. = Pagcacatól. * Casocó, panoyó, capong̃ót.

Pícea. = Cahoy.

Pico. = Song̃ó, simod, sung̃ad. * Langgam. * Capandáyan sa puthao ng̃a icasápsap sa mg̃a bató. * Saról ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy, sa pagcále sa yuta, sa pagíbot sa mg̃a bató, &c. * Buquid ng̃a molabáo sa obán. * Ang isip ng̃a diótay ng̃a icahíngpit sa isip ng̃a dagcó. * Pagcasáyon sa pagpamólong ug sa pagsuguílon. * Tomóy sa bisan onsa.

Picoa. = Colon.

Picol. = Diótay.

Picolete. = Singsing ng̃a puthao ng̃a pagaaguían sa tranca sa mg̃a tacop.

Picon. = Mananáp sa opát ca tiil ng̃a guitaásan sa mg̃a ng̃ipon sa itáas ng̃a labí pa ng̃a sa mg̃a ng̃ipon sa obos. * Pagcatíao, pagcayúbit sa isigcatáuo. * Isdang diótay sa subá. * Oling ng̃a magamáy caáyo.

Piconero. = Ang magabúhat sa oling ng̃a guiíng̃on carón.

Picor. = Pagcacatól. * Pagcahálang.

Picosa. = Dagámi.

Picoso. = Ang may daghánan ng̃a mg̃a timáan sa mg̃a buti.

Picota. = Bitáyan. * Halígueng cota ng̃a guibóhat sa mg̃a solórlan sa mg̃a longsod, sa pagbítay dihá sa mg̃a olo sa mg̃a táuo ng̃a saláan ng̃a guipátay sa justicia, ug sa pagbótang sa obán ng̃a mg̃a saláan arón mang̃aúlao, ug sa paggáer caníla; sa paghámpac. * Tomóy, catapúsan sa mg̃a caboquíran.

Picotada. = Como el siguiente.

Picotazo. = Pagcatóctoc sa mg̃a langgam.

Picote. = Panápton ng̃a maháit, sa balahíbo sa canding, panápton sa igagáma ng̃a masínao caáyo.

Picoteado. = Ang may mg̃a tomóy, ang guiguínting guintíng̃an.

Picotear. = Pagtóctoc sa mg̃a langgam. * Pagpamólong sa oaláy polós, pagsógil sa mg̃a soguílon ng̃a cauang. * Pagtábi. * Pagáoay, paglális lalis sa mang̃a babáye.

Picotería. = Pagcatábi.

Picotero. = Tabían tigsuguílon, hinoguilánon caáyo, sa oaláy cahológan ug hingtúngdan.

Picotillo. = Panápton.

Pictórico. = Ang nahatong̃ód sa pagpíntal.

Picudilla. = Langgam.

Picudo. = Ang may song̃ó, song̃ad, simod. * Ang may tomóy, ang tomóyan. * Isda.

Pichel. = Saro, surlánan sa tubig.

Pichelería. = Opicio sa pagbúhat sa mg̃a pichel.

Pichelero. = Ang magabúhat, magbubúhat sa mg̃a pichel.

Pichon. = Cayóbog, cuyúbog, pispis, pisó sa salapáti.

Pidientero. = Ang maquiglímos.

Pie. = Teel. * Tiílan sa bisan onsa. * Ponó, ponóan, tagsa ca buoc sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Lalog sa bisan onsa.

Piedad. = Pagpoáng̃od. * Pagtáhod, pagalágad sa Dios ug sa mg̃a tigúlang. * Calóoy.

Piedra. = Bató. Tubig ng̃a natibúoc sa pagúlan, maíng̃on sa dagoay sa mg̃a batóng diótay. * Pagcagáhi sa bisan onsa.

Piel. = Panit. * Anit.

Piélago. = Dagat, dagcóng lauod ng̃a halayó sa yota. * Ang malisód ng̃a pagaisípon ug pagatagóon, tung̃ód sa pagcadagcó ug pagcadághan.

Pienso. = Ang humáy, &c., ng̃a ipacáon, sa macaúsa, sa mg̃a cabayo, mg̃a borrico, &c.

Pierna. = Paa. * Tiil sa mg̃a mananáp.

Piernitendido. = Ang guitúyran sa mg̃a paa, ang may mg̃a paa ng̃a tuyód.

Pieza. = Bahin sa bisan onsa. * Salapí sa bisan onsang dagoáya, pisos, caháte, sicaoálo, &c. * Bulus sa panápton. * Lothang. * Solód sa mg̃a baláy.

Piezgo. = Ang panit ng̃a hingtúngdan sa mg̃a tiil sa mg̃a mananáp.

Pífano. = Tolónggon sa mg̃a soldados ng̃a muobán sa mg̃a tambol, maíng̃on ing̃on sa plauta.

Pifar. = Pagágda sa cabayo arón magalacát.

Pifiar. = Díli pagígo ug maáyo sa bolá sa mang̃a táuo ng̃a nanagsugál sa sugál ng̃a guing̃álan ug billar, sa pagbúnal canía.

Pifo. = Capote, bisti ug itábon sa laoas.

Pigargo. = Calaínan sa manáol. * Langgam.

Pigmeo. = Táuo ng̃a hamóbo caáyo.

Pigre. = Tapólan. * Mahináyon, madugáyon. * Matalác-on.

Pigricia. = Pagcatápol, catacá. * Pagcadógay, pagcahínay.

Pigro. V. Pigre.

Pihuela. = Casámoc, cabilínggan ng̃a macaólang sa pagbúhat na bisan onsa. * Singsing ng̃a puthao ng̃a pagasuúlan sa mg̃a tiil sa mg̃a saláan, sa mg̃a preso.

Piísimo. = Mapoang̃úrun caáyo.

Pila. = Batóng dagcó ng̃a quinalían, ng̃a silbi sa benditáhan, sa buñágan, &c. * Singbahán ng̃a pagabuñágan sa mg̃a táuo. * Tapoc sa bisan onsa ng̃a guilóngtod longtor.

Pilada. = Ang apog ug ang balás ng̃a pagasacóton ug pagacutáuon sa tagsa ca pagmása. * Tapoc.

Pilar. V. Pilon. * Halígueng cota. * Timáan sa cota, &c., ng̃a ibótang sa mg̃a caotlánan sa mg̃a dalan.

Pilastra. = Halígueng cota ng̃a laro.

Pilatero. = Ang mamomóo sa pagbónal sa mg̃a panápton.

Píldora. = Malíng̃in ng̃a maíng̃on ing̃on sa pagcadagcó sa usá ca garbanso, ug diótay pa, ng̃a magacaláin lain sa mg̃a tambal sa obán ng̃a mg̃a saquét.

Píleo. = Calo sa canhing tiempo.

Pileta. = Benditáhan ng̃a diótay.

Pilon. = Cota ng̃a magacaláin lain ug dagoay, ng̃a hamóbo, ng̃a magalibót sa mg̃a tobóran, arón sorlan sa tubig, ug arón mahímo ug ilimnánan sa mang̃a mananáp. * Ang asúcar ng̃a guisulód sa hormáhan. * Bató sa mg̃a timbáng̃an. * Tapoc, ogdo sa apog ug sa balás ng̃a minása.

Pilonero. = Táuo ng̃a tigdála sa mg̃a balíta.

Pilonga. = Bong̃a ng̃a guing̃álan ug castaña, ng̃a ogá caáyo.

Pilongo. = Táuo ng̃a maníoang, ug malopsád.

Piloso. = Balahibóon.

Pilotaje. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa paghópot sa mg̃a sacayán. * Salapí ng̃a ibáyad tong̃ód sa pagpondo sa mg̃a sacayán sa obán ng̃a mg̃a laoígan.

Pilote. = Cahoy, bogsoc ng̃a itanóm sa ilálom sa tubig, arón mahímo ug simiento sa bisan onsang buhat ng̃a buot buháton.

Pilotin. = Báta ng̃a magatóon sa pilotaje ug magalúyo luyo sa piloto.

Piloto. = Piloto, ang magahópot ug magabóot sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglayág.

Piltra. = Higdáan.

Piltrafa. = Onód ng̃a maníoang caáyo, ng̃a lonlon ng̃a panit.

Piltro. = Solód sa mg̃a baláy.

Pillada. = Pagcatampalásan, buhat ng̃a daútan caáyo.

Pillador. = Caoatán.

Pillaje. = Pagpang̃áoat.

Pillar. = Idem. * Pagcóha, pagcobót, pagcópot sa bisan onsa. * Paggúnit, pagdácop.

Pillería. = Cadaghánan sa mg̃a tampalásan.

Pillo. = Tampalásan.

Pimental. = Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a sile.

Pimienta. = Pimienta, malísa.

Pimientero. = Tanóm, cahoy cahoy ng̃a magabóng̃a sa pimienta. * Sodlánan sa pimienta.

Pimiento. = Ang sile ng̃a mapolá ug dinócdoc sa maáyong pagbócboc. * Tanóm ug ang iang bong̃a ng̃a ang mg̃a sile, catómbal.

Pímpido. = Isda.

Pimpin. = Dula sa mg̃a báta.

Pimpinela. = Tanóm.

Pimpollecer. = Pagórlot sa mg̃a cahoy.

Pimpollo. = Orlot sa mg̃a cahoy, salíngsing, sabá. * Bolac ng̃a poyós pa. * Olitáo ng̃a ang̃áyan, sa maáyong baihon ug pagcatíndog.

Pimpolludo. = Ang may daghánan ng̃a mg̃a orlot.

Pina. = Halígueng cota ng̃a hamóbo ng̃a may tomóy sa catapúsan. * Cahoy ng̃a balicó ng̃a icahímo sa calíng̃in sa mg̃a rueda sa mg̃a coche, &c.

Pinabete. = Cahoy.

Pináculo. = Ang labíng hatáas sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a baláy, &c.

Pinar. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a guing̃álan ug pino.

Pinariego. = Ang nahatong̃ód sa cahoy ng̃a guing̃álan ug pino.

Pinasto. = Pino ng̃a ihálas.

Pinaza. = Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagagaóran.

Pincarrascal. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a guing̃álan ug pincarrasco.

Pincarrasco. = Cahoy, calaínan sa pino.

Pincel. = Pincel, ponpon sa mg̃a balahíbo sa mg̃a mananáp, ng̃a icapíntal. * Ang táuo ng̃a magapíntal. * Bisan onsang piníntal.

Pincelada. = Pagdíhog sa pinsel.

Pincelero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pinsel.

Pincerna. = Ang magapaínom sa mg̃a dinápit sa mg̃a combida, sa pagtiláo pagóna sa mg̃a ilímnon.

Pinchadura. = Pagcasóntoc, pagcotólpoc, pagcadoghó, pagcadóghang.

Pinchar. = Doghó, doghang, tolpoc, sontoc.

Pinchauvas. = Táuo ng̃a talamáyon.

Pinche. = Tanód sa cosina.

Pinchel. = Bisan onsa ng̃a igadóghang, icadoghó, icasóntoc, igatólpoc. * Bisan onsa ng̃a matalínis, ng̃a tomóyan ng̃a maháit.

Pindonga. = Babáye ng̃a tigsóroy soroy, ng̃a hilacáo caáyo.

Pindonguear. = Pagsóroy soroy.

Pineda. = Sintas ng̃a nagacaláin lain ug color.

Pingajo. = Tinábas ng̃a nagabítay sa bisan diin.

Pinganitos, (en). = Sa maáyong palad, sa maáyong pagcabútang.

Pingorote. = Bisan onsa ng̃a hatáas caáyo, ng̃a molabáo sa obán.

Pingorotado. = Idem.

Pingüe. = Matámboc. * Daghánan. * Calaínan sa sacayán.

Pingüedinoso. = Ang may daghan ng̃a tamboc.

Pigüosidad. = Catámboc.

Pinico, llo, to. = Lacang sa mg̃a bátang diótay sa pagsógod sa palacát.

Pinillo. = Tanóm.

Pino. = Ang nahanáyhay ug nahándig, ang tíndog, caáyo. * Cahoy. * V. Pinico.

Pinocha. = Dahon sa cahoy ng̃a pino.

Pinole. = Binócboc sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a panácot ng̃a mahomót, ng̃a isácot sa socolate.

Pinoso. = Ang guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a pino.

Pinta. = Timáan, olat ng̃a mahabílin sa mg̃a samad. * Mg̃a barlis sa mg̃a dahon sa baraja ng̃a igacaíla sa dagoay sa oalá pa maquíta ang pintal. * Tagsánan sa bino, aguardiente, &c., sa obán ng̃a mg̃a longsod sa España. * Timáan ng̃a maquíta sa goa sa bisan onsa.

Pintadera. = Capandáyan sa pagdáyan dayan sa tinápay sa dapit sa goa.

Pintadillo. = Langgam.

Pintado. = Ang guipíntal. * Ang guidíhog sa mg̃a color. * Ang guibatócan.

Pintado (al mas). = Sa labíng quinaarmánon, sa labíng batid, sa labíng buútan.

Pintamonas. = Pintor ng̃a díli maálam magpíntal.

Pintar. = Pintal, pagdíhog sa mg̃a color. * Pagbátoc. * Pagsúlat, paggáma sa mg̃a letras. * Pagpadagcó sa bisan onsa. * V. Finjir.

Pintarojo. = Langgam.

Pintarrajo. = Piníntal ng̃a malágsot.

Pintarroja. = Isda.

Pintiparado. = Magsáma, maíng̃on. * Ang moáng̃ay sa bisan onsa.

Pintiparar. = Pagtándi, pagtándig sa usá ca butang sa lain ug butang.

Pintojo. = Ang may mg̃a timáan, mg̃a mansa, mang̃a buling.

Pintor. = Ang magapíntal.

Pintora. = Asáoa sa pintor.

Pintoresco. = Bisan onsa ng̃a maníndot, maáñag.

Pintorear. = Pagbóling sa bisan onsa sa mg̃a color, sa oaláy caálam ug caang̃áyan.

Pintura. = Quinaárman sa pagpíntal. * Bisan onsang laráoan, &c., ng̃a piníntal. * Pagcabóhat sa mg̃a letra. * Casayóran sa bisan onsa.

Pinzas. = Quimpit, cumpit.

Pinzon. = Langgam.

Pinzote. = Cahoy ng̃a guitáor sa tomóy sa caling sa bansálan sa mg̃a sacayán, sa paghópot sa maong bansálan.

Piña. = Ang bong̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug pino. * Lain bong̃a sa Pilipinas ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa piña. * Bong̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug ciprés.

Piñon. = Mg̃a liso sa piña. * Ang binhi sa pino. * Ang bocóg ng̃a catapúsan sa mg̃a pacó sa mg̃a langgam. * Puthao ng̃a diótay ng̃a guibútang sa mg̃a máquina sa mg̃a horásan. * Puthao ng̃a diótay ng̃a apil sa mg̃a yaoe sa mg̃a pusil.

Piñonata. = Matám-is ng̃a magáma sa mg̃a almendra ng̃a quinílquig ug sa asúcar con calámay.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us