Diccionario Español-Bisaya (part 2 of 5)

Diccionario Español-Bisaya (part 2 of 5)

Egoísmo. = Paghigógma ng̃a guilabíhan sa caogalíng̃on, sa díli magtagád sa obán.

Egoísta. = Táuo ng̃a magaatóbang lamang sa iang caogalíng̃on ug díli magatagád sa obán.

EJ

Eje. = Batang batang, cahoy con pothao ng̃a guitaólan sa isigcatomóy sa mg̃a rueda, mg̃a malíng̃in.

Ejecucion. = Ang pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcóha sa hocom sa salapí ug mg̃a dona sa otáng̃an, sa pagbáyad sa mg̃a hiotáng̃an.

Ejecutable. = Ang arang boháton.

Ejecutante. = Ang magasáca sa hocom sa may otang canía, arón báydan sia.

Ejecutar. = Bohat. Pagbítay, pagpatáy sa mg̃a saláan, guican sa sogo ug sentencia sa matúod ng̃a hocom. * Paglógos, pagpógos sa bisan cansa, arón magbáyad sa iang otang, guican sa pagbóot sa hocom. * V. Ejecucion.

Ejecutivamente. = Sa madalí caáyo. * Sa pagcalágmit.

Ejecutivo. = Ang díli magahólat. * Ang díli mahímo boháton sa lain ng̃a horas, ang quinahánglan ng̃a boháton dihá dihá. * Ang dinalían uyámot.

Ejecutor. = Ang magabóhat sa bisan onsa. * Táuo ng̃a maniníng̃il guican sa sugo sa hocom. * Berdugo, ang magapatáy sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa camatáyon.

Ejecutoria. = Opicio, cahímtang sa ejecutor.

Ejemplar. = Panigíngnan, sanglet, pananglétan. * Hinóad. * Catalágman. * Táuo sa maáyo, mahósay ug mataláid ng̃a batásan ug tacós ng̃a pagaaoátan. * Maampóon maáyong cristianos.

Ejemplarmente. = Sa mahósay ng̃a batásan, sa pagcabóhi ng̃a tacós ng̃a pagaaoátan. * Castigo ng̃a dagcó arón tomagám ang obán.

Ejemplificacion. = Pagdayág, pagháyag sa bisan onsa, tong̃od sa mg̃a pananglétan.

Ejemplificar. = Idem. * Pagbótang sa mg̃a pananglétan, pagpananglétan.

Ejemplo. V. Ejemplar. * Ang nahatábo sa canhing tiempo.

Ejercer. = Pagbóhat sa hingtúngdan ng̃a opicio con quinaádman.

Ejercicio. = Bisan onsa ng̃a opicio ng̃a guiángcon sa bisan cansa ng̃a táuo. * Pagbóhat sa bisan onsa. * Paglacát con pagcabayo arón mapíscay ang laoas. * Pagtóon sa mg̃a soldados sa paglacát, sa pagbáton ug pagbóhi sa posil, ug sa obán ng̃a mg̃a catongdánan nila. * Pagtóman sa mg̃a maampóon sa ilang mg̃a bohat sa canhic Dios ug sa canhic calág.

Ejercitacion. = Pagbóhat sa bisan onsa.

Ejercitado. = Táuo ng̃a batid, ng̃a naánad na sa bisan onsa.

Ejercitante. = Ang magabóhat sa bisan onsa. * Ang magatóman sa mg̃a tolománon sa canhic Dios ug sa canhic calág.

Ejercitar. = Pagbóhat sa bisan onsa. * Pagtóon sa bisan cansa, arón maálam sa guitóon canía. * Pagsómay somay sa masóbsob sa bisan onsa, arón hicádman ug saológon.

Ejército. = Pang̃obátan, cadaghánan sa mg̃a soldados.

EL

El. = Sia, siya.

Elaboracion. = Pagbóhat sa maáyo, sa hingpit uyámot, sa bisan onsa.

Elaborado. = Ang guibóhat sa pagcatóman, sa pagcahíngpit.

Elaborar. V. Elaboracion.

Elacion. = Pagpalábi labi, pagtáas sa húna húna.

Elasticidad. = Pagcaónat onat, pagcasáyon sa pagónat sa bisan onsa, ug sa paghióli sa pagcabótang ng̃a daan sa maong guiónat.

Elástico. = Ang mahímo ng̃a onáton.

Ele. = Naá dihá, quitáa dihá, tan-áoa.

Eleccion. = Pagcahing̃álan, paghing̃álan, pagtódlo. * Pagbóot ng̃a caugalíng̃on.

Electo. = Táuo ng̃a guing̃álan, guitódlo, guipíli sa bisan onsa ng̃a pagaboháton.

Elector. = Ang magapíli, magatódlo, magapahing̃álan.

Elefanta. = Gadya ng̃a baye.

Elefante. = Gadya ng̃a laqui.

Elegancia. = Pagpamólong sa mg̃a piníling polong sa dili salicoáoot. * Pagcaáñag, pagcatahóm, pagcaníndot, caang̃áyan.

Elegante. = Ang guidáyan dayánan ug maáyo, piníli, ang̃áyan, baihónan. * Matahóm, maníndot, maáñag.

Elegible. = Ang arang pilíon, pililíon.

Elegidos. = Ang mg̃a piníli sa Dios sa Guinharían sa Lang̃it.

Elegir. = Pili. * Tagána.

Elemental. = Ang nahaóna. * Guinicánan, sinógdan sa mg̃a quinaádman.

Elemento. = Idem.

Elevacion. = Pagcaósoag, pagcacáoan, pagcatáas. * Pagcaoalá sa boot, sa mg̃a balatían. * Pagpalábi labi.

Elevado. = Hatáas caáyo, halángdon.

Elevamiento. V. Elevacion.

Elevar. = Cauan, osoag, taas. * Pagualá sa boot, sa mg̃a balatián. * Pagpalábi labi.

Eliminar. = Díli pagtágad sa bisan onsa.

Eliseos (campos). = Lugar ng̃a matahóm ug ponó sa mg̃a caayóhan ng̃atanán, ang Lang̃it sa mg̃a dioatáhan.

Elixir. = Vino ng̃a pagasáctan sa mg̃a támbal. * Ipolórga.

Elocuencia. = Quinaádman sa pagcábig sa húna húna sa nagabása sa mg̃a libro, con sa nagapatalínghog sa soguílon.

Elocuente. = Táuo ng̃a maálam mamólong ug ng̃a magacábig sa húna húna ug casing casing sa nagapatalínghog canía.

Elogiador. = Ang nagadáyeg.

Elogiar. = Dayeg, olog.

Elogio. = Pagdáyeg, pagólog.

Elucidacion. = Pagdayág, pagháyag, pagásoy.

Eludir. = Pagpaligás, pagláguen sa mg̃a cacolían.

EM

Emanacion. = Pagguícan ug bisan onsa sa iang guinicánan, sa iang sinógdan.

Emanante. = Ang muguícan sa guinicánan nia.

Emanar. = Guican, sogod.

Emancipacion. = Paggóa sa mg̃a anac sa ilálom sa gahóm ug pagbóot sa ilang mg̃a tigúlang.

Embaidor. = Bacácon, malilímbong.

Embajada. = Sogo. * Ang táuo ng̃a sinúgo.

Embajador. = Sinógo, dagcóng táuo sa Guinharían ng̃a guisógo sa hari ng̃a iang agálon, sa láin ng̃a hari, sa pagsábot, sa iang ng̃alan, sa bisan onsa.

Embajadora. = Ang asáoa sa embajador.

Embalar. = Pagpótos sa mg̃a manggad ng̃a ilólan sa mg̃a sacayán con ihátod sa bisan díin.

Embaldosado. = Salog ng̃a guitaólan sa mg̃a bató ng̃a linabráhan ug sinápsap ug maáyo.

Embaldosar. = Pagtáod sa mg̃a bató sa salog con sa yota.

Embalijar. = Pagsolód sa bisan onsa sa balija, sa sulúdlan, sa sudlánan.

Embalsadero. = Lugar ng̃a tobígan, danao, lanao.

Embalsamar. = Pagponó ug pagdíhog sa bálsamo ug sa obán ng̃a mg̃a mahomót sa mg̃a laoas sa mg̃a minatáy, sa obos na guigóa ug guicóha ang mg̃a tináe ug obán pa ng̃a mg̃a bahin sa solód sa tian, arón dili madonót ug mabahó hasta sa dogay.

Embanastar. = Pagbótang, pagsolód sa bisan onsa, sa bocág.

Embarazada. = Babáye ng̃a samcon, mabdos.

Embarazadamente. = Sa pascasámoc.

Embarazar. = Olang, samoc.

Embarazo. = Casámoc, cooláng̃an, casamócan.

Embarazosamente. V. Embarazadamente.

Embarazoso. = Ang macasámoc, ang macaólang.

Embarbascar. = Pagtóbli, pagpanóbli, pagtóba, pagsácot sa bisan onsa sa tobig arón mang̃alánag ang mg̃a isda ug mang̃amatáy. * Boloc, gobót, sacót.

Embarbecer. = Pagtoróc sa mg̃a bong̃ot sa mg̃a laláqui.

Embarcacion. = Sacayán. * Pagcadógay sa tagsa ca pagsacáy.

Embarcadero. = Lugar ng̃a guitagána sa pagsacáy sa mg̃a tauo ug sa pagdála sa mg̃a lolan sa mg̃a sacayán, toláy, donggoánan, tomolán.

Embarcador. = Ang nagapolólan sa mg̃a sacayán sa bisan onsa.

Embarcar. = Sacáy, lolan.

Embarco. = Pagcasacáy, pagsacáy.

Embargador. = Ang magacóha sa bisan onsa sa isigcatáuo guican sa pagbóot sa hocom. * Ang macaólang, macasámoc.

Embargante. = Idem.

Embargar. = Pagpogóng, pagháoid sa bisan onsa sa isigcatáuo, mg̃a manggad, mg̃a mananáp, mg̃a guinamíton, &c., guioan sa sogo ug pagbóot sa ponóan, sa hocom. * Samoc, olang.

Embargo. = Idem. * Pagcalóod sa cotó cotó, sa guinháoa. * Dili paghílis sa quináon, sa cotó cotó.

Embarnecer. = Pagtámboc, pagsópang.

Embarnizadura. = Pagpasínao, pagdíhog sa bolit sa bisan onsa.

Embarnizar. = Pagbólit, pagsínao, pagcápol.

Embarque. = Paglólan sa bisan onsa sa mg̃a sacayán.

Embarrador. = Ang magdíhog, ang magahílog sa lapoc, sa yánang.

Embarradura. = Pagcadíhog, paglíhog sa yánang.

Embarrancarse. V. Atascar.

Embarrar. = Pagdíhog, pagbólit, paghílog sa bisan onsa sa yánang, sa pisac, sa lapoc.

Embarrilar. = Paghípos, pagsolód sa bisan onsa sa bariles.

Embastar. = Pagtahí sa hilo ng̃a malíg-on ug dagcó, sa taólan ng̃a guiándam ng̃a daan, sa panápton ng̃a pagabordáhan.

Embastecer. V. Embarnecer.

Embate. = Paghámpac, pagdósmog sa bisan diin sa mg̃a balod sa dagat. * Pagdámag sa mg̃a mananáp con sa mg̃a táuo.

Embaucador. = Bacácon, malilímbong, maólo olóhon.

Embaucamiento. = Bacac, limbong, pagcaólo olo.

Embaucar. = Idem.

Embaular. = Pagsolód, paghípos sa bisan onsa sa baul, sa caja, sa caban.

Embausamiento. = Pagcaláin sa húna húna. * Cahárloc.

Embebecer. = Pagpalíng̃ao ling̃ao, pagpaláng̃ay. * Pagting̃ála ng̃a dagcó. * Hinóctoc, hiórong.

Embebecidamente. = Sa pagcalíng̃ao ling̃ao sa huna huna, sa oalá pamatng̃ónon. * Pagcahinóctoc, sa pagcahiórong.

Embebedor. = Ang macasóyop, ang macayópyop.

Embeber. = Soyop, yopyop, honob. * Sacop, locop. * Pagángcon sa tauo sa bisan onsa ng̃a quinaádman, pagábot sa pagcamang̃ialáman, sa pagcaquinaadmánon.

Embelecador. V. Embaucador.

Embelecar. = Limbong, bacac, pagólo olo.

Embelesar. = Hinóctoc. * Pagting̃ála ng̃a dagcó, tong̃ód sa bisan onsa ng̃a guitán-ao ug guinadóng̃og.

Embeleso. = Pagcating̃ála sa huná huná ug sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan.

Embellaquecerse. = Pagtampálas.

Embellecer. = Tahóm, anyag, dayan dayan.

Embermejecer. = Pagtína sa color ng̃a bolágao, mapolá. * Pagpaólao, pagólao.

Emberrincharse. = Pagsocó, cabaláca, ligótgot.

Embestida. = Pagcadósmog, pagcadámag, pagcahámlag.

Embestidor. = Ang modámag, modósmog.

Embestidura. V. Embestida.

Embestir. = Dosmog, damag, hamlag, socol, aoay, gobát. * Toloy, sabong, sacdop, laboc. * Bangga.

Embetunar. = Pagdíhog, paghílog sa bisan onsa sa bolit.

Emblandecer. V. Ablandar.

Emblanquecer. = Pagpotí.

Emblema. = Laráoan ng̃a cahológan sa bisan onsa, ng̃a asóyon sa solat ng̃a ibótang sa tiílan nia.

Embobamiento. V. Embeleso.

Embobar. V. Embelesar. * Pagpalíng̃ao.

Embobecer. = Pagpabóang, pagpahóng̃og sa bisan cansa.

Embobecimiento. = Pagcabóang, pagcahóng̃og, pagcabóng̃og.

Embocadero. = Bohó, alaguían, boáng̃an, boáng, soláng̃an, latásan.

Embocado. = Vino sa maáyo ng̃a lalím, ng̃a dili maísog.

Embocadura. V. Embocadero. * Agui, losot. * Ang bahin sa preno sa cabayo ng̃a isóol ug isolód sa bába. * Vino sa maáyong lalím. * Pagtáyhop sa mahómoc sa mg̃a tolónggon.

Embocar. = Pagsolód sa bába sa bisan onsa. * Pagágui, pasolód, paglósot, sa bisan diin ng̃a bohóa con alaguiána ng̃a masígpit ug haíctin. * Solang, latas.

Embodegar. = Paghípos, pagtípig, pagsolód sa pensa sa bisan onsa.

Embolar. = Pagtáod, pagbótang, pagpahaáng̃ay sa mang̃a tomóy sa mg̃a song̃áy sa mg̃a mananáp sa mg̃a malíng̃in ng̃a cahoy, arón díli sila macagsámad ug macagsóng̃ag.

Embolismador. = Ang magadála dala sa mg̃a soguílon ng̃a díli mao, arón magaáoay ang mg̃a táuo ug managbíquil ang ilang mg̃a cabobót-on. * Tabían.

Embolismar. = Pagdála dala sa mg̃a soguílon ng̃a igabíquil sa cabobót-on, ug igabóngcag sa pagcahigála. * Pagtábi.

Embolismo. = Cagobót, cabóloc, casámoc, cacolían.

Embolsar. = Pagsolód, pagtípig sa bisan onsa sa poyo poyo.

Embolso. = Idem.

Embonar. = Pagáyo pagbóhat ug maáyo sa bisan onsa.

Embornal. = Bohó ng̃a alaguían sa tobig sa ibábao sa mg̃a salog con mg̃a cubierta sa mg̃a sacayán.

Emborrachador. = Ang nagapahobóg.

Emborrachamiento. = Pagcahobóg, pagcaálan, pagcalánag.

Emborrachar. = Hobóg, alan, lanag. * Hong̃og, bong̃og.

Emborricarse. V. Embelesar.

Emborrullarse. = Pagáoay sa mg̃a pagsínggit, paglális lalis sa mg̃a masíngcang polong.

Emboscada. = Pagcatágo, pagcahóbong, pagcaátang, pagcaháb-on, pagcabánhig.

Emboscar. = Tago, hobong, atang, hab-on bánhig.

Embotar. = Sompo, pagcóha sa caísog, sa cosóg, sa gohóm sa bisan onsa. * Pagsóol sa tiil ug sa mang̃a paa sa mg̃a sapín ng̃a guing̃álan ug botas.

Embotellar. = Pagsolód sa vino, &c., sa mg̃a boteya.

Embotijar. = Socó, sobó, ligótgot, cabaláca.

Embozado. = Ang nacolópo, ang guitabónan, guitaclápan. * Pagtáod sa bozal sa mg̃a mananáp. * V. Disfrazar.

Embozo. V. Disfraz.

Embracilado. = Ang guicógos, guicódcod sa masóbsob.

Embravecer. = Pagpaísog, pagpasocó, pagpaligótgot, pagtóyo. * Pagihálas.

Embravecimiento. = Pagpanóyo, pagcaísog, pagcasocó. * Pagcaihaláson.

Embrazadura. = Pagsóol sa bocton sa bisan diin, ug ang bohó ng̃a pagasoólan.

Embreadura. = Pagcadíhog sa salong, pagcabólit.

Embrear. = Paghílog sa salong sa bisan onsa, pagbólit.

Embregarse. = Pagsámoc, paghilábot sa mg̃a paglális, sa mg̃a pagáoay.

Embriagadamente. = Sa pagcahobóg.

Embriagar. V. Emborrachar.

Embriaguez. V. Emborrachamiento.

Embridar. = Pagtáod sa brida, sa preno, sa mang̃a mananáp.

Embrion. = Ang dugó ng̃a tibúoc sa solód sa tian sa mg̃a babáye ug mg̃a baye ng̃a mabdos, sa oalá pa maíla ang mg̃a bahin sa laoas sa táuo con sa mananáp. * Bisan onsa ng̃a oalá pa mahósay, ng̃a oalá pa madayág caáyo, ng̃a oalá pa mahíngpit.

Embroca. = Hampol, haclop.

Embrocar. = Paghóar sa solód sa usa ca sodlánan sa lain ng̃a sodlánan.

Embrollador. = Ang macagobót, ang macabóloc, ang macasácot.

Embrollar. = Boloc, gobót, sacót.

Embrollo. = Cabóloc, cagóbot, limbong, bacac.

Embrollon. V. Embrollador. * Bacácon, limbóng̃an, malibóng̃on. mililímbong, mamamálao, maláoon.

Embromar. = Pagtíao, pagbánha, pagsabá, pagcóndat. * Paglímbong, pagólo olo, pagsóod sóod, pagsólog solog.

Embrosquilar. = Paghípos sa mg̃a hayópan sa alád, sa toril.

Embrutecer. = Pagcábos sa mg̃a galámhan sa calág.

Embuchado. = Tináe ng̃a dagcó ng̃a sinódlan sa onód sa baboy ng̃a tinádtad ug sináctan sa mg̃a panácot.

Embuchar. = Pagsolód sa bisan onsa sa balónan sa mananáp. * Pagcáon ug pagtolón sa bisan onsa, sa díli pagaosápon ug maáyo. * Paglámoy.

Embudar. = Pagbótang sa sandayóng sa bába sa boteya, &c., sa pagsolód sa sa vino, tobig, &c.

Embudo. = Sandayóng, alólong, capandáyan ng̃a halagpád dapit sa itáas ug diótay ug haíctin dapit sa obus, sa paghúad sa vino, tobig, &c., sa mg̃a damajuana, mg̃a boteya, &c., &c. * Bacac, limbong.

Emburujar. = Pagtápoc sa bisan onsa sa pagcagobót, sa pagcasácot.

Embuste. = Bacac, limbong. * V. Disfraz. * Mg̃a hias, mg̃a dayan dayan, sa diótay ng̃a bale, ng̃a pagagamíton ug ibisti sa mg̃a babáye, mg̃a singsing, mg̃a ariyos, mg̃a bitay bitay, &c.

Embustear. = Pagbácac, paglímbong.

Embustería. V. Embuste.

Embustero. = Bacácon. * V. Embrollon.

Embutir. = Pagpahaáng̃ay sa mg̃a tolotaguídyot ng̃a cahoy, tombága, salapí, bató, &c., sa mg̃a bohó ng̃a pagatígban ng̃a daan, sa lain ng̃a cahoy tombága, salapí, pothao, bató, &c., arón magacaláin ang mg̃a dagoay ug ang color. * Pagsolód sa balóyot, sa onlánan, sa caban, &c., sa bisan onsa, sa dinásoc caáo. * Pagponó sa bisan onsa. * Pagcáon ng̃a labí sa casadáng̃an.

Emendable. = Salaoáyon, ang arang saoáyon. * Ang mahímo ng̃a mosáoay.

Emendacion. = Pagcasáoay.

Emendadamente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit.

Emendador. = Ang magasáoay, somaláoay, magsasáoay, bomalárlong, ang magabárlong.

Emergencia. = Ang sonód sa sinógdan, sa sinóndan, ang guican sa guinicánan.

Emergente. = Idem.

Emético. = Tambal ng̃a isolóca, ng̃a pagaímnon con malóod ang guinháoa.

Emigracion. = Pagpaháoa, pagcahálin, pagpahalayó.

Emigrar. = Haoa, halin. * Pagbía sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp sa ilang dáan ng̃a pinoyánan.

Eminencia. = Pagcatáas, cataáson, guitáson, ogdo, tapoc. * Catapósan sa quinaádman, sa boot, sa caboótan, sa salabótan, &c. * Pagcahalángdon. * Polong ng̃a banságon ug bilídhon ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a Padreng Cardenal sa santa Iglesia.

Eminente. = Hatáas, dagcóan. * Halángdon.

Eminentemente. = Sa pagcahíngpit uyámot, sa pagcatáas caáyo.

Eminentísimo. = Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a Padreng Cardenal.

Emisario. = Alaguían, balaháan sa mg̃a tobig. * Sinógo, maghihíling.

Emocion. = Pagcaláin, pagcabóloc sa huna huna.

Emoliente. = Tambal ng̃a icahómoc sa mg̃a hobág.

Emolumento. = Polos ng̃a macóha sa mg̃a táuo sa ilang opicio con cahímtang, sohol.

Empacar. = Pagsolód, paghípos sa bisan onsa sa mg̃a caban, mg̃a cajon, &c.

Empachado. = Ang maólao, ang dili magatóltol sa pagbóhat sa bisan onsa.

Empachar. = Samoc, olang. * Pagbáti sa calóod sa atáy, sa guinháoa. * Dili paglínis sa cotó cotó sa quináon. * V. Disfrazar. * Olao.

Empacho. = Caólao, cabórong sa huna huna. * Casámoc, caoláng̃an. * Pagcalóod sa guinháoa, pagcaoalá mahílis sa cotó cotó sa quináon.

Empadronador. = Ang magabóhat, macagáma sa padron ng̃a pagasolátan sa mg̃a tauo ng̃a mobóhis.

Empadronar. = Pagsólat sa padron.

Empalagamiento. = Pagcasóm-ol.

Empalagar. = Som-ol. * Pagpasocó, pagaling̃ása, pagsámoc.

Empalagoso. = Ang macasóm-ol. * Ang macasámoc, ang magaaling̃ása.

Empalar. = Pagtóhog sa bisan onsa ug sa bisan cansa sa usá ca cahoy, salay.

Empalmadura. = Sinompáyan, binaligtósan.

Empalmar. = Sompay, balígtos.

Empanada. = Calán-on ng̃a magáma sa onód ng̃a pinótos sa tinápay con sa binócboc sa trigo ug ng̃a pagalotóon sa horno.

Empanar. = Paglobóng, paglíbot sa mg̃a calán-on sa tinápay con sa binócboc, sa paglóto niána sa horno.

Empandar. = Paglíco paglóco, pagbalíquing sa bisan onsa.

Empandillar. = Pagípon sa mg̃a dahon sa baraja sa pagbóhat ug limbong.

Empantanar. = Pagponó sa tobig sa bisan onsang lugar, pagdánao, paglánao. * Pagólang sa bisan onsa ng̃a pagaboháton onta.

Empañar. = Pagpótos sa mg̃a hapín sa mg̃a batang diótay. * Pagbóling, paghógao sa masinao, sa salamín, &c., paglíbac líbac sa isigcatáuo, paghilábot sa iang dong̃og.

Empapar. = Pagbasá ug maáyo, paghómod sa bisan onsa, lonao. * Pagponó sa bisan cansa sa quinaádman, sa gogma, sa pagdomót, &c.

Empapelador. = Ang magapótos sa bisan onsa sa papel.

Empapelar. = Pagpótos sa bisan onsa sa papel.

Empaque. = Pagsolód, paghípos sa bisan onsa sa cajon, sa caban, sa potos, &c.

Empaquetar. = Idem.

Emparamentar. = Pagdáyan sa mg̃a solód, sa mang̃a bongbong, mg̃a cadalánan, mang̃a talambóan, &c., sa mg̃a tabil, pagtábil.

Emparar. V. Embargar hasta samoc.

Emparchar. = Pagbótang sa mg̃a haclop.

Emparedar. = Pagsolód, pagbilánggo sa mg̃a táuo sa talioála sa cota.

Emparejador. = Ang magatopóng sa bisan onsa.

Emparejamiento. = Pagcatopóng, pagcasáma, pagcaíng̃on.

Emparejar. = Sama, topóng, ing̃on. * Topad, parang.

Emparrado. = Atop atop sa mg̃a sang̃á sa mg̃a paras con sa obán ng̃a mg̃a balágon, ng̃a nanagcátay ug nanagcoyátot sa mg̃a dalámba ng̃a guitagána ug guibóhat pagtóyo.

Empatar. = Pagtopóng, pagólang sa bisan onsa.

Empate. = Pagcatopóng.

Empavesada. = Mang̃a tinábas ng̃a panápton ng̃a asul, molomaítom con mapolá, ng̃a binódcan sa mapotí, ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a sacayán sa mg̃a adlao ng̃a mahál, ug igatábon sa mg̃a lingcodánan sa mang̃a palúa, mg̃a bote, mg̃a baláng̃ay, &c.

Empavesar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a sacayán sa timáan sa dagcóng calípay.

Empecatado. = Daótan.

Empedernir. = Paggáhi, pagtíga.

Empedrado. = Salog ng̃a guitaólan ug guipahaang̃áyan sa mg̃a bató.

Empedrador. = Ang magapaáng̃ay sa mg̃a bató sa mang̃a salog ug sa mg̃a cadalánan.

Empedrar. = Pagáng̃ay, pagtáod, pagbótang sa mg̃a bató sa bisan díin.

Empega. = Ang salong ug bisan onsa ng̃a igabólit.

Empegar. = Pagbólit sa salong con sa lain ng̃a ibólit sa bisan onsa.

Empeine. = Bolog, poc-lo, pos-on. * Cascaro, bon-i aláp-ap.

Empeinoso. = Carcaróon, bon-íhon.

Empelar. = Pagtóroc sa bohóc.

Empelotarse. = Boloc, samoc, gobót. * Paggóboc sa mg̃a táuo ng̃a nagacaáoay.

Empella. = Ang panit sa sapin ng̃a nagatábon sa tee dapit sa ibábao.

Empellar. = Tólod, doso, tola.

Empellon. = Pagcatólod, pagcadóso, pagcatóla.

Empentar. V. Empellar.

Empenton. V. Empellon.

Empeñadamente. = Sa minatúod, sa tinóod, sa tinóyo.

Empeñar. = Paghátag sa bisan onsa sa táuo ng̃a otáng̃an sa hing̃otáng̃an nia, hasta ng̃a mobáyad sa otang canía. * Paglógos, pagpógos. * Pagpang̃íta sa manlalában sa pagdáng̃at sa guitóyo. * Pagbóhat sa bisan onsa sa tinóyo, sa minatúod, sa masingcámot. * Paglában, pagtábang sa bisan cansa.

Empeño. = Catongdánan sa pagbáyad sa otang sa tauo ng̃a otáng̃an. * Paghúna huna ng̃a minatúod caáyo, sa pagdáng̃at ug pagcóha sa bisan cansa sa guitóyo nía. * Pagtóyo ng̃a tinóod sa pagbóhat sa bisan onsa. * Dalángpan, manlalában, tomalábang.

Empeoramiento. = Pagdógang sa cadáot, pagdólog sa saquét, pagsamót.

Empeorar. = Idem.

Emperador. = Hari.

Emperatriz. = Asáoa sa hari.

Emperejilar. = Pagdáyan dayan, pagáyo sa bisan onsa.

Emperezar. = Pagdáog sa catacá. * Pagláng̃an lang̃an guican sa catacá.

Empero. = Apan.

Emperrarse. = Pagsóqui sa minatúod.

Empezar. = Sogor, guican.

Empicar. = Pagbítay, paghógot, paghícot.

Empicotar. = Pagpasáca sa bisan cansa sa bitáyan, sa gaélan.

Empinadura. = Pagcatíndog, pagcabáng̃on pagcatóyod. * Pagcatíhin.

Empinamiento. = Idem.

Empinar. = Tindog, bang̃on, toyod, tihin.

Empingorotar. = Pagtóngtong sa bisan onsa ng̃a botang sa lain ng̃a botang.

Empíreo. = Lang̃it, guinharían sa lang̃it, cabolahánan, paghimayáan, paghimáya sa Lang̃it.

Empizarrar. = Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a batong manípis ng̃a guing̃álan ug pizarras.

Emplastar. = Pagbótang sa mg̃a hampol. * Pagólang sa bisan onsa. * Paghógao sa mg̃a tíil ug mg̃a camót sa bisan onsa ng̃a cahogáoan.

Emplasto. = Hampol.

Emplástrico. = Bisan onsa ng̃a mahágcot.

Emplazador. = Ang magasáca sa bisan cansa sa atubáng̃an sa hocom.

Emplazamiento. = Pagcasáca sa hocom.

Emplazar. = Pagsáca sa bisan cansa sa iang isigcatáuo sa hocom. * Tagal, tacga.

Empleado. = Táuo ng̃a may opicio ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a hocmánan ng̃a labí, ug sa mg̃a holosáyon sa dagcóng ponóan.

Emplear. = Pagtógon, pagtógyan sa bisan cansa ug bisan onsa ng̃a pagaboháton. * Paggasto sa salapí sa pagpálit sa bisan onsa.

Empleo. = Bohat, catongdánan.

Emplomar. = Pagtábon con paglíg-on sa bisan onsa sa tingga.

Emplumar. = Pagbótang sa mg̃a balahíbo sa bisan cansa.

Emplumecer. = Pagtoróc sa mg̃a balahíbo sa mg̃a langgam.

Empobrecer. = Pagpobres, pagháng̃ol.

Empobrecimiento. = Pagcaháng̃ol, pagcamacalolóoy, pagcapobres.

Empolvar. = Pagágbon, pagbilíbod.

Empolvorizar. = Idem.

Empollar. = Paglómlom.

Emponzoñador. = Ang magapahiló, ang macagáma sa bisan onsa ng̃a macahiló.

Emponzoñamiento. = Pagcahiló, paghiló.

Emponzoñar. = Paghiló, paglála.

Emporcar. = Hogao, hamos.

Emporio. = Lugar ng̃a pagatíngban sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a tauo sa pagcomercio, sa pagpálit ug pagbalígya.

Empozar. = Pagsolód sa bisan onsa sa atábay.

Emprendedor. = Ang magatóyo sa pagbóhat ug pagtóman sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug macóli.

Emprender. = Sogod, pagtóman sa mang̃a bohat ng̃a macóli.

Empreñar. = Pagpamábdos sa mg̃a babáye ug sa mg̃a mananáp ng̃a baye.

Empresa. = Bohat ng̃a macóli ug cating̃aláhan. * Pagtóyo sa pagbóhat sa bisan onsa.

Empresario. = Ang miápil sa bisan onsang bohat con pagpatigáyon.

Empréstito. = Pagcaólos, pagcabáilo ug ang guibáilo con ang giólos, ang inóslan.

Empujar. V. Empellar.

Empuje. V. Empellon.

Empujon. = Idem.

Empulgar. = Paghógot sa pisi sa bosog sa pagbóhi ug maáyo sa paná.

Empuñador. = Ang nagacómcom, ang magacópot.

Empuñadura. = Polóan, caláptan sa cales, sa campílang, &c.

Empuñar. = Pagcópot, pagcóyot sa polóan, sa caláptan, sa bisan onsa.

Emulacion. = Pagíng̃on, pagbóhat maíng̃on sa guibóhat sa obán.

Emulador. = Ang magaílog sa lain, ang magabóhat maíng̃on sa guibóhat nia.

Emular. V. Emulacion.

Émulo. = Aoay, caáoay, ang magaílog.

Emunctorios. = Losay.

Emundacion. = Pagcahínis, pagcapáhid, pagcanósnos.

EN

En. = Sa.

Enaceitarse. = Paglána.

Enaguachar. = Pagtóbig, pagponó sa tobig sa bisan onsa.

Enaguas. = Laguas, bisti con saya ng̃a guibisti sa mg̃a babáye sa ilálom sa obán ng̃a mg̃a saya, ug ng̃a guipadápat nila sa laoas ug guitácgos nila sa haoac.

Enaguazar. V. Enaguachar.

Enajenable. = Ang arang ihátag sa lain.

Enajenacion. = Pagcahátag sa bisan onsa sa lain. * Pagcaoaláy pagmátng̃on ug pagpamáti. * V. Embeleso.

Enajenar. = Hatag. * V. Embelesar.

Enalbardar. = Pagtáod, pagbótang sa mg̃a siya (mang̃a albarda) sa mg̃a borrico, &c. * Pagpótus sa itlog con sa binócboc sa bisan onsang calán-on ng̃a pagapritóhon.

Enalmagrar. = Pagtína sa almagre, sa mapolá.

Enamarillecerse. = Paglálag.

Enamoradamente. = Sa paghigógma, sa dagcóng gugma.

Enamoradizo. = Ang masáyon mahagúgma.

Enamorado. = Ang mahagúgma, ang may gugma sa lain.

Enamorador. = Ang nagamorál, ang mamólong sa mg̃a polong ng̃a icapasábot sa iang gugma.

Enamorante. = Idem.

Enamorar. = Paghigúgma sa lain, pagpatigáyon sa bisan cansa arón higugmáon sa lain, pagamoral.

Enamoricarse. = Paghigúgma sa lain sa diótay ng̃a gugma.

Enano. = Pandácan, potot.

Enarbolar. = Pagósoag sa bisan onsa, pagbótang sa itáas.

Enardecer. = Pagdagcó sa mg̃a cailíbgon.

Enarenacion. = Apog ug balás ng̃a sinácot, pagcasacót sa apog ug sa balás.

Enarenar. = Pagbótang, pagponó sa bisan onsa sa balás.

Enarmonar. V. Empinar.

Enastar. = Pagtáod sa togdánan sa bangcao, sala páng, &c.

Encabalgamiento. = Cureña, ug bisan onsa ng̃a pagataólan sa mg̃a lothang.

Encabalgante. = Ang magacabayo.

Encabalgar. = Pagcabayo. * Pagtóngtong sa usá ca botang sa ibábao sa lain ng̃a botang.

Encabellecerse. = Pagtoróc sa bohóc.

Encabestrar. = Pagbótang, pagtáod sa cabestro sa mg̃a mananáp.

Encabezamiento. = Padron ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo ng̃atanán ng̃a nanagbóhis, ug ang pagsólat sa maong mg̃a táuo. * Cahosáyan sa cadaghánan sa mg̃a tampa con tampo ng̃a baláydon sa mg̃a molópio sa usá ca longsod. * Sinógdan sa mg̃a solat.

Encabezar. = Pagsólat sa padron sa mg̃a bomolóhis. * Pagbótang sa sinógdan sa mg̃a solat.

Encabriar. = Pagtáod sa mg̃a cahoy ng̃a quinahánglan sa pagbóhat sa mg̃a atóp sa mg̃a oaláy.

Encabritarse. = Pagtíndog sa mg̃a cabayo sa pagtónob lamang sa ilang dohá ca tiil sa pang̃olahían.

Encadenamiento. = Pagcahócot, pagcahícot, pagcabáat sa mg̃a talicalá.

Encadenar. = Paghócot pagbáat, paghícot sa mang̃a talicalá.

Encajador. = Ang magapaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Encajar. = Solód, ang̃ay, botang, taod, pasoc, pansal. * Pagbácac, pagólo olo, pagsólog solog.

Encaje. = Lugar ng̃a pagaang̃áyan ug pagataólan sa bisan onsa. * Paglabra sa mg̃a panápton ng̃a magacahínag ug magacaláin lain ug dagoay.

Encajonado. = Bongbong, cota sa lonlon ng̃a yota, ng̃a pagaboháton sa talioála sa dohá ca papán sa paglúgpit ug maáyo ug sa pagdásoc sa maong yota.

Encajonar. = Pagsolód sa bisan onsa sa mg̃a cajon.

Encalabozar. = Pagbilánggo, pagpreso.

Encalabrinar. = Pagláin, pagbórong sa olo. * Pagtóyo sa minatúod sa bisan onsa, sa díli pasámbag ang táuo ng̃a nagatúyo.

Encalar. = Pagápog, paghílog, pagdíhog sa apog sa bisan onsa.

Encalanarse. = Pagcótas sa mg̃a mananáp, paghágo, guican sa pagbóhat ng̃a canónay con sa dagcóng caínit. * Paglínao caáyo, pagoalá sa hang̃in.

Encalvecer. = Pagópao.

Encalladero. = Lugar ng̃a pagasangládan sa mg̃a sacayán.

Encallar. = Sanglád. * Paghilábot sa bisan onsang holosáyon sa oaláy quinaádman sa pagtóman ug maáyo.

Encallecer. = Pagcóbal.

Encallecido. = Táuo ng̃a naánad sa mg̃a salá, sa mg̃a calisdánan ug sa mg̃a cahágo.

Encallejonar. = Pagsolód sa dalan ng̃a haíctin ug masígpit.

Encamarse. = Paglígad sa higdáan. * Paghígda, paghápay sa homáy, maís, &c., sa dihá pa sa yota, guican sa pagcahorós sa hang̃in, sa pagcabáscog sa olan, &c.

Encambijar. = Pagpadápit sa tobig, pagdála sa bisan asa, sa mg̃a sandayóng.

Encambronar. = Paglípot, paglibót sa mg̃a sagbot ug mg̃a sang̃á ng̃a toncan sa mg̃a cabalánan. * Paglíg-on sa mg̃a pothao sa bisan onsa.

Encaminar. = Pagtódlo sa dalan. * Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa guitúyo.

Encampanado. = Ang may dagoay sa ling̃ánay.

Encampanarse. = Pagpadáyeg sa bisan cansa, arón pagaíngnon sa ubán ng̃a maáyong laláqui sía.

Encanalar. V. Encambijar. * Ilog.

Encanarse. = Pagcotáng, paggáhi sa mg̃a bátang diótay ng̃a boot maghílac ug díli sila macahímo, loom.

Encandecerse. = Pagbága sa bisan onsa.

Encandilado. = Bisan onsa ng̃a motíndog.

Encandilar. = Soláo. * Pagcaláyo, paghoyóp sa caláyo arón masíga. * Pagpolá sa mg̃a matá sa nacaínom sa daghan vino, aguardiente, &c.

Encanecer. = Oban, pagpoti sa bohóc. * Pagtigúlang.

Encanijar. = Pagpaníoang sa mg̃a bátang diótay tong̃ód cay guipasóso caníla ang daótan ng̃a gatas. * Pagníoang sa mang̃a báta tong̃ód sa bisan onsang saquét.

Encanillar. = Pagcaniyas.

Encantado. = Táuo ng̃a boang boang, hong̃og. * Ang dili magapatalínghog sa guipamólong canía.

Encantador. = Balbal, asoang, onglo.

Encantar. = Pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan, tong̃ód sa gahóm sa yaoa, ing̃on sa pagtóo sa mg̃a táuo ng̃a cabos.

Encanto. = Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan.

Encantusar. = Paglímbong sa mg̃a polong ng̃a icaálam alam.

Encañado. = Sandayóng ng̃a pagaaguían sa tobig. * Mang̃a tinócod ng̃a linála sa mg̃a lipac ng̃a caoáyan ng̃a ibótang sa bisan asa.

Encañar. V. Encambijar. * Pagbótang sa mg̃a caoáyan con mg̃a bagácay sa bisan asa. * Pagbódbod sa hilo, igagáma, &c., sa mg̃a caniyas, ng̃a isolód sa lanzadera.

Encañizada. = Alad sa mg̃a caoáyan con mg̃a bagácay sa pagbóhi sa mg̃a isda sa mg̃a sobá, mang̃a danao, &c., arón díli sila macabóhi.

Encañonar. = Pagtoróc sa mg̃a balahíbo sa mang̃a langgam.

Encapachar. = Pagsolód sa bisan onsa sa bocág, sa bacat, &c.

Encapillarse. = Pagtábon sa laoas sa bisan onsa ng̃a bisti, ug labí pa sa mg̃a bisti ng̃a isóol sa olo maíng̃on sa sinína.

Encapotar. = Pagtábon sa capote. * Pagbolíng-it, pagpaísog sa nauong. * Pagdág-om sa calibótan sa mg̃a dag-om ng̃a maítom ug mabága.

Encapricharse. = Pagtóyo sa bisan onsa, pagdáyon sa bisan onsang húna húna sa tinóyo caáyo.

Encaramar. = Pagósoag, pagtóngtong sa bisan onsa ng̃a botang sa lain ng̃a botang. * Pagósoag sa cahímtang sa táuo, paghátag sa mg̃a táuo sa opicio ng̃a hatáas.

Encarar. = Pagatóbang, pagatbang, pagtong̃ód.

Encaratularse. = Pagtábong sa nauong sa nauong nauong sa papel, sa panápton, &c.

Encarcelacion. = Pagcabilánggo, pagcapreso.

Encarcelar. = Bilánggo, pagpreso, pagsolód sa preso, sa pagcapreso.

Encarecedor. = Ang magatóbo sa soguílon, ang magapadagcó un magalabí sa guisógid nía.

Encarecer. = Pagósoag, pagdagcó sa bili sa bisan onsa. * Pagdáyeg ng̃a labí sa casaráng̃an. * Pagpadagcó, pagpalabí sa soguílon.

Encarecimiento. = Pagcadagcó sa bili sa bisan onsa. * Pagtóyo sa pagbóhat sa bisan onsa, pagcatinóod, pagcasingcámot.

Encargar. = Togon, togyan.

Encargo. = Idem.

Encariñar. = Gugma. * Palángga.

Encarnacion. = Ang pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo sa tian ng̃a olay oyámot ni María Santísima, sa laláng ug gahóm sa icatoló ca Personas sa Santísima Trinidad, ng̃a ang Espíritu Santo. * Color sa onód con sa carne ng̃a icapíntal sa nauong sa mang̃a laráoan.

Encarnadino. = Color ng̃a mapolá ng̃a obos, molomalospád.

Encarnadura. = Pagcalisód, con pagcasáyon sa pagtámbal sa mg̃a samad sa mg̃a laoas.

Encarnamiento. = Pagtobó sa onód sa mg̃a samad, pagonód.

Encarnar. V. Encarnacion hasta color. * Pagtámboc sa naníoang. * Pagdolót, pagsolód sa paná, sa cales, &c., sa mg̃a laoas. * Pagsácot sa osa ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagánad sa mg̃a iró sa pagápas ug pagpatáy sa obán ng̃a mg̃a mananáp, sa pagpacáon caníla sa onód sa mg̃a mananáp ng̃a pinatáy ng̃a daan.

Encarnativo. = Tambal ng̃a igahónal sa mg̃a samad arón motóbo ang bag-ong onód.

Encarnecer. = Pagtámboc, pagsópang.

Encarnizado. = Mapolá caáyo, ing̃on sa color sa onód con sa dogó. * Matá ng̃a poláhon.

Encarnizamiento. = Pagcáon sa carne sa dagcóng caíbog; maíng̃on ng̃a guibóhat sa mg̃a iró. * Pagcabáng̃is, pagcadomót.

Encarnizar. = Pagpacáon sa mg̃a iró sa onód sa obán ng̃a mg̃a mananáp ng̃a pinatáy, arón mang̃ísog sila. * Pagpanuyó ng̃a dagcó, pagbáng̃is, pagdomót.

Encarrillar. = Paghópot sa mg̃a carro, mg̃a galíng̃an, mg̃a coche, &c.

Encarroñar. = Pagpadonót sa bisan onsa.

Encarrujarse. = Paglóco, paglicó, pagcólong sa bisan onsa.

Encartacion. = Encabezamiento. * Pagbáyad sa mg̃a guinsacópan sa ilang ponóan con agálon sa catongdánan ng̃a baláydon sa timáan sa ilang pagcasácop.

Encartamiento. = Paghócom, pagsentencia, guican sa matúod ng̃a hocom, sa táuo ng̃a saláan ug ng̃a nalágueu, ug ng̃a oalá boot paquíta sa hocmánan bisan ng̃a guibólong ug guitáoag.

Encartar. = Idem.

Encasar. = Pagbálic sa bocóg ng̃a nalisá sa iang lugar.

Encasquetar. = Pagbótang sa calo sa olo, pagtábon sa olo sa calo. * Pagdáyon sa bisan cansa sa iang guihóna hona ng̃a caogalíng̃on, sa díli pasámbag sa lain.

Encastar. = Pagáyo sa lioat sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a táuo, sa pagsácot sa obán ng̃a mg̃a táuo con mg̃a mananáp ng̃a maáyo. * Paglíoat, pagpang̃ánac.

Encastillado. = Táuo ng̃a palábi labíhon.

Encastillar. = Paglíg-on sa bisan onsang lugar sa mg̃a cota, mg̃a lantáoan, mg̃a baluarte. * Pagsócol sa mg̃a caáoay cutub sa solód sa mg̃a baluarte ug mg̃a cota. * Pagdáyon sa caogalíng̃on ng̃a húna húna sa díli magtagád sa mg̃a pagsámbag.

Encavarse. = Paghóbong sa mg̃a mananáp, mang̃a langgam, mg̃a baboy, &c., sa mg̃a bohó, mang̃a lang̃ob, &c.

Encebollado. = Guinisál sa onód, sa carne, ng̃a sináctan sa seboyas ug sa mg̃a panácot.

Encella. = Hormáhan ng̃a pagabobátan sa mg̃a queso.

Encellar. = Paggáma, pagbóhat sa mg̃a queso.

Encenagado. = Ang sináctan sa lapoc, sa yánang sa pisac.

Encenagarse. = Pagsolód sa pisácan, sa lapoc, sa cayanáng̃an.

Encender. = Pagpasíga, pagsogá.

Encendidamente. = Sa pagcaínit.

Encendimiento. = Pagcasónog. * Pagcadagcó sa casocó, sa caligótgot, sa hilánat, &c. * Pagcaínit sa mang̃a cailíbgon.

Encenizar. = Pagbótang sa abó sa bisan asa.

Encentador. = Ang nagasógod, ang nagaóna sa bisan onsa.

Encentadura. = Pagcasógor, sinógdan.

Encentar. V. Decentar.

Encepar. = Pagbilánggo, pagsolód sa bisan cansa sa bilanggóan. * Paggamót sa mg̃a tanóm.

Encerado. = Panápton con papel ng̃a guidíhog ug guibólit sa talo. * Hampol, haclop ng̃a guibóhat sa talo ug sa obán ng̃a mg̃a tambal. * Ang may color sa talo. * Ang natibúoc ug nahágcot, ang esposo.

Enceramiento. = Pagbólit, pagdíhog sa talo sa bisan onsa.

Encerar. = Idem.

Encerradero. = Lugar ng̃a pagahipósan sa mg̃a hayópan, sa mg̃a mananáp.

Encerrador. = Ang magapasolód ug bisan onsa sa bisan díin. * Ang magapasolód sa alad sa mg̃a mananáp.

Encerrar. = Solód. * Locop. * Paglícay sa calibótan ug pagsolód sa usá ca convento.

Encerrona. = Pagcalícay sa mg̃a táuo, sa pila ca adlao, sa calibótan, sa pagtóman ug pagbóhat sa bisan onsa.

Encestar. = Pagbótang, paghípos sa bisan onsa, sa bocág, sa tagácan.

Encía. = Lagos.

Enciclopedia. = Pagcaípon, catilíngban sa mg̃a quinaádman.

Encierro. = Bilanggóan ng̃a malisód. * Lugar ng̃a pagapóyan sa obán ng̃a mg̃a táuo ng̃a nagabía ug nanaglícay sa calibótan.

Encima. = Sa ibábao, sa itáas.

Encina. = Cahoy sa España.

Encinar. = Boquid, solóp con lugar ng̃a guinatódcan sa mg̃a encina.

Encinta. = Babáyeng samcon, mabdos.

Encintar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a cintas.

Enclaustrado. = Ang misolód ug ang guipasolód sa usá ca convento.

Enclavar. = Lansang, paglíg-on sa mg̃a lansang.

Enclavijar. = Paglang̃áquit sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagtáod sa mg̃a clavija sa mg̃a tolónggon.

Enclenque. = Ang maloyáhon, masaquéton.

Enclocar. = Paglómlom.

Encobar. = Idem, pagcopóy sa mg̃a langgam, pagpoyó sa ibábao sa mg̃a itlog arón mapisó.

Encobrado. = Salapí, boláoan, &c., ng̃a may sacót sa tombága. * Ang may color sa tombága.

Encoger. = Coló, cocó, hiyac, ticóngcong, copos, ocnol, ocnoc. * Paglóya sa boot sa casing casing. * Pagólao, pagtálao. * Quipi, balólo, quibícob, balicótot.

Encogidamente. = Sa diótay ng̃a casing casing, sa catálao.

Encogido. = Ang matálao, ang maólao, ang mahádloc sa pagatóbang ug sa pagpamólong.

Encojar. = Piáng, quiang.

Encoladura. = Pagcapílit sa cola.

Encolamiento. = Idem.

Encolar. = Pagpílit sa bisan onsa sa cola, pilit, docot, tapot.

Encolerizar. = Pagpasocó, pagpaligótgot, pagpanoyó.

Encomendable. = Ang arang itógon.

Encomendar. = Togon, togyan.

Encomendero. = Ang guitógnan sa bisan onsa, ang guitogyánan.

Encomiador. = Ang magadáyeg.

Encomienda. = Togon. * Cahímtang ng̃a banságon ng̃a itógot sa Guinóong hari sa obán ng̃a mg̃a sacop nia sa timáan sa iang maáyong boot ug sa pagbálos sa mg̃a pahanóngdan. * Ang cruz ng̃a guidála sa mg̃a caballero ng̃a sináb-ong sa ilang bisti, ug ng̃a guitógot caníla sa Guinóong hari. * Pagdáyeg. * Dalángpan. * Pagcomostá, pagpang̃omostá.

Encomio. = Pagdáyeg.

Encompadrar. = Pagcógos, pagcódcod sa anac sa lain, sa pagbóñag ug pagpirma canía. * Paghigála, pagábian.

Enconamiento. = Pagcacalamáyo, pagcaínsoy, pagcahóbag sa mg̃a bahin sa laoas ng̃a nahasámad sa tonoc, con guipáac sa iró, sa laoa laoa, &c.

Enconar. = Calamáyo, insoy.

Encono. = Domót, daótan ng̃a pagbóot.

Enconoso. = Daótan, bisan onsa ng̃a macadáot. * Ang masáyon magadomót sa isigcatáuo.

Encontradamente. = Sa pagcabátoc.

Encontradizo. = Ang ihibálag. * Pagbólong sa bisan cansa arón ihibálag, bisan ng̃a pagaíngnon ng̃a oalá toyóon ang pagbólong, ang paghisógat.

Encontrado. = Bisan onsa ng̃a botang ng̃a atbang sa lain ng̃a botang.

Encontrar. = Sogat, tagbo, tabo, caplag, balag, quita. * Pagáoay, pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. * Díli pagóyon, dili pagáng̃ay sa mang̃a huna huna ug mg̃a pagbóot.

Encontron. = Pagcatumpálac, pagcadósmog, pagcadámag.

Encopetado. = Palábi labíbon, parayégon, ang magapagcadagcó.

Encorachar. = Paghípos sa sorlánan sa mg̃a manggad ng̃a ihátod sa bisan díin.

Encorajar. = Pagpaísog, pagpapong̃ót, pagpong̃ót.

Encorar. = Pagtábon, pagtáclob sa bisan onsa sa panit, pasolód ug bisan onsa sa solód sa usá ca panit.

Encorazado. = Ang guitabónan sa batong batong. * Ang guitabónan sa panit.

Encorchetar. = Pagtáod sa cao-it, sa sab-it.

Encordar. = Pagtáod sa mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon. * Pagbáat, pagtácgos, sa maáyong pagbódbod, sa bisan onsa, sa mg̃a lobid, sa mg̃a pisi.

Encordelar. = Pagbáat, paghógot, paghócot sa bisan onsa sa mg̃a pisi.

Encordonar. = Pagtáod, pagbótang sa mg̃a saguioálo, sa mg̃a cordon, sa bisan onsa.

Encorecer. = Pagtóbo sa panit sa mang̃a samad.

Encornadura. = Ang pagcabótang sa mg̃a song̃áy sa mg̃a mananáp ng̃a song̃áyan.

Encornudar. = Pagpacasalá sa babáye ng̃a miño. * Pagtoróc sa mg̃a song̃áy.

Encorozar. = Pagtáod, pagbisti sa bisan cansa sa calo calo ng̃a mang̃íl-ad, arón maólao.

Encorralar. = Pagábog, pagpasolód sa alad, sa toril, sa mg̃a hayópan.

Encortinar. = Pagtábil sa mg̃a solód, sa mg̃a cadalánan, &c.

Encorvada. = Pagcabóctot, pagcabalicó, pagcabalíquig, pagcasócong, pagcasóctot, pagcacóob, pagcaticóbo, pagcadóa, pagcadocó, pagcaticóco.

Encorvadura. = Idem.

Encorvamiento. = Idem.

Encorvar. = Boctot. * Balíquig, balicó, socong, soctot, coob, ticó, ticóbo, doa, docó. * Paglában, pagtábang, pagpalángga sa usa ca tauo labí ng̃a sa lain ng̃a tauo, sa oaláy cataróng̃an.

Encostradura. = Cogan.

Encovadura. = Pagsolód sa bisan onsa sa usa ca bohó con lang̃ob.

Encovar. = Idem. * Locop, sacop. * Tipíg. * Pagpahóbong sa bisan cansa.

Encrasar. = Pagespeso sa bisan onsa, sa tobig, sa vino, sa sabáo, &c.

Encrespador. = Capandáyan sa pagcólong sa bohóc.

Encrespadura. = Pagcacólong sa bohóc guican sa cahádloc, sa catálao, sa cacógmat.

Encrespar. = Colong. * Pagbálod ng̃a dagcó sa dagat. * Pagdagcó sa pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo.

Encrestado. = Palábi balíhon.

Encrucijada. = Lugar ng̃a pagasogátan ug pagacóros corósan sa mg̃a dalan.

Encrudecer. = Pagpahílao sa bisan onsa. * Pagpasocó, pagpaligótgot.

Encruelecer. = Pagsámbag, pagpógos sa bisan cansa arón mabáng̃is sia ug mahímo ug mamomógos.

Encuadernar. = Pagípon, patíp-oc sa daghánan ng̃a mg̃a papel, ng̃a pagtahíon ug pagabotáng̃an sa sapáo. * Paghósay, pagpahigála sa mg̃a táuo ng̃a nanagáoay.

Encubar. = Pagsolód sa vino, sa aguardiente, sa soca, &c., sa mg̃a cuba. * Pagsolód sa mg̃a táuo ng̃a saláan oyámot sa usá ca coba, ubán sa usá ca manóc ng̃a laqui, usá ca amó ng̃a baye, usá ca iró ug usá co saoa, ug pagbalíbag caníla sa tobig.

Encubertar. = Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a panápton. * Pagtábon sa laoas sa bisan onsa ng̃a icaságang sa mg̃a pagbónal sa caáoay.

Encubierta. = Limbong, borhi.

Encubiertamente. = Sa pagcatinágo, sa limbong, sa pagcabódhi.

Encubridor. = Ang magatábon, ang díli magtóg-an sa hingbalóan, ang magacágon cagon sa mg̃a saláan. * Cagon cagon.

Encubrir. = Pagtábon, paghílom, díli pagtóg-an sa hingbalóan. * Pagcágon cagon.

Encuentro. V. Encontron. * Paghisógat, paghitágbo, paghitábo, pagcahibálag.

Encuitarse. = Pagyógot, pagmíng̃ao, pagsáquet.

Encumbrado. = Hatáas, halángdon.

Encumbramiento. = Pagcatáas, cataáson, guitáson.

Encumbrar. = Pagósoag, pagbótang sa itáas. * Paghátag sa bisan cansa sa maáyong dong̃og, tong̃ód sa cahímtang con opicio ng̃a mahál ug bilídhon. * Pagpalábi labi.

Encunar. = Pagcólan sa báta sa iang higdáan.

Encurtir. = Paggámos sa mg̃a sile ug bisan onsa ng̃a otána, paghólom sa soca.

Enchancletar. = Pagsinelás, pagbísti sa mg̃a sapín sa díli isóol ang tiil dapit sa ticód.

Encharcarse. = Pagtóbig, pagdánao sa bisan onsang lugar, paglónop.

Endeble. = Malóya, ang oalay cosóg ug gahóm, mahóyang.

Endecha. = Pagcanta ng̃a ming̃áuon caáyo ng̃a ang̃ay lamang sa mg̃a hintúngdan sa mg̃a minatáy.

Endechar. = Pagcanta ug mamíng̃ao caáyo sa pagdómdom sa mg̃a minatáy. * Pagyógot, paggóol, pagsobó, pagmíng̃ao.

Endemoniado. = Guiyáoa yaoáan, ang guisódlan sa yaoa. * Táuo ng̃a daótan oyámot, ng̃a macadáot sa obán.

Endentado. = Bisan onsa ng̃a may ng̃ipon, guinting guinting.

Endentar. = Pagpahaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Endentecer. = Pagsógod sa pagtoróc sa ng̃ipon.

Enderezadamente. = Sa pagcaláctod, sa pagtól-id.

Enderezado. = Ang macapólos, ang moáng̃ay.

Enderezador. = Ang maálam maghópot, magalíma sa baláy, ug ang macasóhay sa díli maáyo, sa nagobót.

Enderezamiento. = Pagcatól-id, pagcatános sa nabalíquig.

Enderezar. = Tol-id, tanos, lactod. * Paghópot, pagalíma ug maáyo sa bisan onsa. * Paghósay sa nabóloc, sa nagobót. * Pagsáoay, pagbárlong. * Pagándam, pagtagána. * Pagdáyan dayan. * Pagtóyo sa bisan onsa. * Toyod, toihácao, toyhad. * Libárot, baliácag.

Endiablada. = Dola ng̃a pagaboháton sa mg̃a táuo ng̃a nagacayáoa sila sa ilang pagbistí, nanagbóloc ug nagabánha sila caáyo.

Endiabladamente. = Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad.

Endiablado. = Malágsot, daótan, mang̃íl-ad oyámot, ang macadáot.

Endiosamiento. = Pagpalábi labi, pagparáyeg ng̃a labí sa casaráng̃an.

Endiosar. = Pagbótang, pagíla sa bisan cansa sa pagcadios. * V. el anterior.

Endoblado. = Hayop, nati ng̃a magasóso sa iang mahán ug sa lain carnero ng̃a baye.

Endosar. = Paghátag sa lain sa papel ng̃a mahál, arón modáoat sa salapí ng̃a guisólat sa maong papel.

Endrina. = Sirioelas ng̃a ihálas, sa España.

Endrino. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa sirioelas ng̃a ihálas.

Endulzar. = Pagtám-is sa bisan onsa. * Pagpatigáyon arón mahímo ng̃a antóson ang mg̃a calisdánan ug mg̃a cahágo.

Endurar. = Paghínay hinay sa paggasto, pagdolodagínot. * Pagántos, pagáco, pagílob. * Pagbáyan bayan sa bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a pagboháton.

Endurecer. = Paggáhi, pagpatíga, pagpaquínol sa bisan onsa. * Pagpabáscog sa laoas arón dili padáog sa pagbóhat, sa mg̃a cahágo ug mg̃a calisdánan. * Pagpasocó, pagpaligótgot. * Pagbáng̃is, pagáyad sa pagpoáng̃od, sa calóoy.

Endurecimiento. = Pagcagáhi. * Pagcabáng̃is, pagcaoaláy calóoy.

Enebrar aguja. = Tanóg.

Enemiga. = Domót, daótan ng̃a pagbóot.

Enemigamente. = Sa pagcadaótan ng̃a bóot, sa domót.

Enemigo. = Aoay, caáoay, contra, batoc. * Ang may daótan ng̃a pagbóot sa isigcatáuo con sa isigcaíng̃on.

Enemistad. = Daótan ng̃a bóot, pagcaáoay, díli pagóyon, díli pagáng̃ay sa mg̃a cabobót-on sa mang̃a táuo, cabíquil sa boot.

Enemistarse. = Pagáoay.

Energía. = Pagcasingcámot, pagbóhat sa bisan onsa sa tinóyo caáyo.

Enérgicamente. = Sa minatúod, sa tinóyo, sa masingcámot.

Enérgico. = Ang magabóhat sa minatúod, sa tinóyo caáyo, sa masingcámot.

Energúmeno. = Táuo ng̃a guisódlan sa yaoa.

Enero. = Enero, ang nahaónang bolan sa tagsa ca túig.

Enervar. = Pagmalóya, pagcóha sa cosóg, sa gahóm.

Enfadadizo. = Táuo ng̃a masáyon masocó, manoyó, mabaláca.

Enfadar. = Socó, panoyó, baláca, aquig.

Enfado. = Casocó, caligótgot, caáquig, pagpanoyó cabaláca.

Enfadoso. = Ang macasocó, macapanoyó, macaligótgot.

Enfaldar. = Paghípos, paglólho sa mg̃a saya, quimon, oas oas.

Enfardar. = Pagbóhat sa mg̃a pardo, sa mg̃a potus, pagpótus.

Enfardelador. = Ang nagabáat sa mg̃a potus sa paglólan sa mg̃a sacayán.

Enfardeladura. = Paghípos sa mg̃a manggad sa mg̃a fardo, sa mg̃a potús. * Pagpótus.

Enfardelar. = Pagpótus, paggáma sa mg̃a pardo.

Enfático. = Polong ng̃a may hintóngdan ng̃a dagcó, ug ang táuo ng̃a mamólong sa maong polong, ng̃a may tuyong dagcó.

Enfermar. = Saquét, pagmalóya.

Enfermedad. = Casaquét, caól-ol, calúya.

Enfermería. = Baláy con lugar ng̃a pagabotáng̃an ug pagahipósan sa mang̃a masaquét.

Enfermero. = Táuo ng̃a magabántay, magahópot ug magaalíma sa mg̃a masaquét. * Lugar ng̃a salaquétan. * Malóya.

Enfervorizar. = Pagpaísog.

Enfielar. = Pagtárong sa mg̃a timbáng̃an, songcad.

Enfilar. = Pagtaláy, pagtaláytay.

Enfitéusis. = Paghátag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa iyang yota, sa baláy, &c., arón baydan sia sa salapí ng̃a guisabótan nila, ug arón macóha sa polós sa baláy, sa yota, &c., ang táuo ng̃a nagaábang.

Enfiteuta. = Ang táuo ng̃a may catongdánan sa pagbáyad sa abang sa yota, sa baláy, &c., ng̃a guiabáng̃an nia sa tagía ng̃a nagapaábang canía.

Enfitéutico. = Bisan onsa ng̃a guipaábang sa lain.

Enflaquecer. = Pagníoang, paglóya.

Enflaquecidamente. = Sa pagcaníoang, sa pagcalóya.

Enflaquecimiento. = Caníoang, calóya.

Enflechado. = Ang bosog ng̃a guitaólan sa paná.

Enfrascar. = Pagbótang sa vino, sa tobig, &c., sa mg̃a frasco, sa mg̃a boteya. * Paglacát, pagtála sa mg̃a casolópan. * Pagbóhat sa bisan onsa sa tinóyo caáyo, sa masingcámot.

Enfrenador. = Ang magatáod sa preno sa mg̃a mananáp.

Enfrenar. = Pagtáod, pagpatáng̃ag sa preno sa mg̃a mananáp.

Enfrente. = Sa atobáng̃an, sa atbang.

Enfriadera. = Sorlánan ng̃a pagabognáoan sa bisan onsa ng̃a ilímnon.

Enfriadero. = Lugar ng̃a pagabognáoan sa bisan onsa.

Enfriador. = Idem. * Ang magapabógnao ug macabógnao.

Enfriamiento. = Pagcabógnao.

Enfriar. = Bognao, tognao. * Paginádlao.

Enfundar. = Pagsolód sa bisan onsa sa iang punda, sa iang postánan. * Pagponó, pagdásoc.

Enfurecer. = Socó, ligótgot, baláca, panoyó, pagpalábi labi. * Paghorós sa hang̃in, paggobót, pagbálod ng̃a dagcó sa dagat.

Enfurruñarse. = Socó, baláca, bagólbol, bagótbot.

Engace. = Pagcalang̃áquit sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Engaitador. = Bacácon, malilímbong, malimbóng̃on.

Engaitar. = Pagálam alam sa bisan cansa, pagpógos canía sa mg̃a polong ng̃a malómo, arón magabóhat sa díli onta boot magbóhat.

Engalanar. = Pagtahóm, pagdáyan dayan sa bisan onsa, pagányag, pagníndot.

Engallado. = Matól-id, matárong.

Enganchador. = Ang magacáo-it sa bisan onsa.

Enganchamiento. = Pagcacáo-it. * Ang salapí ng̃a ihátag sa bisan cansa, arón mosolód sa pagcasoldados.

Enganchar. = Pagcóha sa bisan onsa sa cao-it. * Pagálam alam sa bisan cansa, arón mosolód sa pagcasoldados, ug arón magabóhat sa lain ng̃a bohat.

Enganche. V. Enganchamiento.

Engañabobos. = Ang bacácon, ang magalímbong sa mg̃a táuo ng̃a cabos, ng̃a oaláy quinaádman.

Engañadizo. = Ang masáyon masayóp, ang masáyon limbóng̃an.

Engañador. = Bacácon, ang magalímbong, ang magaólo olo.

Engañante. = Idem.

Engañar. = Paglímbong, pagólo olo. * Pagsayóp, pagpasayóp.

Engañifa. = Limbong ng̃a guipacaíng̃on ng̃a macapólos.

Engaño. = Bacac, limbong. * Sayóp.

Engañosamente. = Sa bacac, sa limbong. * Sa pagcasayóp.

Engañoso. = Ang macalímbong. * Ang magapasayóp.

Engarabatar. V. Enganchar hasta pagálam. * V. Encorvar.

Engarabitarse. = Pagsáca sa itáas.

Engarbarse. = Pagtógdong, pagbátog sa mg̃a langgam sa mg̃a lugar ng̃a labíng hatáas.

Engarbullarse. = Sacót, boloc, gobót.

Engarce. = Pagcatóhog.

Engargantar. = Pagsolód sa bisan onsa sa totónlan.

Engaritar. = Paglíg-on sa mg̃a cota sa pagbóhat sa mg̃a lantáoan, mg̃a baluarte, &c.

Engarrafar. = Pagcóbot, pagcóyot, pagcópot sa mabáscog sa bisan onsa.

Engarzador. = Ang magatóhog.

Engarzar. = Pagtóhog.

Engastar. = Paglobóng sa mg̃a batóng mahál, sa mg̃a motia, &c., sa salapí, sa boláoan, &c.

Engatado. = Táuo ng̃a tampalásan, caoatán, maninicás, mang̃ang̃áhas.

Engatar. = Pagálam alam sa paglímbong.

Engatusar. = Pagálam alam sa pagdáng̃at sa guitóyo.

Engazar. V. Engarzar.

Engendrador. = Ang magalioat, ang magapasámcom. * Ang magagáma, macahímo ug magabóhat sa bisan onsa.

Engendrante. = Idem.

Engendrar. = Paglíoat sa isigcaíng̃on. * Pagbóhat, paggáma, paghimo.

Engendro. = Ang báta con mananáp sa dihá pa sa tian sa inahán. * Táuo con mananáp ng̃a guiánac sa díli hingpit. * Báta ng̃a condátan, sa daótan ng̃a batásan, sa malágsot ng̃a cagaoían.

Engibar. = Pagbóctot sa bisan cansa.

Engolfar. = Pagsolód sa sacayán sa dagcóng lauod.

Engolondrinarse. = Pagpalábi labi.

Engolosinarse. = Pagánad sa bisan onsa. * Paghigógma, pagíbog, pagpanghináot.

Engolletado. = Palábi labíhon.

Engolletarse. V. Engolondrinarse.

Engomar. = Pagdíhog sa tagoc sa bisan onsa.

Engordar. = Pagtámboc, pagsópang. * Pagláming sa mg̃a mananáp.

Engorro. = Samoc, casamócan, caoláng̃an.

Engorroso. = Ang macasámoc, ang macaólang.

Engrandecer. = Pagpadagcó, pagsómpay sa bisan onsa. * Pagdáyeg. * Pagósoag sa bisan cansa, tong̃ód sa opicio con cahímtang ng̃a ihátag canía.

Engrandecimiento. = Pagcadagcó, pagcatáas.

Engranerar. = Paghípos sa homáy, sa maís, &c., sa pensa, sa pananódlan, sa tangcal.

Engranujarse. = Pagtoróc sa mg̃a hobág, mg̃a talóbig, mg̃a gasdi.

Engrasar. = Pagbótang sa tamboc sa bisan onsa. * Pagdíhog sa tamboc.

Engredar. = Pagdíhog sa bisan onsa sa yota ng̃a guing̃álan ug greda.

Engreimiento. = Pagpalábi labi. * Pagcaáng̃ay sa laoas. * Pagdáyan dayan sa bisti.

Engreir. = Paghátag sa bisan cansa sa cahigayónan arón magapalábi labi, arón tomóbag sa mg̃a masíngcang polong. * Pagparáyeg ng̃a guilabíhan. * Pagdáyan dayan sa maáyo sa laoas ug sa mg̃a bisti.

Engrescar. = Pagpaáoay sa obán.

Engrosar. = Pagdagcó sa bisan onsa, pagdághan, pagdógang. * Pagtámboc, pagsópang.

Engrudar. = Pagdíhog, paghílog sa bisan onsa sa atóle.

Engrudo. = Atóle.

Enguijarrar. = Pagpahaáng̃ay sa mg̃a batóng malíng̃in sa mg̃a cadalánan.

Enguizgar. = Paghópo, pagsámbag.

Engullir. = Paglámoy.

Engurruñarse. = Pagmíng̃ao, pagsobó.

Enharinar. = Pagtábon, pagdíhog sa bisan onsa sa binócboc.

Enhastiar. = Pagsóm-ol. * Pagaling̃ása. * Pagpasocó.

Enhebrar. = Pagtóhog sa hilo, sa igagáma, &c., sa matá sa dagom. * Pagsómpay sa mg̃a soguílon ug sa mg̃a casangpotánan. * Tanód, tanóg.

Enhenar. = Pagtábon sa bisan onsa sa dagámi ng̃a laya.

Enhervolar. = Pagbótang sa hiló sa bisan díin, pagdíhog, sa mg̃a cales, mg̃a bangcao, &c., sa mg̃a dogá sa mg̃a cahoy ug tanóm ng̃a macahiló.

Enhestar. = Pagósoag, pagbáng̃on, pagpatíndog sa bisan onsa.

Enhilar. V. Enhebrar. * Pagtóhog. * Paghósay ug maáyo sa mg̃a polong ng̃a ibótang sa mg̃a solat, somála sa tuyo sa nagasólat. * Pagpatigáyon sa maáyo arón macóha ug madáng̃at ang guitúyo.

Enhornar. = Pagsolód sa bisan onsa sa horno arón malóto.

Enhuerar. = Pagpabáog sa mg̃a itlog.

Enigma. = Tigmo, baláybay.

Enigmático. = Ang malisód sabóton ug toquíbon.

Enjabonar. = Pagcasába sa mg̃a polong ng̃a maháit.

Enjalbegar. = Pagpotí sa mg̃a bongbong sa apog, sa yeso con sa yota ng̃a patíon.

Enjambre. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a putiócan con sa bisan onsa.

Enjarciar. = Pagtáod, pagbótang sa mg̃a jarcia, sa mg̃a pisi ng̃a icalíg-on sa mg̃a talároc sa mang̃a sacayán.

Enjaular. = Pagbilánggo, pagsolód sa bisan cansa sa jalua, sa solód sa tangcal.

Enjergar. = Pagsógor ug pagdáyon sa bisan onsa ng̃a holosáyon.

Enjoyar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a hias. * Paglobóng sa mg̃a motia ug mg̃a batóng mahál sa salapí, sa boláoan, &c.

Enjuagadientes. = Ang tubig ng̃a isolód sa bába ng̃a ilimógmog.

Enjuagadura. = Pagcahógas. * Hinógas.

Enjuagar. = Limógmog. * Log-ó, hináonao, hilimasáo, sao sao, hogas. * Honal.

Enjuagatorio. = Pagcalimógmog. * Pagcahógas, pagcalog-ó, pagcahináonao, pagcasáo sao. * Pagcahónal.

Enjuague. = Tubig, vino, &c., ng̃a icalimógmog, igahógas, icalog-ó, ihónal. * Pagpatigáyon sa hilóm, sa tinágo, arón madáng̃at ang tuyo ng̃a guihóna húna. * Ang vaso ug ang iang sanggáan ng̃a guitagána sa paglimógmog.

Enjugador. = Ang nagamalá, nagaogá, nagadángdang, nagadángca.

Enjugar. = Malá, ogá. * Dangdang, dangca. * Pagpáhid sa sing̃ót sa mg̃a lohá, con sa tobig ng̃a guican sa olan, sa pagcalígo, &c.

Enjuiciar. = Paghósay sa mg̃a hocmánan sa bisan onsa, arón pagahócman samála sa cataróng̃an, paghócom, pagsentencia.

Enjulio. = Cahoy ng̃a malíng̃in ng̃a guibalábag, ug ng̃a pagabodbóran sa holog sa mg̃a haláblan ug sa hinábol na, borbódan.

Enjundia. = Tamboc sa mg̃a langgam ug sa obán ng̃a mg̃a mananáp.

Enjundioso. = Ang may daghánan ng̃a tamboc.

Enjunque. = Ang lulan ng̃a mabóg-at ng̃a ipahamótang sa ilálom sa obán ng̃a mg̃a lolan sa mang̃a sacayán.

Enjutez. = Pagcamalá, pagcaogá.

Enjuto. = Maníoang, manípis.

Enlace. = Pagcalang̃áquit, pagcahiósa, pagcacaobánan. * Pagcamíño.

Enlaciar. = Paglayá sa bisan onsa.

Enladrillado. = Salog con dalan ng̃a guibotáng̃an ug guipaang̃áyan sa mg̃a ladriyo.

Enladrillar. = Pagtáod, pagáng̃ay sa mg̃a dalan ug mg̃a salog sa mg̃a ladriyo.

Enlazable. = Ang masáyon malang̃áquit.

Enlazamiento. V. Enlace.

Enlazar. = Paglang̃áquit, pagbáat sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Enlenzar. = Pagsápao sa panápton ng̃a potíon sa mang̃a bohat sa cahoy, sa pagtábon sa mg̃a lotac.

Enligarse. = Pagpílit sa langgam sa guibótang arón mapílit sia.

Enlodadura. = Pagcahógao sa yánang, sa yota, sa lapoc.

Enlodar. = Pagdíhog, paghílog sa bisan onsa sa pisac, sa lapoc, sa yota ng̃a mahágcot.

Enloquecer. = Pagbóang, pagoalá sa boot. * Pagóndang sa pagbóng̃a sa mg̃a cahoy.

Enloquecimiento. = Pagcabóang pagcaoalá sa boot.

Enlosado. = Salog ng̃a guibotáng̃an sa mang̃a bató ng̃a guisápsap ug guipadápat ug maáyo.

Enlosar. = Pagtábon, pagsápao sa bisan onsang lugar sa mg̃a bató ng̃a guipadápat ug maáyo.

Enlucir. = Pagpotí sa mg̃a bongbong sa apog con sa yeso. * Paghínis, pagpasínao sa salapí, sa mang̃a hing̃aníban, &c.

Enlustrecer. = Idem, desde paghínis.

Enlutar. = Pagbaláta.

Enllentecer. = Pagpahómoc sa bisan onsa.

Enmaderamiento. = Bisan onsa ng̃a bohat sa cahoy, ug ang bohat ng̃a guitabónan sa mg̃a cahoy con mang̃a papán.

Enmaderar. = Pagtáod sa mg̃a cahoy ng̃a quinahánglan sa mg̃a atóp sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, mang̃a cota, &c.

Enmagrecer. = Pagpaníoang sa bisan cansa, pagoalá sa catámboc.

Enmantar. = Paghábol, pagtábon sa habol sa bisan onsa. * Pagyógot, pagmíng̃ao, pagsobó.

Enmarañar. = Gobót, boloc, sacót.

Enmararse. = Pagbólag sa sacayán sa pilio ug pagdólong sa lauod.

Enmaridar. = Pagbána, pagmíño sa babáye, pagdáoat sa bana.

Enmarillecerse. = Paglálag, paglospád, paglopsád.

Enmaromar. = Pagbáat sa bisan onsa sa mg̃a pisi, sa mg̃a lobid ng̃a dagcó.

Enmascarar. = Pagtábon sa nauong, sa nauong nauong ng̃a binóhat sa panápton, sa papel, &c.

Enmelar. = Paghílog, pagdíhog sa bisan onsa da dogos. * Paggáma sa dogos sa mg̃a patiócan. * Pagtám-is sa bisan onsa.

Enmendacion. = Pagcasáoay, pagcabárlong.

Enmendadamente. = Sa pagcahíngpit, sa pagcatóman, sa pagcaígo.

Enmendador. = Ang nagasáoay, ang nagabárlong.

Enmendar. = Barlong, saoay.

Enmienda. V. Enmendacion.

Enmocecer. = Pagbálic sa cosóg sa pagcabáta.

Enmohecer. = Pagagóp-op.

Enmollecer. = Pagpahómoc.

Enmudecer. = Pagpahílom, paghílom, díli pagtíng̃og, pagmáma, pagoalá sa ting̃og.

Ennoblecer. = Pagbóhat sa dagcong táuo sa bisan cansa, paghamíli. * Paghátag sa maáyong dong̃og ug ng̃alan.

Enojadamente. = Sa casocó, sa cabaláca, sa pagpanoyó.

Enojadizo. = Ang madalí masocó, mabaláca, manoyó.

Enojar. = Pagpasocó, pagpanoyó.

Enojo. = Casocó, pagpanoyó, cabaláca, capong̃ót.

Enojosamente. V. Enojadamente.

Enojoso. = Ang nacasocó.

Enorme. = Dagcóan oyámot, dagcúay.

Enormemente. = Sa pagcadagcó.

Enormidad. = Cadagcó, cadacóon ng̃a guilabíhan.

Enquiciar. = Pagtáod, pagbótang, pagpahaáng̃ay sa tacop, sa talambóan, sa iang quicióhan, sa pagalisóan nia.

Enquillotrarse. = Pagpadáyeg, pagpalábi labi. * Paghigógma, pagmoral sa babáye.

Enramada. = Pagdáyan dáyan ng̃a pagaboháton sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, atop atop ng̃a pagatocólan sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, arón landóng̃an ug bisan onsang lugar.

Enramar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa lugar sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy.

Enranciarse. = Pagpán-os, pagbánghao.

Enrastrar. = Pagtóhog sa bisan onsa.

Enredadera. = Balágon.

Enredador. = Condatán, táuo ng̃a malíhoc caáyo, ng̃a díli maálam magpoyó, ng̃a díli mahamótang. * Táuo ug bacácon, ng̃a magadála dala sa luyo ug sa luyo sa mg̃a soguílon, arón managáoay ang obán ng̃a mg̃a táuo, tabían.

Enredar. = Pagtáctac sa mg̃a sahid, sa mg̃a anod, ug sa obán pa ng̃a mg̃a panagátan, sa dagat con sa mg̃a sobá. * Paggobót, pagbóloc, pagsácot. * Pagcóndat, pagósic, pagdóla. * Pagdála dala sa mang̃a soguílon arón managáoay ang mg̃a táuo. * Paglisód, pagólang, pagbótang sa mg̃a cacolían sa bisan onsa ng̃a pagaboháton ug pagahosáyon. * V. Amancebarse.

Enredo. = Cagobót, cabóloc, pagcasácot. * Pagcacóndat, pagcaósic, pagcadóla. * Bacac sa pagpabíquil biquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. * Calisód, cacolían, caoláng̃an.

Enredoso. = Ang may cacolían, ang guibotáng̃an sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a casamócan.

Enrehojar. = Pagbóhat sa mg̃a dahon ng̃a manípis sa talo ng̃a pagapotíon.

Enrejado. V. Celosía.

Enrejar. = Paglibót pagálar sa mg̃a cahoy, mang̃a caoáyan con mg̃a pothao sa bisan onsang lugar.

Enriquecedor. = Ang magapaaronáhan sa lain.

Enriquecer. = Pagpaaronáhan sa bisan cansa, pagpatigáyon, paglában, pagtábang canía arón masalapían sía. * Pagbóhat ug maáyo, pagpang̃íta sa masingcámot, arón motóbo ang pohónan, ang salapí. * Pagdáyan dayan, pagdógang sa pagcamahál.

Enriscado. = Lugar ng̃a cabatóhan, capangpáng̃an.

Enriscar. = Pagbótang sa bisan onsa sa hatáas caáyo. * Pagsolód sa bisan cansa sa lugar ng̃a cabatóhan ug capangpáng̃an.

Enristrar. = Pagándam sa bangcao sa pagsámar, sa pagsóntoc, sa pagsócol. * Paglacát sa bisan díin sa dalan ng̃a lactod. * Pagtóltol, pagtóman sa bisan onsa ng̃a macóli onta ng̃a pagatoltólan ug pagatománon.

Enristre. = Pagholót sa bangcao.

Enrizamiento. = Pagcacólong.

Enrobrescido. = Ang matíga ug malíg-on caáyo.

Enrobustecer. = Pagpadagcó, pagpalíg-on, pagpasópang, pagpacosóg sa bisan onsa.

Enrodar. = Pagcastigo sa saláan sa pagbalí canía sa mg̃a bocóg sa mg̃a bocton ug sa mg̃a paa.

Enrodelado. = Ang guisangcápan sa calásag, ang nang̃alásag.

Enrojar. = Pagtína sa color ng̃a mapolá polá, molomalágom.

Enromar. = Pagpíslat. * Pagdáya, pagsómpo, pagsóngpo.

Enrona. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a bató, apog, mg̃a tesa, &c., ng̃a biniáan sa mg̃a bóhat ng̃a cota.

Enronquecer. = Pagpágao.

Enronquecimiento. = Capágao.

Enroscadamente. = Sa pagcabalálao, sa pagcalácon.

Enroscar. = Balálao, lacon, bacólong, licos, bodbod, balólon, baligcoló, bolórbod, balicótcot, quibícob.

Enrubiar. = Pagbolágao.

Ensabanar. = Pagtábon sa habol.

Ensacar. = Poghípos, pagsolód sa bisan onsa sa mang̃a poyo poyong dagcó.

Ensalada. = Otan ng̃a pagasáctan sa asín, sa soca ug sa lana. * Pagcasácot sa mg̃a botang ng̃a nagacaláin lain ug ng̃a oaláy paghiósa.

Ensaladilla. = Mg̃a matám-is ng̃a nagacaláin lain. * Mg̃a batóng mahál ng̃a nanagcaláin lain ng̃a guipanaglobóng sa mg̃a hias.

Ensalmador. = Ang maghihílot, ang may opicio sa pagpaghióli sa logar sa mg̃a bocóg ng̃a nalisá. * Ang magasácot sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan, ang bacácon sa pagtámbal sa mg̃a masaquét.

Ensalmar. = Pagpahaóli sa lugar sa mg̃a bocóg ng̃a nalisá. * Paggámit sa mg̃a polong ng̃a oaláy hingtóngdan sa pagtámbal sa mg̃a masaquét.

Ensalmo. = Pagtámbal ng̃a bacácon ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a dioatáhan, ng̃a pagaobánon sa mg̃a polong ug mg̃a pagámpo ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan, ug sa mg̃a tambal ng̃a díli onta macaígo.

Ensalobrarse. = Pagbálhin sa tobig sa pagcaguioánon, pagtayám sa tobig.

Ensalzador. = Tigdáyeg, tigológ, ang magadáyeg, ang magaológ.

Ensalzamiento. = Pagcadáyeg, pagcaológ.

Ensalzar. = Ológ, dayeg, dayao.

Ensamblar. = Pagpahiósa, paglang̃áquit sa mg̃a bahin sa cahoy ng̃a icabóhat sa bisan onsa ng̃a bohat.

Ensancha. = Pagpaságad sa bisan cansa arón magatóman sa iang caogalíng̃on ng̃a pagbóot.

Ensanchador. = Ang magapadagcó, ang magapahalagpád.

Ensanchar. = Dagcó, halagpád.

Ensanche. = Pagcalagpád, pagcadagcó. * Pagcaháoay. * Pagcasángcad sa mg̃a saya ug mg̃a bisti. * Ang bahin sa panápton, sa bisti ng̃a ihípos ug pipilóon sa mg̃a tinahían, arón bohían con boot ng̃a halápdon ang maong bisti.

Ensandecer. = Pagbóang panghóng̃og, pagbóng̃og.

Ensangrentar. = Pagdogó. * Pagínit caáyo sa húna húna sa mg̃a táuo ng̃a nanaglális ug nagabolobásol sa ilang soguílon. * Pagbáng̃is caáyo, paghúna húna sa pagdáot sa isigcatáuo.

Ensañar. = Pagísog, pagpong̃ót.

Ensartar. = Tohóg. * Pagpamólong sa oaláy cahosáyan.

Ensayador. = Ang magasólay, ang nagaána ana, ang nagasána sana.

Ensayar. = Solay, ana ana, sana sana. * Pagtóyo.

Ensayo. = Pagcasólay, pagcaána ana, pagcasána sana, pagtóyo.

Ensebar. = Pagdíhog sa bisan onsa sa sebo, sa tamboc sa mg̃a mananáp.

Enselvado. = Logar, yota ng̃a nasolóp, ng̃a guitórcan sa mg̃a cahoy.

Ensenada. = Looc.

Ensenar. = Pagbótang, pagtípig, pagsócsoc sa doghan sa bisan onsa. * Pagsolód sa sacayán sa looc.

Enseñador. = Ang nagatódlo, magtotóon.

Enseñanza. = Pagtolón-an.

Enseñar. = Toon, torlo. * Pagpaháyag, pagpadayág, pagpaquíta sa bisan onsa. * Pagánar sa bisan onsa, pagsolód sa batásan.

Enseño. V. Enseñanza.

Enseñorear. = Pagbóhat sa bisan cansa ug agálon sa bisan onsa, sa usá ca provincia, longsod, &c. * Pagbóot.

Enserar. = Pagtábon, pagpótos sa mg̃a baníg sa bisan onsa.

Enseres. = Mg̃a manggad, mg̃a casangcápan, mg̃a capandáyan, &c.

Ensillado. = Ang cabayo ng̃a linopiácan, ng̃a may lopiac sa bocó bocó.

Ensilladura. = Ang bahin sa laoas sa cabayo, &c., ng̃a pagabotáng̃an sa siya.

Ensillar. = Pagsiya sa cabayo, &c.

Ensoberbecer. = Pagpalábi labi. * Paggobót, pagbálod ug dagcó sa dagat.

Ensogar. = Pagbáat sa lobid sa bisan onsa. * Pagsápao, pagpótus sa lobid sa mg̃a boteya ug mg̃a frasco.

Ensopar. = Paghólom sa tinápay sa vino, sa aguardiente, &c.

Ensordecer. = Pagbong̃ól, pagoalá sa idolóng̃og. * Paghílom, díli pagtíng̃og.

Ensordecimiento. = Pagcabong̃ól.

Ensortijamiento. = Pagcacólong sa bohóc con sa bisan onsa pa.

Ensotarse. = Paghóbong sa solóp.

Ensuciador. = Ang magapahúgao.

Ensuciar. = Paghógao, pagbóling, hamos, homig, domis, sagbot, linghot. * Paghógao, pagbóling sa calág ug sa dong̃og sa mg̃a salá ug sa batásan ng̃a mang̃íl-ad. * Pagcalíbang, pagcaólo sa calsones con sa mg̃a saya.

Entablado. = Salog ng̃a tinócod sa mg̃a papán.

Entabladura. = Pagtócod sa salog sa mg̃a papán.

Entablamiento. = Atóp sa mg̃a baláy ng̃a tinócod, binóhat sa mg̃a papán.

Entable. V. Entabladura.

Entablar. = Pagtábon, paglibót, paglócop sa bisan onsang lugar sa mg̃a papán. * Pagsógod sa bisan onsa ng̃a bohat.

Entablillar. = Laqui laqui.

Entalegar. = Pagsolód, pagtípig sa bisan onsa sa mg̃a poyo poyo, sa mg̃a pontél.

Entallar. = Paglíloc sa dagoay ng̃a nagacaláin lain sa mg̃a cahoy, mg̃a pothao, mg̃a tombága, &c. * Pagáng̃ay con díli pagáng̃ay sa bisti ng̃a guibísti sa mg̃a táuo.

Entallecer. = Pagódlot sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.

Entapizar. = Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a panápton.

Entarascar. = Pagbótang sa mg̃a dayan dayan ng̃a guilabíhan sa bisti sa mg̃a táuo.

Entarimado. V. Entablado.

Entarimar. = Pagtábon sa salog sa mg̃a papán.

Ente. = Bisan onsa ng̃a may pagcamáo. * Bisan onsa ng̃a may pagcamáo sa húna húna lamang sa mang̃a táuo. * Ang tacós ng̃a pagacatáoan.

Enteco. = Táuo ng̃a masaquéton, salaquétan, maloyáhon.

Entelerido. = Ang guitaquígan, ang guitógnao caáyo. * Ang nahádloc ug guiábot sa cacógmat.

Entena. = Cahoy ng̃a hatáas ng̃a guitaólan ug guibitáyan sa layág ng̃a guing̃álan ug latina, sa mang̃a sacayán.

Entenado. = Hináblos.

Entendederas. = Ihibaló, salabótan.

Entendedor. = Ang maálam, ang mosabót, ang mahibaló, masabóton.

Entender. = Habaló, alam, sabot, hona hona, boot.

Entendidamente. = Sa caálam, sa dagcóng paghibaló, sa dagcóng paghúna húna, sa salabótan, sa pagcaboótan.

Entendido. V. Entendedor. * Boótan, quinaadmánon, mang̃ialáman, maálam ng̃a táuo.

Entendimiento. = Ihibaló, boot.

Entenebrecer. = Pagng̃ít ng̃it.

Enteramente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit.

Enterar. = Asoy, sayod, toon, todlo.

Entereza. = Pagcatibúoc, pagcabóg-os, pagcatóman, pagcahíngpit. * Calig-ónan, pagcaólay.

Enterizo. = Ang natibúoc.

Enternecer. = Pagpahómoc. * Pagcalóoy, pagpoáng̃od, paghinóclog.

Enternecidamente. = Sa pagcapoáng̃od, sa pagcalóoy, sa pagcahinóclog.

Enternecimiento. = Calóoy, poáng̃od, hinóclog.

Entero. = Tibúoc, toman, híngpit. * Bog-os, olay. * Ang táuo con mananáp ng̃a díli hibótan. * Matárong. * Matámboc, sa maáyong laoas.

Enterrador. = Maglolobóng, ang magalobóng sa mang̃a minatáy.

Enterrar. = Lobóng.

Entesar. = Pagpalíg-on, pagpacosóg sa bisan onsa.

Entibiar. = Paginádlao sa bisan onsa ng̃a ilímnon, sa vino, tubig, &c. * Pagpogóng, pagpahínay sa mang̃a cailíbgon.

Entidad. = Ang macahímo sa pagcamáo sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a mahál, ng̃a bilídhon ng̃a tacós pagatágdon.

Entierro. = Lobóng, paglobóng. * Lobóng̃an, lolóbng̃an. * Mg̃a táuo ng̃a moobán sa laoas sa mg̃a minatáy sa paglobóng caníla.

Entigrecerse. = Pagsocó, pagpanoyó, pagáquig, pagcabaláca, pagligótgot, pagpong̃ót.

Entintar. = Paghógao, pagdómis sa bisan onsa sa tinta. * Pagtína.

Entiznar. = Pagbóling. * Pagdáot sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan.

Entoldamiento. = Pagtáod sa mg̃a tóldo sa mg̃a panápton ug sa bisan onsa, sa paglándong.

Entoldar. = Idem. * Pagtábil. * Pagpalábi labi.

Entonador. = Ang táuo ng̃a mocanta pagsógod ng̃a ang̃ay sa pagcabótang sa nahasólat sa solpa, sa punto. * Ang magatóyoc sa mg̃a galíng̃an arón moábot ang hang̃in sa órgano, sa pagcáblit na.

Entonar. = Pagcanta ng̃a ang̃ay sa solpa, sa punto. * Pagpaháng̃in arón matonóg ang órgano. * Pagsógod sa usá ca táuo sa pagcanta, arón managsonód ang obán. * Pagparáyeg, pagpalábi labi.

Entonatorio. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a sinógdan sa pagacantáhon, ng̃a ang̃ay sa solpa, sa punto.

Entonces. = Niádto, niádtong tiempo, sa canhi.

Entonelar. = Paghípos, pagsolód sa bisan onsa sa bariles.

Entono. = Pagpalábi labi, paráyeg.

Entontecer. = Pagpahóng̃og, pagpabóng̃og.

Entontecimiento. = Pagcahóng̃og, pagcabóng̃og.

Entorchado. = Logás sa hilo con igagáma ng̃a guipóstan, guibodbódan ug guilibótan sa lain, sa boláoan con salapí ug tinóyoc toyoc arón malíg-on.

Entorchar. = Pagtóyoc, pagípon sa pila ca búoc ng̃a candela, sa pagbúhat sa usá lamang. * Pagbódbod, pagpótos sa logás sa hilo, igagáma, &c., sa lain, sa salapí, boláoan, &c.

Entornar. = Pagbótad sa tacop con talambóan sa dapit sa logar ng̃a pagasaráhan.

Entorpecer. = Pagpáol, pagbácol sa mg̃a bahin sa laoas. * Pagbórong, pagbóng̃og sa húna húna, sa boot. * Domo domo. * Binhod, banhod, quioi.

Entortadura. = Pagcabalíquig, pagcalicó.

Entortar. = Pagbalíquig, paglicó. * Pagbotá sa luyong matá, sa usá ca matá.

Entrada. = Sodlánan, solódlan, panonódlan, ganháan. * Pagsolód, ng̃a pagapiestáhan caáyo sa mg̃a calongsódan, sa mg̃a harí mg̃a Obispo, mg̃a ponóan ng̃a labí. * Pagcaábian, pagcahigála sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.

Entradas del pelo en la parte superior de la frente. = Sooc sooc.

Entrambos. = Silang dohá, cameng dohá, quitang dohá, camong duhá.

Entrampar. = Paglít-ag. * Paglímbong sa mg̃a polong ng̃a inálam alam. * Pagólang, pagsámoc, pagbótang sa mg̃a cacolían, arón díli onta matóman sa guitóyo sa isigcatáuo. * Pagótang sa macadághan, sa masóbsob.

Entrante. = Ang mosolód.

Entraña. = Ng̃atanán ng̃a anáa sa solód sa tian, sa laoas, ang atáy, ang baga, ang cásing cásing, &c. * Ang cahiládman sa yota con sa dagat. * Ang labíng halálom ug tinágo. * Pagbóot, cabobót-on, gaoi, cagaoían, batásan.

Entrañable. = Ang hinigógma caáyo, ang napílit sa cásing cásing.

Entrañablemente. = Sa dagcóng paghigógma, sa dagcóng boot, sa dagcóng pagpalángga.

Entrapajar. = Pagtábon, pagpótos sa bisan onsang bahin sa laoas sa pagtámbal sa mg̃a samad.

Entrapar. = Pagboghó.

Entrar. = Solód. * Pagáng̃ay, pagpahaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagsógod sa bisan onsa. * Pagdámag, pagdósmog. * Pagápil, pagípon.

Entre. = Sa talioála, apil.

Entreabrir. = Pogolóabli sa mg̃a tacop con mg̃a talambóan.

Entreancho. = Panápton ng̃a díli halagpád ug díli osab haíctin.

Entrecano. = Bohóc con bong̃ot, balahíbo, ng̃a bolobolágao ug molomapotí.

Entrecavar. = Pagcále sa ibábao lamang, díli halálom.

Entrecejo. = Ang lugar ng̃a calang sa talioála sa mang̃a quilay.

Entrecerca. = Ang lugar ng̃a calang sa talioála sa mg̃a alad.

Entreclaro. = Ang masíhag sihag. * Ang molomalámdag. * Ang molomatín-ao, ang madayág dayág.

Entrecoger. = Capot, coyot, coha, dacop.

Entrecoro. = Ang lugar ng̃a calang sa mg̃a Singbahán cutob sa coro hasta sa altal ng̃a panóan, mayor.

Entrecortadura. = Pagcapótol, pagcasí-si sa bisan onsa sa oalá mabólag ang mg̃a bahin.

Entrecortar. = Pagpótol sa bisan onsa sa talioála, sa díli paglahóson, sa díli pagtibaoáson sa pagpécas, sa pagbólag.

Entrecubiertas. = Ang lugar ng̃a calang sa talioála sa mg̃a junta, sa mg̃a salog sa mg̃a sacayán.

Entredicho. = Pagdilí, pagsógo arón díli boháton ug bisan onsa. * Castigo sa santa Iglesia sa pagdilí sa obán ng̃a mg̃a cristianos ng̃a saláan sa obán ng̃a mg̃a caposlánan ng̃a calágnon, espirituhánon.

Entredoble. = Panápton ng̃a díli mabága ug díli opód mahínag.

Entrefino. = Ang díli dagcó, mabága, ug díli osáb magamáy, pino.

Entrega. = Paghátag, pagcatónol.

Entregador. = Ang mohátag, ang magatónol, magatócnol.

Entregar. = Hatag, tonol, tocnol, pagpadáoat. * Pagcógui sa bisan onsa sa minatúod, sa tinóod.

Entrego. V. Entrega. * Tampa, tampo.

Entrejerir. = Pagsácot sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Entrejuntar. = Pagpadóol, paglang̃áquit sa mg̃a papán sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan sa ilang mang̃a marco.

Entrelazar. = Paglang̃áquit, paghiósa, sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Entrelistado. = Ang binódcan, ang binarlísan.

Entrelucir. = Pagdayág sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang.

Entremedias. = Sa talioála, sa calang.

Entremes. = Dula ng̃a hicalatáoan.

Entremesear. = Pagtístis sa mg̃a dola ng̃a hing̃alatáoan ug sa mg̃a soguílon, sa mg̃a pagcagóla.

Entremeter. = Pagsócsoc, pagsolód sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang. * Paghilábot sa díli catongdánan.

Entremetido. = Mahilabtánon. * Ang mahilábot sa díli tacós ng̃a pahilábtan.

Entremetimiento. = Pagcahilábot.

Entremezclar. = Pagsácot, paggobót, pagbóloc.

Entremorir. = Pagdápit sa pagcatibáoas sa bisan onsa, con sa pagcapálong sa mg̃a sogá.

Entrenzar. = Pagsalápid.

Entreoir. = Pagdóng̃og sa bisan onsa ng̃a guipamólong, sa oalá sabóton ug hingsáydan caáyo, alíng̃at.

Entreparecerse. V. Entrelucir. * Pagtóngha sa bisan onsa, pagdayág.

Entrepernar. = Pagsócsoc sa paa sa usá ca táuo sa talioála sa mg̃a paa sa lain ng̃a táuo. * Ing̃on man opód sa tong̃ód sa mg̃a mananáp.

Entrepiernas. = Ang dapit sa solód sa bolog, quinabalat-áng̃an, quinásap-áng̃an.

Entrepuentes. V. Entrecubiertas.

Entrepunzadura. = Pagcang̃ótng̃ot, pagcaól-ol sa mang̃a hobág sa oalá mang̃ahínog.

Entrepunzar. = Pagng̃ót ng̃ot, pagól-ol sa mahínay.

Entrerenglonadura. = Ang guisólat sa talioála sa mang̃a dalan sa guisólat ng̃a daan.

Entresacar. = Pagpíli.

Entresijo. = Bisan onsa ng̃a tinágo.

Entresuelo. = Pinoyánan sa talioála sa salog sa itáas ug sa silong.

Entresurco. = Ang yota ng̃a calang sa talioála sa mg̃a todlis.

Entretallar. = Paglíloc.

Entretejer. = Pagsácot sa panápton ng̃a pagaháblon sa mg̃a logás ng̃a nagacaláin ug color, arón magacaláin opód ang mg̃a labra con mg̃a dagoay.

Entretela. = Ang panápton ng̃a binótang sa talioála sa mg̃a bisti ug sa mg̃a sapao.

Entretenedor. = Ang macalíng̃ao, magapalíng̃ao, magapalípat, magapaláng̃an lang̃an.

Entretener. = Pagpaling̃ao, pagpaláng̃an lang̃an, pagpalípat, pagpalípay.

Entretenido. = Matístis, malipáyon.

Entretenimiento. = Ang macalípat, macalíng̃ao, icalípay.

Entreuntar. = Pagdíhog sa salingcápao, sa ibábao lamang.

Entrevenarse. = Pagsolód sa bisan onsa sa caogátan.

Entreventana. = Ang bongbong ng̃a calang sa talioála sa duruhá ca ventana, talambóan.

Entrever. = Pagtán-ao, pagquíta, pagsolóng sa pagcabóloc, sa díli maáyo, sa bisan onsa.

Entreverado. = Sinácot, binódcan.

Entreverar. = Pagsácot sa mg̃a botang ng̃a magsáma, con sa mg̃a botang ng̃a nagacaláin lain.

Entrevista. = Pagcaatóbang, pagcatágbo, pagcatámbong. * Pasoguílon, pagsólti sa mg̃a táuo.

Entripado. = Ang magapaól-ol ug masámoc sa mang̃a tináe. * Mananáp ng̃a pinatáy ng̃a oalá paggólan, pagacoháan sa tináe. * Capong̃ót, casocó, cabaláca sa bisan cansa, ng̃a quinahánglan ng̃a tagóon, ng̃a díli ipaháyag, ipadayág, ipasábot sa obán.

Entristecer. = Pagpasobó, pagpamíng̃ao, sobó, ming̃ao, pagóbos sa boot.

Entristecimiento. = Pagcasocó, pagcasobó, pagcamíng̃ao, pagcaóbos sa boot, sa húna húna.

Entrojar. = Paghípos sa homáy, sa maís, &c., sa mg̃a panonódlan.

Entrometer. V. Entremeter.

Entroncar. = Pagcaobánan, pagsógod sa pagcacaobánan sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.

Entronizacion. = Pagsógod sa pagcahári.

Entronizar. = Idem. * Pagtógot, paghátag sa bisan cansa sa hatáas ng̃a cahímtang, sa opicio ng̃a donggánon.

Entronque. = Sinógdan, guinicánan sa pagcacaobánan sa usá ca banay. * Pagcacaobánan sa mg̃a táuo sa lain ng̃a táuo ng̃a sinógdan ug guinicánan sa maong pagcacaobánan.

Entruchada. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa limbong, sa mabódhing hona hona.

Entruchar. = Pagálam alam sa bisan cansa sa paglógos canía ng̃a magabóhat sa bisan onsa.

Entuerto. = Bohat ng̃a daútan, sayóp contra sa isigcatáuo. * Mg̃a pagól-ol sa mg̃a babáye sa human na ang pagánac.

Entumecer. V. Entorpecer. * Paggobót sa dagat con sa hang̃in, paghorós, pagbahá, pagbálod ng̃a dagcó.

Entumecimiento. = Pagcabínhod, pagcabánhod, pagcaquíoi.

Entumirse. V. Entorpecerse.

Entupir. = Pagtábon sa bisan onsa ng̃a alaguían, pagólang, pagsámoc. * Pagpógos, pagpigós, paghógot sa bisan onsa.

Enturbiar. = Paglóbog. * Pagdág-om, pagng̃ít ng̃it. * Paggobót sa nahósay ng̃a daan.

Entusiasmar. = Paghátag sa gahóm, sa cosóg, sa maáyong cásing cásing, sa pagbóhat con sa pagpamólong.

Entusiasmo. = Húna húna ng̃a dagcó ug hatáas, ng̃a macalógos sa táuo sa pagpamólong con sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan ug macóli.

Entusiasta. = Ang mamólong con magasólat sa entusiasmo, sa dagcóng cacógui.

Enumeracion. = Pagísip, pagcuenta, pagíhap.

Enumerar. = Isip, ihap, pagcuenta.

Enunciacion. = Pagcaásoy, pagcasáyor sa bisan onsa.

Enunciar. = Asoy, sayod, hayag, dayág.

Enunciativo. = Ang magaásoy, ang magsáyor, ang magapaháyag, ang magadayág.

Envainar. = Pagsácob, pagsolód sa sacob sa mang̃a hing̃aníban.

Envalentonar. = Pagpaísog.

Envanecer. = Pagparáyeg, pagpalábi labi.

Envanecimiento. = Idem.

Envarar. V. Entorpecer.

Envasador. = Ang magahóad sa tóbig, vino, &c., sa usá ca panonódlan sa lain ng̃a sodlánan. * Sandayóng.

Envasar. = Pagbótang, pagbó-bo, paghóad sa vino, soca, &c., sa mg̃a sodlánan. * Pagínom sa labí sa casaráng̃an. * Paglápos sa laoas sa bisan cansa sa bangcao, sa cales, &c. * Paghípos, pagsolód sa homáy, maís, &c., sa mg̃a bolóyot, mg̃a poyo poyo, &c.

Envedijarse. = Paggobót sa hilo, igagáma, &c. * Pagáoay, pagboloborúca sa daghan ng̃a mg̃a táuo.

Envejecer. = Pagtigólang, pagdáan. * Pagdógay caáyo.

Envejecido. = Ang naánad na sa bisan onsa.

Envenenador. = Ang macahiló, ang mohátag sa hiló.

Envenenamiento. = Pagcahiló.

Envenenar. = Paghiló. * Pagpacadáot sa bisan cansa, sa mg̃a polong con mg̃a bohat.

Enverdecer. = Paglónhao sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.

Envergar. = Pagtácgos, Paglíg-on sa mang̃a layág, sa mg̃a verga.

Envés. = Licód sa bisan onsa. * Camaó-o.

Envestidura. = Pagcahátag sa bisan cansa sa dagcóng opicio con cahímtang.

Envestir. = Pagtógot, paghátag sa mg̃a hari con sa mg̃a ponóan, sa bisan cansa sa ilang mg̃a guinsacópan, sa hatáas ng̃a opicio con cahímtang. * Pagtábon, paghísti sa bisan onsa. * Pagsolód sa solód sa bisan diin ug sa bisan onsa.

Enviadizo. = Ang mahímo ng̃a sogóon, ang masógo sa masócot.

Enviado. = Sinógo, ang guisógo.

Enviar. = Sogo. * Pagdíli sa mg̃a magahíng polong sa guipang̃áyo sa isigcatáuo.

Enviciar. = Pagpadáot, pagtacód. * Pagsang̃á ug pagdáhon caáyo sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm, sa pagcacólang, sa paghicao sa bong̃a. * Paghigógma, pagíbog, pagpanghináot caáyo sa bisan onsa.

Envidia. = Casína. * Húna húna, catbog, pagpanghináot ng̃a maáyo.

Envidiable. = Ang tacós ng̃a sináhon, caíbgan, boóton, higogmáon, panghinaóton.

Envidiar. = Sina, ibog, pagpanghináot.

Envidioso. = Masináhon, ang mosína, ang may casína, ang maíbog. * Hacog.

Envilecer. = Pagtámay, pagpasipála. * Pagoalá sa bili sa bisan onsa, sa pagcabilídhon, sa pagcahamíli. * Pagoalá sa dong̃og ug maáyong boot sa bisan cansa.

Envinagrar. = Pagbótang sa soca sa bisan asa con sa bisan onsa.

Envinar. = Pagbótang ug vino sa tobig, pagsimbóg, pagsambóg, pagsácot.

Envio. = Pagcasógo, pagsógo.

Envion. V. Empellon.

Enviscar. = Pagdíhog sa bisan onsa ng̃a mapílit ug mahágcot, sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, arón mahapílit ang mg̃a langgam. * Pagáoay, pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on.

Enviudar. = Pagbálo.

Envoltorio. = Potós, postánan, ang guipóstan, pinótos.

Envoltura. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a hapín, sa mg̃a panápton ng̃a igapótos sa mg̃a báta.

Envolvedero. = Ang panápton ng̃a igapótos sa bisan onsa, postánan.

Envolvedor. = Idem.

Envolver. = Potós. * Pagsácot, pagápil sa bisan onsa. * V. Amancebarse. * Pagsácot sa cadaghánan sa talioála sa obán.

Enyugar. = Paghícot, pagtáod sa liógan, sa yogo, sa mg̃a mananáp ng̃a magadáro, &c.

Enzamarrado. = Ang guitáptan, ang guibistíhan sa mg̃a bisti ng̃a tinócod ug binóhat sa mg̃a panit sa mg̃a carnero.

Enzarzado. = Bohóc ng̃a nagobót con colóng̃on.

Enzarzar. = Pagbótang, pagólang sa bisan onsa sa mg̃a sang̃á ng̃a toncan, sa mg̃a caguíngquing. * Pagsámoc, pagángcon, paghilábot sa mg̃a bohat ug mg̃a holosáyon ng̃a malisód ug macóli. * Pagpatigáyon arón magaáoay ang mg̃a táuo, pagsógnod caníla, pagbághot arón managlális.

Enzurronar. = Pagsolód sa usá ca botang sa solód sa lain ng̃a botang.

EP

Epacta. = Pagcadághan sa mg̃a adlao ng̃a nahatong̃ód sa diciembre ng̃a nahasácop sa bolan sa enero. * Ylisípan ng̃a pagatágdan ug pagatamódan sa mang̃a Padre sa ilang pagpang̃ádye sa matagádlao.

Eperlano. = Isda sa sobá.

Epiceno. = Ng̃alan ng̃a macaígo sa babáye ug sa laláque, sa laque ug sa baye.

Epidemia. = Salot, saquét ng̃a matacód.

Epidémico. = Ang nahatong̃ód sa salot, sa saquét ng̃a matacód.

Epifanía. = Pagcaháyag, pagcadayág. * Ang piesta sa pagdúao sa toló ca hari sa atong Guinóong Jesucristo sa camálig sa betlém, sa icapólo ug toló ca adlao sa iang pagcatáuo.

Epígrafe. = Pagásoy ng̃a lactor ng̃a moóna sa mang̃a bahin ng̃a sinólat sa mg̃a libro, sa mg̃a pagsoguílon ug sa mg̃a pagoáli, ng̃a mao ang casayódan sa nahamótang sa obos ug iíngnon pa sa hatáas ng̃a pagsáyod.

Epilepsia. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcaquíoi sa mg̃a bahin sa laoas ug sa mg̃a caogátan, ug sa pagcadáot sa mg̃a balatían.

Epiléptico. = Ang mobáti sa saquét ng̃a guiíng̃on carón.

Epilogal. = Soguílon con solat ng̃a lactod, dinalí, sa mg̃a diótay ng̃a polong.

Epilogar. = Pagláctor sa mg̃a soguílon, mg̃a oáli con mg̃a solat. * Pagásoy sa mg̃a hamóbong polong, sa dinalí, sa dináclit.

Epílogo. = Catapósan sa usá ca soguílon, oáli con solat, ng̃a icasúmay sa lactod ng̃a pagsáyod ug pagásoy, sa ng̃atanán ng̃a guiíng̃on na.

Epiqueya. = Casayóran ng̃a nahamótang sa casaráng̃an ug cataróng̃an, ng̃a icaásoy sa cahológan sa mang̃a leyes, sa batásan, somála sa túig, sa lugar, ug sa pagcabótang sa mg̃a táuo ng̃a hingsácpan sa maong batásan.

Episcopado. = Pagcabótang, cahímtang, opicio sa pagcaobispo. * Pagcadógay sa gahóm sa tagsa ca Obispo.

Episcopal. = Ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa Obispo.

Episcopologio. = Padron, listáhan, solat ng̃a sinolátan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a Obispo sa usá ca Singbahán con sa usá ca provincia.

Epístola. = Solat ng̃a ipadála sa bisan díin ug sa bisan cansa. * Ang bahin sa misa ng̃a pagabasáhon sa Padre ng̃a magamisa, ug pagacantáhon sa Padre ng̃a subdiácono, sa misa sa tololó ca Padre, sa human na ang mg̃a oracion ng̃a nahaóna. * Cahímtang sa Padre ng̃a subdiácono, cay ang iang nahaónang catungdánan mao ang pagcanta sa epístola sa mg̃a misa.

Epistolar. = Ang nahatong̃ód sa epístola con solat.

Epistolario. = Libro ng̃a guitigóman sa mg̃a solat ng̃a sinólat sa bisan cansang táuo. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a epístola sa mg̃a misa.

Epistolero. = Ang Padre ng̃a may catongdánan, sa obán ng̃a mg̃a Singbahán, sa pagcanta sa epístola sa mg̃a misa.

Epistólico. V. Epistolar.

Epitáfio. = Solat ng̃a ibótang, ug ng̃a isólat sa mang̃a bató ng̃a tabon sa mg̃a lobng̃ánan.

Epitalamio. = Pagcanta sa pagbántog sa mg̃a pagcasál.

Epítima. = Ang macacosóg, ang mohátag sa gahóm, ang macacóha sa colóya.

Epitimar. = Pagbótang sa mg̃a bahin sa laoas sa mang̃a tambal ng̃a icacóha sa calóya.

Epítome. V. Epilogo. * Casayódan ng̃a lactod sa ng̃atanán ng̃a labing maáyo ug mahál ng̃a guisólat sa bisan onsang libroha.

Época. = Sinógdan ng̃a pagasógodan sa pagísip sa mg̃a túig. * Cadogáyan, pagcadógay ng̃a hatáas sa tiempo, sa túig.

Epulon. = Ang mocáon sa mg̃a calán-on ng̃a mahál. * Ang hing̃áon oyámot.

EQ

Equiángulo. = Ang guitopóng̃an sa mg̃a loyo. * Bisan onsa ng̃a may mg̃a loyo ng̃a topóng.

Equidad. = Pagcatopóng, pagcatárong. * Pagóbos sa mg̃a bili sa bisan onsa ng̃a ibalígya.

Equidistante. = Ang maíng̃on, ang magsáma sa pagcahalayó.

Equidistar. = Paghalayó sa pagcasáma sa dohá con capin ba ca botang sa lain ng̃a botang.

Equilátero. V. Equiángulo.

Equilibrar. = Pagtárong, pagbántang, pagtopóng.

Equilibre. = Ang mahamótang sa pagcatádong, sa pagcabántang sa pagcatopóng.

Equilibrio. = Idem.

Equino. = Ang nahatong̃ód sa cabayo.

Equinocio. = Ang pagábot sa adlao sa lugar ng̃a macatopóng sa pagcadúgay ug pagcahatáas sa mang̃a adlao ug sa mg̃a gabíy.

Equipaje. = Casangcápan ng̃a madála sa mg̃a táuo ng̃a managsacáy con managlacát.

Equipar. = Paghátag, pagsángcap sa bisan cansa sa ng̃atanán ng̃a mg̃a quinahánglan.

Equiparacion. = Pagcatándig, pagcatándi, pagpanánglet.

Equiparar. = Tandig, tandi, sanglet.

Equipo. = Pagcasángcap, pagsángcap.

Equipolencia. = Pagcaíng̃on sa bili.

Equipolente. = Ang maíng̃on sa bili.

Equiponderar. = Pagtímbang ng̃a magsáma, topóng, sa mg̃a botang.

Equitacion. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa pagcabayo ug maáyo, ug paghópot sa cabayo ing̃on sa ang̃ay. * Pagcabayo.

Equitativo. = Ang matárong, ang may cataróng̃an, ang mahamótang sa pagcatárong.

Equivalencia. V. Equipolencia.

Equivalente. V. Equipolente.

Equivalentemente. = Sa pagcaíng̃on, sa pagcatopóng, sa pagcasáma.

Equivaler. = Pagíng̃on, pagsáma sa bili sa mg̃a botang.

Equivocacion. = Pagcasayóp, sayóp.

Equivocadamente. = Sa pagcasayóp.

Equivocar. = Sayóp. * Pagíng̃on. * Pagbalíng̃ag.

Equívoco. = Polong ng̃a may cahológan ng̃a nagacaláin lain ug hingtóngdan. * Ang arang onta sabóton sa magacaláin lain ng̃a pagsábot.

ER

Era. V. Época. * Túig, panúig, panuígan. * Yota ng̃a datag ug maháoan ng̃a pagaguiócan sa trigo, humáy, &c. * Cristiana. = Túig, tiempo ng̃a pagaisípon cutub sa pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo.

Eral. = Nati sa baca sa dohá ca túig.

Erar. = Pagándam sa yota arón pagatámnan.

Erario. = Lugar ng̃a pagtipígan sa salapí sa mg̃a hari con sa mg̃a Guinharían.

Ereccion. = Pagcatíndog, pagcabáng̃on sa bisan onsa, pagcaósoag. * Pagsógod, sinógdan sa bisan onsa. * Pagcagóot, pagcahagóot.

Erector. = Ang magapatíndog, ang magabáng̃on.

Eremítico. = Ang nahatong̃ód sa táuo ng̃a mopoyó sa caming̃áoan, sa cahaoánan, boghó.

Eremitorio. = Lugar ng̃a guitindógan sa mg̃a solosíngbahan ng̃a diótay ng̃a guing̃álan ug ermita.

Erguir. = Pagtíndog, pagbáng̃on sa bisan onsa. * Pagpalábi labi.

Erial. = Yota ng̃a oalá pagabohátan ug pagatámnan.

Eriazo. = Idem.

Erigir. = Pagtíndog, pagbóhat sa usá ca baláy, sa usá ca Singbahán, &c.

Erisipela. = Apoy.

Erizado. = Ang nalocóp, ug guilibótan sa mg̃a tonóc.

Erizar. = Pagpaníndog sa bohóc, libácag libádot.

Erizo. = Mananáp ng̃a guilócpan sa iang panit sa mg̃a tonóc: diótay sia ug ang dagoay sa iang laoas maíng̃on ing̃on ng̃a ang sa baboy. * Quinháson, toyom, tayom.

Ermita. = Singbahán ng̃a diótay ng̃a nahamótang sa mg̃a cahaoánan, sa holohalayó sa mg̃a calongsódan.

Ermitaño. = Ang mopoyó sa ermita, ug magaalíma ug magabántay niána. * Táuo ng̃a boghó, ng̃a mopoyó sa caming̃áoan, sa cahaoánan, sa halayó sa mg̃a táuo. * Mapenitenciahon.

Erogar. = Pagpáhat, pagbáhin sa salapí con sa mang̃a catigayónan.

Erótico. = Ang nahatong̃ód sa gogma, sa paghigógma.

Erradamente. = Sa pagcasayóp.

Erradicacion. = Pagcaíbot sa mg̃a cahoy con sa mang̃a tanóm ubán ang gamót, pagcapóo.

Erradicar. = Ibot, pagíbot sa bisan onsa ohán ang mg̃a gamót, pagpóo, pagipó.

Erradizo. = Ang magasaláag.

Errado. = Ang masayóp, masaláypon.

Errante. = Tigsóroy sa oaláy toyo ug pagahonóng̃an. * V. Erradizo.

Errar. = Pagsayóp. * Pagsálang sa caogalíng̃on ng̃a catongdánan. * Pagdáot sa isigcatáuo.

Errata. = Sayóp sa mg̃a solat, pagbácac sa pagsólat.

Errático. V. Errante.

Erratil. = Ang magadóha doha, ang oaláy calig-ónan sa iang húna húna.

Erre que erre. = Mao da guihápon, sa pagcatinóyo. * Mao ng̃a mao.

Erróneamente. V. Erradamente.

Erróneo. = Soguílon, pagtolón-an &c., ng̃a guibotáng̃an, ng̃a hingsácpan sa sayóp.

Erronía. = Daótan ng̃a boot, domót.

Error. = Sayóp, salá. * Húna húna ng̃a díli macaígo sa cataróng̃an. * Casaypánan.

Erubescencia. = Caólao ng̃a quinaía sa táuo ng̃a mang̃ioláoan.

Eructacion. = Pagcatóg-ab.

Eructar. = Pagtóg-ab, pagpanóg-ab.

Eructo. = Tog-ab, pagtóg-ab.

Erudicion. = Caálam, quinaádman.

Eruditamente. = Sa caálam, sa quinaádman, sa pagcaálam.

Erudito. = Mang̃ialáman, quinaadmánon, maálam, batid.

Eruginoso. = Ang espeso, ang mahágcot caáyo.

Erupcion. = Pagcagóa sa daótan dogá sa laoas sa mang̃a táuo con sa mg̃a mananáp. * Paggóa sa caláyo, sa abó ug sa obán ng̃a natónao sa cahiládman sa mg̃a volcan.

Eruptivo. = Saquét sa aláp-ap, sa cascaro con sa mg̃a noca ng̃a guican sa caínit sa dogó, ug sa daótan ng̃a dogá sa mg̃a laoas.

ES

Esbelteza. = Pagcatáas ng̃a ang̃ay sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo ng̃a bohi ug sa mg̃a laráoan.

Esbelto. = Ang táuo con laráoan ng̃a matahóm ug sa ang̃áyan ng̃a ug pagcatáas ug pagcatíndog.

Esbirro. = Alguasil, mananácop, ang may opicio sa pagdácop.

Esbozo. = Nahaónang pagbárlis, pagsógod sa bisan onsa ng̃a boot boháton.

Escabeche. = Guinámos, isdang guinámos.

Escabechar. = Paggámos sa bisan onsa ng̃a calán-on sa pagsácot sa mg̃a panácot, sa vino, dahon sa laurel, soca, lana, &c., arón malalím caáyo.

Escabel. = Tinócod sa papán ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa mg̃a silla, arón pagatónban ug pagatongtóng̃an sa tíil sa magalíngcod.

Escabiosa. = Tanóm, dagámi ng̃a tambal.

Escabrosidad. = Pagcadíli patag, díli hinlo sa bisan onsa. * Táuo sa maísog ng̃a gaoi. * Polong con solat ng̃a maháit. * Cabatóhan.

Escabroso. = Yota ug bisan onsa ng̃a díli patag, ng̃a díli hinlo. * Bisan onsa ng̃a guibotáng̃an sa mang̃a casámoc, sa mg̃a cacolían, sa mg̃a caoláng̃an. * Táuo sa daútan ug magáhi ng̃a cagaoían.

Escabullirse. = Pagoalá, paglágueu.

Escala. = Hagdan, hagdanán ng̃a díli pirme. * Lugar ng̃a pagadonggóan sa mg̃a sacayán sa pagpatigáyon ug sa pagpálit sa balon ug ubán pang mg̃a quinahánglan sa dagat.

Escalada. = Pagcasalácay, pagsáca, pagcóha sa mang̃a cota ug mg̃a baluarte sa mg̃a hagdan ng̃a ibótang dapit sa goa.

Escalado. = Isda ng̃a guibosbósan sa tian ug guiasínan.

Escalador. = Ang nagasalácay sa usá ca cota, sa usá ca baláy, &c.

Escalafon. = Padron, listáhan ng̃a sinolátan sa mang̃a ponóan sa mg̃a soldados, somála sa ilang cahímtang ug pagcadáan.

Escalamiento. V. Escalada.

Escálamo. = Tolete. * Cahoy ng̃a hamóbo ng̃a guitáod sa ibábao sa ng̃ílit sa mg̃a sacayán ng̃a pagagaódan, sa pagtácgos ug paglíg-on dihá sa gaod, con sa gayóng.

Escalar. = Salácay. * Pagsolód sa bisan díin, sa paglóngcab sa bongbong con sa atóp. * Pagsácoat, pagósoag sa papán con tacop tacop ng̃a nagasámpong sa alaguían, sa balaháan sa tobig.

Escaldada. = Babáye sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, masáyon, maólag, ng̃a oaláy caólao.

Escaldar. = Lapoa, dilao, pagdígo pagbó-bo sa bisan onsa sa tobig ng̃a binócal, ng̃a maínit caáyo. * Pagpáso sa bisan onsa.

Escalera. = Hagdan, hagdanán sa mg̃a baláy, salác-an.

Escalerilla. = Hagdan hagdan, hagdanán ng̃a diótay. * Pagcaípon sa usá ca camót, sa totoló, opat con capin ba ca dahon sa baraja, ng̃a nagacasonód sonód sila sa pagcabáli, sa pagcaísip.

Escaleta. = Capandáyan ng̃a icatóngtong ug icatáod sa mg̃a lothang ng̃a dagcó sa ilang mg̃a cureña.

Escalfador. = Saro, sodlánan sa tombága ng̃a pagabotáng̃an sa tobig ng̃a igaálot sa mg̃a magalálot. * Bagahán ng̃a may toló ca tiil, ng̃a itóngtong sa lamesa sa pagínit sa can-on.

Escalfar. = Paglóto sa tobig con sa sabáo ng̃a binócal sa mg̃a itlog ng̃a pagacoháan ng̃a daan sa panit.

Escalio. = Yota ng̃a guibalánan ng̃a daan apan ng̃a guibiáan, calibónan.

Escalofrio. = Nagnob, pagcatolotógnao, pagcatolotáquig, holohilánat.

Escalon. = Ang ang, balítang. * Que se hace en las palmas, para subir á ellas. = Hachac.

Escama. = Hingbis. * Cogan ng̃a magamáy ng̃a matoróc osáhay sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Cogan sa mg̃a noca ug sa mg̃a samad. * Catáhap. * Pagcatagám tong̃ód sa cadáot ng̃a guidáot sa bisan cansa sa iang isigcatáuo.

Escamada. = Mg̃a labra ng̃a guibótang sa obán ng̃a mg̃a panápton ng̃a binoldáhan, maíng̃on íng̃on sa dagóay sa hingbis.

Escamado. = Bisan onsang ng̃a buhat ng̃a may dagóay sa hingbis.

Escamar. = Paghíngbis, pagquías sa hingbis sa mang̃a isda. * Pagpatagám sa bisan cansa. * Pagtagám, paglícay sa isigcatáuo tong̃ód sa cadáot ng̃a guibóbat nía.

Escamocho. = Mg̃a tola, ang biniáan sa guicáon ug guiínom.

Escamonda. = Pagcatagá, pagcapótol sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy, pagcapón.

Escamondadura. = Ang mg̃a sang̃á ng̃a malágsot ng̃a guipótol sa mg̃a cahoy.

Escamondar. = Pagcapón sa mg̃a cahoy, pagpótol, pagtagá sa mg̃a sang̃á ng̃a díli maáyo, pagpádpad, pagcóha, pagpó-po sa mg̃a dahon ng̃a laya. * Salóso, saplag, calísquis, agos, bagos.

Escamondo. V. Escamonda.

Escamonea. = Tambal ng̃a igapurga, ng̃a guican sa tanóm sa maong ng̃alan.

Escamonearse. = Hanólsol, gaoad.

Escamoso. = Hingbíson, ang may hingbis.

Escampar. = To-ang. * Pagóndang, pagárang sa bisan onsang bohat. * Paghínay sa bisan onsa ng̃a boot ng̃a pagaboháton onta sa maínit ng̃a húna húna. * Pagháoan sa bisan onsang lugar, pagcóha sa mg̃a casámoc ug mg̃a caoláng̃an. * Lorang, hompay, tolac.

Escampavia. = Sacayán ng̃a diótay ug matólin.

Escanciador. = Táuo ng̃a nagatíing sa mg̃a ilímnon ug nagapaínom sa mg̃a dinápit sa mg̃a conbida.

Escanciar. = Pagtíing sa mg̃a ilímnon, ug pagpaínom sa mg̃a táuong dinápit sa mg̃a conbida.

Escandalizador. = Ang magaescándalo.

Escandalizar. = Pagescándalo, pagbóhat con pagpamólong sa daótan, malágsot ug mang̃íl-ad, ng̃a icahátag sa daótan ng̃a pinigíngnan sa obán ng̃a mg̃a táuo. * Pagsocó, pagpong̃ót, pagligótgot.

Escándalo. = Polong con bohat ng̃a macahímo sa cadáot ng̃a espirituhánon ug calágnon sa isigcatáuo. * Polong con bohat sa bisan cansa ng̃a díli macaígo sa cataróng̃an, ug sa tong̃ód niána pagasoguilánan ug pagalibácan sa obán ng̃a mg̃a isigcatáuo. * Sabá, banha, samoc, cagobót, cabóloc, cagóboc, pagáoay. * Bisan onsang bohat ng̃a cating̃aláhan, pagcating̃ála. * Pagpaáoat ng̃a malágsot.

Escandalosamente. = Sa pagcaescándalo, sa pagcang̃íl-ad.

Escandaloso. = Táuo ng̃a oaláy caólao, maólag, daótan, sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a batásan.

Escandallar. = Pagsócod sa pagcahalálom sa tobig sa dagat con sa sobá.

Escandallo. = Tingga con bató ng̃a mabóg-at ng̃a icasócod sa pagcahalálom sa tobig, sa cahiládman sa dagat con sa sobá.

Escandencia. = Pagcaligótgot, pagcapong̃ót ng̃a dagcó.

Escandecer. = Pagligótgot, pagpong̃ót.

Escaño. = Lingcoránan ng̃a hatáas ug ng̃a guibotáng̃an sa sandígan.

Escañuelo. = Lingcoránan ng̃a diótay ng̃a pagbotáng̃an sa mg̃a tiil.

Escapada. = Pagcalágueu, pagpaháoa sa hílom, sa tinágo.

Escapar. = Laguio, calágueu, paháoa, pagmísic. * Pagpamólong sa díli macaígo.

Escaparate. = Panonódlan sa mg̃a santos ug mang̃a laráoan, ng̃a guitaólan sa mg̃a tacop ng̃a salamín.

Escapatoria. = Pagcalágueu, pagpaháoa, pagmísic. * Pagbalíbad sa pagcalágueu sa mg̃a pagbóyboy sa bisan cansa, pagpaligás sa soguílon.

Escape. = Idem. * Pagdalágan.

Escapular. = Paglipót sa mg̃a catarmán, sa mg̃a tacot, sa mg̃a hunásan, sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy.

Escapulario. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a may liab sa talioála sa pagsolód sa olo arón tomónton ug magbítay ang mg̃a tomóy dápit sa atobáng̃an ug dapit sa licód, ng̃a guinabisti sa mg̃a Padre sa obán ng̃a mg̃a caparían. * Dohá ca pedazo con tinábas ng̃a panápton, ng̃a nagacalang̃áquit sa duruhá ca saguioálo, cordon con sintas, sa pagsáb-ong ug pagsáblay sa abága.

Escarabajear. = Paglacát, pagquíbot, pagquípot, pagguímoc maíng̃on sa pagquípot ug pagguímoc sa bacócang ng̃a guing̃álang ug escarabajo. * Pagsólat ng̃a díli maáyo, sa mg̃a daótan ng̃a letra ug sa mang̃a balíquig ng̃a dalan. * Paglisód sa bisan cansa tong̃ód sa mg̃a holosáyon ng̃a tacós pagatománon ug pagaatobáng̃on onta nia.

Escarabajo. = Mananáp ng̃a pac-an ng̃a maíng̃on ing̃on sa bacócang. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa táuo ng̃a diótay, hamóbo ug sa malágsot ng̃a dagóay, ug sa mg̃a letra ng̃a díli maáyo, ug sa mang̃a dalan sa mg̃a solat ng̃a balíquig.

Escaramuza. = Pagcaáoay sa mg̃a soldados ng̃a nanagcabayo, ng̃a nagacadámag sila usáhay ug usáhay nanagpang̃alágueu. * Poglális, pagíndig indig, pagbolabáilo sa soguílon, pagtóbag tobag.

Escaramuzar. = Pagáoay, pagdolodámag sa mg̃a soldados ng̃a nanagcabayo.

Escarapela. = Pagcaáoay, paglális lalis, pagdolodámag sa paggónit sa mg̃a bohóc, labí pa con managáoay ang mg̃a babáye. * Timáan ng̃a nagáma sa mang̃a sintas ng̃a nagacaláin ug color, ng̃a ipanagtáod sa mg̃a soldados sa ilang mg̃a calo, arón hiílhan ang mg̃a Guinharían ng̃a hingtóngdan nila, ug ang mang̃a dapig ng̃a guiángcon sa tagsa tagsa ca táuo.

Escarapelear. = Pagáoay, paglális lalis, pagdolodámag.

Escarbadero. = Lugar ng̃a pagacacháan, pagacoycóyan, pagacaycáyan, pagacahígan, pagaoahíng̃an, pagacopóan sa mg̃a mananáp.

Escarbador. = Ang nagacácha, nagacóycoy, nagacáycay nagacáhig, nagaoáhing, nagacopó. * De oidos. = Caohe, hing̃atóle.

Escarbaorejas. = Idem.

Escarbar. = Cachá, coycoy, caycay, cahig, oáhing, copó. * Hing̃atóle, pagcáohe.

Escarcela. = Poyo poyo ng̃a tipigánan sa santic, sa batóng santícan ug sa baloc.

Escarceo. = Mg̃a balod ng̃a diótay maíng̃on ing̃on sa mg̃a paglimbócad sa tobig ng̃a mabócal, ng̃a magáma sa dagat ng̃a masológ.

Escarcina. = Colocampílang ng̃a hamóbo ug balicó.

Escarcha. = Yamog, ton-og sa gabíy, ng̃a tibúoc tong̃ód sa dagcóng tognao.

Escarchado. = Lábra ng̃a molabáo sa mg̃a panápton ng̃a binoldáhan.

Escarchar. = Pagtibúoc sa ton-og sa gabíy tong̃ód sa tognao ng̃a dagcó.

Escarcho. = Isda sa dagcóng olo ug maíng̃on sa dagoay sa olo sa iríng.

Escarda. = Saról, icalále ng̃a diótay sa pagbónglay, ng̃a igcabónglay. * Pagbónglay, paggóna.

Escardador. = Ang magabónglay ang magagóna.

Escardadura. V. Escarda.

Escardar. = Bonglay, gona.

Escardillo. = Capandáyan ng̃a pothao sa paggíbot sa mg̃a bongláyon, sa mg̃a sagbot, ibolónglay, igagóna.

Escarlata. = Panápton, ng̃a mapolá. * Saquét ng̃a guican sa pagcaínit sa dogó.

Escarlatina. = Panápton ng̃a mapolá, saquét maíng̃on ing̃on sa tipdas.

Escarmenar. = Pagsóhay sa nagobót, sa nasácot.

Escarmentar. = Tagám, logda. * Pagsáoay, pagbárlong, pagcastigo sa nacasalá, sa nasayóp.

Escarmiento. = Catalágman, catágman, talágman. * Castigo, pagcasáquet.

Escarnecedor. = Tigtámay, tigyóbit, ang nagayóbit, ang nagatámay, ang nagapídya.

Escarnecidamente. = Sa pagcayóbit, sa dagcóng pagpacaólao.

Escarnio. = Pagtámay, pagyóbit, pagpídya.

Escaro. = Isda. * Táuo ng̃a loing, lolid.

Escarola. = Tanóm ng̃a maáyo pagaotánon ug boháton ug ensalada.

Escarolado. = Ang may color ug dagoay sa escarola.

Escarpa. = Pagcahanáyhay, pagcahándig.

Escarpar. = Pagquías sa mg̃a labra sa mg̃a cahoy, mg̃a pothao, mg̃a tombága, &c., pagsápsap sa nalíloc dihá, sa napátic.

Escarpia. = Lansang ng̃a may dagcóng olo ng̃a balicó, sa pagbítay ug pagsáb-ong sa bisan onsa.

Escarpidor. = Sorlay sa mg̃a ng̃ipon ng̃a mahínag, ng̃a icasóhay sa mg̃a bohóc.

Escarpin. = Sapín.

Escasamente. = Hapit, sa pagcamalisód, sa pagcacóli.

Escasear. = Paghícao, pagdaguínot, paghátag sa diriót da, tolotagidyot lamang. * Pagcopós, pagcábos, pagdíot diot.

Escasez. = Cahícao, pagcadagínot. * Pagcacólang, pagcacopós, pagcacábos, pagcadíot.

Escaso. = Diótay, hamóbo, alang alang, colang coláng̃an, díli toman, díli topóng. * Hicáoan, daguinotán, imot. * Díli igo.

Escatimado. = Idem.

Escatimar. = Pagdaguínot, pagdíot diot, pagpacábos, pagpacólang colang, pagímot, pagníhit, pagmíhit.

Escatimosamente. = Sa daótang hahúna húna, sa pagcalaláng.

Escatimoso. = Malaláng̃on, matahápon, táuo sa daótan ng̃a húna húna, malágsot.

Escena. = Lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a dola, mang̃a comedya. * Higdáan ng̃a pagaboháton sa mg̃a sang̃á ug mg̃a sagbot.

Escible. = Ang tacós sabóton, hibalóan.

Esciente. = Ang maálam, ang mahibaló, ang nasáyod.

Escirro. = Hobág ng̃a magáhi caáyo ng̃a díli maól-ol, apan daútan uyámot.

Escision. = Pagsí-si pagquísi. * Pagcabólag sa mang̃a caobanán ug sa mg̃a higála.

Esclarecer. = Hayag, lamdag. * Hoyag hoyag, aláman daman. * Sogá. * Paghamíli. * Paghátag sa maáyong dong̃og.

Esclarecido. = Hamíli, halángdon, donggánon, donggan, mahál, bilídhon.

Esclarecimiento. = Pagcaháyag, pagcalámdag, pagcahóyag huyag. * Pagcahamíli, pagcahalángdon, pagcamahál.

Esclavitud. = Pagcabíhag, cabihágon, cabihágan. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagpacatúman sila sa mg̃a bohat ng̃a maalampóon, ug sa pagcalóoy sa isigcatáuo. * Pagcasácop sa mg̃a cailíbgon ng̃a calibotánon.

Esclavizar. = Pagbíhag, pagpamíhag, pagádto sa pang̃ayáoan. * Pagpabóhat sa bisan cansa sa oaláy láng̃an, sa canónay.

Esclavo. = Bihag. * Ang nahasácop sa obán ng̃a mg̃a cofradía ng̃a guing̃álan de esclavitud. * Ang pagsácop sa mg̃a cailíbgon ng̃a calibotánon, laoásnon ug mang̃íl-ad. * Ang masinógton, ang mapaobsánon. * Ang napadáog sa gogma sa babáye.

Esclusa. = Sampóng̃an sa mang̃a balaháan sa tobig, sa cota con sa cahoy.

Escoba. = Silhig.

Escobada. = Pagcasílhig, pagsílhig.

Escobadera. = Ang babáye ng̃a magasílhig.

Escobajo. = Silhig ng̃a daan na ug hamóbo. * Botay.

Escobar. = Pagsílhig.

Escobazar. = Pagsáblig sa tobig ng̃a guibó-bo sa usá ca sang̃á.

Escoben. = Ang bohó sa mg̃a dolong sa sacayán ng̃a pagaaguían sa cable con sa talicalá ng̃a guihícot sa ancla, sa sinípit.

Escobilla. = Silhig ng̃a diótay sa mg̃a balahíbo sa mg̃a baboy con sa icog sa mg̃a cabayo, ng̃a icahínis ug icasílhig sa mg̃a panday sa salapí sa mang̃a hias.

Escobillon. = Capandáyan, cahoy ng̃a hatáas ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa mg̃a balahíbo sa cabayo, sa pagnósnos ug paghínis sa mg̃a bohó sa mg̃a lothang.

Escobina. = Ang quináon sa locob, sa hilíhod, sa pagbohó na sa mg̃a cahoy, sa pothao, tombága, &c.

Escobon. = Silhig ng̃a dagcó sa pagnósnos sa anóos sa alasóhan, ang guitáod sa tomóy sa usá ca cahoy ng̃a hatáas.

Escocer. = Hapdos, ng̃ot ng̃ot. * Pagpaóbos sa boot.

Escoda. = Bingcong sa pagsápsap sa mg̃a bató.

Escodar. = Pagsápsap sa mg̃a bató.

Escofina. = Limbas sa ng̃ipon ng̃a dagcó, sa paglímbas ug paghínlo sa bisan onsa ng̃a casangcápan con guinamíton sa cahoy.

Escofinar. = Paghínlo sa mg̃a cahoy sa limbas.

Escogedor. = Ang magapíli.

Escoger. = Pili.

Escogidamente. = Sa pagcapíli. * Sa pagcatóltol, sa pagcaígo.

Escogido. = Piníli.

Escogimiento. = Pagpíli, pagcapíli.

Escolapio. = Padre ng̃a nagatóon sa mg̃a báta.

Escolar. = Ang nahatong̃ód sa nagatóon sa escolahán, ang nagatóon sa escolahán, tinón-an.

Escolástico. = Idem.

Escolimado. = Táuo ng̃a maloyáhon, salaquétan.

Escolimoso. = Ang madalí saquétan, ang díli moántos, díli boot magílob, ang sa magáhing gaui.

Escolio. = Pagásoy ng̃a lactod sa bisan onsang solat ng̃a macóli sabóton ug toquíbon, sa halálom ng̃a cahológan.

Escolopendra. = Olahípan. * Isda ng̃a binódcan sa magacaláin lain ng̃a mg̃a color.

Escolta. = Tapoc sa pila ca soldados ng̃a moobán sa bisan cansa. * Ang sacayán ng̃a moábay sa lain.

Escoltar. = Pagobán, pagábay sa bisan cansa, arón díli onta matáhap sa iang paglacát.

Escollo. = Honásan, pasil, tacot.

Escombra. = Pagcaháoan.

Escombrar. = Pagháoan, pagcóha sa macasámoc, sa macaólang.

Escombro. = Ang mahabílin ug biniáan sa mg̃a bohat sa cota, sa mg̃a baláy ug sa bisan onsa ng̃a nagobá con guibóhat pa ng̃a bág-o, mg̃a bató, yota, apog, balás, mg̃a sinápsap, &c. * Isda ng̃a diótay maíng̃on ing̃on sa tamban.

Escomerse. = Cagod, linis, hinis.

Escondedero. = Lugar ng̃a pagatagóan sa bisan onsa.

Esconder. = Tago, hobong, hanip, tabac, licao, hiti, hotíboc, socsoc, salíot, lang̃ag. * Locop, sacop.

Escondidamente. = Sa pagcatinágo, sa pagcahílom.

Escondidas (a). = Idem.

Escondidillo. = Idem.

Escondidísimo. = Ang nahóbong, ang tinágo caáyo.

Escondido. = Ang guitágo. * (En). V. Escondidamente.

Escondimiento. = Pagcahóbong, pagcatágo.

Escondite. V. Escondedero. * Dola sa mg̃a báta.

Escondrijo. = Sooc. * V. Escondedero.

Escopeta. = Lothang.

Escopetar. = Pagcále ug paggóa sa yota sa lugar ng̃a guitórcan sa boláoan.

Escopetazo. = Pagbotó, tonog sa pagbóhi sa escopeta. * Ang pólvora, bala, &c., ng̃a mogóa sa bohó sa escopeta, ug ang samad ng̃a guican sa maong bala.

Escopetear. = Pagbóhi sa escopeta, paglóthang sa masóbsob. * Paglális lalis sa mg̃a maínit ng̃a polong.

Escopetería. = Mg̃a soldados ng̃a sangcap sa mang̃a escopeta. * Pagcabóhi sa escopeta sa macadághan.

Escopetero. = Soldado ng̃a nagadála sa escopeta. * Ang mananálsal ng̃a magabóhat ug magabalígya sa mang̃a escopeta.

Escopleadura. = Bohó ng̃a pagaboháton sa tiguíb.

Escoplear. = Pagtiguíb.

Escoplo. = Tiguíb.

Escorbuto. = Saquét ng̃a guican sa pagcadonót sa lagos.

Escordio. = Tanóm ng̃a icatámbal.

Escoria. = Tayá, tambacólong sa tombága, sa pothao, &c. * Bisan onsa ng̃a malágsot, daótan ug mang̃íl-ad.

Escorial. = Lugar ng̃a guinacoháan sa mg̃a tombága, boláoan, &c., apan ng̃a guibalánan ug guitámnan na. * Logar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a tayá, sa tambacólong sa puthao, sa tombága, &c.

Escoriar. = Pagpálot sa panit con madósdos ogáling ang bahín sa laoas, sa bisan onsa ng̃a magáhi con maháit.

Escorpina. = Isda.

Escorpion. V. Alacran. * Isda. * Capandáyan ng̃a guinagámit sa canhíng tiempo sa mg̃a mamomógos ug sa mg̃a dioatáhan sa pagpasáquet sa mg̃a mártires.

Escorzonera. = Tanóm ng̃a icatámbal.

Escota. = Pisi ng̃a ihícot sa usá ca tomóy dapit sa obos sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, sa pagtógot ug paghógot somála sa pagcahorós con pagcahínay sa hang̃in. * Bohi bohi, bilo bilo.

Escotadura. = Liab sa mg̃a sinína ug mg̃a bisti ng̃a guibísti sa mg̃a babáye.

Escotar. = Tabas, holíbis, pagáng̃ay sa bisan onsa sa lugar ng̃a hingtóngdan. * Pagbáyad sa amot, sa tampo con tampa ng̃a nacaígo sa tagsa tagsa. * Pagpagóa sa tobig, sa sobá, sa lanao, &c.

Escote. = Liab ng̃a guilabíhan sa pagcadagcó sa mang̃a sinína sa obán ng̃a mg̃a babáye. * Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a liab sa mg̃a bisti sa mg̃a babáye. * Amot, tampa, tampo.

Escotera. = Bohó sa quílid sa mg̃a sacayán ng̃a pagaaguían sa pisi ng̃a escota.

Escotero. = Ang nagalacát sa aoláy dala sa bisan onsa ng̃a macasámoc ug macaólang canía.

Escotilla. = Bohóng dagcó sa atobáng̃an sa talároc ng̃a mayor sa mg̃a sacayán ng̃a pagasódlan sa lolan, ug pagagólan, pagacoháan ug pagaaguían sa pagháoas sa maong lolan.

Escotillon. = Bohóng dagcó sa salog con sa yota, ng̃a guibotáng̃an sa tacop ng̃a honos honos.

Escotin. = Ang pisi ng̃a escota sa mg̃a layág ng̃a diótay sa mg̃a sacayán, juanete, sobre, &c.

Escozor. = Cahápdos, cang̃ót ng̃ot, pagcang̃ótng̃ot. * Casáquet sa húna húna tong̃ód sa bisan onsa ng̃a nacalisód con nacayógot.

Escriba. = Mang̃ialáman, ang nagaásoy sa batásan ng̃a daan, quinaadmánon sa mg̃a judíos, sa mang̃a hebreos.

Escribanía. = Opicio sa mg̃a escribano, sa mg̃a longsod. * Solód ng̃a pagatománan sa ng̃atanán ng̃a bohat ng̃a onay ug ang̃ay sa mg̃a escribano. * Solatánan, lamesa, papelera, sodlánan sa mg̃a papel. * Lugar ng̃a pagatongtóng̃an sa papel ng̃a pagasolátan. * Casangcápan sa pagsólat, tintero, sorlánan sa oblea ng̃a ipílit, sa polbos con margaja, &c.

Escribano. = Táuo ng̃a tong̃ód sa iang opicio may gahóm sa paghátag sa caligóan sa mg̃a solat ug mg̃a camatoódan. * Ang magasólat.

Escribiente. = Magsosólat, manonólat, somosólat, ang magasólat, ang magahóad sa guisólat sa lain.

Escribir. = Solat, paggáma, pagbóhat sa mg̃a letras sa bisan díin ug sa bisan onsa. * Paggáma sa mang̃a soguílon ng̃a hatáas, sa mg̃a oáli, &c., ng̃a isólat sa mg̃a libro.

Escriño. V. Canasta.

Escrita. = Isda ng̃a guibotáng̃an sa licód sa mg̃a barlis sa nagcaláin lain ng̃a color ng̃a maíng̃on sa dagóay sa letras.

Escritillas. = Mg̃a panón sa mg̃a carnero.

Escrito. = Solat, bisan onsa ng̃a sinólat ug guisolátan. * Ang solat ng̃a ihátag sa hocom sa pagsógod sa mg̃a capolong̃ánan.

Escritor. = Ang magasólat sa mg̃a libro, &c.

Escritorio. = Panonódlan sa mg̃a papel ug sa mang̃a camatoódan. * Solód ng̃a pagatománan sa mg̃a catongdánan sa mg̃a escribano ug sa obán ng̃a mang̃a táuo ng̃a guitógnan sa bisan onsa ng̃a holosáyon. * Panonódlan ng̃a mahál sa pagsolód ug pagtípig sa mg̃a hias.

Escritura. = Sólat. * Camatoódan ng̃a pinirmáhan sa mg̃a táuo ng̃a hingtóngdan, sa mg̃a testigos ug sa escribano. * Bisan onsa ng̃a libro ng̃a sinolátan sa solat sa camót con sa inimprenta. * Ang santos ng̃a Solat.

Escriturario. = Bisan onsa ng̃a guilíg-on sa camatoódan ng̃a sinólat. * Ang nagaásoy sa mg̃a cahológan sa obán ng̃a mg̃a polong ng̃a labíng halálom sa santos ng̃a Solat.

Escrupulillo. = Ang tipac, ang golong golong sa pothao, tombága, &c., ng̃a isolód sa colóng colóng arón matonóg.

Escrúpulo. = Duha doha, catáhap.

Escrupulosamente. = Sa catáhap, sa pagcadóha doha, sa pagcacóti coti.

Escrupulosidad. V. Escrúpulo.

Escrupuloso. = Ang magadúha doha, ang aoláy caligónan sa boot, ang matáhap, matahápon. * Matinománon.

Escrutador. = Ang maquigsósi, ang maquigásoy, maquigsáyod. * Ang magahíling, ang magalí-li.

Escrutinio. = Pagcasósi, pagcaásoy, pagcasáyod, pagcahíling, pagcalí-li.

Escrutiñador. V. Escrutador.

Escuadra. = Escoála, capandáyan sa mg̃a panday. * Ang tapoc sa pila ca soldados ng̃a guibotáng̃an sa ilang ponóan ng̃a guing̃álan ug cabo, ug ang opicio sa pagcacabo sa mg̃a soldados. * Bisan onsang tapóca sa mg̃a táuo. * Mg̃a sacayán sa pagpang̃óbat, sa guerra, ng̃a nagacaábay abay. * Cadaghánan sa mang̃a sacayán ng̃a nanagsóroy sodóy sa layág ug sa gaod sa mg̃a cabaybayónan sa pagbántay sa mg̃a caáoay ug sa mg̃a pondóhan.

Escuadron. = Ang usá ca bahin sa mg̃a soldados ng̃a macagáma sa pang̃obátan.

Escucha. = Bantay ng̃a modóol sa gabíy sa guihonóng̃an sa mg̃a caáoay, arón masáyor con onsa ba ang mg̃a bohat con mg̃a paglíhoc nila. * Ang babáye con binócot ng̃a may opicio sa pagobán sa monja ng̃a pagadoáuon, arón magapatalínghog ug masáyod sa soguílon sa maong monja ug sa midúao canía. * Talambóan ng̃a diótay ng̃a guibótang sa mg̃a solód sa mg̃a hocmánan sa hari, arón panimation ug pagadónggon sa maong hari ang mang̃a polong sa mg̃a hocom ug sa mg̃a somalámbag nia, sa díli onta sia quít-on ug batíon. * Babáye ng̃a mohígda sa hadóol sa iang señora, arón domóng̃og sia con táogon ogáling.

Escuchar. = Talínghog, pagpamáti, dong̃og, li-li, ting̃od, linhag.

Escudar. = Sagang, laban, tabang, pagpadáng̃op.

Escuderaje. = Pagcaalágad sa sologóon.

Escuderear. = Pagalágad, pagsílbi. * Pagóna sa sologóon con molacát ang agálon.

Escudería. V. Escuderaje.

Escudero. = Sologóon. * Táuo ng̃a lioat sa maáyo ug mahál ng̃a guinicánan, ug ang caobánan sa táuo ng̃a hamíli, bilídhon.

Escudilla. = Yahong, panácsan, caldóhan, tagayán, ipísan.

Escudillar. = Pagbó-bo, pagbótang sa sabáo sa mang̃a yahong, sa mg̃a panácsan.

Escudillito. = Salapíng boláoan ng̃a bali ug pisos, oña miábot sa pagcabale sa pisos ug toló ca cuartiyo.

Escudo. = Tamíng.

Escudriñable. = Ang arang toquíbon.

Escudriñador. = Ang mahagógma magtóquib ug ang boot masáyod, ug mahibaló sa bisan onsa ng̃a halálom ug tinágo.

Escudriñar. = Pagsósi, pagquigsáyod sa macóti coti sa bisan onsa.

Escuela. = Escolahán, baláy ng̃a pagatón-an sa mang̃a báta. * Pagtóon, pagtolón-an sa bisan onsa ng̃a quinaádman.

Escuerzo. = Mananáp sa yota maíng̃on sa baquí.

Escueto. = Maháoan, madayág, sa oaláy samoc.

Esculpir. = Liloc.

Escultor. = Panday ng̃a magalíloc.

Escultora. = Ang asáoa sa magalíloc.

Escultura. = Quinaádman sa paglíloc. * Ang liníloc.

Escupidera. = Lodánan.

Escupidero. = Lugar sa paglóa.

Escupidor. = Ang magalóa, magalóda, magatalíthi, magatalótho.

Escupidura. = Loa, ang guilóa, ang guilóra. * Mang̃a hobág ng̃a diótay ng̃a magáma dayon ug cogan, ng̃a guican sa pagcabáscog sa hilánat, ug ng̃a motoróc sa mg̃a ng̃abil.

Escupir. = Lora, loa, talíthi, talítho. * Pagáyad sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pasipád-an. * Pagóntol sa badyet, sa sisip, sa cahoy ng̃a boot boc-on, pecáson con badyétan. * Paggóa sa mg̃a bala sa mg̃a lothang, ug sa mg̃a linti sa mg̃a dag-om.

Escuras (a). = Sa pagcang̃ít ng̃it. * Sa pagcaoláy húna húna.

Escurribanda. = Pagcahibólos.

Escurrida. = Babáye ng̃a guihoótan sa mg̃a saya, ng̃a nagabísti sa mg̃a saya ng̃a haíctin, ng̃a colang sa pagcasángcad.

Escurridizo. = Ang madál-os, ang madaliósos sa masáyon. * Ang mapaháoa, ang maoalá sa bisan díin, ang malágueu. * Lugar ng̃a pagadal-ósan, pagadaliosósan.

Escurriduras. = Ang mg̃a tolong catapúsan sa vino, tubig, soca, &c., sa bisan onsa ng̃a sodlánan.

Escurrir. = Paghorót sa bisan onsang ilímnon. * Paglacát sa bisan díin sa pagsolóng ug paghíling sa yota. * Tolo, agas, agay, agáy-ay, dalígdig, dahínggay. * V. Deslizar hasta pagpamólong. * Pagcalágueu, pagpaháoa.

Esencia. = Pagcamáo, pagcaquinaía sa bisan onsa. * V. El siguiente.

Esencial. = Ang onay sa pagcaquinaía sa bisan onsa. * Ang labíng maáyo, ang labíng mahál.

Esfera. = Malíng̃in. * Ang Lang̃it, ang calang̃ítan, ang bolotáng̃an sa mg̃a Lang̃it. * Cahímtang sa pagcamahál con sa pagcaóbos sa mg̃a táuo. * Ang calibótan ng̃a hingsácpan sa yota ug sa tobig.

Esforzadamente. = Sa pagcaísog, sa pagcacosóg, sa maáyong húna húna, sa dagcóng cásing cásing.

Esforzado. = Maísog, mabáscog, cásing casíng̃an.

Esforzar. = Pagpaísog, pagpacosóg.

Esfuerzo. = Caísog, cabáscog, pagcacosóg. * Pagcalába, pagcatábang.

Esgrima. = Quinaádman sa paggámit sa espada, sa cales, sa campílang, sa maáyo, ing̃on sa ang̃ay.

Esgrimidor. = Ang maálam maggámit sa mg̃a hing̃aníban.

Esgrimir. = Paggámit ug maáyo sa mg̃a hing̃aníban, ug pagságang sa mg̃a pagtígbas sa caáoay, sa contra.

Esguazable. = Ang arang labáng̃on.

Esguazar. = Paglabáng sa mg̃a sobá con sa dagat.

Esguince. = Pagcalícay sa laoas con may catáhap sa pagcapócan ug con boot magsagáng sa bisan onsa ng̃a mahólog. * Pagcolíot, pagláin, pagbálhin sa nauong sa timáan ca casocó con sa caól-ol. * Pagcasaquét sa mg̃a loha loha guican sa pagpang̃ósog ng̃a guilabíhan.

Eslabon. = Santic, tagsa ca singsing sa mg̃a talicalá.

Eslabonar. = Paglang̃áquit sa mg̃a singsing ng̃a macagáma sa usá ca talicalá. * Pagsómpay sa maáyo sa mg̃a soguílon, sa mg̃a oáli, &c.

Eslora. = Cahitáson, catáson, guitáson, pagcahatáas sa mg̃a sacayán cutub sa dolong hasta sa olín sa ibábao sa salog con sa cubierta.

Esmaltar. = Pagbóhat sa mg̃a labra sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain, sa salapí, sa boláoan, &c. * Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain.

Esmalte. = Pasta ng̃a binóhat sa salamín ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain, sa pagtápot sa mg̃a labra sa salapí, sa boláoan, &c. * Pagcatahóm, pagcaáñag, pagcaníndot.

Esmerado. = Ang guibóhat sa pagcahíngpit caáyo, sa dagcóng cacógui.

Esmeralda. = Batóng mahál, verde ug masíhag caáyo.

Esmerar. = Paghíngpit sa bisan onsa, pagbóhat sa masingcámot sa dagcóng cacógui. * Paghínis, paghínlo.

Esmeril. = Batóng magáhi uyámot ng̃a macacágod ug macabárlis sa bisan onsa, gaoas sa diamante. * Lothang ng̃a diótay.

Esmero. = Cacóguing dagcó, pagcasingcámot, pagbóhat sa bisan onsa sa pagcahíngpit.

Esmoladera. = Capandáyan sa pagbáid sa mg̃a hing̃aníban.

Esófago. = Alaguían sa can-on cotob sa totónlan hasta sa tian, sa cotó cotó.

Esotro. = Canang usá, cadtong usá.

Espaviladeras. V. Despaviladeras.

Espavilar. V. Despavilar.

Espaciar. = Catag, sab-oag, sabólac. * Pagbaláod, pagsóguid, pagmantalá.

Espacio. V. Capacidad. * Pagcadógay sa tiempo, sa túig. * Pagcahínay, pagcaláng̃an.

Espaciosamente. = Sa pagcahínay, sa pagcaláng̃an, sa pagcaláng̃ay lang̃ay.

Espaciosidad. V. Capacidad.

Espacioso. = Dagcó, galagpád halóag, maháoan, maháoay. * Mahináyon, maláng̃ay lang̃áyon, maláng̃an lang̃ánon.

Espada. = Espada, cales, hing̃aníban. * Táuo ng̃a batir, ng̃a maálam, quinaadmánon sa bisan onsa. * Dagoay sa obán ng̃a mg̃a pintal sa mg̃a dahon sa baraja. * Isda ng̃a guidagcóan ug guitaásan sa ng̃abil sa itáas sa pagcadágoay sa espada.

Espadachin. = Ang maálam magbáton ug magáoay sa espada. * Táuo ng̃a magapacalaláqui ug ng̃a mahagúgma magáoay.

Espadaña. = Tanóm.

Espadañada. = Paggóa sa bahá sa dogó, sa tobig, &c., sa mabáscog.

Espadañar. = Pagbólag, pagbóoac, pagsí-si sa bisan onsa ng̃a hatáas, sa daghan ng̃a mg̃a bahin ng̃a haíctin.

Espadería. = Lugar, baláy ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a espada.

Espadero. = Mananálsal ng̃a magabóhat sa mg̃a espada.

Espadilla. = Espadang hamóbo.

Espadin. = Idem.

Espadrapo. = Panápton ng̃a guibotáng̃an sa haclob con hampol ng̃a icahámpol sa mg̃a samad.

Espalda. = Licód.

Espaldar. = Mg̃a tabil ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a ibítay ug ipadápat sa mg̃a bongbong sa pagsándig dihá sa licód. * Idáng̃an.

Espaldarazo. = Pagpócpoc sa bisan onsa sa licód, pagdágpi, paglatós, paglámbos, pagbónal sa licód.

Espaldear. = Pagposá, pagdágpi, pagdápia sa mang̃a balod sa quilid sa mg̃a sacayán con sa olín ba.

Espalder. = Ang gomaláod, ang gomaláyong ng̃a molíngcod ang nahaóna dapit sa olín sa mg̃a sacayán, ug magabóot ug magabántay sa obán ng̃a mg̃a gomaláod arón managagáod sila ug maáyo.

Espaldilla. = Bocó bocó, alíp ip.

Espalditendido. = Ang magacalígad sa pagcahayáng, ang mohayáng sa paghígda.

Espaldudo. = Ang may dagcóng licód.

Espantable. = Maghahárloc, icahárloc, ang macahádloc, macalilísang, cating̃aláhan, hibólng̃an.

Espantablemente. = Sa cahádloc, sa calísang, sa pagcalísang, sa pagcahárloc.

Espantadizo. = Ang masáyon mahaognóc mahádloc malísang.

Espantador. = Ang magapahaognóc, ang magapahádloc, ang magapalísang.

Espantajo. = Hogay, cagol cagol, colágdong. * Bisan onsa ng̃a icabógao sa mg̃a mananáp.

Espantar. = Hadlod, lísang, ognoc. * Bogao, pagpaháoa. * Boá, bos, sicá, is, hut. * Ting̃ála, bolong.

Espanto. = Cahárloc, cacógmat, calísang, pagcahaognóc.

Espantosamente. V. Espantablemente.

Espantoso. V. Espantable.

Español. = Ang nahatong̃ód sa España, táuo ng̃a españahánon, ang natáuo sa España.

Españolado. = Táuo sa lain ng̃a yota ng̃a maíng̃on sa natáuo sa España sa iang pinamólong, sa iang pagbísti, sa iang batásan, &c.

Españoleta. = Sayáo sa canhi, sa España.

Españolizar. = Pagángcon sa bisan onsa sa lain ng̃a yota maíng̃on ng̃a con gomícan ogáling sa España. * Pagáncon sa mg̃a batásan sa España.

Esparavan. = Langgam.

Esparavel. = Layá.

Esparcidamente. = Sa pagcalináin lain, sa pagcatinágsa tagsa.

Esparcido. = Táuo ng̃a malipáyon, matístis, tigtíao, sa maáyong soguílon, sa mahósay ng̃a gaoi.

Esparcimiento. = Pagcabólag, pagcacátag, pagcasáb-oag, pagcasabólac.

Esparcir. = Bolag, bahin, abog, apac, sab-oag, sabólac, sabod, bodbod, sablig, ocay, tiárag, tagónton, patag. * Pagbántog, pagsógid, pagbaláod, pagmantalá. * Pagdóla, paglíng̃ao ling̃ao, pagtíao tiao.

Esparrago. = Tanóm ng̃a maáyong otan.

Esparrancado. = Bacáang, bacang. * Bisan onsa ng̃a magacabólag bolag ug magacahalayó, labon ng̃a magacadóol onta.

Esparrancarse. = Pagbíla, pagbiláca sa mg̃a paa.

Esparto. = Tanóm ng̃a icabóhat sa mg̃a pisi, mg̃a baníg, &c.

Especería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panácot ug sa obán pa ng̃a mang̃a tolotagídyot.

Especia. = Panácot ng̃a isácot ug icahátag sa lalím sa mg̃a calán-on.

Especial. = Mahál, olosáhon, ang labíng maáyo sa obán ng̃a isigcaíng̃on, al labíng bilídhon.

Especialidad. = Pagcaláin, pagcamahál. * Pagcating̃ála, pagcalabí.

Especialmente. = Labí pa.

Especie. = Hingtóngdan ng̃a nacasácop sa daghánan ng̃a mg̃a sacop, pagcaláin, calaínan, maíng̃on ng̃a ang calaínan sa mg̃a iró, ang calaínan sa mg̃a cabayo, ang calaínan sa mg̃a iríng, &c. * Ang laráoan sa bisan onsa ng̃a mapaquíta sa atong húna húna, sa atong calág. * Bisan onsa ng̃a guipamólong ug guibóhat.

Especiero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a panácot.

Especificacion. = Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcadayág.

Especificadamente. = Sa pagcaásoy, sa pagcasáyod, sa pagcadayág.

Especificar. = Asoy, sayod, dayág.

Específico. = Ang magabólag sa usá ca calaínan sa lain ng̃a calaínan. * Tambal ng̃a olosáhon, ng̃a may gahóm sa pagtámbal ug pagáyo sa masaquét.

Especioso. = Matahóm, hamíli, bilídhon, maáyo uyámot, hingpit.

Espectáculo. = Dula, cadoláan sa cadaigánan. * Bisan onsa ng̃a nahatábo ng̃a tacós ng̃a cating̃ád-an sa mg̃a táuo.

Espectador. = Ang magasolóng, ang motán-ao sa bisan onsa.

Espectro. = Bisan onsa ng̃a laráoan ng̃a macalilísang, macahahárloc, ng̃a motóngha ug paquíta sa húna húna sa mg̃a táuo.

Especulacion. = Pagcatán-ao, pagcahíling ug maáyo, paglí-li sa dagcóng cacógui. * Pagcapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya, sa pagpang̃íta sa pagcabóhi, sa cabohían. * Ang pagpatigáyon.

Especular. = Solíng, hiling, tan-ao, li-li. * Paghóna húna, pagpalándong. * Pagpatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya, sa pagcomercio.

Especulativa. = Gahóm sa mg̃a calág sa mg̃a táuo sa paghúna húna, sa pagpalándong.

Espejado. = Bisan onsa ng̃a guigáma sa salamín, ang maíng̃on sa salamín.

Espejear. = Paggíla gila, pagsíhag, pagsínao ing̃on sa pagcasíhag sa salamín. * Pagsolóng, pagpang̃anínao sa salamín.

Espejería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a salamín ug sa obán pag mg̃a casangcápan ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a baláy.

Espejero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a salamín.

Espejo. = Salamín.

Espejuelo. = Salamín ng̃a diótay. * Yeso ng̃a nahamótang sa pagcabató ng̃a guisolosápao sapúoan sa mg̃a dolodáhon ng̃a masíhag.

Espeluzar. V. Despeluzar.

Espeluznarse. = Pagpaníndog sa mg̃a bohóc ug mang̃a balahíbo, guican sa cahárloc, sa calísang, sa cacógmat, pagbalócag, pagpang̃alimbárot. * Paggobót sa bohóc.

Espeque. = Ligoat, icalígoat.

Espera. = Pagcahólat, paghólat, pagpaábot. * Tagál.

Esperador. = Ang nagahólat, ang nagapaábot.

Esperanza. = Pagláom, laom. * Ang usá sa totoló ca virtudes ng̃a guing̃álan ug teologales, ng̃a sinogdánan sa maáyong gaui.

Esperanzar. = Pagpaláom, paghátag sa pagláom.

Esperar. = Pagláom. * Paghólat pagpaábot.

Esperezarse. V. Desperezarse.

Esperma. = Tambóc sa ambohótan, sa bong̃asíso, ng̃a mapotí caáyo ug magáhi sa tambóc sa obán ng̃a mg̃a mananáp, sa sebo.

Espesar. = Pagtibúoc, paghágcot. * Pagdóol, paggóol, pagsígpit sa bisan onsa, pagbános.

Espeso. = Ang natibúoc, ang mahágcot, espeso. * Bisan onsang botang ng̃a midóol, nasígpit, nagóot, natopál caáyo sa lain, pagcabános. * Sa masócot, sa masóbsob, sa mabános, sa macadághan. * Bolíng̃on, hogáoan. * Táuo ng̃a díli magbántay, ng̃a díli macógui sa iang bisti.

Espesor. = Pagcabága, guibág-on, cabalágon sa bisan onsa.

Espesura. = Pagcahágcot, pagcabágtoc, sa bisan onsa, pagcaespeso sa vino, sa dogó, &c. * V. el anterior. * Hugao, cahogáoan.

Espetar. = Pagtóhog, pagsálay sa pothao, cahoy, &c., ng̃a matalínis sa bisan onsa, sa carne, sa isda, &c. * Pagsógid, pagásoy. * Paglígdong, pagámbong.

Espetera. = Papán ng̃a guitaólan ug guilansáng̃an sa daghánan ng̃a mang̃a lansang sa balicóng olo, ng̃a pagabitáyan sa carne sa isda, sa mg̃a caláha ug sa obán pang mg̃a casangcápan sa cosina. * Cadaghánan sa mg̃a casangcápan sa cosina.

Espeton. = Pothao ng̃a hatáas ug manípis. * Dagom ng̃a hatáas ng̃a may olo. * Isda, balámban.

Espia. = Maghihíling, maglilí-li, ang magacácap, ang magasólong, ang magatán-ao ug maáyo sa mang̃a buhat sa bisan cansa ng̃a guibantáyan ug guiatáng̃an, sa pag asoy ug pagsoguílon sa nagasógo.

Espiar. = Hiling, li-li, cacap, sólong, tan-ao. * Pagpalacát sa mg̃a sacayán sa pagbótad ug paghípos sa cable ng̃a guihícot sa sinípit ng̃a guihólog sa onáhan.

Espicanardi. = Tanóm sa Siria.

Espicanardo. = Tanóm ng̃a mahomót ug icatámbal, sa India.

Espiche. = Hing̃aníban ng̃a matalínis.

Espiga. = Oháy. * Ang tomóy sa usá ca cahoy ng̃a masolod sa bohó sa lain ng̃a cahoy con sa lain ng̃a botang.

Espigadera. = Ang babáye ng̃a magadaguínot sa mg̃a oháy ng̃a baniáan sa magagálab sa trigo, sa humáy &c.

Espigado. = Ang hatáas. * Báta ng̃a hatáas.

Espigar. = Pagpólot sa mg̃a oháy ng̃a guibiáan sa yota sa nagagálab sa trigo, sa homáy, &c. * Pagbóhat sa tomóy sa mg̃a cahoy ng̃a ipasolód sa bisan onsang ng̃a bohóa. * Pagoháy sa trigo sa homáy, &c. * Pagtóbo sa mg̃a táuo, pagtáas sa ilang laoas.

Espigon. = Oháy ng̃a maháit ug toncan. * Soyod sa mg̃a patiócan, &c., ng̃a igapáac. * Ang tomóy sa bisan onsa ng̃a quinabontólan ng̃a maháoan, ng̃a oalá torcan sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a sagbot.

Espin (puerco). = Mananáp ng̃a guilibótan sa panit sa mg̃a tonóc.

Espina. = Tonóc, soyac, sapínit, caguíngquing, silic, bocóg, tiónay.

Espinaca. = Tanóm ng̃a maáyo, mahómoc ug malalím ng̃a otan.

Espinadura. = Pagcatonóc.

Espinal. = Ang nahatong̃ód sa tonóc con sa talódtod, sa cagóngcong.

Espinar. = Lugar ng̃a naponó sa mg̃a tonóc, sa mg̃a sapínit. * Cacolían, calisdánan, caoláng̃an. * Pagtonóc, pagsámad sa tonóc, sa sapínit, sa caguíngquing, sa soyac, sa bocóg.

Espinazo. = Talódtod, cagóngcong, bocó bocó.

Espinel. = Lobid, pisi ng̃a dagcó ng̃a guibitáyan sa obán ng̃a mg̃a pisi ng̃a tinaólan sa mg̃a tagá sa pagcóha sa mg̃a isda, sa pagpasól, sa pagpanágat.

Espineo. = Ang guibóhat sa mg̃a tonóc, ang may tonóc, sapínit, ang toncan.

Espindarga. = Lothang ng̃a holohatáas sa guing̃ánlan ug falconete.

Espinilla. = Bitiis, lolod.

Espinoso. V. Espíneo. * Ang macóli, ang malisód.

Espirador. = Ang magaguinháoa. * Ang mahing̃ótas, ang magating̃á, ang magatíng-ab.

Espirante. = Idem.

Espirar. = Paggóa sa maáyo con sa daótan ng̃a bahó. * Paghátag sa quinabóhi: ang̃ay lamang sa Dios. * Pagágda sa mg̃a paghónhong sa gracia ng̃a guican sa Dios ng̃a Espíritu Santo. * Ang pagguícan sa Dios ng̃a Espíritu Santo sa Amahán ug sa Anac, tong̃ód sa ilang pagsigbigógma ng̃a oaláy sinógdan. * Paghing̃ótas, pagting̃á, pagtíng-ab. * Pagguinháoa. * Paghoyóp sa hang̃in sa mahínay. * Pagtápus, pagtibáoas.

Espiritar. = Pagtándog. * Pagpapong̃ót.

Espiritoso. = Vino ng̃a maísog, ng̃a macalípay, aguardiente, &c., ng̃a masáyon mahong̃áo.

Espíritu. = Espíritu, calág, Ángeles. * Ang cosóg ug gahóm sa lauas. * Caísog, gahóm sa húna húna. * Caísog sa vino, sa aguardiente, &c.

Espiritual. = Ang nahatong̃ód sa Espíritu, sa calág, calágnon, espirituhánon.

Espiritualidad. = Pagcamáo, cahímtang sa Espíritu. * Cahímtang sa mg̃a Padre sacerdote ug sa nagasílbi sa Singbahán. * Bobat con sa bisan onsa ng̃a espirituhánon.

Espiritualizar. = Pagbálhin sa usá ca táuo sa pagcaespiritohánon, tong̃ód sa gracia ug pagtábang sa Dios.

Espita. = Bagácay ng̃a manípis sa pagsóyop ug pagínom, con sa paghóad ug pagpagóa ba sa vino, tobig, &c., sa mg̃a cuba, bariles. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a hobgánon, ng̃a palailínom, ng̃a palahobóg.

Espito. = Cahoy ng̃a hatáas ng̃a guibalábag sa usá ca tomóy sa usá ca papán, sa pagsáblay ug pagcóha sa papel ng̃a guihaláyhay sa baláy ng̃a pagabohátan sa maong papel ug sa mg̃a imprenta.

Esplendente. = Ang masíhag, ang masíga, ang mogíla gila.

Espléndidamente. = Sa pagcadághan, sa pagcadato.

Esplendidez. = Pagcadághan, pagcamahál, pagcadato.

Espléndido. = Molólot, Parayégon sa pagasta ug sa pagcombida.

Esplendor. = Pagcasoláo, pagcasíhag, pagcasíga, pagcagíla gila. * Pagcahamíli, pagcadato, pagcabilírhon.

Espliego. = Tanóm: ang bolac nia mahomót caáyo ug maáyo ng̃a igapalína.

Esplin. = Casocó, casobó ng̃a dagcó: polong quiní ng̃a iningles.

Esplique. = Batáyan, salóob, lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam.

Espolada. = Pagcacolámpit, pagcatinicód, sa cabayo, &c., ng̃a guicabayóan sa bisan cansang táuo, arón lomacát, sa tahod tahod, sa espuela, ng̃a guitáod sa ticód sa mg̃a tiil.

Espolazo. = Idem.

Espoleadura. = Ang samad sa tian sa cabayo, guican sa tahod tahod, sa espuela, sa nagacabayo.

Espolear. = Pagcolámpit, pagtinicód sa nagacabayo, arón lomacát ang guicabayóan nia ng̃a mananáp. * Pagágda sa bisan cansa arón magabóhat sa bisan onsa.

Espoleta. = Pinótol ng̃a hamóbo sa cáhoy ng̃a binohóan paglápos, hopot hopot ng̃a sinódlan sa pólvora ng̃a icaseba sa mg̃a bomba.

Espolin. = Lansádera ng̃a diótay ng̃a pagagamíton sa mg̃a maghabábol sa mg̃a panápton ng̃a binódcan ug guisáctan sa mg̃a paglabra ug sa mg̃a bolac bolac.

Espolio. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan ng̃a nahabílin sa pagcamatáy sa mg̃a Obispo ug obán pang mg̃a ponóan sa singbahán, ug hasta ng̃ani sa mg̃a Padre.

Espolique. = Ang táuo, ang sologóon ng̃a magalacát sa onáhan sa mananáp ng̃a guicabayóan sa iang agálon.

Espolista. = Ang nagaábang sa mg̃a casangcápan ng̃a guibílin sa mg̃a ponóan ng̃a nang̃amatáy. * V. el anterior.

Espolon. = Tahód. * Halígueng cota ng̃a guidógang ug guipadápat sa mg̃a cota, arón malíg-on. * Ang cota ng̃a guidógang pagbóhat ug guipadápat sa mang̃a halígueng cota opód sa mg̃a toláy, arón díli onta cancánon ug cagdan sa mg̃a bahá sa sobá. * Tomóy ng̃a pothao ng̃a guitáod sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán. * Pagcahanáyhay sa mg̃a caboquílan ug mg̃a bang̃ílid.

Espolvorear. V. Despolvorear. * Bilibód, bodbod.

Espolvorizar. = Idem.

Esponja. = Boá, soloságbot sa dagat ng̃a magáan, ng̃a guilibótan sa daghánan ng̃a mg̃a bohó bohó ng̃a pinoyánan sa mg̃a mananáp ng̃a diótay, ng̃a macasóyop ug magayópyop sa tobig.

Esponjar. = Pagpagáan sa bisan onsa. * Pagbósog sa gapas, &c. * Pagpalábi labi.

Esponjoso. = Bisan onsa ng̃a magáan, ng̃a may daghan mg̃a bahó bahó. * Gapas, bohóc sa carnero, &c., ng̃a binósgan ug binóscag ug maáyo.

Esponsales. = Pagcasigsáar sa dohá ca táuo ng̃a mamíño, ng̃a mamagtiáyon sila.

Esponsalicio. = Ang nahatong̃ód sa pagsigsáad sa mg̃a táuo ng̃a boot mamíño.

Espontáneamente. = Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa tinúyo caáyo.

Espontáneo. = Ang guican sa pagbóot, sa cabobót-on ng̃a caogalíng̃on.

Esportada. = Ang mahorót sa usá ca bocág, bacat, tagácan, alat, batólan.

Esportear. = Paghácot sa bisan onsa sa bocág, sa bacat, &c.

Esportilla. = Bocág, &c., ng̃a diótay.

Esportillero. = Táuo ng̃a magahácot ug magadála sa bocág, &c., sa bisan onsa ng̃a guipahácot canía.

Esportillo. V. Banasta y Canasta.

Esporton. = Bocág, &c., ng̃a dagcó.

Esposas. = Mg̃a singsing ng̃a pothao ng̃a icagápos sa mg̃a táuo ng̃a saláan.

Esposo. = Ang laláqui ug ang babáye ng̃a nanagsigsáad ng̃a mamíño sila, laláqui ug babáye ng̃a miño.

Espuela. = Tahod tahod ng̃a pothao ng̃a malíng̃in ng̃a guiguínting gintíng̃an ug matalínis, ng̃a itáod sa ticód sa táuo ng̃a magacabayo, sa pagcolámpit ug pagtinícod sa mananáp ng̃a guicabayóan arón lomacát.

Espuerta. V. Banasta y Canasta.

Espulgadero. = Lugar ng̃a pagapanghinomáan ug pagpahing̃ót-an sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol.

Espulgar. = Pagpanghinóma, pagpanghing̃óto. * Pagsolóng, paghíling, paglí-li sa bisang onsa sa dagcóng cacógui.

Espuma. = Bolá.

Espumadera. = Looag ng̃a guibohó bohóan ng̃a icacóha sa bolá sa bisan onsa, sa díli moobán ang sabáo, ang tobig, &c., ng̃a buláan.

Espumajear. = Paggóa sa bulá.

Espumajo. V. Espumarajo.

Espumajoso. = Ang may bulá, ang guibuláan.

Espumar. = Pagcóha sa bulá sa bisan diin. * Pagbolá.

Espumarajo. = Ang bolá ng̃a guican sa bába sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Espumero. = Lugar ng̃a pagatibuócan sa tobig sa dagat sa pagcadágoay sa bolá.

Espumilla. = Panápton ng̃a pino caáyo ug masíhag.

Espumillon. = Panápton ng̃a mabága.

Espumoso. V. Espumajoso. * Ang mahímo ug mabálhin sa bolá.

Espundia. = Samad ng̃a mang̃íl-ad sa mg̃a cabayo, &c.

Espurio. = Táuo ng̃a díli anac sa guintiayónan. * Ang díli maáyo ng̃a pagcabóhat. * Ang naláin caáyo sa iang guinicánan.

Espurriar. = Pagsáblig sa bisan onsa, sa tobig ng̃a guican sa bába.

Espurrir. = Pagtóyod sa bisan onsa.

Esputo. = Laoay, loa, lora.

Esquebrajar. = Pagbóoac, pagsí-si sa mg̃a cáhoy.

Esqueje. = Odlot sa bisan onsang tanóm ng̃a mabóhi con itanóm ogáling, ug con ilobóng sa yota.

Esquela. = Solat ng̃a diótay: silbi osáhay sa pagdápit sa mg̃a táuo sa mg̃a piesta, mg̃a paglobóng, &c.

Esqueleto. = Cagóngcong. * Ang laoas sa mg̃a mananáp ng̃a nahamótang sa lonlon ng̃a bocóg, sa mg̃a bocóg lamang, sa oaláy onód, sa nacóha ug naócal ang onód.

Esquena. V. Espinazo.

Esquenanto. = Tanóm sa India ug sa Arabia.

Esquero. = Puyo poyo sa panit ng̃a sodlánan sa baloc, sa santic, ug sa bató ng̃a santícan. * Lucá ng̃a diótay.

Esquiciar. = Pagsógod sa pagbárlis, sa pagpintal.

Esquifada. = Ang lolan ng̃a mahorót ug madála sa usá ca sacayán ng̃a diótay.

Esquife. = Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagacaoásan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy.

Esquila. V. Cencerro. * Ling̃ánay ng̃a diótay.

Esquilador. = Ang magagónting sa balahíbo sa mang̃a mananáp ug sa bohóc sa mg̃a táuo, magogónting.

Esquilar. = Paggónting sa bohóc sa mg̃a táuo ug sa balahíbo sa mg̃a mananáp.

Esquileo. = Pagcagónting sa balahíbo sa mg̃a mananáp. * Baláy ug ang túig ng̃a pagaguntíng̃an.

Esquileta. V. Esquila.

Esquilmar. = Pagcóha, paghípos sa mg̃a bong̃a. * Pagsóyop sa mg̃a tanóm sa dogá sa yota.

Esquilmeño. = Cáhoy con tanóm ng̃a mobóng̃a caáyo.

Esquilmo. = Ang mg̃a bong̃a ng̃a guican sa mg̃a tanáman, ug ang caposlánan sa mg̃a hayópan.

Esquilon. = Ling̃ánay ng̃a diótay, esquilang dagcó.

Esquina. = Pandógo, catapúsan sa usá ca dalan, baláy, &c., ng̃a pagabalícan ug pagatoyócan sa lain ng̃a dalan, baláy, &c.

Esquinado. = Ang may esquina.

Esquinzar. = Pagtábas tabas sa mg̃a panápton ng̃a icabóhat sa papel.

Esquinzo. = Saoa, halas ng̃a dagcó. * Boáya.

Esquipar. = Pagsángcap sa mg̃a gaod, sa mg̃a gayóng, sa mg̃a bogsay, sa mg̃a sacayán, ug sa mg̃a táuo ng̃a gomaláod.

Esquipazon. = Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a gaod ug sa mg̃a gomaláod ng̃a icasángcap sa mg̃a sacayán.

Esquivar. = Pagáyad.

Esquivez. = Pagcaáyad, paglágueu, pagpahalayó sa isigcaíng̃on.

Esquivo. = Táno ng̃a borong, boquídnon, ng̃a díli mahagógma magsoguílon ug magobán sa isigcatáuo.

Esquizado. = Bató ng̃a guing̃álan ug mármol ng̃a binódcan sa mg̃a caogátan ug mg̃a barlis ng̃a nagacaláin lain ug color.

Estabilidad. = Pagcalíg-on. * Pagcadógay.

Estable. = Ang malíg-on, ang madógay, ang mao da sa guihápon, dayon.

Establecedor. = Ang magabóhat, ang guinicánan ug sinógdan sa bisan onsa.

Establecer. = Pagpatíndog, pagbóhat. * Pagbóot, pagsógo. * Pagpoyó sa bisan onsang longsóla.

Estableciente. V. Establecedor.

Establecimiento. = Batásan, ley, tolománon, sogo, pagbóot sa mg̃a ponóan. * Pagcatíndog, pagsógod sa usá ca conbento, sa usá ca colegio, &c. * Pagcabótang, cahímtang sa mg̃a táuo.

Establemente. = Sa pagcalíg-on, sa pagcadógay, hasta sa dogay, hasta sa guihápon, sa pagcadáyon.

Establero. = Ang magahópot ug magabántay sa pinoyánan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.

Establo. = Logar ng̃a guiátpan ng̃a pagapóyan ug pagahoáyan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.

Estaca. = Bogsoc, osoc, osog, talibógsoc, tagdoc, taliosóc. * Sang̃á sa cahoy ng̃a italanóm.

Estacada. = Alad, lantong, siclat, calambíro, tranca.

Estacar. = Paglibót, paglícos, paglócop, pagsácop sa bisan onsang lugar sa mg̃a bogsoc, sa mg̃a osoc, &c., pagbógsoc, pagósoc, &c.

Estacazo. = Pagcabónal, pagcalámbos, sa bogsoc.

Estacion. = Pagcabótang sa bisan onsa. * Túig, catuígan. * Pagdúao sa mg̃a Singbahán ug pagámpo dihá sa atobáng̃an sa Santísimo Sacramento, labí pa sa jueves ug sa viernes sa semana santa. * Pila ca amahán namo ug maghimáya ca María ng̃a ipang̃ádye sa atobáng̃an sa Santísimo Sacramento. * Honóng̃an sa procesion sa jueves santo, sa pagsómay sa mg̃a pagpasáquet ng̃a guiántos ug guibáti sa atong Guinóong Jesucristo.

Estacional. = Ang ang̃ay ug nahatong̃ód sa pagcaláin sa tiempo, sa init, sa tugnao, &c.

Estacionero. = Ang modúao sa masóbsob sa mg̃a Singbahán.

Estacha. = Ang pisi ng̃a ihícot sa isi, sa salapáng, ng̃a icasámad sa mg̃a ambohótan.

Estada. = Pagcadógay, pagpoyó sa bisan cansa, sa bisan diin.

Estadio. = Lugar sa cadaigánan ng̃a pagatoónan sa pagdalágan sa mg̃a cabayo.

Estadista. = Ang magaásoy ug magasáyor sa pagcabótang sa usá ca Guinharían, provincia con longsod, sa tong̃ód sa mg̃a molópio ug sa hingtóngdan ng̃a mg̃a catigayónan.

Estadística. = Casayódan sa mg̃a táuo ng̃a managpoyó sa usá ca Guinharían, provincia con longsod, ug sa mg̃a catigayónan ng̃a hingtóngdan.

Estadizo. = Bisan onsa ng̃a magadáot tong̃ód sa iang pagcabótang ng̃a canónay sa usá ca lugar.

Estado. = Pagcabótang, cahímtang, cahimtáng̃an, pagcahímtang sa bisan onsa. * Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa mg̃a dagcóng táuo. * Pagcatáas, socod sa usá ca táuo ng̃a díli hatáas ug díli osáb hamóbo. * Pagcating̃ób sa mg̃a cuenta, sa mg̃a pagísip, ng̃a guibótang ona sa pagcatinágsa tagsa.

Estafa. = Pagbáilo, pagólos sa salapí sa mg̃a polong ng̃a malilímbong ng̃a guiobánan sa húna húna sa díli pagbáyad.

Estafar. = Idem.

Estafeta. = Táuo ng̃a nagacabayo sa pagdála sa mang̃a solat cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod. * Baláy ng̃a pagadaoátan sa mg̃a solat ng̃a guican sa lain longsod ug ang pagabotáng̃an sa solat ng̃a ipadála sa bisan asa.

Estafetero. = Ang modáoat sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa bisan asa, ug ang magapáhat osáb sa mang̃a solat sa tagsa tagsa ca tagía.

Estafisagra. = Tanóm.

Estajo. V. Destajo.

Estalacion. = Timáan con pagcabótang ng̃a nagapacaláin lain sa mg̃a táuo, somála sa ilang pagcahímtang ug opicio.

Estalactita. = Ang mg̃a bitay, ng̃a nagacaláin lain sa pagcadagcó ug pagcadágoay, ng̃a natápot sa mang̃a atóp, dapit sa solód, sa mg̃a lang̃ob, guican sa pagcahonób ug pagcahong̃áo sa tobig sa olan.

Estallar. = Paglótac, pagbóoac, pagbalána sa bisan onsa, sa pagcatonóg, sa pagcabotó, sa pagcalópoc, sa pagcabalágtos.

Estallido. = Pagcatonóg, pagcabotó, pagcalópoc, pagcabalágtos sa bisan onsa con mabóoac, malótac mabalána ug mabotó. * Pagcadalícyat, pagcabalánsag, pagcalolábtic. * Pagcabántog sa bisan onsa ng̃a tinágo.

Estambre. = Hilo ng̃a binílic sa mg̃a logás ng̃a hatáas sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero. * Mg̃a logás logás ng̃a nanagtoróc sa talioála sa mg̃a bolac.

Estamento. = Tagsa ca tapoc sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a naning̃ób sila sa pagsábot sa mg̃a holosáyon sa Guinharían.

Estameña. = Panápton ng̃a manípis sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.

Estameñete. = Panápton ng̃a maíng̃on ing̃on sa estameña.

Estampa. = Laráoan ng̃a piníntal sa bisan onsa. * Dagóay sa táuo con sa mananáp.

Estampado. = Panápton ng̃a pinintálan sa mg̃a bolac bolac ug sa bisan onsa ng̃a, nagacaláin lain ug color.

Estampar. = Pagmarca, pagpátic sa papel sa mg̃a letra, mg̃a laráoan, &c., ng̃a nahamótang ug nalíloc sa mg̃a molde, sa marca.

Estampería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a laráoan.

Estampero = Ang magabóhat ug magabalígya sa mang̃a laráoan.

Estampido. = Tonóg, botó, balánsag, dalícya.

Estampilla. = Marca sa tombága ng̃a pagalilócan sa ng̃alan ug sa pirma con rúbrica sa bisan cansang táuo, ng̃a maíng̃on gayód sa binóhat sa comót, con ihóad na sa papel.

Estancacion. = Pagcahonóng, pagcaárang, pagcaóndang, pagcató-ang, pagcapoyó sa bisan onsa.

Estancar. = To-ang, poyó, ondang, arang, honóng. * Pagólang. * Pagdilí sa pagbalígya sa cadaghánan, sa bisan onsa, arón ibalígya lamang sa mg̃a táuo ng̃a guitódlo sa mg̃a ponóan.

Estancia. = Pagcapoyó, pagcadógay sa bisan diin. * Solód ng̃a pagapóy-an sa canónay. * Cabalánan ng̃a guipogásan ug guitámnan sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy, ug guibatónan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.

Estanciero. = Ang magabántay sa estancia, sa baol, sa tanáman.

Estanco. = Sacayán ng̃a maáyo, ng̃a díli matóbig, díli matóbod. * Pagcadilí sa mg̃a ponóan sa pagbalígya sa cadaghánan, sa bisan onsa, arón ibalígya lamang sa táuo ng̃a tinórlo sa maong mang̃a ponóan. * Pagbotáng̃an sa mg̃a manggad ug sa mang̃a papel.

Estandarte. = Timáan ng̃a guinagámit sa mg̃a soldados; ng̃a mao ang usá ca panápton ng̃a laro ng̃a guitáod ug guibítay sa usá ca cahoy, ng̃a guipintálan sa mg̃a dagoay ng̃a guiángcon sa hari con sa hingtóngdan ng̃a pang̃obátan. * Timáan sa caparían ug sa mg̃a cofradía, ng̃a mao ang usá ca panápton ng̃a laro ng̃a guitóhog sa usá ca cahoy ng̃a magsáma sa pagcalapád, ug ng̃a guibítay sa pagcadágoay sa crus, sa tomóy sa lain ng̃a cahoy ng̃a hatáas, ug ng̃a guipintálan sa laráoan con bisan onsa ng̃a dagoay ng̃a nahatong̃ód sa maong caparían con cofradía.

Estangurria. = Bos-ao, saquét ng̃a macaólang sa táuo sa pagíhi.

Estanque. = Danao, tubígan, lanao.

Estanquero. = Ang magabántay sa mg̃a estanque ng̃a guisódlan sa tobig, sa mg̃a danao, sa mg̃a lanao. * Ang magabalígya sa tabaco, sa mg̃a tinóstos ug sa mg̃a sigariyos, sa vino, &c., ng̃a inestanco.

Estanquillero. = Idem.

Estanquillo. = Lugar con baláy ng̃a pagabaligyáan sa tabaco, &c.

Estante. = Ang magaatóbang, ang magapoyó sa bisan diin. * Ang díli malíhog sa usá ca lugar. * Sodlánan sa mg̃a libro ug sa mg̃a papel.

Estantería. = Cadaghánan sa mg̃a sodlánan sa mang̃a libro ug sa mg̃a papel.

Estantigua. = Bisan onsa ng̃a motóngha, ng̃a paquíta sa guabíy sa húna húna sa mg̃a táuo, ng̃a macahádloc, macalísang ug macacógmat. * Táuo ng̃a hatáas, maníoang ug sa malágsot ng̃a bísti.

Estantío. = Ang mopoyó, ang díli molíhog. * Táuo ng̃a malóya, sa diótay ng̃a casing casing.

Estañador. = Ang magasólda, ang magapapílit, magapatápot sa bisan onsa sa tingga, sa estaño.

Estañadura. = Pagcasólda sa estaño.

Estañar. = Pagtábon, pagbólit sa bisan onsa sa tingga, sa estaño. * Pagsolda, pagpapílit, pagpatápot sa estaño.

Estañero. = Ang magabóhat sa mg̃a bohat sa estaño, ug magabalígya niána.

Estaño. = Tombága ng̃a magáhi gahi ug masínao sa tingga, ug maíng̃on ing̃on sa color sa salapí.

Estaquilla. = Totoc, lansang lansang sa cahoy, sa bagácay con sa caoáyan.

Estaquillador. = Hilíhod ng̃a mabága ug hamóbo ng̃a guinagámit sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sapín, sa pagbohó sa mg̃a bohó ng̃a pagasódlan sa mg̃a totoc sa tolónban sa maong sapín.

Estaquillar. = Paglíg-on sa bisan onsa sa mg̃a totoc.

Estar. = Poyó, Tindog, honóng.

Estátua. = Laráuan, dagoay sa táuo, táuo táuo, bathála.

Estatuaria. = Quinaádman sa pagbóhat sa mg̃a laráoan, sa mg̃a táuo táuo.

Estatuario. = Ang panday ng̃a magabóhat sa mg̃a laráoan, sa mg̃a táuo táuo.

Estatuir. V. Establecer, hasta pagpoyó.

Estatura. = Pagcatáas, socod sa usá ca táuo, cutub sa olo hasta sa mg̃a tíil.

Estatuto. = Tolománon, batásan, sogo, pagbóot sa ponóan sa paghópot sa mg̃a táuo, sa mg̃a guinsacópan.

Estay. = Pising dagcó ng̃a icalíg-on sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán.

Este. = Quiní, cadí. * Casiláng̃an. * Hang̃in ng̃a timog ng̃a guican sa casiláng̃an.

Esteba. = Tanóm.

Estela. = Timáan ng̃a nahabílin sa dagat ng̃a guiaguían sa mg̃a sacayán.

Estelaria. = Tanóm.

Estelífero. = Ang guibitoónan, ang may mg̃a bitóon.

Estepa. = Tanóm, cahoy cahoy.

Estera. = Baníg.

Esterar. = Pagbaníg, pagtábon sa mg̃a salog ug sa bisan onsa, sa mg̃a baníg.

Estercolar. = Pagbótang sa mg̃a tae sa mg̃a mananáp sa yota arón matámboc ug homátag sa maáyong panúig. * Pagcalíbang sa mg̃a mananáp, pagcaíti.

Estercolero. = Ang táuo ng̃a magadaguínot ug magatápoc sa tae sa mg̃a mananáp, ug sa obán ng̃a mg̃a cahugáoan, ug ang lugar ng̃a pagabotáng̃an, pagatapócan niána.

Estercoliso. = Ang maíng̃on ug ang mohatong̃ód sa tae sa mg̃a mananáp.

Estercuelo. = Ang pagbótang sa yota sa tae sa mg̃a mananáp, sa iti.

Esterero. = Ang magabóhat, ang magalála sa mg̃a baníg, ang magabalígya ug ang magapahaáng̃ay sa mg̃a baláy, sa mg̃a solód, sa maong mg̃a baníg.

Estéril. = Ang díli mobóng̃a. * Ang babáye, con mananáp ng̃a baye ng̃a díli macagánac, langday. * Túig sa diótay ng̃a panúig, panuígan.

Esterilidad. = Pagcadíli pagbóng̃a. * Pagcadíli pagánac. * Pagcacábos, pagcaoalá sa panúig, sa panuígan.

Esterilizarse. = Pagsándao, pagóndang sa pagbóng̃a, sa pagánac.

Estero. = Ang pagbótang sa mg̃a solód sa mg̃a baníg. * Sobá sobá ng̃a mohonás ug motáob, sapa, latásan, balíchag.

Esterquilino. = Tapoc, ogdo sa mg̃a tae sa mg̃a mananáp, sa mg̃a cahogáoan.

Estertor. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcalisód sa pagguinháoa: talágsa day mamalátyon ng̃a díli abóton niíning saquét.

Esteva. = Liboy, cahoy ng̃a balicó ng̃a pagacáptan sa magadáro.

Estevado. = Táuo ng̃a bacang, bacáang, sa mabalíquig ng̃a mg̃a paa, ng̃a nagabiláca sa paglacáo.

Estiercol. = Tae, iti, sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, sagbot, linghot.

Estigio. = Ang nahatong̃ód sa impierno.

Estilar. = Pagbatásan. * Pagbóhat sa bisan onsang solat con camatoódan ing̃on sa ang̃ay sa batásan.

Estilicidio. = Ang pagtólo, ang pagágas, pagágay, pagagáy-ay, pagdaligdig, sa bisan onsa, vino, tobig, &c.

Estilo. = Pothao ng̃a guinagámit sa pagsólat sa mang̃a caráan ng̃a mg̃a táuo. * Ang pothao ng̃a nagatódlo, sa iang landong, sa mg̃a horas, sa horasán sa adlao. * Batásan, gaoi.

Estima. = Pagpalángga, pagbóot, paghigógma, gogma. * Paghúna húna sa pagcabótang sa mg̃a sacayán sa dagcóng lauod, tong̃ód sa paghíling ug maáyo sa alaguían sa adlao ug sa mg̃a bitóon.

Estimabilidad. = Ang nahamótang sa bisan onsa, arón palanggáon ug higogmáon, arón boóton ug panghinaóton.

Estimado. = Ang guibóot, ang guipalángga, ang guihigógma, ang guipanghináot.

Estimador. = Ang mahagógma, ang magapalángga, ang mobóot.

Estimar. = Pagpabíli sa mg̃a botang. * Gogma, boot, palángga, hináot, panghináot.

Estimativa. = Galámhan sa calág sa mg̃a táuo ng̃a icahagógma, icabóot, icapalángga.

Estimular. = Pagtólpoc, pagsóntoc, paglobá. * Pagágda sa minatúod sa bisan cansa, arón magabóhat sa bisan onsa.

Estímulo. = Soyod. * Pagcasóntoc, pagcatólpoc, pagcalóha. * Pagágda sa pagbóhat, pagpaáoat.

Estimo. = Mananáp maíng̃on sa toco, sa Egipto ug sa Araba.

Estío. = Ang usá ca bahin sa opat sa tagsa ca túig.

Estipendio. = Sohol ng̃a ihátag sa bisan cansa tong̃ód sa iang pagsílbi ug pagbóhat.

Estipticar. = Pagpatóbol.

Estíptico. = Ang mobáti sa saquét sa pagcatóbol, ang díli macacalíbang. * Hicáoan, daguinótan caáyo.

Estipulacion. = Pagcasáad, pagcasábot.

Estipulante. = Ang magasáad, ang magsábot.

Estipular. = Saar, sabot.

Estiradamente. V. Escasamente. * Sa pagcagóot, sa pagcahagóot, sa pagcahogót, sa linugsánay.

Estirado. = Ang nagalabí, ang nagalabáo. * Parayégon, ang magapacaámbong, magapacalígdong.

Estirar. = Toyod, onat, hogót tobo.

Estirón. = Pagcatóyod, pagcaónat, pagcahogót. * Pagcatóbo ng̃a ahat.

Estirpe. = Guinicánan sa usá ca calioátan, sinógdan, guilioátan, tigólang ng̃a guiguicánan sa obán ng̃a mg̃a táuong caobánan.

Estiva. = Ang lastre ug lolan, ng̃a ilólan sa mang̃a sacayán, sa maáyong pagbótang ug paghípos.

Estivar. = Pagbótang ug paghípos sa maáyo sa lolan sa mg̃a sacayán.

Esto. = Quiní, cadí.

Estocada. = Pagcasóntoc. * Samad ng̃a guican sa pagcasóntoc.

Estofa. = Panápton sa igagáma ng̃a linabráhan.

Estofado. = Guinisál ng̃a guisáctan sa vino con sa soca ug sa mg̃a panácot, ng̃a pagalotóon sa mahínay hinay, sa caláyo ng̃a oaláy siga, ug pagatabónan ang bába sa colon arón díli mahong̃áo.

Estola. = Usá sa mg̃a bisti sa mg̃a Padre sa pagmisa ug sa pagtóman sa obán ng̃a mg̃a catongdánan sa ilang pagcapadre: mao sa toló ca vara ang cahitáson ug dapal ang calápdon, ug guibotáng̃an sa toló ca crus, usá sa talioála ug tagsa sa tagsa ca tomóy, ang guisáblay sa mg̃a Padre sa liog ug guipacóros nila ang mg̃a tomóy dapit sa atobáng̃an.

Estolidez. = Pagcabóang, pagcahóng̃og.

Estólido. = Boang, hong̃og, coliró, coláng̃an sa boot.

Estolon. = Estola ng̃a halagpád ng̃a guibisti sa diácono sa mg̃a piesta sa cuaresma, sa oaláy dalmática.

Estomacal. = Ang nahatong̃ód sa cató cotó. * Calán-on con ilímnon ng̃a maáyo sa cotó cotó.

Estomagar. = Pagsámoc, pagaling̃ása, pagbórlay.

Estómago. = Cotó cató, soloc soloc, lugar con bahin sa tian ng̃a pagahilísan sa mg̃a quináon.

Estómaguero. = Panápton ng̃a ibótang sa ibábao sa cotó cotó sa mg̃a báta, arón maínit sila, sa pagpótos caníla sa mg̃a hapín.

Estomaticon. = Hampol ng̃a sináctan sa mg̃a tambal ng̃a mahomót ng̃a nagacaláin lain, ng̃a ibótag sa ibábao sa cotó cotó con mahápdos ugáling ang atáy.

Estopa. = Gomon sa lino con sa cáñamo. * Panápton ng̃a potíon ug mabága caáyo. * Ang mg̃a pisi ng̃a daan ug gabóc, ng̃a pagabadbáron sa pagsolót sa mg̃a sacayán. * Gamon sa lanot.

Estopilla. = Ang mg̃a lugás ng̃a labíng magamáy sa tanóm ng̃a guing̃álan ug lino, sa oalá pa bilícon. * Panápton ng̃a potíon ng̃a manípis caáyo ug masíhag.

Estopín. = Hopot hopot, pinótol ng̃a hamóbo ug magamáy ng̃a binohóan pagláhos ug sinódlan sa mang̃a nagacaláin lain ng̃a masáyon masiga ug pagadóctan sa caláyo, ng̃a isóol sa bohó, sa oído, sa lothang ug pagasilsílan, arón bomotó ang maong lothang.

Estoque. = Espada ng̃a haíctin. * Tanóm.

Estoquear. = Pagsóntoc sa estoque.

Estoraque. = Cahoy sa América ug ang tagoc nia.

Estorbador. = Ang macasámoc, ang macaólang.

Estorbar. = Samoc, olang, sambol. * Pagpaling̃áo, pagpaláng̃an, pagpaláng̃ay.

Estorbo. = Casámoc, casamócan, caoláng̃an.

Estornija. = Singsing ng̃a pothao ng̃a ibótang sa mang̃a tomóy sa mg̃a bantang, sa mg̃a eje, sa mg̃a caro ug mg̃a coche, sa talioála sa rueda, sa malíng̃in, ug sa lansang ng̃a nabalábag, arón díli mahólog ug mataquílid ang maong rueda.

Estornino. = Langgam.

Estornudar. = Pagbaháon.

Estornudo. = Baháon.

Estotro. = Quining usá.

Estrabismo. = Saquét sa mg̃a matá, tagumatá, pagcalíbat, pagcapisócon.

Estracilla. = Tinábas sa panápton ng̃a mabága ug bastos. * Papel ng̃a manípis sa papel ng̃a estraza.

Estrada. = Dalan. * Lugar ng̃a pagalingcóran sa mang̃a babáye.

Estradiota. = Bangcao.

Estrado. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a solód ng̃a pagadaoátan sa mang̃a visíta sa mg̃a dagcóng táuo. * Salog salog ng̃a tinabónan sa usá ca baníg ug binotáng̃an sa lingcoránan ng̃a hariánon. * Solód ng̃a pagahócman sa mang̃a hocom.

Estrafalariamente. = Sa díli maáyong pagcabótang, sa oaláy caang̃áyan.

Estrafalario. = Táuo ng̃a díli macógui sa iang pagbísti. * Ang magahúna húna, mamólong ug magabóhat sa díli macaígo.

Estragadamente. = Sa oaláy cahosáyan, sa pagcabóloc, sa pagcagobót, sa pagcaoaláy paghópot, sa pagcadaótan.

Estragar. = Daot, lagsot, ng̃íl-ad.

Estrago. = Cadáot sa pagpang̃óbat, sa pagáoay, caláglag, pagcaoalá, pagcagobá sa mg̃a longsod con sa mg̃a táuo.

Estrambosidad. = Pagcalíbat, pagcasolimáo, saquét sa mg̃a matá.

Estrambótico. = Ang oaláy caang̃áyan ug cahosáyan.

Estratagema. = Pagcalaláng, limbong ng̃a pagagamíton sa mg̃a ponóan sa mg̃a soldados sa ílang pagpang̃óbat ug pagáoay.

Estrategia. = Quinaárman ng̃a ang̃ay sa mg̃a General ug mg̃a ponóan sa mg̃a soldados, sa mg̃a pang̃obátan.

Estrave. = Ang catapúsan sa quilla, sa onáyan sa mg̃a sacayán dapit sa dolong.

Estraza. = Papel ng̃a dagcó ug bastos, mamabága, malomaítom: díli maáyo ng̃a pagasolátan cay mahonób. * Tinábas sa panápton ng̃a mabága.

Estrazar. = Pagtábas, pagpótol, pagguísi sa bisan onsa, pagbalí, pagbóong, pagtípac tipac, pagtípic tipic.

Estrechamente. = Sa pagcasígpit, sa pagcahagóot. * Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit. * Sa pagcatinóod. * Pagcahósay sa batásan ug sa quinabóhi. * Sa pagcahícao, sa pagcadaguínot, sa pagcacáguis.

Estrechar. = Hagóot, hogot, sigpit, hoot, ictin. * Pagábian, paghigála, pagsógod sa pagcacaobánan. * Pagdaguínot sa gasto.

Estrechez. = Pagcasígpit, pagcahóot sa bisan onsang lugar. * Pagcahamóbo sa tiempo, sa túig. * Pagcahiósa sa bisan onsa. * Pagcahigála, pagcaábian. * Pagcalisód, calisdánan. * Pagcahósay sa batásan ug sa quinabóhi. * Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan sa pagcabóhi, sa cabohían.

Estrecho. = Hagóot, masígpit, haíctin. * Hicáoan, daguinótan. * Dagat ng̃a nahatalioála sa dohá ca yota ng̃a nanagdóol. * Calisód, calisdánan. * Quinahánglan.

Estrechura. V. Estrechez.

Estregadero. = Lugar ng̃a paganosnósan ug pagabagidan, sa mg̃a mananáp ug bisan ng̃ani sa mang̃a táuo. * Pagacolocosónan sa panápton ng̃a guibónacan.

Estregar. = Nosnos, colocóso, colocóson, quisi quisi, logód, ng̃od ng̃od, bang̃od, bag-id, nisnis, coso coso, haplos.

Estrella. = Bitóon. * Quinháson ing̃on sa pagcadágoay sa bitóon. * Palad sa mg̃a táuo.

Estrellado. = Bitoónan, ang naponó sa mg̃a bitóon.

Estrellar. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitóon. * Pagbalíbag, pagsalibáy sa bisan onsa sa macosóg, sa mabáscog, pagposá. * Paglális, pogsócol sa isigcatáuo sa mg̃a masíngcang polong.

Estremecer. = Pagpalíhog, pagcaconóg conóg, pagquímo quimo, pagquírog quirog, paglínog. * Pagpahárloc, pagpalísang, pagpacógmat.

Estremecerse. = Idem. * Pagcórog coróg.

Estrena. = Hatag, gasa, regalo, ng̃a ihátag tong̃ód sa bisan onsang hingtóngdan. * Pagóna, pagána ana sa bisan onsa, pagsógod pagsólay sa pagbóhat sa bisan onsa. * Ang nahaóna sa pagpálit con sa pagbalígya sa bisan onsa.

Estrenar. = Sogor, solay, ona, ana ana.

Estreno. V. Estrena.

Estrenque. = Pisi, lobid ng̃a dagcó.

Estrenuo. = Mabáscog, cosgon. * V. Ágil.

Estreñido. = Hicáoan, daguinótan. * Táuo ng̃a díli macacalíbang.

Estreñir. = Pagcagáhi sa tian, pagtóbol.

Estrépito. = Tonóg, botó, balánsag, banha, sabáng dagcó.

Estrepitoso. = Ang macatonóg, ang mobotó, mobánha.

Estribadero. = Sal-ígan, sandígan.

Estribador. = Ang magasál-ig, magasándig.

Estribar. = Sal-ig, sandig, pagpatíndog, pagpalíg-on, pagpalíngcod.

Estribillo. = Casangpotánan. * Polong ng̃a guinagámit sa masóbsob, sa díli macaígo. * Mg̃a polong ng̃a pagasomáyon sa catapósan sa obán ng̃a mg̃a pagcanta.

Estribo. = Cota ng̃a holohaíctin ug malíg-on, ng̃a ibótang ug ipadápat sa mg̃a bongbong, mg̃a pared, sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c., sa pagdógang sa calig-ónan. * Casangcápan sa cahoy, pothao con tombága ng̃a nabítay sa loyo ug sa loyo sa sia sa mg̃a cabayo, &c., sa pagsolód ug paghonóng sa mg̃a tiil sa táuo ng̃a magacabayo.

Estribor. = Ang loyo ng̃a dapit sá toó sa mg̃a sacayán con pagaatobáng̃on ang dolong guican sa olín.

Estricote (al). = Sa pagcabóloc.

Estrictamente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit ng̃a tuod, ing̃on gayód sa nahamótang sa batásan.

Estricto. = Maíng̃on gayód sa guisólat sa batásan, sa pagcaoaláy lipas, sa pagcaoaláy colang.

Estridente. = Ang macatonóg, ang mobánha.

Estridor. = Banha, caláng̃is, calánggis.

Estrige. = Langgam ng̃a magalopád sa gabíy.

Estropajear. = Paghínis sa mg̃a bongbong, sa mang̃a cota, sa mg̃a baláy.

Estropajo. = Gomon. * Bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pasipád-an, ang talamáyon, ang oaláy bale.

Estropajosamente. = Sa pagcayóng̃it.

Estropajoso. = Yong̃it, táuo ng̃a díli macasángpot ug maáyo. * Táuo ng̃a díli magaalíma sa iang bisti, ng̃a guibistíhan sa mg̃a noog.

Estropear. = Paglisá sa laoas sa bisan onsang táuo con mananáp.

Estrovo. = Pisi ng̃a nalocó, ng̃a guitólo tolóan ug maáyo, ng̃a guinagámit sa mg̃a sacayán sa pagsácoat sa bisan onsa ng̃a mabóg-at ug sa paglíg-on sa gayóng sa tolete.

Estructura. = Pagcaláin, pagcahósay sa mg̃a bahin sa usá ca baláy, ug sa mg̃a bahin sa mg̃a laoas.

Estruendo. V. Estrépito. * Cabóloc, cagobót, cagobóc. * Cabántog, bansag, cagahág.

Estruendoso. V. Estrepitoso.

Estrujadura. = Pagcapíga, pagcapóga, pagcaposá, pagcahóyod, pagcagómos.

Estrujar. = Hoyod, hiyod, posá, poga, piga, comos, gomos.

Estrujon. V. Estrujadura.

Estrupador. V. Estuprador.

Estrupar. V. Estuprar.

Estrupo. V. Estupro.

Estuante. = Ang maínit oyámot, ang masíga ug nacaláyo caáyo.

Estuario. = Ang lugar ng̃a pagahonásan ug pagataóban sa dagat.

Estuco. = Yeso ng̃a minása sa tobig ng̃a sináctan sa cola ug sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain, ng̃a icapanigíng̃on sa mg̃a bató ng̃a guing̃álan ug jaspe.

Estuche. = Cajon cajon ng̃a sodlánan sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a capandáyan, mang̃a gunting, mg̃a cuchillo, &c.

Estudiador. = Ang nagaestudio, ang macógui.

Estudiantazo. = Ang may bansag sa maáyong estudiante.

Estudiante. = Ang nagaescuela sa colegio con sa Universidad.

Estudiantil. = Ang nahatong̃ód sa estudiante.

Estudiar. = Pagestudio, pagbása sa masóbsob, sa canónay, arón masaólog sa guibása, ug arón pagadang̃áton sa táuo ang pacaquinaadmánon, ang pagcaálam.

Estudio. = Cacógui sa pagálam, lugar con baláy ng̃a pagatón-an sa gramática. * Solód ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a libro ug pagabasáhan sa táuong mang̃ialáman. * Cacógui sa pagbóhat sa bisan onsa.

Estudiosamente. = Sa cacógui, sa tinóyo, sa pagcaestudio. * Sa masingcámot.

Estudioso. = Ang macógi sa pagestudio, ang nahagúgma magbása sa mg̃a libro, sa pagdáng̃at sa pagcaquinaadmánon.

Estufa. = Dolodapóg ng̃a binóhat sa pothao con sa yota, pagínit sa mg̃a solód sa mg̃a baláy sa tiempo sa tognao. * Sodlánan ng̃a pagasódlan sa bisti ug sa bisan onsa ng̃a boot iníton, sa pagbótang ug caláyo sa ilálom.

Estufador. = Colon ng̃a pagalotóan sa estopado.

Estufero. = Ang magabóhat sa mg̃a estufa.

Estufilla. = Poyo poyo sa panit ng̃a pagasódlan sa mg̃a camót, sa tiempo sa tugnao, arón omínit. * Bagahán sa pagínit sa mg̃a tiil.

Estulticia. = Pagcahóng̃og, pahcaoaláy caálam.

Estulto. = Hong̃og, táuo ng̃a oaláy quinaádman.

Estuosidad. = Pagcaínit ng̃a dagcó.

Estuoso. = Ang guiinítan caáyo sa adlao.

Estupefaccion. = Pagcacógmat, pagcalísang, pagcacólba.

Estupefacto. = Ang hingcolbáan.

Estupendamente. = Sa pagcating̃ála.

Estupendo. = Cating̃aláhan, hibólng̃an.

Estúpidamente. = Sa pagcacábos sa húna húna.

Estupidez. = Pagcacábos sa húna húna sa pagsábot sa bisan onsa.

Estúpido. = Ang cabos sa húna húna, ang díli macasábot sa bisan onsa ng̃a itóon ug itóldo canía.

Estupor. = Pagcacólba, cacólba.

Estuprador. = Ang magalógos sa usá ca dalága ng̃a bóg-os sa pagpacasalá canía, ang macasalá sa dalága ng̃a bog-os sa linogsánay.

Estuprar. = Pagpacasalá sa linogsánay sa dalágang olay, bog-os. * Pagpógos ug paglógos sa dalágang bog-os sa pagpacasalá canía. * Pagágao sa pagcabóg-os, sa pagcaólay sa mg̃a dalága sa linogsánay.

Estupro. = Pagcaágao, pagcóha sa pagcabóg-os sa usá ca dalága sa paglógos canía, sa linogsánay.

Esturar. = Pagmalá, pagogá sa caláyo sa bisan onsa.

Esturgar. = Paghínlo sa mg̃a sodlánan sa yota, sa mg̃a pinggan, sa mg̃a panácsan, &c.

Esturion. = Isda ng̃a dagcóan.

Ésula. = Tanóm, dagámi.

ET

Etapa. = Ang racion sa mg̃a sod-an ng̃a ipanghátag sa mg̃a soldados sa ilang pagpang̃óbat.

Etcétera. = Polong ng̃a linatín, ng̃a magámit sa pagláctor ug pagpótol sa soguílon, ug ang cahológan nia mao: ng̃a náa pa ng̃a idológang onta.

Étele. = Quitáa dihá, tan-áoa didto, naa man, solng̃a dihá.

Éter. = Tambal ng̃a matín-ao ug magáan pa ng̃ani sa labíng maáyong tobig, mahong̃áo caáyo, cay con isalibáy sa hang̃in ug con iyabó sa holohatáas, maoalá dihá dihá ug díli mahólog sa yota.

Eternal. V. Eterno.

Eternalmente. V. Eternamente.

Eternamente. = Sa oaláy catapósan, sa guihápon, sa pagcadáyon sa pagcadógay oyámot.

Eternidad. = Pagcadáyon, pagcadógay ng̃a oaláy sinógdan, guisogódan, ug oaláy usáb ug catapósan: nahatong̃ód ug ang̃ay lamang sa Dios. * Cadogáyan ng̃a díli matápus, ng̃a oaláy catapúsan. * Pagcadógay sa mg̃a catuígan.

Eternizar. = Pagdógay caáyo sa bisan onsa. * Pagpadáyon sa pagcadógay sa bisan onsa.

Eterno. = Pagcamáo ng̃a diósnon, ang Dios ng̃a oaláy sinógdan ug oaláy osáb ug catapósan. * Ang díli matápos sa guihápon. * Ang madógay oyámot.

Eteromancia. = Ang pagtágna ng̃a bacácon ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a dioatáhan, tong̃ód sa paglopád ug pagtíng̃og sa mg̃a langgam.

Etesio. = Hang̃in ng̃a mabálhin sa iang hingtóngdan ng̃a tiempo, sa pagcaamíhan, sa pagcahabágat, &c.

Ética. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a catongdánan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a bohat ng̃a maáyo.

Etimología. = Sinógdan, guinicánan hingtóngdan sa mg̃a polong.

Etimologista. = Ang táuo ng̃a mang̃íta sa sinógdan ug guinicánan sa mg̃a polong.

Etiqueta. = Batásan ng̃a pagatománon sa mg̃a baláy ng̃a hariánon, sa pagatóbang ug sa ng̃atanán ng̃a pagaboháton.

Etites. = Bató ng̃a maíng̃on, sa pagcadagcó, sa usá ca itlog sa manóc, ng̃a caoang sa talioála ug sinódlan sa lain batóng diótay, ng̃a matonóg maíng̃on sa usá ca colóng colóng ng̃a pagagólong golóng̃on.

Etrura. = Tanóm.

Eucaristía. = Ang Santísimo Sacramento sa altal.

Eucarístico. = Ang nahatong̃ód sa eucaristía, Sacramento ng̃a Eucarístico.

Eucrático. = Maáyong pagcabótang sa laoas ug sa quinabóhi sa tagsa ca táuo, somála sa iang edad ug pagcaquinaía.

Euforbio. = Tanóm.

Eufrasia. = Tanóm ng̃a icatámbal.

Eunuco. = Laláqui ng̃a guihibótan, ng̃a nagabántay sa mg̃a babáye sa mg̃a moro ug sa mang̃a turco: sa canhing tiempo, ang mg̃a dagcóng táuo ng̃a labíng hinigógma, pinalángga ug guilaóman sa mg̃a hari.

Eupatorio. = Tanóm ng̃a italámbal.

Europeo. = Ang natáuo sa Europa.

EV

Evacuacion. = Pagcahóad sa bisan onsa. * Calíbang, hibólos, pagcaótol.

Evacuar. = Paghóad, pagcóha sa solód sa bisan onsa. * Pagcalíbang, paghibólos, pagcaólo. * Pagpacopós, pagpadíot, pagpalóya sa bisan onsa.

Evadir. = Pagcalágueu, paglícay sa mg̃a cadáot, pagligás sa mg̃a soguílon, arón paglicáyon ang mang̃a cacolían.

Evagacion. = Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcaláng̃ay lang̃ay sa húna húna.

Evangélicamente. = Maíng̃on sa pagcaáng̃ay ug oyon sa pagtolón-an sa Evangelio.

Evangélico. = Ang nahatong̃ód sa Evangelio.

Evangelio. = Historia, mg̃a libro ng̃a sinolátan sa opát ca Evangelista, sa quinabóhi, sa pagtolón-an ug sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug diósnon sa atong Guinóong Jesucristo. * Ang usá ca bahin ng̃a nacóha sa usá sa opát ca Evangelio ng̃a pagabasáhon sa mg̃a Padre, sa pagmisa nila. * Libro ng̃a diótay oyámot ng̃a sinolátan sa sinógdan sa Evangelio ni San Juan, ug sa toló ca bahin sa obán ng̃a toló ca Evangelista, ng̃a pagabitáyon sa haoac sa mang̃a bátang diótay.

Evangelista. = Ang tagsa sa opát ca santos ng̃a nagasólat sa santos ng̃a Evangelio. * Ang Padre ng̃a mocanta sa Evangelio sa mg̃a misa.

Evangelistero. = Como el anterior desde ang Padre.

Evangelizar. = Pagoáli sa Pagtóo sa atong Guinóong Jesucristo.

Evaporable. = Ang masáyon mahong̃áo, maalísbo, malísng̃ao.

Evaporacion. = Pagcahong̃áo, pagcaalísng̃ao.

Evaporar. = Hong̃áo, alísng̃ao, alísbo.

Evaporatorio. = Ang tambal ng̃a macapahong̃áo.

Evaporizar. V. Evaporar.

Evasion. = Pagcalágueu. * V. Evadir.

Evasivo. = Ang icalágueu, ang polong con pagtóbag ng̃a icapaligás sa soguílon ug sa mg̃a caculían.

Evento. = Pagsoríl, paghitábo.

Eventual. = Bisan onsa ng̃a mahímo cahá ug díli opód cahá mahímo.

Eversion. = Pagcaláglag, pagcagobá, pagcabóncag, pagcaoalá, pagcatibáoas.

Eviccion. = Calig-ónan ng̃a ihátag sa nagabalígya sa bisan onsa, sa pagcamatúod ng̃a oaláy cabilínggan.

Evidencia. = Pagcasáyod ng̃a dayág caáyo ng̃a díli mahímo ng̃a pagadóha doháan, pagcamatúod.

Evidenciar. = Pagsáyor, pagásoy caáyo sa bisan onsa, pagmatúod.

Evidente. = Matúod sa oaláy doha doha, dayág oyámot.

Evidentemente. = Sa Pagcamatúod, matúod caáyo, sa pagcadayág, sa madayág oyámot.

Evitable. = Ang arang licáyon.

Evitar. = Licay, pagbalíbad, pagcalágueu sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa.

Evo. = Pagcadógay sa ng̃atanán ng̃a oaláy catapósan, pagcadógay sa guihápon.

Evocacion. = Pagtáoag sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon, sa mg̃a landong, sa mg̃a calág, &c.

Evocar. = Pagtáoag sa bisan cansa, pagquiglában, pagquigtábang, pagpang̃ilába.

Evolucion. = Pagcalíhoc sa mg̃a soldados ug sa mang̃a sacayán, sa pagtolotagílis ug pagbolobálhin sa ilang guimpóy-an ng̃a lugar ug sa ilang guitaláyan, sa pagdámag ug pagpang̃óbat sa ilang mg̃a caáoy.

EX

Ex abrupto. = Mg̃a polong ng̃a linatín: silbi sa pagásoy sa pagcadalí sa pagpamólong sa bisan cansang táuo sa mg̃a polong ng̃a maínit caáyo ng̃a oalá onta paabóton. * Mg̃a paghócom ng̃a oalá ománg̃ay sa mg̃a tolománon sa batásan.

Exaccion. = Pagtíng̃il sa bohis, sa mg̃a tampo, sa mg̃a amot, sa mg̃a silot, &c.

Exacerbacion. = Pagcasocó, pagcapong̃ót, pagcaligótgot.

Exacerbar. = Pagpasocó, pagpapong̃ót, pagcabaláca, pagpaáquig, pagpaligótgot.

Exactamente. = Sa pagcaoaláy colang, sa pagcaoaláy lapas, sa pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa toman, sa maáyo oyámot.

Exacto. = Matinománon, toman, topóng, oaláy colang, hingpit, maáyo oyámot.

Exactitud. = Pagcadalí sa pagbóhat, pagcatopóng, pagcatóman, pagcahíngpit.

Exactor. = Maniníng̃il sa bohis ug sa obán ng̃a mang̃a baláidon sa mg̃a guinsacópan.

Exageracion. = Paglabí, paglabáo, pagdagcó sa soguílon.

Exagerador. = Ang molabí ug magapadagcó sa iang soguílon. * Maandácon.

Exagerante. = Idem.

Exagerar. = Paglabí, pagcápin, pagdagcó sa soguílon.

Exagerativo. V. Exagerador.

Exaltacion. = Pagcaósoag, pagcatáas, pagcahalángdon. * Dong̃og ug ng̃alan ng̃a guican sa bisan onsang bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an ug banságon.

Exaltar. = Pagósoag, pagtáas, pagbótang sa bisan cansa sa opicio, sa pagcahímtang ng̃a mahál, bilídhon ug donggánon.

Exámen. = Paghúna húna, pagsósi ug maáyo, paghíling, paglí-li, pagquigsáyod, pagquigásoy. * Pagdómdom sa mg̃a húna húna, mg̃a polong ug mg̃a bohat ng̃a iásoy ug itóg-an onta sa compisálan.

Examinador. = Ang magatócso, ang mang̃otána sa pang̃adyéon ug sa bisan onsa, arón madayág con maálam ba con díli ba ang táuo ng̃a guipang̃otána.

Examinando. = Ang pagatocsóon, ang pagaexamináhon, ang pagasoquíton ug pang̃otánon.

Examinante. V. Examinador.

Examinar. = Pagquigásoy, pagquigsáyor, pagsósi, pagsóquit. * Paghíling, paglí-li. * Pagtócso, pagsócna.

Exangüe. = Ang guiagásan sa iang dugó ng̃atanán, ang colang sa dogó. * Ang oaláy gahóm ug cosóg, ang malóya na caáyo.

Exanimacion. = Pagcaolá sa boot, sa mg̃a balatían.

Exánime. = Ang oaláy timáan sa quinabóhi, sa cabóhi. * Ang napógdao, ang malóya na oyámot.

Exasperacion. = Pagdógang sa caól-ol, pagtándog sa maól-ol ng̃a daan. * Pagcasocó, pagcapong̃ót.

Exasperar. = Idem, pagpasocó, pagpapong̃ót.

Excavacion. = Pagcacále sa bisan diin, ng̃a magáhi ug libon.

Excavar. = Pagcále sa lugar ng̃a libon ug magáhi. * Pagháoan sa mg̃a tanóm, pagcúha sa yota sa libot nila, sa ilang cadoólan.

Excedente. = Ang capin, ang molabí, ang molabáo, lacád.

Exceder. = Labí labáo, capin.

Excelencia. = Pagcaáyo, ang labíng maáyo, ang caáyo ng̃a labí sa bisan onsa. * Polong ng̃a igaóna sa ng̃alan sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.

Excelente. = Ang molabí ug molabáo sa pagcaáyo sa obán ng̃a isigcaíng̃on.

Excelentemente. = Sa pagcaáyo oyámut.

Excelentísimo. = Idem. * V. Excelencia, desde polong.

Excelsamente. = Sa pagcahalángdong, sa pagcahatáas caáyo.

Excelso. = Hatáas oyámat, halángdon. * Ang Dios.

Excéntrico. = Ang oalá mahamótang sa talioála.

Excepcion. = Pagcagáoas, pagcamísic. * Camatoódan ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa hocom sa usá ca táuo ng̃a may capolong̃ánan sa lain ng̃a táuo, arón pagtibaoáson ang paghócom con arón padayónon.

Excepcional. = Ang nahagáoas sa batásan.

Excepto. = Gaoas, sa díli isípon, sa díli mahaláquip. * Con díli.

Exceptuar. = Gaoas, misic, díli pagláquip.

Excerta. = Pagcaípon, pagcatípon.

Excesivamente. = Sa pagcacápin, sa paglabí, sa pagcalabáo.

Excesivo. V. Excedente.

Exceso. = Idem. * Salá, sayóp.

Excitacion. = Pagágda, pagtóyo.

Excitar. = Agda, toyo, sambag, tambag.

Exclamacion. = Pagcatóoao, pagcapóoao, pagcaagólo.

Exclamar. = Tooao, pooao, agólo.

Exclaustrado. = Ang religioso ng̃a napaháoa, ng̃a migóa sa convento, cay mióndang ang iang caparían.

Excluir. V. Exceptuar. * Pagpaháoa, pagpahálin, pagpagóa.

Exclusiva. = Pagdíli sa guipang̃áyo ug guipanghináot sa bisan cansa.

Exclusivamente. = Sa pagcagáoas.

Exclusive. = Polong ng̃a linatín. * Idem.

Exclusivo. = Ang magapagáoas, ang may gahóm sa paggáoas.

Excogitable. = Ang arang húna honáon.

Excogitar. = Paghóna huna.

Excomulgado vitando. = Táuo ng̃a cristianos ng̃a díli mahímo ng̃a pagasoguilánan ug pagaobán obánon sa obán ng̃a mg̃a isigcacristianos nia, cay guibólag sia sa pagcaambítan sa mg̃a binoñágan, sa mang̃a ponóan sa santa Iglesia, tong̃ód sa iang pagcasócol ug casóqui sa mg̃a sogo nila.

Excomulgar. = Pagbólag sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa pagcaambítan sa mg̃a binoñágan, sa táuo ng̃a cristianos ng̃a soquíhan ug ng̃a díli boot magsógot sa mg̃a sogo sa santa Iglesia, ug ng̃a díli motóo sa obán ng̃a mg̃a toloóhan.

Excrecencia. = Pagcatóbo sa onód sa obán ng̃a mang̃a bahin sa laoas sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp ug hasta ng̃ani sa mg̃a tanóm, ng̃a magapacaláin caáyo sa ilang dagoay.

Excrecion. = Pagcalíbang, pagcacaólo.

Excrementar. = Paglíbang, pagcaólo.

Excremento. = Tae. * Iti. * Bisan onsang hugao ng̃a mogóa sa bába, sa ilong, &c.

Excrementicio. = Calán-on ng̃a díli macatámboc caáyo cay mahímo tae ng̃atanán.

Excretar. V. Excrementar.

Excretorio. = Ang mg̃a bahin sa solód sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, ng̃a managpabólag sa daótan sa mg̃a quináon sa mg̃a maáyo.

Excursion. = Pagpang̃óbat.

Excusa. = Balíbad.

Excusabaraja. = Tagácan, bocág, bacat.

Excusable. = Ang tacós pagbalibádon, ibalíbar.

Excusadamente. = Sa oaláy quinahánglan.

Excusado. = Ang nahagáoas sa pagbáyad sa bohis, tong̃ód sa pagbóot sa hari, tong̃ód sa iang opicio, ug tong̃ód ba sa lain ng̃a hingtóngdan. * Ang díli magámit sa masóbsob. * Ang oalay quinahánglan ng̃a boháton con ipamólong. * Ang díli mapólos sa guitóyo.

Excusador. = Ang mobalíbad. * Ang magasalíli, magaalíli, magaságang, magasacál sa lain sa pagbáyad sa bohis, sa pagbóhat sa mg̃a bohat sa lonsod togód canía.

Excusar. = Pagbalíbad. * Pagdíli, pagólang, arón díli boháton ug díli ipamólong, ug arón díli masoríl ang mg̃a daótan. * Pagáyad sa bisan onsa. * Paggáoas sa pagbáyad sa bohis.

Execrable. = Ang daótan caáyo.

Execracion. = Pagtónglo, pagmaldicion sa isicatáuo con sa mananáp, pagcadomót.

Execrador. = Ang manónglo, ang magamaldicion, ang magadomót.

Exencion. = Pagcagáoas sa bisan onsang catongdánan.

Exentamente. = Sa pagcagáoas. * Sa pagcadayág, sa oaláy licó licóng polong.

Exentar. = Paggáoas, pagpamísic.

Exento. = Lugar ng̃a madayág, ng̃a oaláy atóp ug salípdan. * Ang magatóman sa caogalíng̃on ng̃a catongdánan sa oaláy táuo ng̃a pagapilíon ug labánan.

Exequatur. = Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagtógot sa mg̃a hari sa pagbaláod ug pagtóman sa mg̃a sogo sa Santos ng̃a Papa ng̃a guisólat sa mang̃a camatoódan ng̃a guing̃álan ug Bula.

Exequias. = Ang mg̃a tolománon sa Singbahán tong̃ód sa mg̃a calág sa mg̃a minatáy.

Exequible. = Ang arang tománon, boháton.

Exhalacion. = Caláyo ng̃a maquíta osáhay sa ga-biy, sa tiempo sa linao, sa cahang̃ínan, ng̃a maíng̃on sa usá ca bitóon ng̃a modalágan ug mahólog. * Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo sa bisan onsa.

Exhalar. = Alísng̃ao, alísbo, hong̃áo. * Pagcotás guican sa pagcaínit ng̃a dagcó con sa pagcacápoy. * Pagbóhat sa bisan onsa sa minatúod caáyo, sa masingcámot.

Exhausto. = Pagcacábos, pagcaóbos, pagcacólang sa bisan onsa. * Ang guicábsan, guicópsan, guicaoád-an ug guicahódtan sa quinahánglan onta.

Exheredacion. = Pagcadilí sa pagdáoat sa cabílin.

Exhibicion. = Pagcaháyag, pagcadayág, pagtóngha sa bisan onsa.

Exhibir. = Dayág, hayag, quita, tongha.

Exhortacion. = Sambag, tambag, oáli, pagcabárlong, pagcasáoay.

Exhortar. = Idem.

Exhorto. = Sogo sa usá ca hocom sa lain ng̃a isigcahócom arón ipatóman nia ang ipang̃áyo.

Exhumacion. = Pagpagóa sa lobóng, sa lobng̃ánan, sa lolóbng̃an.

Exhumar. = Idem.

Exigencia. = Pagcóha, pagpang̃áyo sa bisan onsa, sa linogsánay.

Exigir. = Pagtíng̃il, pagdáoat, pagcóha sa isigcatáuo sa bisan onsa, tong̃ód sa sogo sa matúod ng̃a hocom. * Pagágda, pagsógo sa lain sa minatúod, arón magabóhat con mamólong sa bisan onsa.

Eximio. = Maáyo caáyo, halángdon, mahál, hamíli, bilídhon oyámot.

Eximir. = Paggáoas, pagbáoi sa bisan cansa sa pagtóman sa bisan onsa, ug sa pagaboháton sa obán ng̃a isigcaíng̃on.

Exinanicio. = Pagcacólang sa cosóg, sa gahóm.

Exinanido. = Maloyáhon caáyo, ang coláng̃an sa cosóg ug gahóm.

Existencia. = Pagcamáo. * Ang mang̃a manggad, mg̃a bong̃a ng̃a naa pa, ng̃a oalá pa ibalígya, ng̃a oalá pa mahálin.

Existente. = Ang may pagcamáo, ang anáa.

Existimacion. = Pagcahúna huna.

Existimar. = Paghúna huna, pagmatúod sa bisan onsa, bisan ng̃a dili matúod.

Existir. = Pagmáo. * Dona, arona, naa, nia, may.

Éxito. = Catapósan sa bisan onsa.

Exoneracion. = Pagbáoi, pagcóha sa bisan cansa sa cabóg-at ng̃a guidála nía, sa catongdánan.

Exonerar. = Gaoas, baoi, coha.

Exorable. = Ang padáog, pabóyoc ug pagcábig sa mg̃a pagámpo, sa mg̃a pagháng̃io.

Exorbitancia. = Pagcalabí, pagcacápin, pagcalabáo, pagcadagcó caáyo.

Exorbitante. = Ang dagcóan, ang nagalabí, ang molabáo.

Exorcismo. V. Conjuro.

Exorcista. = Ang may gahóm, tong̃ód sa pagordenar canía sa Sr. Obispo, sa pagbása sa mg̃a exorcismo.

Exorcitante. = Ang magabása sa mg̃a exorcismo.

Exorcizar. V. Conjurar desde pagpang̃ádye.

Exordio. = Sinógdan sa mg̃a soguílon sa mg̃a oáli ug sa guisólat sa mg̃a libro.

Exornacion. = Mg̃a polong ng̃a idógang sa mg̃a soguílon, sa mg̃a oáli, &c., arón matahóm ug maáyo.

Exótico. = Mg̃a polong, mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a díli caogalíng̃on sa Guinharían, sa provincia con sa longsod.

Expansibilidad. = Pagcaonát.

Expansion. = Idem.

Expansivo. = Ang mahímo ng̃a onáton, pagdagcóon ug pagalápdon.

Expatriacion. = Pagcahing̃ílin, pagcahálin, pagpaháoa, pagpahalayó.

Expatriarse. = Hing̃ílin, halin, haoa, halayó.

Expectable. = Ang tacós ng̃a higugmáon, palanggáon ug boóton sa cadaghánan.

Expectacion. = Paghólat, pagpaábot. * Piesta ng̃a guipapiesta sa santa Iglesia sa pagtáhod cang María Santísima, tong̃ód sa iang pagpaábot sa santos niang pagánac.

Expectativa. = Pagláom sa pagdáng̃at sa bisan onsa.

Expectoracion. = Pagcacolíh-ad, ug ang laoay ng̃a guilóa.

Expectorar. = Pagcolíh-ad.

Expedicion. = Pagcasáyon, pagcatólin sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa. * Camatoódan, pagtógot con bisan onsang solat ng̃a guican sa hocmánan sa Santos ng̃a Papa. * Pagpang̃óbat sa halayó con sa dagat.

Expedicionario. = Ang moobán sa halayó con sa dagat, sa pagpang̃óbat, con sa lain ng̃a tuyo. * Mg̃a soldados ng̃a moobán sa expedicion.

Expedicionero. = Ang magabántay sa paghóman ug pagtibáoas sa madalí sa mg̃a holosáyon ug sa mg̃a pagtógot ng̃a guinapang̃áyo sa hocmánan sa Santos ng̃a Papa.

Expediente. = Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a sinolátan ug sa mg̃a camatoódan ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a capolong̃ánan ug sa bisan onsa ng̃a mg̃a holosáyon. * Alaguían ng̃a guihóna hona sa pagcóha sa mg̃a cacolían sa bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a boháton. * Pagcasáyon sa pagbóhat sa bisan onsa. * Tong̃ód, hingtóngdan. * Pagcasángcap sa mg̃a quinahánglan.

Expedir. = Paghóman, pagtibáoas, sa mg̃a bohat, sa mg̃a holosáyon. * Pagsólat sa mg̃a camatoódan, sa mg̃a solat ug mg̃a sogo sa mg̃a ponóan, ing̃on sa pagcaáng̃ay sa batásan ug sa mg̃a tolománon.

Expeditamente. = Sa pagcasáyon, sa pagcaoaláy cacolían.

Expedito. = Ang masáyon magabóhat sa bisan onsa. * Ang maháoan, maháoay, ang oaláy cacolían, mg̃a casámoc ug mg̃a caoláng̃an.

Expeler. = Salibáy, balíbag, tolód.

Expendedor. = Ang magagasto. * Ang magabalígya sa bisan onsa ng̃a hingbalóan nia ng̃a quináoat.

Expender. = Paggasto, pagbalígya sa bisan onsa ng̃a guipabalígya sa tagía. * Pagbalígya sa bisan onsa ng̃a quináoat.

Expensas. = Mg̃a paggasto. * Mg̃a pagbáyad. * Mang̃a sohol sa mg̃a hocom, tong̃ód sa mg̃a capolong̃ánan.

Experiencia. = Pagcabátir, pagcasináti, pagcaálam sa pagbóhat sa bisan onsa tong̃ód sa pagcaánad na.

Experimentado. = Táuo ng̃a batir, masináti, ng̃a maálam sa bisan onsa ng̃a hingcaándan na nia.

Experimentador. = Ang magasólay.

Experimental. = Ang hingcárman tong̃ód sa pagsólay sa masóbsob.

Experimentar. = Solay, pagbóhat sa macacadághan sa bisan onsa, arón hicádman. * Pagíla con maáyo con masaquét ba ang caogalíng̃on ng̃a laoas, con mapíscay ba con malóya ug mabóg-at ba.

Experimento. = Pagcasólay, pagsólay, pagbóhat sa macadághan sa bisan onsa.

Expertamente. = Sa pagcabátir, sa pagcaálam, sa pagcasináti.

Experto. = Batid, masináti, boótan.

Expiacion. = Pagcaoalá sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp.

Expiar. = Pagoalá sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp, sa mg̃a casalánan ug casaypánan, tong̃ód sa bisan onsa ng̃a bohat ng̃a ang̃ay niána.

Expiatorio. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton arón maoalá ang mg̃a salá, ng̃a icaoalá sa mg̃a sayóp.

Explanacion. = Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcadayág.

Explanada. = Pagcahanáyhay, pagcahándig. * Salog sa cota con sa mg̃a papán ng̃a pagatónban ug pagabotáng̃an sa mg̃a cureña sa mg̃a lothan.

Explanar. = Asoy, sayod, dayág.

Explayar. = Pagdagcó, paglapád, pagonát, pagtóyod. * Paglíng̃ao ling̃ao, pagdóla.

Explicable. = Ang arang asóyon ug icapanáyod.

Explicacion. V. Explanacion. * Pagcatóon, pagcatódlo.

Explicar. V. Explanar. * Toon, todlo.

Explicaderas. = Pagcasáyon sa bisan cansa sa pagásoy ug maáyo sa boot asóyon.

Explícito. = Ang madayág, ang guiásoy ug guisáyod caáyo, ang oaláy doha doha.

Exploracion. = Pagcacácap. * Pagcahíling, pagcasósi, pagquigsáyod. * Pagcasóquit.

Explorador. = Ang magcácap. * Ang magahíling, motán-ao ug maáyo, magasósi, maquigsáyod. * Ang magasóquit.

Explorar. = Cacap. * Hiling, asoy, tan-ao, li-li, sosi, sayod. * Soquit.

Exploratorio. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a mananámbal sa pagcóha sa mg̃a bató ng̃a magáma sa alaguían sa ihi.

Explosion. = Pagcatonóg, pagcabotó.

Exponente. = Ang magaásoy. * Ang magasáyor.

Exponer. = Dayág, hayag. * Asoy, sayod. * Pagásoy ug maáyo sa bisan onsa ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a doha doha. * Pagbótang sa bisan onsa sa lugar ng̃a may catáhap, ng̃a guicatahápan ng̃a maósic, madáot con maoalá. * Pagbílin, pagbótang sa mg̃a bátang diótay sa ganháan, sa pultahán, sa bisan onsang baláy, arón pasóson ug pagabatónan guican lamang sa calóoy: guibóhat ug pagaboháton osáhay quiní sa mg̃a dalága ng̃a nanagpang̃ánac, cay mang̃ahárloc sila ug mang̃aólao ng̃a hingbalóan sa mg̃a tigólang nila ug sa cadaghánan.

Exportacion. = Paghátor sa mg̃a manggad con sa mg̃a calán-on cotob sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.

Expositivo. = Ang macaásoy ug magasáyod sa bisan onsa ng̃a macóti onta sabóton, tong̃ód cay guibotáng̃an sa mg̃a pagdóha doha ug sa mg̃a cacolían.

Expósito. = Ang báta ng̃a guibiáan sa mg̃a tigólang, sa mg̃a tagánac, ing̃on sa guiíng̃on na. * V. Exponer desde pagbílin.

Expositor. V. Exponente.

Expremijo. = Dolang, pasóng̃an ng̃a hatáas ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a hormáhan sa mg̃a queso.

Expresamente. = Sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong ng̃a dayág caáyo.

Expresar. = Pagpamólong somála sa anáa sa húna húna, pagásoy, pagsáyod caáyo sa oaláy doha doha.

Expresion. V. Explanacion. * Ang polong con bóhat ng̃a icaásoy sa mg̃a táuo sa anáa sa ilang húna húna. * Gasa, hatag, regalo, sa timáan sa maáyong boot ug sa pagtamód sa mg̃a calóoy. * Pagpóga, pagpíga sa bisan onsa arón gomóa ang dogá. * Pagcaáyo sa mg̃a laráoan ng̃a piníntal, con sa mang̃a táuo táuo ng̃a binóhat sa cahoy, sa tombága, sa pothao. * Pagcaínit sa soguílon, sa oáli, &c., ng̃a icaásoy sa mamólong sa guibáti sa iang húna húna ug cásing cásing.

Expresivo. V. Expresion hasta gasa.

Expreso. = Ang madayág, ang maásoy caáyo, bisan onsa ng̃a oaláy doha doha, ng̃a díli cadóha doháan. * Sinógo ng̃a guisógo pagtóyo sa pagdála sa mang̃a balítang maáyo con daótan ug masolóbon.

Exprimidera. = Badyétan. * Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a boticario, sa mg̃a managbóhat sa mg̃a tambal, sa pagpíga sa bisan onsa ng̃a quinahánglan pigáon.

Exprimir. = Poga, piga.

Exprofeso. = Mg̃a polong ng̃a linatín: sa tinóyo.

Expugnacion. = Pagcacóha sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, &c., tong̃ód sa gahóm sa mg̃a soldados.

Expugnar. = Pagpang̃óbat ug pagcóha sa mg̃a longsod, mg̃a cota, &c., sa mg̃a caáoay.

Expulsar. V. Expeler.

Expulsion. = Pagpaháoa, pagcahing̃ílin.

Expurgar. = Pagháoan, paghínis, pagnósnos. * Pagólay sa bisan onsa.

Expurgatorio. = Ang magahínis, ang maganósnos. * Ang magapaólay. * Libro ng̃a sinolátan sa obán ng̃a mang̃a libro ng̃a dinilían, ng̃a díli mahímo ng̃a pagabasáhon cay guidilí sa mg̃a ponóan sa Singbahán, tong̃ód sa ilang daótan ng̃a pagtolón-an ug cahológan.

Exquisitamente. = Sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pacatahóm.

Exquisito. = Maníndot, maáñag, matahóm, olosáhon, sa maáyong pagcabóhat.

Éxtasi ó éxtasis. = Pagcaoalá sa boot ug sa mg̃a balatían.

Extático. = Ang pagacaoád-an sa boot ug sa mang̃a balatían, sa masóbsob.

Extemporáneamente. = Sa oaláy pagcaándam, pagcatagána. * Sa pagcatagculáhao.

Extemporáneo. = Bisan onsang ng̃a libróha ng̃a guisólat, ug bisan onsang oaliha, &c., ng̃a guiuáli, &c., sa oalá hona honáon ng̃a daan.

Extender. = Boclar, onát, botad, toyod, higda, calígar. * Pagásoy, pagsáyod sa pagcacóti coti, sa bisan onsa. * Pagtacód sa saquét, sa batásan ng̃a daótan, &c. * Pagpalábi labi, pagparáyeg, pagpacadagcó.

Extension. = Pagcabóclar, pagcaonát, pagcalagpád pagcadagcó.

Extensivo. = Ang macaígo sa obán ng̃a mg̃a botang ng̃a oalá hing̃álan, ang moáng̃ay sa obán.

Extenso. = Ang dagcó, halagpád, &c.

Extenuacion. = Pagcalóya, pagcacábos sa cosóg, sa gahóm.

Extenuado. = Ang malóya caáyo, ang oaláy cosóg, ang díli macáscog.

Extenuar. = Pagmalóya, pagníoang, pagoalá sa cosóg.

Extenuativo. = Ang magapalóya, ang macaníoang, ang magapaoalá sa cosóg.

Exterior. = Ang sa dapit sa goa, ang sa dayág. * Dagoay, baihon sa bisan onsa.

Exterioridad. = Batásan sa cadaigánan sa mg̃a táuo. * Pagpaquíta sa bisan onsang bohat, pagpamólong sa bisan onsang polong ng̃a, sa pagcamatúod, oalá sa cásing cásing, pagpamólong ug pagbóhat sa salingcápao lamang. * Pagtáhor, pagábi abi sa salingcápao, díli sa cásing cásing, sa lonlon ng̃a paráyeg.

Exteriormente. = Dapit sa goa.

Exterminador. = Ang nagapahing̃ílin. * Ang magaláglag, magatibáoas.

Exterminar. = Hing̃ílin. * Tapus, tibáoas, laglag.

Exterminio. = Pagpaháoa, pagcahing̃ílin. * Pagcatápos, pagcatibáoas, pagcaláglag, pagcaoalá ng̃a tuod.

Externo. = Bohat con polong ng̃a madayág, bisan onsa ng̃a guipaquíta sa cadaghánan.

Extincion. = Pagcapálong. * V. Exterminio.

Extinguible. = Ang arang palng̃on, tibaoáson ug laglágon.

Extinguir. = Palong. * Tibáoas, tapos, laglag, oalá.

Extirpacion. = Pagcaíbot ng̃a tuod.

Extirpar. = Ibot. * V. Extinguir desde tibáoas.

Extorsion. = Pagágao, pagcóha sa linogsánay sa bisan onsa. * Bisan onsang cadáot.

Extra. = Polong ng̃a linatín: labot pa, sa gaoas, sa goa.

Extraccion. = Pagcagóa sa bisan onsa, sa bisan diin.

Extracta. = Hinóad ng̃a toman sa bisan onsang solat con camatoódan.

Extractador. = Ang magahóad sa mg̃a solat. * Ang magapaláctod sa bisan onsa ng̃a guisólat ug hatáas.

Extractar. = Pagláctor sa hingtóngdan sa mg̃a toyo ng̃a guisólat sa libro, con sa mg̃a solat sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Pagásoy, pagsólat sa mg̃a hamóbo ug lactod ng̃a polong.

Extracto. = Cahológan ng̃a labíng maáyo sa mg̃a solat ug mg̃a libro ng̃a guitígom sa diótay ng̃a polong ug guibótang sa pagcaláctod.

Extradicion. = Paghátag sa hocom sa lain longsod, sa lain Guinaharían con provincia, sa táuo ng̃a saláan ng̃a midang̃óp dihá canía sa matúod ug hingtóngdan ng̃a hocom, cay guipang̃áyo nia.

Extraer. = Paggóa sa bisan onsa, sa bisan díin. * Paghóad sa bisan onsang solat. * Paggóa sa Singbahán, tong̃ód sa sogo ng̃a ináng̃ay sa mang̃a tolománon, sa matúod ng̃a hocom, sa táuong saláan ng̃a midang̃óp dihá.

Extrajudicial. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa díli ipaági sa hocmánan, ug sa mg̃a tolománon sa mang̃a hocom ug sa mg̃a batásan.

Extrajudicialmente. = Sa oaláy labot sa mg̃a tolománon sa batásan ug sa mg̃a hocmánan.

Extramuros. = Polong ng̃a lanatín: sa gaoas, sa goa sa longsod, sa cota, sa ciudad.

Extranjería. = Pagcabótang sa táuo sa lain longsod, sa domolóong, ng̃a nahatong̃ód canía ing̃on sa batásan, hasta ng̃a díli sia mahasólat sa padron.

Extranjero. = Ang domolóong, táuo con bisan onsa sa lain ng̃a longsod.

Extrañar. = Pagdilí sa isigcatáuo sa maáyong búot ng̃a guibótang ng̃a daan canía, pagtápos, pagtibáoas sa pagcahigála, sa pagcaábian. * Pagting̃ála sa bisan onsa, pagsáoay, pagbárlong. * Pagáyad. * Pagdilí sa pagbóhat sa bisan onsa.

Extrañamiento. = Pagcaáyad sa bisan onsa. * Pagcahing̃ílin, pagpaháoa sa lain Guinharían, sa lain provincia con sa lain ng̃a longsod.

Extrañeza. = Pagcaláin. * Bisan onsa ng̃a díli ang̃ay, díli oyon, ng̃a díli magamótang sa pagcahósay. * Pagcabólag sa mg̃a abian, pagáoay sa mg̃a higála. * Pagcating̃ála, bisan onsa ng̃a hibólng̃an.

Extraño. = Domolóong. * Ang díli caogalíng̃on, ang díli onta sacop sa Guinharían, sa longsod, sa calioátan, sa banay, ug díli opod apil sa oficio sa quinaádman, &c., ng̃a guihisgótan ug guisoguilánan. * Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, olosáhon, hibólng̃an. * Táuo sa gaoi ng̃a malisód.

Extraordinariamente. = Díli ing̃on sa batásan.

Extraordinario. = Idem. * Ang mg̃a sinógo con correo ng̃a dinalían. * Calán-on ng̃a mahál ug malalím, ng̃a idógang sa mg̃a calán-on sa matagádlao.

Extratémpora. = Ang pagtógot sa mg̃a Sres. Obispo, arón pagaordenáhan ang mg̃a Padre sa gaoas sa mg̃a adlao ng̃a guitagána ug guitórlo sa santa Iglesia.

Extravagancia. = Pagcaoaláy cahosáyan sa paghúna húna, sa pagpamólong ug sa pagbóhat.

Extravagante. = Húna, húna, polong cong bohat ng̃a oaláy cahosáyan ug cahológan, ng̃a díli ing̃on sa batásan, ng̃a díli motaláy sa pagcaáng̃ay. * Ang obán ng̃a mg̃a camatoódan ng̃a guican sa Santos ng̃a Papa ng̃a oalá mahaláquip sa cadaghánan ng̃a guing̃álan ug cuerpo canónico.

Extravasarse. = Paggóa sa vino, dogó, tobig, &c., sa iang vaso, sa iang sorlánan. * Pagsóba sa dogó.

Extraviar. = Pagoalá sa dalan, pagsaláag. * Pagbótang sa bisan onsa sa lugar ng̃a dili onta hingtóngdan ng̃a bolotáng̃an nia. * Pagbía sa daan ng̃a pagpang̃íta con batásan, ug pagsógod sa bag-o.

Extravío. = Pagcaoalá sa dalan, pagcasaláag. * Pagcadáot, pagcalágsot sa batásan.

Extremadamente. = Sa pagcacólang, sa pagcacápin. * Sa pagcahingpit. * Sa minatóod.

Extremado. = Ang maáyo caáyo, ug ang daótan oyámot sa isicaíng̃on.

Extremar. = Pagábot sa catapósan. * Pagbóhat sa bisan onsa sa tibúoc ng̃a quinaádman ug caálam.

Extremauncion. = Pagdíhog, paghílog, paghídhid sa santos ng̃a lana sa mg̃a masaquét ng̃a mamalátyon na, pagódyo. * Ang usá sa pipíto ca sacramentos ng̃a guibóhat sa atong Guinóong Jesucristo.

Extremidad. = Ang bahin ng̃a catapúsan sa bisan onsa, daplin, cadaplínan. * Catapósan ng̃a arang pagaabóton sa bisan onsa. * Ang olo, mg̃a camót, mg̃a tiil ug ang icog sa mg̃a mananáp. * Ng̃ilit.

Extremo. = Catapósan sa bisan onsa. * Ang labing dagcó sa tugnao, sa init, sa olan, sa hang̃in, &c. * Sinógdan ug catapósan sa bisan onsa. * Catapúsan sa pagcaáyo con sa pagcadaótan sa bisan onsa. * Pagcahíngpit ug pagcacógui sa pagbóhat sa bisan onsa.

Extremoso. = Ang oaláy casaráng̃an sa iang mg̃a pagbóhat ug pagpamólong.

Extrínsecamente. = Dapit sa goa.

Extrínseco. V. Exterior.

Exuberancia. = Pagcadághan, cadaghánan. * Pagcaponó, pagcalócop caáyo, pagcacápin oyámot.

Exuberante. = Ang guidaghánan, ang naponó caáyo, ang guicapínan oyámot.

Exulcerar. = Pagcágod sa panit ug pagsógod sa samad.

Exultacion. = Pagcalípay, paghimáya.

F

FA

Fábrica. = Balay, cota, Singbahán, &c., ng̃a binóhat sa bató, sa papán, &c. * Lugar ng̃a guitagána sa pagbóhat sa bisan onsang baláy, baluarte, &c. * Lugar ng̃a pagabohátan sa bisan onsa, sa mg̃a panápton, sa pothao, sa tesa, &c.

Fabricante. = Ang magabóhat, ang panday sa bisan onsa. * Ang tagía, ang maestro con ang mobántay ug magahópot sa baláy ng̃a pagabohátan sa bisan onsa.

Fabricar. = Pagbóhat sa bisan onsang bohat.

Fabriquero. = Táuo ng̃a mobántay sa mg̃a Singbahán sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa pagcatíndog ug sa mg̃a bohat sa maong Singbahán.

Fábula. = Soguílon ng̃a guihóna hona sa mg̃a táuo, sa pagpalíng̃ao sa obán, con sa pagtóon ug pagtódlo caníla. * Mg̃a soguílon sa longsod. * Bisan onsa ng̃a guihóna hóna ug guipacamáo mao sa oaláy hingtóndan ug cahológan. * Bisan onsang polong ng̃a icatábon sa matúod.

Fabulista. = Ang magahúna húna ug magasólat sa mg̃a fábula.

Fabulosamente. = Sa pagcadíli mao, sa pagcabácac. * Sa pagcadíli matúod.

Faccion. = Dapig, tapoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagálsa sila, ng̃a nanagsócol sa mg̃a ponóan. * Bisan onsang bahin sa nauong sa mg̃a táuo.

Faccionario. = Ang magalában sa bisan onsang dapig con tapoc sa mg̃a soquíhan.

Faccioso. = Maggolobót, soquíhan, masinocólon.

Faceta. = Tagsa ca loyo con nauong ng̃a sinápsap sa mg̃a bató ng̃a magáhi.

Facie ecclesiæ (in). = Polong ng̃a linatín, ng̃a magámit sa pagásoy ng̃a guicasál ang mg̃a táuo sa cadaigánan, ing̃on sa batásan sa santa Iglesia, ug ing̃on osáb sa nahamótang sa mg̃a tolománon sa santos ng̃a sacramento sa Pagcasál.

Fácil. = Ang masáyon, ang oaláy cabilínggan ug cacolían. * Ang masáyon macábig ug mabóyoc sa cabobót-on sa lain.

Facilidad. = Pagcasáyon.

Facilitar. = Pagcóha sa mg̃a casámoc, sa mg̃a caoláng̃an.

Fácilmente. = Sa pagcasáyon.

Facineroso. = Saláan, ponó sa mg̃a sayóp, daótan caáyo, mang̃íl-ad.

Facistol. = Bolotáng̃an sa mg̃a libro sa pagcanta sa mg̃a Singbahán: ang cadaghánan sa mg̃a facistol sa mg̃a coro may opat ca nauong.

Facsímile. = Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagcahíngpit sa paghóad sa mg̃a solat con mg̃a pirma sa mg̃a táuo.

Factible. = Ang arang boháton.

Facticio. = Ang mabóhat tong̃ód lamang sa quinaádman sa táuo.

Factor. = Táuo ng̃a guitógnan ug guitogyánan sa mang̃a comerciante, sa mg̃a magbalilígya, sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a manggad, ug sa obán ng̃a mang̃a quinahánglan.

Factoría. = Oficio ug cahímtang sa factor, lugar ng̃a pagapóy-an sa factor. * Baláy ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a manggad ng̃a icolomercio.

Factura. = Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a bili sa mang̃a manggad ug sa obán pa ng̃a icolomercio.

Fácula. = Ang tagsa sa mg̃a casólao ng̃a labíng masíga sa calíng̃in sa adlao.

Facultad. = Gahóm sa pagbóhat. * Caálam, quinaádman. * Cadaghánan sa mg̃a doctor ug mg̃a magtotóon sa tagsa ca quinaádman sa mg̃a Universidad. * Cadaghánan sa mg̃a mananámbal ug sa mg̃a boticario ng̃a nanagsílbi ug nanámbal sa hari. * Pohónan, dona, catigayónan.

Facultar. = Paghátag sa gahóm arón boháton ug bisan onsa.

Facultativamente. = Ing̃on, somála sa mg̃a pagtolón-an sa bisan onsa ng̃a quinaádman.

Facultativo. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Ang nahatong̃ód sa gahóm sa bisan cansa, sa pagbóhat sa bisan onsa. * Ang mahibaló sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Mananámbal.

Facundia. = Pagcasáyon sa pagpamólong ug cadaghánan sa mg̃a polong.

Facundo. = Ang mamólong sa pagcaáyo, ug masáyon macagámit sa mg̃a polong ng̃a piníli.

Facha. = Dagoay, baihon, nauong. * Paghónong sa pagcatólin sa mg̃a sacayán sa pagtáod sa mg̃a layág sa pagcasinóhi sohi.

Fachada. = Atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a cota, mg̃a palacio, mg̃a Singbahán, &c., ug sa bisan onsa ng̃a naa sa atobáng̃an. * Nahaónang dahon ng̃a sinolátan sa mg̃a libro, ng̃a casayódan sa guisólat sa maong mg̃a libro.

Fachenda. = Parayégon, maandácon.

Fachendear. = Pagparáyeg, pagándac.

Fada. = Bong̃a, camuesa. * Babáyeng balbal, asoang, onglo.

Faena. = Bisan onsang bohat ng̃a dagcó ug dinalían.

Fagina. = Bináat, bogcos, bináng̃an, baat, sa mg̃a sang̃á ng̃a manípis ug sa mg̃a sagbot. * Cadaghánan sa mg̃a bináng̃an sa trigo, homáy, &c., ng̃a guipanápoc sa yota. * Sológuod, mg̃a cahoy ng̃a maáyo sa caláyo. * Pagcagobóc. * Mg̃a polong ng̃a caoang, sa oaláy hingtóngdan ug cahológan. * Banha, sabá.

Fagot. = Tolónggon ng̃a apil sa música.

Faisan. = Langgam ng̃a maníndot: ang onód nia malalím caáyo.

Faisana. = Faisan ng̃a baye.

Faja. = Bacos. * Bisan onsang tinábas sa panápton ng̃a hatáas ug haíctin.

Fajadura. = Tinábas ng̃a guidíhog sa salong ng̃a guibódbod sa mg̃a pisi sa mg̃a sacayán.

Fajamiento. = Pagcabácos.

Fajar. = Pagbácos.

Fajero. = Bacos ng̃a ibácos sa mg̃a báta.

Fajo. = Baat, bináat, bináng̃an.

Falacia. = Limbong, laláng ng̃a daótan, bacac.

Falange. = Tapoc, cadaghánan sa mg̃a soldados sa canhing tiempo.

Falangia. = Mananáp ng̃a malála ng̃a maíng̃on ing̃on sa laoa laoa.

Falárica. = Hing̃aníban ng̃a may togdánan, maíng̃on sa bangcao.

Falaz. = Bacácon, malilímbong, malimbóng̃on.

Falca. = Badyet, sisip.

Falce. = Galab. * Sondang ng̃a balicó.

Falcinelo. = Langgam ng̃a dolodagcó sa salapáti.

Falcion. = Lothang ng̃a caráan.

Falconete. = Lothang.

Falda. = Ang bahin sa bisti ng̃a hatáas cutúb sa haoac ng̃adto sa obus. * Bisti sa mg̃a babáyeng señora ng̃a guitácgos nila sa haoac, ug nabítay ug nagóyod sa yota, dapit sa licód. * Ang pagcahándig, ang pagcahanáyhay sa mg̃a boquid.

Faldellin. = Bisti sa mg̃a babáye ng̃a guibisti cotob so haoac ng̃adto sa obus, díli ing̃on sa saya, con díli binóoac, inablíhan, ug ng̃a pagasapáuon nila sa mg̃a daplin sa atobáng̃an arón díli bomócas.

Falderico, ca, llo, lla, to, ta. = Iró ng̃a diótay ng̃a pagaling̃áoan sa mg̃a señora ug pagalipátan sa mg̃a báta.

Faldero. = Idem. * Ang laláqui ng̃a mahagógma moobán obán guihápon sa mg̃a babáye.

Faldilla. = Ang bahin sa supa ng̃a molabáo sa haoac ug mabitay.

Faldistorio. = Lingcodánan ng̃a oaláy sandígan, ng̃a pagalingcódan sa mg̃a Obispo sa obán ng̃a mang̃a piesta sa mg̃a tolománon sa ilang pagcaobispo.

Faldon. = Ang bahin ng̃a dapit sa obus sa bisan onsang bisti, sa mg̃a tabil, &c.

Falencia. = Pagcasayóp.

Falibilidad. = Ang arang magpasayóp, ug magpaoalá sa bisan onsa.

Falible. = Ang arang magpasayóp ug ang arang pagasáypon. * Ang díli cahá matúman.

Falimiento. = Bacac, pagcalímbong.

Falordía. = Soguílom ng̃a bacácon.

Falsamente. = Sa bacac, sa pagcalímbong.

Falsario. = Ang magapacamáo mao sa bisan onsa. * Ang mobácac, ang magalímbong sa masóbsob, ang naánad sa pagbácac.

Falsear. = Pagmáo mao sa bisan onsa, sa salapí, sa mg̃a solat, &c. * Pagoalá sa pagcalíg-on, sa cosóg, sa gahóm.

Falsedad. = Limbong, bacac.

Falsificacion. = Pagcamáo mao sa bisan onsa.

Falsificador. = Ang magatómo tomo sa pagmáo mao sa bisan onsa.

Falsificar. V. Falsear hasta pagoalá.

Falsilla. = Papel ng̃a guibarlísan pagbalábag, ang guipailálom sa lain ng̃a papel ng̃a pagasolátan arón madayág ang mg̃a barlis ug mahímo onta ng̃a mamatól-id ang mg̃a dalan sa solat.

Falso. = Táuo ng̃a bacácon, malilímbong, malimbóng̃on, borhíon. * Mananáp, cabayo, &c., ng̃a may daótan ng̃a batásan, ng̃a maníndac, mamáac, &c. * Salapí ng̃a díli maáyo, ng̃a guipacamáo mao.

Falta. = Pagcaoalá sa bisan onsa, pagcacólang. * Pagcasayóp, pagcasálang sa pagtóman sa catongdánan. * Pagcaoalá, pagsayóp sa bolan, sa batásan, sa mg̃a babáye.

Faltar. = Pagaoalá, pagcólang sa bisan onsa. * Paghóman, pagtápos, pagtibáoas. * Pagsálang sa pagtóman sa catongdánan.

Falto. = Ang coláng̃an sa bisan onsa. * Hicáoan, daguinótan. * Coláng̃an sa boot, boang boang, colang colang, coliró.

Faltriquera. = Poyo poyo sa mg̃a sopa, sa mg̃a saya, &c., ug bisan onsang poyo poyo ng̃a guinabítbit.

Falúa. = Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagagaódan.

Falucho. = Sacayán ng̃a guitaólan sa usá lang ca layág.

Falla. = Pagcadíli pagsilbi sa mg̃a triunfo sa sogál sa baraja.

Fallar. = Díli pagbótang, díli pagsilbi sa mg̃a triunfo sa mg̃a pagsogál sa baraja. * Pagbóot, pagsógo sa bisan onsa, pagoalá, pagdáot sa bisan onsa.

Fallecer. = Patáy.

Fallecimiento. = Pagcamatáy, camatáyon.

Fallo. = Pagcaoalá sa obán ng̃a mg̃a dagoay sa mang̃a dahon sa baraja, sa mg̃a pagsogál. * Catapósan ng̃a paghócom con sentencia. * Pagbía sa mananámbal sa mg̃a masaquét, ug pagtágna sa ilang camatáyon.

Fama. = Balíta sa cadaghánan ug sa cadaigánan sa bisan onsa. * Dong̃og, maáyong ng̃alan.

Familia. = Mg̃a sacop sa tagsa ca panimaláy ng̃a hingsácpan sa pagbóot ug sa pagcahópot sa usá, sa tagía. * Lioat, calioátan, banay, pagcacaobánan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanaglóon sa pinoyánan. * Pagcadághan sa mg̃a mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on ug magsáma. * Mg̃a táuo ng̃a hariánon, ng̃a caobánan sa hari.

Familiar. = Ang nahatong̃ód sa pamilia. * Ang magámit sa masóbsob. * Ang higála, ang abian. * Bisan quinsang sacop sa tagsa ca panimaláy. * Sologóon. * Ang yaoa ng̃a moobán obán guihápon ug magaalágad sa obán ng̃a mg̃a táuo, ing̃on sa guitoóhan sa mg̃a táuo ng̃a cabos. * Polong ng̃a guinagámit sa mg̃a solat sa mg̃a higála.

Familiaridad. = Pagcahigála, pagcaoaláy coti coti sa mg̃a pagatóbang ug mg̃a pagcagóla.

Familiarizar. = Paggámit sa masóbsob sa bisan onsa. * Paggánar sa batásan ug sa cagaoían sa bisan cansa.

Familiarmente. = Sa pagcahigála, sa pagcaoaláy coti coti.

Familiatura. = Opicio con cahímtang sa mg̃a táuo sa hocmánan ng̃a guing̃álan ug Inquisision.

Famosamente. = Sa pagcaáyo oyámot.

Famoso. = Ang donggánon, ang banságon, ang bantógon. * Ang maáyo, ug hingpit oyámot.

Fámula. = Sologóon ng̃a babáye.

Famulato. = Pagcabótang sa pagcasologóon.

Fámulo. = Sologóon ng̃a laláqui, sa mg̃a colegio.

Fanal. = Parol ng̃a dagcó ng̃a guitáor sa mg̃a logar ug mg̃a ilíhan con lantáuan ng̃a batáas, sa mang̃a pondóhan, sa mg̃a donggoánan. * Parol ng̃a guibótang sa mg̃a olín sa mg̃a sacayán, arón hingbalóan sa mg̃a nanagsacáy sa ilang pagadolóng̃an.

Fanático. = Ang magalában ug magaángcon sa mang̃a pagtolón-an ng̃a díli mao ug ng̃a nahatong̃ód sa Religion con sa Pagtóo.

Fanatismo. = Pagcadáyon sa fanático sa iang húna húna.

Fandango. = Sayáo, pagsabáy ng̃a dáan caáyo sa España ug sa Filipinas, ug ang sones ng̃a pagasabáyan.

Fandanguero. = Ang mahagógma magsayáo sa pandando. * Ang mahagúgma motámbong sa mg̃a pagsabáy ug mg̃a combida.

Faneca. = Isda.

Fanega. = Talácsan, tacsánan sa trigo, humáy, maís, &c., maíng̃on sa tung̃á sa baquid.

Fanfarria. = Pagcaándac.

Fanfarron. = Maandácon.

Fanfarronada. = Polong con bóhat ng̃a ang̃ay sa táuo ng̃a maandácon.

Fanfarronear. = Pagándac, pagparáyeg.

Fanfarronería. V. Fanfarria.

Fanfarronesca. = Ang batásan sa mg̃a maandácon.

Fanfurriña. = Casucó ng̃a agui lamang, ng̃a díli madógay.

Fangal. = Cayanáng̃an, pisácan, lapócan.

Fango. = Yánang, lapoc, pisac, yota ng̃a tobígan ug mahágcot.

Fangoso. = Ang lugar con bisan onsa ng̃a may lapoc, pisac, yánang.

Fantasear. = Paghóna húna sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a pagahúna hunáon. * Pagparáyeg.

Fantasía. = Gahóm sa calág sa mg̃a táuo sa paghóna húna ug sa paggáma sa mg̃a laráoan sa ilang guihúna húna. * Paráyeg. * Soguílon ng̃a bacácon, ng̃a guimáo mao lamang. * Húna húna ng̃a hatáas.

Fantasma. = Bisan onsa ng̃a motóngha ug mapaquíta sa húna húna sa mg̃a táuo con managdámgo ug pagasalimoáng̃an sila. * Laráoan sa bisan onsa ng̃a mahabílin sa húna húna, maíng̃on sa pagatánauon gayód. * Bisan onsa ng̃a magáma sa pagpalísang sa mg̃a táuo.

Fantasmon. = Táuo ng̃a parayégon ug maandácon caáyo.

Fantásticamente. = Sa pagcamáo mao lamang, sa díli matúod. * Sa pagcalímbong. * Sa paráyeg lamang.

Fara. = Saoa, halas, bitin ng̃a magadáro ug magabárlis sa yota con magadáhic ug maglacát sia.

Farallon. = Polo ng̃a hataás ug capangpáng̃an, ng̃a molabáo caáyo sa dagat, ng̃a motóybo oyámot.

Faramalla. = Limbong. * Táuo ng̃a bacácon, limbóng̃an, malilímbong.

Faramallero. = Idem desde táuo.

Faramallon. = Idem.

Farándula. = Polong ng̃a icaólo olo ug icalímbong sa obán.

Farandulero. = Tabían, hinoguílon, hinoguilánon, ng̃a magatóyo sa paglímbong sa iang mg̃a polong, sa iang solte, sa iang cagóla.

Faraute. = Cagon cagon. * Táuo ng̃a nagadála dala sa mg̃a polong sa mg̃a táuo ng̃a nanagsighalayó sila.

Fardaje. = Cadaghánan sa mg̃a pardo. * Casangcápan.

Fardar. = Pagsángcap sa bisan cansa sa mg̃a bisti.

Fardel. = Poyo poyo, pontél ng̃a pagasórlan sa balon sa magalacát, con sa bisan onsa.

Fardelejo. V. Fardel.

Fardelillo. = Idem.

Fardería. V. Fardaje.

Fardillo. = Pardong diótay.

Fardo. = Báat, bináat, bantal, potús, bináng̃an ng̃a dagcó sa mg̃a manggad, ng̃a guibáat ug guihógot ug maáyo, sa pagdála ug paghátor sa bisan diin.

Farellon. V. Farallon.

Fáres. = Cang̃itng̃ítan, mg̃a landong.

Farfalá. = Dayan dayan sa usá ca tinábas ng̃a panápton ng̃a ibalábag pagtápot sa mg̃a tabil, sa mg̃a tabon sa mg̃a lamesa, &c., ng̃a tinahí sa daplin ng̃a dapit sa itáas lamang.

Farfalloso. = Yong̃it, matóna tonáhon.

Farfanton. = Tabían, maandácon.

Farfantona. = Polong con bohat ng̃a ang̃ay sa táuo ng̃a tabían, maandácon.

Farfantonería. = Idem.

Fárfara. = Tanóm ng̃a italámbal.

Farfulla. = Táuo ng̃a yong̃it, matóna tonáhon, ug ng̃a mamólong sa madalí caáyo.

Farfulladamente. = Sa madalí caáyo.

Farfullador. V. Farfulla.

Farfullar. = Pagpamólong sa madalí caáyo. * Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcagobót, sa oaláy cahosáyan.

Fargallon. = Idem. * Ang díli moalíma sa iang mang̃a bisti ug díli magbántay sa iang mg̃a quinahánglan.

Farináceo. = Ang maíng̃on sa binócboc, ug ang may binócboc.

Farisáico. = Ang nahatong̃ód sa catilíngban sa mang̃a pariseo.

Farisaismo. = Catilíngban ug batásan sa mg̃a pariseo.

Fariseo. = Táuo ng̃a judío ng̃a nagapacalígdong ug ng̃a nagapacapenitenciahon, apán ng̃a oalá magatóman sa mg̃a sogo sa batásan. * Táuo ng̃a hatáas, malágsot ug sa magáhi ng̃a cagaoían.

Farmacia. = Quinaádman sa pagíla sa mg̃a gahóm ug sa cosóg sa mg̃a tanóm, mg̃a cahoy, &c., ug sa pagáng̃ay, paghiósa ug pagsácot niána, arón mahímo ug tambal sa mg̃a saquét.

Farmaco. = Tambal.

Farmacopea. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a italámbal ug sa pagsácot niána sa pagbóhat sa mg̃a tambal.

Faro. = Lantáoan, ilíhan ng̃a hatáas ng̃a bolotáng̃an sa parol con sa mg̃a sogá ng̃a pagatágdan sa mang̃a nanagsacáy.

Farol. = Cajon cajon sa salamín con sa bisan onsang hilimóon ng̃a masíhag, ng̃a pagabotáng̃an ug pagasórlan sa sogá, arón díli mapálong sa hang̃in.

Farolear. = Pagparáyeg, paghilábot sa díli catongdánan.

Farolero. = Ang magabántay ug magadágcot sa mang̃a parol.

Farolon. = Parol ng̃a dagcó. * Parayégon ng̃a guilabíhan.

Farota. = Babáyeng oaláy caólao.

Faroton. = Laláquing oaláy caólao, sa magáan ng̃a boot.

Farra ó ferra. = Isda.

Fárrago. = Pagcadáhan sa mg̃a botang ng̃a nang̃obót, ng̃a oalá ibótang sa pagcahósay, sa pagcaáyo.

Farraguista. = Ang nagatóon sa bisan onsa ng̃a oaláy polós, ug ang guipón-an sa olo sa mg̃a húna húna ng̃a oaláy cahosáyan.

Farsa. = Dula ug ang mg̃a táuo ng̃a apil sa dola.

Farsante. = Táuo ng̃a miápil sa pagbóhat sa mang̃a dola.

Fas ó por nefas (por). = Sa pagcatárong ug sa oaláy cataróng̃an, sa linogsánay gayód.

Fascal. = Cadaghánan, tapoc sa mg̃a baat, sa mang̃a bogcos, sa mg̃a bináng̃an sa trigo, sa humáy, &c., sa yota pa.

Fascinacion. = Limbong.

Fascinador. = Ang magadáot sa lain sa pagsolóng, sa pagtán-ao lamang canía.

Fascinante. = Idem.

Fascinar. = Pagdáot sa isigcatáuo sa pagtán-ao lang canía. * Paglímbong, pagólo olo.

Fase. = Tagsa ca pagcabótang sa bolan, sa pagcacopós, sa pagcatibúoc, &c.

Fásoles. = Balátong, prijoles.

Fastidiar. = Pagsóm-ol, paglóor. * Pagpasocó, pagpapong̃ót, pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása.

Fastidio. = Pagcasóm-ol, pagcalóor, bahóng daótan ug maísog. * Casocó, capong̃ót.

Fastidioso. = Ang magasámoc, ang macaaling̃ása, ang macasocó. * Bisan onsa ng̃a macalóod, ng̃a macasóm-ol.

Fasto. = Libro ng̃a sinolótan sa ng̃atanán ng̃a nahatábo, ng̃a magacasonód sonód sa mg̃a túig ug sa mg̃a arlao. * Ilisípan sa mg̃a romanos ng̃a guinasolátan sa mg̃a adlao ng̃a mahál ug iglilíhi caníla, sa ílang mg̃a dula ug sa ng̃atanán ng̃a tacús ng̃a pagatimaánan ug pagadomdómon nila sa ilang Guinharían.

Fastosamente. = Sa dagcóng pagparáyeg ug pagbántog.

Fastuoso. = Parayégon, ang mahagógma sa mg̃a piesta ug mg̃a combida ng̃a dagcó ug bantógon.

Fatal. = Aláot, anógon. * Daótan, mang̃íl-ad. * Quinayógtan, quinalísdan, cayógot, calisód, cagóol.

Fatalidad. = Calisód, cagóol, cayógot, palad ng̃a daótan.

Fatalista. = Táuo ng̃a mutóo ng̃a ang guinicánan sa mg̃a cadaótan ug sa mg̃a caayóhan mao ang palad sa táuo, sa díli guican sa cabobót-on sa Dios.

Fatalmente. = Sa pagcadaótan palad, sa pagcalisód, sa pagcayógot.

Fatídico. = Bisan onsa ng̃a magapasábot sa mg̃a táuo sa ilang camatáyon. * Mg̃a táuo ng̃a managtágna sa omalábot.

Fatiga. = Cabórlay, pagcacápoy, pagcacotás. * Hobac. * Bohat ng̃a dagcó ug mabóg-at.

Fatigadamente. = Sa pagcacápoy, sa pagcabódlay, sa pagcacotás, sa pagcahóbac.

Fatigado. = Ang guicápoy, ang guicotás, ang guicogtásan, ang hobácon, ang guihóbac.

Fatigar. = Pagbórlay, pagcápoy, pagcotás, paghóbac, pagcógtas.

Fatigosamente. V. Fatigadamente.

Fatigoso. V. Fatigado.

Fatuidad. = Pagcabóang, pagcacólang sa boot, sa ilisípan. * Polong con bohat ng̃a binóang, ng̃a oaláy himotáng̃an ug hingtóngdan.

Fatuo. = Boang, ang coláng̃an sa boot, sa ilisípan.

Fauces. = Totónlan dapit na sa obos.

Fauno. = Dios dios sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a cabanuáan ug sa mg̃a solóp.

Fausto. = Paládan, boláhan, baláan. * Pagparáyeg ng̃a dagcó. * Piesta, combida, &c., sa dagcóng pagcabántog.

Fautor. = Ang magalában, magatábang, magapadáng̃op sa lain.

Fautoría. = Pagcatábang, pagcalában, dalángpan.

Favila. = Agueu.

Favonio. = Hang̃in ng̃a guican sa dapit sa casobáng̃an.

Favor. = Tabang, pagcalában. * Dong̃og ng̃a maáyo ng̃a ihátag sa lain.

Favorable. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa paglában ug pagtábang sa lain, manlalában, tomalábang.

Favorecedor. = Ang molában, ang motábang, ang magapadáng̃op.

Favorecer. = Taban, laban, looy, pagpadáng̃op.

Favorito. = Ang guilabánan, ang guipalángga, ang tinabáng̃an.

Fayanza. = Pagcabótang sa laoas ng̃a alang alang, ng̃a díli maáyo, ng̃a díli malíg-on.

Faz. = Nauong.

FE

Fe. = Too, Pagtóo, ang nahaóna sa tololó ca virtudes ng̃a guing̃álan ug teologales. * Ang maáyong húna húna sa mg̃a táuo, sa tong̃ód sa bisan onsa.

Fealdad. = Pagcalágsot, pagcang̃íl-ad, pagcadaótan. * Pagcaólag, pagcaláo-ay, pagcahílas.

Feble. = Maníoang, malóya, mahóyang. * Salapí, boláoan, &c., ng̃a coláng̃an sa timbang, miné, colidó.

Feblemente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcaoaláy calig-ónan. * Sa pagcaníoang.

Febo. = Adlao.

Febrero. = Febrero, ang icadóha ca bolan sa túig.

Febricante. = Guihilántan, hilántan.

Febrífugo. = Ang magapahóas ug macacóha sa hilánat.

Febril. = Ang nahatong̃ód sa hilánat.

Fecal. = Bisan onsa ng̃a icalíbang, ng̃a moágui sa alaguían sa tae.

Fécula. = Tagoc ng̃a piníga sa daghánan ng̃a mang̃a cahoy ug mg̃a tanóm, ng̃a mapotí caáyo sa oaláy lamí, ug manípis oyámot, apan maáyong calán-on.

Feculento. = Ang may lalog.

Fecundar. = Pagpabóng̃a sa bisan onsa.

Fecundidad. = Gahóm sa pagbóng̃a, sa pagánac.

Fecundizar. V. Fecundar.

Fecundo. = Ang magabóng̃a, ang magaánac.

Fecha. = Ang arlao ng̃a ibótang sa sinógdan con sa catapósan sa mg̃a solat, mg̃a camatoódan, &c.

Fechar. = Pagbótang sa pecha sa mg̃a solat.

Fechoría. = Bohat ng̃a daótan, ng̃a díli maáyo.

Federacion. V. Confederacion.

Fehaciente. = Ang mohátag sa calig-ónan sa mang̃a camatoódan sa mg̃a hocmánan.

Felicidad. = Palad, cabolahánan.

Felicitar. = Paglípay, paghimáya sa usá ca táuo tong̃ód sa palad ng̃a maáyo sa isigcatáuo.

Feligrés. = Sacop, guinsacópan, ang molópio sa tagsa ca Parroquia.

Feligresía. = Ang yota ng̃a hingsácpan sa tagsa ca curato con parroquia. * Ang mg̃a sacop sa tagsa ca longsod.

Feliz. = Paláran, boláhan.

Felizmente. = Sa pagcapaládan, sa pagcaboláhan.

Felonía. = Bohat ng̃a daótan oyámot, pagcabórhi.

Felpa. = Panápton ng̃a balahibóon dapit sa nauong. * Pagbónal sa bisan cansa, con pagcasabá ng̃a maháit.

Felposo. = Hinábol ng̃a balahibóon ng̃a díli pagaílhan sa mg̃a logás.

Femenil. = Ang moáng̃ay ug mahatong̃ód sa mang̃a babáye.

Femenilmente. = Sa pagcabinabáye, sa pagcaáng̃ay sa babáye.

Femenino. V. Femenil. * Ang ng̃alan sa mg̃a babáye ug sa mg̃a mananáp ng̃a baye.

Fementidamente. = Sa limbong, sa pagbórhi.

Fementido. = Bacácon, linbóng̃an, borhíon. * Ang díli magatóman sa iang mg̃a polong, sa mg̃a pagsáad nía.

Fendiente. = Pagtígbas, pagtácbas ng̃a halálom caáyo.

Fenecer. = Homan, tapos, tibáoas. * Patáy.

Fenecimiento. = Pagcatápus, pagcatibáoas, pagcahóman.

Fénis. = Langgam ng̃a guipacamáo mao lamang sa húna húna sa mg̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a mahál caáyo, hamíli, bilídhon ug ulusáhon.

Fenómeno. = Bisan onsa ng̃a napaquíta, ng̃a motóngha ng̃a bag-o sa cahang̃ínan ug sa calang̃ítan. * Bisan onsa ng̃a bag-o, cating̃aláhan ug hibólng̃an.

Feo. = Malágsot, daótan, mang̃íl-ad. * Maólag, maláo-ay. * Ang macacógmat ug magapalísang.

Feracidad. = Pagcaáng̃ay, pagcalángbo, pagcasópang sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Feral. = Mabáng̃is.

Feraz. = Tigbóng̃a, malábong, malángbo.

Féretro. = Long̃on, sorlánan sa mg̃a minatáy.

Feria. = Bisan onsang adlao sa semana, gaoas ang sábado ug domingo. * Ang lunes guing̃álan feria ng̃a icadóha, ang martes feria ng̃a icatoló, ang miércoles feria ng̃a icaópat, &c. * Catilíngban sa mg̃a comerciante sa lugar ng̃a guitórlo ug guisabótan, sa pagpálit, sa pagbalígya, ug sa pagbáilo ug pagílis sa mg̃a manggad, mg̃a mananáp, mg̃a bong̃a, &c. * Pagpahóay, pagóndang sa mg̃a bohat.

Ferial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a adlao sa semana.

Feriar. = Pagbalígya, pagpálit, pagbáilo sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Paghátag sa bisan onsa, paggása, pagregalo.

Ferino. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa mananáp ng̃a ihálas.

Fermentacion. = Pagcabócal, pagcadonót.

Fermentar. = Pagbócal, pagdonót, pagbálbin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, maíng̃on ng̃a mabálhin sa vino ang dugá ng̃a matám-is sa mg̃a ubas, ang tobá sa lobí, sa nipa, &c.

Fermentativo. = Ang masáyon mobócal ug mabálhin sa lain ng̃a pagcabótang.

Fermento. = Ang magapabócal ug magapabálhin sa pagcabótang sa bisan onsa, maíng̃on sa levadura ng̃a nagapabócal, nagapaálsa ug nagaáslom sa binócboc ng̃a minása.

Fernandina. = Panápton ng̃a potíon.

Ferocidad. = Pagcabáng̃is.

Feroz. = Mabáng̃is, mapíntas.

Ferozmente. = Sa pagcabáng̃is.

Ferrar. = Pagtábon. * Pagsápao sa pothao sa bisan onsa.

Férreo. = Bisan onsa ng̃a nahímo sa pothao ug ang̃ay ug nahatong̃ód sa maong pothao. * Magáhi, matíga.

Ferrería. = Salsálan, baláy ng̃a pagatonáoan sa pothao sa sináctan pa sa yota.

Ferrete. = Tombága con caoat ng̃a sinónog, ng̃a isácot sa mg̃a itinína. * Capandáyan ng̃a pothao sa pagmarca ug pagtimáan sa bisan onsa.

Ferretear. = Pagmarca, pagtimáan sa imalárca ng̃a pothao.

Ferrugiento. V. Férreo hasta magáhi.

Ferruginoso. = Idem.

Fértil. V. Feráz.

Fertilidad. V. Feracidad.

Fertilizar. = Pagbúng̃a sa yota, sa mang̃a cáhoy ug mg̃a tanóm. * Pagándam, pagbúhat sa yota arón magabóng̃a ug maáyo.

Férula. = Capandáyan ng̃a mahímo sa usá ca papán papán ng̃a malíng̃in ng̃a idápi sa mg̃a magtotóon sa palad sa mg̃a camót sa mg̃a báta, sa pagsáoay ug pagbárlong caníla. * Pagpasácop sa bisan cansa sa ilálom sa gahúm sa lain.

Férvido. V. Ardiente.

Fervor. V. Ardor. * Caínit sa cásing cásing, pagcasingcámot sa pagbúhat sa bisan onsa.

Fervorosamente. = Sa pagcaínit sa cásing cásing, sa buot, sa húna húna.

Fervoroso. = Ang macúgui uyámot.

Festear. V. Festejar.

Festejador. = Ang maábi abíhon.

Festejante. = Idem. * Ang mahagúgma, ang magaáli ali sa mg̃a babáye.

Festejar. = Pagábi abi, pagáli ali sa lain, ug labí pa sa mg̃a babáye.

Festejo. = Pagcaábi abi, pagcaáli ali.

Festero. = Ang táuo ng̃a mang̃íta sa mg̃a músico sa mg̃a piesta ug mg̃a combida, ug mobáyad caníla sa salapí ng̃a pagasabótan.

Festin. = Piesta, combida ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a táuo, sa pagsayáo, sa pagdóla ug sa pagcáon.

Festinacion. = Pagcadalí, pagcalágmit.

Festivamente. = Sa pagcalipay.

Festividad. = Piesta, pintacási. * Adlao ng̃a mahál, ng̃a iglilíhi. * Pagcatístis sa pagpamólong.

Festivo. = Malipáyon, matístis, tigtíao. * Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagapiestáhan, ng̃a pagabantógon.

Feston. = Dayan dayan ng̃a mahímo sa mg̃a bolac, sa mg̃a bong̃a ug mg̃a dahon. * Mg̃a bolac, mang̃a bong̃a ug mg̃a dahon ng̃a guilíloc sa mg̃a panday sa cahoy sa obán ng̃a mg̃a bohat nila. * Mg̃a pagborda ng̃a maíng̃on sa dagoay sa talicalá, ng̃a pagaboháton sa dagom, sa mg̃a babáye, sa mg̃a sidsid sa obán ng̃a mg̃a panápton.

Fetidez. = Bahó ng̃a daótan.

Fétido. = Ang mabahó caáyo.

Feto. = Ang guisámcon sa mg̃a babáye ug sa mang̃a baye sa ilang tian.

Fetor. = Bahó ng̃a daótan, maísog.

Feudal. = Ang nahatong̃ód sa feudo.

Feudalidad. = Pagcabótang, cahímtang sa feudo.

Feudalismo. = Gahóm sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a may mg̃a feudo.

Feudatario. = Bisan onsa ng̃a hisácpan sa pagcafeudo, ug sa tong̃ód niíni sa quinahánglan ng̃a baydan ang señor sa bisan onsa ng̃a guisabótan.

Feudo. = Pagsábot ng̃a icatógot sa mg̃a dagcóng táuo sa mg̃a guinsacópan nila sa bisan onsa, yota, &c., ng̃a pagabohátan nila, sa pagángcon sa polós ng̃a ilang pagacoháon, sa catongdánan sa pagsílbi ug pagtáhod sa ilang agálon sa ilálom sa pagpanómpa. * Bisan onsa ng̃a guibáyad ug guicabálos sa mang̃a guinsacópan sa ilang agálon, tong̃ód sa guihátag caníla sa pagcafeudo.

FI

Fiador. = Mang̃aáco, pang̃acóhon, ang nagasalíli, nagaalíli ug nagaatóbang sa tong̃ód sa otang con catongdánan ng̃a quinahánglan ng̃a baydan ug pagatománon sa lain. * Salioálo, cordon ng̃a igagáma ng̃a icapogóng sa mg̃a capa con capote, sa liog, arón díli mang̃ahólog. * Tranca ng̃a pothao ng̃a itralanca sa mg̃a poltáhan, mg̃a tacop ug mg̃a talambóan sa dapit sa solód. * Ang sampot sa mg̃a báta, cay maoy magabáyad sa ilang mg̃a salá ug sa pagcacondátan nila, sa paghámpac ug paggáer, caníla. * Palíhan, saclit, cauo, cauot, pacot, gang̃ot, gauot.

Fiambrar. = Pagbáhao.

Fiambre. = Bahao.

Fiambrera. = Balaháoan, sorlánan sa bahao.

Fianza. = Pagcamang̃aáco, pagcasalíli, pagcaalíli, catongdánan ng̃a guiángcon sa bisan cansa sa pagbáyad ug pagtóman sa mg̃a tolománon ug mg̃a otang, con díli ogáling mobáyad ug magatóman ang táuo ng̃a otáng̃an ug hingtóngdan.

Fiar. = Pagáco, pagsalíli, pagalíli, pagángcon sa pagbáyad ug pagtóman sa baláydon ug sa mg̃a tolománon sa lain, con díli ogáling magabáyad ug magatóman ang maong otáng̃an ug hingtóngdan. * Pagbalígya sa bisan onsa sa pagcainótang, sa díli pagadaoáton ang salapí dihá dihá, con díli sa oláhing adlao. * Pagláom, pagtógyan sa lain.

Fiat. = Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagbóot sa bisan cansa, arón matóman ug bisan onsa.

Fibra. = Logás logás ng̃a magamáy ng̃a nahamótang sa solód sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa pagcalíg-on nila. * Ang mg̃a logás logás ng̃a macahímo sa mg̃a lindog, mg̃a gamót, mg̃a dahon, &c., sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.

Ficcion. = Pagcalícao, pagcalímbong.

Fice. = Isda.

Ficticio. = Ang díli matúod. * Bisan onsa ng̃a polong con bohat sa salingcápao lamang.

Ficha. = Malíng̃in ng̃a diótay sa bocóg, sa gadya, &c., ng̃a pagamíton sa pagtimáan sa mg̃a tantos ng̃a guidáog sa mg̃a pagsogál.

Fidedigno. = Tacós ng̃a pagatoóhan.

Fideicomiso. = Pagbóot ng̃a catapósan sa táuo ng̃a magabóhat sa testamento, arón pagatománon sa bisan cansang táuo ng̃a pagatogyánan nia ang iang cabobót-on, sa tong̃ód sa cabílin.

Fidelidad. = Pagcatárong, pagcatóman sa pagcahigála. * Pagtóman sa bisan onsa sa pagcahíngpit.

Fideos. = Minása sa binócboc sa trigo con sa homáy, sa pagcadágoay sa mg̃a lobid ng̃a magamáy.

Fiebre. = Hilánat.

Fiel. = Matárong, matinománon, maáyong higála. * Ang cristianos con binoñágan ng̃a magatóman sa mang̃a tolománon sa santa Iglesia, ug ng̃a nahasácop sa gahóm sa Santos ng̃a Papa. * Táuo ng̃a magasíbo sa mg̃a talácsan ug mg̃a timbáng̃an. * Dila dila, taláyo sa mg̃a timbáng̃an. * Batang batang.

Fielato. = Opicio con pagcahímtang sa táuo ng̃a magasíbo sa mg̃a talácsan ug sa mg̃a timbáng̃an.

Fieldad. = Idem.

Fielmente. = Sa pagcatárong, sa pagcataláir.

Fieltro. = Balahíbo sa mg̃a carnero ng̃a icabóhat sa mg̃a calo. * Capote con calo sa balahíbo sa mang̃a carnero ng̃a pagagamíton sa tiempo sa olan ug sa tognao.

Fiera. = Mananáp ng̃a ihálas. * Táuo ng̃a mapintas, mabáng̃is.

Fieramente. = Sa pagcaihálas. * Sa pagcabáng̃is, sa pagcapíntas.

Fiereza. = Pagcaihálas. * Pagcabáng̃is, pagcapíntas.

Fiero. = Ihaláson, boquídnon. * Mabáng̃is, mapíntas, maísog caáyo. * Dagcóan oyámat labí sa casadáng̃an.

Fierro. = Pothao.

Fiesta. = Himáya, paghimáya, dola, caling̃áoan. * V. Festividad hasta pagcatístis.

Figon. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a guinisál ug sa obán ng̃a mg̃a sod-an ug mang̃a calán-on.

Figonero. = Ang tagía sa pigon.

Figura. = Dagoay, baihon, pagcabótang, pagcatíndog. * Táuo táuo con piníntal sa bisan cansang táuo con mananáp. * Laráoan sa bisan onsa.

Figurable. = Ang arang pagdagoáyon.

Figurar. = Pagdágoay. * Paghóna hona sa mg̃a táuo sa bisan onsa ng̃a díli matúod.

Figurativo. = Ang magalaráoan sa bisan onsa.

Figurilla. = Táuo ng̃a diótay, hamóbo ug sa dagoay ng̃a malágsot ug talamáyon.

Figurín. = Piníntal ng̃a diótay, ng̃a guipintálan sa mg̃a panigíngnan sa mg̃a bisti ng̃a guibatasánan ug ng̃a pagahoálan sa mg̃a táuo, sa mg̃a señor ug sa mang̃a señora.

Figuron. = Táuo ng̃a parayégon ug palábi labíhon sa oaláy hingmotáng̃an.

Fijacion. = Pagcalíg-on, pagcalánsang. * Paglálog.

Fijamente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacógui, sa dagcóng pagmátng̃on ug pagtimáan.

Fijar. = Lig-on, lansang, ogboc, ogmad, oláid. * Poyó, botang, lingcod. * Pagbóot, pagsógo, pahanáyac.

Fijo. = Malíg-on.

Fila. = Pagcataláy, pagcataláytay, pagcasonód sonód.

Filacteria. = Tinábas sa panit ng̃a quinórti, ng̃a sinolátan sa pila ca polong sa santos ng̃a Solat, ng̃a guidadála dala sa mg̃a judíos ng̃a bináat sa bocton sa oála con sa agtang.

Filamento. = Gamót ng̃a magamáy caáyo sa mg̃a gamót ng̃a dagcó.

Filandria. = Olor ng̃a mabóhi sa solód sa mg̃a tináe sa obán ng̃a mg̃a langgam.

Filantropía. = Paghigógma sa mg̃a isigcatáuo, sa cadaghában sa mg̃a táuo, sa mg̃a lioat ni Adán.

Filantrópico. = Ang nahatong̃ód sa filantropía. * Táuo ng̃a mahagógma ug malóoy sa iang mg̃a isigcatáuo.

Filarmónico. = Ang mahagógma sa música.

Filástica. = Mg̃a hilo, mg̃a lobid lobid, mg̃a logás ng̃a pagacoháon sa mg̃a pisi, mg̃a lobid ng̃a daan, sa mg̃a sacayán, ug may silbi sa pagbáat sa bisan onsa.

Filatería. = Cadaghánan sa mg̃a polong sa pagásoy sa bisan onsa.

Filderretor. = Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.

Fileno. = Diótay caáyo. * Manípis oyámot. * Táuo ng̃a sineñor caáyo.

Filete. = Barlis ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a ibótang sa mg̃a bohat ng̃a liníloc. * Pagcagópot sa hilo, sa igagáma, &c., sa mg̃a daplin ug mg̃a sidsid sa mg̃a bisti, arón díli magísi ug macáscas.

Filiacion. = Calioátan guican sa mg̃a tigúlang hasta sa pagábot sa mg̃a anac. * Pagcasácop sa bisan onsa sa iang guinicánan. * Ang papel con libro ng̃a guisolátan sa ng̃alan, sa pagcatáas ug sa obán ng̃a mang̃a timáan sa laoas sa mg̃a soldados.

Filial. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa anac.

Filibote. = Sacayán ng̃a pagalolánan sa usá ca gatús ca toneladas.

Filigrana. = Bisan onsang bohat ng̃a pagaboháton sa mg̃a hilo ng̃a magamáy caáyo sa salapí con sa boláoan, ng̃a linang̃áquit ug sinólda, tinápot, sa dagcong cacógui, sa pagcaáyo ug pagcacurioso.

Fililí. = Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm sa bisan onsa.

Filipéndula. = Tanóm ng̃a italámbal.

Filipense. = Padre sa caparían ni san Felipe Neri.

Filipino. = Ang natáuo sa mg̃a polo ng̃a Pilipinas. * Ang nahatong̃ód sa Pilipinas.

Filis. = Quinaádman sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa, sa mahíngpit caáyo. * Doláan sa yota ng̃a diótay caáyo ng̃a guinadála dala niádtong tiempo sa mg̃a señora ng̃a binítay sa bocton.

Filisteo. = Táuo ng̃a hatáas ug sopang caáyo.

Filo. = Soláb, talom. * Ang barlis ng̃a magabáhin sa bisan onsa sa dohá ca bahin ng̃a magtopóng.

Filosofador. V. Filósofo.

Filosofar. = Pagpaquigsáyod, pagsósi sa bisan onsa, ing̃on sa ang̃ay sa pilósopo.

Filosofía. = Quinaádman sa pagásoy ug pagsósi sa pagcamáo ug sa mg̃a hingtóngdan sa mg̃a botang sa calibótan. * Quinaádman sa pagásoy ug pagíla sa caáyo ug sa pagcadaótan sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo, ug sa hingtóngdan sa mg̃a salá ug sa mg̃a bohat ng̃a maáyo.

Filósofo. = Ang nahatong̃ód sa pilosopía. * Ang nagaestudio ug nagatóon sa pilosopía. * Ang táuo ng̃a mahagógma sa batásan ng̃a maáyo, ug ng̃a magalícay sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo ug sa mg̃a calipáyan sa calibótan.

Filtrar. = Honób, sala.

Filtro. = Salában. * Ilímnon sa pagcábig ug sa pagángcon sa cabobót-on, sa gogma sa bisan cansang babáye.

Fillos. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc, sa poghac sa itlog, sa gatas ug sa manteca, ng̃a pripritóhon sa caláha.

Fimbra. = Sidsid sa mg̃a bisti.

Fimo. = Tae, iti, hogao, sagbot.

Fin. = Catapósan, pagcatibáoas, pagcahóman. * Tong̃ód, hingtóngdan.

Finado. = Ang táuo ng̃a namatáy, minatáy, pinatáy.

Final. = Ang macatápos, macatibáoas sa bisan onsa. * Catapósan.

Finalizar. = Tapos, homan, tibáoas, tiboas.

Finalmente. = Sa pagcatápos, sa catapósan, sa pagcatagóla.

Finar. = Patáy, pagtápos, pagtibáoas. * Pagíbog, pagpanghináot sa minatúod.

Finca. = Yota ng̃a guibalánan, guitámnan.

Fineza. = Pagcaólay, pagcaáyo sa bisan onsa. * Polong con bohat sa bisan cansa ng̃a icapasábot sa maáyong boot, sa gugma ng̃a guibótang sa lain sa isigcaíng̃on. * Gasa, hatag ng̃a guican sa maáyong boot.

Fingidamente. = Sa limbong, sa bacac, sa salingcápao lamang.

Fingido. = Ang mamólong ug magabóhat sa salingcápao lamang, sa limbong, sa bacac.

Fingidor. = Idem.

Fingimiento. = Pagcasalingcápao, pagsóguid sa díli matúod, contra sa anáa sa húna huna, limbong, bacac.

Fingir. V. Disfrazar. * Paghóna húna sa bisan onsa ng̃a oalá gayód.

Finibusterre. = Ang bitáyan, palátyan sa mg̃a táuo.

Finiquito. = Catapúsan sa mg̃a cuenta, ug ang camatoódan sa pagcahósay niána.

Finítimo. = Nayon.

Finito. = Ang matápos, ang may catapósan, ang may cocotóban.

Fino. = Pino, manípis, magamáy, magágmay. * Táuo sa maáyong pagcabótang sa iang laoas, ang̃áyan, sa maáyong báihon, sa mahósay ng̃a batásan ug cagaoían, ng̃a maálam magatóbang sa isigcatáuo, ug mamólong sa mg̃a piníling polong, abi abíhon. * V. Amoroso y Constante. * Malaláng̃on. * Ang magabóhat sa bisan onsa sa pagcaáyo sa pagcaníndot.

Finura. = Pagcaáyo, pagcaníndot sa bisan onsa, pagcanípis, pagcagamáy.

Firma. = Pirma, ang ng̃alan ug ang icadúhang ng̃alan, ug apil opód ang rúbrica, ng̃a ibótang ug isólat sa bisan cansang táuo sa catapósan sa mang̃a solat.

Firmamento. = Lang̃it ng̃a binotáng̃an sa mg̃a bitóon.

Firmante. = Ang mopirma.

Firmar. = Pagsólat sa pirma.

Firme. = Malíg-on, ang díli malíhoc. * Dayon, canónay.

Firmemente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacanónay, sa pagcadáyon.

Firmeza. = Calig-ónan, pagcadáyon, pagcacanónay.

Fisberta. = Espada, cales, campílang.

Fiscal. = Ang maquisáyod sa mg̃a bohat ug quinabóhi sa bisan cansa. * Ang táuo ng̃a may catongdánan sa pagsámbag ug sa pagpang̃áyo sa mg̃a hocom, arón matóman ang batásan sa tong̃ód sa mg̃a castigo sa mg̃a saláan. * Ang magabántay ug magapatigáyon arón domághan ang salapí sa hari con sa Guinharían.

Fiscalía. = Opicio con cahímtang sa piscal.

Fiscalizar. = Pagtóman sa catongdánan sa piscal. * Pagbántay, pagpaquigsáyod, pagsósi, pagpaquigásoy, sa batásan sa mg̃a bohat ug sa quinabóhi sa lain, pagsómbong.

Fisco. = Sodlánan sa salapí sa hari con sa Guinharían.

Fisga. = Ysi, salapáng, sombilíng. * Pagcayóbit sa isigcatáuo sa mg̃a polong ng̃a iólo olo.

Fisgar. = Pagyóbit sa bisan cansa sa mg̃a polong ug sa mg̃a bohat ng̃a pagaíngnon ng̃a díli onta icayóbit.

Fisgon. = Ang may batásan sa pagyóbit. * Ang maquigsáyod caáyo.

Física. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagcamáo ug sa mg̃a hingtóngdan sa mg̃a laoas.

Físicamente. = Sa pagcaminatúod, sa pogcamáo gayód.

Físico. = Ang nahatong̃ód sa písica. * Ang nagatóon, ug nagaestudio sa písica. * Mananámbal.

Fisología. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa laoas sa mg̃a táuo.

Fisonomía. = Dagoay, baihon ng̃a caogalíng̃on sa tagsa ca táuo.

Fisonomista. = Ang nagaestudio sa pagcabótang sa mg̃a dagoay sa mg̃a táuo.

Fisonómico. = Idem.

Fistol. = Táuo ng̃a malaláng̃on sa iang batásan. * Batid oyámot. * Ang maálam caáyo magpatigáyon sa mg̃a pagsogál.

Fístola. = Potic, samad ng̃a diótay, halálom ug cobálan, tilítol.

Fístula. = Sandayóng, alaguían sa tobig, sa vino, sa sabáo, &c.

Fistular. = Ang nahatong̃ód sa pístola, sa potic, sa tilítol.

Fistuloso. = Ang may dagoay sa potic. * Samad ng̃a mabálhin sa pagcapótic, ng̃a mahímo ug potic.

FL

Flacamente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcaníoang.

Flaco. = Maníoang. * Malóya, mahóyang, sa oaláy cosóg ug gahóm. * Caga, quigang.

Flacura. = Pagcaníoang.

Flagelacion. = Pagcahámpac.

Flagrante. = Ang masíhag, ang magíla gila.

Flagrar. = Pagsíga, pagsíhag, paggíla gila.

Flamante. = Masíhag, magíla gila. * Bisan onsa ng̃a bag-o.

Flamenquilla. = Pinggan ng̃a dolodagcó, malíng̃in con haláoig.

Flámeo. = Panápton ng̃a guibótang ug guisáblay niádtong tiempo sa olo sa mg̃a quinasál ng̃a babáye.

Flamero. = Candelerong dagcó ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa ng̃a masíga caáyo.

Flamígero. = Ang masíga caáyo.

Flanco. = Loyó, quilid sa mg̃a pang̃obátan, sa mang̃a pagtaláy sa mg̃a soldados, sa mg̃a sacayán, &c.

Flaquear. = Paglóya, paghóyang. * Pagníoang, pagoalá sa cosóg, sa gahóm.

Flaqueza. = Pagcaníoang. * Pagcalóya, pagcahóyang. * Pagcasalá guican sa pagcalóya sa laoas ug sa cabáscog sa mg̃a cailíbgon.

Flato. = Hang̃ín sa solód sa laoas ng̃a macasámoc sa guinhaoáan, cabótod sa tian, pagcabótod.

Flatulento. = Ang macabótod sa tian, ang guibótdan sa tian.

Flauta. = Plauta, tolónggon ng̃a pagataihópon.

Flautado. = Ang may dagoay sa plauta. * Mg̃a cañon sa órgano ng̃a managtonóg maíng̃on sa mg̃a plauta.

Flautero. = Magbobóhat sa mg̃a plauta.

Flautista. = Ang magatáihop sa plauta.

Flautos (cuando pitos, cuando pitos flautos). = Sangpotánan ng̃a magaásoy sa pagcabóhat sa bisan onsa ng̃a sinóhi, ng̃a díli mao.

Flebil. = Mahilácon, ang magaagólo.

Flebotomía. = Quinaádman sa pagsangra ug ang maong pagsangra.

Flecha. = Paná, odyong.

Flechador. = Ang magabóhi sa paná.

Flechar. = Pagpaná, pagsámad sa paná, sa odyong.

Flechazo. = Pagcabóhi sa paná ug ang samad ng̃a guican sa maong paná.

Flechería. = Cadaghánan sa mg̃a paná.

Flechero. V. Flechador. * Magbobóhat sa mg̃a paná.

Fleco. = Hinábol sa hilo, igagáma, &c., ng̃a pinótol ug binárbar sa usá ca daplin ug díli opód halagpád caáyo, ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a bisti.

Fleje. = Bacólong sa cáhoy con sa pothao ng̃a icalógpit ug icalíg-on sa mg̃a papán sa mg̃a cuba ug sa mg̃a bariles.

Flema. = Laoay ng̃a mahágcot ng̃a nagacaláin ug color, plema.

Flemático. = Ang nahatong̃ód sa laoay ng̃a mahágcot. * Táuo ng̃a mahináyon sa iang mg̃a bohat.

Fleme. = Pothao ng̃a matalínis ug maháit ng̃a icasangra sa mg̃a mananáp.

Flemon. = Hobág, apoy.

Flemoso. = Ang macaláoay ug mahágcot.

Flemudo. V. Flemático desde táuo.

Fletador. = Ang nagaábang.

Fletamento. = Pagcaábang.

Fletar. = Pagábang sa mg̃a sacayán ug sa bisan onsa.

Flete. = Abang, ialábang.

Flexibilidad. = Pagcasáyon sa pagpiló, pagpíco ug paglácon sa bisan onsa.

Flexible. = Ang masáyon mapiló, mapíco ug malácon. * Húna húna, gaoi sa táuo ng̃a masáyon macábig ug madála sa pagbóot sa lain. * Táuo ng̃a moáng̃ay ug moóyon sa cabobót-on sa isigcatáuo.

Flexion. = Pagcabalicó, pagcayobó, pagcayocbó sa laoas sa mg̃a táuo.

Flojamente. = Sa pagcalóya, sa pagcaoaláy cacógui. * Sa catacá.

Flojear. V. Flaquear.

Flojedad. V. Flaqueza, hasta pagcasalá. * Catacá. * Pagcaoaláy cacógui sa mg̃a bohat.

Flojera. = Idem.

Flojo. = Halóag. * Hagóca, bocágcag. * Ang díli mahógot. * Vino, soca, &c., ng̃a matáb-an. * Táuo ng̃a matalác-on, matác-hon, ng̃a maláng̃ay lang̃áyon, ng̃a díli macógui.

Flor. = Bolac. * Ang vino ng̃a natibóoc ug nalotáo sa ibábao. * Pagcabóg-os, pagcaólay sa mg̃a táuo. * Polong ng̃a matístis ug malipáyon ng̃a ipamólong sa mg̃a babáye, sa pagdáyeg, &c., caníla. * Ang labíng maáyo ug mahál sa bisan onsa.

Florales. = Mg̃a piesta ug mg̃a dola sa niádtong tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa pagtáhod sa ilang diosa ng̃a guing̃álan ug Flora.

Florear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a bolac. * Pagcáblit sa doróha con sa totólo ca coldas sa sesta sa toló ca todlo, sa pagcasonód sonód ug sa oaláy honong. * Paglímbong sa sogál sa baraja.

Florecer. = Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Pagdagcó, pagdógang sa pohónan, sa salapí ug sa dong̃og. * Pagbóhi sa calibótan sa mg̃a táuo ng̃a bantógon; quinaadmánon, santos, &c. * Pagagóp-op sa tinápay, sa queso, &c.

Floreciente. = Ang mobólac. * Ang may dong̃og ng̃a maáyo.

Florentísimo. = Ang motóbo caáyo. * Ang donggánon, ang bilídhon, ang hamíli oyámot.

Floreo. = Pagcahínog hinog. * Pagcalíbioc libioc sa tomóy sa espada sa bangcao, &c., con pagacáptan sa polóan, sa tomóy sa togdánan. * Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a icadáyeg sa isigcatáuo, ug labí pa sa mg̃a babáye. * Pagcáblit sa doróha con totólo ca coldas sa sesta sa toló ca todlo, sa pagcasonód sonód ug sa oaláy honong.

Florero. = Masetasán sodlánan sa yota, &c., ng̃a guibotáng̃an sa yota ug sa tanóm ng̃a bolácan. * Sodlánan ng̃a bolotáng̃an sa mg̃a bolac ng̃a tuod con sa mg̃a bolac sa papel, sa panápton, &c. * Táuo ng̃a mobalígya sa mg̃a bolac. * Ang mogámit sa mg̃a polong ng̃a matístis ug ng̃a icadáyeg sa isigcatáuo. * Ang magalímbong sa sogal sa baraja.

Floresta. = Logar ng̃a guinatórcan sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm ug mg̃a bolac, ug bisan onsang lugar ng̃a guiang̃áyan sa mg̃a tanóm, ug maáyo sa pagtán-ao. * Pagcatíp-oc, pagcating̃ób sa mg̃a botang ng̃a maníndot, maáñag ug matahóm.

Florete. = Papel ng̃a maáyo caáyo, mapotí ug masínao. * Espada ng̃a hatáas, haíctin ug laro. * Panápton ng̃a potíon ug molomanípis.

Floretear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a bolac.

Floridamente. = Sa caang̃áyan.

Florido. = Ang guibolácan, ang nagabólac, ang may bolac. * Ang piníli, ang labíng maáyo ug mahál sa bisan onsa. * Táuo ng̃a matístis, ang̃áyan, baihónan.

Florífero. = Ang mubólac.

Florin. = Salapí ng̃a caráan sa España.

Floripondio. = Tanóm sa Perú.

Florista. = Ang magabalígya sa mg̃a bolac.

Floron. = Dayan dayan sa pagcadágoay sa bolac ng̃a ibótang sa mg̃a piníntal ug sa mg̃a liníloc sa mang̃a bohat sa cahoy. * Dayan dayan ng̃a maíng̃on sa bolac ng̃a ibótang sa mg̃a porong porong.

Flota. = Pagcadághan sa mg̃a sacayán ng̃a guilolánan sa mg̃a manggad, sa mg̃a bong̃a, &c. * Cadaghánan sa mg̃a sacayán sa hari con sa Guinharían ng̃a sangcap ug andam sa pagáoay ug sa pagpang̃óbat sa mg̃a caáoay sa dagat.

Flotante. = Bisan onsa ng̃a nagalotáo.

Flotar. = Lotáo.

Flote. = Pagcalutáo.

Flotilla. = Cadaghánan sa mg̃a sacayán ng̃a diótay, ng̃a magabántay sa mg̃a pondóhan, sa mg̃a laoígan, sa mg̃a donggoánan.

Fluctuacion. = Pagcalisód sa bisan onsa sa ibábao sa tobig tong̃ód sa mg̃a balod. * Pagdóha doha sa húna húna, sa boot sa bisan cansa, sa tong̃ód sa pagaboháton onta nia.

Fluctuar. = Paglisód sa bisan onsa sa ibábao sa tubig tong̃ód sa balod. * Pagdóha doha sa bisan cansa sa díli sia mahibaló con onsay boboháton, cay guiálang aláng̃an sia. * Paghápit sa pagcaoalá sa bisan onsa ng̃a nahamótang sa pagcalisód, sa guicatahápan.

Fluidez. = Pagcabótang, cahímtang sa bisan onsa ng̃a díli tibúoc maíng̃on sa vino, sa tobig, sa dogó, &c. * Pagpamólong sa mg̃a piníling polong, pagcasáyon sa pagpamólong.

Flúido. = Pagpamólong ng̃a maáyo, sa mg̃a piníling polóng, sa pagcasáyon, sa pagcaáng̃ay. * Bisan onsa ng̃a masáyon pagabolágon sa iang mg̃a bahin. maíng̃on sa hang̃in, sa tobig, sa vino, &c.

Fluir. = Pagbahá, pagdalígdig, pagágas, pagóla sa vino, sa tobig, &c.

Flujo. = Pagcalíhoc sa hang̃in, sa tobig, sa dogó, &c. * Pagcalíbang, paghibólos. * Pagcatáob ug pagcahonás sa dagat. * Pagágui sa dogó, sa laoas, sa bába, sa ilong, &c. * Pagcabólos.

Fluvial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sobá.

Flux. = Pagcaígo sa mg̃a dahon sa baraja ng̃a guihátag sa bisan cansa ng̃a mosogál, sa usá ca dagoay, sa lonlon ng̃a copas, oros, &c.

Fluxion. = Pagcaágas sa dogá sa laoas, sa ilong, sa bába, &c, maíng̃on sa guisíp-on, &c.

FO

Foca. = Mananáp sa dagat, isda ng̃a mabóhi osáb sa yota.

Fofo. = Mahómoc, boga, haboc, bocág.

Fogata. = Daob, siga ng̃a dagcó.

Fogon. = Dapóg, abó, dapólan, pang̃alayóan.

Fogonadura. = Bohó ng̃a guiaguían ug guilóstan sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán, sa ibábao sa cubierta, arón tomóngtong ug tomonób sa sobrequilla.

Fogonazo. = Pagcasíga sa pólvora sa pagsílsil sa caláyo con pagabohían ang mg̃a lothang.

Fogosidad. = Pagcaínit ng̃a guilabíhan. * Táuo ng̃a madalíon caáyo.

Fogoso. = Ang maínit ug macasónog. * Táuo ng̃a madalíon caáyo.

Fogote. = Baat sa mg̃a sológnod ng̃a magamáy ug hamóbo.

Foguear. = Pagánad sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa mg̃a siga sa pólvora. * Paghínis sa mg̃a hing̃aníban, sa mg̃a posíl, mg̃a escopeta, &c., sa caláyo, sa pagbóhi caníla sa obos na guicargáhan sa diótay ng̃a pólvora.

Foja. = Dahon sa papel. * Langgam.

Fole. = Poyo poyo, pontél ng̃a magáma sa panit. * Tolónggon ng̃a guing̃álan ug gaita gallega.

Folgo. = Poyo poyo, pontél sa panit ng̃a pagasódlan sa mg̃a tiil ug mg̃a paa sa táuo ng̃a nagalíngcod, sa tiempo sa tognao.

Folía. = Pagsabáy sa mg̃a táuo ng̃a portugues.

Foliacion. V. Foliar.

Foliar. = Pagbótang sa mg̃a números sa pagcasonód sonód, sa mg̃a dahon sa mg̃a libro ug sa obán pang mg̃a solat.

Foliatura. = Idem.

Folijones. = Sayáo ng̃a daan sa mg̃a catsila.

Fólio. = Ang dahon ng̃a sinolátan sa letra sa camót con inimprenta sa tong̃áng pliego sa papel. * Tanóm.

Follaje. = Pagcadághan sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Pagcaoaláy caang̃áyan sa mang̃a pagdáyan dayan ug sa mg̃a pagsoguílon, sa mang̃a pagoáli, &c.

Follar. = Pagtáihop. * Pagbóhat con pagbótang sa bisan onsa sa mg̃a dáhon. * Pagótot.

Folleto. = Gaseta, papel ng̃a sinolátan sa mg̃a balíta sa matagádlao. * Solat mg̃a macasámad ug macadáot sa dong̃og sa bisan cansang táuo.

Follon. = Táuo ng̃a matalác-on, ng̃a díli macógui ng̃a maláng̃ay lang̃áyon. * Tampalásan, sa daótan ng̃a batásan. * Mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy ng̃a guican sa mg̃a gamót. * Otot ng̃a díli matonóg, ng̃a díli mabánha.

Follonería. = Pagcatampalásan.

Fomentar. = Pagpaínit. * Pagpatigáyon sa pagbóhat ug pagtóman sa bisan onsa.

Fomento. = Caínit. * Pagtábang, paglában, dalángpan.

Fómes. = Ang hingtóngdan ng̃a macaágda sa mg̃a táuo sa pagbóhat sa bisan onsa, ug labí pa sa mang̃a salá, sa mg̃a casaypánan. * Cabilínggan sa saláng panolóndon.

Fonda. = Baláy ng̃a nahamótang sa cadaygánan, ug ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a calán-on.

Fondable. = Ang arang toquíbon, togcálon, sondáhon.

Fondeadero. = Pondóhan, laoígan, donggoánan.

Fondear. = Pagtárol, pagsónda sa cahilármon sa tobig. * Paggóa, pagcóha sa cahilárman sa tobig sa bisan onsa. * Pagsósi, pagpaquigsáyod ug maáyo sa bisan onsa. * Pagpóndo, pagláoig.

Fondeo. = Pagcapóndo, pagcaláoig, pagcahólog sa sinípit. * Pagnánao.

Fondillon. = Lalog sa mg̃a cuba ng̃a sodlánan sa vino. * Vino ng̃a caráan caáyo sa Alicante.

Fondista. = Ang tagía con ang magabántay sa mang̃a baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mang̃a sod-an ug mg̃a calán-on.

Fondo. = Ang labíng halálom sa bisan onsa. * Sampot sa mg̃a sodlánan ug sa bisan onsa. * Ang color ng̃a mapolá, malálag, mapotí, &c., sa mg̃a panápton ng̃a pagaboldáhan ug pagapintálan sa mg̃a bolac ug sa bisan onsa. * Pagcadagcó sa quinaádman, sa mg̃a salá, sa salabótan, &c. * Cabága, guibágon sa mg̃a diamante. * Lugar ng̃a pagataláyan sa mang̃a soldados. * Sa pagcasinápao sapao. * Ang labíng maáyo ug mahál sa bisan onsa. * Pohónan, cadaghánan sa salapí sa mg̃a manggad, sa mg̃a catigayónan, &c., sa bisan cansa.

Fonje. V. Fofo.

Fontanal. = Ang nahatong̃ód sa tobóran. * Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a tabóran.

Fontanela. = Capandáyan ng̃a paggamíton sa mg̃a mananámbal sa pagábli sa fuente sa laoas sa mg̃a táuo.

Fontanería. = Quinaádman sa pagdála ug pagdápit sa tobig, sa pagágui sa mg̃a sandayóng. * Cadaghánan sa mg̃a sandayóng ng̃a pagabaháan ug pagaaguían sa tobig.

Fontanero. = Ang magadápit ug magadála sa tobig sa mg̃a sandayóng.

Foque. = Layág sa totólo ca tomóy ng̃a guitáod sa ibábao sa baupres sa mg̃a sacayán.

Forájido. = Caoatán, mamomonó ng̃a nagasaláag sa mg̃a caming̃áoan, arón calaguéuan ang justicia.

Foral. = Ang nahatong̃ód sa batásan, sa mg̃a leyes.

Foralmente. = Ing̃on sa pagcaáng̃ay sa batásan, sa mg̃a leyes.

Foráneo. = Domolóong, táuo ug bisan onsa sa lain ng̃a longsod.

Forastero. = Idem. * Ang mopoyó sa lugar ng̃a díli iang longsod ug oála nia catauóhan.

Forcejar. = Pagpang̃ósog. * Pagsócol, paglális, bisog, yonyon, yocyoc.

Forcejo. = Pagcapang̃ósog.

Forcejon. = Idem.

Forcejudo. = Cosgon, ang may dagcóng cosóg.

Forense. = Ang nahatong̃ód sa batásan con sa mang̃a leyes ug sa lugar ng̃a pagahócman sa mg̃a hocom.

Forero. = Idem hasta ug sa lugar.

Forja. = Salsálan sa mg̃a panday sa salapí. * Pagcabóhat, paggáma, pagcasógod sa pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcasácot sa apog ug sa balás sa pagbóhat sa mg̃a cota.

Forjar. = Pagsógod sa paggáma sa bisan onsa, sa pagbácbac sa salapí, sa boláoan, sa tombága, &c. * V. Disfraz y Fingir. * Pagbóhat sa bisan onsa.

Forlon. = Coche sa opát ca lingcoránan.

Forma. = Dagoay, pagcabótang sa bisan onsa. * Hormahan ng̃a pagabo-bóan sa salapí, sa boláoan, sa tombága, &c., ng̃a tinónao, sa pagbóhat sa bisan onsa. * Mg̃a polong ng̃a guipamólong sa pagbóhat sa mg̃a sacramentos ng̃a guisógo ug guitagána sa atong Guinóong Jesucristo. * Ang marca ng̃a guibótang sa pigsánan, sa prensa, sa pagimprenta sa usá ca nauong sa tibúoc ng̃a pliego.

Formable. = Ang arang boháton, himóon, gamon.

Formacion. = Pagcabóhat, pagcagáma, pagcahímo. * Pagcataláy sa mg̃a soldados.

Formador. = Ang magabóhat, magahósay ug magasóhay.

Formaje. = Queso ug ang hormáhan ng̃a pagabobátan sa mg̃a queso.

Formal. = Ang nahatong̃ód sa dagoay sa bisan onsa. * Táuo ng̃a malígdong, ng̃a díli mahagógma sa mang̃a pagtíao, ng̃a mamólong guihápon sa matúod, boótan, maámbong.

Formalidad. = Pagcatóman sa bisan onsa sa hingpit, sa minaáyo, sa minatúod. * Paglígdong, pagcaboótan, pagcaámbong.

Formalizar. = Pagtápus, paghóman, paghíngpit sa bisan onsa. * Paglígdong. * Pagtóo sa bisan onsang polong sa isigcatáuo, bisan ng̃a guipamólong sa tiao lamang.

Formalmente. = Ing̃on sa batásan. * Sa pagcamatúod, sa pagcatinóod.

Formante. V. Formador.

Formar. = Pagbóhat, paggáma, paghímo. * Paghátag sa dagoay sa bisan onsa. * Pagipon, pagtíp-oc, pagting̃ób sa bisan onsang mg̃a botang, con sa mang̃a táuo, arón mahiósa sila. * Paghósay, pagpataláy.

Formativo. = Ang macahátag sa dagoay. * Ang macagáma, ang macahímo.

Formicante. = Paglábtic sa pulso sa pagcalóya ug sa pagcalágmit, sa pagcasóbsob caáyo.

Formidable. = Macahahárloc, macalilísang. * Ang dagcóan oyámot ug labí sa isigcaíng̃on.

Formidoloso. = Táuo ng̃a mahárloc caáyo. * Macahahárloc, macalilísang. * Matahápon.

Formon. = Tiguíb ng̃a dagcó. * Capandáyan sa pothao, tombága, &c., sa pagtábas sa mg̃a hostias, &c., sa pagcalíng̃in. * Tiguíb ng̃a locob.

Fórmula. = Mang̃a polong ng̃a quinahánglan sa pagásoy sa bisan onsa. * Pagásoy sa bisan onsa, sa mang̃a polong lamang ng̃a quinahánglan, sa oaláy capin ug colang.

Formulario. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagágui ug sa mg̃a polong ng̃a pagagamíton sa pagbóhat sa bisan onsa.

Fornelo. = Bagahán ng̃a pothao ng̃a pagalotóan sa socolate.

Fornicacion. = Pagcasalá sa laláqui ug sa babáye ng̃a díli miño, paghiláoas.

Fornicador. = Ang macasalá sa babáye ng̃a díli iang osáoa, ug sa laláqui ng̃a díli bana nia.

Fornicar. V. Fornicacion.

Fornicario. V. Fornicador. * Ang nahatong̃ód sa paghiláoas.

Fornido. = Táuo ng̃a sopang, sa dagcóng hosog.

Fornitura. = Mang̃a corea sa panit ug mg̃a panoaórlan sa mg̃a cartuchos ng̃a ponó sa pólvora, ng̃a guidála sa mg̃a soldados.

Foro. = Lugar sa mg̃a hocmánan ng̃a pagasáydan sa mg̃a hocom sa mg̃a solat sa mg̃a capolong̃ánan. * Ang salapí sa nagaábang sa yota, sa baláy, &c., ng̃a guibáyad sa tagía.

Forraje. = Compay, dagámi ng̃a malónhao ng̃a ipacáon sa mg̃a mananáp ng̃a mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c. * Pagcadághan, pagcatápoc sa bisan onsa ng̃a oaláy polós ug balo.

Forrajear. = Paggálab, pagcóha sa compay.

Forro. = Sapao, panápton ng̃a ibótang sa dapit sa licód sa mg̃a bisti. * Mang̃a papán ng̃a manípis ng̃a iibábao sa mg̃a papán ng̃a mabága sa mg̃a sacayán, arón díli madáot. * Mang̃a papán ng̃a mabága ng̃a ilánsang dapit sa solód sa mg̃a sacayán.

Fortachon. = Táuo ng̃a cosgon caáyo, sopang ug sa dagcóng hosog.

Fortalecedor. = Ang magapacosóg, ang magapalíg-on.

Fortalecer. = Cosóg, lig-on. * Pagpaísog.

Fortalecimiento. = Pagcalíg-on, pagcacosóg. * V. Fortalecedor.

Fortaleza. = Calig-ónan: ang usá sa opát ca virtudes ng̃a sinogdánan sa maáyong gaoi, ng̃a guing̃álan ug cardinales. * Cosóg, gahóm.

Fortepiano. = Tolónggon ng̃a guibotáng̃an sa mang̃a coldas ug ng̃a pagacablíton maíng̃on sa pagcáblit sa órgano.

Fortificacion. = Pagcalíg-on. * Cota ng̃a pagatindógon ug boháton sa pagpalíg-on sa bisan onsang lugar. * Quinaádman sa pagbóhat sa mg̃a cota ug sa pagpalíg-on sa bisan onsang lugar.

Fortificante. = Ang macalíg-on, ang macapacosóg.

Fortificar. = Paglíg-on, pagpacosóg. * Pagbóhat sa mg̃a cota ug sa bisan onsa ng̃a macalíg-on sa bisan onsang lugar.

Fortin. = Cota, lantáoan ng̃a pagaboháton arón mahímo ug dalángpan sa mg̃a soldados.

Fortísimo. = Macosóg, cosgon oyámot. * Malíg-on caáyo.

Fortuitamente. = Sa oalá paabóton ug holáton, sa oalá hona honáon ug catahápan.

Fortuito. = Ang nahímo, ang nabóhat, ang nasoríl, ang nahatábo sa oalá holáton ug paabóton, sa oalá pagatahápan ug húna hunáon.

Fortuna. = Palad ng̃a maáyo. * Onós, pagcahorós sa hang̃in sa yota con sa dagat. * Baguio.

Forzadamente. = Sa linogsánay, sa pagcalinogsánay.

Forzado. = Ang magabóhat, ang papagbóhaton sa linogsánay. * Táuo ng̃a saláan ng̃a guihócman sa paggáod sa mg̃a sacayán sa hari.

Forzador. = Ang magalógos, magapógos sa lain ug sa bisan onsa.

Forzal. = Ang cahoy ng̃a calang sa talioála sa dorohá ca pagtaláy sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a solod, sa mang̃a sodlay.

Forzamiento. = Pagcalógos, pagcapógos.

Forzar. = Paglógos, pagpógos, pagpigós, pagcóha sa linogsánay, tong̃ód sa gahóm sa mg̃a soldados, sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a lothang, sa mg̃a cota, mg̃a baluarte, mg̃a longsod, &c. * Pagpacasalá sa babáye sa díli onta sia boot, sa linogsánay.

Forzosamente. V. Forzadamente.

Forzoso. = Ang díli mahímo ng̃a ibalíbad, ng̃a balibáron. * Ang quinahánglan ng̃a boháton gayód.

Forzudo. V. Fortachon.

Fosfórico. = Bisan onsa ng̃a magcasíga sa cang̃itng̃ítan.

Fósforo. = Dogá dogá ng̃a macóha sa mg̃a bocóg, ng̃a magáan caáyo ng̃a matúnao sa tobig ng̃a maínit, ng̃a may bahó ng̃a caogalíng̃on ug ng̃a masáyon masónog ug masíga.

Fósil. = Bisan onsa ng̃a macóha sa ilálom sa yota, sa obos na nadógay caáyo dihá, ug ng̃a guicaoád-an na sa iang dagoay ng̃a nahaóna, ug nabálhin sa pagcapóthao, tombága, yota, &c.

Foso. = Aoang ng̃a hatáas ug halálom ng̃a nagalibót sa mg̃a cota.

Fótula. = Ipos, oc oc.

FR

Frac. = Sopa ng̃a hataás ng̃a nagabítay ug maáyo dapit sa licód, ug ng̃a nabalábag ug nacóros coros ang mg̃a paco paco dapit sa atobáng̃an.

Fracasar. = Pagbóong, pagtípac, pagtípic sa bisan onsa.

Fracaso. = Pagcabóong, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Pagsoríl, paghitábo ng̃a masolóbon, ng̃a ming̃áuon, ng̃a quinayógtan.

Fraccion. = Pagcabólag, pagcabáhin sa bisan onsa sa daghánan ng̃a mg̃a bahin.

Fractura. = Pagcabóong, pagcabalí sa mg̃a bocóg ug sa bisan onsa.

Fracturar. = Pagbóong, pagbalí sa mg̃a bocóg, sa díli mabólag ang panit sa onód.

Fragancia. V. Fragrancia. * Pagcabóhat sa bisan onsa ng̃a salá.

Fragante. V. Fragrante.

Fragaria. = Tanóm ng̃a italámbal.

Fragata. = Sacayán ng̃a dagcóan sa totólo ca talároc.

Frágil. = Ang masáyon mabóong, mabalí. * Táuo ng̃a masáyon mahólog sa mg̃a salá, ug labí pa sa mang̃a sayóp ng̃a laoásnon ug calibotánon. * Ang matápos, ang masáyon ug madalí matibáoas.

Fragilidad. = Pagcasáyon sa bisan onsa sa pagcabóong ug pagcabalí. * Pagcasáyon sa paghólog sa mang̃a salá ug sa pagbóhat sa daótan.

Frágilmente. = Sa pagcasáyon, guican sa pagcalóya.

Fragmento. = Tipac, tipic, bahin sa bisan onsa ng̃a nabóong, nabalí ug nadógmoc. * Bahin ng̃a nahabílin sa usá ca libro con sa usá ca solat.

Fragor. = Tonóg, banha, dalógdog, balánsag.

Fragosidad. = Pagcabános, pagcasónson, pagcasíngpon sa mg̃a cahoy, mg̃a balágon ug mg̃a casagbótan sa mg̃a caboquíran ug casolópan. * Dalan, ng̃a cabatóan, capangpáng̃an.

Fragoso. = Lugar ng̃a guibanósan, guisónsonan sa daghánan ng̃a mg̃a cahoy ug mg̃a casagbótan. * Dalan ng̃a guiólang̃an sa mg̃a bató ug mg̃a pangpang. * Bisan onsa ng̃a macatonóc caáyo.

Fragrancia. = Bahó ng̃a maáyo, cahomót. * Dong̃og ug ng̃alan ng̃a maáyo.

Fragrante. = Ang mahomót. * (En). = Dihá dihá, sa pagbóhat gayód, sa maong pagbóhat.

Fragua. = Salsálan.

Fraguador. = Ang magahúna húna sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a daótan ng̃a bohat.

Fraguar. V. Forjar. * Paghúna húna sa bisan onsa. * Pagtibóoc, paggáhi sa yota, sa apog, sa yeso, &c., ng̃a guibóhat sa mg̃a cota, &c.

Fragura. V. Fragosidad.

Frailada. = Bohat ng̃a daótan, ng̃a díli maáyo, ng̃a binóhat sa usá ca Padre ng̃a fraile.

Fraile. = Padre ng̃a religioso. * Isda ng̃a may nauong maíng̃on ing̃on sa nauong sa táuo. Piniló, piníco ng̃a dapit sa itáas ng̃a pagaboháton sa mg̃a sidsid sa mg̃a bisti sa babáye. * Ang pedazo sa papel ng̃a oalá pagabarlísan ug maáyo sa pagimprenta, ng̃a guican sa pagcacólang sa tinta, con guican ba cay namalá malá na. * Opa sa tobó sa obos na nacoháan sa dogá sa mg̃a trapiche.

Frailecito. = Doláan sa mg̃a báta ng̃a magáma sa panit sa liso ng̃a guing̃álan ug haba, ug ng̃a maíng̃on ing̃on sa capilla ng̃a icatábon sa olo sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso.

Frailería. = Cadaghánan sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso.

Frailero. = Ang higála, ang abian, ang mahagógma, sa mg̃a frailes.

Frailesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a fraile.

Frailía. = Pagcahímtang sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso.

Frailuco. = Ang fraile, ang religioso ng̃a talamáyon, ng̃a díli tacós ng̃a pagatahóron.

Francalete. = Corea ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa galon galon, con sinsing, sa pagdála ng̃a hinógot ug bináat sa bisan onsa.

Francamente. = Sa pagcaoaláy coti coti, sa pagcahigála, sa pagcaamigos, sa pagcalólot.

Francés. = Prancés, ang nahatong̃ód sa Guinharían sa Prancia ug ang natáuo sa maong Guinharían.

Franciscano. = Padre ng̃a sacop sa caparían ni san Francisco. * Ang nahatong̃ód sa maong caparían. * Ang may color ng̃a maíng̃on sa color sa bisti sa mg̃a Padre ni S. Francisco.

Francisco. = Ng̃alan sa obán ng̃a mg̃a táuo. * V. el anterior.

Francmasonería. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigsábot sila sa lonlon ng̃a mg̃a timáan, ng̃a guicóha nila sa mang̃a capandáyan sa mg̃a panday sa cota, maíng̃on sa mg̃a tonton, sa mg̃a escoála, &c.

Franco. = Malólot, homalátag, maghahátag. * Maháoan, maháoay, sa oaláy casámoc, sa oaláy caoláng̃an. * Ang guigáoas sa bisan onsa. * Salapí sa Prancia ng̃a vale maíng̃on sa caháte ng̃a guing̃álan coliró, cay oaláy cahoy.

Francolin. = Langgam.

Franela. = Hinábol ng̃a manípis, pino, sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Frangente. = Pagsoríl, paghitábo ng̃a masolóbon ug quinayógtan, ng̃a oalá paabóton ug húna hunáon.

Frangote. = Pardo, baat sa mg̃a manggad, potús ng̃a dagcóan.

Franja. = Hinábol ng̃a haíctin sa hilo sa boláoan, sa salapí, sa lino, &c., ng̃a pagagamíton sa pagdáyan dayan sa mg̃a bisti.

Franjar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a pranja.

Franquear. = Paggáoas sa bisan cansa sa pagbáyad sa tampa, sa mg̃a tampo, sa mg̃a amot. * Paghátag, pagtógot sa lain ng̃a bisan onsa, sa pagcalólot. * Pagcóha sa mg̃a casámoc sa mg̃a caoláng̃an, sa bisan diin. * Pagbáyad ng̃a daan sa bale sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa lain ng̃a longsod, sa baláy ng̃a pagadaoátan. * Pagpaságad sa pagbóot, sa lain.

Franqueo. = Pagbáyad sa bale sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa lain ng̃a longsod.

Franqueza. = Pagcagáoas. * Pagcalólot. * Pagcaháoan sa boot, pagcaoaláy tinágo ng̃a húna húna.

Franquía (ponerse en). = Pagcaándam sa mg̃a sacayán ng̃a nanagpóndo, sa pagguícan, sa paglayág.

Franquicia. = Pagcagáoas sa bisan cansa sa pagbáyad sa mg̃a derechos sa mg̃a manggad ng̃a guisolód ug guigóa nia sa sa mg̃a longsod.

Frasco. = Sodlánan sa salamín, sa salapí, &c., ng̃a hatáas ug sa diótay ng̃a bába con haíctin ng̃a liog. * Sorlánan sa pólvora ng̃a iseleba sa mg̃a lothang.

Frase. = Cadaghánan sa mg̃a polong ng̃a icagáma sa soguílon ng̃a hamóbo. * Pagpamólong sa pagcasambíng̃ay. * Casangpotánan.

Frasquera. = Caja, caban, cajon cajon ng̃a guibotáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a bohó con sorlánan, ng̃a pagaang̃áyan ug pagatipígan sa mg̃a frasco, sa pagdála sa bisan diin, sa oaláy catáhap sa pagcabóong.

Fraterna. = Pagcabárlong, pagcasáoay, pagcasába ng̃a maháit ug mabóg-at.

Fraternalmente. = Sa pagcamagsúon.

Fraternidad. = Pagcamagsúon, pagcaáng̃ay, pagcahiósa sa mg̃a magsúon.

Fraterno. = Ang nahatong̃ód, ang ang̃ay sa mg̃a magsúon.

Fratricida. = Ang nacapatáy sa iang igsúon, mamomonó sa igsúon.

Fratricidio. = Pagcabonó, pagpatáy sa bisan cansa sa iang igsóon.

Fraude. = Limbong.

Fraudulencia. = Idem.

Fraudulentamente. = Sa pagcalímbong, sa limbong, sa pagcabódhi.

Fraudulento. = Malimbóng̃on, malilímbong, maborhíon, macálit.

Fray. = Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a Padre ng̃a religioso.

Frazada. = Habol ng̃a balahibóon ng̃a ibótang sa higdáan.

Frecuencia. = Pagcasóbsob, pagcasócot, sa macadághan.

Frecuentador. = Ang magabóhat con mamólong sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan.

Frecuentar. = Pagsócot, pagsóbsob, pagbóhat, pagpamólong sa macadághan.

Frecuente. = Sa masóbob, sa masócot.

Frecuentemente. = Idem. * Sa macadághan.

Fregadero. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a sorlánan sa tobig sa paghógas sa mg̃a pinggan.

Fregar. = Hugas. * Nisnis, nosnos.

Fregona. = Babáyeng sologóon ng̃a magasílbi sa cosina ug magahúgas sa mg̃a pinggan.

Fregonil. = Ang nahatong̃ód sa babáye ng̃a tighógas sa mg̃a pinggan.

Freidura. = Pagcaprito, pagcalóto sa bisan onsa, sa lana con sa manteca, sa tamboc.

Freir. = Pagprito, paglóto sa bisan onsa, sa lana con sa manteca.

Frenería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a preno, sa mg̃a pothao ng̃a isóol sa bába sa mg̃a cabayo.

Frenero. = Ang magabóhat sa mg̃a preno.

Frenesí. = Pagcabóang ng̃a guiobánan sa dagcóng hilánat.

Frenético. = Boang ng̃a loto.

Frenillar. = Pagbáat, pagláoig sa mg̃a gayóng, sa mg̃a gaod, sa tomóy ng̃a pagacáptan, con pagaondáng̃an ang paggáod.

Frenillo. = Panit ng̃a nahamótang sa ilálom sa dila ug ng̃a motoróc sa tong̃á tong̃á, ng̃a con moábot sa tomóy sa maong dila macaólang sa pagsóso ug sa pagpamólong ug maáyo.

Freno. = Preno, capandáyan sa pothao ng̃a isolód sa bába sa mg̃a cabayo sa paghópot ug pagpogóng caníla. * Pagcapogóng sa bisan cansa, arón díli magpaságad sa pagbóhat ug sa pagpamólong.

Frental. = Mg̃a caogátan sa agtang, sa bona.

Frente. = Agtang. * Atobáng̃an sa bisan onsa. * Nahaónang pagtaláy sa mg̃a soldados. * Bona.

Frentero. = Panápton ng̃a mabága ng̃a ibótang sa agtang sa mg̃a báta, arón díli sila mang̃asámad con mang̃ahólog sila ugáling.

Fresa. = Bong̃a sa España.

Fresca. V. Fresco hasta bisan onsa.

Frescachon. = Ang táuo sa maáyong laoas. * Ang̃áyan ug baihónan, sa maáyong pagcaatóbang ug pagcatíndog, mahósog.

Frescal. = Isda ng̃a díli lab-as caáyo, apan ng̃a oalá opód pagalabíhan sa asín.

Frescamente. = Sa bag-o pa, sa pagcabág-o, cadón bag-o. * Sa pagcaoaláy tagád caáyo.

Fresco. = Ang molomabógnao. * Bisan onsa ng̃a bag-ong binóhat.

Frescor. = Molomabógnao, tolotógnao.

Frescura. = Idem. * Lugar ng̃a guinatórcan sa mang̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a malángbo, malónhao ug matahóm. * Pagtíao. * Polong ng̃a díli macaígo. * Pagcaoaláy cacógui. * Pagpaságad. * Pagcalínao sa boot, pagcaháoan sa cásing cásing.

Fresno. = Cahoy sa España.

Fresquito. = Tolotógnao, molomabógnao.

Freza. = Tae sa mg̃a mananáp. * Timáan con bohó ng̃a pagaboháton sa mananáp ng̃a nagacachá, nagacóycoy, nagacáycay, nagacáhig, nagaoáhing, nagacopó. * Pagcadógay, túig ng̃a pagadogáyan sa pagcáon sa olod sa igagáma ng̃a calang cutub sa usá ca pagmáta hasta sa pagcatólog pagopód.

Frezar. = Pagcalíbang sa mg̃a mananáp. * Pagcáon, pagcótcot sa mg̃a dahon ng̃a guinatóla sa olor ng̃a nacagáma sa igagáma. * V. Desovar. * Pagcóycoy, pagcáycay, pagoáhing, pagcáhig sa mg̃a mananáp ug pagbóhat sa bohó sa yota. * Paggóa sa mg̃a hogao sa mg̃a orlan sa mg̃a putiócan.

Friable. = Ang masáyon, tipícon, tipácon ug pagadocdócon. * Ang masáyon mabóong ug mabalí.

Frialdad. = Pagcatógnao, pagcabógnao. * Pagcalóya, pagcaoaláy cacúgui sa pagbógat. * Pagcahóng̃og. * Polong ng̃a oaláy cahológan, ng̃a díli macaígo. * Balos ng̃a díli maáyo sa mg̃a higála. * Pagcabógnao sa maáyong boot sa isigcatáuo.

Friamente. = Sa pagcabógnao, sa pagatógnao. * Sa oaláy caang̃áyan.

Friático. = Idem. * Hong̃og, bong̃og.

Fricacion. = Pagcanósnos, pagcadósdos. * Pagcadóon, pagcahílot, pagcapíso.

Fricandó. = Guinisal sa mg̃a prancés.

Fricasé. = Idem.

Friega. V. Fricacion.

Friera. = Saquét sa mg̃a ticód sa mg̃a tiil ng̃a guing̃álan ug sabañon, ng̃a guican sa tognao ng̃a dagcó: ang sinógdan niíning saquéta mao ang pagcacatól ng̃a maól-ol ng̃a guiobánan sa pagcahobág ug pagsínao sa panit: sa madógay dogay mobotó ug mogóa ang tobig tobig con dogá ng̃a molomapolá, ug díli mamaáyo cutub sa pagsógod sa tiempo sa caínit.

Frígido. = Mabógnao, matógnao.

Fringilago. = Langgam.

Frio. = Tognao. * Táuo ng̃a díli macalíoat sa pagcaquinaía nia. * Ang díli motábang, molában, mahagógma sa obán ng̃a mg̃a isigcatáuo nia. * Ang moáyad ug díli magtagád sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a oaláy caang̃áyan, ng̃a díli macaígo. * Ang oaláy polós, ang díli tacós ng̃a pagatágdon.

Friolento. = Ang masáyon pagatognáuon.

Friolera. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós, sa diótay ng̃a bale, ng̃a díli tacós ng̃a pagatágdon.

Friolero. V. Friolento.

Frisa. = Panápton ng̃a maáyo sa sapao sa mg̃a bisti.

Frisado. = Hinábol sa igagáma ng̃a balahibóon.

Frisar. = Pagbóhat, paghábol sa mg̃a panápton ng̃a balahibóon. * Pagóyon, pagáng̃ay. * Pagtándig, pagtándi. * Pagdóol, pagtopál.

Friso. = Ang bahin sa mg̃a cota ng̃a nahaibábao sa cornisa, ng̃a pagadáyan dayánan sa mg̃a dahon, sa mg̃a sang̃á, &c., ng̃a piníntal con liníloc.

Frisuelo. = Otan, balátong.

Fritada. = Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a priníto, linóto sa lana con sa manteca.

Frito. = Bisan onsa ng̃a priníto.

Frívolamente. = Sa pagcaoaláy polós. * Sa oaláy hingtóngdan, sa oaláy cahológan.

Frivolidad. = Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, ng̃a oaláy hingtóngdan, cahológan ug guinicánan.

Frívolo. = Idem.

Frondosidad. = Pagcalángbo, pagcaáng̃ay sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.

Frondoso. = Cahoy con tanóm ng̃a malángbo, ng̃a ang̃ay, ng̃a guidaghánan sa mg̃a sang̃á ug mg̃a dahon.

Frontal. = Dayan dayan, bitay bitay, tabil sa panápton sa igagáma, &c., con tinócod sa mg̃a papán ng̃a sinápao sa salapí, &c., ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa mg̃a altal sa mg̃a Singbahán.

Frontalera. = Dayan dayan, ng̃a nagalibót sa mang̃a prontal. * Lugar ng̃a tipigánan ug pagahipósan sa mg̃a prontal.

Frontera. = Catapósan sa yota sa usá ca Guinharían, con sa usá ca provincia, caotlánan.

Fronterizo. = Ang anáa sa caotlánan, sa catapósan sa usá ca Guinharían con provincia. * Ang atbang, bisan onsang botang ng̃a nagaatóbang sa lain.

Frontero. = Idem desde ang atbang. * Ponóan ng̃a magabóot sa hingsácpan sa prontera.

Frontino. = Mananáp ng̃a may bisan onsang timáan sa agtang, sa bona.

Frontis. = Atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.

Frontispicio. = Idem.

Frontudo. = Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng agtang, dagcóng bona.

Frotacion. V. Fricacion.

Frotadura. = Idem.

Frotar. = Nosnos, dosdos, hilot, doon, piso.

Frutal. = Cahoy ng̃a mobóng̃a.

Fructífero. = Ang mobóng̃a.

Fructificacion. = Pagcabóng̃a, pagbóng̃a.

Fructificar. = Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug sa mang̃a tanóm. * Pagpolós sa bisan onsa.

Fructuosamente. = Sa may polós, sa may caayóhan.

Fructuoso. = Ang mobóng̃a. * Ang macapolós, ang macaáyo.

Frugal. = Ang mocáon ing̃on da sa casadáng̃an.

Frugalidad. = Casaráng̃an.

Frugívoro. = Táuo con mananáp ng̃a mocáon lamang sa mg̃a otan ug mg̃a bong̃a, ng̃a díli mocáon sa carne.

Fruicion. = Pagcahaágom, pagcahiágom. * Calípay, paghimáya.

Frumenticio. = Ang nahatong̃ód sa trigo.

Fruncidor. = Ang magaconót.

Fruncimiento. = Pagcaconót.

Fruncir. = Pagconót sa mg̃a daplin sa mg̃a sidsid sa mg̃a panápton. * Paghípos, pagpiló, pagpíco, pagpadíot sa bisan onsa. * Pagbóloc sa camatoódan, arón díli onta madayág. * Pagpaquíta sa bisan cansa sa pagcaboótan, bisan ng̃a díli boótan ng̃a túod.

Fruslería. = Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, ng̃a díli tacós ng̃a pagatágdon. * Polong con bohat ng̃a oaláy hingtóngdan, cahológan ug cahonóng̃an.

Frustráneo. = Ang oaláy polós sa guitóyo onta. * Bisan onsa ng̃a caoang.

Frustrar. = Pagdilí sa bisan cansa sa guihólat, sa guipaábot, sa tacós onta ng̃a ihátag ug itógot canía. * Pagoalá sa pagláom, sa guilaóman.

Fruta. = Bong̃a.

Frutaje. = Piníntal ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a bong̃a ug mg̃a bolac.

Frutal. = Cahoy con tanóm ng̃a mobóng̃a.

Frutero. = Ang mobalígya sa mg̃a bong̃a. * Sanggáan sorlánan sa mg̃a bong̃a. * Pamahíran ng̃a icatábon sa mg̃a bong̃a, arón díli ithan ug batúgan sa mg̃a lang̃ao.

Frútice. = Cahoy cahoy ng̃a hamóbo ng̃a mosang̃á caáyo, ing̃on sa rosal, &c.

Fruticoso. = Tanóm ng̃a guitórcan sa daghan ng̃a mang̃a sang̃á guican sa mg̃a gamót.

Fruto. = Bong̃a. * Bisan onsa ng̃a mg̃a caposlánan sa yota. * Polós, caayóhan.

FU

Fu. = Ada, da.

Fucar. = Táuo ng̃a arunáhan, salapían, salapiánon, dato.

Fuego. = Caláyo. * Init, caínit. * Pagcaínit sa mang̃a cailíbgon.

Fuelle. = Italáihop sa caláyo. * De fragua, de órgano, &c. = Hasóhas, hasohásan.

Fuente. = Tobód, tobóran. * Pinggan ng̃a dagcó, socadán. * Samad ng̃a diótay ng̃a pagaboháton pagtóyo sa pagpáso sa bisan diin ng̃a bahin sa laoas, ng̃a pagatabónan ug pagahonálan sa adlao adlao ng̃atanán, ug ng̃a pagadogáyon caáyo, arón gomóa ang daótan ng̃a dogá sa táuo ng̃a salaquétan. * Sinógdan, guinicánan, hingtóngdan sa bisan onsa.

Fuer (á). = Ing̃on sa batásan.

Fuera. = Sa goa, sa gaoas.

Fuero. = Batásan sa Guinharían. * Gahóm sa mang̃a ponóan, sa mg̃a hocom, sa ilang mg̃a guinsacópan. * Lugar ng̃a pagahócman sa mg̃a hocom.

Fuerte. = Malíg-on. * Cosgon, cosógon, sopang, sa dagcóng hosog. * Mahónit, magáhi, sa magáhing gaui. * Mapintas, maísog.

Fuertemente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacosóg. * Sa pagcaísog.

Fuerza. = Cosóg, gahóm. * Pagcalógos, pagcapógos. * Ang labíng dagcó ug maáyo sa bisan onsa.

Fuga. = Pagcalágueu, pagpaháoa, pagcaoalá.

Fugacidad. = Pagcalágmit, pagcadágmit. * Pagcadilí, pagcaoalá.

Fugitivo. = Ang malágueu. * Ang malágmit, madágmit. * Ang natágo, nahóbong, nabalí.

Fulano. = Coan.

Fulgente. V. Brillador.

Fulgor. = Pagcasínao. * Pagcasíhag, pagcagíla gila, casólao. * Casílao.

Fulgurante. = Ang masíhag, ang magagíla gila, ang may casólao.

Fulgurar. V. Brillar. * Paggóa sa casólao, sa bisan diin.

Fúlica. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa manóc.

Fulidor. = Caoatán ng̃a may mg̃a báta ng̃a sologóon sa pagábli, sa gabíy, sa mg̃a tacop sa mg̃a baláy, sa mg̃a talambóan, &c.

Fuliginoso. = Maítom, bolíng̃on.

Fulminacion. = Paglínti.

Fulminado. = Ang guilintían.

Fulminar. = Paglínti.

Fulmíneo. = Ang maíng̃on ing̃on sa linti.

Fulminoso. = Idem.

Fulleresco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a malimbóng̃on, malilímbong sa sogal.

Fullería. = Pagcalímbong sa mg̃a pagsogál, pagcalaláng sa paglímbong sa bisan cansa.

Fullero. = Ang magalímbong sa isigcatáuo sa mg̃a sogál.

Fullona. = Pagcaáoay, pagcalális lalis sa pila ca táuo.

Fumada. = Ang asó ng̃a guican sa tagsa ca pagyópyop sa usá ca tabaco.

Fumador. = Tigtabaco, ang magatabaco, ang magayópyop sa tabaco.

Fumante. = Ang magaasó.

Fumar. = Pagtabaco, pagyópyop sa tabaco con sa sigariyo.

Fumarada. V. Fumada. * Ang tabaco ng̃a mahorót sa honsoy, ca cuaco.

Fumarta. = Tanóm.

Fumífero. V. Fumante.

Fumigacion. = Pagpalína, palína.

Fumigar. = Idem.

Fumigatorio. = Capandáyan ng̃a icasolód sa asó sa palína, sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp.

Fumorola. = Bohó, lang̃ob sa yota ng̃a pagaaguían sa asó ng̃a may bahó sa asufre.

Fumoso. = Ang magaasó caáyo.

Funcion. = Pagcalíhoc sa mg̃a bahin sa laoas, sa mg̃a bocton, mg̃a paa, &c. * Pagcatóman sa catongdánan sa caogalíng̃on ng̃a opicio con cahímtang. * Bisan onsang piesta, dola con combida ng̃a boháton sa cadaigánan, sa pagcabántog, ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.

Funda. = Sodlánan, tabon sa bisan onsa, panápton, sa panit, &c.

Fundacion. = Pagcasógod sa bisan onsa, pagcatíndog sa usá ca Sinbahán, sa usá ca baláy, sa usá ca cofradía, &c. * Sinógdan.

Fundadamente. = Sa pagcaígo, sa matúod.

Fundamental. = Ang guinicánan sa bisan onsa, ang hingtóngdan, ang guicahonóng̃an.

Fundamentalmente. = Sa pagcalíg-on, sa matúod.

Fundamentar. = Pagbóhat sa mg̃a simientos ng̃a pagatindógan ug pagahonóng̃an sa mg̃a baláy, sa mg̃a cota, &c. * Paglíg-on sa bisan onsa.

Fundamento. = Ang simiento ng̃a pagatindógan sa mg̃a baláy, &c. * Sinógdan, guinicánan. * Hingtóndan sa bisan onsa. * Lindog sa mg̃a hablon.

Fundería. = Baláy ng̃a pagatonáoan sa tombága.

Fundible. = Ang masáyon pagatonáuon.

Fundíbulo. = Tinócod sa cahoy ng̃a nasílbi niádtong tiempo sa pagbóhi sa mg̃a lothang ng̃a dagcó.

Fundicion. = Pagcatónao sa tombága, boláoan, pothao, &c. * V. Fundería. * Pagcadághan, cadaghánan sa mang̃a molde, sa mg̃a marca, sa mg̃a letra ng̃atanán sa mg̃a imprenta.

Fundidor. = Ang may oficio sa pagtónao sa tombága, pothao, &c.

Fúnebre. = Masolóbon, maming̃áuon.

Fúnebremente. = Sa pagcasobó, sa pagcamíng̃ao.

Funeral. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy. * Pagcabántog sa mg̃a paglobóng.

Funerala (á la). = Pagdála ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a soldados sa ilang mg̃a posil, sa semana santa, ng̃a mao ang pagtooáli sa maong posil ug pagatóbang ang bába nila dapit sa obus, dapit sa yota.

Funerario. = Ang nahatong̃ód sa puneral.

Funéro. V. Fúnebre.

Funestamente. V. Fúnebremente. * Sa pagcaoaláy palad, sa pagcaaláot, sa pagcaanógon.

Funesto. = Masolóbon. * Aláot, anógon.

G

GA

Gabacho. = Ang mg̃a táuo sa obán ng̃a mg̃a longsod sa Prancia ug ang nahatong̃ód caníla.

Gaban. = Capote ng̃a may manggas, boctónan, sa panápton ng̃a mabága, sa tiempo sa tognao.

Gabardina. = Supa ng̃a hatáas ug sa haíctin ng̃a manggas con boctónan.

Gabarra. = Sacayán ng̃a ang̃ay sa layág ug sa gaod.

Gabarro. = Saquét sa mg̃a cabayo, &c. * Saquét sa mg̃a manóc. * Catongdánan ng̃a guican sa bisan onsa, ug ang casámoc sa maong catongdánan. * Sayóp sa mang̃a cuenta ng̃a tinóyo ug bisan ng̃a díli toyóon.

Gabata. = Panácsan ng̃a pagabotáng̃an sa canhíng tiempo sa can-on sa mg̃a preso.

Gabazo. = Opa sa tobó sa obos na guicahódtan sa dogá.

Gabela. = Tampo, tampa, amot. * Lugar sa cadaigánan ng̃a pagatan-áoan sa cadaghánan sa mg̃a dola.

Gabinete. = Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo sa pagsábot sa mg̃a holosáyon ng̃a labing ona sa Guinharían. * Solód sa mang̃a baláy sa mg̃a hari ug sa mg̃a dagcóng táuo, ng̃a pagatológan ug pagahoáyan nila, ug sa pagsábot, sa tinágo, sa bisan onsa. * Solód ng̃a diótay sa lasalas, ng̃a guidáyan dayánan ug maáyo sa mang̃a casangcápan ng̃a mahál.

Gacela. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa osa.

Gaceta. = Papel ng̃a sinolátan ng̃a ipabaláod sa masóbsob, ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a sabóton ug hibalóan, sa nasoríl ug nahatábo sa mg̃a Guinharían ug mg̃a calongsódan.

Gacetero. = Ang magasólat ug nagabalígya sa mg̃a gaseta.

Gacetista. = Ang mahagógma magbása sa mg̃a gaseta. * Ang mahagógma magsóguid sa bisan onsa ng̃a nasoríl ug nahatábo.

Gachas. = Can-on ng̃a magáma sa binócboc ug sa dogós. * Bisan onsa ng̃a minása ng̃a matóbig tobig, atóle.

Gacho. V. Encorvada. * Ang baca con calabáo ng̃a may song̃áy ng̃a nabalicó sa dapit sa obus.

Gachon. = Báta ng̃a parayégon caáyo. * Ang may caang̃áyan ug catahóman.

Gachonería. = Pagcaáng̃ay, pagcaáñag, pagcatahóm.

Gachumbo. = Panit ng̃a magáhi sa obán ng̃a mg̃a bong̃a sa América.

Gafa. = Taólan ng̃a icalíg-on sa mg̃a salamín ng̃a guing̃álan ug anteojos sa mg̃a dong̃an dong̃an con sa mg̃a dalónggan.

Gafedad. = Pagcapiáng, pagcabacól. * Baláhac, saquét, samad ng̃a macadonót sa laoas, macapóngcol ug macabalíquig sa mg̃a todlo sa mg̃a camót.

Gafo. = Ang pongcol sa mg̃a camót. * Ang balahácon.

Gaita. = Tolónggon ng̃a pagataihópon.

Gaitería. = Mg̃a bisti, mg̃a dayan dayan sa mg̃a panápton ng̃a guisáctan sa mg̃a color ng̃a poláhon ug bohi caáyo.

Gaitero. = Ang may opicio sa pagtáihop sa tolónggon ng̃a guing̃álan ug gaita. * Táuo ng̃a malipáyon ug matístis, sa díli macaígo sa iang pagcatáuo ug cahímtang. * V. Gaitería.

Gaje. = Sohol ng̃a nahatong̃ód sa bisan cansang táuo cay ang iang opicio.

Gajes del oficio. = Calisdánan, mg̃a cabalísa, mang̃a cabórlay, mg̃a cahágo ng̃a guican sa opicio con sa cahímtang sa mg̃a táuo.

Gajo. = Sang̃á sa mg̃a cahoy. * Sipi sa mg̃a bolig sa mg̃a saguing, sa mg̃a paras, &c., guing̃i. * Pagcatagaítay sa mg̃a caboquílan.

Gala. = Bisti ng̃a mahál, maáyo caáyo. * Pagcaáng̃ay sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa. * Ang labíng piníli ug mahál sa bisan onsa. * Gasa, hatag sa salapí.

Galafate. = Caoatán ng̃a malaláng̃on.

Galamero. = Olítan.

Galan. = Laláque sa maáyong pagcatíndog, ng̃a hatáas ug ang̃áyan. * Ang nahagógma ug nagaáli ali sa usá ca babáye. * Ang magabisti sa mg̃a bisting maáyo.

Galanamente. = Sa pagcalaláqui, sa pagcaáng̃ay, sa pagcaníndot, sa pagcaáyo.

Galancia. = Gamót ng̃a italámbal, sa tanóm sa maong ng̃alan.

Galano. = Ang guidáyan dayan ug maáyo. * Ang guiang̃áyan.

Galante. = Maábi abíhon, matístis, tigtíao, malipáyon.

Galanteador. = Ang mahagógma, ang magaáli ali sa mg̃a babáye.

Galantear. = Pagpatigáyon sa pagcábig ug pagcóha sa maáyong boot sa bisan cansa.

Galanteo. = Pagcaáli sa mg̃a babáye ug pagcóha sa ilang maáyong boot.

Galantería. = Polong con bohat ng̃a abi abíhon. * Pagcaáng̃ay, pagcaníndot, pagcatahóm, pagcatíndog, dagoay ng̃a maáyo. * Pagcalólot, pagcahomalátag.

Galápago. = Iuon. * Cahoy ng̃a pagalingcóran sa punta sa daro. * Hormahan sa tesa. * Tingga, pothao, tombága, &c., ng̃a tinorta, ng̃a trinoso, ng̃a baol. * Táuo ng̃a malaláng̃on, tolotampalásan.

Galardon. = Gala, gasa, regalo, balos.

Galardonador. = Ang magabálos, magbabálos.

Galardonar. = Pagbálos tong̃ód sa mg̃a buhat con mg̃a pahanóngdan sa bisan cansa.

Galbana. = Catacá, pagcaoaláy cacógui, pagcalóya sa laoas.

Galbanado. = Ang may color sa gálbano.

Gálbano. = Tagoc ng̃a mapolá polá ng̃a italámbal, ug ng̃a guican sa tanóm sa maong ng̃alan.

Galbanoso. = Matalác-on, matác-hon.

Galega. = Tanóm ng̃a italámbal.

Galena. = Yota ng̃a guitórcan sa tingga.

Galénico. = Ang nahatong̃ód sa Galeno ug sa iang guitóon.

Galenista. = Ang mahagógma ug moángcon sa pagtolón-an ni Galeno.

Galeo. = Isda sa dagat ng̃a dolodagcó, ug ng̃a mabóhi hasta sa dogay sa goa sa tobig.

Galeón. = Sacayán ng̃a dagcó.

Galeota. = Sacayán ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a gaod.

Galeote. = Ang guihócman ug guicastigo sa paggáod sa mg̃a sacayán.

Galera. = Sacayán ng̃a may layág ug pagagaódan opod. * Galíng̃an ng̃a dagcó, carro ng̃a may opát ca malíng̃in con rueda. * Baláy ng̃a pagasódlan sa mg̃a babáye ng̃a daótan, maólag ug sa maláo-ay ng̃a batásan.

Galerada. = Ang lolan ng̃a mahorót sa usá ca galera. * Ang mg̃a polong ng̃a guihósay sa tagsa ca galera sa mg̃a imprenta, ug ang panigíngnan ng̃a magáma sa pagsáoay sa mg̃a sayóp, sa oalá pa mahósay sa pagcapliego, sa oalá pa soháyon ang mg̃a nauong sa tagsa ca pliego.

Galerero. = Ang magahópot ug magabóot, ang capitan sa galera.

Galería. = Solód ng̃a hatáas ug maháoay ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a talambóan, ug ng̃a guidáyan dayánan sa mg̃a cuadro, mg̃a laráoan ug mg̃a casangcápan ng̃a mahál. * Dalan sa ilálom sa yota sa mg̃a lugar ng̃a pagacoháan sa boláoan, sa salapí, sa tombága, &c. * Talambóan sa mg̃a olín sa mg̃a sacayán.

Galerno. = Hang̃in ng̃a mahínay.

Galfarro. = Laláqui ng̃a tapólan, sa daótan ng̃a batásan.

Galga. = Baye sa iró ng̃a guing̃álan ug galgo.

Galgo. = Iró ng̃a modalágan caáyo, maáyo sa pagpang̃áyam.

Galgueño. = Ang maíng̃on ing̃on sa galgo.

Gálico. = Saquét ng̃a matacód, ng̃a macóha sa pagpacasalá sa mg̃a táuo, sa paghiláoas.

Galicoso. = Ang may saquét sa gálico.

Galimatías. = Pagpamólong ng̃a mabóloc, ng̃a díli pagasabóton ug maáyo.

Galináceo. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a manóc.

Galio. = Tanóm ng̃a italámbal, ug ng̃a may gahóm sa pagtibúoc sa gatas.

Galizabra. = Sacayán.

Galocha. = Sapín sa cahoy con sa pothao sa paglácat sa tobig ng̃a natibúoc guican sa dagcóng tognao, sa mg̃a tobígan, sa cayanáng̃an, &c.

Galon. = Hinábol ng̃a malíg-on ug haíctin sa hilo, sa igagáma, sa boláoan, sa salapí, &c., ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a bisti, &c. * Tinábas ng̃a cahoy ng̃a itápot sa mg̃a quilid sa mg̃a sacayán, dapit sa goa ug hadóol sa pagaabótan sa tobig sa guilolánan na.

Galoneadura. = Pagdáyan dayan ng̃a binóhat sa mang̃a galon.

Galonear. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mang̃a galon.

Galopar. = Pagcaógog sa paglácat sa mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c.

Galopeado. = Bisan onsang bohat ng̃a binóhat sa madalí ug pagcadíli maáyo. * Ang castigo ng̃a guidáoat sa bisan cansa, sa pagpócpoc ug pagsómbag canía.

Galopear. V. Galopar.

Galopillo. = Tanor, táuo ng̃a nagasílbi sa cosina, sa dapóg.

Galopin. = Báta ng̃a guitáptan sa mang̃íl-ad, malágsot ug magísing bisti. * Tampalásan, ang oaláy dong̃og ng̃a maáyo ug caólao. * Táuo ng̃a batid ng̃a macaíla sa calibótan. * Malaláng̃on.

Galopinada. = Pagcatampalásan, bohat con polong sa táuo ng̃a oaláy caólao.

Galopo. V. Galopin desde tampalásan.

Galopito. = Ang pisó ng̃a malóya, salaquétan, ng̃a díli motóbo.

Galladura. = Ang tolo ng̃a mapolá caáyo, maíng̃on sa tolo sa dogó, ng̃a natalioála sa poghac sa mang̃a itlog sa mg̃a manóc, ng̃a mao ang sinógdan ug guinicánan sa pisó.

Gallarda. = Sayáo, pagsabáy sa España.

Gallardamente. = Sa pagcaáng̃ay.

Gallardear. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcaáng̃ay.

Gallardete. = Tinábas ng̃a haíctin ug diótay caáyo sa daplin con sa tomóy, sa dapit sa obos, ng̃a ibótang sa tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán ug sa bisan asa, ug silbi sa dayan dayan ug sa timáan sa bisan onsa.

Gallardía. = Pagcaáng̃ay sa laoas sa mg̃a táuo, maáyong pagcatíndog. * Pagcahanáyac sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a macóli.

Gallardo. = Baihónan, ang̃áyan. * Maísog, cásing casíng̃an. * Dagcó. * Mahál, hamíli, bilídhon.

Gallareta. = Langgam.

Gallaron. = Langgam.

Gallear. = Pagpang̃asáoa sa mg̃a manóc. * Pagsínggit, pagpamólong sa hataás ng̃a ting̃og, sa mang̃a masíngcang polong.

Galleta. = Sodlánan sa vino, sa tobig, sa soca, &c. * Tinápay ng̃a oaláy binhi ug tinosta, ng̃a maáyo sa balon sa mg̃a sacayán.

Gallillo. = Tiláoc.

Gallina. = Manóc ng̃a baye. * Taláoan.

Gallinaza. = Ang iti sa mg̃a manóc. * Langgam sa Indias.

Gallinería. = Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a manóc. * Cadaghánan sa mg̃a manóc. * Pagcatálao.

Gallinero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a manóc. * Lugar ng̃a pagahipósan ug pagabatógan sa gabíy sa mg̃a manóc. * Bocág, tancal ng̃a pagasódlan sa mg̃a manóc sa pagdála sa bisan asa. * Lugar ng̃a pagatíngban ug pagatigóman sa daghánan ng̃a mg̃a babáye.

Gallinoso. = Taláoan, maharlócon.

Gallipavo. = Langgam ng̃a maághop, sa América.

Gallipuente. = Tolay sa mg̃a cahoy con mg̃a caoáyan, ng̃a pagatabónan sa mg̃a sagbot ug dagámi.

Gallito. = Ang molabí ug molábao sa bisan díin, sa obán ng̃a mg̃a isigcaíng̃on nia.

Gallo. = Manóc ng̃a laqui. * Isda sa dagat.

Gallocresta. = Tanóm ng̃a italámbal.

Gallofa. = Can-on ng̃a ipanghátag sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol. * Bisan onsa ng̃a silbi sa otan con sa ensalada. * Soguílon ng̃a oláy lamí, sa oaláy casayóran ug cahológan.

Gallofear. = Pagquiglímos. * Pagsóroy soroy sa oaláy cacógui sa pagbóhat.

Gallofero. = Pobres, hang̃ol. * Tapólan, ang díli boot magbóhat cay naánad sa pagquiglímos ug sa pagsóroy soroy.

Gama. = Ang baye sa gamo. * Papán con papel ng̃a pagasolátan sa mg̃a timáan sa música ug sa pagáng̃ay sa ting̃óg somála sa punto.

Gamarra. = Corea ng̃a guican sa mg̃a cincha, sa bacos, sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo, ug ng̃a mosómay sa doghan ug guihícot sa mg̃a corea sa preno, arón díli moyáng̃od ang maong mg̃a cabayo.

Gamarza. = Tanóm, dagámi.

Gambalua. = Ang laláqui ng̃a hatáas, maníoang ug ng̃a oaláy caang̃áyan.

Gamela. V. Banasta y Canasta.

Gamella. = Pasóng̃an, pasáoan, dolang ng̃a dagcó, lam-áoan ng̃a pagabotáng̃an sa lalog, sa can-on sa mg̃a mananáp, ug ng̃a pagahogásan sa bisan onsa.

Gamellon. = Sodlánan ng̃a dagcó ng̃a pagatipígan sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras.

Gamezno. = Ang nati sa gamo.

Gamo. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa osa.

Gamon. = Tanóm ng̃a italámbal.

Gamonito. = Salíngsing ng̃a motoróc sa libót sa ponóan sa tanóm con sa cahoy.

Gamuza. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa canding ng̃a ihálas.

Gana. = Caíbog, gogma.

Ganadería. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp, sa mang̃a hayópan. * Pagpatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a hayópan.

Ganadero. = Tagía sa mg̃a hayópan, sa mg̃a mananáp.

Ganado. = Mg̃a mananáp ng̃a aghop, hayópon, mang̃a baca, mg̃a carnero, mg̃a baboy, mg̃a canding, &c. * Cadaghánan sa mg̃a potiócan sa tagsa ca odlan.

Ganador. = Ang modáog sa sogál, ang may caposlánan sa pagcomercio.

Ganancia. = Daog, tobo, polós, caposlánan.

Ganancial. = Mg̃a catigayónan ng̃a natígom cotob sa pagcamíño sa usá ca magtiáyon.

Ganancioso. = Ang may daog, ang may polós sa iang pagpatigáyon, sa iang pagcomercio, &c. * Ang macagpolós, ang mohátag sa ganansia, sa tobo.

Ganapan. = Táuo ng̃a magapatigáyon ug mang̃íta sa cabohían sa pagdála, pagbála ug paghácot, sa luyo ug sa luyo, sa guipadála ug guipahácot canía.

Ganar. = Daog, pagdáoat sa polós, sa caposlánan sa bisan onsa. * Pagcóha sa usá ca longsod, cota, baluarte, &c., sa pagpang̃óbat canía. * Paglabí, paglabáo. * Pagóna.

Ganchero. = Ang magadólong sa mg̃a gaquit ng̃a guinaságuib sa mg̃a sobá con sa dagat, ug magadála sa usá ca tocón ng̃a guitaólan sa tomóy sa usá ca cao-it.

Gancho. = Cao-it, sab-it. * Sogcod ng̃a balicó sa tomóy ng̃a caláptan. * Ang maga laláng sa pagcábig ug pagcóha sa isigcatáo, sa pagbóhat sa bisan onsa.

Ganchoso. = Ang guibotáng̃an sa mg̃a sab-it, sa mang̃a cao-it.

Gandujar. = Pagconót. * V. Encorvar.

Gandul. = Tampalásan, táuo ng̃a tigsóroy soroy lamang sa oaláy cacógui sa pagbóhat, sa daótan ug mang̃íl-ad ng̃a batásan, tapólan.

Ganforro. = Idem.

Ganga. = Langgam. * Bisan onsa ng̃a macóha ug madáng̃at sa oaláy cabódlay, sa masáyon.

Gangoso. = Pong̃ag, ng̃ohóon, sagongsóng̃on.

Gangrena. = Sinógdan sa pagcadonót sa onód sa laoas.

Gangrenarse. = Pagdonót sa laoas, sa mg̃a samad.

Gangrenoso. = Mg̃a samad ng̃a nadonót.

Ganguear. = Pagsagóngsong, pagng̃óho.

Gangueo. = Pagcasagóngsong, pagcang̃óho.

Ganguil. = Sacayán ng̃a panagátan sa dagcóng lauod.

Ganoso. = Ang maíbog, ang nahagógma.

Gansa. = Gaquét ng̃a baye.

Gansaron. = Laláqui ng̃a hatáas, maníoang ug díli ang̃áyan.

Ganso. = Gaquét ng̃a laqui.

Gante. = Panápton ng̃a potíon ng̃a guing̃álan ug crudo.

Gañan. = Táuo ng̃a boquídnon, borong, ng̃a nagabóhat sa yota, nagacále, nagabónglay, nagadáro, &c.

Gañido. = Pagósig sa mg̃a iró con pagabonálan.

Gañir. = Idem. * Pagtíng̃og sa mg̃a langgam. * Pagtíng̃og sa mg̃a táuo sa pagcapágao.

Gañote. = Alaguían sa totónlan sa mg̃a mananáp, ng̃a pagaguinhaoáan ug pagaaguían sa ting̃og.

Garabatada. = Pagcacáo-it sa bisan onsa. * Pagbolobárlis sa pluma sa oaláy casayóran, pagbóhat sa daótan ng̃a letra, paglicó licó sa mg̃a soguílon.

Garabato. V. Gancho. * Pagcaáng̃ay sa laoas, pagcaháyon hayon sa mg̃a babáye ng̃a macaáyo caníla bisan ng̃a molomalágsot sila ug dagóay, bisan díli maáyo ang ilang nauong. * Mg̃a letra ug mg̃a solat ng̃a malágsot. * Mg̃a paglíhoc sa mg̃a camót ug mang̃a todlo ng̃a díli ang̃ay.

Garabito. = Lingcoránan ng̃a hatáas ug balong balong sa mg̃a táuo ng̃a nagabalígya sa mg̃a saoang, sa mg̃a bong̃a, &c.

Garambaina. = Dayan dayan ng̃a malágsot ug ng̃a díli ang̃ay, sa mg̃a bisti, sa mg̃a tabil, &c.

Garante. V. Fiador hasta salioálo.

Garantía. V. Fianza.

Garantir. V. Fiar.

Garañon. = Borricong dagcó ng̃a pagabatónan ug maáyo arón lomíoat.

Garapiña. = Pagcatibúoc sa tobig, &c., ng̃a magaoloógdo ng̃a tolotaguídyot.

Garapiñar. = Pagtibúoc sa tobig, &c., sa paggáma sa mg̃a oloógdo ng̃a dolodiótay.

Garapiñera. = Sorlánan sa pagtibúoc sa mg̃a ilímnon.

Garapita. = Layá, sahid sa mabános ug diótay ng̃a mg̃a bohó, sa pagcóha sa mg̃a isdang magamáy.

Garbanzal. = Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a garbansos.

Garbanzo. = Tanóm ng̃a mobong̃a sa mg̃a garbansos, ug ang maong bong̃a.

Garbear. = Pagparáyeg sa bisan cansa, arón pagaíngnon ng̃a ang̃áyan ug baihónan.

Garbillador. = Ang magaalíg-ig, ang magapálid sa trigo, sa homáy, &c.

Garbillar. = Palid, pagalíg-ig sa homáy, sa daoa, &c.

Garbillo. = Nigo sa pagalíg-ig.

Garbo. V. Gallardía.

Garboso. V. Gallardo.

Garbullo. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcagobóc sa daghánan ng̃a mg̃a táuo ng̃a nahasácot.

Garceta. = Langgam, talábon. * Ang mg̃a tomóy ng̃a nahaóna sa mg̃a song̃áy sa mg̃a osa.

Garda. = Pagcabáilo, pagcatagílis sa bisan onsa.

Garduña. = Mananáp ng̃a magasóbad sa mg̃a pisó, &c., sa gabíy.

Garduño. = Caoatán, maninicás.

Garfa. = Cocó ng̃a balicó sa mg̃a mananáp ng̃a cocan.

Garfada. = Pagcóha sa bisan onsa mg̃a mananáp ng̃a may cocó ng̃a balicó.

Garfear. = Paghólog sa mg̃a cao-it, mg̃a sab-it, sa sobá con sa dagat, sa pagcóha sa bisan onsa sa ilálom sa tobig.

Gargajeada. = Pagcacolíh-ad.

Gargajear. = Pagcolíh-ad, coghad, colhíad.

Gargajiento. = Táuo ng̃a nagacolíh-ad sa masóbsob, ug nagalóa sa daghan ng̃a laoay ng̃a mahágcot.

Gargajo. = Ang laoay ng̃a mahágcot ng̃a guilóa sa mg̃a táuo sa pagcolíh-ad, quinolíh-ad. * Ang báta sa malágsot ng̃a dágoay, ng̃a oalá tomóbo.

Garganchon. V. Gargüero.

Garganta. = Liog, totónlan. * Ang labíng manípis ug haíctin sa mg̃a caboquídan. * Ang bahin ng̃a labíng manípis sa mg̃a columna, sa mg̃a balaustre. * Sa bisan onsa ng̃a liníloc, &c.

Gargantada. = Ang tobig, vino, &c., ng̃a guisóca con ng̃a guican sa totónlan sa macaúsa ug sa mabáscog.

Gargantear. = Pagcanta sa pagláin lain sa ting̃og, ogoy ogoy. * Pagtóg-an sa táuo sa hingbalóan nia con guipanagsáquet na.

Gargantilla. = Dayan dayan ng̃a guisáb-ong sa mg̃a babáye sa ilang liog, cuentas, tolóng, toloy toloy, dahog.

Gárgara. = Pagcabóloc boloc, pagcabolócboc, pagcacága.

Gargarismo. = Idem. * Ang tobig, vino, &c., ng̃a igabóloc boloc.

Gargarizar. = Boloc boloc, bolócboc, caga.

Gargüero ó Garguero. = Totónlan.

Gariofilea. = Tanóm.

Garita. = Balong balong, balay balay ng̃a diyótay ng̃a dalángpan sa mg̃a bantay. * Calibáng̃an sa usá con sa daghánan ng̃a mg̃a lingcodánan.

Garitero. = Ang tagía sa baláy ng̃a pagasogálan sa baraja. * Ang sogaról ng̃a moádto sa masóbsob sa baláy ng̃a pagasogálan. * Tabon tabon, cagon cagon sa mg̃a caoatán.

Garito. = Lugar ng̃a pagatambóng̃an sa pagsogál sa mg̃a sogaról.

Garla. = Pagpamólong, solti, soguílon.

Garlador. = Tigpólong, hinoguilánon caáyo sa oaláy lamí ug hingtóngdan.

Garlante. = Idem.

Garlito. = Bobo. * Bonóan sa mg̃a bongsod. * Galao, lit-ag. * Mg̃a paglaláng sa pagdáot sa isigcatáuo.

Garlopa. = Sepiyo ng̃a hatáas, sa pagsepiyo ug sa paghínlo sa mg̃a cahoy.

Garnacha. = Bisti ng̃a halagpád, hatáas ug manggásan, boctónan. * Catilíngban con pagcaobán sa mg̃a táuo ng̃a nanagsóroy soroy sa mg̃a calongsóran sa pagbóhat sa mg̃a dola.

Garo. = Isda. * Ang dugá ng̃a guican sa mg̃a isda ng̃a inasínan.

Garra. = Camót con tiil sa mg̃a mananáp ug sa mg̃a langgam.

Garrafa. = Sorlánan sa vino, sa tobig, &c., sa salamín, sa tombága, &c., ng̃a malíng̃in ug halagpád, sa hatáas ug haíctin ng̃a liog.

Garrafal. = Calaínan sa bong̃a sa España ng̃a guing̃álan ug guindas. * Bisan onsa ng̃a dagcó caáyo.

Garrama. = Tampo, tampa, amot ng̃a guipamáyad sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a turco sa ilang mg̃a hari. * Quináoat.

Garramar. = Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas.

Garrancha. = Espada, cales, campílang.

Garrancho. = Sang̃á sa cahoy ng̃a nabalí, nasánggi, nasáng̃i.

Garrapata. = Otol, cató.

Garrapato. = Barlis ng̃a pagaboháton sa pluma, sa oaláy tuyo ug sa oaláy hingtóngdan.

Garrar. = Pagsíbog, pagánod sa sacayán sa obos na nahólog ang sinípit, cay oalá somacát.

Garrido. = Matahóm, maníndot, maáñag, maáyo caáyo.

Garroba ó Algarroba. = Ang bong̃a sa tanóm sa maong ng̃alan. * Calaínan sa balátong ng̃a molomaítom, ng̃a ipacáon sa mg̃a salapáti.

Garrobal. = Yota ng̃a guitámnan sa mg̃a algarrobas.

Garron. = Ang tahód sa mg̃a langgam.

Garrotazo. = Pagcalámbos, pagcabónal.

Garrocha. = Cahoy ng̃a hatáas ng̃a guitaólan sa tomóy sa usá ca pothao maíng̃on sa pothao sa isi con sa salapáng.

Garrote. = Cahoy ng̃a díli dagcó caáyo ug díli opód hatáas. * Castigo ng̃a guipanghátag sa mg̃a hocom sa mg̃a saláan ng̃a dagcó, sa pagpatáy caníla sa usá ca capandáyan ng̃a pothao ng̃a magalóoc caníla. * Pagcatóltol sa mg̃a pisi ng̃a guibáat sa bisan onsa. * Pagcabáat ng̃a mahógot caáyo sa mg̃a bocton ug mang̃a paa. * Pagcalábag.

Garrotillo. = Pagcahobág sa totónlan.

Garrucha. = Motón.

Garrudo. = Ang may mg̃a paa ng̃a dagcó.

Gárrulo. = Táuo ng̃a tigpólong, hinoguilánon caáyo. * Langgam ng̃a motíng̃og sa masóbsob.

Garrulla. = Ang mg̃a ubas, mg̃a paras ng̃a nanaglobó, ng̃a nang̃ahólog sa mg̃a bolig. * Pagcasácot, pagcagobót sa bisan onsa, con sa mg̃a táuo.

Garza. = Talábon.

Garzo. = Ang color ng̃a asul.

Garzon. = Olitáo ng̃a sopang, sa dagcóng hosog, ng̃a ang̃áyan, sa maáyong pagcatíndog.

Garzota. V. Garza. * Dayan dayan ng̃a binóhat sa mg̃a balahíbo ng̃a maníndot ng̃a ibótang sa mg̃a calo.

Gasa. = Panápton ng̃a manípis, fino ug masíhag caáyo.

Gastable. = Ang arang horton, ang arang gamíton.

Gastado. = Ang malóya. * Ang guicoháan, ang napánas, ang ponas, ang nahorót.

Gastador. = Maosícon. * Soldado ng̃a guing̃álan ug gastador, ng̃a may opicio sa panglóngcab sa mang̃a cota, mg̃a baluarte, &c.

Gastamento. = Pagcahorót sa bisan onsa.

Gastar. = Pagpálit sa bisan onsa sa salapí, pagoalá, paghorót sa salapí, sa pagpálit sa bisan onsa. * Paghorót sa bisan onsa. * Pagtibáoas, pagoalá, pagláglag. * Pagpánas, pagpónas. * Pagdáot.

Gasto. = Pagcahorót. * Salapí ng̃a guigasto sa pagpálit sa bisan onsa.

Gata. = Iríng ng̃a baye.

Gatada. = Polong con bohat ng̃a malaláng̃on.

Gatallon. = Tampalásan.

Gatazo. = Iríng ng̃a dagcó. * Limbong sa pagcóha sa salapí con sa bisan onsa sa isigcatáuo.

Gateado. = Ang may color sa balahíbo sa mg̃a iríng. * Cahoy sa América ng̃a magáhi ug mabóg-at caáyo ug masáyon pagasináoan.

Gatear. = Pagcámang. * Pagcómos.

Gatera. = Bohó ng̃a guitagána sa bisan diin arón omágui ang mg̃a iríng.

Gatería. = Cadaghánan sa mg̃a iríng.

Gatesco. = Ang nahatong̃ód sa iríng.

Gatillazo. = Pagpócpoc, pagcahólog sa pothao ng̃a macacaláyo sa mg̃a posil, sa pagtóctoc sa batong santícan. * Pagcaoalá sa pagláom sa bisan cansa, pagcadíli matóman ang guilaóman.

Gatillo. = Capandáyan ng̃a pothao sa pagíbot sa mg̃a ng̃ipon ug sa mg̃a bag-ang. * Pothao ng̃a magapahólog sa santic sa mg̃a posil, sa pagbóhi caníla, con magacaláyo sa pagtóctoc sa batong santícan. * Báta ng̃a caoátan, maninicás.

Gato. = Iríng ng̃a laqui. * Poyo poyo, pontél ng̃a pagasódlan ug tipigánan sa salapí. * Caoatán, maninicás. * Capandáyan ng̃a pothao sa pagcúmpit, sa cahoy, sa pothao, sa tombága, &c., con may quinahánglan. * Mang̃ang̃áhas.

Gatuna. = Tanóm.

Gatuno. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a iríng, ang ang̃ay caníla.

Gatuña. = Tanóm ng̃a italámbal.

Gatuperio. = Pagcasácot sa daghánan ng̃a mg̃a botang.

Gaudeamus. = Polong ng̃a linatín. * Calípay, himáya, combidang dagcó, pagcadághan sa mg̃a calán-on ug mg̃a ilímnon.

Gaveta. = Cajon cajon ng̃a honos honos, sa mang̃a papelera, &c.

Gavia. = Jalua ng̃a cahoy, tancal ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a boang ng̃a dagcó, bohó ng̃a pagatámnan sa mg̃a cahoy. * Mg̃a layág, mg̃a mastelero ug mg̃a verga ng̃a mosonód sa mg̃a taládoc ng̃a mayor sa mg̃a sacayán.

Gaviero. = Ang táuo, ang grumete ng̃a magahópot ug magabántay sa gavia.

Gavilan. = Banóg. * Ang barlis ng̃a diótay ug manípis sa catapúsan sa mg̃a letra. * Mg̃a pothao ng̃a nahamótang, sa pagcadágoay sa crus, sa mg̃a polóan con caláptan sa mg̃a espada.

Gavilla. = Baat, bináng̃an sa mg̃a dagámi sa trigo, sa humáy, &c. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a obos, ng̃a nang̃obót ug nanagsácot sila.

Gavillada. = Cadaghánan sa mg̃a manggad ug sa bisan onsa ng̃a mg̃a quináoat.

Gavillador. = Táuo ng̃a pang̃ólo ng̃a magatígom sa mg̃a caoatán.

Gaviota. = Langgam.

Gaya. = Barlis, boloc ng̃a nagacaláin lain ug color.

Gayadura. = Dayan dayan sa mg̃a bisti, &c., sa mg̃a barlis ng̃a nagacaláin lain ug color.

Gayar. = Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a barlis, sa mg̃a boloc ng̃a nagcaláin lain ug color.

Gayomba. = Tanóm.

Gayuba. = Tanóm ng̃a italámbal.

Gaza. = Pinótol sa pisi ng̃a dagcó ng̃a guilíbot ug guilícos sa mg̃a moton sa pagbítay caníla sa bisan diin.

Gazapera. = Bálay bálay sa mg̃a conejos, ng̃a ilang dalángpan ug pagabatónan sa ilang mg̃a anac. * Lugar ng̃a tinágo ng̃a pagatíngban sa mg̃a táuo, sa pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a díli maáyo caáyo.

Gazapina. = Catilíngban sa mg̃a táuo sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a batásan.

Gazapo. = Conejo ng̃a diótay pa. * Táuo ng̃a malaláng̃on. * Bacac ng̃a dagcó.

Gazmiar. = Pagólit.

Gazmiarse. = Gaoad, hanólsol.

Gazmoñería. = Pagparáyeg sa bisan cansa, arón pagaíngnon ng̃a maáyo sia, ng̃a quinaadmánon, mang̃iloóyan, &c.

Gazmoño. = Táuo ng̃a parayégon, arón pagaíngnon sa obán ng̃a maáyong táuo sia.

Gaznápiro. = Coliró, hong̃og.

Gaznatada. = Pagpócpoc sa camót, sa liog, sa totónlan.

Gaznate. = Totónlan.

Gazofilacio. = Lugar ng̃a guitigóman sa mg̃a limos, sa pohónan ug sa mg̃a dona sa Singbahán sa Jerusalém.

Gazpacho. = Sopa ng̃a pagaboháton sa mg̃a tipic ng̃a pan, ng̃a hinolóman sa tobig ng̃a sináctan sa suca, lana ug seboyas.

Gazuza. = Gotóm ng̃a dagcó.

GE

Gelatina. = Matám-is, sabáo, &c., ng̃a espeso, mahágcot caáyo. * Ang dogá sa obán ng̃a mg̃a bong̃a ng̃a pagaboháton ug matám-is ng̃a espeso, mahágcot ug masíhag.

Gelido. = Ang mabógnao caáyo, ang natibúoc guican sa dagcóng tognao.

Gemela. = Bulac.

Gemelo. = Calóha.

Gemido. = Pagcabachó, pagcaagólo.

Gemidor. = Tigbachó, tigagólo, ang nagabachó, nagaagólo.

Géminis. = Timáan sa zodiaco ng̃a nahatong̃ód sa bolan sa mayo. * Haclop, hampol ng̃a pagaboháton sa pintura ng̃a maputí ng̃a guing̃álan ug albayalde, sa talo ng̃a tinúnao, sa lana ng̃a rosado ug sa tobig.

Gemir. = Pagagólo, pagbachó. * Pagtíng̃og sa mang̃a mananáp ug pagtonóg sa bisan onsa, maíng̃on sa mg̃a pagbachó sa mg̃a táuo.

Genciana. = Tanóm ng̃a italámbal.

Genealogía. = Cadaghánan sa mg̃a guinicánan, sa mg̃a guinlioátan sa usá ca táuo.

Genealogista. = Ang táuo ng̃a nahilábot sa pagsáyod sa mg̃a guinicánan sa mg̃a táuo.

Generable. = Ang arang ilíoat.

Generacion. = Ang paglíoat. * Ang mg̃a lioat sa usá ca guinicánan. * Cadaghánan sa mg̃a táuo. * Ng̃atanán ng̃a bohi.

General. = Ang solód ng̃a pagatón-an sa mg̃a quinaádman, escolahán. * Ang ponóan sa tagsa ca pang̃obátan sa mg̃a soldados. * Ang ponóan ng̃a labí ug dagcóan sa mg̃a caparían.

Generala. = Pagcagobóc, pagtóctoc sa mg̃a tambol, arón managátang ang mg̃a soldados sa lugar ng̃a pagaatáng̃an.

Generalato. = Opicio con cahímtang sa pagcaponóan sa mg̃a caparían, ug ang túig, ang tiempo ng̃a pagadogáyan sa ilang opicio.

Generalidad. = Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.

Generalísimo. = Ang ponóan ng̃a labí sa obán ng̃a mang̃a ponóan sa mg̃a soldados.

Generalizar. = Pagbántog, pagbaláod, pagsóguid sa cadaigánan sa bisan onsa.

Generante. = Ang magalíoat.

Generativo. = Ang may gahóm sa paglíoat.

Genérico. = Ang ang̃ay sa daghan ng̃a mg̃a calaínan.

Género. = Ang ang̃ay ug macasácop sa daghan ng̃a mg̃a táuo con botang. * Manggad.

Generosidad. = Pagcadato, pagcahamíli ng̃a guican sa mg̃a tigúlang, sa mg̃a guinlioátan. * Pagcalólot. * Pagcabáscog sa cásing cásing, sa mg̃a bohat ng̃a macóli ug malisód.

Generoso. = Táuo ng̃a hamíli, bilídhon, sa maáyong guinicánan. * Malólot, homalátag. * Bisan onsa ng̃a mahál, maáyo labí sa isigcaíng̃on.

Genetliaca. = Quinaádman, tolohóan ng̃a bacácon sa pagtágna sa palad sa mg̃a táuo, tong̃ód sa adlao ug sa horas ng̃a guicatauóhan níla.

Genial. = Ang ang̃ay ug ang nahatong̃ód sa gaui, sa cagaoían, sa batásan sa bisan cansa.

Genialidad. = Ang batásan ng̃a ang̃ay sa gaoi ng̃a quinaía sa tagsa ca táuo.

Genialmente. = Ing̃on sa ang̃ay sa gaoi sa tagsa ca táuo.

Geniazo. = Gaoi ng̃a maísog.

Genio. = Gaui, cagaoían, batásan. * Ng̃alan ng̃a guihátag sa canhíng tiempo sa mg̃a dioatáhan sa usá ca dios dios ng̃a magbobóhat sa ng̃atanán.

Genista. = Tanóm.

Genital. = Quinatáuo, boto, utin, laís.

Genitivo. = Ang arang maglíoat.

Gente. = Mg̃a táuo. * Cadaghánan sa mg̃a soldados. * Banay, pagcacaobánan.

Gentecilla. = Mg̃a táuo ng̃a obos, sa molomalágsot ng̃a batásan.

Gentil. = Dioatáhan, táuo ng̃a díli cristianos. * Táuo ng̃a cosgon, ang̃áyan, baihónan, sa maáyong pagcatíndog. * Sologóon sa mg̃a hari.

Gentileza. V. Gallardía. * Pagábi abi.

Gentilicio. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ug sa mang̃a Guinharían. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a banay, sa mg̃a lioat con calioátan.

Gentílico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a táuo ng̃a díli cristianos.

Gentilidad. = Religion ng̃a daótan ug bacácon sa mang̃a dioatáhan. * Cadaghánan sa mg̃a dioatáhan.

Gestilismo. = Idem.

Gentilizar. = Pagdioáta, pagnonót sa mg̃a toloóhan ng̃a bacácon, sa mg̃a dioatáhan.

Gentilmente. = Sa pagcaáng̃ay, sa caang̃áyan. * Ing̃on sa batásan sa mg̃a dioatáhan.

Gentío. = Pagcadághan, cadaghánan, catilíngban sa mg̃a táuo.

Gentualla. = Mg̃a táuo ng̃a tacós pasipád-an, mang̃a táuo ng̃a labíng talamáyon.

Gentuza. = Idem.

Genuflexion. = Pagcalohód sa usá ca tohod.

Genuino. = Ogalíng̃on, caogalíng̃on. * Táuo ng̃a díli coti cotíhan, sa maháoan ng̃a boot.

Geografía. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a yota sa calibótan.

Geográficamente. = Ing̃on sa nahamótang sa geografía.

Geográfico. = Ang nahatong̃ód sa geografía, sa quinaádman ng̃a nagaásoy sa pagcabótang sa mg̃a longsod, &c., sa tibuoc ng̃a calibútan.

Geógrafo. = Ang maálam sa geografía.

Geología. = Quinaádman sa magaásoy sa pagcabótang sa ng̃atanán ng̃a motoróc ug magáma sa luyo ug sa luyo, sa bisan diin sa calibótan.

Geomancía. = Quinaádman ng̃a bacácon, toloóhan ng̃a daótan, ng̃a guican sa pagcabótang sa mg̃a binóhat ng̃a hingcaplágan sa yota, sa mg̃a barlis, &c., ng̃a pagaboháton sa maong yota.

Geometría. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa cadagcóon ug sa mg̃a socod sa ng̃atanán.

Geométricamente. = Ing̃on sa ang̃ay sa geometría.

Geométrico. = Ang nahatong̃ód sa geometría, sa quinaádman ng̃a igacaíla sa cadadagcóon ug sa socod sa ng̃atanán.

Geranio. = Tanóm, dagámi ng̃a ing̃on sa dalópang.

Gerifalte ó Garifalco. = Langgam. * Lothang ng̃a holohatáas sa diótay ng̃a bohó. * Caoatán.

Gérmen. = Sinógdan, guinicánan sa bisan onsa. * Binhi.

Germinacion. = Pagcatoróc.

Germinar. = Toróc.

Gerundiada. = Polong ng̃a talamáyon ng̃a tacós pasipád-an.

Gestero. = Ang magaláin lain sa nauong, ang magcolíot.

Gesticulacion. = Pagcaláin sa nauong, pagcaculíot, pagcahímot.

Gesticular. = Pagláin sa nauong, pagculíot, paghímot, paguíng uing, pagosáng̃ab.

Gesto. = Nauong, baihon. * Culíot, uing uing, himot, osáng̃ab.

GI

Giganta. = Tanóm.

Gigante. = Táuo ng̃a hatáas oyámot, labíng hatáas sa obán ng̃a mg̃a isigcatáuo nía. * Ang magalabáo sa obán sa cosóg, sa quinaádman, sa boot, &c.

Gigánteo. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a gigante.

Gigantesco. = Idem.

Gigantez. = Pagcadagcó, pagcatáas ng̃a guilabíhan oyámot.

Gigantilla. = Táuo táuo ng̃a diótay sa gigante, ng̃a may dagcóng olo.

Giganton. = Laráoan, táuo táuo ng̃a dagcó, hatáas caáyo, ng̃a ipagóa sa mg̃a dola ug mg̃a piesta sa mg̃a longsod.

Gimnasio. = Lugar ng̃a pagatón-an, sa cadaigánan, sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a quinaádman.

Gimotear. V. Gemir.

Gimoteo. V. Gemido.

Ginebra. = Ilímnon, aguardiente ng̃a guináma sa mang̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a panácot. * Pagcagobót, pagcasámoc, pagcagobóc. * Banha, sabá, mg̃a pagsínggit ng̃a nagacabóloc boloc. * Capandáyan ng̃a guigáma sa daghánan ng̃a mg̃a cahoy, ng̃a mabánha ug matonóg caáyo.

Gineta. = Mananáp ng̃a maíng̃on sa iríng.

Gingidio. = Tanóm, dagámi.

Girada. = Pagtóyoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagsabáy sa tomóy lamang sa usá ca tiil.

Girándula. = Malíng̃in, bacolóng ng̃a guilibótan sa mg̃a bomba ng̃a sinódlan sa pólvora, arón mobotó sa pagcaólos olos.

Girante. = Ang magatóyoc, ang magalibót.

Girar. = Toyoc, libót, licos. * Pagpadála sa mang̃a papel, sa mg̃a solat, sa bisan diin ng̃a longsola ug sa bisan cansa, arón domáoat sa salapí ng̃a nahamótang sa maong mg̃a solat, ug arón magabáyad sa tobo ng̃a hingtóngdan ing̃on sa batásan.

Girasol. = Tanóm ng̃a magatóyoc somála sa pagcatóyoc ug paglibót sa adlao.

Giratorio. V. Girante.

Giro. = Pagcatóyoc, pagcalibót. * V. Girar, desde pagpadála.

Gitanada. = Bohat con polong ng̃a ang̃ay sa mang̃a gitano. * Paglímbong, polong ng̃a iálam alam ug malaláng̃on, sa pagcóha ug pagdáng̃at sa guitóyo.

Gitanamente. = Sa mg̃a polong ng̃a ang̃ay sa mang̃a gitano, sa mg̃a polong ng̃a limbóng̃on, malaláng̃on.

Gitanear. = Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a lingbóng̃on ug malaláng̃on, sa pagdáng̃at sa guitóyo sa guipanghináot.

Gitanería. = Pagcaábi abi, pagálam alam ng̃a ondan, malaláng̃on ug malimbóng̃on ng̃a ang̃ay sa mang̃a gitano.

Gitano. = Lioat, calioátan, catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a oaláy pinoyánan ng̃a malíg-on, ug ng̃a nanagsóroy soroy sila sa oaláy honóng sa mg̃a calongsóran: matud ng̃a guican sila sa mang̃a táuo ng̃a egipcios. * Ang maálam magcábig ug magcóha sa cabobót-on sa lain. * Ang maálam maglímbong, magólo olo.

GL

Gladiator. = Táuo ng̃a nagaáoay sa iang isigcatáuo, sa tiempo sa mg̃a romanos, hasta sa pagcamatáy sa iang contra.

Gladiol. = Espada ng̃a haíctin. * Tanóm.

Glándula. = Losay.

Glasé. = Panápton, hinábol sa igagáma ng̃a sináctan sa boláoan con sa salapí, ng̃a masínao ug matahóm caáyo.

Glasto. = Tanóm.

Glaucio. = Tanóm.

Glauco. = Quinháson, tooay.

Gleba. = Ang yota ng̃a tibúoc ng̃a guicále ug guisácoat sa daro.

Globo. = Malíng̃in. * Poyo poyo ng̃a dagcó sa papel con sa panápton, ng̃a pagapón-an sa asó con sa hang̃in ug ipalopád. * Malíng̃in sa cahoy, &c., ng̃a pagapintálan sa mg̃a bitóon, &c., ug guing̃álan ug globo celeste con lang̃ítnon. * Malíng̃in maíng̃on sa guiíng̃on carón, ng̃a pagapintálan sa yota ug mg̃a dagat, sa mg̃a sobá, &c., ug guing̃álan ug globo terráqueo con sa calibótan.

Globoso. = Bisan onsa ng̃a malíng̃in.

Glóbulo. = Malíng̃in ng̃a diótay.

Globuloso. = Ang nahímo sa mg̃a malíng̃in ng̃a diótay.

Gloria. = Dong̃og ng̃a maáyo, sangyao. * Paghimáya sa Lang̃it, cabolahánan, paghimayáan, caboháyan, caolgánan. * Calípay. * Cacóguing dagcó. * Pagcaámbong, pagcahamíli, pagcahalángdon. * Pagcaníndot, pagcatahóm, pagcaáñag. * Panápton ng̃a manípis caáyo ug masíhag.

Gloriarse. = Pagándac, pagparáyeg. * Paglípay, paghimáya.

Glorieta. = Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a tanáman, sa mg̃a jardin, sa pagcáon ug sa paglíng̃ao ling̃ao: osáhay guiátpan sa mg̃a linálang cahoy ng̃a guicoyatótan sa mg̃a paras, sa mg̃a balágon, &c.

Glorificacion. = Pagcadáyeg, pagcaológ, pagcadáyao.

Glorificador. = Ang magadáyeg, ang magaológ, ang magadáyao, tigdáyeg, tigológ, tigdáyao. * Ang Dios ng̃a mohátag sa paghimáya sa Lang̃it.

Glorificante. = Idem.

Glorificar. = Dayeg, dayao, ológ. * Paghátag sa cabolahánan, sa paghimáya, sa caolgánan, sa caboháyan sa Lang̃it sa bisan cansa: ang̃ay lamang sa Dios.

Gloriosamente. = Sa paghimáya. * Sa maáyong dong̃og.

Glorioso. = Tacós sa maáyong dong̃og, tacós sa mg̃a pagdáyeg, sa mg̃a pagológ. * Ang mopoyó sa Lang̃it, ang boláhan. * Ang maandácon, ang guilabíhan sa paráyeg. * Mahimayáon.

Glosa. = Pagásoy sa bisan onsang polong ng̃a macóli ug malisód ng̃a pagasabóton. * Pagmátng̃on ng̃a ibótang sa mg̃a solat ug mg̃a cuenta, tong̃ód sa bisan onsang caculían nila.

Glosar. = Idem.

Glosario. = Diccionario, libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagásoy sa mg̃a polong ng̃a malisód pagatoquíbon.

Gloton. = Hing̃áon caáyo, olítan, hacógan, dalóan.

Glotonear. = Pagcáon sa masóbsob ug sa dagcóng caíbog.

Glotonería. = Idem.

Gluten. = Bisan onsa ng̃a mahágcot caáyo, ng̃a icatápot, igapílit sa bisan onsa, cola, ipilílit.

Glutinosidad. = Pagcahágcot, pagcapílit.

Glutinoso. V. Gluten.

GN

Gnómon. = Ang pothao ng̃a nagatórlo sa mg̃a horas sa horásan sa adlao.

Gnomónica. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagbóhat sa mg̃a horásan sa adlao.

GO

Gobernacion. V. Gobierno.

Gobernador. = Magholópot, ponóan, magbobóot, magbolóot, maghohópot.

Gobernante. = Idem.

Gobernar. = Hopot, pagbóot.

Gobierno. = Pagcahópot, pagcabóot, pagcaalíma. * Opicio con cahímtang sa pagcamagbobóot, sa pagcaponóan. * Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm ug sa pagbóot sa mg̃a ponóan. * Pagcadógay sa gahóm sa mg̃a ponóan.

Gobio. = Isda.

Goce. = Pagcaágom, pagcalípay.

Gocha. = Baboy ng̃a baye, anáyon.

Gocho. = Baboy ng̃a laqui.

Godeño. = Dato, salapían, arunáhan.

Gofo. = Boang boang, coliró, hong̃og. * Táuo ng̃a hamóbo.

Gola. = Totónlan, alaguían sa can-on ug sa ilímnon.

Goleta. = Sacayán sa doróha ca talároc ug may layág ng̃a guing̃álan ug cangreja.

Golfo. = Dagat sa talioála sa dohá ca yota. * Dagcóng dagat, lauod.

Golilla. = Dayan dayan ng̃a maítom ng̃a pagasapáoan sa panápton ng̃a mapotí ug masíhag, ng̃a guilibót sa liog sa mg̃a hocom sa mg̃a audiencia, sa mg̃a hocmánan ng̃a labí. * Ang hocom con ang táuo ng̃a nagabísti niána.

Golondrera. = Tapoc sa mg̃a soldados.

Golondrina. = Sayao. * Isda ng̃a mopoyó sa cahiládman sa dagat.

Golondrinera. = Tanóm, dagámi ng̃a guing̃álan ug golondrina.

Golondrino. = Sayao ng̃a laqui, táuo ng̃a tigsóroy soroy, ng̃a nagabolobáhin sa pinoyánan, ng̃a tiglálin caáyo. * Hobág ng̃a motoróc sa ilog.

Golondro. = Caíbog sa bisan onsa.

Golosamente. = Sa pagcaólit, sa caólit.

Golosina. = Calán-on ng̃a pagaolítan, matám-is, mg̃a bong̃a, &c.

Golosinar. = Pagólit.

Golosinear. = Idem.

Goloso. = Olítan.

Golpe. = Pocpoc, toctoc, bacbac, pocsag, bonal, lambos, dacdac, pacáng, tampoc, hantoc, docol, hacdol, ogdang, balágsa, hagsa, lapdos. * Cadaghánan sa bisan onsa. * Casáquet, calisdánan, cayógot ng̃a ahat.

Golpeadero. = Lugar ng̃a pagabacbácan, pagabonálan, pagalambósan, &c.

Golpeador. = Ang nagabónal, nagabácbac, nagapócpoc, nagalámbos.

Golpear. V. Golpe.

Gollería. = Calán-on ng̃a mahál caáyo, pagcóti sa pagcáon. * Mg̃a calán-on ng̃a guilabíhan.

Gollero. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo sa pagcahagóot nila.

Gollete. = Ang totónlan, dapit sa olo. * Liog ng̃a hatáas ug haíctin sa obán ng̃a mg̃a sorlánan, mg̃a boteya, mg̃a damajuana, &c. * Asintos sa mg̃a hábito sa mg̃a sologóon sa mg̃a caparían ng̃a guing̃álan ug donado.

Golloría. V. Gollería.

Goma. = Tagoc sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Hobág sa olo, sa totónlan, sa mg̃a bocton ug sa mg̃a paa.

Gomarra. = Manóc ng̃a baye.

Gomarrero. = Caoatán sa mg̃a manóc.

Gomarron. = Pisó sa mg̃a manóc.

Gomia. = Táuo ng̃a hing̃áon caáyo, ng̃a magalámoy sa mg̃a calán-on ng̃a guihátag canía sa madalí caáyo ug sa dagcóng caíbog. * Ang macahorót, ang macatibáoas sa bisan onsa. * Polong ng̃a igacahárloc sa mg̃a báta.

Gomosidad. = Ang ang̃ay sa tagoc ug sa bisan onsa ng̃a mahágcot, ng̃a mapílit.

Góndola. = Sacayán ng̃a pagagaóran.

Gonorrea. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagágui sa masóbsob sa tobig tobig ng̃a maísog ug mahápdos caáyo sa alaguían sa ihi.

Gordiflon. = Ang matámboc caáyo apan sa mahómoc ng̃a onód.

Gordo. = Matámboc, sopang, sa dagcóng hosog, dagcó. * Bisan onsa ng̃a may daghan ng̃a manteca con tamboc. * Ang dagcóan oyámot ug ng̃a nagalabí ug milabáo sa obán ng̃a isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a arunáhan, salapían. * Ang manteca, tamboc con sebo sa mg̃a mananáp.

Gordolobo. = Tanóm ng̃a italámbal.

Gordura. = Tamboc, pagcatámboc.

Gorjeador. = Ang nagalírog lirog sa ting̃og sa pagcanta.

Gorjear. = Paglírog lirog, pagláin lain sa ting̃og sa nagacanta. * Pagsógod sa pagtíng̃og sa mg̃a báta.

Gorjeo. = Pagcalírog lirog, pagcaláin lain sa ting̃og.

Gorgojo. = Bocboc.

Gorgojoso. = Bisan onsa ng̃a guibócboc.

Gorgoritear. V. Gorjear.

Gorgoritos. V. Gorjeo.

Gorgorotada. = Ang tobig, vino, &c., ng̃a guirnom sa usá ca pagtolón.

Gorgotero. = Táuo ng̃a magabalígya sa mg̃a tolotagídyot.

Gorguera. = Dayan dayan ng̃a ibótang sa liog ug ng̃a pagaboháton sa panápton ng̃a potíon ng̃a guicónot conót.

Gorguz. = Bangcao, salapáng, paná, odyong ng̃a isalibáy.

Gorigori. = Polong ng̃a pagagamíton sa mg̃a táuo arón panigíngnan nila ang pagcanta ng̃a ming̃áuon tong̃ód sa mg̃a minatáy.

Gorja. = Liog, totónlan.

Gorjal. = Bisti sa mg̃a saserdote ng̃a guilibót sa liog.

Gorra. = Bisti sa mg̃a táuo ng̃a itábon sa olo. * Calo calo sa mg̃a soldados.

Gorrero. = Ang magbobóhat sa mg̃a gorra. * Ang mahagógma mosóroy soroy sa mg̃a cabaláyan arón pacánon sia.

Gorrin ó gorrino. = Baboy ng̃a diótay ug bisan ng̃a dagcó na.

Gorrinera. = Alad, tangcal ng̃a pagabilanggóan, ng̃a pagahipósan sa mg̃a baboy.

Gorrion. = Langgam.

Gorrionera. = Lugar ng̃a dalángpan sa mg̃a táuo ng̃a daótan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan.

Gorrista. = Ang mocáon sa masóbsob sa mg̃a baláy sa iang isigcatáuo, sa díli sia magbáyad.

Gorro. = Birrete, calo calo sa panápton ng̃a igatábon sa olo.

Gorron. V. Gorrista. * Bató ng̃a magáhi malíng̃in ug mahínlo. * Táuo ng̃a daótan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, ng̃a mahagógma magpoyó ug magobán obán sa mg̃a babáyeng bigáon, maólag, honay.

Gorrona. = Babáyeng bigáon, daótan, maólag, honay.

Gorronal. = Lugar ng̃a ponó sa mg̃a batóng magáhi ug mahínlo.

Gorrullo. = Tapoc ng̃a malíng̃in sa gapas, sa balahíbo sa carnero, &c.

Gota. = Tolo. * Saquét ng̃a nahamótang sa pagcahobág sa mg̃a loha loha sa mg̃a camót ug sa mg̃a tiil ng̃a maól-ol oyámot, gugtas, lugtas.

Goteado. = Ang guitolóan.

Gotear. = Pagtólo. * Paghátag sa bisan onsa, sa maghínay hinay sa inánam anam.

Gotera. = Tolo, pagtólo sa masóbsob sa bisan diin, pagágui sa atóp sa tobig sa olan.

Goteron. = Tolo ng̃a dagcóan caáyo.

Gotoso. = Táuo ng̃a mobáti sa saquét sa gota, sa gugtas, sa lugtas.

Gozar. = Agom. * Paglípay, paghimáya.

Gozne. = Looat, loat.

Gozo. = Calípay, himáya. * Siga ng̃a nahímo con masónog ang mg̃a cahoy ng̃a manípis ug mamalá caáyo. * Pang̃adyéon, garay ng̃a maampóon ng̃a ibótang sa catapósan sa mg̃a novena.

Gozosamente. = Sa calípay, sa himáya, sa pagcalípay.

Gozoso. = Malipáyon, ang nalípay, ang nahimáya, ang guiábot sa maáyong boot.

Gozque. = Iróng diótay ng̃a maósig caáyo.

GR

Grabado. = Quinaádman ng̃a nagaásoy sa paglíloc ug sa pagbóhat sa mg̃a dagoay dagoay sa mg̃a cahoy, sa tombága, sa pothao, &c.

Grabador. = Ang táuo ng̃a magalíloc.

Grabadura. = Pagcalíloc.

Grabar. = Liloc.

Gracejo. = Pagcatístis sa pagpamólong.

Gracia. = Hatag ng̃a guihátag sa Dios sa mg̃a táuo, arón panománon nila ang ilang mg̃a catongdánan, ug arón pagadang̃áton nila ang paghimáya sa Lang̃it. * Hatag ng̃a diósnon. * Pagcaáng̃ay sa baihon, sa dagoay, sa obán ng̃a mg̃a táuo. * Calóoy ng̃a guibóhat sa isigcatáuo sa oaláy pahanóngdan. * Pagcatístis sa pagpamólong. * Caang̃áyan sa pagbóhat con sa pagpamólong. * Ang ng̃álan sa tagsa tagsa ca táuo. * Pagcahigála, pagcaábian sa isigcatáuo.

Graciable. = Táuo ng̃a malóoy sa isigcatáuo ug maáyo ng̃a pagadángpan.

Graciola. = Tanóm, dagámi ng̃a mapáit ug italámbal.

Graciosamente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcatístis. * Sa oaláy balus ug bayad.

Graciosidad. = Catahóm, catahóman, pagcahíngpit, pagcaníndot, pagcaáñag sa bisan onsa. * Pagcamahál. * Ang macalípay ug magapahimáya sa nagatán-ao.

Gracioso. = Táuo ng̃a matístis sa mg̃a dula sa mg̃a comedia. * Bisan onsa ng̃a maáyo, maníndot ug maáñag ng̃a macalípay ug macalípat sa magasolóng. * Ang masáyon malóoy sa isigcatáuo. * Calóoy, bisan onsa ng̃a pagaboháton sa puro calóoy. * Táuo ng̃a malipáyon sa iang solte, sa iang mg̃a soguílon.

Grada. = Ang ang. * Lugar ng̃a pagaduáoan ug pagasoguilánan sa mg̃a binócot sa mg̃a convento, sa mg̃a monja. * Tinócod ng̃a papán, tolónban ng̃a ibótang sa tiílan sa mg̃a altal. * Cadaghánan sa mg̃a ang ang ng̃a binóhat sa atobáng̃an sa mg̃a pultáhan, sa ganháan sa mg̃a baláy sa mg̃a dagcóng táuo. * Tinócod sa mg̃a cahoy ng̃a pagasangláran sa mg̃a sacayán sa pagbólit ug pagáyo caníla.

Gradado. = Ang may ang ang, ang guiáng áng̃an.

Gradar. = Pagdátag, pagpanódlay sa yota sa human na ang pagdáro, sa capandáyan ng̃a guing̃álan ug sorlay.

Gradería. = Cadaghánan sa mg̃a ang ang, ug labí pa sa mg̃a ang ang sa pagsáca sa mg̃a altal.

Gradilla. = Hagdan hagdan ng̃a diótay ng̃a madála sa luyo ug sa luyo. * Hormáhan sa pagbóhat sa mg̃a ladriyos.

Gradiolo ó Gladiolo. = Tanóm, dagámi.

Grado. = Ang ang. * Pagcatáas con pagcaóbos sa opicio con cahímtang sa tagsa ca táuo. * Ang isip sa pagcacaobánan sa mg̃a táuo ng̃a ipahanong̃ód sa mg̃a lioat ng̃a guican sa maong apóhan. * Camatoódan ug dong̃og ng̃a ihátag sa mg̃a Universidad, sa mg̃a escolahán, sa mg̃a táuo ng̃a quinaadmánon sila sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Ang usá sa toló ca gatús ug canóman ca bahin sa tagsa ca círculo con malíng̃in. * Ang mg̃a pagórden sa mg̃a táuo ng̃a nanalsílbi sa Singbahán ng̃a guing̃álan ug menores.

Graduacion. = Ang pagbáhin sa bisan onsa sa mang̃a grados.

Gradual. = Ang modagcó, ang motóbo sa mahínay hinay, sa anam anam.

Gradualmente. = Sa pagcahínay hinay.

Graduando. = Ang haróol pagaexamináhon sa bisan onsang quinaádman, sa Universidad.

Graduar. = Paghátag sa tagsa ca botang sa caogalíng̃on ng̃a hingtóngdan.

Gráfila. = Ang barlis ng̃a nagalibót sa daplin sa salapí, sa pisos, sa sicápat, &c.

Graja. = Ooác ng̃a baye.

Grajea. = Mg̃a matám-is ng̃a diótay ug ng̃a nagacaláin lain ug dagoay ug sa mg̃a color.

Grajo. = Ooác.

Grama. = Tanóm, dagámi ng̃a italámbal, balíli.

Gramática. = Quinaádman sa pagpamólong ug pagsólat ug maáyo, ing̃on sa ang̃ay. * Pagestudio sa pinamólong ng̃a linatín.

Gramatical. = Ang nahatong̃ód sa gramática.

Gramaticalmente. = Maíng̃on sa ang̃ay sa mg̃a tolomán-on sa gramática.

Gramático. = Ang nagaestudio ug nagatóon sa gramática.

Gramaticon. = Ang magapacaálam sa gramática, ang nagaestudio sa gramática lamang.

Gran. = Dagcó, dagcóan. * Ang nagaóna, ang molabí, ang molabáo sa bisan onsa.

Grana. = Tiempo, túig ng̃a igaonód sa mg̃a oháy sa trigo, sa humáy, &c. * Panápton ng̃a mapolá caáyo.

Granada. = Ang bong̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug granado. * V. Bomba, desde malíng̃in.

Granadera. = Ang poyo poyo, ang pontél ng̃a panit ng̃a guidála sa mg̃a soldados, ng̃a pagasódlan nila sa mg̃a granada ng̃a isalibáy sa camót.

Granadero. = Soldado ng̃a guipíli tong̃ód sa iang pagcaáng̃ay sa laoas ug sa iang pagcatáas.

Granadilla. = Bolac sa tanóm ng̃a guing̃álan ug pasionaria.

Granadillo. = Cahoy sa América.

Granado. = Cahoy ng̃a magabóng̃a sa granadas. * Mahál, hamíli, bilídhon. * Piníli. * Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Ondan, ang may onód.

Granar. = Pagonód sa mg̃a liso sa mg̃a oháy sa trigo, sa homáy, &c.

Granate. = Bató ng̃a mapolá ng̃a díli mahál caáyo.

Granazon. = Pagcaonód sa mg̃a liso sa mg̃a oháy.

Grande. = Dagcó, dagcóay, dagcóan.

Grandemente. = Sa pagcaáyo, sa pagcahíngpit, maáyo caáyo, sa toman oyámot.

Grandeza. = Pagcadagcó, cadagcóon. * Gahóm. * Pagcahalángdon, pagcahamíli, pagcabilídhon. * Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo sa mang̃a Guinharían.

Grandilocuencia. = Pagpamólong sa mg̃a piníling polong.

Grandilocuo. = Ang mamólong sa mg̃a piníling polong.

Grandillon. = Ang guilabíhan sa pagcadagcó.

Grandiosamente. = Sa pagcadináto, sa pagcabántog caáyo.

Grandiosidad. = Pagcabántog, pagcamahál.

Grandioso. = Dagcó, bantog, mahál.

Grandor. = Cadagcóon, pagcadagcó sa bisan onsa.

Graneado. = Ang nalobó, ang nagáma sa lonlon ng̃a liso.

Granear. = Pagsáb-oag sa mg̃a liso.

Granel (á). = Homáy, trigo, maís, &c., ng̃a tinápoc ug linobó.

Granero. = Tangcal, pensa, lugar ng̃a pagatipígan ug pagahipósan sa trigo, homáy, &c. * Provincia, longsod, con yota ng̃a guidaghánan sa trigo, humáy, &c.

Granillo. = Polós, caposlánan sa bisan onsa ng̃a pagagamíton.

Granito. = Bató ng̃a maáyo sa pagbóhat sa mang̃a baláy, mg̃a cota, mg̃a Singbahán, &c. * Ang itlog sa olód ng̃a magagáma sa igagáma.

Granizada. = Pagcadághan sa olan ng̃a tibúoc sa mg̃a tolo ng̃a dagcó ug malíng̃in.

Granizar. = Pagólan sa mg̃a tolo ng̃a dagcó, tibúoc ug malíng̃in. * Pagbalíbag, pagsalibáy sa bisan onsa sa mabáscog ug sa macósog.

Granizo. = Olan ng̃a tibúoc sa mg̃a tolong dagcó ug malíng̃in.

Granja. = Baol, cabalánan ng̃a guilibótan sa cota con sa pared, ng̃a guibotáng̃an sa solód sa mg̃a baláy ng̃a pagapóyan sa mg̃a mamomóo.

Granjear. = Pagpatóbo, pagdagcó sa puhónan, pagbóhat ug maáyong cacógui sa mg̃a hayópan. * Pagcóha sa cabobót-on, sa pagcapalángga, sa pagcahigála sa isigcatáuo.

Granjeo. = Pagcatóbo, pagcadógang sa pohónan.

Granjería. = Polós, caposlánan sa mg̃a bong̃a sa mg̃a cabalánan, sa mg̃a hayópan ug sa bisan onsa.

Granjero. = Ang magbalántay sa granja.

Grano. = Liso, losoc, lugás. * Binhi sa humáy, &c. * Bisan onsa ng̃a diótay, magamáy, malíng̃in con molomalíng̃in. * Hobág ng̃a motoróc sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Granoso. = Ang guilibótan sa mg̃a liso liso, sa mg̃a hobág hobág.

Granuja. = Ang mg̃a ubas, ang mg̃a paras ng̃a linobó, ng̃a nabólag sa bolig, sa botay. * Ang liso sa solód sa mg̃a ubas ug sa obán ng̃a mg̃a bong̃a, ng̃a mao ang binhi.

Granujado. V. Granoso.

Granujiento. = Idem.

Granujo. = Hobág.

Granza. = Binlod, tictic.

Granzones. = Tahóp.

Granzoso. = Ang may daghan binlod, daghan tictic.

Grao. = Baybáyon ng̃a pondóhan, laoígan ug maáyo ng̃a pagacaoásan.

Grapa. = Pothao, tombága, salapí, &c., ng̃a holohalagpád ug manípis, ng̃a mahalánsang sa isicadáplin sa pagpalíg-on sa bisan onsa ng̃a nalíqui, nabóoac, nalótac.

Grasa. = Manteca, tamboc, sebo. * Boling sa mg̃a bisti.

Grasiento. = Ang ponó, ang guidíhog, ang guihílog sa manteca, sa tamboc. * Ang bolíng̃on caáyo.

Grasera. = Sorlánan sa manteca, sa tamboc.

Grasilla. = Binócboc sa tagoc ng̃a ibó-bo sa papel ng̃a pagasolátan. * Tagoc ng̃a mahomót ug masíhag ng̃a matólo sa cahoy ng̃a guing̃álan ug enebro, ng̃a maáyo sa pagpasínao sa mg̃a casangcápan sa cahoy, mg̃a siya, mg̃a lamesa, &c.

Graso. V. Grasiento.

Grata. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a panday sa paghínis sa bisan onsa ng̃a guitapótan nila sa boláoan, ng̃a guibulaoánan nila.

Gratamente. = Sa calípay, sa maáyong boot, sa paghimóot.

Gratar. = Pagpólog, paglórag, paghátag sa color sa mg̃a hias ng̃a boláoan, pagpasínao sa mg̃a hias ng̃a boláoan, con sa salapí ng̃a guibolaoánan.

Gratificacion. = Balos, gala, gasa.

Gratificar. = Pagbálos. * Paggása, paggála. * Pagóyon, pagáng̃ay sa cabobót-on, sa pagbóot sa lain.

Gratil. = Daplin sa layág ng̃a modápat sa verga. * Catáson, cahitáson sa verga ng̃a pagatapótan ug ug pagatacgósan sa layág.

Gratis. = Polong ng̃a linatín sa lonlon ng̃a calóoy.

Gratisdato. = Ang guihátag sa lonlon ng̃a calóoy, sa oaláy pahanóngdan.

Gratitud. = Pagcatamód sa mg̃a calóoy.

Grato. = Malalím, ang may lamí ng̃a maáyo. * Ang guihigógma, ang guipalángga.

Gratuitamente. V. Gratis.

Gratuito. V. Gratisdato.

Gratulacion. = Pagcalípay.

Gratular. = Paglípay, pagpaquíta sa calípay tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo.

Gratulario. = Polong ug solat ng̃a icapadayág sa calípay sa bisan cansa tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo.

Gravámen. = Catongdánan sa pagbáyad con sa pagbóhat sa bisan onsa.

Gravar. = Pagbótang sa bisan onsa ng̃a catongdánan. * Pagsámoc.

Grave. = Ang mabóg-at. * Dagcóan caáyo, sa dagcóng hingtóngdan. * Malígdong, maámbong. * Macóli, malisód. * Samoc, casamócan. * Ting̃og, tonóg ng̃a dagcó.

Gravedad. = Pagcabóg-at sa bisan onsa. * Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagcadagcó, pagcalabí, pagcalabáo, pagcacápin.

Gravitacion. = Pagcabóg-at.

Gravitar. = Pagbóg-at.

Gravoso. = Ang macasámoc, ang macaólang, ang macaaling̃ása. * Ang díli maántos.

Graznar. = Iac, iyac, iyágac, iágac, oloc, doloy, pagtíng̃og sa mg̃a langgam.

Graznido. = Pagíac, pagíyac, pagiyágac, pagdóloy, pagtíng̃og sa obán ng̃a mg̃a langgam. * Pagcanta ng̃a díli ang̃ay.

Greda. = Yota ng̃a molomapotí ug mahágcot, ng̃a maáyo sa pagbónal sa mg̃a panápton ng̃a mabága. * Anápog.

Gredal. = Yota ng̃a may greda, yota ng̃a guidaghánan sa greda.

Gredoso. = Ang nahatong̃ód ug maíng̃on sa greda, sa anápog.

Gregal. = Ang moobán guihápon sa mg̃a isigcaíng̃on. * Mg̃a hayópan ng̃a nanagpanón.

Greguería. = Pagcabóloc sa mg̃a pag singgit ng̃a dong̃an, ng̃a díli maásoy caáyo.

Gregüescos. = Salooál.

Gremio. = Catilíngban sa mg̃a táuo sa usá ca opicio con cahímtang, ng̃a pagahóptan sa mg̃a hingtóngdan ng̃a ponóan.

Greña. = Ang bohóc ng̃a napágpag, napálpag, nagobót, ng̃a díli maáyo ang pagcasórlay. * Bisan onsa ng̃a nagobót caáyo.

Gresca. = Banha, sabá, pagáoay.

Grey. = Panón sa mg̃a hayópan, sa mg̃a canding, mg̃a carnero, &c. * Catilíngban sa mg̃a binónyagan sa ilálom sa gahóm sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia.

Grieta. = Liqui, lotac.

Grietado. = Ang nalótac, ang nalíqui.

Grietoso. = Ang ponó sa mg̃a lotac, mg̃a liqui.

Grifo. V. Greña.

Grifon. = Pinótol ng̃a tombága ng̃a malíng̃in ug may iang caogalíng̃on ng̃a yaoe, ng̃a alaguían sa vino, sa tobig, &c., sa mg̃a sorlánan.

Grigallo. = Langgam.

Grilla. = Grillo ng̃a baye, bohagá ng̃a baye.

Grillar. = Pagsalíngsing sa trigo, sa homáy, sa seboyas, &c.

Grillera. = Ang bohó ug ang haloa ng̃a pinoyánan sa mg̃a bohagá.

Grillero. = Ang magabótang ug magatángtang sa mg̃a sepiyo, sa mg̃a singsing ng̃a pothao ng̃a guitáod sa mg̃a tiil sa mg̃a saláan ng̃a dagcó.

Grillete. = Singsing ng̃a pothao ng̃a pagasoólan sa tiil sa mg̃a saláan.

Grillo. = Bohagá ng̃a laqui. * Guitib sa bisan onsa ng̃a guipógas sa pagsógod na sa pagtoróc, sepiyo ng̃a puthao sa mg̃a saláan.

Grima. = Casocó, capong̃ót. * Calísang, cacógmat, cahárloc.

Grímpola. = Casi casi. * Bandela ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a itáod, sa mg̃a tomóy sa mg̃a sacayán.

Griñon. = Panápton ng̃a guitábon sa olo ug sa nauong sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja.

Gris. = Color ng̃a sacót sa mapotí ug sa maítom. * Tognao, catógnao.

Grita. = Mg̃a pagsínggit ng̃a nagacabóloc boloc, mg̃a masíncang polong. * Pagcatóoao pagcapóoao, pagcatiábao pagcasiyágit.

Gritar. = Singgit, tooao, pooao, tiábao, hogyao, solíao, ioic, gasod, insay, iac, iyac, colágo, baóhag, antíao.

Grito. = Idem.

Griton. = Ang magasínggit, ang magatiábao, magatóoao, &c.

Grofa. = Babáye ng̃a bigáon.

Gromo. = Orlot sa mg̃a cahoy, salingsíng̃an.

Gropos. = Panápton, hilo, igagáma ng̃a ibótang sa mg̃a tinteróhan.

Grosca. = Saoa, bitin ng̃a malála caáyo.

Grosellero. = Cahoy ng̃a diótay.

Groseramente. = Sa pagcaoaláy pagtáhod, ug catahá, sa pagcacólang sa maáyong pagtódlo.

Grosería. = Pagcaoaláy catahá ug pagtáhod.

Grosero. = Mabága, bastos. * Táuo ng̃a oalá torlóan ug maáyo, ng̃a colang sa pagtáhod ug catahá. * Borong, boquírnon, ihaláson loog.

Grosor. = Cabalágon, guibágon sa bisan onsa.

Grosura. = Pagcatámboc sa manteca, sa baboy, sa sebo, &c.

Gruero. = Langgam ng̃a manágit.

Gruesa. = Ang isip sa napólo ug dohá ca tinagpólo ug dohá, sa bisan onsa, napólo ug dohá ca docenas.

Grueso. = Dagcó, matámboc, sopang, sa dagcóng hosog. * Húna húna ng̃a cabós, hamóbo. * Ang labíng dagcó ug malíg-on sa bisan onsa.

Gruir. = Pagtíng̃og sa mg̃a talábon, sa mg̃a doong.

Grulla. = Doong, talábon.

Grullada. = Cadaghánan sa mg̃a opiciales sa justicia ng̃a magaobán obán sa mg̃a alcalde, sa mg̃a gobernadorcillo, sa pagsóroy soroy nila sa longsod.

Grullo. = Alguasil, mananácop.

Grumete. = Crumete, gomaláod, gomalayóng, táuo ng̃a magasílbi sa mg̃a sacayán.

Grumo. = Ang tobig, dogó, vino, &c., ng̃a natibúoc. * Bisan onsa ng̃a natápoc, midóol ug nahagóot maíng̃on ng̃a ang mg̃a ubas sa bolíg, &c. * Ang mg̃a odlot ug mg̃a salingsíng̃an sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.

Gruñente. = Baboy.

Gruñido. = Pagíoic, pagtíng̃og sa baboy.

Gruñidor. = Ang nagaíoic. * Pagbagólbol, pagbagótbot. * Ang mang̃áoat sa mg̃a baboy.

Gruñir. = Ioic. * Bogóbol, bagótbot.

Grupa. = Bangcúang, quinabangcuáng̃an, ang laoas sa cabayo nayon sa mg̃a payod.

Grupada. = Onos ng̃a dagcó sa olan ug hang̃in ng̃a mabáscog.

Grupo. = Tapoc sa bisan onsa, sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp, sa mg̃a bató, &c.

Gruta. = Lang̃ob, bohó sa ilálom sa yota.

GU

Guacamayo. = Langgam sa América, maíng̃on ing̃on sa loro, papagayo.

Guacia. = Cahoy ng̃a guing̃álan opód ug acacia, ug ang tagoc nia.

Guachapear. = Pagbónal sa mg̃a tiil sa tobig ng̃a nadánao. * Pagtonóg sa bisan onsa sa pothao, sa tombága, &c., ng̃a guicaloágan sa mg̃a langsang ng̃a guilángsang.

Guachapeli. = Cohoy sa Guayaquil ng̃a magáhi caáyo.

Guadaña. = Songdan ng̃a hatáas, dagcó, halagpád ug balicó. * Galab, sanggot.

Guadañero. = Ang nagagálab sa dagámi sa guadaña.

Guadapero. = Táuo, tanód ng̃a nagahátod sa can-on sa mg̃a táuo ng̃a nang̃álab sa trigo, sa homáy, &c.

Guadarnés. = Lugar ng̃a pagatipígan ug pagabotáng̃an sa mg̃a siya ug obán pang mg̃a casangcápan sa mg̃a cabayo, ug ang táuo ng̃a magabántay niána.

Guadramaña. = Bacac, limbong.

Guardúa. = Cauáyan sa Perú ng̃a ponó sa tobig dapit sa solód.

Gualda. = Tanóm, dagámi.

Gualdrapa. = Panápton ng̃a guitábon sa mg̃a payod sa mg̃a cabayo. * Tinábas ng̃a nabítay sa bisti sa mg̃a táuo.

Gualdrapazo. = Paghámpac sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán sa mg̃a talároc sa tiempo sa linao.

Gualdrapear. = Pagbótang sa bisan onsa ng̃a mg̃a botang sa pagcasinohí, ang olo sa usá dapit sa tiílan sa usá.

Gualdrapero. = Ang guibistíhan sa mg̃a noog.

Guanaco. = Mananáp dagcó pa sa cabayo, sa América.

Guano. = Tanóm, dagámi sa América. * Iti sa usá ca calaínan sa mg̃a langgam, ng̃a macúha sa mg̃a polo ng̃a guing̃ánlan ug Chinchas.

Guantada. = Sagpá, tagpá, sombag.

Guante. = Bisti sa mg̃a camót sa tiempo sa tognao, sa panápton con sa panit, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a solódlan ng̃a hingtóngdan sa mg̃a todlo. * Camót.

Guantería. = Lugar, baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a guante.

Guantero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a guante.

Guañin. = Boláoan ng̃a obos, sa diótay ng̃a bili.

Guapear. = Pagpaquíta sa caísog, sa dagcóng cásing cásing, sa mg̃a cahigayónan, sa mg̃a calisdánan. * Pagándac. * Pagparáyeg sa mg̃a bisti.

Guapeza. = Caísog, gahóm sa cásing cásing sa mg̃a calisdánan. * Paráyeg sa pagbisti.

Guapo. = Cásing casíng̃an, maísog, ang oaláy cahárloc ug catáhap sa mg̃a cadáot, sa mg̃a calisdánan. * Parayégon, ang̃áyan sa mg̃a bisti. * Ang mahagúgma ug magaáli ali, ang magamorál sa mg̃a babáye.

Guapote. = Táuo ng̃a maáyo, sa mahósay ng̃a boot, sa maáyong gaoi, cagaoían.

Guarda. = Bantay. * Pagcalában, pagcatábang, pagpadáng̃op. * Pagcatóman sa batásan, sa catongdánan. * Ang binócot ng̃a nagaobán obán sa pagbántay ug pagátang sa mg̃a laláqui ng̃a manolód sila sa mg̃a convento sa mg̃a monja.

Guardabosque. = Magbalántay, bantay sa mg̃a solóp.

Guardacabras. = Baquero, bantay sa mg̃a canding.

Guardacanton. = Holohalígueng hamóbo sa cota ng̃a ipadápat sa mg̃a esquina, arón díli madáot sa mg̃a rueda sa mg̃a coche, sa mg̃a caro, mg̃a galíng̃an, sa pagdalágan, pagtóyoc ug paglíso nila.

Guardacartuchos. = Cajon cajon ng̃a pagasódlan sa mg̃a cartucho ng̃a ponó sa pólvora.

Guardacostas. = Ang sacayán ng̃a nagaláoang laoang, nagasoróy soróy sa mg̃a dagat ng̃a hingtóngdan sa mg̃a pondóhan, arón díli magtomód ang mg̃a sacayán ng̃a caáoay ug ng̃a nagalólan sa mg̃a manggad, &c., ng̃a guinadilí sa hari.

Guardadamas. = Táuo ng̃a may opicio sa mg̃a baláy sa mg̃a hari sa pagobán obán ng̃a haróol sa coche ng̃a sináquian sa mg̃a dama, sa mg̃a babáye ng̃a hamíli, ng̃a mg̃a sologóon sa asáoa sa hari, arón díli pagasoltíhan ug pagacagoláan sa bisan cansa. * Táuo ng̃a magahípos ug magahósay sa mg̃a casangcápan sa solód sa asáoa sa hari con sa haring babáye, sa human na ang mg̃a piesta.

Guardadamente. = Sa pagcatinágo, sa pagcacógui, sa dagcóng pagcabántay.

Guardador. = Ang magabántay, ang magatípig, bomalántay, magbalántay, mabantáyon, ang magahípos. * Ang macógi. * Mitinománon, ang magatóman sa bisan onsa. * Ang hicáoan, ang daginótan.

Guardajoyas. = Ang magabántay ug magahípos sa mg̃a hias sa mg̃a baláy sa mg̃a hari, ug ang lugar ng̃a pagatipígan niána.

Guardalado. = Sandígan ng̃a ibótang sa luyo ug sa luyo sa mg̃a tuláy arón díli mahólog ang muágui.

Guardamangier. = Pensa, lugar ng̃a pagabotáng̃an ug pagatipígan sa mg̃a calán-on sa mg̃a baláy sa mg̃a hari, ug ang táuo ng̃a magabántay niána.

Guardamanó. = Dayan dayan ng̃a guibótang sa polóan sa mg̃a espada ng̃a macasalípod sa camót, ug macaságang sa mg̃a pagtágbas.

Guardapolvo. = Panápton, papán, &c., ng̃a icatábon sa bisan onsa, arón díli hológan sa agbon, sa hogao.

Guardar. = Bantay, tipig, ayo. * Himáto, toman. * Hicao, daguínot. * Sagang, licay. * Tagána, tagám, tahap.

Guardario. = Langgam.

Guardaropa. = Lugar ng̃a pagatipígan ug pagahipósan sa mg̃a bisti, sa mg̃a panápton sa mg̃a baláy sa mg̃a hari, ug ang táuo ng̃a magabántay ug magatípig sa mg̃a bisti.

Guardatimones. = Ang mg̃a lothang ng̃a itáod sa mg̃a talambóan sa mg̃a olín sa mg̃a sacayán, sa luyo ug sa luyo sa bansálan, sa timon.

Guardería. = Pagcabántay.

Guardia. = Bantay. * Cadaghánan sa mg̃a soldados con sa mg̃a táuo ng̃a nonagbántay sa bisan cansa ug sa bisan onsa.

Guardian. = Ang nagabántay, magatípig ug magahópot sa bisan onsa. * Ang ponóan sa mg̃a convento sa caparían ni S. Francisco.

Guardilla. = Pinoyánan, solód ng̃a catapósan sa mg̃a baláy ng̃a nayon sa atóp.

Guardin. = Pisi ng̃a igabítay ug igapogóng sa mg̃a tacop sa mg̃a pultahán sa mg̃a lothang sa mg̃a sacayán. * Ang pisi ng̃a icapogóng sa timon.

Guardoso. = Ang magabántay sa iang caogalíng̃on ng̃a pohónan, sa iang mg̃a casangcápan, &c. * Táuo ng̃a hicáoan, daguinótan.

Guarecer. = Paglában, pagtábang, pagságang, pagpadáng̃op. * Pagpalíg-on, pagbántay, pagalíma, paghópot ug maáyo sa bisan onsa, arón madógay.

Guarida. = Lugar ng̃a pagadángpan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a caoatán, &c. * Lugar ng̃a pagaadtóan sa bisan cansa, sa masóbsob. * Dalángpan.

Guarin. = Bactin ng̃a oláhi, catapúsan sa usá ca pagánac sa anáyon.

Guarismo. = Tagsa ca número.

Guarnecer. = Pagdáyan dáyan sa mg̃a bisti ug sa bisan onsa. * Paglobóng sa mang̃a batóng mahál sa boláoan, sa salapí, &c. * Pagtáod sa mg̃a pothao con tombága ng̃a ibótang sa polóan sa mg̃a espada, ng̃a salípdan ug pagatagóan sa camót. * Pagbótang sa tapoc sa mg̃a soldados ng̃a tinórlo sa ilang ponóan, sa pagbántay sa bisan onsang lugar. * Pagtáod sa mg̃a casangcápan sa mg̃a cabayo, &c., sa pagbótar sa mg̃a coche.

Guarnicion. = Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a bisti, mg̃a tabil, &c. * Bohó sa boláoan, sa salapí, &c., ng̃a pagaang̃áyan ug pagalóbng̃an sa mg̃a motia, mg̃a batóng mahál, &c. * Mg̃a pothao con tombága ng̃a ibótang sa polóan sa mg̃a espada ng̃a tagóan ug salípdan sa camót. * Mg̃a soldados ng̃a tinórlo sa pagbántay sa bisan onsang lugala. * Mg̃a corea, &c., ng̃a itáod sa cabayo, &c., sa paggóyod ug pagbótar sa mg̃a coche.

Guarnicionero. = Ang magabóhat, magbóhat sa mg̃a guarnicion.

Guarniel. = Poyo poyo sa panit ng̃a solórlan sa papel, sa salapí, &c.

Guarra. = Baboy ng̃a baye.

Guarro. = Baboy ng̃a laqui.

Guaya. = Pagcabachó, pagcaagólo.

Guayaba. = Bayábas.

Guayabo. = Cahoy ng̃a mobong̃a sa bayábas.

Guayacan. = Cahoy.

Guayaco. = Cahoy ng̃a matágoc caáyo ug italámbal.

Gubernativamente. = Sa pagbóot, sa paghócom, sa pagsentencia sa mg̃a ponóan, sa díli pagatágdan ang mg̃a tolománon sa batásan, sa mg̃a leyes.

Gubernativo. = Ang nahatong̃ód sa paghópot ug pagbóot sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom.

Gubia. = Locob.

Guedeja. = Mg̃a tapoc tapoc sa bohóc. * Ang mg̃a balahíbo sa leon, sa iang liog.

Guerra. = Aoay, pagpang̃óbat, paglális, pagsócol. * Pagcabátoc.

Gerreador. = Ang magaáoay, ang mogóbat.

Gerreante. = Idem.

Gerrear. = Pagáoay, pagpang̃óbat, paglális, pagsócol. * Pagbátoc.

Guerrero. V. Guerreador.

Guerrilla. = Tapoc sa mg̃a soldados ng̃a magaóna sila sa paglacát, sa pagpang̃íta sa caáoay ug sa pagpang̃óbat.

Guia. = Magoóna, mando, magtotórlo, panogót. * Ogbos sa mg̃a cahoy ug mang̃a tanóm.

Guiador. = Idem hasta ogbos.

Guiar. = Ona, mando, torlo.

Guija. = Batóng diótay ug mahínlo.

Guijarral. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a batóng magáhi ug mahínlo.

Guijarrazo. = Pagbonó sa bató.

Guijarreño. V. Guijarral.

Guijarro. = Batóng magáhi ug mahínlo, bantíling, lagit, lag-it.

Guijarroso. V. Guijarral.

Guijeño. = Idem. * Magahí, matíga.

Guijo. = Cadaghánan sa mg̃a batóng magámay ug magáhi, ng̃a icatámbac ug icaáyo sa mg̃a cadalánan.

Guijoso. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a bató ng̃a magamáy ug diótay.

Guileña. = Tanóm.

Guilla. = Panúig ng̃a guidaghánan sa homáy, sa maís, &c.

Guillame. = Sepiyo ng̃a haíctin ng̃a pagagamíton sa mg̃a panday sa cahoy con may quinahánglan.

Guillote. = Ang tagía sa mg̃a baol. * Tapólan, táuo ng̃a díli macógui. * Táuo ng̃a masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhon.

Guillotina. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa Francia sa pagpónggot, sa pagpótol sa olo sa mg̃a saláan.

Guillotinar. = Pagpatáy sa mg̃a táuo, sa pagpótol caníla so olo.

Guinchar. = Pagtólpoc, pagsóntoc.

Guincho. = Capandáyan sa pagsóntoc, sa pagtólpoc.

Guinda. = Bong̃a sa España maíng̃on sa dagoay sa longboy, malalím caáyo. * Pagcatáas sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán.

Guindaleta. = Pisi sa pagcabága sa usá ca todlo. * Holohalígue ng̃a pagabitáyan sa tinbáng̃an sa mg̃a panday sa salapí.

Guindaleza. = Pisi ng̃a dagcó ug hatáas ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán.

Guindamarina. = Timáan sa pagcahigála ng̃a nanagsighátag sa mg̃a sacayán ng̃a nagacasógat sa dagat, sa pagpaóbus nila ug diriót sa ilang mg̃a bandela.

Guindar. = Pagbótang, pagtáod sa itáas sa bisan onsa.

Guindilla. = Sile ng̃a mahálang caáyo, quilícot.

Guindillo. = Tanóm sa mg̃a jardines.

Guindo. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a guinda.

Guiñada. = Pagcaquiló quiló, pagcalíray, pagcaquírhat.

Guiñador. = Ang nagaquiló quiló, ang nagaquídhat.

Guiñapo. = Panápton ng̃a noog. * Táuo sa malágsot ng̃a bisti, ng̃a guibistíhan sa mg̃a noog.

Guiñar. = Quiló, quidhat. * Paglíoag lioag, pagatóbang sa dolong sa mg̃a sacayán sa loyo ug sa loyo.

Guiñarol. = Ang guiquiló quilóan, ang guiquirhátan.

Guiño. V. Guiñada.

Guiñon. = Idem.

Guion. = Ang crus ng̃a moóna sa mg̃a caparían, con magaprocesion sila, cay ilang hingtóngdan ng̃a timáan. * Ang bandera ng̃a liníquit ng̃a ipaóna sa mg̃a procesion. * Ang barlis ng̃a diótay ng̃a ibótang sa catapósan sa dalan sa mg̃a solat, con díli ogáling mahorót ang tibúoc ng̃a polong.

Guirigay. = Pinamólong ng̃a nabóloc, ng̃a malisód caáyo sabóton.

Guirnalda. = Porong porong.

Guisado. = Guinisál, linása, tinóla.

Guisandero. = Ang magaguisál, ang magalóto sa mg̃a sod-an.

Guisante. = Balátong ng̃a diot diot sa garbanso.

Guisar. = Pagguisál, paglása, pagtóla, paglóto sa mg̃a sod-an. * Pagáyo, pagsóhay, paghósay sa bisan onsa.

Guiso. V. Guisado.

Guisote. = Guinisál ng̃a díli maáyo, ng̃a colang sa lalím ug lamí.

Guita. = Pisi, lobid ng̃a magamáy.

Guitarra. = Guitarra, sesta.

Guitarrero. = Ang magabóhat, magaáyo ug magabalígya sa mg̃a sesta.

Guitarrilla. = Sestang diótay.

Guitarrillo. = Idem.

Guitarron. = Sestang dagcó. * Táuo ng̃a malaláng̃on, tampalásan.

Guiton. = Táuo ng̃a tapólan, ng̃a naánad sa pagsóroy soroy sa mg̃a calongsódan sa pagquiglímos, sa díli boot magcógui sa pagbóhat.

Guitonear. = Pagsóroy soroy, pagtápol, paglícay sa pagbóhat.

Guitonería. = Pagcasóroy soroy, pagcatápol.

Gula. = Pagcaólit, pagcáon ug pagínom labí sa casaráng̃an.

Guloso. = Ang mucáon ug moínom labí sa casaráng̃an.

Gullería. V. Gollería.

Gulloría. = Langgam ng̃a diótay. * V. Gollería.

Gúmena. = Pisi ng̃a dagcó sa pagsácoat sa mg̃a sinípit ug sa bisan onsa ng̃a mabóg-at, sa mg̃a sacayán.

Gumía. = Hing̃aníban, puñal, baladao.

Gurrufero. = Cabayo ng̃a malágsot ug sa daótan ng̃a batásan.

Gurrumina. = Pagpaságad ng̃a guilabíhan. * Paghátag sa gusto sa pagcalácad na sa hingtóngdan ng̃a asáoa.

Gurrumino. = Ang bana ng̃a magapapaságad sa iang asáoa, ng̃a magapaquíta canía sa guilabíhan ug sa díli tacós ng̃a pagpalángga.

Gurullada. = Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagobán obán sa paglacát.

Gurullo. = Ogdo sa bisan onsa.

Gurupa. V. Grupa.

Gurvio. V. Corvo.

Gusanear. = Quibot quibot, quipot quipot.

Gusanera. = Samad ug bisan onsa ng̃a guiódlan. * Cailíbgon ng̃a labí macasámoc sa húna húna.

Gusaniento. = Ang may olod, ang guiórlan.

Gusano. = Olod. * Táuo ng̃a obos.

Gusarapiento. V. Gusaniento.

Gusarapo. = Mg̃a olod, mg̃a mananáp ng̃a magamáy, ng̃a nagacaláin lain ug dagoay, ng̃a motóbo sa tobig ug sa mg̃a lugar ng̃a mabasá basá. * Oaya oaya, oya oya.

Gustable. = Ang nahatong̃ód sa ititiláo, itililáo.

Gustadura. = Pagcatiláo, pagcatagámtam.

Gustar. = Tiláo, tagámtam. * Pagbóot, paghigógma, pagpanghináot.

Gustillo. = Pagcalalím. * Lamí ng̃a molomaísog, ng̃a mahabílin sa bába ug sa totónlan sa bisan onsa ng̃a guicáon.

Gusto. = Ititiláo. * Itililáo: ang usá sa lilíma ca balatían sa laoas. * Ang lamí sa mg̃a calán-on. * Caíbog, panghimóot, calípay. * Pagbóot ng̃a caogalíng̃on.

Gustosamente. = Sa pagcalalím, sa pagcalamí. * Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot.

Gustoso. = Malalím. * Malipáyon, ang nalipáy, ang guiábot sa maáyong boot. * Ang macalípay, macalíng̃ao, macalípat.

Gutagamba. = Tagoc ng̃a malálag, sa oaláy bahó ug molomaáslom: silbi sa pagtámbal ug sa pagpasínao sa mg̃a cahoy.

Gutámbar. = Tagoc ng̃a malálag.

Gutural. = Ang nahatong̃ód sa totónlan.

Guturalmente. = Sa pagcasagóngsong.

H

HA

Ha. = Abá, Abáa.

Haba. = Tanóm ug ang iang bong̃a. * Mg̃a hobág hobág ng̃a magáhi ug macatól usáhay. * Habas, hobág ng̃a motoróc sa bába sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a macaólang caníla sa pagcáon.

Habano. = Tabaco ug bisan onsa sa Habana.

Haber. = Dona, aróna, may, naa, anía.

Haberado. = Arunáhan, salapían, salapiánon.

Habichuela. = Judía, balátong.

Hábil. = Quinaadmánon, mang̃ialáman, táuo ng̃a masáyon magabóhat sa bisan onsa.

Habilidad. = Caálam, quinaárman. * Pagcasáyon sa pagbóhat sa bisan onsa.

Habilitacion. = Pagcaásoy, pagcahímo sa bisan cansang táuo sa pagbóhat sa bisan onsa.

Habilitado. = Ang soldado ng̃a guitódlo ug guitógnan sa pagdáoat sa salapí ug sa obán ng̃a quinahánglan sa mg̃a isigcasoldados nia.

Habilitar. = Pagíla sa bisan cansa sa pagcatacós sa pagdáoat sa bisan onsang opicio con sa lain ng̃a bohat. * Pagsángcap sa bisan cansa sa mg̃a quinahánglan.

Hábilmente. = Sa quinaádman, sa caálam, sa pagcaboótan, sa salabótan.

Habitable. = Ang maáyo pagapóy-an.

Habitacion. = Pinoyánan, pagapóy-an, guinpóy-an.

Habitador. = Ang magapoyó, ang molópio sa bisan diin.

Habitante. = Idem.

Habitar. = Poyó, pagpoyó.

Hábito. = Bisti ng̃a caogalíng̃on. * Ang bisti sa mg̃a Padreng religioso. * Gaui, cagauían, batásan.

Habitual. = Bisan onsa ng̃a guibáti, guihúna húna, guipamólong ug guibóhat sa masóbsob, sa masócot, sa canónay, ug ang guican lamang sa batásan, sa pagcaánad.

Habitualmente. = Sa canónay, sa masóbsob, sa masócot, tong̃ód sa batásan, sa pagcaánad.

Habituar. = Anád, pagbatásan.

Habitud. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Habla. = Pinamólong, ting̃og, tining̃ógan.

Hablador. = Tigsoguílon, hinoguilánon, tabían.

Habladorcillo. = Tolotabían.

Habladorzuelo. = Idem.

Habladuría. = Polong, soguílon, ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtóngdan, ng̃a díli macaígo.

Hablanchin. V. Hablador.

Hablantin. V. Habladorcillo.

Hablar. = Pagpólong, pagsoguílon, pagcagóla, pagsólti, pagtíng̃og.

Hablilla. = Solosoguílon, bacac ng̃a nabolobántog sa longsod.

Habon. = Hobág ing̃on sa dagoay sa habas.

Haca. = Cabáyong diótay, hamóbo.

Hacanea. = Cabayo dolodagcó sa haca ug dolodíot sa cabayong túod.

Hacedero. = Ang maáyong pagaboháton, himóon, gamon.

Hacedor. = Ang magabóhat, ang macagáma, ang macahímo, magbobóhat. * Ang magabántay sa mang̃a cabalánan, sa mg̃a hayópan, &c. * Ang Dios.

Hacendado. = Táuo ng̃a guidaghánan sa mg̃a yota ug sa mg̃a cabalánan.

Hacendar. = Paghátag sa bisan cansa sa mg̃a yota con mg̃a cabalánan. * Pagpálit sa mg̃a baol, mg̃a oma.

Hacendera. = Bohat ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a táuong tanán sa longsod.

Hacendero. = Ang macógi sa pagtóbo, sa pagdógang sa catigayónan sa iang panimaláy.

Hacendoso. = Macógi, cacoguíhan sa mg̃a catongdánan, ug sa pagpatigáyon sa pohónan. * Mang̃ibohátan.

Hacer. = Bohat, himo, gama. * Pagándam, pagtagána, pagpatigáyon.

Hácia. = Dapit.

Hacienda. = Ang yota ng̃a guibohátan. * Pohónan, cadaghánan sa mg̃a manggad, sa mg̃a dona, sa mg̃a casangcápan.

Hacina. = Tapoc sa mg̃a baat, sa mang̃a bogcos, sa mg̃a bináng̃an.

Hacinador. = Ang magatápoc.

Hacinamiento. = Pagcatápoc.

Hacinar. = Pagtápoc, pagógdo, pagting̃ób, pagtígom.

Hacha. = Candelang dagcó, calócod. * Ooásay, oásay, palácol.

Hachazo. = Pagpócpoc, pagbónal sa oásay, sa palácol.

Hachear. = Pagsápsap sa mg̃a cahoy sa oásay, sa palácol.

Hachero. = Candelero ng̃a hatáas ng̃a pagatolpócan ug pagabotáng̃an sa mg̃a candelang dagcó. * Ang magasápsap sa oásay.

Hacho. = Soló.

Hachon. = Idem.

Hado. = Pagcatóman sa guibóot sa Dios cutob sa oaláy sinógdan. * Guinicánan sa caayóhan ug sa cadaótan, ng̃a díli ang Dios, ing̃on sa pagtóo sa mg̃a dioatáhan.

Halagador. = Ang magaálam alam, ang mosámbag sa maáyong suguílon.

Halagar. = Alam alam. * Pagpaquíta sa bisan cansa sa mg̃a timáan sa maáyong boot, sa mg̃a polong con sa mg̃a bohat. * Pagólo olo. * Pagdáyeg.

Halago. = Pagcaálam alam, bisan onsa ng̃a guibóhat ug guipamólong sa pagpaquíta sa lain sa maáyong buot. * Pagcadáyeg. * Pagólo olo.

Halagüeñamente. = Sa pagcaálam alam sa mg̃a polong ng̃a mahómoc, mahínay.

Halagüeño. = Ang macaálam alam. * Ang macacábig sa pagcahómoc, sa pagcahínay hinay, ang macabíhag sa cabobót-on, sa cásing cásing.

Halar. = Pagbótar sa mg̃a pisi.

Halcon. = Langgam ng̃a manágit.

Halda. = Ang bisti ng̃a hatáas, saya, &c., cutub sa haoac hasta sa tiil. * Poyo poyo, pontél ng̃a hatáas ug halagpád.

Haldear. = Paglacát sa madalí sa mg̃a táuo ng̃a nanagbísti sa mg̃a bisting hatáas.

Halieto. = Langgam ng̃a manágit.

Hálito. = Pagguinháoa ng̃a guincan sa bába sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Alísng̃ao, alísbo sa bisan onsa. * Paghoyóp ng̃a mahínay sa hang̃in.

Hallador. = Ang macáplag, ang macabálag, ang macaquíta.

Hallar. = Quita, caplag, balag. * Tagbo, tabo, sogát. * Pagsolóng, pagtán-ao. * Pagpaquigsáyod, pagsósi, pagíla guican sa maáyong paghúna húna.

Hallazgo. = Pagcáplag, pagquíta, paghibálag. * Ang hingquít-an, hingcaplágan, hingbálgan. * Gala ng̃a ihátag sa tagía sa bisan onsa ng̃a naoalá, sa nacáplag niána.

Hamaca. = Doyan.

Hamaquero. = Ang nagayáyong sa bisan cansa ng̃a payáyong sa doyan.

Hambre. = Gotom. * Caíbog, ganas sa pagcáon.

Hambrear. = Pagpagótom sa bisan cansa sa pagdilí canía sa mg̃a calán-on, paggótom.

Hambriento. = Ang guigótom, ang gotmon, ang gotómon.

Hambron. = Idem.

Hampo ó Hampon. = Maísog, mapíntas, cásing casíng̃an.

Hanega. V. Fanega.

Haragan. = Tapólan, ang nagalícay sa mg̃a cahágo, sa pagbóhat.

Haranganamente. = Sa Pagcatápol.

Haraganear. = Pagtápol, pagsóroy soroy, paglícay sa pagbóhat.

Haraganería. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat.

Harapo. = Tinábas ng̃a bitay sa mg̃a bisti sa mg̃a táuo.

Harina. = Binócboc.

Harinado. = Binócboc ng̃a sináctan sa tobig.

Harinero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa binócboc.

Hartar. = Bosog, ponó. * Bodlay, aling̃ása, pool.

Hartazgo. = Pagcabósog tong̃ód sa pagcáon ng̃a guilabíhan.

Harto. = Ang nabósog. * Igo, sa pagcaígo sa pagcatóman.

Hartura. = Pagcabósog. * Pagcadághan, cadaghánan, daghan, daghánan. * Pagcatóman ng̃a hingpit sa bisan onsang caíbog, sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.

Hasta. = Cutub.

Hastío. = Pagcasóm-ol. * Pagcapóol. * Casocó, panoyó.

Hatajar. = Pagbáhin sa mg̃a hayópan sa mg̃a panón.

Hatajo. = Panón ng̃a diótay sa mg̃a hayópan. * Pagcadághan, cadaghánan.

Hatear. = Paghípos sa bisan cansa sa iang bisti, pagándam sa balon ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan, sa magalacát.

Hatería. = Ang balon ng̃a ihátag, igo sa pila ca adlao, sa mg̃a baquero, sa mg̃a magbalántay sa mg̃a hayópan. * Ang mg̃a noog, mg̃a balon ug obán pang mg̃a quinahánglan ng̃a guidála sa mg̃a baquero, sa pagbántay nila sa mg̃a hayópan.

Hatero. = Ang nagahátod sa balon sa mg̃a baquero, ug ang mg̃a mananáp ng̃a pagabalsáhan niána.

Hato. = Panón sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan. * Lugar ng̃a pagahoáyan ug pagahigdáan sa mg̃a baquero, sa pagbántay nila sa mg̃a hayópan. * V. Hatería hasta ang mg̃a noog. * Catilíngban, tapoc sa mg̃a táuo ng̃a daótan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan. * Pagcadághan, cadaghánan.

Haya. = Cahoy ng̃a hatáas.

Hayo. = Cahoy ug diótay, hamóbo, sa Indias.

Haz. = Bogcos, baat, bináng̃an.

Haza. = Yota ng̃a maáyo ng̃a pagabohátan ug pagapogásan.

Hazaña. = Bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, banságon, bantógon. * Buhat ng̃a mang̃íl-ad, daótan.

Hazañero. = Ang magabóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan.

Hazañosamente. = Sa dagcóng cásing cásing, sa pagcating̃ála.

Hazañoso. V. Hazañero.

Hazmereir. = Táuo ng̃a tong̃ód sa iang dagoay ug batásan mahímo sia ug hing̃alatáoan ug doláan sa obán.

Hazteallá. = Pagcaísog sa gaui.

HE

He. = Agó, agá, agoróy. * Onsa?

Hebdómada. = Semana, cadaghánan sa pitó ca túig.

Hebdomadario. = Ang Padre ng̃a tinórlo sa pagsógod sa mg̃a pagpang̃ádye ug sa pagtóman sa obán ng̃a mg̃a tolománon sa tagsa ca semana, sa coro sa mg̃a catedral ug sa mg̃a conbento.

Heben. = Táuo ug bisan onsa ng̃a oaláy polós.

Hebilla. = Galong galong, sab-it sa pothao con sa tombága ng̃a nagacaláin lain ug dagoay. * Saplot.

Hebra. = Lugás, gobhay, nahot. * Guhay.

Hecatomba, hecatombe. = Paghálad sa usá ca gatús ca baca, ng̃a guipanaghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a dios dios.

Hechicería. = Bohat ng̃a bacácon, daótan, contra sa isigcatáuo, guican sa gahóm sa yaoa, ing̃on sa pagtúo sa mg̃a táuo ng̃a obos ug ng̃a colang sa salabótan. * Pagcalómay.

Hechicero. = Lomáyan, ang nagabóhat sa mg̃a bohat ng̃a bacácon cay boot magdáot sa isigcatáuo. * Táuo ng̃a tong̃ód sa iang catahóm ug pagcaáng̃ay guihigógma sa obán, ug nagacábig ug nagabíhag sa cabobót-on ug cásing cásing sa isigcatáuo.

Hechizar. = Paglómay, pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a daótan, guican sa gahóm sa yaoa, sa pagdáot sa isigcatáuo, sa iang laoas ug sa iang quinabóhi. * Bisan onsa ng̃a magacábig ug magabíhag sa cabobót-on ug sa cásing cásing sa táuo, tong̃ód sa pagcatahóm, pagcaníndot ug pagcaáng̃ay.

Hechizo. = Bisan onsang bohat, ng̃a ang̃ay sa mang̃a dioatáhan. * Mg̃a lana, mg̃a dahon, mg̃a gamót, &c., ng̃a guinagámit sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagdáng̃at sa ilang tuyo, somála sa ilang mg̃a toloúhan ng̃a bacácon. * Dahóla, lomay, hoclog tanggal, tagádlom. * Táuo ug bisan onsa ng̃a tacós ng̃a higogmáon, ng̃a moágao ug magabíhag sa cásing cásing sa mg̃a táuo, tong̃ód sa pagcatahóm, pagcaníndot ug pagcaáñag nia.

Hecho. = Bohat. * Salá, sayóp. * Bisan onsa ng̃a guiásoy, guisáyod ug guisoguílon.

Hechura. = Pagcabóhat. * Binóhat sa bisan cansa ug labí pa sa Dios. * Pagcabótang sa bisan onsa, sa mg̃a laoas, sa mg̃a baláy, sa mg̃a bató, sa mang̃a cahoy, &c. * Dagoay, baihon sa bisan onsa. * Ang sohol ng̃a ibáyad sa mananáhi tong̃ód sa pagtahí sa bisan onsang bisti.

Hedentina. = Bahó ng̃a daótan ug maísog, ug ang lugar ng̃a guibahóan.

Heder. = Pagbahó sa mang̃íl-ad ug maísog ng̃a bahó, pagángso, pagpán-os, paglángto, paglángsa, pagláng-og, pagánghit. * Pagbáng̃-og.

Hediondamente. = Sa pagcabahó.

Hediondez. = Pagcabahó.

Hediondo. = Mobahó, &c. * Táuo ng̃a macasámoc, macabórlay, macaaling̃ása.

Hedor. = Bahó ng̃a daótan ug maísog.

Hegira. = Sinógdan sa pagísip sa mg̃a moros sa mg̃a túig, ng̃a mao cutub sa pagcalágueu ni Mahoma sa longsod sa Meca ng̃adto sa Medina.

Helada. = Pagcatibúoc sa vino, sa tobig, &c., guican sa dagcóng tognao.

Heladizo. = Tobig, vino, &c., ng̃a matibúoc.

Helado. = Ang mabógnao caáyo. * Táuo ng̃a hingcolbáan, ng̃a nating̃ála caáyo. * Ang borong, ang boquídnon, ang díli maálam magatóbang sa isigcatáuo. * Bisan onsa ng̃a natibúoc guican sa dagcóng tugnao.

Helamiento. V. Helada.

Helar. = Pagtibúoc sa tubig, sa vino, &c., tong̃ód sa tugnao ng̃a dagcó. * Pagpahárloc, pagcólba sa bisan cansa.

Helgado. = Táuo ng̃a guihinágan sa mg̃a ng̃ipon.

Heliocopio. = Anteojo, salamín sa pagsolóng sa adlao.

Heliotropio. = Tanóm sa Perú.

Hembra. = Babáye, baye sa mg̃a mananáp.

Hembrear. = Pagbóot sa mg̃a laqui sa mg̃a baye, paghigógma sa mg̃a laláqui sa mg̃a babáye. * Paglíoat sa lonlon ng̃a mg̃a babáye, con mg̃a baye, con sa daghánan ng̃a mg̃a babáye ug baye.

Hemigránea. = Tampíhag.

Hemisferio. = Ang tong̃á sa usá ca milíng̃in.

Hemorragia. = Paghibólos, pagágui sa dogó sa bába, sa ilong, &c.

Hemorroida. = Botbot.

Hemorroide. = Idem.

Hemorroo. = Saoa, halas, bitin.

Henar. = Lugar ng̃a ponó sa dagámi ng̃a laya.

Henchidor. = Ang magaponó, ang magadásoc, ang magagósa.

Henchidura. = Pagcagósa, pagcaponó, pagcadásoc.

Henchimiento. = Idem.

Henchir. = Ponó, dasoc, gosa.

Hendedor. = Ang magabóoac, magabádyet, magapalíqui, magapabalána, magabís-ac, magapís-ac, magabásag, magalótac.

Hendedura. = Balána, liqui, bis-ac, lotac, basag, gona. * Guang.

Hender. = Idem, pagbóoac, pagguíhay, paggólay.

Hendidura. V. Hendedura.

Hendimiento. = Pagcabóoac, pagcalótac, pagcabalána, pagcalíqui, pagcabís-ac, pagcapís-ac, pagcabásag, pagcagóna, pagcagóang, pagcaguíhay, pagcagólay.

Henil. = Lugar ng̃a pagatipígan sa dagámi ng̃a laya.

Heno. = Dagámi ng̃a laya.

Hepática. = Ng̃alan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal sa atáy.

Herbáceo. = Ang nahatong̃ód sa dagámi.

Herbajar. = Pagsolód sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan, sa lugar ng̃a may daghan ng̃a dagámi, arón maning̃áoan. * Pagpaning̃áon sa mg̃a mananáp.

Herbaje. = Cadaghánan sa mg̃a dagámi ug sa mg̃a tanóm ng̃a manoróc sa mg̃a solóp.

Herbajero. = Ang magaábang sa mg̃a dagámi, sa mg̃a calán-on sa mg̃a mananáp.

Herbario. = Ang macaíla sa gahóm sa mg̃a dagámi ug sa mg̃a tanóm. * Cadaghánan sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi ng̃a laya.

Herbazal. = Lugar ng̃a guinatórcan sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi.

Herbecer. = Pagguítib, pagsógor sa pagtoróc sa mg̃a dagámi.

Herbolado. = Ang guihílog sa dogá ng̃a malála sa mg̃a tanóm con sa dagámi.

Herbolario. = Ang mang̃íta ug magadaguínot sa mang̃a tanóm ng̃a italámbal, sa oaláy quinaádman niána.

Herborizar. = Pagbólong sa banua ug sa mg̃a solóp sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a dagámi.

Herboso. V. Herbazal.

Heredad. = Yota ng̃a guibohátan, guibalánan, baol, cabalánan.

Heredado. V. Hacendado.

Heredar. = Pagdáoat sa cabílin, pagsonód. * Pagáoat, paghóad, paglíoat sa mg̃a anac sa ilang mg̃a tigúlang, sa mg̃a bohat ng̃a maáyo con daótan, sa ilang gaui, sa ilang batásan.

Heredero. = Manononód, ang modáoat sa cabílin. * Ang nagahúad, minonót ug milíoat sa mg̃a batásan sa iang mg̃a tigúlang.

Hereditario. = Ang nahatong̃ód sa cabílin. * Ang mg̃a batásan ng̃a maáyo con daótan, ang mg̃a saquét, &c., ng̃a guihóad sa mg̃a tigúlang, sa mg̃a guinicánan.

Hereje. = Ang cristianos ng̃a díli mutóo sa obán ng̃a mg̃a toloóhan sa santa Iglesia, ng̃a guisógo ug guitórlo sa Dios.

Herejía. = Sayóp, sa tinóyo sa boot, contra sa toloóhan sa santa Iglesia ug sa mg̃a matúod ng̃a cristianos.

Herencia. = Gahóm sa pagdáoat sa cabílin ng̃a guibílin sa bisan cansa, sa horas sa iang icamatáy, sa pagcamatáy nia, sa iang camatáyon. * Cabílin ng̃a pagadaoáton.

Heresiarca. = Táuo ng̃a guinicánan sa bisan onsa ng̃a herejía.

Herético. = Ang nahatong̃ód sa herejía.

Herida. = Samad. * Casámdan, nina.

Herido. = Ang guisamad, samálan, sinamálan.

Heridor. = Ang nagasámad.

Herimiento. = Pagcasámad.

Herir. = Pagsámad, pagbonó, pagsóntoc, pagtóctoc, pagtígbac, pagtácbas, pagtígbas. * Pagdáot, sa dong̃og, ug pagyógot, pagsáquet sa isigcatáuo. * Pagbónal, paglámbos, paglátos, pagpócpoc. * Pagíoag sa adlao sa iang mg̃a casólao. * Pagcáblit sa órgano, sa arpa, sa sesta, &c.

Hermafrodita. = Táuo ng̃a may quinatáuo sa pagcalaláqui ug sa pagcababáye.

Hermana. = Sinína. * Gunting. * Dalónggan.

Hermanable. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a igsóon, ang masáyon mahiósa.

Hermanablemente. = Sa pagcamagsúon.

Hermanar. = Paghiósa, pagting̃ób, pagáng̃ay sa bisan onsa.

Hermandad. = Pagcamagsúon. * Pagcahigála, pagcaábian, pagcahiósa sa mg̃a cabobót-on. * Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay sa mg̃a botang. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila sa pagtúman sa mg̃a botang ng̃a maalampóon ug sa calóoy, sa isigcatáuo.

Hermanear. = Pagtáoag sa bisan cansa sa ng̃alan sa igsúon.

Hermano. = Igsúon. * Ang religioso ng̃a oldog ug donado sa mg̃a caparían. * Ang sacop sa mg̃a cofradía con hermandad.

Hermosamente. = Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcaáyo sa pagcaáng̃ay, sa pagcahíngpit.

Hermosear. = Pagtahóm, pagdáyan dayan.

Hermoso. = Matahóm, maníndot, maáñag, maáyo oyámot, mahíngpit, toman caáyo. * Bilírhon, hamíli, mahál.

Hermosura. = Catahóm, catahóman, pagcaníndot, pagcaáñag, pagcaáng̃ay.

Hernia. = Dagcóng lagáy, daloac.

Hernioso. = Ang may dagcóng lagáy, daloácan.

Herodes á Pilato (andar de). = Pagábot sa labíng daótan, pagpíli sa pinilían.

Héroe. = Táuo ng̃a banságon, bantógon, cating̃aláhan, hibólng̃an tong̃ód sa iang mg̃a bóhat.

Heroicidad. = Bohat ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an.

Heróico. V. Héroe.

Heroina. = Babáye ng̃a hamíli, bilídhon, mahál, cating̃aláhan tong̃ód sa iang mg̃a bohat.

Heroismo. = Pagcadághan sa mg̃a bohat ng̃a macahímo sa bisan cansang táuo ug cating̃aláhan, banságon ug bantógon.

Herpes. = Cascaro, bon-i, aláp-ap.

Herrada. = Timba, cabo.

Herradero. = Ang magamarca sa mg̃a hayópan sa mg̃a mananáp, ug ang lugar ng̃a pagamarcáhan.

Herradura. = Pothao ng̃a holohalágpad ug balicó, ng̃a itáod ug ilángsang sa cocó sa mg̃a cabayo, dapit sa obus ug sa itolónob nila.

Herraje. = Cadaghánan sa mg̃a pothao ug sa mang̃a guinamíton ng̃a pothao, ng̃a quinahánglan sa pagbóhat sa bisan onsa, mang̃a langsang, mg̃a yaoíhan, &c.

Herramental. = Sorlánan sa mg̃a capandáyan.

Herramienta. = Capandáyan, cadaghánan sa mg̃a capandáyan. * Mg̃a ng̃ipon.

Herrar. = Paglánsang sa mg̃a pothao sa cocó, sa itolónob sa mg̃a cabayo, &c. * Pagmárca sa pothao ng̃a guibága sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.

Herrería. = Salsalán. * Ang opicio sa pagcamananálsal sa pothao. * Banha, sabá ng̃a dagcó, pagsínggit ng̃a mabóloc.

Herrerico. = Langgam ng̃a diótay.

Herrero. = Mananálsal sa pothao.

Herreron. = Mananálsal ng̃a baol, ng̃a díli maálam caáyo.

Herreruelo. = Langgam.

Herrete. = Caoat, dagom ng̃a icatóhog sa mg̃a bohó sa mg̃a sinta, sa mg̃a saguioálo, &c.

Herrezuelo. = Pothao ng̃a diótay.

Herrumbrar. = Paghátag sa lalím sa tayá sa vino con sa tobig.

Herrumbre. = Tayá, boay.

Herrumbroso. = Ang guitayá.

Herventar. = Pagpabócal sa bisan onsa.

Hervidero. = Pagcaalimbócad, ug ang tonóg sa vino, tubig, &c., con magabócal na. * Tobóran ng̃a pagaolbóhan ug pagaalimbocáran sa tobig. * Pagcahágong, pagcadághong sa doghan sa obán ng̃a mg̃a táuo ng̃a malisód sila magguinháoa.

Hervir. = Bocal, alimbócad. * Pagbolá, pagbálod sa dagat.

Hervor. = Pagcabócal sa tobig, sa vino, &c. * V. Hervidero. * Pagalimbócad sa tobig sa dagat, sa mang̃a danao, &c. * Pagcaínit sa mg̃a cailíbgon sa mg̃a báta pa.

Heterogéneo. = Ang nahímo sa mg̃a bahin ng̃a nagacaláin lain.

Hética. = Hilánat ng̃a macalóya caáyo ug macahorót sa maghínay hinay sa gahóm, sa cosóg sa laoas.

Hético. = Ang mobáti sa saquét sa hética. * Ang maníoang caáyo.

Hetiquez. = Saquét sa hética.

Hez. = Lalog, lonoc, nalog, bas-og.

HI

Híadas. = Tapoc sa mg̃a bitóon sa timáan sa Lang̃it ng̃a guing̃álan ug Tauro.

Hibernal. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa tugnao.

Hibierno. V. Invierno.

Híbrido. = Mananáp ng̃a lioat sa nagacaláin lain ng̃a guinicánan, maíng̃on sa guing̃álan ug mulo ng̃a lioat sa cabayo ug borricong baye.

Hidalgamente. = Sa pagcaháoan, sa pagcapotóng sa cásing cásing, sa pagcalólot.

Hidalgo. = Táuo sa guinicánan ng̃a mahál, hamíli ug bilírhon. * Táuo sa maháoan ug potóng ng̃a cásing cásing.

Hidalgon. = Idem.

Hidalgote. = Idem.

Hidalguejo. = Táuo ng̃a lioat sa limpio ug maáyong guinicánan apan pobres, hang̃ol ug sa díli mabántog ng̃a ng̃alan.

Hidalguete. = Idem.

Hidalguía. = Pagcahímtang sa táuo ng̃a dato, hamíli ug mahál. * Pagcalólot. * Pagcaháoan, pagcapotóng sa boot.

Hidra. = Saoa, halas, bitin.

Hidráulica. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagpadápit ug sa pagtáas sa mg̃a tobig.

Hidráulico. = Ang maálam sa hidráulica, ang nahatong̃ód sa hidráulica.

Hidria. = Tolotibór, sorlánan sa vino, sa tubig, &c., sa yota.

Hidrofobia. = Pagcalícay, pagcadomót sa tobig, sa mg̃a mananáp con sa mg̃a táuo ng̃a guipamáac sa mg̃a mananáp ng̃a nabóang. * Saquét ng̃a guing̃álan sa rabia, sa cabóang.

Hidrófobo. = Ang mubáti sa saquét ng̃a guiíng̃on carón, ang guipáac sa mg̃a mananáp ng̃a nabóang.

Hidrogogia. = Quinaárman sa pagpátag sa mg̃a tubig.

Hidrografía. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagcabótang sa mg̃a tobig ug sa dagat, sa pagbóhat sa mg̃a mapa ng̃a casayóran sa mg̃a sológ, sa mang̃a pagtáob ug paghonás, sa mg̃a tacót ug mg̃a pasil, sa mg̃a loog, sa mg̃a laoígan, &c., sa dagat, arón hingbalóan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy.

Hidrógrafo. = Ang maálam sa hidrografía.

Hidromancía. = Toloóhan ng̃a bacácon, tong̃ód sa mg̃a timáan sa tobig.

Hidromántico. = Ang mutóo sa mg̃a toloóhan ng̃a bacácon tong̃ód sa mg̃a timáan sa tubig.

Hidropesía. = Saquét ng̃a guican sa oháo ng̃a mabáscog.

Hidrópico. = Ang mobáti sa hidropesía. * Ang díli mabósog guihápon.

Hiedra. = Tanóm, balágon ng̃a nagatápot, nagacoyátot sa mg̃a pared, sa mg̃a cahoy, &c.

Hiel. = Apdo. * Pagcapáit.

Hielo. = Tubig ng̃a natibúoc tong̃ód sa dagcóng tugnao. * Pagcacólba sa boot.

Hiemal. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa tugnao.

Hiena. = Mananáp ng̃a ihálas ug maísog uyámot, sa Asia ug sa África.

Hieros. = Tanóm.

Hierrecico. = Pothao ng̃a diótay.

Hierro. = Pothao.

Higa. = Dayan dayan sa azabache sa pagcadágoay sa camót ng̃a guibítay sa laoas sa mg̃a báta.

Higadillo. = Atáy sa mg̃a langgam, sa mg̃a isda ug sa obán pang mg̃a mananáp ng̃a diótay.

Hígado. = Atáy. * Gahóm, cosóg, caísog.

Higiene. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa pagpatigáyon sa bisan onsa ng̃a macaáyo ug ang̃ay sa quinabóhi, ng̃a icabátoc sa mg̃a saquét.

Higo. = Higos.

Higuera. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a higos. * Del infierno. = Tang̃an tang̃an.

Higueron. = Cahoy ng̃a dagcó, sa América.

Hijastro. = Hináblos.

Hijo. = Anac.

Hijodalgo. V. Hidalgo.

Hijuela. = Tinábas ng̃a idógang sa bisti ug sa bisan onsang panápton ng̃a haíctin, arón mahalagpád. * Panápton ng̃a laro ug magáhi gahi, ng̃a icatábon sa bába sa calis sa pagmisa sa mg̃a Padre. * Alaguían, balaháan ng̃a diótay sa tubig. * Dalan ng̃a diótay ng̃a nagacóros ug nabalábag sa mg̃a dalan ng̃a dagcó. * Camatoódan ng̃a ihátag sa mg̃a manononód sa táuo ng̃a namatáy, arón hingbalóan sa tagsa tagsa sa cabílin ng̃a nahatong̃ód caníla, ug ang maong cabílin.

Hila. V. Hilera. * Tináe ng̃a magamáy. * Pagcabílic. * Mg̃a logás ng̃a guicóha sa panápton ng̃a guibádbad, sa pagbótang ug pagtámbal sa mg̃a samad.

Hilacha. = Pinótol ng̃a hilo ng̃a nacáscas sa panápton.

Hilada. V. Hilera. * Tagsa ca pagtaláy sa mg̃a bató, sa mg̃a ladriyo, &c., sa mg̃a cota.

Hiladillo. = Sintas sa hilo con sa igagáma ng̃a haíctin.

Hilado. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a binílic.

Hilador. = Ang magabílic.

Hilandero. = Idem. * Lugar ng̃a pagabilícan.

Hilar. = Bilic. * Pagbóhat sa mg̃a olod ug sa mang̃a laoa laoa sa ilang mg̃a balay balay, sa pagípon nila sa mg̃a logás ng̃a guigáma nila. * Paghúna húna sa maáyong pagcatóltol.

Hilaza. V. Hilada, desde tagsa ca. * Hilo ng̃a díli topóng, ng̃a may pagcanípis ug pagcabága. * Hilo ng̃a igahábol sa bisan onsang hablon.

Hilera. = Taláy, taláytay.

Hilero. = Timáan ng̃a maquíta sa dagat ug sa mg̃a sobá sa guiaguían sa mg̃a sológ.

Hilo. = Hilo. * V. Hebra. * Caoat ng̃a manípis ng̃a binótong. * Pagcadalígdig ng̃a diótay, manípis, sa tubig, sa dogó, &c. * Pagcasómpay, pagcadáyon sa soguílon, sa oáli, &c. * Lugás ng̃a icagáma sa mang̃a olod ug sa mg̃a laoa laoa sa ilang mg̃a baláyan.

Hilvan. = Pagcahalóghog, pagcadoláhot.

Hilvanar. = Pagdoláhot, paghalóghog. * Pagbóhat sa bisan onsa sa madalí caáyo. * Paghóna húna sa pagbóhat sa bisan onsa.

Himeneo. = Pagcasál.

Himno. = Pagcanta, paggóya goya ng̃a ipahanong̃ód sa Dios ug sa mg̃a santos.

Hincadura. = Pagcatólpoc, pagcalánsang, pagcaógdoc, pagcabógsoc, pagcatonóc, pagcasóntoc.

Hincapié. = Sicad, pagcasícad, pagpanícad.

Hincar. = Tolpoc, lansang, ogdoc, bogsoc, tonóc, sontoc.

Hincha. = Domót, daótan ng̃a boot.

Hinchadamente. = Sa pagcahobág.

Hinchado. = Palábi labíhon. * Soguílon, oáli, &c., ng̃a sináctan sa mang̃a polong ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy hingtóngdan.

Hinchar. = Pagponó sa hang̃in sa bisan onsa ng̃a oaláy solód. * Paghobág, pagbotód, paglámhong, paglámhoy. * Pagpalábi labi. * Hopong.

Hinchazon. = Hobág, cabotód, calámhong, calámhoy. * Pagpalábi labi, pagcadagcó sa boot, sa cásing cásing. * Pagcahópong.

Hinojo. = Tanóm ng̃a mahomót, ug hasta ang iang bong̃a ng̃a maíng̃on ing̃on sa anís.

Hipar. = Sod-oc, siclo. * Pagháng̃os, pagónto, pagbórlay, pagcotás tong̃ód sa dagcóng bohat. * Pagíbog pagpanghináot sa minatúod, sa bisan onsa.

Hiperdulía. = Pagtáhod cang María Santísima, pagsíngba ng̃a nahatong̃ód cang María Santísima.

Hipo. = Sod-oc, siclo. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa. * Domót, daótan ng̃a boot sa lain.

Hipocondría. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcabotód sa tian, sa pagcadíli mahílis sa quináon, guican sa casobó ug camíng̃ao ng̃a dagcóan.

Hipocondríaco. = Ang mobáti sa saquét sa hipocondría.

Hipocóndrico. = Ang nahatong̃ód sa hipocondría.

Hipocrás. = Ilímnon ng̃a magáma sa vino, asúcar con calámay, canela ug sa obán pang mg̃a panácot ng̃a mahomót.

Hipocresía. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcasalingcápao, sa pagcatalonháyag. * Pagcadayág sa bisan onsa sa pagcabátoc sa matúod.

Hipócrita. = Ang magabóhat ug mamólong sa salingcápao, sa pagcatalonháyag lamang, labon ng̃a halayó caáyo ang anáa sa iang húna húna. * Pagbóhat ug pagpamólong sa díli oyon, sa díli ang̃ay sa guihúna húna.

Hipócritamente. = Sa pagcasalingcápao, sa pagcatalonháyag.

Hipócrito. V. Hipócrita.

Hipoteca. = Baláy con yota ng̃a ihátag sa otáng̃an sa guiotáng̃an nia, hasta ng̃a magbáyad sa iang otang.

Hipotecar. = Paghátag sa otáng̃an sa guiotáng̃an nia sa iang baláy con baol, hasta ng̃a magbáyad sa otang nia.

Hirco. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa canding ng̃a ihálas.

Hirviente. = Ang mubócal.

Hisca. = Dogá ng̃a mahágcot sa pagcóha sa mang̃a langgam.

Hiscal. = Pisi sa totólo ca labid.

Hisopada. = Pagcasáblig sa tobig.

Hisopar. = Pagsáblig sa tobig.

Hisopillo. = Panápton ng̃a liníquit ug ng̃a pagaholóman sa tobig, sa sabáo, sa vino, &c., sa pagpaínom sa mg̃a masaquét ug sa pagpabógnao sa ilang totónlan. * Tanóm.

Hisopo. = Tanóm, dagámi. * Cahoy ng̃a hamóbo ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa mg̃a balahíbo sa baboy con sa cabayo, con sa usá ca malíng̃in ng̃a tombága ng̃a binóho bohóan, sa pagsáblig sa mg̃a Singbahán ug sa bisan diin sa tubig ng̃a bendita.

Hispánico. = Ang nahatong̃ód sa España.

Hispano. = Ang natáuo sa España. * Ang nahatong̃ód niíning Guinharían.

Híspido. = Bisan onsa ng̃a maháit.

Histérico. = Coyáp.

Historia. = Soguílon sa ng̃atanán ng̃a nahitábo sa canhing tiempo ug sa mg̃a bohat ng̃a tacús ng̃a timaánan. * Soguílon, pananglétan ng̃a guimáo mao. * Casayóran sa pagcabótang sa mg̃a mananáp, sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Pagcabíquil sa mang̃a cabobót-on.

Historiado. = Piníntal ng̃a guibotáng̃an sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a laráoan con dagoay.

Historiador. = Ang nagasólat sa historia.

Historiar. = Pagsólat sa historia, paggáma sa mang̃a soguílon. * Pagpíntal sa papel, sa papán, sa panápton, &c., sa nahitábo sa canhing tiempo.

Historieta. = Soguílon ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan.

Historiógrafo. V. Historiador.

Histrion. = Táuo ng̃a magapacaláin sa bisti sa mg̃a dola sa cadaigánan.

Hita. = Lansang ng̃a diótay, laro ug sa oaláy olóhan.

Hito. = Mojon, halígueng cota ng̃a hamóbo, ng̃a guibótang arón hingbolóan sa mg̃a táuo ng̃a nanaglacát sa pagadolóng̃an sa mg̃a dalan, ug sa pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa yota.

HO

Hobachon. = Táuo ng̃a matámboc ug sopang, apan malóya sa pagbóhat.

Hocicada. = Pagcahilugcapá, pagcasocámod, pagcahidagpá.

Hocicar. = Paghilugcapá, pagcasocámod, paghidagpá, paghidagmá.

Hocico. = Song̃ad, iolóng̃ad, icaóng̃ad, song̃ó. * Bába sa mg̃a táuo ng̃a guidagcóan sa mg̃a ng̃abil. * Nauong. * Pagcacolíot, pagcasocó.

Hocicudo. = Mananáp sa dagcóng song̃ad, song̃ó.

Hocino. = Capandáyan sa pothao ng̃a quinalaháan ug maháit, maíng̃on sa dagoay sa sanggot, galab ng̃a diótay.

Hogaño. = Carón tuíga, niíning túig ng̃a atóbang, ng̃a nagalacát.

Hogar. = Dapóg, abó. * Baláy, pinoyánan.

Hogaza. = Tinápay ng̃a dagcó.

Hoguera. = Daob, pagcasiláb, dagcóng siga.

Hoja. = Dahon. * Ang espada lamang, ang cales, campílang, sondang, bangcao, &c., sa oaláy polóan ug togdánan. * Tagsa ca pecas sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan. * Pothao, tombága, &c., ng̃a halagpád ug manípis. * Tagsa ca papel sa mg̃a libro, sa mg̃a cuaderno, &c.

Hojalatero. = Ang magabóhat sa bisan onsa, sa hoja de lata.

Hojaldrado. = Inojáldre, ang may dagoay sa ojaldre.

Hojaldrar. = Pagbóhat sa ojaldre.

Hojaldre. = Tinápay ng̃a sináctan sa manteca ug sa asúcal con calámay ng̃a nagáma sa mg̃a dolodáhon ng̃a haíctin, manípis ug liníquit.

Hojaldrista. = Ang magabóhat sa mg̃a ojaldre.

Hojarasca. = Cadaghánan sa mg̃a dahon ng̃a natágas sa mg̃a cahoy. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós. * Mg̃a polong ug mg̃a pagsáad ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan, ng̃a bacácon.

Hojear. = Pagágui agui sa madalí sa mg̃a dahon sa mg̃a libro con mg̃a cuaderno. * Pagbása sa madalí sa mg̃a bahin sa mg̃a libro. * Pagbácbac sa mang̃a tombága arón nipíson ug boháton ug mg̃a dahon.

Hojoso. = Ang guidaghánan sa mg̃a dahon.

Hojudo. = Idem.

Hojuela. = Dahon ng̃a manípis caáyo, hatáas ug haíctin, sa boláoan, sa salapí, &c.

Hola. = Nan, hoy, ¿onsa quiní? ¿onsa caná? ¿onsay? ¿onsa ba cadto?

Holanda. = Panápton ng̃a putíon ng̃a pino, manípis caáyo.

Holandilla. = Panápton ng̃a igasápao sa mg̃a bisti.

Holgachon. = Táuo ng̃a maánad sa pagcáon ug pagsoróy soroy lamang, sa oaláy buhat, tiglíbod libod.

Holgadamente. = Sa pagcalóag.

Holgado. = Ang oaláy buhat. * Ang dagcó, ang halóag.

Holganza. = Pagpahóoay, pagcaoaláy cabórlay. * Calípay, dola, paghimáya, maáyong buot.

Holgar. = Pagpahamórlay, paghóoay. * Pagtápol, paglícay sa pagbóhat.

Holgazan. = Tapólan, ang díli mahagógma magbóhat, ang magalícay sa cahágo, tigsóroy soroy, tiglíbod libod.

Holgazanear. V. Holgar, desde pagtápol.

Holgazanería. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat, sa mg̃a cahágo. * Pagcasóroy soroy.

Holgorio. = Piesta, caling̃áoan, calípay, dula.

Holgura. = Idem.

Holocáusto. = Paghálad sa mg̃a judíos.

Hollar. = Tonób. * Pagpasipála, pagtámay, pagyóbit sa isigcatáuo.

Hollejo. = Panit sa obán ng̃a mg̃a bong̃a.

Hollin. = Anóos.

Holliniento. = Ang guianoósan.

Hombracho. = Táuong laláqui ng̃a matámboc, hatáas, sopang ug sa dagcóng hosog.

Hombre. = Táuo ng̃a laláqui.

Hombrear. = Pagpacalaláqui sa mg̃a báta pa.

Hombrecico, llo, to. = Laláquing diótay. * Tanóm ng̃a nagacoyátot sa mg̃a pared ug sa mg̃a cahoy.

Hombrillo. = Tinábas sa panápton ng̃a icalíg-on sa mg̃a abága sa mg̃a sinína.

Hombro. = Abága.

Hombron. V. Hombracho. * Laláqui sa maáyong batásan. * Batid ug cosógon.

Hombronazo. = Idem.

Hombruno. = Ang nahatong̃ód ug ang maíng̃on sa laláqui.

Homenaje. = Pagpanómpa ng̃a pagaboháton sa pagtáhor ug pagsílbi sa hari con sa agálon. * Pagsingba, pagtáhor, pagsógot.

Homicida. = Ang magapatáy sa isigcatáuo. * Ang macamatáy sa táuo.

Homicidio. = Pagcapatáy, pagcabonó sa isigcatáuo.

Homilía. = Pagoáli, oáli sa pagásoy sa mg̃a táuo sa nahatong̃ód sa religion.

Homiliario. = Librong sinolátan sa mang̃a homilía.

Hominicaco. = Laláqui sa daótan ng̃a dagoay.

Homólogo. = Mg̃a polong ng̃a magacaláin lain sa pagsángpot, apan sa usá lamang ca cahológan ug hingtóngdan.

Honda. = Salápid, pisi ng̃a igabonó, igasalibáy sa mg̃a bató.

Hondamente. = Sa pagcahalálom. * Sa hatáas oyámot ng̃a pagásoy, pagpamólong, paghúna húna.

Hondazo. = Pagcabonó, pagcasalibáy sa bató, sa honda.

Hondero. = Soldado ng̃a nacagámit sa honda, sa canhing tiempo, sa pagpang̃óbat.

Hondillo. = Mg̃a pinótol ng̃a panápton ng̃a icagáma sa balát-ang sa mg̃a calsones.

Hondo. = Halálom.

Hondon. = Sampot, sampótan sa bisan onsa; sa bocág, sa saro, sa boteya, sa balóyot, &c. * Ang matá sa mg̃a dagom.

Hondonada. = Yota ng̃a halálom, sapá.

Hondura. = Pagcahalálom.

Honestamente. = Sa pagcaólay, sa pagcacastos. * Sa pagcatahá, sa pagcatáhod.

Honestar. = Pagtáhod, pagtahá.

Honestidad. = Pagcacastos, pagcaólay pagcabóg-os. * Pagcahósay sa laoas sa táuo, sa iang pagbóhat ug mg̃a paglihoc. * Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a ang̃ay sa pagcaboótan.

Honesto. = Ang maáyo. * Táuo ng̃a mahagógma sa pagcacastos, ng̃a olay, bog-os, sa mahósay ng̃a batásan. * Bisan onsa ng̃a matárong, ng̃a ¡go sa cataróng̃an.

Hongo. = Ohong, libgos, poclilay.

Honor. = Catahóran, catahá. * Dong̃og, maáyong ng̃alan. * Pagcacastos, pagcaólay sa mg̃a babáye. * Opicio con pagcahímtang ng̃a dagcó, mahál.

Honorable. = Talahóron.

Honorablemente. = Sa catahóran, sa maáyong ng̃alan ug dong̃og.

Honorario. = Ang mohátag sa maáyong dong̃og sa bisan cansa. * Sohol ng̃a ihátag sa bisan cansa tong̃ód sa mg̃a bohat nia.

Honoríficamente. V. Honorablemente.

Honorífico. V. Honorario, hasta sohol.

Honra. = Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan. * Pagcacasto, pagcaólay sa mg̃a babáye. * Pagámpo sa cadaigánan tong̃ód sa calág sa mg̃a minatáy.

Honradamente. = Sa maáyong dong̃og.

Honradez. = Pagbóhat ug pagpamólong ing̃on sa ang̃ay sa táuo ng̃a may dong̃og ng̃a maáyo.

Honrado. = Táuo ng̃a may dong̃og ng̃a maáyo, donggánon, boótan.

Honrador. = Ang magatáhod, ang magtahá, ang mohátag sa catahóran.

Honramiento. = Pagcatáhod, pagtáhor, pagtahá.

Honrar. = Tahor, tahá.

Honrilla. = Caólao.

Honrosamente. V. Honradamente.

Honroso. V. Honorario, hasta sohol.

Hontanar. = Lugar sa mg̃a tobóran.

Hopa. = Bisti ng̃a maíng̃on sa sotana sa mang̃a Padreng clérigo.

Hopalanda. = Bisti ng̃a dagcó ug halagpád. * Bisti sa mg̃a táuo ng̃a nanagestudio sa mg̃a Universidad.

Hopear. = Paglíhoc, pagquíuo quiuo sa mg̃a mananáp sa ilang icog.

Hopo. = Icog sa mg̃a mananáp ng̃a balahibóan caáyo. * Asintos sa mg̃a capa ug mg̃a capote.

Hora. = Horas. * Cadugáyan sa usá ca horas ng̃a pagapalandóng̃an sa mg̃a cristianos sa adlao sa pagsáca, sa mg̃a Lang̃it sa atong Guinóong Jesucristo * Librong diótay ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ng̃a nahatong̃ód cang María Santísima.

Horadable. = Ang arang bohóan.

Horadacion. = Pagcabohó.

Horadador. = Ang magabohó, ang magahilíhod.

Horadar. = Pagbohó sa pagcalápos.

Horado. = Bohó ng̃a magalápos.

Horario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a horas. * Ang pothao, tombága, &c., sa horásan ng̃a magatórlo sa mg̃a horas.

Horca. = Bitáyan: pagahógtan, pagapátian sa mg̃a táuo ng̃a saláan. * Sang̃á sang̃á.

Horcadura. = Ang bahin sa mg̃a cahoy ng̃a pagabolágan sa mg̃a sang̃á. * Sinógdan sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.

Horcajadas (a). = Pagcabayo sa pagbítay sa tagsa ca paa sa dapit sa toó ug sa oála sa tian sa mananáp ng̃a pagacabayóan.

Horcajadura. = Balát-ang.

Horco. = Tohog sa mg̃a ajos ug mg̃a seboyas.

Horcon. = Sang̃á sang̃á.

Horchata. = Ilímnon ng̃a magáma sa tubig ug sa mang̃a liso sa atímon, sa calabasa, sa melon, sa almendras, &c., ng̃a dinócdoc.

Hordiate. = Ilímnon ng̃a magáma sa sebada.

Horizontal. = Bisan onsa ng̃a nacaligád, ng̃a díli motíndug.

Horizonte. = Ang lang̃it ng̃a atóbang sa mg̃a matá sa mg̃a táuo. * Ng̃atanán ng̃a maquíta paglíbot cotob sa tagsa ca bahin sa yota.

Horma. = Hormahan sa pagbóhat sa bisan onsa, sa mg̃a sapín, sa mg̃a calo, &c.

Hormero. = Ang magabóhat sa mg̃a hormáhan.

Hormica, lla, ta. = Cahoy, bocóg, &c., ng̃a pagaboháton ug botones.

Hormiga. = Holomigas, solom, alioálang, palá, hantic, ananácyod, antóng̃al, bahao bahao.

Hormigon. = Sacót sa mg̃a batóng magamáy, sa apog ug sa bolit.

Hormigoso. = Ang nahatong̃ód sa holomigas.

Hormiguear. = Pagbánhod, pagbínhor sa mg̃a bocton, mg̃a paa, mg̃a camót ug mg̃a tiil. * Pagcatól sa maháit caáyo sa ilálom sa panit. * Pagquíbot quibot, pagquípot quípot.

Hormigueo. = Pagcabánhod, pagcabíhod. * Pagcacatól. * Pagcaquíbot quibot, pagquípot quipot.

Hormiguero. = Baláyan sa mg̃a holomigas, sa mg̃a solóm, &c.

Hornacina. = Bohó ng̃a guibílin sa mg̃a cota, ug labí pa sa mg̃a Singbahán, sa pagáng̃ay dihá sa mg̃a altar.

Hornacho. = Bohó, lang̃ob lang̃ob ng̃a pagaboháton sa mg̃a caboquílan, sa mg̃a bang̃ílid ng̃a pagacalían ug pagacoháan sa yota, sa balás, &c.

Hornachuela. = Payág, balong balong.

Hornada. = Cadaghánan sa mg̃a tinápay, &c., ng̃a pagalotóon pangdóng̃an sa horno.

Hornaguear. = Pagcále sa yota, sa pagcóha sa olíng ng̃a guing̃álan de piedra, sa bató.

Hornaguera. = Olíng ng̃a guing̃álan de piedra, sa bató.

Hornaguero. = Ang nahalóag. * Ang naháoan, ang naháoay. * Lugar ng̃a pagacoháan sa oling ng̃a guing̃álan de piedra, sa bató.

Hornaza. = Horno ng̃a diótay, ng̃a pagtunáoan sa mg̃a tombága, sa salapí, &c. * Color ng̃a igasínao ug icabólit sa mg̃a sorlánan sa yota dapit sa solód.

Hornazo. = Tinápay ng̃a linóto sa horno ug sináctan sa mg̃a itlog. * Gasa, regalo, ng̃a guipanghátag sa mg̃a tagilóngsod sa Padre ng̃a nagaoáli sa cuaresma, sa human na ang oláhing oáli.

Hornear. = Pagtúman sa opicio sa paglóto sa tinápay.

Hornería. = Opicio sa paglóto sa tinápay.

Hornero. = Ang may opicio sa paglóto sa tinápay.

Hornija. = Sológnod, mg̃a cahoy ng̃a magámay ng̃a icaínit sa horno sa paglóto sa tinápay.

Hornijero. = Ang magahácot sa mg̃a sológnod sa horno.

Hornilla. = Bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a dapóg ng̃a pagabotáng̃an sa caláyo ug pagalotóan sa bisan onsa. * Bohó sa mg̃a salapatíhan ng̃a salágan sa mang̃a salapáti.

Hornillo. = Hornong diótay.

Horno. = Horno ng̃a paglotóan sa tinápay ug sa bisan onsa. * Pagabohátan sa apog ug pagalotóan sa tesa, sa ladriyo, &c.

Horquilla. = Sang̃á sang̃á. * Dagom sa caoat, sa salapí, &c., ng̃a icalíg-on sa mg̃a babáye sa ilang pinángco, ng̃a icalógpit sa bohóc.

Horra. = Mananáp ng̃a baye, ug langday.

Horrendamente. = Sa pagcacógmat, sa pagcalísang.

Horrendo. = Ang macalísang, ang macacógmat.

Hórreo. = Tangcal, lugar ng̃a pagatipígan sa trigo, sa humáy, &c.

Horribilidad. V. Horrendo.

Horrible. = Idem. * Macalilísang.

Horriblemente. V. Horrendamente.

Hórrido. V. Horrendo.

Horrífico. = Idem.

Horripilacion. = Taquig.

Horripilativo. = Ang macatáquig.

Horrísono. = Ang macalísang, ang macacógmat sa iang ting̃og, sa iang tonóg. * Ting̃og, tonóg ng̃a macahahárloc, macalilísang.

Horro. = Ang bihag ng̃a nalocát na, ng̃a nahamísic sa cabihágan.

Horror. = Cacógmat, calísang, cahárloc ng̃a dagcóan.

Horrorizar. = Paglísang, pagcógmat.

Horrorosamente. = Sa pagcacógmat, sa pagcalísang.

Horroroso. V. Horrendo. * Ang malágsot oyámot, ang daótan caáyo, ang mang̃íl-ad.

Hortaliza. = Mg̃a tanóm ng̃a macáon, mg̃a dahon, mg̃a gamót, &c.

Hortelana. = Asáoa sa hortelano.

Hortelano. = Ang magabántay sa mg̃a lauerta, sa mg̃a tanáman. * Langgam sa España.

Hortera. = Yahóng, panácsan sa cahoy.

Hosco. = Color ng̃a maíng̃on ing̃on sa maítom. * Táuo sa maísog ng̃a gaui, mapíntas, palábi labíhon.

Hoscoso. = Bisan onsa ng̃a maháit.

Hospedable. = Ang tacós pasác-on sa baláy.

Hospedador. = Ang magapasáca sa lain sa iang baláy.

Hospedar. = Pagpasáca sa baláy, paghátag sa pinoyánan sa bisan cansa.

Hospedería. = Solód ng̃a guitagána sa mg̃a caparían sa pagpoyó sa boot magpoyó dihá ug sa mohápit, sa mg̃a homalápit, halapítan.

Hospedero. = Ang magabántay, magahópot ug magaalíma sa mg̃a homalápit.

Hospiciano. = Pobres. * Hang̃ol ng̃a magapoyó sa baláy ng̃a guing̃álan de misericordia, sa calóoy.

Hospicio. = Baláy ng̃a guitagána sa mg̃a calongsóran sa paghípos, sa paghátag sa pinoyánan, sa pagpacáon ug sa pagbísti sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol.

Hospital. = Baláy ng̃a pagabotáng̃an, pagaalimáhan ug pagatambálan sa mg̃a masaquét. * V. Hospicio.

Hospitalario. = Caparían ng̃a, ing̃on sa iang mang̃a tolománon, modáoat, magahípos ug magahópot sa mg̃a pobres ug sa mg̃a homalápit.

Hospitalero. = Ang magabántay sa hospital.

Hospitalidad. = Paghípos, paghópot, pagbísti ug pagpacáon sa mg̃a hang̃ol, sa mg̃a homalápit. * Pagábi abi sa mg̃a domolóong. * Pagpoyó sa mg̃a masaquét sa hospital.

Hostería. = Baláy ng̃a pagasác-an sa mg̃a homalápit ug domolóong sa pagcáon ug sa pagpoyó tong̃ód sa sohol con sa bayad ng̃a guipang̃áyo caníla.

Hostiario. = Cajon cajon ng̃a diótay ng̃a sorlánan sa mg̃a hostia.

Hostiero. = Ang magabóhat sa hostias.

Hostigador. = Ang magasámoc sa isigcatáuo.

Hostigar. = Samoc, borlay.

Hostigo. = Bahin sa pared con sa cota ng̃a dayág sa olan ug sa hang̃in. * Onós sa mabáscog ng̃a olan ug sa hang̃in, ng̃a magadáot sa pared ug sa mg̃a cota.

Hostil. = Caáoay, batoc.

Hostilidad. = Pagcadáot, cadaótan ng̃a guibóhat sa usá ca Guinharían sa lain ng̃a Guinharían, sa usá ca hadi sa lain ng̃a hadi.

Hostilizar. = Pagdáot sa mg̃a caáoay.

Hotentote. = Táuo ng̃a salvajes, ihaláson caáyo, ng̃a magapoyó sa yota ng̃a haróol sa cabo de buena Esperanza.

Hoy. = Carón arláoa.

Hoya. = Bohó ng̃a dagcó sa yota.

Hoyada. = Yota ng̃a halálom, sapá.

Hoyo. = Bohó.

Hoyoso. = Bohóan, binohóan, ang guibohóan, ang may daghan ng̃a mg̃a bohó.

Hoz. = Galab, capandáyan sa pothao ng̃a balicó, ng̃a igagálab sa humáy, sa trigo, &c.

Hozadero. = Lugar ng̃a pagaong̃álan, pagaóad oáran sa mg̃a baboy.

Hozar. = Ong̃ar, oad oad.

HU

Hucha. = Caban, caja ng̃a dagcó. * Lolónggan, longgánan, sorlánan sa yota, ng̃a guibotáng̃an sa usá ca bohó, sa pagtípig ug pagdaguínot pagánam anam sa salapí. * Ang salapí ng̃a guidaguínot pagánam anam.

Huebra. = Yota ng̃a pagadaróhan sa dohá ca buoc ng̃a baca, cabayo, calabáo, &c., sa usá ca adlao. * Dohá ca mananáp, mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c., ug ang usá ca táuo ng̃a pagaabáng̃an sa pagbóhat sa usá ca adlao ng̃a tibúoc.

Hueca de huso, tornillo, &c. = Piliryan.

Hueco. = Caoang, ang oaláy solód, ohang, gong̃ab, loang. * Táuo ng̃a palábi labíhon, parayégon ng̃a guilabíhan. * Tonóg, ting̃og ng̃a cagábcab. * Bisan onsa ng̃a mahómoc, binósgan, binóscag.

Huelga. = Cadugáyan sa tiempo, sa túig ng̃a pagahoáyan, ng̃a díli pagabohátan. * Caling̃áoan.

Huelgo. = Pagguiháoa. * Guininháoa. * V. Holgorio.

Huella. = Tonób, timáan ng̃a mahabílin sa moágui sa bisan diin. * Pagcatonób, timáan ng̃a mahabílin sa bisan onsang marca sa pagamarcáhan.

Huello. = Lugar ng̃a pagatónban. * Ang cocó sa mg̃a mananáp dapit sa obos.

Huérfano. = Ylo. * De Padre y madre. = Ylo ng̃a tolápos.

Huero huevo. = Ba-óg, baóg.

Huerta. = Laoerta, tanáman.

Huerto. = Idem, lugar ng̃a pagatámnan sa mg̃a otan ug sa mg̃a tanóm ng̃a bolácan.

Huesa. = Lobóng̃an, lobóng, lolóbng̃an.

Hueso. = Bocóg. * Liso. * Bató ng̃a apógon ng̃a oalá malóto, ng̃a oalá maápog. * Ang macalisód, ang macayógot, ang macasámoc. * Ang daótan ug ng̃a oaláy bale.

Huesoso. = Ang nahatong̃ód sa bocóg.

Huesped. = Homalápit, ang magpoyó sa baláy ng̃a díli ia. * Ang tagía sa halapítan. * Ang magapasáca sa iang baláy sa mg̃a homalápit.

Hueste. = Pang̃obátan.

Huesudo. = Ang bocógan caáyo. * Táuo sa dagcóng hosog.

Huevar. = Pagítlog sa mg̃a langgam.

Hueva. = Bihod.

Huevera. = Pagoáncan sa mg̃a langgam. * Copa con sodlánan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a itlog ng̃a linóto sa pagcahómoc.

Huevero. = Ang mopálit ug magabalígya sa mg̃a itlog.

Huevo. = Itlog.

Huida. = Pagcalágueu, pagcalósot.

Huir. = Lagueu, oalá, paháoa.

Hule. = Panápton ng̃a guidíhog sa bolit ng̃a magáhi ug malíg-on caáyo. * Tagoc sa Indias ng̃a icabólit sa mg̃a panápton.

Humanamente. = Sa calóoy. * Ing̃on sa ang̃ay sa pagcatáuo.

Humanar. = Pagbóhat sa isigcatáuo ug malolóyon, mapoang̃ódon, sa mahínay ug sa maáyong boot. * Pagtáuo sa calibótan, pagsógod sa pagcatáuo, pagtoróc sa táuo sa tian sa iang inahán.

Humanidad. = Pagcatáuo. * Catámboc, pagcadagcóng hosog. * Pagcasáyon sa pagángdo sa mg̃a pagtándog sa laoas ug sa mg̃a cailíbgon ng̃a calibotánon, laoásnon. * Pagcalóya ng̃a onay sa táuo ng̃a guican sa salá ng̃a panolóndon. * Poáng̃od, calóoy. * Maáyong boot, maáyong gaui.

Humano. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa táuo.

Humareda. = Pagcaasó.

Humazo. = Asó ng̃a dagcó. * Ang asó sa papel con sa lana ng̃a ipatong̃ód sa ilong con sa bába, sa pagtámbal sa guiasóhan con sa pagtíao canía.

Humeante. = Ang magaasó.

Humear. = Pagasó, pagalísbo, pagalísng̃ao. * Pagbílin sa mg̃a timáan sa mg̃a pagáoay ug mg̃a cagobót sa canhing tiempo.

Humedad. = Pagcaómog.

Humedal. = Yota ng̃a mabasá basá.

Humedecer. = Pagómog, pagbasá basá sa bisan onsa.

Húmedo. = Ang naómog, ang nabasá basá.

Humero. = Alaguían sa asó.

Humildad. = Pagpaóbos. * Pagcatáuo ng̃a obos, lioat sa guinicánan ng̃a díli hamíli, ng̃a díli mahál. * Pagcasácop.

Humilde. = Mapaobsánon. * Tauo ng̃a hamóbo. * Tauo ng̃a lioat sa guinicánan, guilioátan ng̃a obos ng̃a díli mahál.

Humildemente. = Sa pagpaóbus.

Humillacion. = Pagpaóbos, pagcaóbos.

Humilladero. = Lugar sa mg̃a ganháan sa mg̃a Singbahán, ng̃a guibotáng̃an sa usá ca crus, con sa bisan onsang laráoan.

Humillar. = Pagdong̃ó, pagdocó sa olo, pagyócbo sa timáan sa catahóran. * Pagpaóbos sa pagpalábi labi sa bisan cansa. * Pagpaóbos sa boot.

Humillo. = Pagpalábi labi, pagparáyeg ng̃a guilabíhan.

Humo. = Asó. * Alísbo, alísng̃ao. * Pagpalábi labi.

Humor. = Dogá sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mang̃a mananáp. * Gaoi, cagaoían. * Caogalíng̃on ng̃a pagbóot sa pagbóhat sa bisan onsa, con sa pagpamólong ba.

Humorada. = Polong con bohat ng̃a matístis, malipáyon, ug ng̃a oalá paabóton.

Humoral. = Ang nahatong̃ód sa dogá sa mg̃a lauas.

Humorosidad. = Pagcadághan sa dogá.

Humoroso. = Ang may dogá.

Humoso. = Ang magaasó, alasóhan. * Ang maalísbo, ang magaalísng̃ao.

Hundir. = Lomos, lanas. * V. Arruinarse algo, arruinar. * Pagdáog sa bisan cansa sa mg̃a camatúod. * Pagdáog, pagpaóbos. * Pagáoay, paglális lalis, pagsócol. * Pagcaoalá sa bisan onsa, sa díli gayód hiquít-an ug hicaplágan.

Hura. = Hobág ng̃a motoróc sa olo ug daútan caáyo.

Huracan. = Onós ng̃a mabáscog oyámot, hang̃in ng̃a dagcóan ng̃a magaalimpólos, baguio.

Hurañía. = Pagcalícay sa pagatóbang sa isigcatáuo.

Huraño. = Borong, buquírnon, ang molágueu ug molícay sa pagatóbang sa isigcaíng̃on.

Hurgamandera. = Babáye ng̃a bigáon, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan.

Hurgar. = Holhog, colcog, lihoc, cotao. * Pagsámbag, pagágda.

Hurgon. = Capandáyan sa pothao sa pagcótao ug pagcólcog sa caláyo.

Hurgonada. = Pagsóntoc.

Hurgonazo. = Idem.

Hurgonear. = Pagcótao, pagcólcog, paghólhog sa caláyo.

Huron. = Mananáp ng̃a diótay ug molomaítom, ng̃a tigpang̃íta sa mg̃a conejo sa ilang mg̃a baláyan. * Ang maquigsáyod, magapaháyag ug magapadayág sa bisan onsa ng̃a tinágo. * V. Huraño.

Huronear. = Pagcóha sa mg̃a conejo sa uron, pagpaquigsáyod, pagpaháyag, pagpadayág sa bisan onsa ng̃a tinágo.

Huronera. = Lugar ng̃a pagasórlan sa uron. * Lugar ng̃a pagatagóan, pagahobóng̃an sa bisan cansa, con pagalaguíuan ba.

Huronero. = Ang magabántay, bomolántay sa mg̃a uron.

Hurtable. = Ang arang ug ang masáyon caoáton.

Hurtador. = Caoatán, mang̃ang̃áhas, maninicás.

Hurtar. = Caoat, cahas, ticás. * Pagcáncan sa mg̃a sobá sa yota sa ilang baibáyon. * Paglícay, pagságang.

Hurto. = Quináoat, pagpang̃áoat.

Husada. = Hilo, seda, &c., ng̃a binílic na sa bilícan.

Husillo. = Cáhoy, tombága, pothao, &c., ng̃a guicanálan paglibót ug nayon ng̃ádto sa tomóy, ng̃a icapógos sa mg̃a pigsánan.

Husma (andar á la). = Pagpatigáyon, pagpaquigásoy pagpaquigsáyod, sa pagcacógui caáyo sa bisan onsa ng̃a tinágo. * Pagmatúod sa bisan onsa ng̃a tinágo, tong̃ód sa mg̃a catáhap ug mg̃a timáan.

Husmeador. = Ang macáplag sa bisan onsa tong̃ód lamang sa bahó.

Husmear. = Pagcáplag, paghibálag, pagquíta sa bisan onsa cay guipang̃íta sa iang bahó. * Pagpaquigsáyod pagpaquigásoy, pagsósi sa bisan onsa ng̃a tinágo, sa hilom lamang, díli sa dayág. * Pagsógod sa bahó, sa pagbahó sa bisan onsa.

Husmo. = Ang bahó sa bisan onsa, sa carne, sa baboy, sa manteca, &c. * Paghólat, pagpaábot sa maáyong cahigayónan, ocasion, sa pagcóha sa bisan onsa ng̃a guitúyo.

Huso. = Bilícan.

Huta. = Balong balong, payág.

Hutia. = Mananáp sa América ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá.

I

ID

I. = Ug.

Ida. = Pagádto sa bisan diin. * Pagbóhat, pagpamólong sa oalá húna hunáon ug maáyo, guícan lamang sa capong̃ót.

Idea. = Húna húna. * Laráoan ng̃a mahabílin sa húna húna, sa calág, sa mg̃a galámhan sa calág, sa bisan onsa ng̃a guinatán-ao ug guinadóng̃og. * Laráoan ng̃a nahamótang sa huna huna sa pagbóhat sa bisan onsa, sa pagbóhat sa usá ca baláy, sa pagsólat sa usá ca oáli, &c. * Húna húna ng̃a batir ug matalínis sa pagándam, sa pagtagána ug sa pagbóhat sa bisan onsa. * Panigíngnan, pananglétan.

Ideal. = Ang nahatong̃ód sa húna húna, ang mahamótang sa húna húna lamang sa oaláy pagcamáo ng̃a tuod.

Idealmente. = Sa húna húna.

Idear. = Paghúna hona.

Idem. = Polong ng̃a linatín: mao da, ing̃on, maíng̃on.

Idénticamente. = Sa pagcasáma, sa pagcaíng̃on, sa pagcatopóng, maíng̃on gayód.

Idéntico. = Ang magsáma ug maíng̃on sa lain ng̃a botang.

Identidad. = Pagcasáma, pagcaíng̃on.

Identificar. = Pagpanigíng̃on sa mg̃a botang ng̃a nagacaláin lain sa pagcamatúod.

Ideología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a húna húna.

Idioma. = Polong, pinamólong ng̃a caogalíng̃on sa bisan onsang Guinharían, provincia con longsod.

Idiota. = Táuo ng̃a borong caáyo, ng̃a cabos, ng̃a oaláy quinaárman.

Idiotez. = Pagcacábos, pagcaoaláy quinaárman.

Idiotismo. = Idem.

Idolatra. = Dioatáhan, pang̃anitóhon. * Táuo ng̃a díli mutóo sa matúod ng̃a Dios, ng̃a mosíngba sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon.

Idolatrar. = Pagdioáta, pagpang̃aníto, pagsíngba sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon. * Paghigógma sa guilabíhan ng̃a gogma sa bisan cansang táuo con botang, paglíhi.

Idolatría. = Pagpang̃aníto, pagdioáta, pagsíngba sa díli Dios ng̃a tuod.

Idolátrico. = Ang nahatong̃ód sa idolatría.

Ídolo. = Dios dios ng̃a bacácon, táuo táuo ng̃a pagasingbáhan sa mg̃a dioatáhan, dioáta, aníto. * Bisan onsa ng̃a guihigógma, hinigógma sa pagcalacád na.

Idoneidad. = Pagcaámdam sa pagbóhat sa, pagpamólong sa bisan onsa.

Idóneo. = Ang macahímo sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa.

Idus. = Ang usá sa toló ca bahin sa bolan sa tiempo sa mg̃a Romanos.

IG

Iglesia. = Singbahán. * Catilíngban sa mg̃a binoñágan, ng̃a guihópot sa iang pang̃ólo ng̃a si Jesucristo, ug sa ilis nia ng̃a ang Santos ng̃a Papa. * Catilíngban sa mg̃a Padreng tanán ug sa mg̃a hocmánan ng̃atanán sa Singbahán sa tagsa ca Guinharían, con sacop sa usá ca ponóan, maíng̃on ng̃a ang Iglesia sa Roma ug ang guing̃álan ug griega. * Catilíngban sa ng̃atanán ng̃a guioldenáhan. * Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa mg̃a Obispo, ug ang cadaghánan sa ilang mg̃a guinsacópan. * Cadaghánan sa mg̃a canónigos sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral.

Ígneo. = Bisan onsang caláyo ug ang maíng̃on sa caláyo. * Ang may color sa caláyo.

Ignicion. = Pagcabága tong̃ód sa caísog sa caláyo.

Ignífero. = Ang may caláyo, ang guinicánan sa caláyo.

Ignipotente. = Ang may gahóm sa caláyo, ang magabóot sa caláyo.

Ignívomo. = Ang magasóca sa caláyo.

Ignominia. = Coólao ng̃a guiántos sa bisan cansa sa cadaigánan.

Ignominiosamente. = Sa caólao, sa pagcaólao.

Ignominioso. = Maoólao, ang magapaólao, ang macaólao.

Ignorancia. = Pagcaoaláy caálam, pagcacólang sa quinaádman.

Ignorante. = Ang díli maálam. * Ang díli masáyor, ang díli mahibaló.

Ignorantemente. = Sa pagcaoláy caálam. * Sa oolá pagatoyóon. * Sa oaláy paghibaló.

Ignorar. = Díli pagálam, díli pagsáyod ug paghibaló. * Pagambót, pagináy.

Igual. = Magsáma, topóng, maíng̃on. * Ang may calig-ónan sa pagbóhat. * Ang mao da guihápon sa iang pagpamólong, sa iang gaoi, &c.

Iguala. = Pagcatopóng, pagcasáma, pagcaáng̃ay, pagcaóyon. * Sohol ng̃a sinabótan.

Igualacion. = Idem hasta sohol. * Pagsábot, pang̃áng̃ay.

Igualador. = Ang magatopóng, ang magapaáng̃ay.

Igualamiento. V. Iguala, hasta sohol.

Igualar. = Sama, topóng, ing̃on, ang̃ay, oyon. * Pagtámbac sa yota, sa mg̃a cadalánan.

Igualdad. V. Iguala, hasta sohol.

Igualmente. = Sa pagcatopóng, sa pagcasáma. * Ing̃on man opód, maíng̃on man osáb.

Iguana. = Ibid.

IJ

Ijada. = Quilid, loib loib.

Ijadear. = Paglíhoc sa quilid sa pagguinháoa, horac horac.

Ijar. V. Ijada.

IL

Ilacion. = Paghúna húna sa bisan onsa tung̃ód sa mg̃a guinsóndan.

Ilativo. = Ang arang huna hunáon sa mg̃a polong con mg̃a bohat ng̃a guisóndan.

Ilegal. = Ang contra, ang batoc sa batásan, ang díli ang̃ay sa mg̃a leyes.

Ilegalidad. = Pagcabátoc, pagcadíli ang̃ay sa batásan.

Ilegalmente. = Sa pagcabátoc, sa pagcadíli ang̃ay sa batásan, sa ley.

Ilegible. = Ang díli mahímo ng̃a basáhon, ang díli mabása.

Ilegítimamente. = Sa díli maáyong tuod.

Ilegitimar. = Pagbótang sa cacolían, arón díli maáyo ng̃a tuod ug bisan onsa.

Ilegitimidad. = Pagcaoalá sa bisan onsa ng̃a quinahánglan onta, arón maáyo ng̃a tuod ug bisan onsa con bisan quinsa.

Ilegítimo. = Ang díli maáyo ng̃a tuod, ang may bisan onsa ng̃a cacolían, arón díli maáyo ng̃a hingpit.

Ileso. = Ang oalá madáot sa bisan onsang cadaótan. * Ang oalá pahilábtan.

Ilícitamente. = Sa pagcaoaláy cataróng̃an.

Ilícito. = Ang díli matárong, ang oaláy catarúng̃an. * Daótan, dinilían.

Ilimitado. = Ang oaláy catapúsan, cacotóban.

Ilíquido. = Otáng con cuenta ng̃a oalá pa baydan, ng̃a oalá pa mahúsay.

Iliterato. = Ang oalá magestudio, ang oaláy quinaárman, caálam.

Iluminacion. = Pagcaíuag, cadaghánan sa mang̃a sugá ng̃a icadáyan dayan ug icaíuag sa mg̃a baláy, sa mg̃a cadalánan, &c.

Iluminador. = Ang magabótang sa mg̃a sogá ng̃a icagáma sa iluminacion. * Ang magapíntal sa mg̃a laráoan sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a color.

Iluminar. = Pagíoag, pagdáyan dayan sa mang̃a baláy &c., sa daghánan ng̃a mg̃a sogá. * Pagpíntal sa mg̃a libro, sa mg̃a laráoan, &c., sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a color. * Pagíoag sa Dios sa mang̃a cásing cásing ug mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a mg̃a binóhat nia, sa iang santos ng̃a gracia ug pagtábang. * V. Ilustrar.

Iluminativo. = Ang macaíoag.

Ilusion. = Húna húna ng̃a díli matúod, sa oaláy hingtúngdan ng̃a pagcamáo.

Ilusivo. = Ang díli matúod. * Bisan onsa ng̃a guipacamatúod ug guipacamáo lamang sa díli matúod. * Limbong, bacac.

Iluso. = Ang guilimbóng̃an, ang guiólo olóhan.

Ilusorio. = Ang macalímbong. * Ang oaláy hingtúngdan ng̃a pagcamáo.

Ilustrar. = Pagíoag sa húna húna. * Pagdayág sa mg̃a dóha dúha. * V. Iluminar desde Pagíuag sa Dios. * Paghamíli, pagmahál, pagbóhat ug halángdon sa bisan onsa, con sa bisan cansa.

Ilustre. = Táuo sa maáyong guinicánan, mahál, hamíli, dato, dagcóng táuo, bantógon, banságon, cating̃aláhan, hibólng̃an.

Ilustrísimo. = Polong ng̃a ióna sa mang̃a ng̃alan sa mg̃a Sres. Obispo ug sa obán pang mg̃a táuo ng̃a mahál, tung̃ód sa ilang opicio con pagcahímtang.

IM

Imágen. = Laráoan sa bisan onsa. * Panigíngnan. * Pagcamáo sa bisan onsa. * Aníno. * Táuo táuo.

Imaginable. = Ang arang húna hunáon.

Imaginacion. = Húna húna.

Imaginar. = Paghúna húna, pagpalándong.

Imaginaria. = Bantay ng̃a guing̃álan ug guitagána sa pagílis sa mg̃a bantay, con maoalá ugáling.

Imaginariamente. = Sa húna húna lamang, sa díli matúod.

Imaginario. = Ang mahamótang sa húna húna lamang, sa díli matúod. * Ang magabóhat ug magapíntal sa mg̃a táuo táuo ug sa mg̃a laráoan.

Imaginativa. = Galámhan, gahóm sa calág sa paghúna húna.

Imaginativo. = Ang magahúna húna sa canónay.

Imán. = Batóng baláni.

Imbécil. = Boang boang, coliró, coláng̃an sa boot.

Imbecilidad. = Pagcalóya, pagcahóyang.

Imbibicion. = Pagcasóyod, pagcayópyop.

Imbuir. = Pagsámbag, pagtámbag.

Imitable. = Ang tacós ng̃a pinigíngnan, ng̃a pagaaoáton.

Imitacion. = Pagcaáoat, pagcapanigíng̃on.

Imitador. = Ang moáoat, ang magapanigíng̃on.

Imitante. = Idem.

Imitar. = Aoat, ing̃on, pagpanigíng̃on, ayap, tondog.

Impaciencia. = Pagcaoaláy pagcaílob, pagcaántos.

Impacientar. = Pagtúyo sa lain, arón masocó, orón manoyó.

Impaciente. = Ang díli moílob, ang díli moántos, ang madalí manoyó.

Impalpable. = Ang hapit díli mahímo ng̃a hicápon, capcápon, tong̃ód sa pagcadiótay, pagcanípis, pagcagamáy.

Impar. = Ang oaláy pares, ang oaláy parang, ang oaláy obán.

Imparcialmente. = Ing̃on da sa cataróng̃an. * Sa oaláy pagcabóyoc sa loyo ug sa loyo, sa usá ca dapig ug sa usá.

Impartible. = Ang díli mahímo bahínon, boc-on ug bolágon.

Impartir. = Pagpáhat. * Pagámbit.

Impasibilidad. = Pagcaoaláy casaquét ug casáquet.

Impasible. = Ang díli mobáti, ang díli masáquet ug díli mamasaquét.

Impávidamente. = Sa oaláy cahárloc, catáhap ug catálao.

Impavidez. = Caísog sa casing casing.

Impávido. = Ang díli mahádloc, díli matáhap ug díli matálao.

Impecabilidad. = Pagcadíli mahímo sa pagcasalá.

Impecable. = Ang díli mahímo ng̃a macasalá.

Impedido. = Bacól, lolid, sampil.

Impedidor. = Ang macaólang, ang macapogóng. * Ang moságang.

Impediente. = Idem.

Impedimento. = Caoláng̃an, casámoc, casamócan, cabilínggan. * Bisan onsang cacolían ng̃a magabúhat sa pagcadíli mao, sa pagcadíli bale sa mg̃a pagtiáyon.

Impedir. = Olang, samoc. * Sagang, pogóng.

Impelente. = Ang macadóso, ang magapaírog, ang magatólac, magatolód. * Ang magasámbag, magaágda.

Impeler. = Doso, irug, tolac, tolód. * Sambag, tambag, agda.

Impenetrabilidad. = Pagcadíli macalahós ug díli mahímo ng̃a lahóson.

Impenetrable. = Ang díli mahímo ng̃a lahóson, tahóson. * Ang díli mahímo ng̃a toquíbon, togcálon, sabóton, saydan.

Impenitencia. = Pagpacadáyon sa salá. * Pagcagáhi sa casing casing, pagcaoaláy pagbásol ug paghinólsol sa mg̃a salá.

Impenitente. = Ang díli boot maghinólsol sa mg̃a salá, ang boot magparáyon sa mg̃a casalánan.

Impensadamente. = Sa oalá húna hunáon, sa oalá catahápan, sa oalá paabóton. * Sa ahat, sa calit, sa tagcoláhao.

Impensado. = Idem.

Imperante. = Ang magasógo, ang magabóot.

Imperar. = Pagsógo, dagbóot, paghári.

Imperativo. V. Imperante.

Imperatoria. = Tanóm sa España.

Imperatorio. = Ang nahatong̃ód sa cahímtang sa pagcahári.

Imperceptible. = Ang díli mahímo ng̃a batíon, quit-on ug donggon.

Imperdible. = Ang díli mahímo ng̃a maoalá.

Imperdonable. = Ang díli mahímo ng̃a pasailóon.

Imperfeccion. = Pagcadíli hingpit, pagcacólang sa bisan onsa, pagcadíli toman.

Imperfecto. = Ang coláng̃an sa bisan onsa, ang díli tuman, ang díli hingpit, ang oalá mahóman, ang guiálang aláng̃an.

Imperial. V. Imperatorio. * Ang mahatong̃ód sa Guinharían.

Impericia. = Pagcacólang sa pagcaánad, sa caálam, sa quinaádman.

Imperio. = Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa emperador, sa harí, ug ang tiempo, ang túig ng̃a pagadogáyan sa pagcahári. * Ang pagcahári, ang pagbóot sa emperador, sa hari.

Imperiosamente. = Sa pagbóot ng̃a caogalíng̃on.

Imperioso. = Ang magabóot, ang magasúgo sa pilit caáyo, arón matúman ang sogo sa oaláy balíbad ug calaguéuan.

Imperitamente. = Sa pagcaoaláy caálam ug pagcaánad.

Imperito. = Ang díli maálam, ang oalá maánad.

Impermeable. = Ang díli mahímo ng̃a taslópon sa tubig bisan ng̃a mahomód.

Impermutable. = Ang díli mahímo ng̃a bailóon ug pagtagilísan.

Impersuasible. = Ang díli mahímo ng̃a sambágon, tambágon, ang díli mutóo.

Impertérrito. V. Impábido.

Impertinencia. = Polong con bohat ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy hingtóngdan. * Pagcacóti cuti. * Pagcasámoc, pagcabórlay.

Impertinente. = Ang díli macaígo, ang oaláy hingtóngdan ug cahológan. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a samócan.

Impertinentemente. = Sa pagcacóti cuti, sa pagcasámoc.

Impertir. V. Impartir.

Imperturbable. = Ang díli mabálhin, ang mao da guihápon.

Impetra. = Pagtógot. * Gahóm ng̃a ihátag sa lain.

Impetracion. = Pagcadáng̃at sa bisan onsa.

Impetrador. = Ang magacóha sa guitóyo nia, sa guipang̃áyo.

Impetrante. = Idem.

Impetrar. = Pagcóha, pagdáng̃at sa bisan cansa, sa bisan onsa ng̃a guitóyo ug guipang̃áyo.

Ímpetu. = Pagcahanáyac ng̃a dinalí ug ahat. * Cosóg ng̃a mabáscog.

Impetuosamente. = Sa pagcahanáyac. * Sa pagcacosóg ng̃a mabáscog ug ahat.

Impetuosidad. V. Ímpetu.

Impetuoso. = Bascógon, cosgon. * Ang magabóhat ug mamólong sa oalá húna húnaon ug maáyo.

Impia. = Tanóm maíng̃on sa romero.

Impiamente. = Sa pagcaoaláy Pagtóo ug pagpoáng̃od.

Impiedad. = Pagcacólang sa Pagtóo ug sa pagpoáng̃od.

Impío. = Ang colang sa Pagtóo, ang oaláy pagpoáng̃od.

Implacable. = Ang díli mahímo ng̃a paghínay hináyon, ng̃a lipáyon.

Implacablemente. = Sa casocó ng̃a díli maoalá, ng̃a díli macóha.

Implaticable. = Ang díli mahímo ng̃a soguilánan, soltíhan ug pagpolóng̃an.

Implicacion. = Pagcabátoc.

Implicar. = Pagpótus, paglíquit. * Pagólang. * Pagbátoc.

Implicatorio. = Ang guibotáng̃an sa pagcabátoc.

Implícito. = Bisan onsa ng̃a pagasabóton, bisan ng̃a díli maásoy.

Imploracion. = Pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo, pagpang̃áyo.

Implorar. = Idem.

Implume. = Langgam ng̃a oaláy balahíbo.

Impolítica. = Pagcaoaláy pagábi abi, pagcacólang sa maáyong pagtóon.

Impoluto. = Olay, sa oaláy boling.

Imponderable. = Ang díli catópng̃an, ang labí sa ng̃atanán. * Ang díli mahímo ng̃a timbáng̃on.

Imponer. = Pagbótang sa mg̃a mabóg-at, sa mg̃a catongdánan. * Pagbótang. * Pagtórlo sa bisan cansa, pagtóon, pagásoy, pagsáyod. * Pagcahárloc, pagpatálao. * Paghósay ug maáyo sa mg̃a marca, sa mang̃a molde sa pigsánan sa imprenta, arón mahímo ng̃a basáhon ang solat ng̃a guiimprenta sa papel ng̃a pinicó na.

Impopular. = Ang díli pagahigogmáon sa cadaghánan.

Importacion. = Pagcasolód sa usá ca Guinharían con provincia sa mg̃a manggad sa lain ng̃a Guinharían con provincia.

Importancia. = Caayóhan, polós ng̃a guican sa bisan onsa. * Gahóm sa bisan cansang táuo tong̃ód sa iang oficio con cahímtang.

Importante. = Ang may polós, ang macapolós.

Importar. = Pagpolós sa bisan onsa. * Pagbíli sa bisan onsa ng̃a guipálit ug guibalígya. * Pagsolód sa usá ca longsod sa mg̃a manggad sa lain ng̃a Guinharían.

Importe. = Ang bili sa mg̃a manggad ug sa bisan onsa ng̃a guipálit ug guibalígya.

Importunacion. = Pagháng̃io sa linugsánay, pagpang̃amúyo sa pagcasámoc, sa pagcabórlay, sa dili pabalíbad.

Importunadamente. = Sa pagcadíli mao, sa pagcacanúnay.

Importunamente. = Sa pagcasámoc, sa pagcadíli macaígo, sa pagcalúgus.

Importunar. = Pagsámoc pagbórlay sa bisan onsang tuyo con pagpang̃áyo. * Pagháng̃io ug pagpang̃aliópo sa masóbsob. * Sa díli macaígo.

Importunidad. = Pagcasámoc, pagcaborláy tong̃ód sa bisan onsang tuyo sa isigcatáuo.

Importuno. = Ang díli macaígo. * Ang macasámoc, macabórlay.

Imposibilidad. = Pagcadíli mahímo sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.

Imposibilitar. = Pagcóha, pagdíli, pagólang sa gahóm sa pagbóhat con sa pagpamólong.

Imposible. = Ang díli mahímo. * Ang macóli oyámot.

Imposicion. = Cabóg-at, bala. * Bahin, tampo, silot, &c., ng̃a guipang̃áyo sa bisan cansa. * Pagcabótang sa mg̃a marca sa pigsánan sa imprenta, arón basáhon ang solat sa mg̃a dahon ng̃a magacasonód sonód sa tibúoc ng̃a pliego, sa obos na gui imprenta ug pinicó na.

Impostor. = Tigbótang botang, mabótang botáng̃on, mabótang botáng̃an. * Malilímbong, malimbóng̃on.

Impostura. = Botang botang. * Limbong ng̃a pagaíngnon ng̃a matúod.

Impotencia. = Pagcaoaláy gahóm sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa, pagcaoaláy gahóm sa paglíoat.

Impotente. = Ang díli macahímo sa bisan onsa. * Ang díli macalíoat.

Impracticable. = Ang díli mahímo ng̃a boháton. * Ang malisód oyámot. * Dalan ng̃a díli calácoan ug macóli ng̃a pagaaguían.

Imprecacion. = Tonglo, pagpanghináot sa cadáot sa isigcatáuo, sa mg̃a polong ng̃a guipamólong, pagpahimadáot.

Imprecar. = Idem.

Impregnarse. = Pagdáoat, pagsóyop sa mg̃a bohó bohó ng̃a diótay caáyo sa usá ca laoas, sa mg̃a bolobáhin ng̃a maggamáy sa lain ng̃a laoas.

Imprenta. = Quinaádman sa pagimprenta sa mang̃a libros. * Lugar, baláy ng̃a pagamarcáhan sa mg̃a solat ng̃a inimprenta.

Imprescindible. = Ang díli mahímo ng̃a sagdan, biáan, bolágon ug díli pagatágdon, ang tutománon gayód.

Impresion. = Pagcamarca. * Timáan sa usá ca botang ng̃a mahabílin sa lain ng̃a botang. * Dagoay sa mg̃a letra ng̃a guibótang sa mg̃a libro. * Bisan onsa ng̃a solat ng̃a inimprenta. * Pagcatándog sa húna húna, sa calág sa mg̃a táuo, sa mg̃a paghónghong ng̃a espirituhánon.

Impresionar. = Pagsámbag sa lain sa bisan onsa, arón pagatoóhan sa minatúod.

Impreso. = Bisan onsang solat ng̃a diótay ng̃a inimprenta.

Impresor. = Ang tagía sa imprenta ug ang magaimprenta sa mg̃a solat, sa mg̃a libro.

Impresora. = Ang asáoa sa impresor, con ang babáye ng̃a tagía sa imprenta.

Imprestable. = Ang díli mahímo ng̃a ipaólus.

Imprevision. = Pagcacólang sa húna húna, sa pagmátng̃on.

Imprevisto. = Ang oalá paabóton, ang oalá húna hunáon. * Bisan onsa ng̃a moábot sa pagcaáhat, sa pagcacálit, sa tagcoláhao.

Imprimacion. = Pagcaándam sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan. * Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa pagándam sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan.

Imprimadera. = Capandáyan sa pothao con sa cahoy ng̃a icaándam sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan.

Imprimador. = Ang magaándam sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan.

Imprimar. = Pagdíhog, paghílog, pagbólit, sa mg̃a color ng̃a nahaóna, sa mg̃a panápton ng̃a pagapintálan.

Imprimir. = Pagmarca sa mg̃a letras ug sa bisan onsa sa papel ug sa bisan asa. * Paglíngcod ug bisan onsa sa húna húna, pagpátic.

Improbable. = Ang díli masáyon ng̃a omábot, boháton con ipamólong.

Improbar. = Pagsáoay, pagbárlong. * Pagdíli.

Ímprobo. = Daótan. * Bohat. * Bohat ng̃a mabóg-at ug canúnay.

Improperar. = Pagbóyboy. * Pagdáot sa polong sa isigcatáuo.

Improperio. = Polong ng̃a icadáot sa isigcatáuo. * Pagbóyboy.

Impropiamente. = Sa díli mao, sa díli macaígo, sa díli maíng̃on.

Impropiedad. = Pagcadíli mao, pagcadíli macaígo.

Impropio. = Ang díli mao, ang díli macaígo, ang colang ca bisan onsang quinahánglan arón mahíngpit.

Improporcion. = Pagcaoaláy caang̃áyan.

Improporcionado. = Ang oaláy caang̃áyan.

Improrogable. = Ang díli mahímo ng̃a pagatagálan, ng̃a pagaabóton ug holáton.

Impróvidamente. = Sa oalá húna honáon, sa oalá pagbót-on.

Impróvido. = Ang oalá maándam, magtagána.

Improvisamente. = Sa ahat, sa calit. * V. Impróvidamente.

Improvisar. = Pagbóhat ug pagpamólong sa bisan onsa sa oalá húna honáon ng̃a daan, sa oaláy pagándam ug pagtágana.

Improviso. V. Impróvido.

Improvisto. V. Impróvido.

Imprudencia. = Pagcacólang sa salabótan.

Imprudente. = Ang coláng̃an sa salabótan, sa maáyong húna húna.

Impúbero. = Ang oalá pa omábot sa pagcaolitáo con sa pagcadalága.

Impudencia. = Pagcaoaláy caólao, pagcaólag.

Impudente. = Maólag, maláo-ay, táuo ng̃a oaláy caólao.

Impúdicamente. = Sa pagcaólag, sa pagcamaláo-ay, sa pagcahílas.

Impudicicia. V. Deshonestidad.

Impúdico. V. Deshonesto.

Impuesto. = Bohis, tampo, tampa, silot, baláydon.

Impugnable. = Ang mahímo ng̃a soclan ug batócon.

Impugnacion. = Pagcasócol, pagcaíndig indig, pagcabátoc.

Impugnador. = Ang mosócol, ang magabátoc sa mang̃a polong con mg̃a bohat sa lain.

Impugnar. = Socol, batoc.

Impulsar. V. Impeler.

Impulsion. = Pagcadóso, pagcaírog, pagcatólac, pagcatolód.

Impulsor. V. Impelente.

Impune. = Ang magamísic, ang mahagáoas sa castigo.

Impunemente. = Sa oaláy castigo.

Impunidad. = Pagcaoaláy pagcastigo sa saláan.

Impureza. = Pagcahógao, pagcabóling. * Pagcaólag, pagcaláo-ay.

Impuro. = Ang díli olay, ang díli bog-os. * Ang mahógao, ang bolíng̃on.

Imputacion. = Pagcabótang botang.

Imputar. = Pagbótang botang.

IN

Inacabable. = Ang díli mahóman, ang díli matápos, ang díli matibáoas, ang madúgay sa guihápon.

Inaccesible. = Ang díli mahímo ng̃a abóton, dang̃áton ug pagadoólan.

Inaccion. = Pagcaoaláy bohat.

Inadaptable. = Ang díli mahímo ng̃a nonton.

Inadecuado. = Ang díli ang̃ay.

Inadmisible. = Ang díli mahímo ng̃a daoáton.

Inadvertencia. = Pagcacólang sa húna húna, sa salabótan.

Inadvertidamente. = Sa pagcaoaláy salabótan, sa pagcacólang sa húna húna.

Inadvertido. = Ang díli mamátng̃on.

Inagotable. = Ang díli mahímo ng̃a ithon, titíon, horton.

Inaguantable. = Ang díli mahímo ng̃a ilóbon, ang díli maántos.

Inalienable. = Ang díli mahímo ng̃a ihátag sa lain.

Inalterable. = Ang dilí mabálhin, ang mao da guihápon, ang malíg-on.

Inalterado. = Idem.

Inamisible. = Ang díli mahímo ng̃a maoalá.

Inamobible. = Ang díli mahímo ng̃a lihócon, ang díli malíhoc. * Ang díli mahímo ng̃a coháon, ang díli masácoat.

Inanicion. = Pagcalóya ng̃a dagcó, pagcaoaláy gahóm ug cosóg.

Inanimado. = Ang oaláy calág, ang oaláy quinabóhi, ang patáy.

Inapagable. = Ang díli mapálong, ang díli mahímo ng̃a palng̃on.

Inapeable. = Ang dilí matóquib, ang díli mahímo ng̃a toquíbon, togcálon ug sabóton. * Táuo ng̃a dili pasámbag, ng̃a díli mutóo sa mg̃a tambag, sa magáhing olo.

Inapelable. = Paghócom, sentencia ng̃a díli mahímo ng̃a iháng̃io arón osbon.

Inapetencia. = Pagcaoaláy gugma, ganas sa pagcáon.

Inapetente. = Ang díli mahagógma mocáon.

Inaplicacion. V. Desaplicacion.

Inaplicado. = Ang oaláy cacógui sa pagtóon, ang tapólan.

Inapreciable. = Ang díli mahímo ng̃a botáng̃an sa bili cay mahál ug bilídhon oyámot.

Inasequible. = Ang díli mahímo ng̃a dang̃áton.

Inaudito. = Ang oalá donggon sa guihápon.

Inauguracion. = Toloóhan ng̃a bacácon, pagtágna tong̃ód sa mg̃a paglópad ug pagtíng̃og sa mg̃a langgam. * Pagcasógod sa paghári sa mg̃a hari.

Inaugurar. V. Inauguracion desde pagtágna.

Inaveriguable. = Ang díli mahímo ng̃a hisáydan, hibalóan ug sosíhon.

Incalculable. = Ang díli mahímo ng̃a húna hunáon sa toman.

Incansable. = Ang díli macápoy, ang díli mabórlay.

Incansablemente. = Sa pagcaoaláy cabórlay ug pagcacápoy.

Incantable. = Ang díli mahímo ng̃a cantáhon cay díli moábot ang ting̃og.

Incapacidad. = Pagcaoaláy gahóm sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.

Incapaz. = Ang díli mahímo sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa. * Ang coláng̃an sa quinaádman, sa salabótan.

Incasable. = Ang díli mahímo ng̃a mamiño, ang díli mahagógma sa pagcamíño.

Incautamente. = Sa oaláy salabótan.

Incauto. = Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy salabótan.

Incendiar. = Pagsónog, pagdáob, pagsílab.

Incendiario. = Ang magapasónog sa bisan onsang baláy. * Ang nagatagána sa mg̃a icasónog, sa macasónog.

Incendio. = Pagcasónog, pagcadáob, pagcasílab. * Pagcaínit ng̃a dagcó sa húna húna guican sa caísog ug cosóg sa mg̃a cailíbgon.

Incensacion. = Pagcatábiog sa insensario, pagpaasó canía.

Incensar. = Pogtábiog sa incensario, pagpaasó canía.

Incensario. = Bagáhan ng̃a pagagamíton sa Singbahán sa pagasó.

Incensurable. = Ang díli mahímo ng̃a saoáyon.

Incentivo. = Ang magaágda, ang magapógos.

Incertidumbre. = Duha duha.

Incesable. = Ang díli moóndang, moárang, ang canónay.

Incesablemente. = Sa pagcacanónay, sa pagcaoaláy ondang.

Incesante. V. Incesable.

Incesantemente. V. Incesablemente.

Incesto. = Salá ng̃a mahílas, pagpacasalá sa caobánan ng̃a hadúol.

Incestuoso. = Ang macasalá, ang maquihiláoas sa caobánan ng̃a harúul.

Incidencia. = Ang moábot sa bisan onsang soguílon, con holosáyon, sa oalá paabóton.

Incidente. = Idem.

Incidir. = Pagpacasalá, pagsayóp.

Incienso. = Insienso, tagoc ng̃a masíhag, malálag ug mahomót con masónog na, guican sa cahoy ng̃a guing̃álan ug enebro.

Inciertamente. = Sa pagcadóha doha.

Incierto. = Ang díli matúod. * Ang díli malíg-on, ang oaláy calig-ónan. * Ang oalá hibalóan ug saydan.

Incineracion. = Pagabó sa bisan onsa.

Incinerar. = Pagsónog sa bisan onsa hasta ng̃a maágueu, maabó.

Incipiente. = Ang magasógor.

Incircunciso. = Ang oalá tolían.

Incircunscripto. = Ang díli mahalócop, mahasácop.

Incision. = Pagcasí-si, pagcaquísi.

Incisivo. = Ang macasí-si, macaquísi, macaábli, cay maháit.

Incisorio. = Idem.

Incitacion. = Pagcahópo. * Pagcaágda, pagsámbag.

Incitador. = Ang magahópo. * Ang magaáda, ang mosámbag.

Incitar. = Hopo. * Agda, sambag.

Incitativa. = Pagsógo sa mg̃a hocmánan ng̃a labí sa mg̃a hocmánan ng̃a sacop, arón magahócom sila ing̃on sa cataróng̃an.

Incitativo. V. Incitador.

Incivil. = Borong, ang díli maálam magatóbang sa isigcatáuo, boquídnon.

Inclemencia. = Pagcaoaláy pagpoáng̃od, pagcabáng̃is, pagcapíntas. * Cosóg, caísog sa tognao, sa olan, sa hang̃in.

Inclemente. = Ang oaláy pagpoáng̃od. * Mabáng̃is, mapíntas.

Inclinacion. = Pagcayobó, pagcayócbo. * Pagcadong̃ó, pagcadocó. * Paghigógma, pagpalángga sa bisan onsa.

Inclinar. = Pagtóang sa bisan onsa, pagtaquílid. * Pagárog sa loyo. * Pagsámbag sa bisan cansa, arón magabóhat con mamólong sa oalá húna hunáon. * Pagíng̃on ing̃on sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagbóot, paghigógma, pagpalángga sa bisan cansa ug sa bisan onsa.

Ínclito. = Mahál, hamíli, halángdon, bilídhon.

Incluir. = Pagsolód, pagsácop sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Inclusa. = Baláy ng̃a pagabatónan sa mg̃a báta ng̃a guibiáan ug guiáydan sa ilang mg̃a tigúlang sa diótay pa sila.

Inclusero. = Táuo ng̃a guibatónan sa inclusa.

Inclusion. = Pagcasácop sa usá ca botang sa lain.

Inclusivamente. = Sa pagcasácop.

Inclusive. = Polong ng̃a linatín: Idem.

Inclusivo. = Ang macasácop.

Incluyente. = Idem.

Incoativo. = Ang magaásoy sa sinógdan sa bisan onsa ug ang maong pagsógod.

Incobrable. = Ang dilí mahímo ng̃a panínglon, ang macóli baydan bisan ng̃a tinglon.

Incógnito. = Ang díli maíla, ang díli mahímo ng̃a pagaílhon.

Incognoscible. = Idem. * Ang malisód caáyo ng̃a hiílhan.

Incoherencia. = Pagcaoaláy caang̃áyan.

Íncola. = Molópio sa bisan onsang longsod.

Incolumidad. = Maáyong quinabóhi, pagcaoaláy saquít.

Incombustible. = Ang díli masónog, ang díli mahímo ng̃a sonógon.

Incombusto. = Ang oalá masónog.

Incomerciable. = Bisan onsa ng̃a díli mahímo ng̃a pagapatigayónan, ng̃a igapatigáyon, ang díli mahímo ng̃a igacomercio.

Incómodamente. = Sa pagcalisód.

Incomodar. = Pagsámoc, pagpalisór. * Pagsáquet saquet. * Pagpasucó, pagpapong̃ót.

Incomodidad. = Pagcalisód. * Pagcadáot. * Pagsáquet saquet.

Incómodo. = Ang macalisód, ang macasámoc.

Incomparable. = Ang díli mahímo ng̃a pagadang̃áton. * Ang malisód ug macóli madáng̃at. * Ang díli catópng̃an, ang díli mahímo ng̃a ipanánglet, ang oaláy pananglétan, ang Dios.

Incomparablemente. = Sa oaláy pananglétan, sa oaláy sanglet.

Incompartible. = Ang díli mahímo ng̃a bahínon.

Incompasivo. = Ang coláng̃an sa colóoy.

Incompatibilidad. = Ang pagcalisód sa usá ca botang arón magdóol ug mahiósa sa lain ng̃a botang.

Incompatible. = Ang díli mahímo ng̃a mahiósa sa lain.

Incompetencia. = Pagcacólang sa gahóm.

Incompetente. = Ang díli macaígo. * Ang guibóhat con guipamólong sa díli maáyong horas.

Incompletamente. = Sa oaláy pagcatápus, pagcahóman, pagcahíngpit, pagcatibáoas.

Incompleto. = Ang oalá mahóman, mahíngpit. * Matibáoas.

Incomponible. = Ang díli mahímo ng̃a ayóhon.

Incomportable. = Ang díli mahímo ng̃a ilóbon, antósom.

Incomposibilidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a ayóhon ang usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Incomposicion. = Pagcadáot sa mg̃a bahin sa bisan onsa, pagcaoaláy pagcaáng̃ay.

Incomprensibilidad. = Pagcaoaláy pagcatóquib, pagcatógcal, pagcasábot, sa bisan onsa.

Incomprensible. = Ang díli mahímo ng̃a toquíbon, togcálon ug sabóton.

Incompuestamente. = Sa pagcagobót, sa oaláy pagcahósay.

Incomunicable. = Ang díli magaámbit ug ang díli pagaambítan sa lain.

Incomunicado. = Ang guidilían sa pagsólte, pagsoguílon ug sa pagsólat sa lain.

Inconcebible. = Ang díli mahímo ng̃a húna hunáon.

Inconciliable. = Ang díli mahímo ng̃a mahiósa.

Inconcino. = Ang nagóbot, ang oaláy cahosáyan.

Inconcusamente. = Sa pagcamatúod, sa pagcaoaláy duha duha.

Inconcuso. = Ang matúod, ang oaláy doha doha. * Ang malíg-on.

Inconducente. = Ang díli mahímo sa bisan onsa, ang oaláy polós.

Inconexion. = Pagcaoaláy paghiósa.

Inconfeso. = Ang saláan ng̃a díli boot magtóg-an sa iang salá.

Incongruamente. = Sa díli macaígo, sa díli motaláy.

Incongruencia. = Pagcadíli macaígo.

Incongruente. = Ang díli macaígo sa tuyo ng̃a hingtóngdan.

Incongruo. = Idem.

Inconmensurabilidad. = Pagcaoaláy socod, pagcaoaláy pagcasácop ug pagcalócop.

Inconmensurable. = Ang díli mahímo sacpon ug lucpon, ang oaláy catapósan.

Inconquistable. = Ang díli macóha, ang díli mahímo ng̃a coháon ug daugon sa gahóm sa mang̃a soldados ug sa mg̃a hing̃aníban. * Ang díli madáog, macábig ug mabóyoc sa mg̃a pagháng̃io ug pagpang̃amóyo.

Inconsecuencia. = Pagcaoaláy calig-ónan sa mg̃a polong ug sa mg̃a bohat.

Inconsideracion. = Pagcacólang sa maáyong paghúna húna.

Inconsideradamente. = Sa pagcaoaláy paghúna húna ng̃a maáyo.

Inconsiderado. = Bisan onsa ng̃a guibóhat ug guipamólong sa oalá huna hunáon ug palandóng̃on sa maáyo. * Táuo ng̃a díli magahúna húna ug magapalándong ug maáyo.

Inconsiguiente. = Ang oaláy calig-ónan sa iang mg̃a bohat cong mg̃a polong. * Ang díli masonód sa pagcaígo sa mg̃a guisóndan.

Inconsolable. = Ang díli mahímo ng̃a lipáyon, ang malisód ug macóli pagalipáyon, ang díli gayód malípay.

Inconsolablemente. = Sa oaláy calípay, sa pagcamíng̃ao.

Inconstancia. = Pagcaoaláy calig-ónan sa bisan onsa. * Pagcasáyon sa pagbálhin sa mg̃a húna húna sa mg̃a higála, &c.

Inconstante. = Ang oaláy calig-ónan, ang díli madógay sa maong pagcabótang. * Ang masáyon magabía sa mg̃a húna húna, sa mg̃a abian, &c., ng̃a daan.

Inconstantemente. = Sa pagcaoaláy calig-ónan.

Inconstruible. = Ang díli mahímo ng̃a boháton.

Inconsútil. = Ang oaláy tinahían, maíng̃on sa sinína sa atong Guinóong Jesucristo.

Incontable. = Ang díli mahímo ng̃a isípon, ang macóli ug malisód ihápon.

Incontaminado. = Ang oalá tacdan.

Incontestable. = Ang díli mahímo ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a doha duha.

Incontinencia. = Pagcaoaláy pagpogóng sa mg̃a cailíbgon, pagcaólag, pagcaláo-ay. * Saquét ng̃a nahamótang sa pagíhi sa masóbsob.

Incontinente. = Ang díli magapogóng sa mg̃a cailíbgon. * Táuo ng̃a maólag, maláo-ay.

Incontinentemente. = Sa pagcaoaláy pagpogóng. * V. Incontinenti.

Incontinenti. = Guiláyon, dihá dihá, carón gayód, carón carón, sa madalí caáyo.

Incontrastable. V. Inconquistable é Incontestable.

Incontrovertible. V. Incontestable. * Ang matúod oyámot.

Inconvencible. = Ang díli padáog, ang díli mahímo ng̃a daugon sa mg̃a pagsámbag.

Inconveniencia. = Pagcasámoc, pagcalisód. * Pagcaoaláy caang̃áyan.

Inconveniente. = Ang díli ang̃ay, ang díli oyon. * Casámoc, caoláng̃an, cacolían.

Inconversable. = Ang díli mahímo ng̃a pagasoguilánan ug doólan tong̃ód sa iang gaoi ng̃a maísog, tong̃ód sa iang pagcabórong.

Inconvertible. = Ang díli mahímo ng̃a mabálhin sa lain ng̃a pagcabótang.

Incordio. = Hobág sa bolog ng̃a guican sa saquét ng̃a guing̃álan ug gálico.

Incorporacion. = Pagcahiósa.

Incorporar. = Paghiósa, pagtíp-oc. * Paglíngcod sa nagahígda.

Incorpóreo. = Ang díli laoas, ang oaláy laoas.

Incorreccion. = Pagcaoaláy pagsáoay.

Incorrecto. = Ang oalá saoáyon, ang díli pasáoay.

Incorregibilidad. V. Incorreccion. * Pagcagáhi sa húna húna, sa cásing cásing, pagcadáyon, pagparáyon sa húna húna ng̃a daótan, sa mg̃a bohat ug sa batásan ng̃a mang̃íl-ad.

Incorrupcion. = Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a oalá madonót. * Pagcaólay sa quinabóhi ug sa batásan.

Incorruptamente. = Sa oaláy pagcadonót.

Incorruptibilidad. = Pagcaoaláy pagcadonót.

Incorruptible. = Ang díli madonót, ang díli mahímo ng̃a sorlan sa pagcadonót. * Ang malisód ug macóli ng̃a pagadaótan.

Incorrupto. = Ang oalá madonót ug madáot, ang oalá madobóc. * Babáye ng̃a olay, bog-os, ng̃a oalá pahilábtan sa laláqui.

Increado. = Ang oalá boháton.

Incredibilidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a pagatoóhan ug bisan onsa.

Incredulidad. = Pagcalisód sa pagtóo sa bisan onsa. * Pagcacólang, pagcaoaláy. Pagtóo sa mg̃a toloóhan sa mg̃a cristianos.

Incrédulo. = Ang díli mutóo sa guinadóng̃og nía, ug labí pa sa mg̃a toloóhan sa mg̃a binoñágan. * Ang malisód ug macóli mutóo.

Increible. = Ang díli mahímo ng̃a pagatoóhan.

Increpacion. = Pagcabárlong, pagcasáoay, casabá ng̃a mabáscog ug maháit.

Increpador. = Ang magasáoay, ang magabárlong, ang mocasabá, ang magaáoay.

Increpar. = Saoay, barlong, sabá, aoay.

Incruento. = Ang mabóhat sa oaláy dogó ng̃a maágas: quining polong macaígo sa santos ng̃a Paghálad sa misa.

Incrustar. = Pagcatábon sa mg̃a salog sa mg̃a dahon ng̃a manípis sa boláoan, &c.

Incubacion. = Pagcalómlom sa mg̃a manóc ug sa obán pang mg̃a langgam sa mg̃a itlog.

Íncubo. = Ang yaoa ng̃a magapacalaláqui ug macasalá sa babáye.

Inculcar. = Pagdóol caáyo, pagsígpit, paggóot, paghagóot sa mg̃a botang. * Pagósob osob, pagópod opod sa bisan onsa ng̃a guipamólong. * Pagdáyon sa guihúna húna.

Inculpable. = Ang oaláy salá, ang díli mahímo ng̃a pagasang̃ílan.

Inculpablemente. = Sa pagcaoaláy salá.

Inculpacion. = Pagcasáng̃il.

Inculpadamente. V. Inculpablemente.

Inculpado. V. Inculpable.

Inculpar. = Pagsáng̃il. * Pagtúg-an.

Inculto. = Táuo ng̃a borong, boquírnon, cabos, ng̃a oaláy quinaárman. * Yota ng̃a oalá pagabohátan. * Pagpamólong, oáli, &c., ng̃a díli maáyo ng̃a patalinghógon.

Incumbencia. = Catongdánan.

Incumbir. = Pagígo sa bisan onsa sa ilálom sa gahóm con sa catongdánan sa bisan cansa.

Incurable. = Ang díli mahímo ng̃a tambálon, ang malisód ug macóli matámbal, ang oaláy tambal ug sompa.

Incuria. = Pagcaoaláy cacógui.

Incurioso. = Ang díli macógui, ang díli magabántay ug magaalíma sa bisan onsa ng̃a caogalíng̃on.

Incurrir. = Pagbóhat sa mg̃a salá. * Pagsácop sa castigo ng̃a tacós sa mg̃a pahanóngdan.

Incursion. V. Correría.

Indagacion. = Pagpaquigásoy, pagpaquigsáyor, pagcasósi, pagsóquit, pagcasócna.

Indagar. = Sayor, asoy, sosi, socna, soquit, cotána.

Indebidamente. = Sa pagcadíli mao, sa pagcaoaláy cataróng̃an.

Indebido. = Ang díli maáyo ng̃a boháton.

Indecencia. = Pagcahúgao, pagcahílas, pagcang̃íl-ad, pagcaláo-ay.

Indecente. = Mang̃íl-ad, mahúgao, maláo-ay, mahílas.

Indecentemente. V. Indecorosamente.

Indecible. = Ang díli mahímo ng̃a ingnon ug iásoy.

Indecision. = Pagcainálang alang sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa.

Indeciso. = Ang guiálang aláng̃an sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa, ang díli mahanáyac, ang nagadúha doha.

Indecoro. V. Indecencia.

Indecorosamente. = Sa pagcang̃íl-ad, sa pagcaláo-ay, sa díli maáyo, sa pagcahógao, sa pagcaoaláy caólao.

Indecoroso. V. Indecente.

Indefectible. = Ang may pagcamáo gayód. * Ang díli mahímo ng̃a maoalá.

Indefectiblemente. = Sa matúod gayód, matúod tuod.

Indefensable. = Ang díli mahímo ng̃a labánan, ng̃a papagatabáng̃an.

Indefenso. = Ang oaláy paglában, ang oaláy manlalában, magtatábang.

Indeficiente. V. Indefectible.

Indefinible. = Ang díli mahímo ng̃a asóyon ug saydan ug maáyo.

Indefinidamente. = Sa oaláy pagcaásoy ug pagcasáyod.

Indefinido. = Ang oalá asóyon ug maáyo. * Ang oaláy cocotoban ng̃a guiíla.

Indefinito. = Ang oaláy catapósan.

Indeleble. = Ang díli mahímo ng̃a panáson, quiáson. * Ang díli maoalá.

Indeleblemente. = Sa pagcadíli mapánas.

Indeliberacion. = Pagcacólang, pagcaoaláy húna húna, salabótan.

Indeliberado. = Ang guibóhat con guipamólong sa oalá húna hunáon ug maáyo.

Indemne. = Ang nahagáoas sa bisan onsang cadáot.

Indemnidad. = Pagcasáad sa bisan cansa ng̃a díli sia pagadaóton.

Indemnizacion. = Pagcabáyad sa mg̃a cadáot ng̃a guibóhat sa bisan cansa.

Indemnizar. = Pagbáyad sa mg̃a cadáot ng̃a guibóhat.

Independencia. = Pagcaoaláy ponóan ng̃a hiílhan. * Pagbóot ng̃a caogalíng̃on.

Independiente. = Ang oaláy ponóan, ang díli sacop sa lain, ang magabóot sa iang caogalíng̃on. * Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot. * Sa pagcaoaláy ponóan.

Indescribible. = Ang díli mahímo ng̃a isayód ug iásoy.

Indesignable. = Ang díli mahímo ng̃a timaánan.

Indestructible. = Ang díli mahímo ng̃a gobon ug laglágon.

Indeterminable. V. Indeliberado.

Indeterminacion. = Pagcadúha duha. * V. Indeliberacion.

Indeterminadamente. = Sa pagcadúha doha, sa oaláy pagcahanáyac.

Indeterminado. = Ang oalá pa iásoy, ang oalá pa isógo. * Ang oalá pa mahanáyac, ang nagadóha doha.

Indevocion. = Pagcacólang sa pagámpo.

Indevoto. = Ang díli maampóon. * Ang díli mahagógma sa bisan cansa.

Indiana. = Panápton ng̃a piníntal sa luyo lamang, sa nauong lang.

Indiano. = Ang natáuo, ug ang natong̃ód sa Indias. * Ang táuo ng̃a guican sa Indias.

Indicacion. = Pagpasábot sa mg̃a timáan.

Indicante. = Ang magapasábot sa mg̃a timáan.

Indicar. = Pagpasábot sa mg̃a timáan.

Indicativo. V. Indicante.

Indiccion. = Pagtáoag sa bisan cansa sa mg̃a junta, sa mg̃a catilíngban, sa mg̃a cabildóhan. * Pagcadógay, cadogáyan sa tagsa ca napólo ug limá ca túig.

Índice. = Timáan sa bisan onsa. * Listáhan sa mang̃a libro sa mg̃a bahin nila ug sa bisan onsa. * Ang pothao, boláoan, &c., ng̃a magatórlo sa horas sa mg̃a horásan. * Torlo ng̃a itolórlo. * Listáhan sa mg̃a libro ng̃a dinilí, ng̃a guidilí sa pagbása.

Indiciar. = Pagíla sa saláan tong̃ód sa mg̃a timáan.

Indicio. = Bisan onsang timáan.

Índico. = Ang nahatong̃ód, sa India.

Indiferencia. = Pagcaálang alang sa boot, sa oaláy osáb pagáyad sa bisan onsa ug sa bisan cansa.

Indiferente. = Ang díli mabóyoc sa luyo ug sa luyo. * Ang oaláy sapayán ng̃a boháton ug ng̃a díli boháton.

Indiferentemente. = Sa pagcaoaláy pagpíli.

Indígena. = Ang natáuo con molópio sa Guinharían, sa provincia con sa longsod ng̃a guihisgótan.

Indigencia. = Pagcaháng̃ol, pagcacólang sa quinahánglan sa pagcáon sa pagbísti, &c.

Indigente. = Hang̃ol, ang coláng̃an ang guicábsan sa quinahánglan sa pagcabóhi, sa cabohían.

Indigestible. = Ang díli mahílis sa cotó cotó.

Indigestion. = Pagcaoaláy pagcahílis sa mg̃a quináon sa cotó cotó.

Indigesto. V. Indigestible. * Ang mabóloc, ang nagobót, ang díli mahósay. * Táuo sa malisód ug maháit ng̃a cagaoían.

Indignacion. = Casocó, capong̃ót, caáquig, panoyó.

Indignamente. = Sa pagcadaótan, sa díli maáyo, sa pagcadíli tacós.

Indignante. = Ang masocó, ug ang magapasocó.

Indignar. = Socó, panoyó, pong̃ót, aquig.

Indignidad. = Pagcadíli tacós, pacaoaláy pahanóngdan. * Bohat ng̃a daótan, ng̃a díli ang̃ay.

Indigno. = Ang díli tacós, ang oaláy pahanóngdan. * V. Indignidad desde bohat.

Índigo. = Tagom.

Indiligencia. = Pagcacólang, pacaoaláy cacógui.

Indio. = Ang natáuo ug molópio sa Indias. * Ang may color ng̃a asúl.

Indirecta. = Sambíng̃ay.

Indirectamente. = Sa pagcasambíng̃ay, sa pagcasalingcápao.

Indirecto. = Ang magalicó, ang díli lactod.

Indisciplina. = Pagcacólang sa pagtoón sa batásan.

Indisciplinante. = Ang díli mahímo ng̃a saoáyon, ang malisód ug macóli pagatoónan, pagatodlóan, pagbatasánan.

Indisciplinado. = Ang coláng̃an sa pagtóon, sa pagtódlo, sa batásan, ang soquíhan, masinocólon.

Indiscrecion. = Pagcaoaláy salabótan.

Indiscreto. = Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy salabótan, sa oalá húna hunáon.

Indisoluble. = Ang díli mahímo ng̃a pogabolágon ug pagabarbáron.

Indisolublemente. = Sa pagcadíli mabólag, mahóbad ug mabárbar.

Indispensable. = Ang díli mahímo ng̃a pasailóon. * Ang quinahánglan ng̃a boháton gayúd.

Indispensablemente. = Sa linogsánay gayúd. * Sa dagcóng quinahánglan gayód.

Indisponer. = Pagcóha sa mg̃a quinahánglan ug sa mg̃a pagándam sa pagbóhat sa bisan onsa, pagpabíquil sa mg̃a cabobót-on. * Pagbáti sa bisan onsang saquét, pagsáquet saquét.

Indisposicion. = Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan sa bisan onsa. * Pagcasáquet saquét.

Indispuesto. = Ang masáquet saquét.

Indisputable. V. Incontestable.

Indisputablemente. = Sa oaláy duha doha.

Indistinguible. = Ang malisód ug macóli ng̃a pagaílhan. * Ang dilí mahímo ng̃a quít-on, ang dilí masáyor, maásoy.

Indistintamente. = Sa pagcaabánil, sa oaláy pagpíli.

Indistinto. = Ang maíng̃on ug magsáma sa lain ng̃a botang, ang díli macaláin lain. * Ang dilí madayág, masáyor, maásoy caáyo.

Individual. = Ang caogalíng̃on sa tagsa tagsa. * Ang labing mahál ug bantógon sa bisan onsa.

Individualidad. = Timáan ng̃a caogalíng̃on ug onay sa mg̃a botang, ng̃a magacaláin lain caníla sa obán ng̃a isigcaíng̃on.

Individualmente. = Sa timáan ng̃a caogalíng̃on. * Sa paghiósa ng̃a hingpit.

Individuar. = Pagásoy sa bisan onsa sa pagcalináin lain.

Individuo. = Individual. * Ang díli mabáhin, ang díli mabólag ug magaláin. * Usá ca buoc.

Indivisamente. = Sa oaláy pagcabólag, pagcabáhin.

Indivisibilidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a pagabolágon ug bahínon ang usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Indivisible. = Ang díli mahímo ng̃a bolágon ug bahínon.

Indivisiblemente. V. Indivisamente.

Indiviso. = Ang oalá mabólag.

Indócil. = Ang soquíhan, ang masinocólon.

Indocilidad. = Pagcasóqui, pagcasócol.

Indocto. = Ang díli maálam, ang coláng̃an sa quinaádman.

Índole. = Gaoi, cagaoían ng̃a onay ug caogalíng̃on.

Indolencia. = Pacaoaláy pagcatándog sa húna húna. * Catacá, Pagcaoaláy cacógui.

Indolente. = Táuo ng̃a díli pagatandógan sa húna húna. * Matalác-on, tapólan.

Indomable. = Ang díli mahímo ng̃a aghópon, pagaándon ug pagtanólon. * Ihaláson.

Indomado. = Ang oalá aghópon ug pagaándon. * Ang oalá ponggon.

Indomesticable. V. Indomable.

Indoméstico. V. Indomado.

Indómito. = Idem.

Indubitable. = Ang díli arang pagadóha doháon.

Indubitablemente. = Sa oaláy doha doha, sa matúod gayúd.

Indubitadamente. = Idem.

Induccion. = Pagcahópo, pagcasámbag.

Inducidor. = Ang magahópo, magasámbag.

Inducir. = Hopo. * Sambag, tambag.

Inductivo. V. Inducidor.

Indudable. V. Indubitable.

Indudablemente. V. Indubitablemente.

Indulgencia. = Pagcasáyon sa pagpasáilo sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp, ug sa pagtógot sa mang̃a calóoy. * Pagtógot sa Santos ng̃a Papa sa pagpasaílo sa mg̃a baláidon sa purgatorio, tong̃ód sa mg̃a salá.

Indulgente. = Ang masáyon magapasáilo sa mg̃a salá, ug magatógot sa mg̃a calóoy.

Indultar. = Pagpasáilo sa bisan cansa sa baláydon tong̃ód sa iang salá. * Pagpagáoas sa bisan onsang tolománon con catongdánan.

Indulto. = Pagtógot sa bisan onsa. * Pagpasáilo sa mang̃a baláydon sa mg̃a salá. * Pagpagáoas sa pagtúman sa catongdánan onta.

Industria. = Quinaárman, caálam, laláng, pagcabátir.

Industriar. = Pagtóon, pagtórlo.

Industriosamente. = Sa caálam, sa laláng, sa pagcabátir.

Industrioso. = Ang maálam, batid.

Inebreativo. = Ang macahobóg.

Inedia. = Pagcalóya sa bisan cansa cay oalá comáon ug moínom cutub sa dugay dugay.

Inédito. = Bisan onsa ng̃a guisólat ug oalá pa mabántog.

Inefabilidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a iásoy ug bisan onsa sa mg̃a polong.

Inefable. = Ang díli mahímo ng̃a iásoy sa mg̃a polong.

Ineficacia. = Pagcacólang sa gahóm, sa cosóg, sa cacógui.

Ineficaz. = Ang díli macahímo, ang oaláy gahóm ug cosóg.

Ineficazmente. = Sa pagcadíli macahímo, sa pacaoaláy cosóg ug gahóm.

Inélegante. = Ang díli ang̃áyan, ang oaláy caang̃áyan.

Inenarrable. V. Inefable.

Ineptamente. = Sa pagcaoaláy polós.

Ineptitud. = Pagcaoaláy polós.

Inepto. = Ang oaláy polós.

Inequívoco. = Ang oaláy duha doha.

Inercia. = Pagcalúya, calóya. * Catacá, catápol.

Inerrable. = Ang díli mahímo ng̃a saypon.

Inerrante. = Ang mapoyó, ang díli malíhoc.

Inerte. = Malóya, tapólan, matalác-on.

Inescrutable. = Ang díli mahímo ng̃a toquíbon, togcálon ug sabóton.

Inescudriñable. = Idem.

Inesperadamente. = Sa oalá huláton, paabóton, sa calit, sa coláhao.

Inesperado. = Idem.

Inestimabilidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a pagabílhon ug higogmáon ug bisan onsa, ing̃on sa ang̃ay ug tacús onta.

Inestimable. = Ang díli mahímo ng̃a pagabílhon ug higogmáon ing̃on sa tacús ug ang̃ay. * Ang díli cabílhan.

Inestimado. = Ang oalá pa pagabotáng̃an sa bili.

Inevitable. = Ang díli mahímo ng̃a pagapónggan, ang moábot gayód.

Inexactitud. = Pagcaoaláy pagtúman ug pagcahíngpit. * Ang díli maíng̃on.

Inexacto. = Ang coláng̃an sa pagcatóman ug pagcahíngpit.

Inexcusable. V. Inevitable. * Ang díli mahímo ng̃a ibalíbad.

Inexcusablemente. = Sa oaláy balíbar.

Inexausto. = Ang díli mahorót, ang díli maíti, matíti.

Inexistente. = Ang oaláy pagcamáo, ang díli mao.

Inexorable. = Ang díli mabóyoc ug mamahómoc sa mang̃a pagámpo ug mg̃a pagháng̃io. * Ang díli macóha sa hang̃io.

Inexorablemente. = Sa minatúod gayód, sa oaláy pagcasíbog sibog sa húna húna, sa polong ng̃a guisógo.

Inexperiencia. = Pagcaoaláy pagcaánad.

Inexperto. = Ang oalá maánad.

Inexpiable. = Ang díli mahímo ng̃a baydan.

Inexplicable. = Ang díli mahímo ng̃a isáyod ug iásoy.

Inexpugnable. V. Inconquistable.

Inextinguible. = Ang díli mapálong. * Ang díli mahóman, matápus, ang madúgay uyámot.

Infacetismo. = Ang oaláy caang̃áyan sa pagpamólong ug sa pagsólat.

Infacundo. = Ang guicábsan sa mg̃a polong sa iang pagsoguílon. * Táuo sa diótay ng̃a mg̃a polong, mahilómon.

Infalibilidad. = Pagcadíli mahímo sa paglímbong ug ng̃a pagalimbóng̃an.

Infalible. = Ang díli mahímo ng̃a magalímbong ug ng̃a pagalimbóng̃an. * Matúod, sa oaláy doha doha.

Infaliblemente. = Sa pagcamatúod gayód, sa oaláy duha duha.

Infamacion. = Pagcacóha sa dong̃og, pagpacaólao.

Infamador. = Ang magapacaólao, ang magadáot ug magacóha sa dong̃og.

Infamante. = Idem.

Infamar. = Pagcóha, pagdáot sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan, pagpacaólao.

Infamativo. V. Infamador.

Infamatorio. = Idem.

Infame. = Ang oaláy dong̃og ng̃a maáyo, daótan, mang̃íl-ad, talamáyon, tacós ng̃a pasipád-an.

Infamemente. = Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad.

Infamia. = Pagcacólang sa maáyong dong̃og. * Bohat ng̃a daótan, malágsot, mang̃íl-ad, pagcatampálas.

Infancia. = Pagcabótang, edad sa mg̃a báta hasta sa icapíto ca túig cutub sa ilang pagcaboótan, hasta sa pagsógod sa ilang boot. * Pagcasógod sa bisan onsa.

Infando. = Ang mang̃íl-ad uyámot. * Ang díli tacós ng̃a pagahisgótan.

Infanta. = Ang báta ng̃a babáye ng̃a oalá pa omábot sa icapíto ca túig. * Bisan quinsa sa mg̃a anac ng̃a babáye, sa guintiayónan, sa mg̃a hari, ug bisan quinsa sa mg̃a asáoa sa mg̃a anac ng̃a laláqui sa hari.

Infantado. = Ang yota ng̃a hingsácpan sa pagcatagía sa mg̃a anac sa mg̃a hari.

Infante. = Ang báta ng̃a laláqui ng̃a oalá pa omábot sa icapíto ca túig. * Bisan quinsa sa mg̃a anac ng̃a laláqui, sa guintiayónan, sa mg̃a hari, ng̃a sonód sa pang̃ánay. * Ang soldado ng̃a oaláy cabayo.

Infantería. = Ang mg̃a soldados ng̃a oaláy mg̃a cabayo.

Infanticida. = Mamomonó sa mg̃a bátang diótay.

Infanticidio. = Pagcabonó, pagpatáy sa bisan cansang bátang diótay.

Infantil. = Ang nahatong̃ód sa edad sa pagcaoalá pay boot sa mg̃a báta.

Infanzon. = Táuo ng̃a mahál ng̃a guipagáoas sa hari sa mg̃a bohis, sa mg̃a tampo, ug sa obán pang mg̃a tolománon sa mg̃a guinsacópan.

Infanzonado. = Ang nahatong̃ód ug onay sa dagcóng táuo ng̃a infanzon.

Infanzonazgo. = Ang yota ng̃a caogalíng̃on ug ng̃a hingsácpan sa gahóm sa infanzon.

Infanzonía. = Pagcabótang, cahímtang sa infanzon.

Infatigable. V. Incansable.

Infatigablemente. V. Incansablemente.

Infatuar. = Pagpabóang sa bisan cansa.

Infaustamente. = Sa pagcalisód, sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa pagcagóol.

Infausto. = Anógon, aláot. * Ang guicalísdan, guicayógtan.

Infaccion. = Pagcatacód.

Infectar. V. Inficionar.

Infectivo. = Ang matácod, ang magapatacód.

Infecto. = Ang guitácdan.

Infecundidad. = Pagcalángday. * Pagcaoaláy pagbóng̃a, cacolían ng̃a magaólang sa pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm, ug sa pagpang̃ánac sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Infecundo. = Ang díli mobóng̃a. * Ang díli macagánac, macaglíoat.

Infelice. V. Infeliz.

Infelicidad. = Pagcaanógon, pagcaaláot, calisód, cagóol, caháng̃ol.

Infeliz. = Anógon. * V. Infausto. * Hang̃ol. * Táuo ng̃a mahináyon sa maháoan ng̃a boot.

Infelizmente. V. Infaustamente.

Inferior. = Ang anáa sa obus, sa ilálom. * Bisan onsang botang ng̃a diótay sa lain ng̃a botang, sacop, guinsacópan.

Inferioridad. = Pagcasácop. * Pagcaóbos. * Pagcabótang sa bisan onsang botang sa ilálom, sa obos sa lain ng̃a botang.

Inferir. = Paghúna húna sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a guinsóndan.

Infernal. = Ang nahatong̃ód ug ang caugalíng̃on sa impierno, sa espierno. * Daótan, mang̃íl-ad.

Infernar. = Paghócom sa bisan cansa sa impierno. * Pagsámoc, pagpasocó, pagpapong̃ót.

Ínfero. V. Infernal.

Infestacion. = Pagpang̃óbat. * Pagcadáot, pagcatacód.

Infestar. = Pagtacód sa saquét, sa salot. * Pagdáot, pagpang̃óbat.

Inficionar. = Idem. * Pagdáot sa bisan cansa sa mg̃a daótan ng̃a pagtolón-an ug pagsámbag.

Infidelidad. = Pagcabórhi. * Pagcaoaláy Pagtóo sa mg̃a toloóhan sa mg̃a binoñágan. * Catilíngban sa mg̃a dioatáhan.

Infidencia. = Pagcaoaláy pagláom sa isigcatáuo. * Paglápas sa catongdánan ng̃a tacós pagatománon sa tong̃ód sa isigcatáuo. * Pagcabórhi.

Infidente. = Borhíon, ang díli mobálos sa pagláom ng̃a guibótang canía.

Infiel. = Idem. * Dioatáhan.

Infielmente. = Sa pagcabórhi.

Infierno. = Impierno, espierno. * Lugar ng̃a pagasaquétan, sa oaláy catapúsan, sa mang̃a táuong daótan, pinilían. * Mg̃a casáquet sa mg̃a pinilían. * Lugar ng̃a guimpóyan sa mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a matárong, ng̃a nang̃amatáy sila sa oalá mamatáy si Jesucristo ng̃a atong Guinóo, ug ng̃a guiholátan nila sa iang santos ng̃a pagábot. * Lugar ng̃a guicagóbtan, guibanháan, ng̃a guipang̃aoáyan, ug ang mao ng̃a paggobót ug pagáoay.

Infigurable. = Ang díli mahímo ng̃a pagabotáng̃an sa dagoay ng̃a laoásnon.

Infíltracion. = Pagcahonób sa tobig, &c.

Infiltrarse. = Paghonób.

Ínfimo. = Ang nahamótang sa logar ng̃a obos caáyo. * Ang oláhi, ang catapúsan sa ng̃atanán, ang poit, poyát. * Ang labíng obos ug daótan sa bisan onsa.

Infinidad. = Pagcaoaláy catapúsan. * Pagcadághan, cadaghánan.

Infinitamente. = Sa pagcadáyon sa guihápon, sa pagcaoaláy catapúsan.

Infinito. = Ang díli matápus, macóbos, maóbos. * Ang dagcóan oyámot. * Cadaghánan, pagcadághan, daghánan.

Infirmar. = Pagcóha, pagóbos, pagcóbos sa gahóm, sa cosóg sa bisan onsa.

Inflacion. = Pagcabótod. * Pagpalábi labi.

Inflamable. = Ang masáyon masíga.

Inflamacion. = Pagcasíga. * Pagcahobág, pagcabótod, pagcalámhoy. * Pagcaínit sa húna húna, guican sa caísog sa mg̃a cailíbgon.

Inflamar. = Pagsíga. * Paghobág, pagbótod, paglámhoy. * Pagínit sa húna húna guican sa cosóg sa mang̃a cailíbgon.

Inflamatorio. = Ang macasíga, ang magapahobág.

Inflar. = Pagbótor. * Pagpalábi labi.

Inflativo. = Ang magapahótod.

Inflexibilidad. = Pagcagáhi sa bisan onsa, ng̃a díli mabalicó, mabalíquig, malíad, mabóyoc. * Pagcalíg-on sa húna húna, sa cásing cásing.

Inflexible. = Ang díli mabóyoc, mabalicó, malíad. * Ang malíg-on sa cásing cásing.

Inflexion. = Pagcabalíquig, pagcabalicó, pagcabóyoc, pagcalíad.

Influencia. = Paghilábot sa bisan onsa, pagsámbag, pagtámbag, paghópo, pagágda. * Ang grasia, ang pagtábang ng̃a guilólot sa Dios sa mg̃a calág.

Influir. = Idem hasta ang gracia. * Paglólot sa Dios sa iang santos ng̃a pagtábang, sa iang mg̃a hatag, sa mg̃a táuo.

Influjo. V. Influencia.

Informacion. = Pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy, pagcasósi, pagcasóquit. * Pagcasócna. * Pagásoy, pagsáyod, pagdayág.

Informador. = Ang magaásoy, magasáyod, magadayág.

Informal. = Ang díli mahamótang ing̃on sa guiásoy sa mg̃a tolománon, ing̃on sa batásan. * Táuo ng̃a díli malígdong, ng̃a díli maámbong, ng̃a díli magatóman sa iang ng̃a pagsáad, sa iang mg̃a polong.

Informante. V. Informador.

Informar. = Asoy, sayod, hayag, dayág.

Informativo. V. Informador.

Informe. = Casayódan ng̃a ihátag sa bisan cansa, sa tong̃ód sa bisan onsa ng̃a guipang̃otána. * Ang coláng̃an sa dagoay ng̃a quinahánglan onta.

Infortificable. = Ang díli mahímo ng̃a pagalig-ónon.

Infortuna. = Palad ng̃a díli maáyo, guican sa gahóm sa mg̃a bitóon.

Infortunio. = Calisód, calisdánan, cagóol, pagcaanógon, pagcaaláot.

Infraccion. = Pagcalápas, pagcalípas, pagcasálang, pagcadíli pagtóman.

Infracto. = Ang malíg-on sa húna húna, sa cásing cásing, ang díli mabálhin, ang díli mabóyoc ug mamahómoc sa mg̃a pagháng̃io.

Infractor. = Ang magalápas, magalípas, magasálang, malipáson, masaláypon.

Infrascrito. = Ang mopirma sa obos, sa catapósan sa bisan onsa ng̃a solat.

Infraganti. V. Fragante (en).

Infrangible. = Ang díli mahímo ng̃a pagaboóng̃on, tipícon, tipácon, docdócon.

Infraoctava. = Ang unóm ca adlao ng̃a sacop sa octava sa mg̃a piesta sa Singbahán, gauas ang nahaúna ug ang catapúsan.

Infraoctavo. = Bisan onsang arláoa sa mg̃a octava.

Infrascripto. V. Infrascrito.

Infringir. = Paglípas, paglápas.

Infructífero. = Ang díli mobóng̃a ug ang díli macagbóng̃a. * Ang oaláy polós, ang oaláy hingbancaágan.

Infructuosamente. = Sa oaláy polós, caposlánan.

Infructuoso. = Ang díli macapólos, ang oaláy polós.

Infrugífero. V. Infructífero.

Ínfulas. = Dayan dayan ng̃a guibótang sa canhing tiempo sa olo sa mg̃a Padre sa mg̃a dioatáhan, ug sa mang̃a paghálad ng̃a guipanghálad nila sa ilang mang̃a dios dios. * Pagpalábi labi sa bisan cansa.

Infundado. = Ang oaláy himotáng̃an ug cahológan.

Infundir. = Paghólom. * Paglólot sa Dios sa mg̃a calág sa mg̃a táuo sa iang mg̃a grasia, mg̃a pagtábang ug mg̃a hatag.

Infusible. = Ang díli mahímo ng̃a pagatonáuon.

Infusion. = Pagcahólom. * Pagcabó-bo sa tobig ng̃a igabóñag sa pagaboñágan.

Ingenerable. = Ang díli mahímo ng̃a pagalioáton.

Ingeniar. = Paghúna húna, paggáma, paglaláng sa bisan onsa ng̃a bag-o, sa pagdáng̃at sa guitúyo, sa guipanghináot.

Ingeniatura. = Pagcalaláng ng̃a pagagamíton sa bisan cansa, arón macóha ang mg̃a caayóhan ng̃a guipanghináot.

Ingeniero. = Ang maálam maghúna húna sa pagdáng̃at sa tuyo nia. * Ang panday ng̃a magabóhat sa mg̃a máquina ug mg̃a casangcápan sa pagpang̃óbat sa mg̃a cota, mg̃a baluarte, mg̃a lantáuan, &c.

Ingenio. = Húna húna. * Táuo sa matalínis ng̃a húna húna. * Pagcalaláng sa bisan cansa sa pagcóha ug pagdáng̃at sa guipanghináot nia. * Bisan onsang máquina con capandáyan sa pagpang̃óbat ug sa pagsócol sa mg̃a caáoay. * Capandáyan ng̃a icatábas sa mg̃a librero sa papel ug sa mg̃a libro. * Trapiche, máquina sa pagpíga sa tobó.

Ingeniosamente. = Sa pagcalaláng, sa matalínis ng̃a húna húna.

Ingenioso. = Batid, ang may húna húna ng̃a matalínis.

Ingénito. = Ang oalá paglioáton. * Ang onay sa táuo.

Ingenuamente. = Sa pagcaháoan sa boot.

Ingenuidad. = Pagcaháoan sa boot, húna húna ng̃a maáyo.

Ingenuo. = Ang maháoan sa boot, ang mamólong̃ ing̃on sa anáa sa iang cásing cásing.

Ingerir. = Pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagsácop, paglócop. * Paghilábot sa bisan onsa ng̃a holosáyon, sa mg̃a paglális, &c.

Ingretar. = Pagsolód sa pinótol sa sang̃á sa usá ca cahoy sa lindog con sa sang̃á sa lain ng̃a cahoy.

Ingina. = Apapáng̃ig.

Ingle. = Bolog.

Ingobernable. = Ang díli mahímo ng̃a pagaayóhon ug pagahóptan.

Ingratamente. = Sa pagcaoaláy pagtamód, sa pagcaoaláy balos ng̃a maáyo.

Ingratitud. = Pagcaoaláy pagtamód, pagcahigalaódan.

Ingrato. = Ang díli magatamód, ang díli mobálos sa mg̃a calóoy, higalaódan. * Ang díli maáyo sa mang̃a balatían.

Ingrediente. = Bisan onsa ng̃a isácot sa mg̃a tambal, sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a calán-on, &c.

Ingreso. = Solórlan, sorlánan sa bisan asa. * Sinógdan. * Ang salapí ug bisan onsa ng̃a guidáoat sa bisan cansa, ug ng̃a may quinahánglan ng̃a ibótang sa mg̃a cuenta ng̃a ipaháyag nia.

Inhabil. = Ang coláng̃an sa caálam, ang oaláy quinaárman. * Ang díli tacós, ang oaláy pahanóngdan.

Inhabilidad. = Pagcaoaláy quinaárman. * Cacolían ng̃a onay sa bisan cansa sa pagtóman sa bisan onsang togon con opicio.

Inhabilitar. = Pagcóha sa opicio sa bisan cansa, tong̃ód cay díli sia macagtóman sa iang catongdánan. * Pagdilí sa gahóm ng̃a guitógot ng̃a daan sa bisan cansa, arón díli magaparáyon sa iang opicio con cahímtang.

Inhabitable. = Ang díli capóy-an, ang díli mahímo ng̃a pagapóy-an.

Inhabitado. = Ang oalá pagapóy-an.

Inherencia. = Pagcahiósa sa mg̃a botang ng̃a díli mahímo ng̃a pagabolágon.

Inherente. = Bisan onsa ng̃a botang ng̃a nahiósa sa lain ng̃a botang, sa díli mahímo ng̃a pagabolágon ug bahínon.

Inhibir. = Pagdilí sa usá ca hocom ng̃a magaparáyon sa paghósay ug pagsentensia sa bisan onsa ng̃a capolong̃ánan.

Inhonestamente. V. Deshonestamente.

Inhonestidad. V. Deshonestidad.

Inhonesto. V. Deshonesto.

Inhumanamente. = Sa pagcabáng̃is, sa pagcapíntas.

Inhumano. = Mabáng̃is, mapíntas.

Inicial. = Ang nahaónang letra sa mg̃a polong, sa mg̃a bahin, &c.

Iniciar. = Pagdáoat sa bisan cansa sa pagcaambítan sa bisan onsa ng̃a tolománon ng̃a tinágo, pagásoy, pagsáyod canía niána, arón hibalóan nia.

Iniciativo. = Ang nacasógod, sinógdan sa bisan onsa.

Inicuamente. = Sa pagcadaótan uyámot.

Inicuo. = Daótan, mamomógos.

Inimaginable. = Ang díli mahímo ng̃a pagahúna hunáon.

Inimitable. = Ang díli mahímo ng̃a pagaaoáton, ng̃a ihóad, ng̃a panigíngnan.

Ininteligible. = Ang díli mahímo ng̃a sabóton, pagasáydan ug hibalóan.

Iniquidad. = Cadaótan ng̃a dagcó.

Injuria. = Polong con bohat ng̃a macadáot sa isigcatáuo con sa iang dong̃og. * Polong ug bohat ng̃a contra sa cataróng̃an.

Injuriador. = Ang magadáot sa isigcatáuo, mabalicáson, tigbalícas.

Injuriante. = Idem.

Injuriar. = Pagdáot sa isigcatáuo sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong, pagbalícas.

Injurioso. V. Injuriador.

Injusticia. = Bóhat ng̃a díli ang̃ay sa catarúng̃an.

Injusto. = Ang díli matárong, bisan onsa ng̃a díli ang̃ay sa catarúng̃an.

Inllevable. = Ang díli mahímo ng̃a antóson, pagailóbon.

Inmaculadamente. = Sa pagcaólay, sa pagcapótli, sa pagcabóg-os, sa pagcaoaláy boling.

Inmaculado. = Ang oaláy boling, olay, potli, bog-os.

Inmanejable. = Ang díli mahímo ng̃a pagdoólan, pagahóptan, pagabatónan.

Inmarcesible. = Ang díli mahimo ng̃a pagalomíton.

Inmaterial. = Ang oaláy laoas, ang calágnon, ang espirituhánon.

Inmaterialidad. = Pagcaoaláy laoas.

Inmaturo. = Ang oalá mahínog.

Inmediacion. = Pagcadóol, pagcatopál.

Inmediatamente. = Sa pagcadóol. * Dihá dihá, sa madalí caáyo, guiláyon, carón carón, carón gayúd.

Inmediate. = Polóng ng̃a linatín: V. el anterior.

Inmediato. = Ang nadóol, ang díli halayó, harúul.

Inmedicable. = Ang oaláy tambal, sompa, ang díli mahímo ng̃a pagatambálon.

Inmemorial. = Ang daan, ang caráan caáyo, ang oaláy pagdómdom sa pagcasógod.

Inmensamente. = Sa Pagcaoaláy socod, sa pagcaoaláy catapúsan.

Inmensidad. = Pagcadíli mahímo ng̃a socdon, pagcaoaláy catapúsan: ang̃ay lamang sa Dios. * Cadaghánan, pagcadághan, daghánan. * Dagcóan, hatáas, halagpád oyámot.

Inmenso. = Ang díli mahímo ng̃a socdon, ang oaláy catapúsan, ang díli mahimo ng̃a sacpan ug locpon sa bisan diin: ang̃ay lamang sa Dios. * Ang dagcóan caáyo, cadaghánan, pagcadághan ng̃a tuod.

Inmensurable. = Ang díli mahímo ng̃a pagasócdon.

Inméritamente. = Sa oaláy pahanóngdan, sa oaláy cataróng̃an, sa díli tacos.

Inmérito. = Ang oaláy pahanóngdan.

Inmeritorio. = Idem.

Inmersion. = Pagcalomós, pagcasálom.

Inminente. = Ang magahólot, ang magahómot. * Ang madalí moábot, ang omalábot.

Inmobilidad. = Pagcaoaláy pagcalíhoc. * Pagcalíg-on sa mg̃a polong ug sa mg̃a húna húna.

Inmoble. = Ang díli malíhoc, ang díli mahimo ng̃a pagalihócon. * Malíg-on sa mg̃a húna húna, sa mang̃a polong, sa mg̃a pagbóot.

Inmoderacion. = Pagcaoláy casaráng̃an sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong, pagcacápin con pagcacólang ba.

Inmoderadamente. = Sa pagcacólang con sa pagcacápin.

Inmoderado. = Táuo ng̃a capínan con coláng̃an sa iang mg̃a bohat ug mg̃a polong, ang oaláy casaráng̃an sa iang pagbóhat ug pagpamólong.

Inmodestamente. = Sa pagcaoaláy pagpogóng sa mang̃a cailíbgon. * Pagcaólag, pagcaláo-ay.

Inmodestia. = Idem excepto el sa.

Inmodesto. = Ang díli magapogóng sa mg̃a cailíbgon, ang díli magabántay sa iang pagsolóng ug mang̃a pagbóhat, arón mahamótang onta sa pagcaboótan. * Ang maólag, maláo-ay.

Inmolacion. = Pagcahálad sa pagpatáy ug sa pagpónggot sa mg̃a mananáp.

Inmolador. = Ang magahálad ug magapónggot sa mg̃a mananáp.

Inmolar. = Pagpónggot sa mg̃a mananáp ng̃a guipanghálad, ug bisan ng̃a táuo ang ihálad.

Inmoral. = Polong con bohat ng̃a díli ang̃ay, ng̃a batoc sa maáyong batásan ug pagtolón-an.

Inmoralidad. = Pagcadáot sa batásan. * Pagápas sa batásan ng̃a díli ang̃ay sa pagtolón-an sa mg̃a boótan, sa pagtolón-an sa Evangelio.

Inmortal. = Ang díli mamatáy. * Ang madógay uyámot.

Inmortalidad. = Pagcadíli mamatáy, pagcadógay uyámot, cadogáyan ng̃a hatáas caáyo.

Inmortalizar. = Pagpatigáyon arón madúgay ug bisan onsa sa guihápon sa panomdóman sa mg̃a táuo.

Inmortificacion. = Pagcaoaláy pagsáquet, ug casaquét.

Inmoto. = Ang díli malíhoc, ang díli mabálhin sa lugar.

Inmovible. V. Inmutable.

Inmudable. V. Inmutable.

Inmueble. = Bisan onsang caayóhan ng̃a díli malíhoc, mg̃a baláy, mg̃a baol, &c.

Inmundicia. = Hugao, cahogáoan, sagbot, tae, iti. * Pagcaólag, pagcaláo-ay.

Inmundo. = Hugáoan, sagbótan. * Ang guidilí sa mg̃a judíos sa ilang batásan.

Inmune. = Ang nagáoas, ang nahamísic sa bisan onsang tolománon.

Inmunidad. = Pagcagáoas sa bisan onsang catongdánan. * Pagtógot sa mg̃a ponóan arón díli onta ipagóa sa mg̃a Singbahán ang mg̃a saláan ng̃a managdang̃óp dihá.

Inmutabilidad. = Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a díli mabálhin.

Inmutable. = Ang díli mabálhin.

Inmutacion. = Pagcabálhin, pagcaláin.

Inmutar. = Pagbálhin, pagláin sa bisan onsa.

Inmutativo. = Ang magabálhin, ang magapaláin.

Innato. = Bisan onsa ng̃a onay sa táuo, sa mananáp, &c.

Innavegable. = Dagat con sacayán ng̃a díli casáquian, ng̃a díli mahímo ng̃a pagasáquian.

Innecesario. = Ang díli quinahánlan, ang oaláy quinahánglan.

Innegable. = Ang matúod ng̃a dayág caáyo, ang díli mahímo ng̃a ilimód.

Innoble. = Ang díli mahál, ang díli hamíli.

Innocuo. = Ang magadáot.

Innominado. = Ang oaláy ng̃alan ng̃a caogalíng̃on.

Innovacion. = Pagcabág-o sa bisan onsa.

Innovador. = Ang magabóhat sa bisan onsa ng̃a bag-o, ang magasógod sa bag-ong batásan.

Innovar. = Pagbág-o sa bisan onsa. * Pagbálhin, pagpaláin sa bisan onsang batásan, tolománon, &c.

Innumerabilidad. = Pagcadághan, cadaghánan ng̃a guilabíhan.

Innumerable. = Ang oaláy isip, ang díli mahímo ng̃a isípon, ihápon.

Innumerablemente. = Sa pagcaoaláy isip, ihap.

Inobediencia. = Pagcasóqui, pagcasócol, pagcaoaláy pagsógot, pagcasocuáhi.

Inobediente. = Ang díli musógot, soquíhan, masinocólon.

Inobservancia. = Pagcaoaláy pagtóman, pagcalípas, pagcalápas, pagcasálang.

Inobservante. = Ang díli magatóman, ang magalípas, magalápas, magasálang.

Inocencia. = Pagcaoláy salá. * Pagcaháoan sa boot, sa cásing cásing.

Inocente. = Inosente, ang oaláy salá. * Táuo sa maháoan ng̃a boot. * Ang masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhan. * Ang báta ng̃a oalá pay boot, ng̃a diótay pa.

Inocenton. = Ang masáyon pagalimbóng̃an ug olo olóhon.

Inoculacion. = Pagcabacuna, pagcatacód sa boti.

Inoculador. = Ang magapatacód sa buti, ang magabacuna.

Inocular. = Pagbacuna, pagtacód sa boti.

Inodoro. = Ang oaláy bahó.

Inofensivo. = Ang díli macadáot.

Inoficioso. = Ang magabóhat sa díli ang̃ay sa batásan, sa mg̃a leyes.

Inopinadamente. = Sa ahat, sa calit, sa oalá húna hunáon ug paabóton, sa coláhao.

Inopinado. = Idem.

Inoportuno. = Polong con bohat ng̃a díli macaígo, ng̃a guiíng̃on ug guibóhat sa tiempo ng̃a díli ang̃ay.

Inordenadamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcasácot.

Inordenado. = Ang oalá mahósay, ang nagobót, ang nabóloc, ang nasácot.

Inordinado. = Idem.

Inquietador. = Ang magasámoc.

Inquietamente. = Sa pagcasámoc, sa pagcalíhoc.

Inquietar. = Pagsámoc.

Inquieto. = Samócan, ang magalíhoc caáyo, ang díli mopoyó ug mahamótang.

Inquietud. = Pagcasámoc, pagcalíhoc, pagcaaling̃ása, pagcaoaláy pagcabótang ng̃a maáyo. * Pagcagobóc, pagáoay.

Inquilinato. = Pagcaábang, gahóm sa nagaábang sa tong̃ód niádto ng̃a guiabáng̃an.

Inquilino. = Ang nagaábang sa bisan onsa yota, baláy, sacayán, &c.

Inquina. = Domót, daótan ng̃a pagbóot.

Inquinar. = Pagtacód.

Inquiridor. = Ang nagapaquisáyod, nagapaquigásoy, nagasósi, nagasóquit, nagasócna.

Inquirir. = Sayor, asoy, sosi, socna, soquit.

Inquisicion. = Pagpaquigásoy, pagpaquigsáyor, pagsósi, pagsóquit. * Hocmánan sa Singbahán sa pagbárlong ug pagcastigo sa mg̃a saláan contra sa Pagtóo sa mg̃a cristianos.

Inquisidor. = Hocom sa Singbahán ng̃a nahilábot sa mg̃a salá ug sa mg̃a saláan contra sa Pagtóo ug sa mg̃a tinohan sa mg̃a binoñágan.

Insaciabilidad. = Pagcaoaláy pagcabósogug pagcaponó.

Insaciablemente. = Sa pagcaoaláy pagcabósogug ug pagcaponó.

Insacular. = Pagsolód sa poyo poyo sa papel sa ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a guinatórlo sa mg̃a opicio sa longsod.

Insalubre. = Ang contra sa quinabóhi, ang macadáot sa maáyong quinabóhi.

Insanable. = Ang díli matámbal, ang díli mahímo ng̃a pagatambálon.

Insania. = Cabóang, pagcabóang.

Insano. = Boang.

Inscribir. = Paglíloc sa mg̃a letra sa mg̃a tombága, sa mg̃a bató, &c., arón mahabílin hasta sa dogay sa panomdóman sa mg̃a táuo bisan onsa ng̃a bantógon.

Inscripcion. = Bisan onsang solat ng̃a guilíloc sa bató, sa tombága, &c.

Insculpir. V. Esculpir.

Insecto. = Mananáp ng̃a diótay ng̃a oaláy dugó, mg̃a bocóg ug cásing cásing.

Insenesencia. = Pagcadíli matigúlang.

Insensatez. = Pagcacoliró pagcabóang boang, pagcahóng̃og, pagcabóng̃og.

Insensato. = Boang boang, coláng̃an sa boot, coliró, hong̃og, bong̃og.

Insensibilidad. = Pagcaoaláy pagbáti. * Pagcagáhi sa cásing cásing.

Insensible. = Ang díli mobáti ang guipógdao, ang guicaoád-an sa boot, sa mg̃a balatían. * Ang guicagahían sa cásing cásing ng̃a díli sia malóoy, magapoáng̃od.

Insensiblemente. = Sa pagcaánam anam. * Sa pagcaoaláy pagbáti.

Inseparabilidad. = Pagcaoaláy pagcabólag. * Pagcabáhin.

Inseparable. = Ang díli mahímo ng̃a pagabolágon, pagabahínon.

Inseparablemente. = Sa pagcadíli mabólag ug mabáhin sa pagcaobán guihápon.

Insepulto. = Minatáy ng̃a oalá ilobóng.

Insercion. = Pagcasácop.

Insertar. = Pagsácop, paglócop pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Inservible. = Ang oaláy bale, ang díli magapolós.

Insidia. V. Asechanza.

Insidiador. = Ang magalímbong, ang magalaláng.

Insidiar. = Paglímbong, paglaláng sa pagdáot sa isigcaíng̃on.

Insidiosamente. = Sa pagcalaláng.

Insidioso. = Ang magalímbong, ang magalaláng sa pagdáot sa isigcaíng̃on.

Insigne. = Bantógon, banságon, cating̃aláhan, hibólng̃an.

Insignia. = Timáan, tanda. * Bandela, laráoan ng̃a nahatong̃ód sa bisan onsang cofradía.

Insignificante. = Ang oaláy hingtóndan, ang oaláy cahológan.

Insinuacion. = Pagcasambíng̃ay. * Pagcahísgot sa bisan onsa sa ibábao lamang. * Pagcaháyag, pagcadayág sa bisan onsang camatoódan sa hingtóngdan ng̃a hocom, arón masáyod sia ug magasentensia.

Insinuar. = Pagsambíng̃ay. * Paghísgot sa bisan onsa sa ibábao lamang, sa mg̃a hamóbong polong. * Pagháyag, pagdayág sa mg̃a camatoódan sa matúod ug hingtóngdan ng̃a hocom, arón masáyod ug magabóot sia. * Pagángcon pagcábig sa cabobót-on sa lain, sa iang maáyong boot.

Insipidez. = Pagcaoaláy lalím ug lamí.

Insípido. = Ang oaláy lamí ug lalím. * Ang oaláy caang̃áyan.

Insipiencia. = Pagcaoaláy caálam, pagcacólang sa quinaárman. * Pagcacólang sa boot, pagcabóang boang.

Insipiente. = Coláng̃an sa caálam, sa quinaárman. * Coláng̃an sa boot, boang boang.

Insistencia. = Pagcalíg-on. * Pagcadáyon, pagcaópod opod.

Insistir. = Pagópod opod, pagósob osob. * Pagdáyon sa guihúna húna, sa maong buhat, sa maong polong, &c.

Insito. = Ang onay sa bisan onsa, ang caogalíng̃on.

Insociable. = Borong, boquírnon, ang díli boot moobán obán sa isigcatáuo, ang magalícay sa pagobán sa isigcaíng̃on.

Insocial. = Idem.

Insolacion. = Saquét ng̃a guican sa dagcóng caínit sa adlao.

Insolar. = Pagbólad sa bisan onsa, arón mamalá ug maláya. * Pagbáti sa saquét guican sa dagcóng caínit sa adlao.

Insoldable. = Ang díli mahímo ng̃a soldahon, ng̃a itápot. * Sayóp con salá ng̃a oalá nay sompa, ng̃a díli na matámbal ng̃a guihanáycan na.

Insolencia. = Buhat ng̃a agui sa pagcatampálas. * Pagcaoaláy caólao, pagcacólang sa pagtáhod ug pagtahá.

Insolente. = Tampalásan. * Palábi labíhon. * Táuo ng̃a oaláy caólao, ng̃a colang sa pagtáhod ug pagtahá.

Insólidum. = Sa pagcatibúoc. * Sa pagcahiósa.

Insólito. = Ang mahatábo sa talágsa da, díli sa masóbsob.

Insolvencia. = Pagcadíli mahímo sa pagbáyad, pagcaoaláy icabáyad.

Insolvente. = Ang oaláy icabáyad, ang díli macabáyad.

Insomne. = Ang natúcao, ang nahócao, ang díli macatólog.

Insomnio. = Pagcatócao, pagcahócao, pagcaoaláy católog.

Insondable. = Ang díli mahímo ng̃a sondáhon, ng̃a pagatoquíbon. * Ang díli mahímo ng̃a sabóton ug hibalóan.

Insonoro. = Ang oaláy ting̃og.

Insoportable. = Ang díli mahímo ng̃a antóson ug pagailóbon. * Ang macasámoc, macasocó ug macapong̃ót.

Inspeccion. = Pagcatán-ao, pagcasolóng, pagcalí-li.

Inspeccionar. = Tan-ao, solóng, li-li, sayod, asoy, susi.

Inspector. = Ang magatán-ao, ang magasolóng, magalí-li. * Ponóan sa mg̃a soldados.

Inspiracion. = Pagcahórac, pagcaguinháoa dapit sa solód. * Pagcatógot ug pagcalólot sa Dios sa iang gracia, sa iang mg̃a paghónghong ug pagtábang, sa mg̃a calág sa mg̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a moábot sa húna húna, sa ahat, sa calit lamang.

Inspirar. = Paghódac, pagguinháoa dapit sa solód. * Pagtógot ug paglólot sa Dios sa iang mg̃a gracia, mg̃a pagtábang ug mg̃a paghónghong, sa mg̃a calág sa mg̃a táuo.

Instabilidad. = Pagcacólang sa pagcalíg-on, pagcabolobálhin.

Instable. = Ang magabolobálhin, ang oaláy calig-ónan, ang oaláy malíg-on ng̃a pinoyánan.

Instalacion. = Pagcahátag sa opicio, con sa cahímtang.

Instalar. = Paghátag sa bisan cansa sa opicio con cahímtang.

Instancia. = Pagcaósob, pagcaópod sa pagháng̃io, sa pagpang̃amóyo.

Instantáneamente. = Sa pagcalágmit, sa pagcadalí caáyo, dihá dihá, sa usá ca pagpíloc sa matá.

Instantáneo. = Ang madúgay sa macariót lamang, ang malágmit uyámot.

Instante. = Ang moháng̃io, ang mang̃amóyo pagópod. * Macariót lamang, ang usá ca pagpíloc sa matá.

Instantemente. V. Instantáneamente.

Instar. = Pagósob osob sa pagháng̃io, pagpang̃amóyo sa pagópod opod. * Pagdalí sa pagbóhat sa bisan onsa.

Instauracion. = Pagcabág-o, pagcaláin, pagcaósob, pagcaópod.

Instaurar. = Pagbág-o, pagláin, paósob, pagópod.

Instigacion. = Pagtóyo, pagcalógos.

Instigador. = Toyo, logos, pagágda, pagsámbag sa pagbóhat sa bisan onsa.

Instigar. = Ang magatóyo, ang magalógos.

Instilacion. = Pagcatólo, pagcadalígdig.

Instilar. = Pagtólo, pagdalígdig sa mahínay hinay caáyo.

Instinto. = Cabtáng̃an ng̃a onay ug quinaía sa mang̃a mananáp, sa pagbólong sa ilang mg̃a quinahánglan, sa pagáyad sa magadáot caníla, ug sa pagíla, ug sa paglícay sa díli nila hiílhan. * Paghónghong sa Dios ng̃a Espíritu Santo sa mg̃a calág sa mg̃a táuo. * Pagcalíhoc ng̃a ahat ug calit sa mg̃a húna húna sa mg̃a táuo, sa pagbúhat sa bisan onsa.

Institor. V. Factor.

Institucion. = Sa pagcatíndog pagcasógod sa bisan onsa. * Pagcatórlo, pagcatóon, pagcabáton, pagcahópot. * Pagcahátag sa mg̃a cura sa ilang curato.

Instituir. = Pagtíndog sa bisan onsa, sa colegio Universidad, &c. Pagpasógod sa bisan onsa. * Pagtórlo, pagtúon, pagbáton, paghópot. * Pagsógo, pagbóot.

Instituta. = Catilíngban ng̃a lactod sa mg̃a leyes, sa batásan ng̃a guibóhat sa sogo sa hari ng̃a si Justiniano.

Instituto. = Tolománon. * Tuyo, hingtóngdan sa bisan onsa.

Instruccion. = Pagcatóon.

Instructivo. = Ang silbi sa pagtúon.

Instructor. = Ang magatórlo, ang magatóon.

Instruir. = Pagtúon, pagtórlo. * Pagásoy, pagsáyor, pagpaíla. * Pagsógod ug pagbóhat sa camatoódan ing̃on sa batásan, ing̃on sa nahamótang sa mg̃a tolománon sa mg̃a leyes.

Instrumental. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolónggon sa música. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a sólat ug camatuóran. * Cadaghánan sa mg̃a tolónggon sa música.

Instrumentista. = Ang mg̃a músico ng̃a magatáihop sa tolónggon, ang may tolónggon. * Ang magabóhat sa mg̃a tolónggon ug sa mg̃a capandáyan.

Instrumento. = Capandáyan, ibóhat, icabóhat, igabóhat sa bisan onsa. * Solat, camatoódan sa pagcamatúod sa bisan onsa.

Insuave. = Ang díli maáyo sa mg̃a balatían.

Insubordinacion. = Pagcaoaláy pagsógot, pagcasóqui, pagcasócol.

Insubordinado. = Soquíhan. * Masinocólon, ng̃a díli boot magsógot, loog.

Insubsistencia. = Pagcaoaláy pagcabótang ng̃a malíg-on.

Insubsistente. = Ang oaláy calig-ónan, ang oaláy pagcabótang ng̃a pirme.

Insudar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa minatúod caáyo, sa masingcámot, sa dagcóng cacógui.

Insuficiencia. = Pagcadíli mahímo.

Insuficiente. = Ang díli paígo, ang díli paárang.

Insufrible. = Ang díli arang antóson, ilóbon.

Insufriblemente. = Sa pagcadíli maántos, maílob.

Insular. V. Isleño.

Insulsamente. = Sa pagcaoaláy lamí, pagcatáb-an.

Insulsez. = Pagcatáb-an pagcaoláy lamí. * Pagcaoláy caang̃áyan.

Insulso. = Matáb-an, coláng̃an sa lamí. * Ang oaláy caang̃áyan.

Insultador. = Ang magatúyo, magasólong.

Insultar. = Pagtúyo, pagsólong.

Insulto. = Pagtúyo, pagcatúyo. * Pagcadámag, pagcadósmog ng̃a ahat, calit. * Casaquét ng̃a ahat, capógdao.

Insuperable. = Ang díli arang daúgon.

Insupurable. = Ang díli mahímo ng̃a hurton. * Nana, dugó, &c., sa hobág, &c., ng̃a díli macaágui.

Insurgente. = Ang mialsa, ang misócol sa mg̃a ponóan.

Insurreccion. = Pagcaálsa, pagcagobóc, pagcasócol sa mg̃a ponóan.

Insureccionar. = Paghópo, pagágda, pagsámbag sa mg̃a táuo arón manóqui ug managsócol sa mg̃a ponóan.

Insustancial. = Ang oaláy polós, ang sa diótay ng̃a bale.

Intacto. = Ang oalá cobílon ug hicápon. * Ang olay. * Ang oalá pahilábtan.

Intachable. = Ang díli arang saoáyon.

Intangible. = Ang díli arang hicápon ug cobílon.

Integral. = Bisan onsang bahin sa bisan onsa, sa usá ca tibúoc.

Integralmente. = Sa pagcahíngpit, sa pagcatúman.

Íntegramente. = Idem.

Integrante. V. Integral. * Ang macahíngpit, macatúman, macaponó.

Integrar. = Pagponó, paghíngpit, pagtúman.

Integridad. = Pagcahíngpit, pagcatóman. * Pagcaólay, pagcabóg-os. * Pagcaháoan sa boot. * Cataróng̃an.

Íntegro. = Tibúoc, ang oalá coháan sa iang mang̃a bahin. * Matárong.

Inteleccion. = Pagcasábot.

Intelectivo. = Ang may gahóm sa pagsábot.

Intelectual. = Ang nahatong̃ód sa ihibaló.

Inteligencia. = Gahóm sa pagsábot, sa paghibaló. * Pagcaíla, pagcasábot. * Pagcabátir, pagcaálam. * Pagcasábot sa mg̃a húna húna ng̃a tinágo sa mang̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a espirituhánon, calág, Ángeles, &c.

Inteligenciado. = Ang guisáydan, ang nasáyod, ang nahibaló.

Inteligente. = Quinaarmánon, mang̃ialáman, ang maálam.

Inteligible. = Ang masáyon sabóton.

Inteligiblemente. = Sa pagcaásoy, sa pagcasáyor, sa pagcadayág.

Intemperadamente. = Sa pagcaoaláy casaráng̃an.

Intemperancia. = Pagcaoaláy casaráng̃an.

Intemperie. = Pagcaláin sa tiempo, pagcaínit, pagcatúgnao, pagcaháng̃in, &c., ng̃a dagcó.

Intempestivamente. = Sa pagcadíli maígo, sa pagcadíli tiempo, túig.

Intempestivo. = Polong con bohat ng̃a díli macaígo sa maáyong tiempo, sa ang̃ay ng̃a túig.

Intencion. = Tuyo, pagbóot.

Intencionadamente. = Sa tinóyo, sa pagcatinúyo.

Intencionado. = Ang may tuyo.

Intencional. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagbóot sa calág.

Intendencia. = Pagcabántay, pagcahópot, pagcaalíma sa bisan onsa. * Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa ponóan ng̃a guing̃álan ug intendente. * Opicio con pagcahímtang sa intendente.

Intendenta. = Ang asáoa sa intendente.

Intendente. = Ang nahaónang ponóan sa usá ca provincia ng̃a magabántay, magahópot, modáoat ug magagasto, somála sa mg̃a quinahánglan, sa salapí sa hari con sa Guinharían.

Intensamente. = Sa pagcabáscog.

Intension. = Pagcabáscog, pagcacosóg. * Pagcadacó sa cosóg sa mg̃a cailíbgon.

Intenso. = Ang mabáscog caáyo.

Intentar. = Pagtóyo, pagíbog, pagpanghináot.

Intento. V. Intencion. * Ang guitúyo.

Intentona. = Tuyo ng̃a catahápan.

Intercadencia. = Pagcadíli magsáma sa mg̃a pagólpot sa pulso, sa mg̃a batásan sa mg̃a táuo ug sa ilang mg̃a húna húna ug mg̃a pagbóot.

Intercalacion. = Pagcasácot, pagcatáod sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang.

Intercalar. = Pagsácot sa usá ca botang sa talioála sa obán ng̃a mg̃a botang, pagtalioála, pagólang.

Interceder. = Pagháng̃io, pagámpo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo sa usá ca táuo, arón macacóha sa pagpasáilo sa lain ng̃a táuo, ug arón macadáng̃at ang guilabánan sa iang guitúyo ug guipanghináot.

Interceptar. = Pagcóha sa bisan onsa sa oalá pa omábot sa hingtóngdan ng̃a lugar.

Intercesion. = Pagháng̃io, pagámpo, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo, paglában.

Intercesor. = Ang magalában, manlalában, tomalábang.

Intercolumnio. = Ang lugar ng̃a calang sa durúha ca columnas.

Intercostal. = Ang anáa sa talioála sa mg̃a gosóg.

Intercutáneo. = Ang anáa sa talioála sa onód ug sa panit.

Interdecir. = Pagdíli.

Interdiccion. = Pagcadíli.

Interes. = Polós, caposlánan. * Ang bili sa bisan onsa. * Caayóhan, pohónan, bahándi.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us