Diccionario Español-Bisaya (part 4 of 5)

Diccionario Español-Bisaya (part 4 of 5)

Piñonate. = Calán-on ng̃a magáma sa mg̃a piñon ug sa asúcar.

Piñuela. = Calaínan sa panápton. * Ang bong̃a sa ciprés.

Pio. = Maampóon. * Mapoang̃óron, malolóy-on, mang̃iloóyan. * Cabayo, &c., ng̃a guisinambágan sa color sa balahíbo. * Ting̃og sa mg̃a pisó sa mg̃a langgam.

Piocha. = Dayan dayan, hias ng̃a nagacaláin lain ug dagoay, sa pagdáyan dayan sa mg̃a babáye sa ilang bohóc. * Bolac ng̃a magáma sa mg̃a balahíbo ng̃a pino sa mg̃a langgam.

Piojento. = Ang guicóto.

Piojería. = Cadaghánan sa mg̃a coto. * Pagcaháng̃ol. * Pagcadiótay.

Piojillo. = Coto sa mg̃a langgam.

Piojo. = Coto.

Piojoso. = Cot-on, ang may daghánan ng̃a mg̃a coto. * Hicáoan, daguinótan.

Piojuelo. = Mananáp ng̃a diótay ug maítom, ng̃a managdáot sa mg̃a tanóm.

Piola. = Pisi, lubir ng̃a magamáy.

Piorno. = Tanóm con cahoy ng̃a diótay.

Pipa. V. Cuba.

Pipar. = Pagyópyop sa tabaco, pagtabaco.

Pipería. = Cadaghánan sa mg̃a cuba, sa mg̃a pipa.

Pipí. = Langgam.

Pipian. = Calaínan sa guinísal.

Pipiar. = Pagyápyap sa mg̃a langgam sa diótay pa.

Pipirillo. = Tanóm.

Pipiripao. = Combida ng̃a mahál, bantógon.

Pipiritaña ó Pipitaña. = Tolónggon ng̃a diótay, ng̃a duláan sa mg̃a báta.

Pipo. = Langgam.

Pipote. = Cuba, pipang diótay.

Pique. = Casáquet sa húna húna.

Pique (á). = Sa catáhap.

Piquera. = Bohó sa mg̃a bariles arón gomóa, arón omágui ang bino, tubig, &c.

Piqueta. = Saról ng̃a guitomóyan.

Piquete. = Pocpoc con samar ng̃a diótay. * Boling ng̃a diótay sa mg̃a panápton ug sa mg̃a bisti. * Tapoc, isip sa mg̃a soldados ng̃a guiándam sa bisan onsang quinahánglan.

Piquetilla. = Capandáyan sa mg̃a panday sa cota, sa pagbóhat sa mg̃a bohó ng̃a diótay.

Pira. = Daob, dilab, diláab.

Piragua. = Sacayán, balóto.

Piramidal. = Ang guibóhat sa dagoay sa haligue sa cota, &c., ng̃a matápos sa pagcatomóy caáyo. * Usá sa mg̃a bocóg sa popólan sa camót.

Pirámide. = Haligue sa cota, &c., ng̃a mahínay hinay sa pagcanípis cutub sa obus ng̃adto sa itáas, hasta ng̃a matápus sa pagcatomóy caáyo.

Pirata. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa dagat, ang moádto sa pang̃ayáoan.

Piratear. = Pagpang̃áoat sa dagat, pagpang̃áyao.

Piratería. = Opicio sa pagpang̃áoat sa dagat. * Ang quináoat sa dagat. * Pagpang̃áoat sa bisan onsa.

Pirático. = Ang nahatong̃ód sa pirata.

Piraústa. = Mananáp ng̃a dolodagcó sa lang̃ao.

Pirita. = Tumbága ng̃a sacót sa asufre.

Pirofilacio. = Lang̃ob ng̃a hatáas sa ilálom sa yota ng̃a ponó sa caláyo.

Piromancía. = Quinaárman ng̃a bacácon sa pagtágna sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a siga sa caláyo.

Piromántico. = Ang magatágna sa mg̃a omalábot tong̃ód sa caláyo ug sa iang siga.

Pirómetro. = Capandáyan sa pagíla sa cabáscog sa caínit sa caláyo.

Piropo. = Bató ng̃a mahál. * Mg̃a polong ng̃a piníli caáyo.

Pisa. = Pagcatonób. * Pagcatíndac.

Pisada. = Pagcatonób, tonób.

Pisador. = Ang magatonób. * Ang magapíga sa mang̃a ubas. * Ang cabayo ng̃a magatonóg caáyo sa iang pagtonób.

Pisadura. V. Pisada.

Pisante. = Tiil. * Sapín.

Pisar. = Pagtonób. * Pagdásoc. * Pagdóol sa bisan diin. * Pagpang̃asáoa sa mg̃a langgam, ug labí pa sa mg̃a salapáti.

Pisauvas. = Ang magatonób sa mg̃a ubas arón gomóa ang dugá.

Pisaverde. = Táuo ng̃a macúgui caáyo sa pagdáyan dayan sa iang mg̃a bisti. * Laláquing babayénon. * Ang magasóroy soroy sa pagbólong sa mg̃a caling̃áoan.

Piscator. = Ilisípan sa túig túig ng̃atanán.

Piscatorio. = Ang nahatong̃ód sa pagpanágat.

Piscina. = Danao ng̃a diótay, tubígan sa mg̃a tanáman, ng̃a pagabohían ug pagabatónan sa mg̃a isda. * Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a singbahán sa pagyábo sa tubig ng̃a igabóñag, &c.

Piscis. = Tapoc sa mg̃a bitóon.

Piso. V. Pisada. * Salog sa mg̃a baláy, sa mg̃a singbahán, &c.

Pison. = Capandáyan sa pagdásoc, idalásoc.

Pisonear. = Pagdásoc.

Pisotear. = Pagtonób sa masóbsob.

Pisoteo. = Pagcatonób.

Pista. = Tonób, timáan ng̃a mahabílin sa lugar ng̃a guiaguían sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Pistacho. = Bong̃a.

Pistadero. = Pison. * Ipilíga, ipológa.

Pistar. = Pagpíga, pagpúga sa bisan onsa.

Pistero. = Solosáro ng̃a diótay ng̃a may tomóy, sa pagpaínom sa tubig, &c., sa mg̃a masaquét.

Pistilo. = Ang bahin sa mg̃a bulac ng̃a anáa sa talioála, ng̃a guibotáng̃an sa binhi.

Pisto. = Ang dugá ng̃a piníga sa mg̃a langgam ng̃a dinócdoc, ng̃a ipacáon cun ipaínom sa masaquét ng̃a díli na macacáon. * Priníto sa mg̃a sile ng̃a sináctan sa mg̃a camates.

Pistola. = Pusil ng̃a hamóbo.

Pistolera. = Panunúrlan sa mg̃a pistola, sa mg̃a pusil ng̃a diótay.

Pistolete. = Pusil ng̃a hamóbo pa sa pistola.

Piston. = Cahoy ng̃a isolód sa mg̃a bomba sa pagsóyop sa tubig. * Tumbágang diótay ng̃a macacaláyo sa mg̃a pusil.

Pistoresa. = Hing̃aníban ng̃a hamóbo, ng̃a maíng̃on ing̃on sa puñal.

Pistraje ó Pistraque. = Ilímnon, sabáo, &c., ng̃a oaláy lamí.

Pistura. = Pagcapíga, pagcapúga.

Pita. = Tanóm, magáy.

Pitaco. = Dahon sa pita.

Pitafio. = Saro.

Pitancería. = Lugar ng̃a pagapahátan sa bisan onsa ng̃a pagapaháton.

Pitancero. = Ang may opicio sa pagpáhat ug pagbáhin sa bisan onsa. * Ang mayordomo sa mg̃a caparían.

Pitanza. = Pagcapáhat sa mg̃a calán-on con sa salapí. * Ang bayad sa bisan onsa.

Pitaña. = Mutá.

Pitar. = Pagtáihop sa pito. * Pagbáyad, pagpáhat sa bisan onsa.

Pitarra. = Mutá.

Pitarroso. = Mutáon.

Pítima. = Hampol ng̃a ibótang sa ibábao sa casing casing, con may quinahánglan pa.

Pito. = Tolónggon ng̃a diótay, plautang hamóbo, sa matágning ng̃a ting̃og.

Piton. = Song̃áy ng̃a diótay ug bag-o sa mg̃a mananáp. * Ogdo sa bisan onsa, salíngsing, odlot sa mg̃a cahoy. * V. Pitaco.

Pitonisa. = Babáye ng̃a saserdote ng̃a magapadayág sa mg̃a pagtúbag sa dios dios sa mg̃a dioatáhan, sa Singbahán sa Delfos. * Babáyeng balbal, onglo, asoang.

Pitpit. = Langgam.

Pituita. = Laoay ng̃a mahágcot, cogmo, sip-on.

Píxide. = Cajang diótay, panonórlan sa bisan onsa. * Copon, cajang diótay ng̃a pagabotáng̃an sa Santísimo Sacramento.

Pizarra. = Bató ng̃a maítom ng̃a mahómoc homoc ug díli apód mabóg-at caáyo.

Pizarral. = Lugar ng̃a pagatobóan sa mg̃a pizarra.

Pizarrero. = Ang magasápsap ug magahíngpit sa mg̃a pizarra.

Pizca. = Bahin ng̃a magamáy sa bisan onsa, bisan onsa ng̃a diótay caáyo.

Pizcar. = Pagcotól.

Pizco. = Cotól.

Pizpereta. = Babáye ng̃a malágsic, sa madalíon ng̃a gaui.

Pizpirigaña. = Dula sa mg̃a báta.

Pizpita ó Pizpitillo. = Langgam.

PL

Placar. V. Aplacar.

Placarte. = Papel ng̃a sinólatan sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, ng̃a ipílit sa cadaigánan.

Placativo. = Ang macapahínay.

Placel. = Hunásan, tacot.

Pláceme. = Calípay tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo, ug tung̃ód ba sa maáyong balíta.

Placenta. = Minása ng̃a magáma sa tian sa babáyeng mabdos, ng̃a guinicánan sa posod sa báta.

Placenteramente. = Sa calípay sa himáya.

Placentero. = Maghimayáon, malipáyon.

Placer. = Calípay, himáya. * Pagbóot. * Caling̃áoan, dula.

Placero. = Ang nahatong̃ód sa saoang. * Táuo ng̃a magabalígya sa mg̃a saoang sa mg̃a otang, sa mg̃a bong̃a, &c.

Placible. = Táuo sa maáyong buot.

Plácidamente. = Sa maáyong pagcabótang, sa tibúoc ng̃a buot.

Plácido. = Ang oalá mabóloc, ang mahamútang sa pagcaoaláy cacólba.

Placiente. V. Placible.

Plaga. = Calisód, hampac ng̃a guibóot sa Dios ng̃a moábot sa mg̃a táuo, ang dolon, ang camátay, ang gotom, &c. * Cadáot, saquét. * Pagcaoaláy palad, cayógot, cagóol.

Plagar. = Pagponó sa bisan onsa ng̃a macadáot.

Plagiario. = Ang mang̃áoat sa mg̃a huna huna sa lain, ng̃a guidayág sa mg̃a sulat, ug pagaíngnon ng̃a sa gayúd.

Plagio. = Pagpang̃áoat sa mg̃a sulat, sa mg̃a libro sa lain.

Plan. V. Plano. * Ang sulat sa bisan onsa ng̃a guisúlat sa iang ng̃alan. * Listáhan sa mg̃a táuo, sa mg̃a manggad, &c. * Ang cahoy ng̃a mohonóng sa quilla, sa onáyan sa mg̃a sacayán.

Plana. V. Llana. * Nauong sa papel ng̃a sinolátan. * Yota ng̃a patag, datág. * Ang guisólat sa mg̃a báta sa escolahán ng̃a nanagtóon, sa pagsúlat, sa usá ca nauong sa papel. * Cadaghánan sa mg̃a ponóan sa mg̃a soldados.

Planada. V. Llanada.

Planador. = Pandáy ng̃a magabácbac sa salapí, sa tumbága, &c.

Plancha. = Buláoan, salapí, tumbága, &c., ng̃a binácbac sa pagcanípis. * Utáo. * Gaquít ng̃a magáma sa mg̃a cahoy ng̃a magáan, sa mg̃a caoáyan, &c., ng̃a pagatongtóng̃an sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolót sa mg̃a sacayán.

Planchar. V. Aplanchar.

Planchear. = Pagtábon sa bisan onsa sa mg̃a dahon dahon ng̃a tumbága, sa buláoan, sa salapí, &c., ng̃a binácbac sa pagcapíno, sa pagcanípis.

Planeta. = Bitóon ng̃a nagaámbit sa casúlao, sa siga sa adlao. * Bisti ng̃a guibísti sa mg̃a Padre sa pagtúman nila sa ilang catungdánan sa Singbahán, ng̃a holohamóbo, dapít sa atubáng̃an, sa casullang tuod.

Planetario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a planeta.

Planga. = Calaínan sa manáol.

Planicie. = Patag, datág.

Planisferio. = Casayóran sa tibúoc ng̃a calibútan.

Plano. = Patag, datág, sa oaláy casámoc ug cabilínggan. * Casayóran ng̃a piníntal sa bisan onsang longsod, sa cota, sa mg̃a dagat, &c.

Planta. = Itolonób sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, lápa lápa sa tiil. * Tanóm. * Pagcatanóm. * Panigíngnan sa bisan onsa ng̃a pagabuháton, sa baláy, sa Singbahán, &c. * Pagpatigáyon ng̃a caugalíng̃on sa pagcúha ug pagdáng̃at sa guipanghináot.

Plantacion. = Pagcatanóm.

Plantador. = Ang magatanóm, tigtanóm. * Capandáyan ng̃a icatanóm sa mg̃a tanóm.

Plantaje. = Cadaghánan sa mg̃a tanóm.

Plantanal. V. Platanal.

Plántano. V. Plátano.

Plantar. = Pagtanóm. * Pagpatíndog sa bisan onsa. * Pagbótang, pagpalíngcod.

Plantario. = Lugar ng̃a pagapugásan sa mang̃a binhi sa mg̃a otang, sa humáy, &c., sa pagtanóm ug paglálin oña sa lain ng̃a yota, con maholohatáas na.

Plantear. = Paghúna huna sa pagcabútang sa bisan onsa, arón mahímo ng̃a híngpit sa pagbúhat na.

Plantica, lla, ta. = Ang nahaúnang tinábas sa panit ng̃a ibútang sa pagbúhat sa mg̃a sapín. * Tinábas ng̃a panápton ng̃a isápao sa tulónban sa mang̃a medias. * Ang pothao ng̃a dagcó ng̃a pagataólan sa obán ng̃a mg̃a puthao ng̃a diótay sa mg̃a yaoe sa mg̃a posil. * Panigíngnan sa papán sa bisan onsa ng̃a buot ng̃a pagbuháton.

Plantificacion. = Pagcabúhat sa bisan onsa.

Plantificar. = Pagbúhat sa bisan onsa ng̃a guihúna huna.

Plantillar. = Pagbútang sa plantilla sa mg̃a sapín ug sa mg̃a medias.

Plantío. = Yota ng̃a guinatámnan. * Pagtanóm. * Yota ng̃a bag-o pa guitámnan. * Cadaghánan sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Plantista. = Maandácon, ang magapacalaláqui ug magapacaísog.

Planton. = Salíngsing, sahá sa mg̃a cahoy ng̃a maáyo sa pagtanóm. * Ang soldado ng̃a guicastigo arón magabántay sa bisan diin hasta sa dugay. * Soldado ng̃a magabántay sa pagcaportero sa bisan diin.

Plantosa. = Baso con panácsan ng̃a ilimnánan, tagayán.

Planudo. = Sacayán ng̃a molotáo sa diótay ng̃a tubig, cay halagpád sa dapit sa obus, sa dapit sa quilla.

Plañidera. = Babáye ng̃a guiabáng̃an sa pahílac sa mg̃a paglobóng.

Plañido. = Pagcahílac, pagcabachó.

Plañir. = Pagbachó, paghílac, pagagólo.

Plaquin. = Calaínan sa bátong bátong.

Plasma. = Bató.

Plasmador. = Tigbúhat, magbubúhat, ang magabóhat, macagáma ug macahímo sa bisan onsa, ug labí pa sa yota.

Plasmante. = Idem.

Plasmar. = Pagbúhat, paggáma, paghímo sa bisan onsa, ug labí pa sa yota.

Plasta. = Bisang onsang mahómoc, maíng̃on sa yánang, sa lapoc. * Bisan onsa ng̃a guibúhat sa oaláy caang̃áyan.

Plaste. = Minása sa yeso ug sa cola sa pagsóngsong sa mg̃a bohó sa bisan onsa ng̃a pagapintálan.

Plastecer. = Pagsóngsong sa mg̃a bohó ug mg̃a lutac sa plaste.

Plastecido. = Pagcasóngsong sa mg̃a bohó ug sa mg̃a lutac sa yeso ng̃a minása sa cola, sa tubig ng̃a liná-ga sa cola.

Plástica. = Quinaárman sa pagbúhat sa bisan onsa sa yota, sa yeso, &c.

Plata. = Salapí. * Ang macapolós sa guihápon.

Plataforma. = Baluarte, lantáon ng̃a guibúhat sa solód sa mg̃a cota. * Capandáyan, máquina sa pagbúhat sa mg̃a bahin sa mg̃a horasan.

Platanal ó Platanar. = Saguíng̃an.

Plátano. = Saguing, ang tanóm ug ang bong̃a.

Plateado. = Bisan onsa ng̃a may color sa salapí.

Plateador. = Ang táuo ng̃a nagadíhog sa bisan onsa, sa salapí ng̃a tinúnao.

Plateadura. = Pagcadíhog sa bisan onsa sa salapí ng̃a tinúnao.

Platear. = Pagdíhog sa salapí sa bisan onsa, pagtápot sa salapí sa bisan diin.

Platería. = Dalan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a baláy sa mg̃a pandáy sa salapí; baláy ng̃a pagabuhátan sa salapí. * Quinaárman sa pagbóhat sa bisan onsa, sa salapí.

Platero. = Pandáy sa salapí.

Plática. = Cagúla, suguílon, solte. * Oáli sa mg̃a ponóan sa ilang mg̃a sacop.

Platicar. = Pagsúguir, pagsuguílon, pagsólte, pagcagúla.

Platico, llo, to. = Guinisál sa onód ug sa mg̃a otan ng̃a tinártar ug maáyo; calán-on ng̃a ihátag sa mg̃a religioso, sa mg̃a arlao ng̃a mahál, ng̃a icadúgang sa mg̃a sod-an sa matagádlao. * Pinggan ng̃a tumbága ng̃a apil sa mg̃a tolónggon sa mg̃a música.

Platificar. = Pagbálbin sa bisan onsa sa salapí, pagsalapí sa bisan onsa.

Platija. = Isda.

Platilla. = Panápton.

Platina. = Tumbága ng̃a mahál.

Platino. = Tumbága ng̃a labíng mabóg-at sa ng̃atanán, sa color sa salapí.

Plato. = Pinggan. * Ang calán-on sa matagádlao. * Ang sod-an ng̃a ibótang ug isúcar sa mg̃a pinggan.

Platónicamente. = Sa pagcaólay. * Sa pagtáhor. * Sa oaláy daótan ng̃a tuyo ug húna húna.

Plausibilidad. = Pagcamahál, pagcaáyo sa bisan onsa arón tacós ng̃a pagdayégon.

Plausible. = Dalayégon, ang tacús ng̃a dayégon.

Plausiblemente. = Sa pagcadáyeg, sa pagdáyeg.

Playa. = Piliu, daplin, baybáyon sa dagat con sa mg̃a sobá.

Playado. = Dagat con sobá ng̃a may baybáyon.

Playazo. = Baybáyon ng̃a dagcó, hatáas.

Playero. = Táuo ng̃a magadála sa isda sa baybáyon, sa pagbalígya.

Plaza. = Saoang. * Lugar ng̃a guilibótan sa cota, sa mg̃a baluarte, sa mg̃a lantáoan, sa pagsócol sa mang̃a caáoay. * Opicio, pagcahímtang sa bisan cansa. * Dong̃og.

Plazo. = Tagál, tacga. * Arlao ng̃a tinórlo ug guitagána sa pagbóhat sa bisan onsa.

Ple. = Dula ng̃a guing̃álan de pelota.

Pleamar. = Pagcatáob, taob ng̃a dagcó.

Plebe. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a obus, ng̃a díli dato, ug sa díli mahál ng̃a guinicánan.

Plebeyo. = Táuo ng̃a díli dato ug díli opód lioat sa maáyo ug mahál ng̃a guinicánan.

Plectro. = Capandáyan sa pagcáblit sa arpa.

Plegable. = Ang arang pilóon, picóon, locóton.

Plegadamente. = Sa pagcabóloc, sa díli madayág.

Plegadera. = Capandáyan sa garing, sa cahoy, sa bocóg, &c., sa pagpíco ug pagguísi sa mg̃a papel.

Plegadizo. V. Plegable.

Plegador. = Ang magapiló, ang magapicó.

Plegadura. = Pagcapiló, pagcapicó.

Plegar. = Piló, picó.

Plegaria. = Pagpang̃áyo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo. * Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay, sa odto, arón mang̃ádye ang mg̃a cristianos.

Pleita. = Lubid ng̃a sinalápid, esparto ng̃a icabúhat sa mg̃a baníg sa España, sa mg̃a estara.

Pleiteador. = Ang may capolong̃ánan, ang mahagógma sa capolong̃ánan.

Pleiteante. = Idem.

Pleitear. = Paghilábot sa mg̃a capolong̃ánan.

Pleites. = Manlalában, ang magapahúsay sa mang̃a táuo ng̃a nanaglális lalis ug nagacaáoay. * Ang magabúhat sa bisan onsa, sa ng̃alan sa lain.

Pleitista. V. Pleiteador. * Táuo ng̃a macagobót.

Pleito. = Capolong̃ánan. * Pagáoay, paglális lalis. * Pagpang̃óbat.

Plenamar. V. Pleamar.

Plenamente. = Sa pagcahíngpit, sa pagcatúman. * Sa pagcaponó.

Plenariamente. = Idem. * Pagcahócom ing̃on sa mang̃a tulumánon sa mg̃a leyes, sa batásan.

Plenario. = Ponó. * Tuman, hingpit.

Plenilunio. = Pagcatibúoc sa bulan, bulan ng̃a tibúoc.

Plenipotencia. = Gahóm ng̃a dagcó ng̃a itógot sa mg̃a hari ug mg̃a ponóan sa bisan cansa.

Plenipotenciario. = Táuo ng̃a sinógo sa mg̃a hari, ug ng̃a guitugútan sa dagcóng gahóm, sa pagsábot ug sa paghúsay sa bisan onsa.

Plenitud. = Pagcaponó, pagcahíngpit, pagcatúman sa bisan onsa. * Pagcadághan, cadaghánan sa bisan onsa.

Plétora. = Pagcadághan sa dugó ug sa dugá sa lauas.

Pletórico. = Ang guidaghánan sa dugó ug sa dugá.

Pleura. = Panit panit ng̃a manípis, ng̃a magapótus sa tibúoc ng̃a doghan, sa dapit sa sulód.

Pleuresía. = Saquét sa dughan.

Pleurético. = Ang masaquét, ang mubáti sa doghan.

Plica. = Sulat ng̃a pinicó ug ng̃a guipílit, ng̃a sinolátan sa pagbóot sa bisan cansa ng̃a nagabúhat sa testamento.

Pliego. = Ang papel ng̃a pagaboháton sa tagsa ca pagcábo sa marca, sa hormáhan. * Cadaghánan sa mg̃a sulat ng̃a ibútang sa ilálom sa usá ca sapao.

Pliegue. = Conót. * Pagcapicó.

Plomada. = Tingga ng̃a manípis sa pagbárlis sa bisan onsa, tonton sa bató, tingga, puthao, &c., sa pagsócod sa cahilarmon sa tubig, sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy. * Památo ng̃a tingga sa mg̃a anod, sa mg̃a sahid, &c.

Plomar. = Pagbótang sa marca sa tingga ng̃a binítay sa mg̃a hilo con mg̃a lubid ng̃a magamáy, sa mg̃a camatoóran, sa mg̃a solat ng̃a guican sa mg̃a hari, sa Santos ng̃a Papa, &c.

Plomazon. = Olounlánan ng̃a pagatabásan sa buláoan sa dagoay sa mg̃a dahon ng̃a manípis, ug ng̃a ipanápot sa bisan diin.

Plomería. = Tabon sa bisan diin, sa tingga.

Plomero. = Ang magabúhat sa bisan onsa, sa tingga.

Plomizo. = Ang sináctan sa tingga.

Plomo. = Tingga.

Plomoso. V. Plomizo.

Pluma. = Balahíbo sa mg̃a langgam. * Bisan onsa ng̃a icasúlat. * Quinaárman sa pagsúlat. * Catigayónan, pohónan, bahándi. * Otót.

Plumada. = Pagsúlat.

Plumado. = Ang balahibóan, ang may balahíbo sa mang̃a langgam.

Plumaje. = Cadaghánan sa mg̃a pluma. * Dayan dayan ng̃a magáma sa mg̃a pluma.

Plumajería. = Idem. * Cadaghánan sa mg̃a dayan dayan sa mg̃a pluma.

Plumajero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a pluma ug sa mg̃a dayan dayan sa mg̃a balahíbo, sa mg̃a pluma.

Plumazo. = Onlánan, cama, ng̃a ponó sa mg̃a pluma.

Plumazon. V. Plumajería y Plumaje.

Plúmbeo. = Bisan onsa sa tingga ug maíng̃on niána.

Plumeado. = Cadaghánan sa mg̃a barlis maíng̃on sa guibúhat sa pluma.

Plumear. = Pagbárlis sa mg̃a pluma con sa lápis, sa mg̃a piníntal.

Plúmeo. = Ang balahibóan, ang may mg̃a pluma.

Plumero. = Baat, bináng̃an sa mg̃a pluma sa pagyábyab ug pagcóha sa agbon. * Sorlánan sa mg̃a pluma.

Plumífero. V. Plómeo.

Plumion. V. Plumon.

Plumista. V. Escribiente.

Plumon. = Balahíbo, pluma ng̃a magamáy caáyo ug pino. * V. Plumazo.

Plumoso. V. Plúmeo.

Plural. = Ang nahasácop sa daghan.

Pluralidad. = Cadaghánan, pagcadághan.

Plus ultra (ser el non). = Pacamahál, pagcahamíli, pagcabilídhon sa bisan onsa. * Pagcalabí, pagcalabáo.

Plúteo. = Tagsa ca cajon sa mg̃a sorlánan sa mg̃a libro.

Pluvial. = Tubig ng̃a guican sa olan sa mg̃a pang̃ánod.

Pluvioso. = Taliúlan, tang̃úlan.

PO

Poa. = Pisi, lubid ng̃a magámit sa mg̃a sacayán.

Pobeda. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a guing̃álan ug álamo blanco.

Poblacion. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a mulópio sa usá ca longsod. * Longsod.

Poblado. = Longsod.

Poblador. = Ang magapoyó sa bisan diin.

Poblar. = Pagtíndog sa usá ca longsod. * Pagpoyó sa usá ca longsod. * Pagponó sa bisan onsa.

Pobo. = Cahoy ng̃a guing̃álan ug álamo blanco.

Pobre. = Pobres, hang̃ol, quinahanglánon. * Mapaobsánon. * Bisan onsa sa diótay ng̃a bale. * Táuo ng̃a ualáy palad, ng̃a guicayógtan, masolóbon, ming̃ánon. * Táuo sa maáyo ug sa malómong buot. * Aláot, anógon.

Pobremente. = Sa pagcapobres, sa pagcaháng̃ol.

Pobrero. = Ang may catongdánan sa paglímos sa mg̃a pobre.

Pobreta. = Babáyeng bigáon.

Pobrete. = Ang guicayógtan, ang ualáy palad, mapaobsánon. * Táuo ng̃a díli batid, ng̃a oaláy quinaárman, ng̃a oaláy polós, apan sa maáyong gaoi ug húna húna.

Pobretería. = Cadaghánan sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol. * Pagcábores, pagcaháng̃ol, pagcacólang sa mg̃a quinahánglan.

Pobreto. V. Pobrete.

Pobreton. = Pobres, hang̃ol uyámot.

Pobreza. = Pagcabres, pagcaháng̃ol. * Pacabía sa ng̃atanán ng̃a calibutánon.

Pobrismo. = Cadaghánan sa mg̃a pobres.

Pocero. = Ang magabóhat sa mg̃a atábay.

Pocilga. = Tangcál, sodlánan, alad ng̃a pagahipúsan sa mg̃a baboy. * Bisang onsang lugar ng̃a mahámos.

Pocillo. = Sorlánan ng̃a linobóng sa yota sa pagbútang sa bino, sa lana, &c. * Socolatíhan, panácsan, ng̃a pagaímgnan sa socolate.

Pócima. = Tambal ng̃a ipaínom sa mg̃a masaquét. * Bisan onsang ilímnon ng̃a malágsot, ng̃a oaláy lalím ug lamí.

Pocion. = Ilímnon ng̃a italámbal.

Poco. = Diótay. * Pagcahícao, cahícao. * Sa macariót.

Pocho. = Malupsád.

Poda. = Pagcacapón sa mg̃a cahoy ug ang túig, ang tiempo ng̃a igacapón.

Podadera. = Capandáyan sa pothao ng̃a quinalaháan, ng̃a icacapón sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a paras.

Podador. = Ang magacapón sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a paras.

Podagra. = Saquét ng̃a guing̃álan de gota.

Podar. = Pagcapón sa mg̃a paras ug sa mg̃a cahoy.

Podazon. V. Poda.

Podenco. = Calaínan sa iró.

Poder. = Gahóm, cagahúman. * Pagbóot. * Pagcasáyon sa pagbúhat sa bisan onsa. * Cosóg.

Poderdante. = Ang motógot sa iang gahúm sa lain, arón magabúhat sa bisan onsa.

Poderhabiente. = Ang guitagáan sa gahúm sa lain, sa pagbúhat sa bisan onsa.

Poderío. = Gahóm sa pagbúhat sa bisan onsa. * Puhónan, catigayónan, dona. * Cosóg ng̃a dagcó.

Poderosamente. = Sa gahóm, sa cosóg.

Poderoso. = Ang may gahóm, ang may cosóg. * Salapían, salapiánon, arunáhan, bahandiánon. * Ang nagabáton sa bisan onsa sa ilálom sa iang gahóm.

Podio. = Lingcoránan ng̃a hatáas ng̃a guitindúgan sa ubán ng̃a mg̃a columna.

Podon. V. Podadera.

Podre. = Nana.

Podrecer. V. Pudrir.

Podrecimiento. V. Putrefaccion.

Podredumbre. = Pagcadonót. * Casáquet sa huna huna ng̃a dili ipagóa, dili ipadayág. * Nana.

Podricion. V. Putrefaccion.

Podridero. V. Pudridero.

Podrimiento. V. Pudrimiento.

Podrir. V. Pudrir.

Poema. = Sulat ng̃a guisólat sa pagcaberso, sa pagcagáray, sa pagcabálac.

Poesía. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, mg̃a balac.

Poeta. = Ang magabúhat sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa mg̃a balac.

Poética. V. Poesía.

Poéticamente. = Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a tulumánon sa poesía.

Poético. = Ang nahatong̃ód sa poesía.

Poetisa. = Babáye ng̃a tiggáma sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa mg̃a balac.

Poetizar. = Pagbúhat sa mg̃a berso, sa mg̃a garay, sa mg̃a balac.

Poino. = Cahoy ng̃a pagalingcóran sa mg̃a cuba ng̃a sinórlan sa bino, aguardiente, &c.

Polacra. = Sacayán.

Polaina. = Bisti sa mg̃a paa ng̃a magáma sa panápton ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a botones.

Polea. = Motón.

Poleadas. = Sopas ng̃a mahómoc caáyo.

Poleame. = Cadaghánan sa mg̃a motón.

Polémica. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa mg̃a paglaláng sa pagsócol sa mg̃a caáoay ng̃a nang̃úbat sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, &c. * Pagíndig indig.

Polémico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagíndig indig sa tung̃ód sa bisan onsa ng̃a quinaárman.

Polemonio. = Tanóm.

Polen. = Oloágbon ng̃a maholohágcot, ng̃a nahamótang sa mg̃a orlot sa mg̃a bolac ug ng̃a guisórlan sa binhi.

Polenta. V. Poleadas.

Poleo. = Tanóm, dagámi. * Pagparáyeg, pagcaándac. * Hang̃in ng̃a mahorós ug mabógnao.

Poliantea. = Cadaghánan sa mg̃a balíta ng̃a nagacaláin lain.

Poliarquía. = Pagcahópot, pagbóot ng̃a guican sa daghan ng̃a mg̃a táuo ng̃a ponóan.

Pólice. = Torlong comalágco.

Policía. = Maáyong pagbántay sa mg̃a longsod, hingpit ng̃a paghúsay arón matúman ang batásan, ang mg̃a leyes. * Pagcaábi abi, pagtáhor, catahóran catahá.

Policitacion. = Pagsáar sa Dios sa bisan onsa, con sa mg̃a ponóan.

Poliche. = Baláy ng̃a pagasugálan.

Polidero. V. Pulidero.

Polidor. = Idem. * Caoatán ng̃a nagabalígya sa guicáoat nia.

Polígala. = Dagáming diótay caáyo.

Polígama. = Babáye ng̃a may daghan ng̃a mg̃a bana ng̃a dong̃an, con mg̃a bana ng̃a nagacasonód sonód.

Poligamia. = Pagcabótang sa usá ca laláqui ng̃a namíño sa daghan ng̃a mg̃a babáye ng̃a dong̃an, ug ang laláqui ng̃a nang̃asáoa sa daghan ng̃a mg̃a babáye sa pagcasonód sonód.

Polígamo. = Laláqui ng̃a may daghan ng̃a mg̃a asáoa ng̃a dong̃an, con ng̃a nang̃asáoa sa daghan ng̃a mg̃a babáye sa pagcasonód sonód.

Poligloto. = Ang guisólat sa mg̃a pinamólong ng̃a nagacaláin lain. * Ang maálam mamólong sa daghánan ng̃a mg̃a pinamólong. * Ang santos ng̃a Sulat ng̃a sinólat sa nagacaláin ng̃a mg̃a pinamólong.

Poligrafía. = Quinaárman ng̃a nagatórlo sa pagsólat sa bisan onsa sa mg̃a cahológan ng̃a tinágo, ug ng̃a díli sasabóton con díli asóyon sa mahibaló. * Quinaárman ng̃a nagaásoy sa cahológan sa bisan onsa ng̃a guisúlat sa mg̃a letra ng̃a caráan caáyo, ug ng̃a díli ing̃on sa batásan.

Polilla. = Bocboc, anay. * Ang macadáot sa bisan onsa, sa pagcahínay hinay.

Polímita. = Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a hilo ng̃a nagacaláin lain ug color.

Polin. = Cahoy ng̃a pagatongtóng̃an sa bisan onsa.

Polinche. = Cagon cagon sa mg̃a caoatán.

Polio. = Dagámi ng̃a italámbal.

Pólipo. = Hobág hobág ng̃a motoróc sa mg̃a bohó sa ilong, ug ng̃a moósob osob con díli ugáling tambálan ug maáyo.

Polipodio. = Tanóm ng̃a motoróc sa mg̃a ponóan sa mg̃a cahoy, sa mg̃a cota, &c.

Polispastos. = Motón ng̃a guibotáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a rondana.

Politécnico. = Ang nahasácop sa daghánan mg̃a quinaárman.

Politeismo. = Sayóp sa mg̃a táuo ng̃a mutóo sila ng̃a may daghan ng̃a mg̃a dios.

Política. = Quinaárman sa paghópot sa mang̃a longsod ug sa paghúsay caníla, arón matúman ang maáyong batásan ug ang guisúgo sa mg̃a tolománon, sa mg̃a leyes.

Políticamente. = Ing̃on sa mg̃a tulumánon ug sa mg̃a leyes. * Sa maáyong pagcahúsay.

Político. = Ang nahatong̃ód sa política. * Táuo ng̃a maábi abíhon, ng̃a tigtáhor. * Ang maálam sa paghósay sa mg̃a holosáyon sa Guinharían.

Politicon. = Ang maábi abíhon caáyo.

Póliza. = Papel ng̃a sinolátan ug ihátag sa lain, arón modáoat sa bisan onsang salapí. * Camatoódan ug calig-ónan sa pagmatúod ng̃a ang mg̃a manggad ng̃a guidála sa bisan cansa díli dinilían.

Polizon. = Táuo ng̃a tigsóroy soroy, ng̃a oaláy opicio ng̃a caugalíng̃on. * Táuo ng̃a musucáy sa tinágo, sa oalá itógot sa mg̃a ponóan, sa oaláy lisensia.

Polo. = Ang himotáng̃an ug pagalingcóran sa bisan onsa.

Poltron. = Malúya, taláoan, matalác-on.

Poltronería. = Catápol, catacá, calúya, pagcalícay sa pagbúhat.

Poltronizarse. = Paglícay sa mg̃a pagbóhat, sa mg̃a cahágo.

Polucion. = Pagáoas sa dugó sa laoas sa pagcatólog.

Poluto. = Mahúgao, mahámos, maláo-ay.

Polvareda. = Pagcaágbon. * Agbon ng̃a guilíbot, guilupád sa hang̃in.

Polvificar. V. Pulverizar.

Polvo. = Agbon. * Bocboc, binócboc.

Pólvora. = Pólvora, malílang. * Gaui. * Cagauían ng̃a malágsot, maísog. * Pagcadalí, pagcalágsic, sa bisan onsa.

Polvoramiento. = Pagcabórbor, pagcabilíbod, pagcabitíbot.

Polvorear. = Bitíbot, bilíbor, balíbor, borbor.

Polvoriento. = Ang naponó sa agbon.

Polvorin. = Pólvora ng̃a magamáy caáyo, sorlánan sa pólvora ng̃a magamáy ng̃a iseleba sa mg̃a luthang.

Polvorista. = Ang magabúhat sa pólvora.

Polvorizable. V. Pulverizable.

Polvorizar. V. Polvorear.

Polvoroso. V. Polvoriento.

Polla. = Domalágang manóc.

Pollada. = Cadaghánan sa mg̃a pisó ng̃a guican sa tagsa ca paglómlom sa mg̃a langgam, ug labí pa sa mg̃a manóc.

Pollastro. = Pisó ng̃a dolodagcó na. * Táuo ng̃a batir, malaláng̃on.

Pollazon. = Pagcadághan sa mg̃a itlog ng̃a guilúmlom sa tagsa ca paglúmlom sa mg̃a langgam, ug ang mg̃a pisó ng̃a guican niána.

Pollera. = Lugar ng̃a pagabatónan sa mg̃a pisó. * Capandáyan ng̃a may silvi sa pagtóon sa paglacát sa mg̃a bátang diótay.

Pollería. = Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a pisó.

Pollero. = Lugar ng̃a pagabatónan sa mg̃a pisó. * Táuo ng̃a magaláming sa mg̃a pisó sa pagbalígya.

Pollinarmente. = Pagcabayo sa borrico.

Pollino. V. Borrico. * Táuo ng̃a borong, cabos, ng̃a oaláy quinaárman.

Pollito. = Báta sa diótay ng̃a edad.

Pollo. = Pisó. * Anac sa mg̃a putiócan. * Táuo ng̃a malaláng̃on, batid.

Poma. = Bong̃a sa España, mansana. * Malíng̃in ng̃a magáma sa mg̃a cahomót ng̃a nagacaláin lain.

Pomada. = Tamboc ng̃a maíng̃on ing̃on sa manteca, ng̃a magáma sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a cahomót, ug may silbi sa pagdíhog sa nauong, sa mg̃a camót ug sa bohóc.

Pomar. = Tanáman ng̃a guibatónan sa mg̃a cahoy ng̃a bong̃áan.

Pómez (piedra). = Buga.

Pomífero. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mansanas.

Pomo. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a mansanas. * V. Poma. * Baso ng̃a maíng̃on sa dagoay sa usá ca mansana, ng̃a pagsórlan sa mg̃a cahomót. * Ang dayan dayan sa polóan sa espada ng̃a magapogóng sa maong espada.

Pompa. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a manámbong sa mg̃a piesta ug sa mg̃a combida. * Pagparáyeg, pagcabántog ng̃a ang̃ay sa mg̃a dagcóng táuo. * Procesion ng̃a dagcó, bantógon. * Labtog, bitlig ng̃a magáma sa tubig, guican sa hang̃in ng̃a misolód. * Pagcabócad sa mg̃a bisti ng̃a hatáas, sa mang̃a saya, &c., tong̃ód sa hang̃in ng̃a misolód.

Pompearse. = Pagparáyeg. * Paglacát ng̃a obán sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.

Pomponearse. V. Pompearse.

Pomposamente. = Sa paráyeg, sa pagcabántog. * Sa pagcaámbong, sa pagcalígdong.

Pomposo. = Parayégon, malígdong, maámbong. * Ang mabócad, mabotód.

Poncil. = Sooa, limon ng̃a maáslom.

Ponche. = Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente, sa limon ug asúcar.

Poncho. = Malúya, tapólan.

Ponderable. = Ang arang timbáng̃on. * Ang tacós ng̃a dayégon caáyo, ng̃a pagdacóon.

Ponderacion. = Pagcamátng̃on, pagcacúgui, pagcapalándong sa pagpamólong ug sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagpadáyeg caáyo, pagpadagcó sa bisan onsa. * Pagcatímbang sa bisan onsa.

Ponderado. = Táuo ng̃a parayégon, maandácon, ng̃a magapadagcó sa iang suguílon.

Ponderador. = Ang magadáyeg caáyo, ang magapacadagcó sa bisan onsa. * Ang magapamátng̃on ug magapalándong. * Ang magatímbang.

Ponderal. = Ang nahatong̃ód sa timbáng̃an ug sa pagtímbang.

Ponderar. = Pagtímbang. * Pagmátng̃on, pagpalándong paghúna huna ug maáyo sa bisan onsa.

Ponderativo. V. Ponderador.

Ponderosamente. = Sa dagcóng cacógui, sa maáyong pagpalándong ug pagmátng̃on.

Ponderosidad. V. Pesadez.

Ponderoso. V. Pesado. * Malígdong, maámbong.

Ponedera. = Langgam ng̃a magaítlog na.

Ponedero. = Ang arang ibútang. * Pugarán. * Alaguían sa mg̃a itlog sa mg̃a manóc.

Ponedor. = Ang magabótang.

Ponente. = Ponóan, hocom sa hocmánan ng̃a guing̃álan de la Rota.

Poner. = Botang, lingcor. * Pagándam, pagtagána sa bisan onsa. * Pagpósta sa sugál. * Pagsólat sa guipasúlat sa lain. * Pagítlog sa mg̃a langgam.

Poniente. = Casobáng̃an. * Hang̃in ng̃a guican sa casubáng̃an.

Ponimiento. = Pagcabótang sa bisan onsa.

Pontazgo. = Salapí ng̃a ibáyad tung̃ód sa pagágui sa mg̃a tuláy.

Pontear. = Pagbúhat sa mg̃a tuláy.

Pontificado. = Cahímtang sa Santos ng̃a Papa. * Tiempo, túig ng̃a pagadugáyan sa Santos ng̃a Papa ug sa mg̃a Sres. Obispos sa ilang pagcahímtang.

Pontifical. = Ang nahatong̃ód sa Santos ng̃a Papa. * Mg̃a bisting tanán ng̃a guibisti sa mg̃a Sres. Obispos sa pagmisa, ug sa ubán ng̃a mg̃a tulumánon sa ilang pagcaobispo. * Libro ng̃a sinulátan sa mg̃a tulumánon sa mg̃a Sres. Obispos, sa Singbahán. * Ang salapí ng̃a nahatong̃ód sa tagsa ca Parroquia.

Pontificalmente. = Ing̃on sa batásan sa Santos ng̃a Papa ug sa mg̃a Sres. Obispos.

Pontificar. = Pagángcon sa pagcahímtang sa Santos ng̃a Papa.

Pontífice. = Ang Arzobispo con Obispo sa tagsa ca Singbahán. * Ang Santos ng̃a Papa, pang̃ólo sa mg̃a ponóan sa Singbahán.

Ponton. = Sacayán ng̃a pagabuháton pagtúyo sa pagháoan sa mg̃a pondóhan ug sa mg̃a subá, sa mg̃a bató, sa balás, &c.

Pontonero. = Ang magabántay ug magahópot sa mg̃a ponton.

Ponzoña. = Hiló, lala, lanag.

Ponzoñosamente. = Sa hiló.

Ponzoñoso. = Ang macahiló, ang malála, macalála, ang ang macalánag. * Ang macadáot sa mg̃a batásan ng̃a maáyo ug sa mg̃a calág.

Popa. = Olín.

Popamiento. = Pagcaógay ogay, pagcaálam alam.

Popar. = Pagtámay, pagyúbit sa isigcatáuo sa pagdolápi sa iang olo, con sa pagbúhat sa lain ng̃a buhat ng̃a talamáyon.

Popés. = Lubid ng̃a dagcó ng̃a magámit sa mg̃a sacayán.

Popote. = Dagámi sa Indias.

Populacho. V. Plebe.

Populacion. V. Poblacion.

Popular. = Ang nahatong̃ód sa longsod. * Táuo ng̃a obus, ng̃a díli lioat sa mahál ng̃a guinicánan. * Ang guihigógma sa mg̃a taguilóngsod tong̃ód sa iang maáyong buot ug gaui, tong̃ód sa iang maáyong batásan.

Popularidad. = Pagcahigógma sa mg̃a tagilóngsod sa bisan cansang táuo, ug ang mg̃a pahanóngdan sa táuo ng̃a guihigógma.

Popularmente. = Ing̃on sa pagcadágoay sa longsod.

Popularizar. = Pagcúha sa bisan cansa sa maáyong buot sa mg̃a isigcataguilóngsod.

Populeon. = Cahomót ng̃a magáma sa mg̃a salinsíng̃an sa mg̃a cahoy ng̃a guing̃álan ug álamo blanco, sa tamboc sa baboy ug sa obán ng̃a isalácot.

Populoso. = Longsod ng̃a guimpúy-an sa daghánan ng̃a mg̃a tagilóngsod, mg̃a molópio.

Poquedad. = Pagcadiótay, pagcadíot. * Pagcatálao. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós.

Poquillo, lla, to, ta. = Diótay uyámot. * Macariót caáyo.

Poquísimo. = Idem.

Poquitico, ca, llo, lla, to, ta. = Idem. * Diriót, diriót uyámot.

Poquito. = Idem. * Ang malúya, ang oaláy cosóg ug gahóm.

Por. = Tong̃ód. * Sa.

Porcal. = Calaínan sa mg̃a ciríoelas ng̃a dagcó ug díli maáyo caáyo, sa España.

Porcel. = Baboy ng̃a diótay.

Porcelana. = Mg̃a pinggan, mg̃a panácsan, &c., ng̃a pino caáyo, masínao ug masíhag. * Panácsan ng̃a dagcó, ng̃a pagabotáng̃an sa gatas, sa sabáo, sa matám-is, &c. * Color ng̃a maputí ng̃a sináctan sa asul.

Porcino. = Ang nahatong̃ód sa baboy. * Baboy ng̃a diótay. * Hobág sa olo cay hingpácng̃an.

Porcion. = Bahin ng̃a macúha ug mabólag sa bisan diin. * Ang sod-an ng̃a ihátag sa bisan cansa, sa adlao ng̃atanán.

Porcionero. V. Partícipe.

Porcionista. = Ang tacús ng̃a pagatagáan sa bisan onsang bahin.

Porcipelo. = Ang balahíbo ng̃a malíg-on sa baboy.

Porciúncula. = Pagtógot sa pagpasáilo sa mg̃a salá ng̃a macúha sa mg̃a Singbahán ni S. Francisco, sa icadúha ca adlao sa Agosto.

Porcuno. = Ang ang̃ay ug ang nahatong̃ód ca baboy.

Porche. = Atóp atóp.

Pordiosear. = Pagquilímos.

Pordiosería. = Opicio con cahímtang sa pagquilímos.

Pordiosero. = Pobres, hang̃ol ng̃a maquiglímos tong̃ód sa Dios.

Porfía. = Pagcalális lalis. * Pagcacanúnay, pagcaúsob osob sa pagbúhat sa bisan onsa sa masingcámot.

Porfiadamente. = Sa tinúyo caáyo, sa masingcámot, sa pagcaósob osob.

Porfiado. = Ang magaósob osob sa bisan onsa. * Ang díli magaópod sa iang húna húna.

Porfiador. = Idem.

Porfiar. = Paglális lalis, pagíndig indig. * Paópod opod sa pagbúhat con sa pagpamólong sa bisan onsa. * Pagdáyon sa pagcacanúnay sa bisan onsang tuyo.

Pórfido. = Batóng mahál.

Porgadero. = Alíg-ig.

Pormenor. = Cadaghánan sa mg̃a tolotagídyot.

Poro. = Bohóng diótay uyámot sa mg̃a laoas.

Porosidad. = Cadaghánan sa mg̃a bohó ng̃a magamáy sa usá ca laoas.

Poroso. = Ang may mg̃a bohó ng̃a magamáy.

Por qué? = Mano? ng̃ano?

Porque. = Cay.

Porquera. = Lugar ng̃a pagahigdáan ug pagahipúsan sa mg̃a baboy.

Porquería. = Hugao, cahámos, sagbot, boling, tae. * Pagcaólag, pagcaláo-ay. * Buhat ng̃a daótan, maláo-ay, maólag. * Bisan onsa sa diótay ng̃a bale, ng̃a oaláy polós. * Bong̃a ug bisan onsang calán-on ng̃a magadáot sa macacáon.

Porqueriza. = Tangcál ng̃a pagalamíng̃an sa mg̃a baboy.

Porquerizo. = Ang magabántay sa mg̃a baboy.

Porquero. = Idem.

Porqueron. = Mananácop ng̃a modácop sa mg̃a saláan ug magadála caníla sa presóhan.

Porquezuelo. = Baboy ng̃a diótay. * Táuo ng̃a talamáyon.

Porra. V. Cachiporra. * Pagparáyeg, pagcaándac. * Táuo ng̃a magaópod opod sa iang suguílon, ng̃a magabórlay ug magaaling̃ása.

Porraceo. = Ang may color ng̃a berde maíng̃on sa color sa seboyas ng̃a guing̃álan ug puerros.

Porrada. = Pagcapócpoc, pagcabúnal sa cahoy ng̃a guing̃álan ug porra. * Polong ng̃a caoang ng̃a oaláy cahológan.

Porrazo. = Idem hasta polong. * Bisan onsang pocpoc. * Pagcahagpá, pagcahágbong.

Porrear. V. Porfiar.

Porrería. V. Porrada desde polong.

Porreta. = Dahon ng̃a linhod sa mg̃a seboya, sa trigo, sa humáy, &c.

Porrilla. = Bacbac ng̃a icahíngpit sa mg̃a lansang, sa mg̃a táuo ng̃a magabúhat sa mg̃a puthao ng̃a ilánsang sa mg̃a itolonób, sa mg̃a cocó sa mg̃a cabayo. * Hobág ng̃a motoróc sa mg̃a luha luha sa mg̃a cabayo, &c.

Porrillo (a). = Sa pagcadághan.

Porrina. = Ang trigo, ang humáy, &c., con diótay ug malúnghao pa. * V. Porreta.

Porro. = Táuo ng̃a borong, cabos.

Porron. = Mahináyon, madugáyon. * Sorlánan sa tubig, bino, &c., ng̃a may usá ca tomóy ng̃a hatáas ng̃a pagaímnan.

Porta. = Talambóan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a luthang sa mg̃a sacayán. * Talambóan sa cubierta, sa salog sa mg̃a sacayán.

Portalmízcle. = Mananáp sa Asia, tinggalóng.

Portabandera. = Bacos ng̃a guibotáng̃an sa usá ca puyo puyo sa atubáng̃an sa pagsolód sa tomóy sa cahoy ng̃a guitaólan sa bandela.

Portacarabina. = Puyo puyo sa panit ng̃a guibítay sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo, ng̃a pagasórlan sa tomóy sa mg̃a pusil.

Portacartas. = Sorlánan sa mg̃a sulat, táuo ng̃a may opicio sa pagdála sa mg̃a sulat.

Portada. = Atubáng̃an sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a baláy, &c., ug sa bisan onsa. * Ang nahaúnang nauong sa mg̃a libro ng̃a inimprenta.

Portador. = Ang magadála, ang magahátod sa bisan onsa. * Papán ng̃a halagpád ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a pinggan ng̃a sinórlan sa mg̃a sod-an, sa pagdála dala sa bisan diin.

Portaestandarte. = Soldado ng̃a magadála sa bandela.

Portafusil. = Gorca, tinábas sa panit sa pagbála sa pusil.

Portaguion. = Soldado ng̃a magadála sa guion.

Portal. = Silong. * Atóp atóp ng̃a pagasilóng̃an.

Portaleña. = Talambóan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a luthang sa mg̃a sacayán.

Portaleto. = Bantay ng̃a nagaátang sa pultahán ng̃a solórlan sa longsod, sa paghíling sa mg̃a manggad ng̃a isolód.

Portalon. = Talambóan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a hagdan sa pagsáca sa mg̃a sacayán.

Portante. = Paglacát ng̃a caogalíng̃on sa mananáp, sa mg̃a cabayo, &c. * (Tomar el). = Paglacáo sa madalí.

Portantillo. = Paglacát ng̃a madalí caáyo sa cabayo, &c.

Portañola. V. Portaleña.

Portañuela. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a igatábon sa si-si sa mg̃a calson, dapit sa atubáng̃an.

Portapaz. = Ang laráoan sa salapí, &c., ng̃a icahátag sa pas sa mg̃a Singbahán.

Portar. = Pagpatigáyon sa bisan onsa, sa pagcaáyo con sa pagcadaótan. * Pagbísti sa maáyo, pagalíma ug maáyo sa mg̃a casangcápan sa baláy. * Paglólot con may quinahánglan pa.

Portátil. = Ang masáyon pagadáron sa bisan diin. * Ang masáyon pagabálhin balhínon.

Portaventanero. = Ang panday ng̃a magabúhat sa mg̃a tacop, sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambúan.

Portazgo. = Salapí ng̃a ibáyad tong̃ód sa pagágui sa bisan diin.

Portazo. = Pagcahagpá, pagcahágbong sa mg̃a tacop cay guisara sa hang̃in. * Pagcasára sa pultahán sa pagpasipála sa bisan cansa, ug arón díli macasolód.

Porte. = Salapí ng̃a ibáyad tong̃ód sa pagdála sa bisan onsa, sa bisan diin ng̃a lugála. * Caogalíng̃on ng̃a pagpoyó, pagbatásan ug pagcabóhi sa bisan cansa. * Pagcahamíli, pagcamahál sa guinicánan sa mg̃a táuo. * Pagcadagcó, pagcalóang sa bisan onsa.

Portear. = Pagdála sa bisan onsa, sa bisan diin, tong̃ód sa sohol ng̃a guisabótan. * Paghágbong sa mg̃a tacop. * Pagágui sa bisan onsa sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar.

Portento. = Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an. * Macalilísang, macacógmat.

Portentosamente. = Sa pagcamilagros, sa pagcating̃ála, sa pagcahibólong.

Portentoso. = Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Macalilísang, macacógmat, macahahárloc.

Portería. = Ang pultahán ng̃a dagcó sa mg̃a conbento, sa mg̃a caparían. * Opicio ug ang solód sa portero. * Cadaghánan sa mg̃a pultahán nagatanán sa usá ca sacayán.

Portero. = Táuo ng̃a may opicio ug catungdánan sa pagócab, sa pagábli ug sa pagsára sa mg̃a tacop.

Pórtico. = Sulód ng̃a guiátpan ng̃a guilibótan sa mg̃a columna.

Portillo. = Bohó, alaguían sa mg̃a cota ug sa mg̃a bongbong, sa mg̃a pared. * Tacop ng̃a diótay ng̃a guipahaáng̃ay sa lain ng̃a pultáhan ng̃a dagcó. * Ang guibang sa bisan onsa ng̃a natípac. * Pultáhan ng̃a solórlan sa ubán ng̃a mg̃a longsod, ng̃a díli mahímo ng̃a pagasórlan sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a hilng̃on.

Porton. = Poltahán ng̃a guibótang sa solód ug tong̃ód sa hagdanán.

Porvenir. = Omalábot.

Porvida. = Pagpanómpa tong̃ód sa quinabóhi sa Dios ug sa iang mg̃a santos.

Pos (en). = Dayon, sonód.

Posa. = Pagcabágting tong̃ód sa mg̃a minatáy. * Pagcahonóng sa managyáyong sa mg̃a minatáy ug sa moobán sa lobóng, sa pagcanta sa usá ca responso.

Posada. = Caogalíng̃on ng̃a baláy sa tagsa tagsa, pinuyánan. * Halapítan. * Sorlánan sa cuchillo, sa tenedor ug sa cuchara ng̃a guidála sa táuo ng̃a magabiaje. * Sulód ng̃a pagapúy-an sa mg̃a sologóon ng̃a babáye sa mg̃a baláy sa mg̃a hari ug sa mg̃a dagcóng táuo.

Posadera. = Sampot, ililíngcod.

Posadero. = Tagía sa halapítan.

Posante. = Sacayán ng̃a díli malíhoc caáyo sa paglayág na.

Posar. = Pagpoyó sa halapítan. * Pagpoyó. * Paglíngcod, pagpahamórlay, paghóoay. * Pagbátog sa mg̃a langgam. * Pagbótang sa bisan onsa ng̃a guibála con guipás-an sa paghóoay.

Posdata. = Bisan onsa ng̃a guisúlat pagdógang sa mg̃a sulat, sa human na ang pagbótang sa pecha ug sa pirma.

Poseedor. = Ang magasácop sa bisan onsa sa ilálom sa iang gahóm. * Tagía.

Poseer. = Pagtagía sa bisan onsa. * Pagbáton sa bisan onsa sa ilálom sa gahóm ng̃a caugalíng̃on.

Poseido. V. Poseso. * Ang magabúhat sa mg̃a buhat ng̃a daútan.

Posesion. = Pagcatagía, pagcahaágom sa bisan onsa. * Pagcabótang sa táuo ng̃a guisórlan sa mg̃a yaoa. * Húna húna ng̃a maáyo con daótan sa tong̃ód sa isigcatáuo. * Yota, baláy, &c., ng̃a caugalíng̃on sa bisan cansa.

Posesional. = Ang nahatong̃ód sa pagcatagía sa bisan onsa.

Posesionarse. = Pagdáoat sa bisan onsa, pagsógod sa pagcatagía sa bisan onsa.

Posesionero. = Ang tagía sa mg̃a hayúpan ng̃a nahímo opód ug tagía sa mg̃a lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp.

Poseso. = Táuo ng̃a guisórlan sa mg̃a yaoa.

Posesor. V. Poseedor.

Posesorio. V. Posesional.

Poseyente. V. Poseedor.

Posfecha. = Pecha, adlao ng̃a sonód sa matúod ng̃a adlao ug pecha.

Posibilidad. = Pagcahímo sa bisan onsa. * Ang bahándi, ang puhónan, ang catigayónan, ang salapí sa bisan cansa.

Posibilitar. = Pagpatigáyon arón mahímo ug bisan onsa ng̃a díli macúli onta.

Posible. = Ang arang himóon ug buháton. * V. Posibilidad desde ang puhónan.

Posiblemente. = Sa pagcahímo.

Posicion. = Pagcabótang sa bisan onsa.

Positivamente. = Pagcamatúod, sa oaláy duha duha.

Positivo. = Matúod, ang dayág caáyo, ang oaláy duha duha.

Pósito. = Baláy ng̃a pagatipígan sa trigo, sa humáy, &c., sa mg̃a longsod, ng̃a itagána con may quinahánglan pa.

Positura. V. Posicion.

Posma. = Pagcabóg-at, pagcahínay, pagcadúgay. * Táuo ng̃a madugáyon, mahináyon.

Poso. = Lalog. * Pagpahóoay, pagpahamórlay.

Pospelo (á). = Sa díli ang̃ay, sa pagcabátoc.

Posponer. = Pagbótang sa usá ca botang sa pagcasonód sa laín ng̃a butang. * Pagpabíli ug paghigúgma sa usá ca butang sa diótay ng̃a bili sa lain ng̃a butang.

Posta. = Ang mg̃a cabayo ng̃a guibótang botang sa mg̃a cadalánan, sa pagdáoat daoat sa mg̃a táuo ug sa mg̃a súlat, sa madalí caáyo, sa oaláy honóng ug lang̃an. * Lugar ng̃a guibutáng̃an sa mg̃a posta. * Cahalayóon cutub sa usá ca posta sa lain ng̃a posta. * Ang táuo ng̃a magaobán sa posta, ng̃a magabiaje sa madalí caáyo. * Hioa sa carne, sa isda ug sa bisan onsa pa. * Balang diótay sa tingga ng̃a dolodagcó sa guing̃álan ug perdigones.

Poste. = Halígueng bató, sa cahoy con sa tumbága, columna. * Castigo ng̃a guihátag sa mg̃a magtotóon sa ilang mg̃a guitón-an, sa pagpatíndog caníla sa pagcadúgay dugay.

Postema. = Hobág ng̃a ponó sa nana. * Táuo ng̃a samócan, ng̃a magabúrlay ug magaaling̃ása. * Táuo ng̃a magpaháyag ug magapadayág sa iang isigcatáuo sa casáquet sa iang cásing cásing.

Postemero. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagsí-si sa mg̃a hobág.

Postergacion. = Pagcaoláhi.

Postergar. = Pagoláhi, pagsonód.

Posteridad. = Lioat, calioátan.

Posterior. = Ang nagaoláhi, ang mosonód.

Posterioridad. V. Postergacion.

Posteriormente. = Oña. * Sa oláhi, sa pagcasonód.

Posteta. = Cadaghánan sa mg̃a pliego ng̃a papel ng̃a guisolosócsoc sa mg̃a impresor, sa paghípos sa mg̃a libro ng̃a inimprenta.

Postigo. = Pultahán ng̃a guibótang sa lugar ng̃a tolotinágo sa mg̃a baláy. * Tacop sa usá lamang ca dahon. * Tacop ng̃a diótay ng̃a guipahaáng̃ay sa lain pultahán ng̃a dagcó. * Pultahán ng̃a solórlan sa mg̃a longsod.

Postila. = Pagmátng̃on ng̃a guibótang sa mg̃a daplin sa mg̃a dahon sa mg̃a libro, arón sabóton ug maáyo ang cahológan sa guisúlat dihá.

Postilador. = Ang nagabótang sa mg̃a pagmátng̃on ng̃a guiíng̃on caron.

Postilla. = Cugan.

Postillon. = Sologóon ng̃a magacabayo pagóna sa mg̃a posta, sa pagtórlo caníla sa dalan, ug sa pagsíbog, sa pagóli sa mg̃a cabayo.

Postilloso. = Ang may cugan.

Postiza. = Bongbong sa mg̃a sacayán ng̃a guitáod sa ibábao sa cubierta.

Postizo. = Ang guibótang lamang sa ibábao, sa salingcápao. * Bohócan ng̃a idúgang sa mg̃a táuo ng̃a guihinágan sa bohóc.

Postimeridiano. = Ang nahatong̃ód sa hapon. * Ang tiempo ng̃a sonód, ng̃a lioas sa odto.

Postor. V. Ponedor.

Posparto. = Pagánac ng̃a sonód sa lain ng̃a pagánac.

Postracion. = Pagcahapá, pagcaóbo, pagcayáob. * Pagcalúya guican sa saquét con sa casáquet.

Postrador. = Ang magabóncag, ang magaláglag. * Ang magapaóbos. * Papán ng̃a ibútang sa tiílan sa mg̃a lingcoránan sa coro ng̃a pagatónban sa hingtúngdan ng̃a religioso.

Postrar. = Pagpaóbos. * Paglóhor. * Pagobó, pagyáob, paghapá. * Pagbóncang, pagláglag, paggobá. * Paglúya, pagcúha sa gahóm, sa cosóg. * Pagámpo, pagpang̃amúyo.

Postre. = Ang matám-is, ang mg̃a bong̃a, &c., ng̃a ibútang sa lamesa sa catapúsan sa mg̃a pagcáon, sa human na ang pagcáon sa mg̃a sod-an.

Postre (á la). = Sa catapúsan.

Postremo. = Ang toa, ang anáa sa oláhi, sa catapúsan.

Postreramente. = Sa pagcatápus, sa catapúsan, sa pagcaoláhi.

Postrero. V. Postremo. * Ang magaoláhi.

Postrimeramente. V. Postreramente.

Postrimería. = Caolahían. * Ang mg̃a túig ng̃a catapúsan sa quinabúhi.

Postrimero. V. Postre y Postrero.

Postulacion. = Pagcahing̃álan sa Obispo sa usá ca Singbahán, ng̃a guibúhat sa mg̃a Padreng canónigo, ug ng̃a quinahánglan sa pagtógot sa Santos ng̃a Papa, tung̃ód cay Obispo man sa lain ng̃a Singbahán ang tinórlo, ug tong̃ód ba sa lain ng̃a cabilínggan.

Postulado. = Ang madayág uyámot, ang díli quinahánglan ng̃a asóyon.

Postulador. = Ang Padreng canónigo ng̃a magatórlo sa pagcaobispo sa táuo ng̃a díli unta mahímo ng̃a itódlo. * Ang mang̃áyo sa hocmánan sa Roma sa pagbaláod sa pagcasantos sa bisang cansang táuo ng̃a nagaalágad ug maáyo sa Dios sa buhi pa sia.

Postular. = Pang̃ang̃áyo sa pagcaponóan sa usá ca Singbahán sa táuo ng̃a díli onta mahímo ng̃a itórlo ing̃on sa tulumánon sa santa Iglesia, con díli onta itógot sa Santos ng̃a Papa.

Póstumo. = Ang ipabántog ug ipabaláod sa lioas sa camatáyon, sa obus na namatáy ang magabúhat.

Postura. V. Posicion. * Pagtanóm sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Ang bili ng̃a guipabíli sa mang̃a ponóan sa mg̃a calán-on ng̃a ibalígya sa longsod. * Ang bale ng̃a guipabale sa magapálit sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Pagcapósta, pagpósta. * Pagcaóyon. * Itlog sa mg̃a langgam. * Cahoy con tanóm ng̃a ilálin.

Potable. = Ang mahímo, ang arang imnon.

Potado. = Hobóg.

Potador. = Ang moínom.

Potaje. = Sabáo sa laolla, &c. * Mg̃a liso ng̃a calán-on, ng̃a guinisál. * Ang maong mg̃a liso ng̃a hílao. * Ang ilímnon ng̃a magáma sa daghánan ng̃a mg̃a sacót. * Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a caoang ug ng̃a oaláy polós.

Potajería. = Cadaghánan sa mg̃a liso, mg̃a balátong, &c., ng̃a laya, ug hiláo, ng̃a pagaguisálon. * Solód ng̃a pagatipígan sa mg̃a balátong ng̃a icabúhat sa mg̃a guisál.

Potajero. = Táuo ng̃a magabántay sa potajería sa mg̃a baláy ng̃a hiriánon.

Potala. = Bató ng̃a tinácgos sa tomóy olín con sa dolong sa mg̃a sacayán, ng̃a icapondo sa mg̃a bote ug sa mg̃a sacayán ng̃a diótay.

Potar. = Pagsíbo sa mg̃a tacsánan ug sa mg̃a timbáng̃an. * Pagínom.

Pote. = Sorlánan sa yota ng̃a hatáas, ng̃a pagaímnan ug pagabotáng̃an sa mg̃a ilímnon, tinghoy. * Masetasán ng̃a pagatámnan sa mg̃a tanóm ng̃a mahomót ug bulácan. * Tacsánan ug timbáng̃an ng̃a pagasibóan sa obán.

Pote. (á). = Sa pagcadaghánan.

Potencia. = Gahóm, galámhan. * Cosóg. * Pagcahópot sa mg̃a Guinharían.

Potencial. = Ang may gahóm, cosóg.

Potencialidad. = Pagcahímo. * Pagcatómbas.

Potencialmente. = Sa pagcatómbas. * Sa pagcahímo.

Potentado. = Hari, príncipe. * Táuo ng̃a gahúman.

Potente. = Ang may gahúm, ang gahúman. * Ang macalíoat. * Salapían, salapiánon, arunáhan. * Dagcó, dagcóan.

Potentemente. = Sa gahóm. * Sa casóg.

Potenza. = Cahoy ng̃a guibalábag sa tamóy sa lain ng̃a cahoy sa pagcadágoay sa usá ca T.

Potenzado. = Cahoy ng̃a maíng̃on sa usá ca T.

Poterna. = Poltahán sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, ng̃a guilibótan sa cota.

Potestad. = Gahóm, pagcabóot. * Hocom, magbolóot. * Mg̃a Ángeles sa icánom ca ponong ponóng̃an.

Potestativo. = Ang anáa sa gahóm sa bisan cansa.

Potingue. = Bisan onsang ilímnon sa botica.

Potísimo. = Mahál, hamíli caáyo.

Potista. = Ang hing̃ínom sa bino.

Potra. = Dagcóng lagáy, daloac.

Potranca. = Cabayo baye, ng̃a díli mocápin sa toló ca túig.

Potrera. = Bosal ng̃a ibútang sa mg̃a cabayong báta pa.

Potrero. = Ang may dagcóng lagáy. * Ang magabántay sa mg̃a cabayong báta pa.

Potril. = Solóp ng̃a pagabatónan sa mg̃a cabayong báta, sa guipanagbúlag na sa mg̃a inahán.

Potrilla. = Tigúlang ng̃a nagapacabáta.

Potro. = Cabayo ng̃a báta pa. * Capandáyan ng̃a guipanagsaquétan niádtong tiempo sa mg̃a saláan ng̃a oalá boot matúg-an sa ilang mg̃a salá. * V. Incordio. * Bisan onsa ng̃a macasámoc. * Caihían sa yota.

Potroso. = Ang may dagcóng lagáy, ang daloácan. * Ang paláran.

Poya. = Tinápay ng̃a guibáyad sa tagía sa horno ng̃a pagalótoan.

Poyal. = Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a lingcoránan ng̃a guing̃álan ug poyo.

Poyata. = Alsáhan, lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a baso, &c.

Poyo. = Lincoránan sa cota. * Salapí ng̃a ibáyad sa mg̃a hocom tong̃ód sa pagtúman sa ilang catongdánan.

Poza. = Bohó ng̃a tubígan, danáoan.

Pozal. = Timba, cabo. * Taryao, &c., ng̃a sinolód ug linobóng sa yota, sa pagbótang sa bino, sa tubig, &c.

Pozanco. = Oloatábay ng̃a mahabílin sa baybáyon sa paghunás.

Pozo. = Atábay. * Lugar ng̃a labíng halálom.

Pozuelo. V. Pozal. * Taryao, sorlánan sa bisan onsa.

PR

Práctica. = Pagcabóhat sa bisan onsa, pagcaánad.

Practicable. = Ang arang boháton, ang masáyon mobóhat, mahímo, magáma.

Practicador. = Ang nagabúhat, ang maánad sa bisan onsa.

Prácticamente. = Sa pagcaánad, sa pagbúhat gayúd.

Practicante. = Idem. * Ang madúgay sa pila ca túig sa luyo sa maestro, arón maálam ug maáyo sa bisan onsang opicio. * Ang magaalíma ug magabántay sa mg̃a hospital, sa mg̃a masaquét.

Practicar. = Pagbúhat. * Pagánad. * Pagbúhat sa bisan cansa sa iang opicio sa luyo sa iang maestro, sa pila ca túig.

Práctico. = Ang nahatong̃ód sa práctica. * Ang maálam, ang maánad sa bisan onsa.

Practicon. = Ang maálam sa bisan onsa cay guisúmay sumay nia sa nacadághan.

Pradera. = Como el siguiente.

Pradería. = Patag, datáy sa daghánan ng̃a mg̃a calán-on sa mg̃a mananáp. * Compay sa mg̃a mananáp, ng̃a hatáas ug ng̃a mahímo ng̃a galábon.

Praderoso. = Ang nahatong̃ód sa prado.

Prado. = Yota ng̃a datág ng̃a pagatobóan sa dagámi, sa cumpay, sa calán-on sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a guitámnan sa mg̃a cahoy ng̃a haróol sa mg̃a longsod, ng̃a pagduláan sa mg̃a táuo ug pagasóroy soróyan nila.

Pragmática. = Sogo sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hari, ng̃a guipabaláod sa cadaghánan ng̃a hingtúngdan.

Prasio. = Batóng mahál ng̃a berde.

Prasma. = Bató ng̃a berde.

Pravedad. = Pagcadaútan, pagcang̃íl-ad sa batásan.

Pravo. = Daútan, tampalásan, sa malágsot ng̃a batásan.

Praxis. V. Práctica.

Pre. = Sohol ng̃a ihátag sa matagádlao sa mg̃a soldados.

Preámbulo. = Polong ng̃a guisóndan sa bisan onsang suguílon. * Mg̃a polong ng̃a licó licó sa mg̃a suguílon ng̃a oaláy polós.

Prebenda. = Sohol sa Singbahán ng̃a guican sa pagcacanónigo, sa pagcucura, &c. * Opicio ng̃a hatáas ug labí sa mg̃a Padreng canónigo sa mg̃a Catedral. * Salapí ng̃a ihátag arón mamíño ug bisan quinsang babáye con arón mosolód sa pagcamonja, ug arón magaestudio ug bisan quinsang laláqui. * Opicio sa diótay ng̃a cabórlay ug sa dagcóng caposlánan.

Prebendado. = Padre ng̃a may dagcóng opicio sa mg̃a Catedral.

Prebendar. = Paghátag sa dagcóng opicio sa mg̃a Padre.

Prebostazgo. = Cahímtang sa pagcaponóan sa mg̃a caparían.

Preboste. = Ponóan sa mg̃a caparían.

Precariamente. = Sa pagcadíli madúgay. * Sa pagcainótang.

Precario. = Ang inótang, ang guiángcon sa bisan cansa hasta sa pagbóot lamang sa lain. * Ang díli madúgay.

Precaucion. = Pagcatagána, pagcaándam sa pagcóha sa mg̃a casámoc, sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan sa bisan onsa.

Precaucionado. = Ang magaándam, ang magatagána.

Precaucionarse. = Pagándam, pagtagána.

Precautelar. = Idem.

Prevenir. = Idem.

Precavido. V. Precaucionado. * Batid.

Precedencia. = Pagcaóna. * Sinógdan. * Pagcaponóan.

Precedente. = Ang moóna, sinógdan, guinsóndan.

Preceder. = Pagóna, pagsógod. * Pagponóan.

Preceptista. = Ang magatóon, ug ang magatódlo sa mg̃a tolománon sa bisan onsa.

Preceptivo. = Ang guibotáng̃an sa mg̃a tolománon sa bisan onsa, sa mg̃a sogo.

Precepto. = Sogo, tolománon. * Pagtolón-an. * Ang tagsa sa mg̃a sugo sa Dios. * Pagcabóot sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían ng̃a tacós pagatománon sa ilang mg̃a guinsacópan.

Preceptor. = Magtotóon, ang magatóon sa gramática.

Preces. = Mg̃a socna, mg̃a tocso ng̃a nacóha sa santos ng̃a Sulat, ug magámit sa Singbahán sa pagpang̃áyo sa Dios sa iang mg̃a calóoy, ang guiobánan sa obán ng̃a mg̃a pagámpo ug pagpang̃ádye. * Mg̃a pagpang̃amúyo sa Santos ng̃a Papa ug ang mg̃a pagtógot sa maong Papa.

Preciado. = Mahál, hamíli, bilírhon, sa dagcóng bale. * Parayégon, maandácon.

Preciador. = Ang nagapabíli sa bisan onsa.

Preciar. V. Apreciar. * Pagparáyeg, pagándac.

Precinta. = Tinábas ng̃a panit ng̃a icalíg-on sa mg̃a esquina sa mg̃a cajon.

Precintar. = Paglíg-on sa mg̃a esquina sa mg̃a cajon ug sa mg̃a lutac sa mg̃a papán, sa mg̃a tinábas ng̃a panit. * Pagcóros coros, sa mg̃a sinta, sa mg̃a cajon ng̃a sinórlan sa mg̃a manggad, arón díli boncágon ug hilng̃on con díli sa lugar lamang ng̃a pagahonóng̃an.

Precio. = Bili sa bisan onsa. * Maáyong dong̃og, maáyong ng̃alan.

Preciosamente = Sa pagcamahál, sa pagcabilírhon, sa pagcadagcóng bale.

Preciosidad. = Pagcamahál, pagcahamíli, pagcabilírhon.

Precioso. = Mahál, hamíli, bilírhon, sa dagcóng bale. * Táuo ng̃a matístis, malipáyon.

Precipicio. = Ambácan, lugar ng̃a may catáhap sa pagcahólog sa magalacát, ng̃a catahápan sa pagcahólog. * Pagcapúcan, pagcahólog ng̃a ahat. * Pagcadáot ng̃a laoásnon ug calágnon.

Precipitacion. = Pagcaámbac, pagcahólog. * Pagcahanáyac, pagcadilí sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa. * Pagcahólog sa obus sa mg̃a sorlánan, sa labíng mabóg-at.

Precipitadamente. = Sa pagcadilí, sa pagcahanáyac sa oaláy paghúna húna ug pagmátng̃on, sa oaláy salabótan.

Precipitadero. V. Precipicio.

Precipitado. = Boang boang, ang mahanáyac sa oaláy húna húna ug pagmátng̃on. * Ang mahólog sa obus sa mg̃a sorlánan. * Lalog.

Precipitante. = Ang magapahanáyac.

Precipitar. = Ambac, holog, pocan. * Pagpahanáyac sa bisan cansa sa mg̃a icadáot ng̃a laoásnon ug calágnon.

Precípite. = Ang guibótang sa may catáhap sa pagcahólog, sa pagcaámbac.

Precipitosámente. V. Precitadamente.

Precipitoso. = Ang nahándig, ang nahanáyhay, ang madánglog. V. Precípite, y Precipitado hasta ang mahólog.

Precipuamente. = Ang labí pa.

Precipuo. = Ang ona, ang labí. * Ang guitimaánan ug maáyo.

Precisamente. = Sa pagcaígo, sa pagcatopóng. * Sa quinahánglan gayúd.

Precision. = Quinahánglan. * Pagcatúman, pagcahíngpit. * Pagcabáhin sa húna húna, ug sa usá ca botang sa lain ng̃a butang.

Preciso. = Quinahánglan gayúd. * Ang mahíngpit. * Ang macatúman. * Ang madayág. * Ang nabólag, ang mabánin.

Precito. = Pinilían, ang ináiran.

Preclaramente. = Sa pagcamahál, sa pagcahamíli.

Preclaro. = Mahál, hamíli, bilírhon. * Talahóron. * Tacós ng̃a dayégon.

Precocidad. = Pagcaóna, pagcadalí sa mg̃a bong̃a sa yota, sa mg̃a cahoy ug sa bisan onsa.

Precognicion. = Pagcaíla, húna húna ng̃a daan.

Precognizacion. = Pagcatóg-an, pagcabaláod sa mang̃a pahanóngdan sa bisan cansa. * Pagcabaláod sa catilíngban sa mg̃a cardenal, ng̃a pagabotáng̃an sa pagbóot sa Santos ng̃a Papa, sa paghing̃álan sa bisan cansa sa pagcaobispo, &c.

Preconizar. = Pagdáyeg, pagtóg-an, pagbaláod sa bisan cansa sa mg̃a pahanóngdan sa lain. * Pagpaháyag, pagdayág sa catilíngban sa mg̃a cardenales, ng̃a pagatubáng̃an sa santos ng̃a Papa, sa mg̃a pahanóngdan sa bisan cansa ng̃a táuo ng̃a guitórlo sa mg̃a hari sa pagcaobispo, &c.

Preconocer. = Paghúna huna, pagíla ng̃a daan.

Precoz. = Ang moóna. * Ang madalí. * Bong̃a ng̃a mahínog sa masayó.

Precursor. = Maoóna, ang magaóna sa lain, ang guisóndan sa lain. * Ng̃alan ng̃a guihátag sa santa Iglesia cang san Juan Bautista, cay nagaóna sa pagcatáuo cang Jesucristo ug nagaoáli sa iang pagánhi sa calibútan.

Predecesor. = Ang guisóndan sa lain, ang guiilísan.

Predecir. = Pagtágna, pagtághap.

Predefinicion. = Pagcabóot sa Dios arón magasógod sa tinórlong túig ng̃atanán ng̃a mg̃a binúhat nia.

Predefinir. = Pagtórlo sa túig ng̃a igasógod sa mg̃a binúhat ng̃atanán.

Predestinacion. = Pagcapíli sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa iang mg̃a piníli. * Pagcapíli ng̃a daan sa bisan onsa, sa bisang onsang tuyo.

Predestinado. = Piníli sa Dios, sa paghiágom sa mg̃a pahimáya sa Lang̃it.

Predestinar. = Pagpíli ng̃a daan sa bisan onsa, sa bisang onsang táuo. * Pagpíli sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa mg̃a táuo ng̃a, tong̃ód sa iang grasia ug santos ng̃a pagtábang, mahiágom sa mg̃a pahimáya sa Lang̃it.

Predeterminacion. = Pagcatagána ng̃a daan sa bisan onsa. * Paghúna húna ng̃a daan.

Predeterminar. = Paghúna huna, pagtagána ng̃a daan sa bisan onsa.

Predial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a cabalánan.

Prédica. = Oáli sa mg̃a herejes sa ilang mg̃a guinsacópan.

Predicable. = Dalayégon, ang tacús ng̃a ioáli.

Predicacion. = Pagcaoáli. * Pagtólon-an ng̃a maáyo ng̃a hingtúngdan sa mg̃a oáli.

Predicadera. = Oalihánan. * Ang ting̃og ng̃a maáyo, maáyong pagatúbang, &c., sa mg̃a palaoáli.

Predicador. = Palaoáli, ang magaoáli. * Ang magadáyeg sa bisan cansa, ang magaológ.

Predicamental. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsa ng̃a maoy guinicánan sa lain ng̃a butang.

Predicamento. = Pagcadagcó con pagcadiótay sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan sa bisan cansa, ng̃a macaígo sa iang mg̃a pahanóngdan.

Predicante. = Padreng palaoáli, ng̃a magaoáli sa mg̃a pagtolón-an sa mg̃a herejes.

Predicar. = Pagoáli, pagbántog sa mg̃a pahanóngdan sa bisan cansa. * Pagdáyeg.

Prediccion. = Pagcatágna, pagcatághap.

Predileccion. = Paghigúgma, pagpalángga.

Predilecto. = Hinigúgma uyámot, pinalángga.

Predio. = Baol, cabalánan.

Predisposicion. = Pagcabótang.

Predominante. = Ang magabóot, ang may gahóm sa bisan onsa.

Predominar. = Pagbóot, pagángcon sa gahóm sa bisan onsa. * Pagsácop. * Paglabí, paglabáo sa catáson sa usá ca butang.

Predominio. = Gahóm sa ibábao sa bisan onsa. * Pagcabóot, pagsácop.

Preeminencia. = Pagtógot, ng̃a caogalíng̃on sa mang̃a ponóan, sa bisan cansang táuo tong̃ód sa iang pahanóngdan.

Preeminente. = Hatáas, dagcó. * Donggánon. * Dagcóan sa lain.

Preexcelso. = Mahál uyámot, hamíli caáyo, bilírhon, halángdon.

Preexistencia. = Pagcamáo ng̃a daan.

Preexistir. = Pagmáo ng̃a daan.

Prefacio. = Ang bahin sa misa ng̃a guinsóndan sa sanctus, sa cánon.

Prefacion. V. Prólogo.

Prefecto. = Cahímtang ng̃a mahál caáyo. * Ang ponóan sa mg̃a catilíngban sa Singbahán, ponóan ng̃a magabántay sa pagcatúman sa bisan onsa.

Prefectura. = Pagcahímtang sa pagcaprefecto.

Preferencia. = Pagcaóna sa bisan onsa.

Preferente. = Ang moóna.

Preferible. = Ang tacós ng̃a ióna.

Preferir. = Pagóna.

Prefiguracion. = Pagcahúna huna ng̃a daan sa bisan onsa.

Prefigurar. = Paghúna huna, pagpalángdong ng̃a daan sa bisan onsa.

Prefijar. = Pagtagána ng̃a daan.

Prefinicion. = Pagcatagál sa bisan onsa.

Prefinir. = Pagtagál sa bisan onsa.

Prefulgente. = Masíhag, maguíla gila caáyo.

Pregon. = Pagcabaláod, pagcamantalá. * Pagcabántog.

Pregonar. = Pagmantalá, pagbaláod. * Pagbántog.

Pregonería. = Opicio sa pagcamagbabaláod.

Pregonero. = Magbabaláod, ang magamantalá, ang magabántog.

Pregunta. = Socna, tocso, pagpang̃otána.

Preguntador. = Ang nagatócso, ang magasócna, ang mang̃otána.

Preguntante. = Idem.

Preguntar. = Pagtócso, pagsócna, pagpang̃otána.

Pregunton. = Ang macasámoc ug macaaling̃ásan sa iang pagpang̃otána.

Preinserto. = Ang nahaláquip na ng̃a daan.

Prejudicial. = Ang quinahánglan ng̃a husáyon sa díli pa hológan sa pagcahócom ng̃a catapúsan.

Prejuzgar. = Paghúna huna ng̃a daan, sa oála pa hiílhan caáyo ng̃a guihonóng̃an sa húna húna.

Prelacía. = Cahímtang sa pagcaponóan.

Prelacion. = Pagcaóna sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Prelada. = Babáyeng ponóan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja.

Prelado. = Ponóan sa Singbahán, Obispo, Arzobispo, &c. * Ponóan sa mg̃a caparían.

Preliminar. V. Preámbulo. * Tagsa ca tolománon sa mg̃a pagsábot sa mg̃a hari.

Preliminarmente. = Sa pagcaóna.

Prelucir. = Pagsíga ng̃a daan.

Preludiar. = Pagsuláy sa mg̃a tolónggon sa música con sa ting̃og, sa oalá pa sogdon ang pagcanta sa cacantáhon.

Preludio. = Ang sinógdan sa bisan onsa.

Prelusion. = Idem. * Timáan ng̃a magapadayág sa mg̃a mosonód.

Prematuramente. = Sa pagcasayó caáyo, sa díli pa tiempo. * Sa oalá macaígo.

Prematuro. = Ang oalá pa mahínog. * Ang nasayó, ang díli macaígo sa maáyong tiempo. * Babáye ng̃a oalá pa omábot sa edad ng̃a quinahánglan arón mamána.

Premeditacion. = Pagcahúna húna, pagcapalándong sa pagcaboótan.

Premeditar. = Pagpalándong, paghúna huna sa maáyo, sa mahínay, sa bisan onsa, sa oalá pa boháton.

Premiador. = Magbabálos sa balos ng̃a maáyo.

Premiar. = Pagbálos ug maáyo sa mg̃a pahanóngdan.

Premio. = Balus ng̃a maáyo tong̃ód sa mg̃a pahanóngdan. * Ang hias ug bisan onsa ng̃a guiponó, guitóngtong sa mg̃a pagbáilo, arón matómbas ang guibáilo.

Premiosamente. = Sa pagcacúli, sa pagcalisód. * Sa pagcahagóot, sa pagcagóot, sa pagcasígpit. * Sa linogsánay.

Premioso. = Ang nahagóot, ang nagóot uyámot. * Ang malisód. * Ang macasámoc. * Ang macalúgus, ang macapúgus. * Matinumánon.

Premisa. = Timáan sa bisan onsa.

Premiso. V. Prevenido. * Ang sinógo ng̃a daan, ang guitagána pagóna.

Premocion. = Pagcalíhoc ng̃a daan.

Premonstratense. = Caparían ni San Norberto, ug ang mg̃a religiosos sa maong caparían.

Premoriencia. = Camatáyon ng̃a daan, ng̃a ona sa lain ng̃a pagcamatáy.

Premoriente. = Ang magaóna sa lain, sa pagcamatáy.

Premorir. = Pagcamatáy sa usá ca táuo ng̃a ona sa lain ng̃a táuo.

Premura. = Pagcadalí, bisan onsa ng̃a mahímo ng̃a dinalían caáyo.

Prenda. = Hias ug bisan onsa ng̃a ihátag sa otáng̃an sa guiotáng̃an nia, ug ng̃a díli mabáoi hasta sa pagbáyad sa otang. * Bisan onsang casangcápan sa baláy. * Ang ihátag sa pagcatimáan sa bisan onsa. * Ang guihigúgma caáyo, maíng̃on ng̃a ang asáoa, ang mg̃a anac, &c. * Ang maáyong pagcabótang sa laoas. * Ang pagcabátir, pagcaquinaarmánon. * Pagcaábi abi sa mg̃a táuo.

Prendador. = Ang mang̃áyo sa prenda.

Prendamiento. = Pagbótang sa bisan onsa sa pagcaprenda. * Pagcaprenda.

Prendar. = Pagpang̃áyo sa bisan onsang hias hastang díli baidan ang otang. * Pagcóha sa maáyong bóot, sa pagcapalángga sa bisan cansa. * Paghigógma, pagpalángga.

Prendedero. = Bisan onsang capandáyan sa paggónit ug pagcáo-it sa bisan onsa. * Italácgos sa bohóc.

Prendedor. = Ang magadácop, mananácop.

Prender. = Coha, cabot, copot, gonit, dacop. * Pagbilánggo, pagpreso. * Pagdáyan dayan, pagpaníndot, pagpaáñag, pagtahóm sa bisan onsa.

Prenderia. = Tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a bisti, mg̃a casangcápan ng̃a dolodáan na.

Prendido. = Dayan dayan sa mg̃a babáye, ug labí pa sa olo, sa bahóc.

Prendimiento. = Pagcagónit, pagcadácop, pagcacóha.

Prenocion. = Nahaónang pagíla sa bisan onsa.

Prenotar. = Pagtimáan ng̃a daan.

Prensa. = Pigsánan, ipítan, máquina sa pagimprenta sa mg̃a libro, &c.

Prensado. = Casínao sa mg̃a panápton ng̃a guilígis.

Prensador. = Ang magapígos magaípit.

Prensadura. = Pagcapígos, pagcaípit.

Prensar. = Pagpígos, pagípit.

Prensista. = Ang táuo ng̃a magabóhat sa mg̃a pigsánan sa imprenta.

Preñado. = Pagcasámcon, pagcamábdos. * Bongbong, pared ng̃a díli tonton, ng̃a may mg̃a lison lison. * Ang naponó. * Ang nagasácop sa bisan onsang tinágo.

Preñez. = Pagcamábdos, pagcasámcon. * Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a oalá hibalóan con onsa bay cahá catapúsan nia, con maáyo con daótan ba cahá. * Cabóloc, caoláng̃an, cabilínggan sa bisan onsa.

Preocupacion. = Pagcaángcon ng̃a daan sa bisan onsa. * Ang nahaónang húna húna ng̃a malíg-on ug ng̃a díli maósob osob. * Pagcabóloc sa húna húna.

Preocupadamente. = Sa húna húna ng̃a díli macaígo.

Preocupado. = Ang napadáog sa mg̃a húna húna ng̃a díli onta macaígo caáyo.

Preocupar. = Pagángcon ng̃a daan sa bisan onsa, pagóna sa lain sa pagángcon sa bisan onsa. * Pagándam ng̃a daan sa lain, sa pagpahibaló canía sa bisan onsa arón díli onta sia magahúna húna sa lain. * Pagpalángga con paghigógma sa bisan cansa.

Preopinante. = Ang mamólong pagóna sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagsábot sila sa bisan onsa.

Preordinacion. = Ang santos ng̃a cabobót-on sa Dios ng̃a guibúot nia, cutub ng̃a oaláy sinógdan, ng̃a mahímo ng̃atanán ng̃a mg̃a binúhat nia sa ílang hingtúngdan ng̃a túig.

Preordinadamente. = Sa pagbóot ng̃a daan.

Preordinar. = Pagbóot sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa ng̃atanán, arón mahímo unta sa oláhi ug hingtúngdan ng̃a tiempo.

Preparacion. = Pagcaándam, pagcatagána.

Preparamiento. = Idem.

Preparar. = Pagcaándam, pagcatagána. * Pagpahibaló sa bisan cansa, sa bisan onsa na moábot con mosonód. * Pagpatigáyon sa bisan onsang quinahánglan.

Preparativo. = Bisan onsa ng̃a guiándam ug guitagána. * V. Preparatorio.

Preparatoriamente. = Sa pagcaándam, sa pagcatagána.

Preparatorio. = Ang magaándam ang magatagána.

Preponderancia. = Pagcalabí, pagcalabáo sa timbang sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagcalabí, pagcalabáo sa pagbóot, sa pagcaboótan, sa pagcaarunáhan, &c.

Preponderar. = Paglabí sa timbang sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Paglabí sa cosóg, sa gahóm, &c., sa usá ca botang sa lain ng̃a butang ng̃a pagatandían.

Preponer. = Paglabí sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagbótang sa ona.

Prepositivo. = Ang guibútang pagóna, sa ona.

Prepósito. = Ponóan sa mg̃a caparían ug sa mg̃a catilíngban.

Prepositura. = Cahímtang sa pagcaponóan.

Preposteracion. = Pagcasinóhi sa mg̃a botang.

Prepósteramente. = Sa díli macaígo, sa pagcasinóhi.

Preposterar. = Pagsóhi sa bisan onsa. * Pagbótang sa ona ang ibótang onta sa oláhi.

Prepóstero. = Ang guisóhi. * Ang guibóhat sa díli onta macaígo.

Prepotencia. = Gahóm ng̃a labí ug dagcó. * Gahóm ng̃a palábi labíhon.

Prepotente. = Ang macagagáhom caáyo. * Ang palábi labíhon sa iang gahóm ug sa pagbóot sa iang mg̃a sacop.

Prepucio. = Panit ng̃a magatábon sa olo sa quinatáuo sa mg̃a laláqui.

Prerogativa. = Pagcagáoas, pagcamísic sa bisan onsa, ng̃a guitógot sa mg̃a ponóan sa bisan cansa.

Presa. = Pagcadácop, pagcagónit, pagcacóha, pagcacóbot, pagcacúpot. * Ang guicúha sa mg̃a soldados ng̃a nang̃adáog sa ilang pagáoay ug pagpang̃óbat, sa guibílin ug guibiáan sa mg̃a guidáog ug napadáog. * Alaguían, balaháan sa mg̃a tubig. * Ang cota ng̃a pagaboháton sa mg̃a subá sa pagpogóng sa cabahá sa tubig, ug arón mobahá sa lain ng̃a lugar. * Pinótol sa bisan onsa ng̃a calán-on, hioa sa carne, sa isda, &c. * Ng̃ipon, tang̃ó ng̃a dagcó ug hatáas sa ubán ng̃a mg̃a mananáp. * Ang langgam ug bisan onsang mananáp ng̃a guidágit, guidácop ug guisúbad sa lain ng̃a mananáp con langgam.

Presada. = Color ng̃a berde ng̃a molomaputí.

Presagiar. = Pagtágna, pagtághap, tong̃ód sa mang̃a timáan.

Presagio. = Timáan ng̃a magapasábot sa bisan onsa. * Pagcatágna, pagcatághap tong̃ód sa mg̃a timáan.

Presagioso. = Ang magatágna ug magatághap sa omalábot, sa mosonód.

Présago. = Idem.

Presbiterado. = Ang Padreng sacerdote ug ang cahímtang con pagorden sa pagcasacerdote.

Presbiteral. = Ang nahatong̃ód sa sacerdote.

Presbiterato. V. Presbiterado.

Presbiterio. = Pagcadatág sa mg̃a Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa altal ng̃a dagcó con mayor.

Presbítero. = Ang Padre ng̃a guioldenáhan sa pagcasacerdote.

Presciencia. = Pagcaíla, caálam sa bisan onsa ng̃a omalábot.

Prescindible. = Bisan onsa ng̃a arang biáan, ang mahímo ng̃a díli pagatágdon.

Prescindir. = Pagbía sa bisan onsa sa húna húna, díli pagtagád sa obán.

Prescito. = Pinilían.

Prescribir. = Pagtórlo. * Pagángcon sa bisan onsa, tong̃ód cay dogay na sa ilálom sa gahóm sa bisan cansa.

Prescripcion. = Pagcatórlo. * Pagcaángcon sa bisan cansa, sa bisan onsa, cay dugay na caáyo sa ilálom sa iang gahóm.

Presea. = Hias ng̃a mahál.

Presencia. = Pagcaatóbang. * Bayhon, dagoay sa laoas. * Pagcahándom sa bisan cansa, pagcadómdom sa bisan onsa.

Presencial. = Ang nahatong̃ód sa pagcaatúbang.

Presencialmente. = Sa pagcaatúbang gayúd.

Presenciar. = Pagatúbang.

Presentacion. = Pagpaquíta, pagpacatóngha. * Piesta ng̃a guipiesta sa mg̃a cristianos, sa pagsíngba ug pagdómdom sa pagpaquíta ug paghátor cang María Santísima sa iang mg̃a tigúlang sa Singbahán sa Jerusalém, ug sa paghálad canía sa Dios. * Pagcahing̃álan, sa may caogalíng̃on, ng̃a gahóm, sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagcaobispo, sa pagcacura, &c.

Presentador. = Ang nagapaquíta, ang nagapatúngha.

Presentalla. = Paghálad, hatag ng̃a guipanghálad sa mg̃a binuñágan sa Dios ug sa mg̃a santos, tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guipanáoat nila. * Hatag ng̃a guipanghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a dios dios ng̃a bacácon.

Presentante. V. Presentador.

Presentar. = Pagpaquíta, pagpatóngha. * Paghátag, paggása, pagregalo sa bisan onsa. * Paghing̃álan sa bisan cansa ng̃a may gahóm ng̃a hinátag sa santos ng̃a Papa, sa pagcaobispo, sa pagcacura, &c. * Pagsácop sa pagbóot sa lain.

Presente. = Ang atúbang, ang anáa sa atubáng̃an. * Hatag, gasa, regalo.

Presentemente. = Sa pagcaatúbang gayúd.

Presentero. = Ang magahing̃álan ug magatórlo sa bisan cansa, sa pagcaobispo, sa pagcacura, &c.

Presentimiento. = Pagcatándog sa húna húna sa pagtágna sa omalábot.

Presentir. = Pagtágna sa mg̃a omalábot guican sa pagcatándog sa huna huna.

Presero. = Ang magabántay sa mg̃a presa sa mg̃a sobá.

Preservacion. = Pagcatípig, pagacaalíma, pacaáyo ng̃a daan sa bisan onsa, arón díli unta madáot.

Preservador. = Ang magatípig, magaáyo, magaalíma, magahópot sa bisan onsa.

Preservar. = Ayo, tipig, alíma, hopot.

Preservativo. V. Preservador.

Presidario. V. Presidiario.

Presidencia. = Cahímtang sa pagcaponóan, sa pagcabóot sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo.

Presidenta. = Asáoa sa presidente. * Ang babáyeng ponóan sa mg̃a monja.

Presidente. = Ang pang̃ólo, ang magasúgo ug magabóot sa obán. * Ang ilis sa ponóan.

Presidiar. = Pagbótang sa mg̃a soldados arón managbántay sila sa bisan díin ng̃a lugar.

Presidiario. = Táuo ng̃a guihócman, tong̃ód sa iang mg̃a salá, sa mg̃a buhat ng̃a mabúg-at sa longsor, ug guihíctan sa tiil sa talicaláng puthao.

Presidio. = Tapoc, cadaghánan sa mg̃a soldados ng̃a guipapuyó sa bisan díin ng̃a lugar, cota, &c., sa pagbántay niána. * Lugar ng̃a pagapúy-an sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa mg̃a buhat ng̃a mabóg-at sa longsod, ug ng̃a guihíctan sa tiil sa mg̃a talicaláng puthao. * Ang maong castigo sa mg̃a saláan. * Tabang, pagcalában.

Presidir. = Paglíngcod sa nahaónang lingcoránan sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo.

Presilla. = Sagioálo, icalíg-on sa bisan onsa.

Presion. = Pagcapigós, pagcahagóot, pagcagóot. * Pagcapíga, pagcapóga.

Preso. = Binilánggo, ang guipreso.

Prest. V. Pre.

Prestacion. = Pagcabáilo, pagcaólos.

Prestadizo. = Ang arang ipaólos, ang arang ipabáilo.

Prestado. = Ang magapaólos, ang magapabáilo.

Prestamente. = Sa pagcalágmit, sa pagcadalí, sa madalí, sa pagcatólin.

Prestamera. = Sohol ng̃a guican sa salapí sa Singbahán, ng̃a icasóhol sa mg̃a táuo ng̃a nanagsílbi sa maong Singbahán.

Prestamería. = Pagcahaágom sa guibáilo, sa guiólos.

Prestamero. = Ang mahaágom sa bisan onsa ng̃a guibáilo, guiólos.

Prestamista. = Ang magabáilo, magaólos, ug ang magapaólos, ug magapabáilo.

Préstamo. V. Empréstito y Prestamera.

Prestancia. V. Excelencia.

Prestante. V. Excelente.

Prestar. = Bailo, olos. * Pagtábang sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagpolós sa bisan onsa.

Preste. = Sacerdote ng̃a magacanta sa misa sa tolólo ca Padre. * Ang Padre ng̃a magadála ug magabísti sa capa sa mg̃a tolománon sa Singbahán.

Prester. V. Huracan.

Presteza. V. Prestamente.

Prestigiador. = Malimbóng̃on, ang magalímbong sa mg̃a táuo sa mg̃a tanghága ug sa ubán ng̃a mg̃a buhat.

Prestigio. = Limbong ng̃a guican sa mg̃a tanghága. * Maáyo con daótan ng̃a húna húna ng̃a guibótang sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.

Prestigioso. V. Prestigiador.

Prestimonio. V. Empréstito y Prestamera.

Prestito. V. Prestamente.

Presto. = Madalíon, malágmit. * Ang guitagána ug guiándam. * V. Prestamente.

Presumible. = Ang arang taghápon, ang arang húna hunáon.

Presumido. = Parayégon, maandácon.

Presumir. = Pagtághap, pagtáhap tong̃ód sa mg̃a timáan. * Pagparáyeg, pagándac.

Presuncion. = Catáhap. * Pagcatághap. * Paráyeg, pagcaándac.

Presunta. = Idem.

Presuntamente. = Sa catáhap.

Presuntivamente. = Idem.

Presuntivo. = Ang arang pagtahápan, ang arang taghápon.

Presuntuosamente. = Sa paráyeg, sa pagcaándac.

Presuntuosidad. V. Presuncion.

Presuntuoso. = Ponó sa paráyeg, sa pagcaándac.

Presuponer. = Pagmatúod ng̃a daan sa bisan onsa.

Presuposicion. = Idem.

Presupuesto. = Tong̃ód, hingtúndan sa bisan onsa. * Isip ng̃a daan sa mg̃a gasto sa bisan onsang buhat ng̃a buot ng̃a buháton.

Presura. = Pagcadalí, pagcalágmit.

Presurosamente. V. Prestamente.

Presuroso. V. Presto hasta ang guitagána.

Pretal. = Corea ng̃a guican sa atubáng̃an sa tian sa mg̃a cabayo ug magalícos sa ilang liog.

Pretender. = Pagting̃óha, pagíbog sa bisan onsa.

Pretendienta. = Babáye ng̃a magating̃úha sa bisan onsa.

Pretendiente. = Ang magapanghináot, ang magating̃óha, ang magaíbog sa bisan onsa.

Pretension. = Pagcapanghináot, pagcating̃óha, pagcaíbog sa bisan onsa.

Pretenso. = Idem.

Pretensor. V. Pretendiente.

Pretericion. = Bisan onsa sa canhing tiempo. * Ang oalá sa túig ng̃a atúbang apan dihá sa canhi. * Pagcaoalá na. * Pagcadíli paghing̃álan sa testamento, ng̃a guibúhat sa bisan cansa, sa mg̃a táuo ng̃a tacós ng̃a pagabínlan sa cabílin.

Preterir. = Díli paghing̃álan, sa nagabúhat sa testamento, sa mg̃a manononód ng̃a tacús unta ng̃a pagabínlan sa cabílin.

Pretérito. = Ang nahúman na, ang miágui na.

Pretermitir. V. Omitir.

Preternatural. = Ang díli mahímo sa gahóm ng̃a calibutánon.

Preternaturalizar. = Paglálin, pagbóloc sa bisan onsa, arón díli onta mahamótang sa caogalíng̃on ug onay ng̃a pagcabótang.

Pretexta. = Bisti ng̃a guibisti sa mg̃a hocom sa mg̃a romano.

Pretextar. = Pagsománg̃il, pagbalíbad.

Pretexto. = Balíbad, pagcasománg̃il.

Pretil. = Sandígan, hambóyan.

Pretina. = Italácgos sa mg̃a bisti dihá sa haoac. * Haoac ng̃a talacgósan sa pretina. * Ang daplin sa mg̃a calsones, salooál, saya, &c., ng̃a itácgos sa haoac. * Ang magalícos ug magalibót sa bisan onsa.

Pretinilla. = Dayan dayan ng̃a guibisti sa mg̃a babáye, sa canhi, ug guitácgos sa haoac.

Pretor. = Hocom, ponóan sa mg̃a romano, ng̃a nagahópot ug nagabóot sa hingtúngdan ng̃a provincia.

Pretorial. = Ang nahatong̃ód sa pretor.

Pretoriano. = Idem. * Soldado ng̃a nagabántay sa mg̃a hari sa mg̃a romano.

Pretoriense. = Ang nahatong̃ód sa pretorio.

Pretorio. V. Pretorial. * Hocmánan sa mg̃a pretor.

Pretura. = Cahímtang sa pagcapretor.

Prevalecer. = Paglabí, paglabáo sa usá sa butang sa lain ng̃a butang. * Pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guiilógan sa daghan. * Paggamót, pagbúhi sa mg̃a tanóm ug pagtóbo sa mahínay hinay: pagdághan, pagtóbo sa bisan onsa.

Prevaleciente. = Ang magalabí sa obán, sa bisan onsa.

Prevaler. = Paggámit sa bisan onsa.

Prevaricacion. = Pagcasálang sa mg̃a catongdánan. * Pagcabórhi.

Prevaricador. = Ang magasálang, ang díli macatúman sa catugdánan, matalapáson, malipáson. * Burhíon. * Ang magahópo, ang magaágda sa lain, arón díli magatúman sa catungdánan.

Prevaricar. = Pagtalápas, paglípas, pagalápas sa catongdánan. * Pagbórhi. * Pagbóloc, pagsóhi sa bisan onsa.

Prevaricato. = Pagcabórhi. * Salá sa díli magatúman sa catungdánan.

Prevencion. = Pagcaándam, pagcatagána. * Pagcaíla ng̃a daan sa omalábot, pagcamátng̃on, pagcabaláod, paghibaló sa bisan onsa, arón buháton con díli pagaboháton ug bisan onsa usáb. * Ang bantay sa mg̃a baláy ng̃a guimpúy-an sa mg̃a soldados.

Prevenidamente. = Sa daan na, sa pagcadáan, sa pagcatagána sa pagcaándam.

Prevenído. = Ang naándam, ang natagána. * Ponó. * Táuo ng̃a cacuguíhan, mabantáyon.

Preveniente. = Ang magatagána, ang magaándam.

Prevenir. = Andan, tagána. * Pagíla ng̃a daan sa omalábot. * Pagóna sa lain. * Pagáhat, pagcálit. * Pagságang. * Pagólang. * Pagmátng̃on, pagbaláod, pagpahibaló sa lain sa bisan onsa. * Pagsámbag, pagágda, paghópo.

Preventivamente. = Sa pagcaándam, sa pagcatagána.

Preventivo. = Ang magaóna sa lain.

Prever. = Pagtágna, pagtághap ng̃a daan sa omalábot, tong̃ód sa mg̃a timáan.

Prévio. = Ang nagaóna.

Prevision. = Pagcatágna, pagcatághap, pagcaíla, paghúna húna sa omalábot.

Previsor. = Ang magatágna, ang moíla, ang magahúna húna ang magatághap sa omalábot.

Prez. = Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan, pagcabánsag, pagcabántog ng̃a macóha tong̃ód sa bisan onsang buhat ng̃a cating̃aláhan.

Priapismo. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcagáhi ng̃a canúnay sa quinatáuo.

Priesa. V. Prisa.

Prieto. = Color ng̃a molomaítom. * Ang nahagóot, ang nagóot, ang nasígpit. * Hicáoan, daguinótan.

Prima. = Ang usá ca bahín sa arlao, sa tiempo sa mg̃a romano, ng̃a nagacaígo sa totólo ca horas ng̃a nahaóna sa buntag. * Ang nahaóna sa mg̃a pagpang̃ádye ng̃a guipang̃ádye sa mg̃a Padre, ng̃a sonód sa mg̃a maitines. * Ang nahaónang coldas ug ang labíng magamáy sa mg̃a tolónggon ng̃a guicoldásan. * Ang bahin sa gabíy cutub sa las ocho hasta sa las dose.

Primacía. = Pagcalabí, pagcalabáo, pagcamahál sa usá ca butang sa lain ng̃a botang. * Cahímtang sa pagcaprimado.

Primacial. = Ang nagatong̃ód sa primacía ug sa primado.

Primado. = Ang nahaónang lugar. * Pagcaóna, pagcaponóan, pagcalabí sa usá ca Obispo sa obán ng̃a mang̃a Obispo sa provincia.

Primal. = Saguioálo, cordon sa igagáma.

Primariamente. = Sa nahaóna, sa labí.

Primario. = Ang labí, ang nagaóna.

Primavera. = Ang usá sa opát ca bahin sa túig. * Tanóm. * Bisan onsa ng̃a guisinambágan sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain ug maníndot. * Panápton sa igagáma ng̃a guinooátan, ng̃a guibolácan. * Túig tiempo sa pagcaáng̃ay sa bisan onsa.

Primazgo. = Pagcamagágao, pagcacaubánan sa mg̃a igágao.

Primearse. = Pagtáoag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa ng̃alan sa igágao.

Primer. V. Primero.

Primera. = Sugál sa baraja.

Primeramente. V. Primariamente.

Primerizo. = Ang mióna sa laín. * Ang nahaóna. * Babáye con baye ng̃a nasámcon ug nagaánac sa nahaóna pa.

Primero. = Ang nahaóna. * Ang dagcó, ang mahál sa isigcaíng̃on. * Ang daan, ang guihiagúman ng̃a daan. * V. Primariamente. * Labí pa.

Primecerio. = Ang nahaóna, ang labí, ang dagcó, ang mahál sa isigcaíng̃on. * Padre ng̃a may catongdánan sa pagátang ug paghúsay sa mg̃a cacantáhon, sa obán ng̃a mg̃a Singbahán ng̃a Catedral.

Primicia. = Inonáhan sa bisan onsa.

Primicial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a inonáhan.

Primiclerio. V. Primicerio.

Primichon. = Palós sa igagáma ng̃a binílic caáyo, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a color ng̃atanán.

Primigenio. = Pang̃ánay. * Ang guibúhat pagóna.

Primilla. = Pagpasáilo sa nahaónang salá, sayóp.

Primitivo. = Ang nahaóna, ang oaláy guinicánan.

Primo. = Nahaóna, mahál, hamíli, halángdon. * Batir. * Bisan onsa ng̃a guibúhat sa pagcaáyo, sa pagcahíngpit. * Igágao.

Primogénito. = Pang̃ánay, ang nahaóna sa mg̃a anac, ang magúlang.

Primogenitura. = Gahóm ng̃a ang̃ay sa pang̃ánay.

Primor. = Pagcaálam, quinaárman sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa, pagcabátir. * Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm sa bisan onsa.

Primordial. V. Primitivo. * Guinicánan sa bisan onsa.

Primorear. = Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcaáyo, sa pagcaníndot.

Primorosamente. = Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcaáyo, sa pagcamahál. * Sa pagcabátir, sa caálam. * Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit.

Primoroso. = Mahál, bilírhon, maáyo uyámot. * Batir, maálam, quinaarmánon. * Hingpit, tuman, maáyo.

Princesa. = Asáoa sa príncipe. * Ang babáye ng̃a anac sa hari ng̃a manononód sa pagcahári.

Principada. = Buhat ng̃a ang̃ay sa ponóan, ng̃a guibúhat sa táuo ng̃a díli onta tacós, ng̃a díli ponóan.

Principado. = Cahímtang sa pagcapríncipe. * Yota ng̃a nahasácop sa ilálom sa gahóm sa príncipe. * Pagcamahál, pagcalabí, pagcabilírhon sa usá ca butang ng̃a labíng dagcó sa lain ng̃a butang ng̃a pagatandían. * Ang icatólo sa mg̃a capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles.

Principal. = Ang nahaóna. * Ang labíng mahál. * Ang tacós ng̃a ióna sa lain. * Hamíli, bilírhon, dato, sa maáyong guinicánan. * Lugar ng̃a pagabantáyan sa canúnay sa mg̃a soldados, sa mg̃a longsod ng̃a dagcó. * Puhónan ng̃a guihátag arón mohátag sa tobo ang midáoat.

Principalidad. = Pagcahímtang sa pagcadáto, sa pagcamahál, sa pagcahamíli.

Principalmente. = Sa labí pa, sa ona, sa pagcaóna.

Príncipe. = Ang nahaóna. * Ang labíng mahál ug bilírhon sa bisan onsa. * Ang anac ng̃a pang̃ánay sa hari ng̃a manononód sa pagcahári. * Hari. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a hari. * Dagcóng táuo sa Guinharían.

Principela. = Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.

Principiador. = Ang magasógod, ang magaóna sa bisan onsa.

Principiar. = Pagsógod, pagóna.

Principio. = Sinógdan, guinicánan. * Tong̃ód, hingtóngdan. * Ang mg̃a sod-an ng̃a ibótang sa lamesa ng̃a calán-an labot pa sa laolla.

Principote. = Ang magapacadagcóng táuo sa iang batásan, sa iang bisti, &c.

Pringada. = Inárlip ng̃a pan ng̃a hinolóman, ng̃a diníhog sa tamboc.

Pringar. = Pagtónlob, pagtósnob sa tamboc. * Pagmánsa sa tamboc. * Pagsámad. * Paghilábot sa bisan onsa.

Pringon. = Mahámos, hugáoan, ponó sa tamboc, sa boling, sa hugao. * Pagcamánsa ug ang maong mansa.

Pringoso. = Ang may tamboc.

Pringue. = Tamboc sa baboy, tamboc, sebo sa ubán ng̃a mg̃a mananáp. * Hugao, buling ng̃a matápot sa mg̃a bisti ug sa laoas.

Prior. = Ponóan sa mg̃a caparían. * Padre cura. * Pang̃ólo sa ubán ng̃a mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo.

Priora. = Ponóan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja.

Prioral. = Ang nahatong̃ód sa prior con sa priora, sa ponóan.

Priorato. = Pagcahímtang sa pagcaprior ug sa pagcapriora. * Yota ng̃a nahasácop sa gahóm sa prior.

Prioridad. = Pagcaóna sa usá ca butang sa lain ng̃a botang.

Prioste. = Mayordomo, maghohópot sa mg̃a cofradía.

Prisa. = Pagcadalí pagcalágmit.

Priscilianismo. = Pagcaherejes ni Prisciliano.

Priscilianista. = Ang maganonót sa pagtolón-an ng̃a inherejes ni Prisciliano.

Prisco. = Bong̃a sa España.

Prision. = Bilanggóan, presóhan. * Pagcabílanggo, pagcapreso.

Prisionero. = Ang táuo ng̃a guidácop sa mg̃a soldado ng̃a nang̃adáog sa mg̃a caáoay níla ng̃a napadáog. * Ang napadáog sa mg̃a cailíbgon.

Prisma. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa quinahánglan ng̃a hingtúngdan.

Priste. = Isdang dagcó maíng̃on ing̃on sa ambohótan.

Privacion. = Pagcacóha, pagcaágao, pagcasámnit. * Pagcaoalá sa bisan onsa.

Privada. = Calibáng̃an. * Oloógdo sa hugao, sa tae.

Privadamente. = Sa pagcaláin. * Pagcahigála.

Privadero. = Ang magaháoan sa mg̃a cahogáoan.

Privado. = Ang guibóhat sa atubáng̃an lamang sa mg̃a abian, sa sacop sa baláy, sa oaláy cuti cuti. * Ang onay, ang caogalíng̃on ug hingtúngdan sa tagsa tagsa. * Hinigúgma, pinalángga.

Privanza. = Pagcapalángga, pagcahigúgma, pagcalában, pagcatábang sa bisan cansa. * Pagcahigála, pagcaábian.

Privar. = Coha, agao, samnit. * Pagpógdao, pagoalá sa boot, sa mg̃a balatían. * Paghigála sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hari, &c. * Pagdáoat sa mg̃a paglában, sa mg̃a pagtábang. * Pagáyad, pagdíli sa bisan onsa.

Privativamente. = Sa pagcaláin gayúd, sa oaláy labut ang obán.

Privativo. = Ang hingtúngdan sa pagcaoalá. * Ang hingtúngdan, ang caogalíng̃on, ang onay sa bisan onsa.

Privilegiadamente. = Sa pagcatógot ng̃a caugalíng̃on. * Sa gahóm sa pagcagáoas.

Privilegiar. = Pagmísic, paggáoas, pagtógot.

Privilegiativo. = Ang magapagáoas, magapamísic. * Ang magasácop sa mg̃a pagtógot.

Privilegio. = Pagcagáoas, pagcamísic, pagcatógot.

Proa. = Olín sa mg̃a sacayán.

Probabilidad. = Timáan sa pagcamatúod.

Probabilísimo. = Ang may timáan caáyo sa pagcamatúod.

Probable. = Ang may mg̃a timáan sa matúod, sa pagcamatúod. * Ang masáyon pagmatuóron.

Probablemente. = Sa mg̃a timáan sa mg̃a matúod, sa pagcamatúod.

Probacion. V. Prueba. * Pagcasuláy sa mg̃a táuo ng̃a monolód sa pagcareligioso, sa cadugáyan sa usá ca túig, sa oalá pa sila managbóhat sa mg̃a pagsáad sa pagsógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos.

Probador. = Ang magatiláo. * Ang nagatagámtam, ang nagadímdim.

Probadura. = Pagcatiláo, pagcatagámtam, pagcadímdim.

Probanza. = Pagcasósi, pagcaásoy, pagcasáyod.

Probar. = Sosi, sayod, asoy. * Pasoláy. * Pagpamatúod sa bisan onsa. * Pagdímdim, pagtiláo, pagtagámtam.

Probática. = Danao, tubígan sa longsad sa Jerusalém ng̃a harúul sa Singbahán, ng̃a paghugásan sa mg̃a mananáp ng̃a guipanghálad sa mg̃a judíos.

Probatorio. = Ang may silbi sa pagsósi sa bisan onsa ng̃a buot susíhon. * Icasúsi.

Probatura. = Pagcasuláy.

Probidad. = Caáyo, pagcaáyo, pagcaháoan sa buot, sa casing casing.

Problema. = Baláybay, polong con suguílon ng̃a icapaquigsáyod ug icapaquigásoy sa bisan onsa ng̃a dili madayág, ug ng̃a malisód ng̃a pagatuquíbon.

Problemáticamente. = Sa pagcaálang alang, sa may pagcabóyoc sa huna huna sa luyo ug sa luyo, sa duha duha.

Problemático. = Ang guibotáng̃an sa mg̃a duha duha, ang guidúha duháan.

Procacidad. = Pagcaoaláy caúlao.

Procaz. = Ang ualáy caúlao, tampalásan.

Procedencia. = Guinicánan, sinógdan.

Procedente. = Ang guican sa bisan onsa, sa bisan cansa ug sa bisan diin.

Proceder. = Caugalíng̃on ng̃a batásan ng̃a maáyo con daútan sa bisan cansa. * Pagguícan ug bisan quinsa sa lain, con sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagpatigáyon sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagguícan sa Dios ng̃a Anac, sa Dios ng̃a Amahán, ug sa Dios ng̃a Espíritu Santo, sa Dios ng̃a Amahán ug sa Dios ng̃a Anac.

Procedimiento. V. Proceder hasta pagguícan.

Proceloso. = Dagat ng̃a barlan uyámot, ng̃a nagobót, nalisód caáyo.

Prócer. = Táuo sa hatáas ng̃a cahímtang, hamíli, bilírhon. * Bisan onsa ng̃a guibútang sa lugar ng̃a hatáas.

Proceridad. = Pagcatáas. * Pagcatóbo, pagcasópang ng̃a nasayó sa mg̃a táuo, sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Prócero. V. Prócer.

Procesado. = Ang guisúlat ug ang letra sa proceso.

Procesal. = Ang nahatong̃ód sa proceso.

Procesar. = Paggáma sa mg̃a proceso.

Procesion. = Pagcaguícan sa usa ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagcaguícan sa Dios ng̃a Anac, sa iang Dios ng̃a Amahán, ug sa Dios ng̃a Espíritu Santo, sa Dios ng̃a Amahán ug sa Dios ng̃a Anac. * Pagtaláy sa daghánan ng̃a mg̃a táuo sa pagtúman nila sa mg̃a tulumánon sa mg̃a cristianos, sa pagcóyog ug pagobán sa mg̃a laráoan ng̃a guiprocesion nila.

Procesional. = Ang mahatong̃ód sa procesion.

Procesionalmente. = Sa pagcataláy.

Procesionario. = Ang libro ng̃a guidála sa mg̃a procesion, ng̃a pagabasáhan sa pagpang̃ádye ug sa mg̃a pagámpo.

Proceso. = Cadaghánan sa mg̃a papel ug mg̃a comatuódan ng̃a sinolátan sa tong̃ód sa bisan onsang holosáyon.

Procinto. = Pagcahápit sa pagbúhat sa bisan onsa.

Procio. = Bitóon ng̃a dagcóan caáyo.

Proclama. = Pagcatáoag, pagcabaláod, pagcamantalá. * Pagcatáoag sa Singbahán sa mg̃a táuo ng̃a calásnon. * Oáli sa mang̃a ponóan sa ilang mg̃a guinsacópan.

Proclamacion. = Idem hasta oáli. * Pagdáyeg sa dayág, sa pagcabántog.

Proclamar. = Pagtáoag sa Singbahán sa mg̃a calásnon. * Pagbaláod, pagmantalá sa bisan onsa, arón hibalóan sa cadaghánan. * Pagdáyeg sa dayág, sa pagcabántog.

Proclive. = Ang masáyon mabóyoc sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a buhat ng̃a daútan.

Proclividad. = Pagcasáyon sa pagbóyoc sa mg̃a daútan ng̃a buhat.

Procónsul. = Maghohópot, ponóan sa usá ca provincia, sa tiempo sa mg̃a romanos.

Proconsulado. = Opicio, cahímtang sa pagcaprocónsul. * Tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio sa mg̃a ponóan sa mg̃a provincia, sa tiempo sa mg̃a romanos.

Proconsular. = Ang nahatong̃ód sa procónsul.

Procreacion. = Pagcalíoat. * Pagcadághan. * Pagcahópot, pagcaalíma sa bisan onsa.

Procreador. = Ang magalíoat.

Procreante. = Idem.

Procrear. = Paglíoat.

Procura. = Como el siguiente.

Procuracion. = Pagcacógui, cacúgui sa pagbántay ug paghópot sa bisan onsa. * Gahóm ng̃a guihátag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, arón magabúhat sa bisan onsa sa iang ng̃alan. * Cahímtang, catungdánan sa pagcaprocurador.

Procurador. = Ang magacúgui, ang magabántay. * Manlalában. * Ang magabúbat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain ug tong̃ód sa gabúm ng̃a guidáoat nia. * Ang mahilábot sa mg̃a pagpálit sa ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa usá ca baláy, sa pagcáon, sa pagbisti, &c.

Procuraduría. = Ang opicio ug cahímtang sa pagcaprocurador. * Baláy con solód ng̃a pagapúy-an sa procurador.

Procurante. = Ang magapatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa.

Procurar. = Pagcúgui, pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagtúman sa opicio sa pagcaprocurador.

Procurente. = Catar mán sa yota ng̃a mogóa caáyo dapit sa dagat.

Prodicion. = Pagcabórhi.

Prodigalidad. = Pagcaúsic. * Pagcadághan, cadaghánan.

Pródigamente. = Sa pagcadághan. * Sa pagcaúsic.

Prodigar. = Pagúsic.

Prodigiador. = Ang magatágna sa omalábot tong̃ód sa mg̃a cating̃aláhan ng̃a guitán-ao ug guidóng̃og nia.

Prodigio. V. Milagro. * Bisan onsa ng̃a mahál caáyo ug cating̃aláhan.

Prodigiosamente. V. Milagrosamente. * Sa pagcaáyo uyámot, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag.

Prodigioso. = Cating̃aláng̃an, hibólng̃an. * Mahál, hamíli, maáyo uyámot.

Pródigo. = Maosícon. * Ang malólot uyámot.

Produccion. = Pagcabóhat sa bisan onsa, pagcaásoy sa mamólong ug sa magasúlat.

Producente. = Ang macabúhat, macagáma ug macahímo sa bisan onsa.

Producibilidad. = Pagcasáyon sa bisan onsa arón buháton.

Producible. = Ang arang buháton.

Producidor. V. Producente.

Producir. = Pagbúhat, paggáma, paghímo. * Paglíoat, pagbóng̃a sa yota, sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. * Paghímo sa guinicánan sa mg̃a caayóhan con sa mg̃a cadaótan. * Pagpaquíta, pagdayág sa bisan cansa sa mg̃a camatoóran, sa mg̃a testigos, &c., ng̃a quinahánglan, arón pagmatoóron ug bisan onsa. * Pagásoy, pagsáyor.

Productivo. V. Producente.

Producto. = Ang puhónan, ang bili sa bisan onsa ng̃a guibalígya. * Ang abang sa guipaabáng̃an.

Proejar. = Paggáod, pagbúgsay contra sa sológ ug sa hang̃in.

Proel. = Táuo, grumete ng̃a magabántay sa dolong sa sacayán.

Proemial. = Ang mahatong̃ód sa prólogo.

Proemio. V. Prólogo.

Proeza. = Buhat ng̃a bantógon, cating̃aláhan, banságon, hibólng̃an.

Profanacion. = Pagcapasipála sa mg̃a botang ng̃a sinagrado.

Profanador. = Ang magapasipála sa bisan onsang sinagrado.

Profanamente. = Sa dagcóng pagparáyeg ug pagcabántog ng̃a díli ang̃ay.

Profanamiento. V. Profanacion.

Profanar. = Pagpasipála sa bisan onsa ng̃a sinagrado ng̃a nahatong̃ód sa singbahán, paggámit niána sa pagcadíli ang̃ay. * Pagcóha sa dong̃og ug sa maáyong ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a maáyo.

Profanidad. V. Lujo. * Pagparáyeg ng̃a lacád na, ng̃a guilabíhan.

Profano. = Ang díli na mahatong̃ód sa singbahán. * Buhat con polong ng̃a icapasipála sa bisan onsa ng̃a nahatong̃ód sa Singbahán. * Táuo ng̃a calibutánon caáyo.

Profecía. = Pagcatágna. * Hatag ng̃a guilólot sa Dios sa ubán ng̃a mg̃a táuo, arón omíla síla sa omalábot. * Pagcaíla, pagcasáyod, pagcaásoy sa bisan onsa ng̃a mosonód ug omalábot, guican sa quinaárman sa pagcamanalágna, con guican ba sa mg̃a timáan ng̃a napaquíta.

Profecticio. V. Peculio.

Proferente. = Ang mamólong.

Proferir. = Pagpamólong, pagsángpot sa mg̃a polong.

Profesar. = Pagbúhat, pagtúman sa bisan onsang opicio, &c. * Pagtóon, pagtórlo sa bisan onsang quinaárman. * Pagsolód sa pagcareligioso hasta sa camatáyon ug pagtúman sa mg̃a pasáar ng̃a hingtúngdan.

Profesion. = Opicio, pagcahímtang sa tagsa tagsa. * Pagsáad sa Dios sa totólo ca pagsáad sa pagcasógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos, hasta sa camatáyon, sa táuo ng̃a misolód sa pagcareligioso sa bisan diin ng̃a caparían. * Pagásoy, pagsáyor, pagtúg-an sa bisan onsa, sa dayág, sa cadaigánan.

Profeso. = Ang religioso ng̃a nacatúman sa totólo ca pagsáad sa pagcasógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos.

Profesor. = Ang magabóhat sa bisan onsang opicio, magtotóon.

Profeta. = Magtatágna, manalágna, tomalágna, ang magatágna.

Profetal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a manalágna ug sa mg̃a pagtágna.

Profetante. V. Profeta.

Proféticamente. = Ing̃on sa pagtágna sa mg̃a manalágna.

Profético. V. Profetal.

Profetisa. = Babáyeng manalágna.

Profetizador. V. Profeta.

Profetizante. = Idem.

Profetizar. = Pagtágna. * Pagtághap tong̃ód sa mang̃a timáan.

Proficiente. = Ang maálam alam, ang magatóon sa mahínay hínay sa bisan onsa.

Proficuo. = Ang may polós, ang macapolós.

Prófugo. = Lumalágueu, ang malágueu. * Ang micágueu.

Profundamente. = Sa pagcahalálom. * Sa ilálom, sa cailalóman sa búot, sa húna húna, sa casing casing.

Profundar. V. Profundizar.

Profundidad. = Cahalármon, cahilárman, pagcahalálom. * Pagcatáas, pagcabátir, pagcatalínis sa húna húna.

Profundizar. = Pagcále sa pagcahalálom. * Paghúna húna, pagpalándong sa dagcóng cacúgui, sa bisan onsa, arón hiílhan caáyo.

Profundo. = Halálom.

Profusamente. = Sa pagcatáas, sa pagcadagcó, sa pagcadághan. * Sa pagcalólot.

Profusion. = Pagcalólot ng̃a dagcó, pagcaúsic.

Profuso. = Ang guidaghánan, ang guidagcóan. * Maosícon, malólot ng̃a guilabíhan.

Progenie. = Lioat, calioátan.

Progenitor. = Guinicánan, guilioátan, tigúlang, catiguláng̃an.

Progenitura. V. Progenie. * Cahímtang sa pagcapang̃ánay ug ang iang gahóm.

Programa. = Pagbaláod, pagmantalá sa cadaghánan. * Hingtóndan sa mg̃a oáli.

Progresar. = Pagcóha sa mahínay hinay sa mg̃a quinaárman, pagálam alam.

Progresion. = Pagcacóha sa bisan onsang quinaárman sa maánam anam, sa mahínay. * Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsa.

Progresivamente. = Sa pagcaánam anam, sa pagcahínay hinay.

Progresivo. = Ang magparáyon.

Progreso. V. Progresion.

Prohibir. = Pagdíli. * Pagólang.

Prohibitivo. = Como el siguiente.

Prohibitorio. = Ang magadilí, ang macaólang.

Prohijacion. V. Prohijamiento.

Prohijador. = Ang magaángcon, ang modáoat sa pagcaánac sa díli mao iang anac.

Prohijamiento. = Pagcadáoat, pagcaángcon sa bisan cansa sa anac sa lain, sa pagcaánac nia.

Prohijar. = Pagángcon, pagdáoat sa usá ca táuo sa anac sa lain, sa pagcaánac nia. * Pagsáng̃il sa lain sa salá ng̃a oalá nia buháton.

Prohombre. = Táuo ng̃a bantógon, banságon, dalayégon, ng̃a guipanáhod sa ubán.

Proíza. = Pisi ng̃a dagcó, cable sa pagpóndo sa mg̃a sacayán.

Prójimo. = Isigcatáuo, isigcaíng̃on.

Prolacion. = Pagcasángpot.

Prolé. = Lioat, calioátan, mg̃a anac.

Prologómeno. = Sulat sa sinógdan sa mg̃a libro ng̃a maoy casayóran sa ng̃atanán ng̃a nahamútang sa maong mg̃a libro.

Proletario. = Táuo ng̃a oaláy puhónan ug catigayónan, ug ng̃a guiíla sa padron sa longsod tong̃úd lamang sa iang ng̃alan.

Prolífico. = Ang may gahóm sa paglíoat, ang macalíoat.

Prolijamente. = Sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Sa pagcadúgay. * Sa pagcacúti cuti.

Prolijo. = Ang cuti cutíhan sa iang suguílon, ang magaásoy sa hatáas ng̃a polong. * Cacuguíhan, mabantáyon ng̃a guilabíhan. * Ang macasámoc, magabórlay ug magaaling̃ása.

Prólogo. = Sulat ng̃a guibútang sa sinógdan sa mg̃a libro, arón masáyod ang magabása sa hingtóngdan ng̃a casayóran sa maong mg̃a libro, con sa pagmátng̃on sa bisan onsa. * Ang sinógdan sa bisan onsa.

Prologuista. = Ang magasúlat sa mg̃a prólogo.

Prolongacion. = Pagcacadógay sa bisan onsa. * Pagcatáas.

Prolongadamente. = Sa pagcatáas. * Sa pagcadúgay.

Prolongado. = Ang hatáas ug haíctin.

Prolongador. = Ang magapatáas. * Ang magapadúgay.

Prolongar. = Pagtáas, pagpatóbo sa bisan onsa. * Pagpadúgay.

Proloquio. = Suguílon sa diótay ng̃a mg̃a polong, ug sa dagcóng cahológan.

Promediar. = Pagbáhin sa bisan onsa sa duhá ca bahin ng̃a magsáma, topóng. * Paghilábot sa mg̃a holosáyon sa doróha con capin ba ca táuo, sa pagpaáng̃ay caníla.

Promedio. = Tong̃á tong̃á, talioála sa bisan onsa.

Promesa. = Saad, pagsáad, pagcasáad.

Prometedor. = Ang magasáad.

Prometer. = Pagsáad.

Prometido. V. Promesa.

Prometiente. V. Prometedor.

Prometimiento. V. Promesa.

Prominencia. = Pagcaógdo, pagcatáas sa usá ca butang ng̃a labí sa pagcatáas sa lain ng̃a butang.

Prominente. = Ogdo, ang butang ng̃a labíng hatáas sa ubán ng̃a mg̃a butang ng̃a anáa sa caduúlan.

Promiscuamente. = Sa pagcasácot, sa oaláy pagpíli.

Promiscuar. = Pagsácot sa carne ug sa isda, sa pagcáon.

Promiscuo. = Ang sináctan. * Ang nabóloc, ang guigóbtan.

Promisorio. = Ang may saad.

Promocion. = Pagcapatigáyon sa pagcóha ug pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagcacóha, pagcadáoat sa bisan cansa sa opicio con pagcahímtang ng̃a labíng dagcó ug bantógon sa iang opicio ng̃a daan.

Promontorio. = Ogdo, pangpang ng̃a hatáas caáyo. * Bisan onsa ng̃a magántong caáyo. * Bisan onsa ng̃a macasámoc, ng̃a macaólang.

Promotor. = Ang magapatigáyon sa pagcóha ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Piscal sa mg̃a hocmánan.

Promovedor. = Idem.

Promover. = Pagpatigáyon sa pagcóha ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagtógot, paghátag sa bisan cansa sa labíng dagcóng opicio sa iang opicio ng̃a daan. * Pagósoag sa cahímtang sa bisan cansa.

Promulgacion. = Pagbaláod, pagcamantalá.

Promulgador. = Ang magabaláod ug magapabaláod, ang magamantalá ug magapamantalá sa bisan onsa.

Promulgar. = Pagbaláod, pagmantalá sa bisan onsa arón hibalóan sa ng̃atanán, sa cadaghánan, pagbántog sa bisan onsang suguílon.

Prono. = Ang masáyon magabóyoc sa iang húna húna sa bisan onsa.

Pronosticacion. = Pagcatágna, pagcatághap sa omalábot tong̃ód sa mg̃a timáan.

Pronosticador. = Ang magatágna ug magatághap sa omalábot.

Ponosticar. = Pagtágna, pagtághap sa omalábot tong̃ód sa mg̃a timáan ng̃a napaquíta.

Pronóstico. = Timáan ng̃a nadayág sa pagtágna ug pagtághap sa mg̃a omalábot. * V. Pronosticacion. * Ilisípan sa tagsa ca túig. * Ang húna húna sa mg̃a mananámbal sa tong̃ód sa guibáti sa mg̃a masaquét, guican sa mg̃a timáan ng̃a guitán-ao nila.

Prontamente. = Sa madalí, sa pagcalágmit.

Prontitud. = Pagcadalí, pagcalágmit. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna.

Pronto. = Madalíon, malágmit, malágsic. * Ang naándam sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcaáhat, pagcacálit sa húna húna sa pagbúhat sa bisan onsa. * Sa madalí caáyo, sa oalá húna hunáon.

Prontuario. = Libro ng̃a sinulátan sa mg̃a hamóbong polong sa bisan onsa arón díli hicalímtan.

Prónuba. = Ináon sa mg̃a pagcasál.

Pronunciacion. = Pagcasángpot. * V. Publicacion.

Pronunciador. = Ang magasángpot. * V. Pronosticador. * Ang magapahibaló sa mg̃a pagsentencia sa mg̃a hocom.

Pronunciamiento. V. Publicacion.

Pronunciar. = Pagsángpot sa mg̃a polong. * V. Pronosticar. * Pagpahibaló sa sentencia sa hocom.

Propagacion. = Pagcalíoat, lioat, calioátan. * Cadaghánan, pagcadághan. * Pagcatacód.

Propagador. = Ang magalíoat. * Ang magapadághan. * Ang magatacód.

Propagante. = Idem.

Propaganda. = Catilíngban sa mg̃a Padreng cardenal, sa Roma, ng̃a nahilábot sila sa pagbántog sa santos ng̃a Pagtóo cang Jesucristo.

Propagar. = Pagpadághan, paglíoat. * Pagtacód.

Propagativo. = Ang may gahóm sa paglíoat, sa pagdághan, sa pagtacód.

Propalar. = Pagsoguílon, pagbaláod sa ibútang, onta sa pagcahílom.

Propao. = Hambóyan, sandígan sa obán ng̃a mg̃a sacayán.

Propartida. = Tiempo, túig ng̃a harúul sa pagguícan.

Propasar. = Pagágui sa onáhan. * Pagágui sa labí sa pagaaguían onta. * Pagpamólong sa díli mao, pagtalápas sa catahóran.

Propender. = Paghigógma, pagpalángga sa bisan cansa.

Propensamente. = Sa pagcahigógma, sa pagcapalángga.

Propension. = Pagcahigógma, pagcapalángga sa bisan cansa, sa bisan onsa.

Propenso. V. Propension.

Propiamente. = Sa pagcamáo gayúd.

Propiciacion. = Buhat ng̃a maáyo, ng̃a guihigúgma sa Dios, arón malóoy ug magapoáng̃od sia. * Paghálad ng̃a guihálad sa batásan ng̃a caráan, sa pagpahínay sa catarúng̃an sa Dios, ug sa pagcúha sa iang santos ng̃a pagcalóoy.

Propiciador. = Ang magacúha sa mang̃a calóoy.

Propiciamemte. = Sa pagpoáng̃od, sa calóoy.

Propiciar. = Pagpahínay sa caligótgot sa bisan cansa, sa pagcóha sa iang pagpoáng̃od ug pagcalóoy.

Propiciatorio. = Ang may gahóm sa pagcóha sa calóoy. * Ang Singbahán, ang mg̃a reliquias ug ang mg̃a santos, cay tong̃ód sa ilang alaguían mahímo ng̃a coháon ang mg̃a calóoy sa Dios.

Propicio. = Mapoang̃óron, malolóy-on, ang masáyon malóoy.

Propiedad. V. Dominio. * Puhónan, catigayónan ng̃a caugalíng̃on sa tagsa tagsa. * Pagcaúnay sa bisan onsa. * Cahológan ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca polong. * Gaui, cagaoían, batásan. * Pagcaíng̃on, pagcasáma.

Propietariamente. = Sa pagcaquinaía.

Propietario. = Ang tagía sa bisan onsa. * Ang religioso ng̃a nacasalá ng̃a contra sa iang pagcahímtang, cay nahímo sia ug tagía sa bisan onsa, sa oaláy pagtógot con licencia.

Propina. = Gala. * Sohol tong̃ód sa bisan onsang buhat.

Propinar. = Pagpaínom.

Propincuidad. = Pagcadóol, pagpaharúul, pagcadápit. * Pagcacaobánan.

Propincuo. = Ang harúul, ang nadóol. * Ang caubánan.

Propio. = Bisan onsa ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa. * Quinaía, ang unay sa bisan onsa. * Ang oyon ug ang̃ay sa bisan onsa. * Ang magsáma, ang maíng̃on. * Ang mamólong ug magasúlat ing̃on ng̃a ang̃ay. * Ng̃alan ng̃a caugalíng̃on sa tagsa tagsa. * Correo, táuo ng̃a sinógo sa paghátod sa mg̃a sulat ng̃a mahál, sa dagcóng hingtúngdan ug dinalían.

Propóleos. = Bulit ng̃a guidíhog sa mg̃a putiócan sa ilang mg̃a baláyan, dapit sa sulód.

Proponedor. = Ang magapaháyag sa bisan onsa.

Proponer. = Pagpaháyag sa bisan onsa arón hibalóan sa ubán. * Pagsáad sa pagbóhat con sa díli pagbúhat sa bisan onsa. * Pagpaquíta sa bisan cansa, arón pagatogótan sa bisan onsang opicio con cahímtang.

Proporcion. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * Pagcasáyon sa pagbúhat sa bisan onsa.

Proporcionable. = Ang arang buháton, ang masáyon ng̃a pagadang̃áton.

Proporcionablemente. = Como el siguiente.

Proporcionadamente. = Sa pagcaáng̃ay.

Proporcionado. = Ang ang̃ay, ang oyon sa quinahánglan.

Proporcionalidad. V. Proporcion.

Proporcionalmente. V. Proporcionadamente.

Proporcionar. = Pagtagána, pagándam sa bisan onsa. * Pagpaáng̃ay sa bisan onsa arón gamíton con may quinahánglan.

Proposicion. = Pagpacaháyag. * Suguílon ng̃a hamóbo sa pagtángdo ug sa pagdíli sa bisan onsa.

Propósito. = Tuyo, paghúna húna sa pagbúhat con sa díli pagbúhat sa bisan onsa.

Propretor. = Hocom, ponóan sa mg̃a romano.

Propuesta. V. Proposicion, y Proponer desde pagpaquíta. * Pagquigsámbag.

Propugnáculo. = Baluarte, lantáoan, cota ng̃a malíg-on ng̃a pagasóclan sa mg̃a caáoay. * Bisan onsa ng̃a magalában, magaságang sa lain.

Propulsa. V. Repulsa.

Propulsar. V. Repulsar.

Propulsion. V. Repulsa.

Prorata. = Hingtúngdan ng̃a pahat ng̃a macaígo sa tagsa tagsa, ng̃a nahamútang sa maáyo ug matárong ng̃a paghúsay.

Proratear. = Pagpáhat sa bisan onsa ng̃a pagapaháton, sa tagsa tagsa, ing̃on sa pagcaígo sa matúod ng̃a catarúng̃an.

Prorateo. = Idem.

Próroga. V. Prorogacion.

Prorogable. = Ang arang parayónon, iparáyon.

Prorogacion. = Pagcapadáyon sa bisan onsa sa pila ca arlao ng̃a tinórlo. * Pagcatagál.

Prorogar. = Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsa, sa pila ca arlao ng̃a tinórlo, pagtagál.

Prorumpir. = Paggóa sa bisan onsa sa ahat, sa calit, sa mabáscog. * Pagpomólong sa mg̃a polong ng̃a icadayág sa cusacó, sa capong̃ót, &c. * Pagpanghupáo, paghílac, pagcatáoa, &c., sa mabáscog, sa minatúod.

Prosa. = Suguílon con sulat ng̃a díli garay, díli balac.

Prosapía. = Guinacánan. * Guilioátan, tigúlang, catiguláng̃an.

Proscribir. = Pagíla sa bisan cansa, sa cadaigánan, sa pagcadaótan ng̃a táuo, ug pagtógon arón patyon sa isigcatáuo.

Proscripcion. = Pagcabaláod sa mg̃a ponóan arón hiílhan ug bisan quinsa sa pagcadaótan ng̃a táuo, ug arón patyon con dácpon ug ientregal sa justicia sa bisan cansa, buhi con patáy ba.

Prosecucion. = Pagcaparáyon.

Proseguible. = Ang arang parayónon.

Proseguimiento. V. Prosecucion.

Proseguir. = Pagdáyon, pagparáyon.

Prosélito. = Ang dioatáhan con moros ng̃a mibálic ug napasácop sa religion ug Pagtóo ni Jesucristo. * Táuo ng̃a guihópo, ng̃a guicóha, arón magalában sa bisan onsang dapig.

Prosista. = Ang hinoguilánon sa oaláy hingtúngdan, tabían.

Prosodia. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa maáyong pagsángpot. * Pagpamólong ng̃a caoang.

Prosopopeya. = Pagparáyeg ng̃a guilabíhan.

Prospecto. = Casayóran sa mg̃a hamóbong polong ng̃a guipabaláod sa cadaghánan, arón hibalóan ang tuyo ug ang hingtóngdan sa bisan onsang libro ng̃a guisúlat.

Prósperamente. = Sa pagcaárang arang, sa tong̃ód sa puhónan, sa quinabúhi, &c.

Prosperar. = Pagtóbo sa puhónan, sa mg̃a guinamíton ug sa maáyong pagcabótang sa pagcabóhi.

Prosperidad. = Maáyong palar. * Maáyong pagcabótang sa puhónan, sa mg̃a guinamíton ug sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.

Próspero. = Paláran, buláhan.

Prostitucion. = Pagcaólag, pagcaláo-ay ng̃a guilabíhan, sa pagcaoaláy caúlao bisan diriót.

Prostituir. = Pagpacasalá sa salá sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, sa cadaigánan ug sa oaláy caólao bisan diriót. * Pagbalígya sa hingtúngdan ng̃a opicio, sa paglában sa díli onta tacós ug sa paglápas sa catarúng̃an.

Prostituto. = Táuo ng̃a mang̃íl-ad, maólag, maláo-ay. * Ang magalápas sa catarúng̃an tong̃ód sa salapí, sa pagcahigála, &c.

Protagonista. = Ang táuo ng̃a ona sa bisan onsang buhat.

Proteccion. = Pagcalában, pagcatábang, pagcahópot, pagcaalíma.

Protector. = Manlalában, ang magatábang, ang magahópot, ang magaalíma, ang magapanílong, ang magapadang̃óp.

Protectoría. = Cahímtang sa pagcamanábang, sa pagcamanlalában.

Protectriz. = Babáyeng mananábang, manlalában.

Proteger. = Tabang, laban, pagpadang̃óp.

Protegido. = Ang guilabánan, ang guitabáng̃an, pinalángga, ang guitagáan sa dalángpan.

Protervamente. = Sa Pagcadaótan ng̃a huna huna, sa pagcaparáyon sa mang̃íl-ad ng̃a tuyo.

Protervia. = Pagcaparáyon sa pagcadaótan sa tinóyo sa buot.

Protervidad. = Idem.

Protesta. = Pagcasáar sa pagbúhat con sa díli pagbúhat sa bisan onsa.

Protestacion. = Idem.

Protestante. = Ang magapamatúod ug magatúg-an sa bisan onsa. * Ang maganonót sa obán ng̃a mg̃a religion ng̃a batoc sa religion ni Jesucristo ug sa mg̃a binuñágan.

Protestar. = Pagásoy, pagsáyor, pagtúg-an, pagmatúod sa bisan onsa.

Protestativo. V. Protestante hasta ang maganonót.

Protesto. V. Protesta.

Proto. = Ang nahaúna sa isigcaíng̃on.

Protoalbéitar. = Ang nahaónang sa mg̃a mananámbal sa mg̃a mananáp.

Protocolar. = Pagláquip, pagbótang sa tapoc sa mg̃a papel, sa mg̃a sulat.

Protocolo. = Libro ng̃a pagahoálan sa mg̃a escribano sa mg̃a camatoódan, arón hicaplágan con bolóng̃on ugáling sa oláhing adlao.

Protomártir. = Ang nahaóna sa mg̃a mártir. * Si san Estéban.

Protomedicato. = Hocmánan ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a mananámbal arón pagaexamináhon sila.

Protomédico. = Ang ponóan sa mg̃a mananámbal. * Bisan quinsa sa mg̃a mananámbal sa hari.

Protonotario. = Ang ponóan sa mg̃a notario, sa mg̃a escribano.

Prototipo. = Panigíngnan, nahaónang pananglétan sa bisan onsang buhat.

Protuberancia. = Ogdo ng̃a quinaía sa mg̃a bocóg.

Provecto. = Ang maálam sa bisan onsang quinaárman. * Tolotigúlang.

Provecho. = Polós, caposlánan.

Provechosamente. = Sa polós.

Provechoso. = Ang magapolós, ang macapolós.

Proveedor. = Ang may catongdánan sa pagsángcap sa mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa mg̃a soldados, sa mg̃a sacayán sa hari, sa mg̃a caparían, &c.

Proveeduría. = Baláy ng̃a pagatipígan sa ng̃atanán ng̃a mg̃a quinahánglan sa pagcáon, &c.

Proveer. = Pagípon, pagtígom, pagtápoc sa mg̃a quinahánglan sa bisan onsa. * Pagtibáoas sa mg̃a holosáyon. * Paghátag, pagtógot sa bisan onsang opicio, con cahímtang. * Pagsángcap, sa bisan cansa, sa mg̃a quinahánglan. * Pagcalíbang, pagcaólo.

Proveido. = Sogo ng̃a guican sa hocom.

Proveimiento. = Pagcasógo sa hocom.

Proveniente. = Ang guican sa bisan onsa.

Provenir. = Pagguícan.

Provento. = Polós ng̃a guican sa bisan onsa, sohol.

Proverbiador. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a casangputánan ng̃a tacús ng̃a timaánan ug pagadomdóman.

Proverbial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a casangputánan.

Proverbialmente. = Sa pagcasangputánan.

Proverbio. = Sangputánan. * Casangputánan. * Toloóhan ng̃a bacácon sa pagtóo ng̃a ang ubán ng̃a mang̃a polong ng̃a guidóng̃og maoy casayóran sa maáyo con sa daótan ng̃a palad.

Proverbista. = Ang nahagógma sa pagpamólong ug sa pagsúlat sa mg̃a casangputánan.

Próvidamente. = Sa cacúgui, sa pagcamasingcámot.

Providencia. = Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagcatagána, pagcaándam. * Pagbóot, pagsógo sa hocom, sa oalá matápus ang capolong̃ánan. * Pagbóot sa Dios.

Providencial. = Ang nahatong̃ód sa providencia.

Providencialmente. = Sa tong̃ód sa niáron. * Sa díli madúgay. * Hasta sa lain ng̃a pagbúot, sa lain ng̃a sugo.

Providenciar. = Pagsógo, pagbúot.

Providente. = Batid, ang may salabútan.

Próvido. = Ang nagatagána, ang nagaándam.

Provincia. = Ang bahin sa usá ca Guinharían ng̃a nagasácop sa pila ca longsod, ug ng̃a guibotáng̃an sa caogalíng̃on ng̃a maghohópot, alcalde, gobernador con ponóan, ng̃a magabóot sa ng̃alan sa hari. * Ang mg̃a convento ng̃a nasácop sa gahúm sa provincial.

Provincial. = Ang nahatong̃ód sa provincia. * Ang Padreng religioso ng̃a magabóot sa sa mg̃a sacop ng̃atanán sa mg̃a convento, sa usá ca provincia.

Provincialato. = Opicio, cahímtang sa pagcaprovincial. * Túig ng̃a pagdugáyan sa provincial sa iang catungdánan.

Provisión. = Ang mg̃a quinahánglan sa pagcáon, sa pagbisti, &c., ng̃a guibútang sa bisang diin, arón gamíton sa tiempo ng̃a igagámit. * Pagsógo, pagbóot sa mg̃a hocom, sa ng̃álan sa hari, arón matúman ang guisógo nila, pagcatógot, pagcahátag sa bisan onsang opicio con cahímtang.

Provisional. = Ang guisógo sa pila lamang ca adlao.

Provisionalmente. V. Providencialmente.

Proviso (al). = Dihá dihá, guiláyon, carón carón, gayúd.

Provisor. V. Proveedor. * Padre ng̃a guitugútan sa Obispo sa iang gahúm sa paghúsay sa ubán ng̃a mg̃a hulusáyon ng̃a nahatong̃ód sa iang pagcaobispo.

Provisora. = Ang monja mg̃a magabántay, sa mg̃a convento sa mg̃a binócot, sa quinahánglan ng̃atanán sa pagcáon, sa pagbisti, &c.

Provisorato. = Opicio, pagcahímtang sa pagcaprovisor.

Provisoría. = Idem. * Baláy, lugar ng̃a pagatipígan sa ng̃atanán ng̃a mg̃a quinahánglan sa pagcáon, sa pagbísti, &c.

Provisto. = Sangcap, ang guisancápan sa mg̃a quinahánglan ng̃atanán.

Provocacion. = Pagcaágda, pagcatúyo, pagcasámbag.

Provocador. = Ang magasámbag, ang magaágda, ang magtúyo, arón managáoay ang ubán, ang maquiáoay.

Provocante. = Idem.

Provocar. = Pagsámbag, pagágda, pagtúyo sa bisan cansa, arón magabúhat ug bisan onsa. * Pagpapong̃ót, pagpasucó. * Pagquigáoay.

Provocativo. V. Provocador.

Próximamente. = Carón bag-o. * Díli pa dugay. * Harúul ra, díli haláyo.

Proximidad. = Pagcadóol, pagcaharúul. * Pagcacaobánan, ng̃a harúul.

Próximo. = Harúul, duul caáyo, hapit, caubánan.

Proyeccion. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy.

Proyectar. = Pagpatigáyon sa bisan onsa arón macóha ang tuyo ng̃a guipanghináot.

Proyectil. = Bisan onsa ng̃a ibalíbag, isalibáy. * Bala, odyong, paná, &c.

Proyectista. = Táuo ng̃a mahagógma maghúna húna sa mg̃a pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guitúyo.

Proyecto. = Hatáas ug halagpád. * Bisan onsang húna húna con pagpatigáyon sa pagcóha sa bisan onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot.

Proyectura. = Ang bahin sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c., ng̃a mogóa, maíng̃on ng̃a ang mg̃a coredor, mg̃a balisbísan, &c.

Prudencia. = Pagcaboótan, caboótan, salabútan sa pagbúhat ug sa pagpamólong.

Prudencial. = Ang nahatong̃ód sa caboótan, sa salabótan.

Prudencialmente. = Sa pagcaboótan, ing̃on sa batásan sa mg̃a boótan.

Prudente. = Boótan, ang may salabótan.

Prudentemente. = Sa boot, sa salabótan, sa pagcaboótan.

Prueba. = Pagcasuláy. * Polong, camatoódan, &c., ng̃a igapamatúod sa bisan onsa. * Timáan sa bisan onsa. * Tipac, tipic ng̃a diótay sa mg̃a calán-on, ng̃a ihátag arón tiláuon. * Ang nahaónang nauong sa bisan onsa ng̃a inimprenta, ng̃a pagasaoáyan sa mg̃a sayóp.

Prurito. = Pagcacatól. * Caíbog ng̃a dagcó.

PU

Pua. = Tonóc, bisan onsa ng̃a magamáy ng̃a may tomóy. * Mg̃a ng̃ipon sa mg̃a solod sa olo ug sa haláblan. * Ang hingtúngdan sa casáquet sa húna húna.

Pubertad. = Pagcaolitáuo sa mg̃a laláqui ug pagcadalága sa mg̃a babáye.

Pubes ó Pubis. = Pos-on.

Pubescencia. V. Pubertad.

Pubescer. = Pagábot sa pagcadalága ug sa pagcaolitáuo, sa edad sa icapúlo ug opát ca túig sa mg̃a laláqui, ug sa icapólo ug duhá sa mg̃a babáye.

Publicacion. = Pagcabaláod, pagcamantalá. * V. Amonestacion.

Publicador. = Pagcabaláod, pagcamantalá.

Públicamente. = Sa dayág, sa maháyag, sa atubáng̃an sa cadaghánan.

Publicano. = Ang naníng̃il sa mg̃a abang sa tiempo sa mg̃a romano.

Publicar. = Pagbaláod, pagmantalá, pagpabántog. * Pagháyag, pagdayág. * Pagsógil sa bisan onsa ng̃a tacós unta ng̃a díli itúg-an, ng̃a tacús unta ng̃a hilúmun. * Pagtáoag sa mg̃a caláslon.

Publicata. = Papel ng̃a sinolátan arón ibaláod ang ng̃alan sa táuo ng̃a pagaoldenáhan, ug ang camatuóran sa pagcamatúod ng̃a guioldenáhan na.

Publicidad. = Pagcabántog. * Lugar ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.

Publicista. = Ang maálam sa mg̃a leyes, ug ang magasúlat sa tong̃ód niána.

Público. = Ang nadayág, ang anáa sa cadaigánan, sa atubáng̃an sa ng̃atanán. * Ang pagagamíton sa cadaghánan. * Babáyeng bigáon, ng̃a magatógot sa iang laoas sa daghan ng̃a mg̃a laláqui. * Cadaghánan sa mg̃a taguilóngsod.

Pucelana. = Bulit, yota ng̃a mahágcot caáyo.

Pucia. = Baso, sorlánan ng̃a pagabuhátan ug pagalotóan sa mg̃a boticario sa mg̃a tambal.

Puchada. = Hampol, haclop ng̃a diníhog sa binócboc ng̃a inónao, ináhog sa tubig.

Puchero. = Colon.

Pucherico, llo, to. = Timáan ng̃a napaquíta sa bába sa mg̃a báta, sa pagpicót nila sa mg̃a ng̃abil con mahilácon sila ugáling, pagcacolimáuon.

Puchero. = Colon. * V. Olla. * Ang calán-on sa matagádlao.

Puches. V. Gachas.

Pudendas. = Quinatáuo, boto.

Pudendo. = Maólag, maláo-ay, mang̃íl-ad, ng̃a macaúlao.

Pudicicia. = Pagcaólay, pagcacastos. * Pagpamólong ug pagbóhat ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a táuo ng̃a potli.

Púdico. = Moólay, potli. * Mang̃iuláoan.

Pudiente. = Arunáhan, salapían, salapiánon, dato.

Pudor. V. Pudicicia.

Pudredumbre. = Pagcadonót.

Pudricion. = Idem.

Pudridero. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa bisan onsa arón madonót. * Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a laoas ng̃a minatáy sa mg̃a hari ug sa mg̃a caubánan sa mg̃a hari, sa obos na sila guidíhog sa mg̃a cahomót, sa convento ni S. Lorenzo del Escorial.

Pudridor. = Ang losóng ng̃a bató ng̃a pagabotáng̃an sa panápton ng̃a icabúhat sa papel.

Pudrigorio. = Táuo ng̃a salaquétan caáyo.

Pudrimiento. = Pagcadonót.

Pudrir. = Pagdonót. * Pagsámoc, pagbórlay, pagpapong̃ót; pagaling̃ása.

Puebla. = Longsod. * Pagcapúgas sa mg̃a ortelano sa tagsa ca calaínan sa mg̃a otan.

Pueblo. = Longsod. * Cadaghánan sa mg̃a táuo, sa mg̃a mulópio ng̃a nanagpuyó sa longsod. * Ang mg̃a táuo ng̃a obus sa mg̃a longsod, mg̃a táuo ng̃a díli dato.

Puente. = Tuláy, taytáy, taytáyan. * Salog sa mg̃a sacayán. * Cahoy ng̃a hamóbo ug binohóan, sa mg̃a guitara, sa mg̃a sesta ug sa ubán pang mg̃a tolónggon ng̃a may coldas, sa pagtácgos ug pagbalígtos dihá sa maong mg̃a coldas sa usá ca tomóy.

Puerca. = Baboy ng̃a baye, anáyon. * Calaínan sa hubág. * Mananáp ng̃a diótay ug ng̃a mutóbo sa mg̃a lugar ng̃a tubígan.

Puercamente. = Sa pagcahámus, sa pagcahúgao. * Sa oaláy pagtáhod ug catahá.

Puerco. = Baboy. * Hugáoan, mahámos, bulíng̃on. * Táuo ng̃a coláng̃an sa maáyong pagtórlo, ng̃a oaláy pagtáhod ug catahá.

Puericia. = Pagcabáta sa mg̃a táuo, edad cutub sa icapíto ca túig hasta sa icapólo ug opát.

Pueril. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a báta, sa puericia. * Buhat ng̃a bináta, ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta.

Puerilidad. = Idem desde buhat. * Bisan onsa sa diótay ng̃a bale, ng̃a oaláy polós caáyo.

Puerilmente. = Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a báta, sa pagcabináta.

Puerro. = Calaínan sa seboya.

Puerta. = Tacop, pultahán. * Bohó ng̃a mahímo ng̃a pagasórlan sa bisan diin. * Alaguían sa pagpatigáyon sa bisan onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot.

Puerto. = Laoígan, pondóhan, donggoánan sa mg̃a sacayán. * Alaguían sa talioála sa mg̃a caboquílan. * Bába sa mg̃a pagoáncan sa mg̃a babáye. * Dalángpan.

Pues. = Nan, dan.

Puesta. = Ang guipilde sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál sa obán ng̃a mg̃a pagsogál sa baraja.

Puestecico, llo, to. = Tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tolotagídyot.

Puesto. = Bolotáng̃an sa bisan onsa. * Lugar ng̃a guitagána ug tinórlo sa pagbóhat sa bisan onsa. * Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a tolotagídyot ug sa mg̃a calán-on. * Lugar ng̃a pagaáncan sa mg̃a babáye. * Baláy sa pagahóptan sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a guitagána sa paglíoat. * Pagcabótang sa bisan onsa. * Cay, ing̃on niána. * Nan, dan.

Puf. = Polong ng̃a icaásoy sa pagcabahó sa bisan onsa.

Pugilar. = Librong diótay ng̃a guibatónan sa mg̃a hebreo, sa mg̃a judío, ng̃a sinolátan sa mg̃a pagtolón-an sa santos ng̃a Sulat.

Pugilato. = Pagáoay sa mg̃a táuo, sa lonlon ng̃a mg̃a pagpócpoc sa mg̃a camót. * Pagcaáoay sa camót lamang.

Pugna. = Pagcapang̃óbat, pagcaáoay. * Pagcabátoc.

Pugnacidad. = Caínit, caísog sa pagáoay.

Pugnante. = Aoay, caáoay. * Batoc, maquigaoáyon.

Pugnar. = Pagpang̃óbat, pagáoay. * Pagpatigáyon sa masingcámot sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.

Puja. = Pagcadagcó, pagcadógang sa bale sa bisan onsa ng̃a guibalígya con guipaabáng̃an.

Pujador. = Ang magapujál, ang magapaósoag, ang magadógang sa bale sa bisan onsa ng̃a guibalígya.

Pujame. = Como el siguiente.

Pujámen. = Ang icatólo ca bahin sa dapit sa obus sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.

Pujamiento. = Pagcadághan sa dogó ug sa dugá sa laoas sa mg̃a táuo.

Pujante. = Matámboc, supang. * Macosóg. * Ang may gahóm sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot, ug sa pagbóhat sa bisan onsa.

Pujar. = Pagpujál, pagpadagcó, pagdógang sa bili sa bisan onsa ng̃a ibalígya con ng̃a guipaabáng̃an. * Pagpang̃osóg sa pagdáng̃at sa guipanghináot, ug sa pagcóha sa mg̃a caculían, &c. * Paglisód sa pagpamólong. * Pagálang alang sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagculíot sa paghílac.

Pujavante. = Capandáyan ng̃a puthao ng̃a quinalaháan, sa pagpótol sa mg̃a cocó sa mg̃a cabayo, &c.

Pujo. = Hibólos. * Caíbog, paghigógma ng̃a dagcó sa paghílac, sa pagcatáoa, &c. * Caíbog sa bisan onsa.

Pulcritud. = Cocóguing dagcó sa pagbántay ug pagalíma sa caogalíng̃on ng̃a laoas ug sa mg̃a bisti.

Pulcro. = Matahóm, maníndot. * Sa maáyong baihon ug pagcatíndog. * Ang magaalíma ug maáyo sa iang bisti.

Pulga. = Pulgas.

Pulgada. = Socod, ang icapólo ug duhá ca bahin sa cahitáson sa usá ca tiil.

Pulgar. = Comalágco. * Ang sang̃áng diótay ng̃a ibílin sa mg̃a balágon sa mg̃a paras, sa pagcapón caníla.

Pulgarada. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tórlong comalágco. * Bisan onsa ng̃a magamáy, dogmoc caáyo.

Pulgon. = Mananáp ng̃a diótay caáyo ng̃a magadáot sa mg̃a tanóm, ug labí pa sa mg̃a paras.

Pulgoso. = Ang guipulgásan, ang may pulgas.

Pulguera. = Pulgasán, lugar ng̃a guitigúman sa daghan ng̃a mg̃a pulgas. * Tanóm.

Pulguica. = Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a madalí sasaquétan.

Pulican. = Capandáyan sa pagíbot sa mg̃a bag-ang.

Pulidamente. = Sa pagcaníndot, sa pagcatahóm, sa maáyong pagdáyan dayan.

Pulidez. = Pagcadáyan dayan, pagcaníndot, pagcaáñag.

Pulido. = Pulido, matahóm, maníndot, sa maáyong baihon ug pagcaatúbang.

Pulidor. = Ang magapatahóm, ang magadáyan dayan sa bisan onsa. * Capandáyan ng̃a icahínlo, icasínao sa bisan onsa. * Panápton ng̃a diótay ng̃a icalugpit sa lugás sa hilo, sa igagáma, &c., sa pagbórbor, arón díli masámad ang torlo sa nagabórbor sa maong lugás.

Pulimento. = Pagcahínlo, pagcasínao.

Pulimentar. = Pagsínao, paghínlo. * Pagdáyan, pagáyo, pagpatahóm sa bisan onsa, pagcóha sa pagcabórong.

Pulmon. = Bagá. * Hobág ng̃a notóbo sa ibábao sa mg̃a bocóg ug sa mg̃a luha luha sa laoas.

Pulmonar. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pulmon.

Pulmonaria. = Tanóm ng̃a motoróc ug mabóhi sa mg̃a ponóan sa obán ng̃a mg̃a cahoy.

Pulmonía. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcahobág sa pulmon.

Pulmoniaco. V. Pulmonar.

Pulpa. = Onód ng̃a oaláy bocóg. * Onód sa mg̃a bong̃a ug sa obán ng̃a mg̃a cahoy.

Pulpejo. = Onód sa mg̃a bahin ng̃a diótay sa mg̃a laoas. * Quinatórcan sa torlo ng̃a comalágco.

Pulpería. = Tiendáhan sa Indias, ng̃a pagabaligyáan sa bino, aguardiente, suca, &c.

Pulpero. = Ang tagía sa tiendáhan ng̃a pulpería. * Mananágat sa coguíta, sa colabótan.

Pulpeta. = Híoa sa onór ng̃a oaláy bocóg.

Púlpito. = Oalihánan. * Cahímtang sa pagcamalaoáli sa mg̃a caparían.

Pulpo. = Coguita, colabótan, tabógoc.

Pulposo. = Ang may onód sa oaláy bocóg.

Pulque. = Tubá, dugá ng̃a guican sa tanóm ng̃a guing̃álan ug pita.

Pulquería. = Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa pulque.

Pulsacion. = Pagcaólpot, pagcalábtic, pagcaquíbot, quibot sa pulso. * Pagcatimáan sa pulso.

Pulsada. = Idem hasta pagcatimáan.

Pulsador. = Ang magatimáan sa pulso.

Pulsante. = Idem.

Pulsar. = Pagtimáan sa pulso. * Pagcablit sa mg̃a tolónggon. * Pagsoláy sa pagpatigáyon sa pagcóha sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Pagólpot, pagquíbot quibot, paglábtic sa pulso.

Pulsativo. = Ang magacáblit, ang magaólpot.

Pulsear. = Pagsoláy sa dohá ca táuo sa cosóg sa ilang pulso, sa pagsigcóbot nila sa ilang mg̃a camót sa pagpang̃osóg.

Pulsera. = Ang panápton ng̃a ibútang sa popólan, sa pulso sa masaquét, sa pagtámbal canía. * Quinatórcan sa apapáng̃ig sa dapit sa solang. * Bocála.

Pulsista. = Mananámbal ng̃a macaíla sa mg̃a saquít sa pagtimáan sa pulso.

Pulso. = Pulso. * Pagcaólpot, pagcaquíbot quibot, pagcalábtic sa pulso. * Calig-ónan sa camót sa pagbóhat sa bisan onsa. * Cacógui ug pagcatóltol sa pagbóhat sa bisan onsa.

Pululante. = Ang magaguítib, ang motoróc.

Pulular. = Pagtoróc, pagguítib sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy, paggamót. * Pagguícan sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Pulverizable. = Ang masáyon pagabocbócon, buháton ug bocboc. * Ang maíng̃on sa bocboc, sa binócboc.

Pulverizacion. = Pagcabócboc, pagcabinócboc, pagcahímo sa bisan onsa ug binócboc.

Pulverizar. = Paggáma ug binócboc sa bisan onsa, pagbócboc sa bisan onsa.

Pulla. = Polong ng̃a mang̃íl-ad ng̃a guipamólong sa mg̃a táuo sa pagsigtíao tiao nila. * Polong ng̃a ondan ng̃a ipamólong sa pagcaígo. * Calaínan sa manáol.

Pullista. = Táuo ng̃a mahagúgma mamólong sa mg̃a polong ng̃a pulla.

Pumente. = Calaínan sa saya sa babáye.

Puna. = Yota ng̃a díli mahímo ng̃a pagapúy-an, ng̃a díli capúy-an, tong̃ód cay guilabíhan ang tugnao.

Puncha. = Tonóc, bisan onsa ng̃a diótay ug matalínis uyámot.

Punchar. V. Punzar.

Pundonor. = Dong̃og ng̃a maáyo, caólao.

Pundonorosamente. = Sa maáyong dong̃og.

Pundonoroso. = Mang̃iuláuan, ang may dong̃og ng̃a maáyo.

Pungente. V. Punzante.

Pungir. V. Punzar.

Punible. = Ang tacús sa castigo.

Punicion. = Castigo, pagpasáquet.

Punta. = Tomóy ng̃a matalínis, ug bisan ng̃a díli matalínis, sa bisan onsa. * Panón ng̃a diótay sa mg̃a hayúpan ng̃a nabúlag sa panón ng̃a dagcó. * Song̃áy sa mg̃a mananáp. * Cutarmán, yota ng̃a mogóa dapit sa dagat. * Pagcaoloáslom sa bisan onsa.

Puntacion. = Pagcabótang sa mg̃a punto sa ibábao sa mg̃a letra.

Puntada. = Pagcatúlpoc sa dagom ng̃a tinohógan sa hilo, &c., sa panápton ng̃a guitahí. * Pagpamólong sa bisan onsang polong ng̃a pagaíngnon ng̃a oalá tuyóon, arón pagahisgótan ug bisan onsa.

Puntal. = Tocó, salagúnting. * Pagcatáas sa mg̃a sacayán cutub sa quilla, sa onáyan, hasta sa salog sa ibábao. * Sandígan. * Tong̃úd, hingtóngdan.

Puntapié. = Pagcasíndol.

Puntar. = Pagtimáan sa mg̃a pagsálang sa mg̃a Padre sa pagcaátang nila sa coro. * Pagbútang sa mg̃a puntos sa ibábao sa mg̃a letras.

Puntear. = Pagcáblit sa sesta, sa pagcúbil sa tagsa ca coldas sa tagsa ca torlo. * Pagbúhat sa mang̃a puntos sa bisan diin. * Pagtahí, pagtúlpoc sa dagom. * Pagoloatúbang sa dolong sa sacayán sa guinicánan sa hang̃in, pagbíloc sa sacayán ing̃on sa arang, arón pagapóslan ang hang̃in.

Puntel. = Capandáyan, hopot hopot ng̃a pothao ug hatáas, ng̃a icagóa ug icóhit sa salamín ng̃a tinónao sa horno, sa pagbúhat sa bisan onsa.

Puntera. = Tanóm.

Puntería. = Pagcapunta sa pagbúhi sa mg̃a luthang ug mg̃a pusil.

Puntero. = Ang maálam magpúnta sa magbúhi sa mg̃a luthang ug sa mg̃a pusil. * Ang balahíbo con gong̃i ng̃a icatórlo sa mg̃a letra, sa mg̃a báta ng̃a nanagtóon sa pagbása. * Bisan onsa ng̃a itolórlo, ng̃a silbi sa pagtórlo. * Ang salapí, &c., ang gung̃i ng̃a icadíhog sa santos ng̃a lana sa mg̃a masaquét. * Puthao ng̃a matalínis, ng̃a icasápsap sa mg̃a bató.

Puntiagudo. = Ang may tomóy ng̃a matalínis.

Puntilla. = Puntíyas, panápton ng̃a haíctin ng̃a ponó sa mg̃a bohó ng̃a diótay. * Capandáyan ng̃a maíng̃on sa usá ca cuchillong diótay sa oaláy polóan, ng̃a silbi sa pagbárlis.

Puntillazo. = Pagcasíndol.

Puntillo. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós ng̃a pagahonóng̃an sa maáyong dong̃og sa mg̃a mang̃iuláoan.

Puntillon. V. Puntilloso.

Punto. = Catapúsan sa usá ca barlis. * Punto, culit, tulpoc sa tinta, &c., ng̃a diótay caáyo ug malíng̃in. * Bisan onsa ng̃a guihisgótan. * Catapúsan ng̃a tuyo ng̃a hingtóngdan sa bisan onsang buhat. * Pagcabótang sa bisan onsa. * Pagcabótang ng̃a híngpit sa bisan onsa ng̃a nabúhat sa caláyo, sa tinápay, sa caramelo, &c. * Bisan onsa ng̃a diótay uyámot. * V. Momento. * Caang̃áyan sa mg̃a tolónggon sa música. * Pagcatólpoc sa dagom, ng̃a tinohógan sa hilo, sa mg̃a ng̃abil sa mg̃a samad, arón mapílot ug mamaáyo. * Tagsa ca tomóy sa pluma ng̃a icasúlat. * Ang isip sa tagsa ca dahon sa baraja. * Tagsa ca sayóp sa pagleccion sa mg̃a báta ng̃a nanagtóon sa pagbása. * Ang timáan sa padalóman ng̃a casayóran sa pagcabótang sa mg̃a sacayán sa dagcóng lauod. * Ang bató ng̃a guidáog sa nanagsogál sa bisan onsang sugála.

Puntoso. = Ang may daghan ng̃a mg̃a tomóy. * Ang may maáyong dong̃og, ang mang̃iuláoan. * Ang cuti cutíhan sa tong̃ód sa mg̃a pagábi abi.

Puntuacion. = Pagcabótang sa mg̃a timáan sa mg̃a sulat, arón paglaínon ang mg̃a polong ug macahímo sa maáyong cahológan ug casayóran.

Puntual. = Matinumánon. * Madalíon.

Puntualidad. = Pagcacógui, pagcatúman. * Pagcaóyon. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a butang.

Puntualizar. = Pagbílin ug maáyo ug sa pagcahíngpit sa bisan onsa sa panumdúman. * Pagsuguílon sa bisan onsa sa pagcacúti cuti. * Paghíngpit sa bisan onsang buhat.

Puntuar. = Pagbútang sa mg̃a timáan sa mg̃a sulat, arón paglaínon ang mg̃a polong, ug arón macóha ang maáyong casayóran ug cahológan.

Puntuoso. V. Puntoso.

Puntura. = Samad ng̃a guibúhat sa capandáyan ng̃a may tomóy ng̃a matalínis. * Tagsa ca tomóy ng̃a puthao ng̃a macatólpoc ug macalíg-on sa papel ng̃a pagamarcáhan sa imprenta.

Punzada. = Pagcasóntoc, pagcatonóc. * Pagcang̃ót ng̃ot sa mg̃a maól-ol. * Casáquet ng̃a matalínis sa húna húna ng̃a macayógot sa casing casing.

Punzador. = Ang magasóntoc, ang magatólpoc.

Punzadura. V. Punzada hasta pagng̃ót ng̃ot.

Punzante. V. Punzador.

Punzar. = Pagsóntoc, pagtólpoc, pagsámar sa bisan onsa ng̃a may tomóy. * Pagól-ol caáyo usáhay sa mg̃a samar, pagsáquet sa húna húna, sa casing casing.

Punzon. = Hilihód, quilícot. * Marca.

Punzonería. = Cadaghánan sa mg̃a hilíhod.

Puñada. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa camót ng̃a quinómcom.

Puñado. = Halop. * Pagcadiótay sa bisan onsa, sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp, &c. * Quinómcom.

Puñal. = Punyal, hing̃aníban ng̃a hamóbo, bolo.

Puñalada. = Pagsóntoc sa punyal. * Casáquet ng̃a ahat, calit.

Puñalero. = Ang magabúhat sa mg̃a punyal, sa mg̃a bolo.

Puñetazo. V. Puñada.

Puñete. = Idem. * Bocála.

Puño. = Comcom, ang camót ng̃a quinómcom. * Pagcadiótay sa bisan onsa, sa baláy, sa humáy, &c. * Ang tinábas ng̃a panápton ng̃a guitápot sa mg̃a bába sa mg̃a mangas sa mg̃a sinína. * Dayan dayan ng̃a guibútang sa bába sa mg̃a bocton sa mg̃a sinína, ng̃a magalibót ug magahálog sa mg̃a popólan. * Polóan sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a capandáyan. * Caláptan sa mg̃a bastón, sa mg̃a sogcod, tomóy sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, ng̃a pagatohógan ug pagahóctan sa mg̃a escota.

Pupa. = Cogan sa mg̃a hobág. * Ting̃og sa mg̃a báta con magaagólo sila.

Pupila. = Báta báta sa mg̃a matá, táuo táuo. * Babáyeng báta ng̃a oalá pa omábot sa icapólo ug duhá ca túig. * Babáyeng ilo ng̃a oalá pa omábot sa icacaluháan ug lima ca túig ug ng̃a guitagáan sa hocom sa usá ca táuo ng̃a magahópot canía.

Pupilaje. = Pagcabótang sa pupilo, sa báta ng̃a anáa sa ilálom sa gahóm sa táuo ng̃a tinórlo, arón pagahóptan ug pagaalimáhan sia. * Pagcabótang sa táuo ng̃a guipacáon ug guialimáhan sia sa bisan diin ng̃a baláya, tong̃ód sa bayad con sohol ng̃a sinabótan. * Pagcabótang sa anáa sa ilálom sa gahóm sa lain, cay guipacáon sia. * Baláy ng̃a pagadaoátan sa mg̃a pupilo.

Pupilar. = Ang nahatong̃ód sa pupilo.

Pupilero. = Ang magdáoat ug magabáton sa iang baláy sa mg̃a pupilo.

Pupilo. = Laláqui ng̃a ilo ng̃a oalá pa omábot sa icapólo ug opat ca túig, ng̃a guibantáyan ug guihóptan sa táuo ng̃a tinórlo sa amahán con sa hocom. * Ang magapuyó sa bisan diin ng̃a baláya arón pagaalimáhan sia ug pacánon tong̃ód sa bayad con sohol ng̃a guisabótan.

Puposo. = Ang may cugan.

Puramente. = Sa pagcaólay. * Sa oaláy sacót sa bisan onsa, sa oaláy cabilínggan.

Pureza. = Pagcaólay, pagcaoaláy sacót. * Pagcabóg-os, pagcacastos. * Pagcaoaláy salá, pagcaáyo sa batásan. * Pagcahíngpit sa pagpíli sa mg̃a polong ng̃a icapamólong.

Purga. = Tambal ng̃a iímnon sa pagcalíbang.

Purgable. = Ang arang pagoláyon.

Purgacion. = Pagcaólay. * Pagcagóa sa daótan ng̃a dugá, tong̃ód sa gahóm sa tambal ng̃a guiínom. * Saquét sa bulan bulan ng̃atanán sa mg̃a babáye. * Nana con dogá ng̃a magóa sa alaguían sa ihi, sa mg̃a laláqui ug sa mg̃a babáye. * Pagcaoalá sa catáhap contra sa bisan cansang táuo, sa tong̃ód sa mg̃a daótan ng̃a buhat ng̃a guisolosuguílon ng̃a guibúhat nia.

Purgador. = Ang magapaólay. * Ang muhátag sa tambal sa pagcalíbang.

Purgamiento. V. Purgacion.

Purgante. V. Purga.

Purgar. = Pagólay, paghínis, pagnósnos, pagquías. * Pagbáyad sa mg̃a salá. * Pagbáti sa mg̃a casaquétan sa purgatorio, arón maólay ang mg̃a calág ug macasolód sa Lang̃it. * Paggóa sa mg̃a dogang daótan, guican sa gahóm sa tambal. * Pagoalá sa mg̃a catáhap sa mg̃a daótan ng̃a buhat ng̃a guibántog ng̃a guibúhat sa bisan cansang táuo. * Pagpogóng sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan. * Paglícay sa mg̃a icadáot.

Purgativo. V. Purga.

Purgatorio. = Lugar ng̃a pagasaquétan sa mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a nang̃amatáy sila sa camatáyon sa mg̃a matárong, apan sa oalá pa sila managbáyad sa igo sa mg̃a baláydon tong̃ód sa ilang mang̃a salá, arón maólay sila caáyo sa pagsáca sa Lang̃it. * Bisan onsang lugar ng̃a malisód ng̃a pagapúy-an.

Purificacion. = Pagcaólay. * Piesta ng̃a guipiesta sa santa Iglesia sa pagsíngba ug pagdúmdum sa pagpaquíta ni María Santísima sa iang santos ng̃a Anac sa Singbahán sa Jerusalém, sa icacapat-án ca adlao sa iang pagánac. * Pagcahógas sa cális sa mang̃a Padre ng̃a nanagmísa sa obos na sila nanagcaláoat sa mahál ng̃a laoas ug dugó sa atong Guinóong Jesucristo.

Purificadero. = Ang magapaólay, ang magahínis, ang maganósnos.

Purificador. = Idem. * Pañong diótay ng̃a icapáhid sa cális, sa obos na micaláoat ang Padre ng̃a nagamisa, ug ang icapáhid sa mg̃a torlo.

Purificante. V. Purificadero.

Purificar. = Olay, nosnos, pahid, quias. * Pagpasáquet sa Dios sa mg̃a calág, sa purgatorio ug sa calibútan.

Purificatorio. V. Purificadero.

Purísimo. = Olay oyámot.

Puro. = Olay, ang oaláy mansa. * Ang magatúman sa iang catongdánan ing̃on sa cataróng̃an.

Púrpura. = Quinháson. * Panápton ng̃a tinína sa pagcapolá. * Color ng̃a mapolá caáyo. * Cahímtang sa pagcahári ug sa pagcacardenal.

Purpurado. = Padreng cardenal.

Purpurante. = Ang may color ng̃a mapolá, ug ang icatína sa pagcapolá.

Purpurar. = Pagtína sa pagcapolá.

Purpúrea. = Tanóm.

Purpurear. = Pagpolá.

Purpúreo. = Ang may color ng̃a mapolá caáyo. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a cardenal.

Purrela. = Bino ng̃a matáb-an caáyo.

Purriela. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós caáyo, talamáyon.

Purulento. = Ang may nana.

Pus. = Nana.

Pusilánime. = Táuo ng̃a taláoan, sa diótay ng̃a cásing cásing.

Pusilanimidad. = Catálao, pagcatálao, pagcalúya sa cásing cásing.

Pústula. = Cugan.

Puta. = Bigáon, babáyeng maólag, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, sandil.

Putaismo. = Batásan, quinabóhi sa mg̃a bigáon, sa mg̃a babáye sa cadaghánan. * Cadaghánan, catilíngban sa mg̃a bigáon. * Baláy ng̃a guimpóy-an sa mang̃a babáyeng daótan.

Putañear. = Pagólag, pagpang̃íta sa mg̃a babáyeng bigáoan, paghiláoas.

Putañero. = Laláqui ng̃a maólag, ang maquigbabáye, ang macasalá sa mg̃a babáye, maquighilaoáson.

Putativo. = Ang táuo ng̃a guipacaamahán, guipacaigsúon, &c., bisan ng̃a díli amahán, díli igsúon, &c.

Putear. V. Putañear.

Putería. V. Putaismo. * Pagcaógay ogay sa mg̃a babáye, pagcahang̃álo nila.

Putero. V. Putañero.

Putesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bigáon.

Puto. = Laláqui ng̃a pagapasipád-an sa ubán ng̃a mg̃a laláqui.

Putrefaccion. = Pagcadonót sa bisan onsa.

Putrefactivo. = Ang macadonót.

Putridez. V. Putrefaccion.

Pútrido. = Ang nadonót.

Puzolana. = Balás ng̃a maáyo sa pagsácot sa apog.

Q

QUE

Que. = Ng̃a, ug.

Que? = Onsa?

Quebrada. = Yotang díli patag, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a bolobóngtod, sa mg̃a sapa sapa.

Quebradera. V. Quebrador.

Quebradizo. = Ang masáyon mabóong, mabalí. * Masaquéton, salaquétan. * Pagcalírog lirog sa ting̃og.

Quebrado. = Ang comerciante ng̃a nagapaquíta sa hocom sa pagcadáot sa iang pagpatigáyon, ug ng̃a díli sia macagbáyad sa iang mg̃a guiotáng̃an. * Ang táuo ng̃a daluácan, ng̃a may dacóng lagáy. * Maluspár, malopsád. * Ang díli maáyo caáyo. * Ang bahin sa bisan onsa ng̃a tibúoc.

Quebrador. = Ang macabóong, ang macabalí. * Ang magalípas, ang magalápas, ang díli macatóman, malipáson, matalapáson.

Quebradura. = Pagcabóong, pagcabalí, pagcabalána, pagcalótac, pagcabóoac.

Quebraja. = Lutac sa mg̃a cahoy.

Quebrajoso. V. Quebradizo.

Quebramiento. V. Quebrantamiento.

Quebrantable. = Ang masáyon pagaboóng̃on, pagabalíon.

Quebrantador. V. Quebrador. * Ang magapalúya sa cosóg, sa gahóm.

Quebrantadura. V. Quebradura.

Quebrantahuesos. = Langgam. * Táuo ng̃a samócan, ng̃a maca sámoc, ng̃a magabórlay ug magaaling̃ása. * Dula sa mg̃a báta.

Quebrantamiento. V. Quebradura. * Pagcabórlay, cahágo. * Pagcatalápas, pagcalípas, pagcasálang. * Pagcaópod sa mg̃a testamento.

Quebrantante. V. Quebrantador.

Quebrantar. V. Quebrar. * Pagdógmoc, pagdócdoc, pagtalápas, paglípas, pagsálang. * Pagcóha sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a caoláng̃an. * Pagpalóya sa mg̃a cosóg, sa gahóm. * Pagcóha sa pagcaísog sa bisan onsa. * Pagcalóoy, pagpoáng̃od. * Pagágda, pagsámbag sa pagcamalaláng̃on. * Pagópod sa nahaónang testamento.

Quebrante. V. Quebrantador.

Quebranto. V. Quebradura. * Pagcaoaláy gahóm ug cosóg, pagcalóya. * Calóoy, pagcalóoy, pagcapoáng̃od. * Casáquet, calisód, cayógot, cagóol.

Quebrar. = Pagbóong, pagbalí. * Pagbalíquig, pagbalicó. * Pagsámoc, pagólang sa pagparáyon sa bisan onsa. * Pagpahínay sa cosóg sa bisan onsa, sa caísog. * Pagcóha sa maáyong color sa nauong, paglopsád, pagpaluspád. * Pagóndang sa pagcomersio, sa pagpatigáyon, tong̃ód cay oaláy salapí ng̃a icabáyad sa mg̃a guiotáng̃an. * Pagoalá sa pagcaamigos, sa pagcaábian, sa pagcahigála.

Queda. = Tiempo, horas sa gabíy ng̃a igabágting sa ling̃ánay arón mahípos ang mg̃a táuo. * Ang ling̃ánay sa pagbágting sa queda.

Quedada. = Pagcabílin sa bisan diin.

Quedar. = Pagbílin, paghonóng, pagpoyó. * Pagcólang sa bisan onsa ng̃a pagaboháton pa.

Quedo. V. Quieto. * Sa mahínay ng̃a ting̃og, sa pagcahalaoáhao, sa pagcahónghong. * Sa pagcahínay hinay.

Quehacer. = Libang, buhat.

Queja. = Pagcagáoad, pagcahanólsol, pagcahang̃álo. * Casáquet sa húna húna. * Pagcaagólo, pagcaagó, pagcaagoróy.

Quejarse. = Agólo, agólon, pagagoróy. * Pagpaquíta sa casáquet sa húna húna. * Paggáoad, paghang̃álo paghanósol.

Quejicoso. = Ang magaagólo, ang magaagó. * Ang masáquet sa oaláy hingtúngdan ug cahológan.

Quejido. = Pagcaagólo, pagcaagólon, pagcaagó, pagcaagoróy.

Quejigo. = Cahoy.

Quejosamente. = Sa casáquet sa húna húna.

Quejoso. = Ang masáquet sa lain, ang guicasaquétan sa isigcaíng̃on.

Quejumbroso. V. Quejicoso.

Quema. = Pagcasónog.

Quemadero. = Lugar ng̃a guitagána sa pagsónog sa mg̃a táuo ng̃a saláan ng̃a guihócman sa caláyo.

Quemado. = Maítom.

Quemador. = Ang magapasónog, ang magabótang sa caláyo.

Quemadura. V. Quema. * Bit-lig, libótoy, samad ng̃a guican sa caláyo. * Saquét sa mg̃a tanóm.

Quemajoso. = Ang mahápdos caáyo.

Quemante. V. Quemador. * Ang matá.

Quemar. = Sonog, daob, dilab, diláab. * Pagpáso. * Pagínit caáyo sa adlao. * Pagláya sa mg̃a tanóm, guican sa dagcóng init con sa tugnao ng̃a guilabíhan. * Pagcatól, paghálang caáyo. * Pagínit caáyo. * Pagligótgot, pagpong̃ót. * Pagbáti sa mg̃a caísog, sa mg̃a cosóg sa mg̃a cailíbgon. * Paghápit sa pagcáplag sa bisan onsa.

Quemazon. V. Quema. * Caínit ng̃a dagcó. * Polong ng̃a ondan ng̃a icabóyboy sa isigcaíng̃on. * Casáquet tong̃ód sa mg̃a polong ng̃a guidóng̃og ng̃a maháit ug mabóg-at.

Querella. = Casáquet. * Pagcasáca sa isigcatáuo sa hocom, tong̃ód sa bisan onsang salá ng̃a guibúhat nia. * Pagcasúmbong. * Pagpaópod sa mg̃a anac sa testamento sa ilang mg̃a tigúlang, sa atubáng̃an sa hocom.

Querellador. = Como el siguiente.

Querellante. = Ang magapasáca sa hocom sa isigcatáuo. * V. Quejoso. * Ang magasómbong.

Querellarse. V. Quejarse. * Pagsáca sa hocom sa isigcatáuo. * Ang magasómbong.

Querellosamente. V. Quejosamente.

Querelloso. V. Quejicoso, Quejoso y Querellante.

Querencia. = Lugar ng̃a pagaadtóan sa mg̃a mananáp, sa masóbsob, sa pagpaning̃áon. * Lugar ng̃a pagaadtóan sa masócot sa mg̃a táuo, tong̃ód cay dihá guialimáhan sila ug maáyo, con guican ba sa ilang paghigúgma.

Querencioso. = Lugar, yota ng̃a guihigúgma sa mg̃a mananáp.

Querer. = Paghigúgma, pagíbog, pagpanghináot. * Pagbóot sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagsógo, pagbúot.

Querido. = Pinalángga, hinigúgma.

Queriente. = Ang magabúot, ang mahagúgma.

Querocha. V. Cresa.

Querochar. = Pagbínhi sa mg̃a putiócan ug sa mg̃a olor.

Querubin. = Ángeles sa icadúhang punong punóng̃an.

Querva. = Tanóm.

Quesadilla. = Calán-on ng̃a magáma sa queso ug sa binócboc. * Calaínan sa matám-is.

Quesear. = Pagbúhat sa queso.

Quesera. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a queso.

Quesería. = Túig ng̃a igabúhat sa queso.

Quesero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a queso.

Queso. = Queso. * Minása sa gatas ng̃a tibúoc.

Quetzale. = Langgam.

QUI

Quibey. = Tanóm.

Quicial. = Cahoy ng̃a macalíg-on sa mg̃a tacop, ng̃a pagatoyócan nila sa pagable ug sa pagsara.

Quicialera. = Idem. * Quisióhan.

Quicio. = Ang bahin sa mg̃a tacop ng̃a pagabotáng̃an sa puthao, tumbága, &c., arón masáyon managtúyoc ug managlíso sa quisióhan, sa pagsara ug pagabli caníla.

Quidam. = Bisan quinsa.

Quid pro quo. = Mg̃a polong ng̃a linatín ng̃a magámit sa pagásoy ng̃a guitaguilísan ang usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a maíng̃on ing̃on sa guitúyo.

Quiebra. V. Quebradura. * Pagcaoalá, pagcacóbos, pagcadáot sa bisan onsa. * Pagcadáot sa mg̃a pagpatigáyon sa mg̃a comerciante, ug pagcadayág nila ng̃a díli na sila macagbáyad sa ilang mg̃a guiotáng̃an.

Quiebro. = Pagcalírog lirog sa ting̃og.

Quién? = Quinsa?

Quietacion. = Pagcapuyó. * Pagcahínay hinay sa buot.

Quietador. = Ang magapapuyó, ang magapahonóng. * Ang magapahínay hinay.

Quietamente. = Sa pagcapuyó.

Quiete. = Pagcapuyó, pagcahonóng. * Horas ng̃a igalíng̃ao ug igasolosuguílon sa mg̃a sacop sa mang̃a caparían.

Quieto. = Ang mopoyó, ang muhunóng, ang díli malíhoc. * Ang mahináyon sa buot, ang díli macólba, díli malísang.

Quietud. = Pagcaoaláy pagcalíhoc, pagcapuyó, pagcahonóng.

Quijada. = Apapáng̃ig, bocóg ng̃a hingsórlan sa mang̃a ng̃ipon ug sa mg̃a bag-ang.

Quijal ó Quijar. = Ng̃ipon ng̃a labíng dagcó.

Quijarudo. = Ang may dagcóng apapáng̃ig.

Quijo. = Bató ng̃a magáhi caáyo.

Quijones. = Tanóm.

Quijotada. = Buhat ng̃a hing̃alatáoan. * Ang tuyo ng̃a díli macaígo.

Quijote. = Táuo ng̃a hing̃alatáoan. * Ang mahilábot sa díli iang catungdánan.

Quijotería. = Batásan ng̃a tinóntos, ng̃a hing̃alatáoan.

Quijotesco. = Idem. * V. Quijote.

Quilatador. = Ang magasoláy sa buláoan ug sa mg̃a bató ng̃a mahál sa pagíla sa iang bale ug sa ilang pagcamahál.

Quilatar. V. Aquilatar hasta pagsósi.

Quilate. = Pagcamahál sa buláoan ug sa mg̃a batóng mahál. * Pagcaáyo, pagcahíngpit sa bisan onsa.

Quilatera. = Capandáyan sa pagíla sa pagcamahál sa buláoan ug sa mg̃a batóng mahál.

Quilificacion. = Pagcabálhin sa mg̃a quináon sa quilo.

Quilificar. = Pagbálhin sa quilo sa quináon.

Quilo. = Dogá ng̃a magáma sa mg̃a quináon, sa cotó cotó.

Quiloso. = Ang may quilo.

Quilla. = Onáyan sa mg̃a sacayán.

Quimera. = Pagcaáoay. * Bisan onsa ng̃a moábot sa húna húna ng̃a pagaíngnon ng̃a pagaboháton, labon ng̃a malisód caáyo.

Quimérigo. = Ang oaláy himotáng̃an ug cahológan ng̃a tuod, ang nagáma ug guipacamáo mao sa húna húna lamang.

Quimerino. V. Quimérico.

Quimerista. = Maquigaoáyon.

Quimerizar. = Pagmáo mao sa húna húna lamang sa bisan onsa.

Química. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa paghiósa sa mg̃a láoas ug sa ilang caogalíng̃on ng̃a gahóm.

Químicamente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa química.

Químico. = Ang maálam sa química.

Quina ó Quinaquina. = Tambal sa hilánat, panit sa usá ca cahoy.

Quinario. = Número ng̃a bale ug lilíma.

Quincalla. = Cadaghánan sa mg̃a balígya sa diótay ng̃a bale, maíng̃on ng̃a ang mg̃a gunting, mang̃a dagom, mg̃a labaja, &c.

Quince. = Napólo ug limá. * Sogál sa baraja.

Quincena. = Ang usá sa mg̃a tolónggon sa órgano.

Quinceno. = Ang macahíngpit sa isip sa napólo ug limá, ang icapólo ug limá.

Quincuagenario. = Ang macahíngpit sa isip sa calím-an.

Quincuagésima. = Ang domingo ng̃a guinsóndon sa nahaúna sa cuaresma.

Quincuagésimo. = Ang macahímo ug macatúman sa isip sa calím-an.

Quindécima. = Ang usá sa mg̃a bahin ng̃a macatúman sa isip sa napúlo ug limá, ang icapólo ug limá.

Quindenio. = Cadugáyan, pagcadúgay sa napúlo ug limá ca túig.

Quinete. = Panápton ng̃a bastos sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.

Quingentésimo. = Ang macatúman sa isip sa limá ca gatús.

Quinientos. = Limá ca gatús.

Quinina. = Quina ng̃a inólay, ang labíng mahál sa quina.

Quínolas. = Sugál sa baraja.

Quinquenal. = Mg̃a sugál, mg̃a hocom, &c., ng̃a guibúhat ug guihing̃álan, sa tiempo sa mg̃a romano, sa tagsa ca icalíma ca túig.

Quinquenervia. = Tanóm.

Quinquenio. = Pagcadúgay, cadogáyan sa lilíma ca túig.

Quincallería. V. Buhonería.

Quincallero. V. Buhonero.

Quinta. = Baláy sa banua ng̃a pagaling̃áoan. * Pagcapíli sa mg̃a icalíma. * Pagcaripa sa mg̃a táuo ng̃a manolód sa pagcasoldados.

Quintador. = Ang magapaláin, ang magapíli sa mg̃a icalíma.

Quintal. = Timbang ng̃a mahímo sa usá ca gatús ca libra. * Ang icalíma ca bahin sa usá ca gatús.

Quintaleño. = Ang magasácop sa usá ca quintal.

Quintalero. = Timbang sa usá ca quintal. * V. el anterior.

Quintante. = Capandáyan sa pagíla sa cahitáson sa adlao.

Quintañon. = Táuo ng̃a may edad sa usá ca gatús ca túig.

Quintar. = Papíli, pagripa sa mg̃a icalíma, sa usá sa tagsa ca lilíma. * Pagripa sa mg̃a táuo ng̃a manolód sa pagcasoldados. * Pagábot sa isip sa usá ca gatús.

Quintería. V. Quinta hasta pagcapíli.

Quinterno. = Libro, cuaderno sa lilíma ca pliego. * Pagcaígo sa lilíma ca número sa lotería.

Quintero. = Ang nagaábang sa baláy sa banua ug nagabúhat sa mg̃a yota ng̃a hingtúngdan sa maong baláy.

Quintil. = Ang bulan sa Julio, ang icapíto ca bulan sa túig.

Quintilla. = Berso, garay, balac sa limá ca dalan.

Quintin. = Calaínan sa panápton ng̃a maputí.

Quinto. = Ang macatúman sa isip sa lilíma. * Ang táuo ng̃a guicaígan sa palad, sa pagripa na, sa pagcasoldado. * Icalíma.

Quintúplo. = Ang isip ng̃a magasácop sa lain ng̃a isip sa macalíma.

Quiñon. = Ang bahin ng̃a guibútang sa bisan cansa sa puhónan sa lain, arón tagáan sa hingtúngdan ng̃a tobo con ganancia. * Socod sa mg̃a yota ng̃a ipaábang arón tamnan ug pugásan.

Quiñonero. = Ang magaámbit sa bisan onsa sa obán.

Quipos. = Mg̃a pisi ng̃a binotáng̃an sa mg̃a balígtos ng̃a nagacaláin lain ug color, ng̃a nasílbi sa sulat sa mg̃a indio sa Perú, ug nahímo casayóran sa ilang historia, sa mg̃a cuenta, &c.

Quiragra. = Saquít sa mg̃a camót. * V. Gota desde saquít.

Quirie. = Pagpang̃ádye, pagámpo sa Dios, sa paghing̃álan canía niíning polong sa mg̃a griego, sa sinógdan sa mg̃a misa.

Quirieleison. = Idem. * Pagcanta ng̃a caugalíng̃on tung̃ód sa mg̃a minatáy ug sa paglobóng.

Quiromancía. = Quinaárman ng̃a bacácon mg̃a nahamótang sa pagtágna sa maáyo con daótan ng̃a palad sa táuo, tong̃ód sa mg̃a barlis sa palad sa mg̃a camót.

Quiromántico. = Ang nahatong̃ód sa quiromancía, ug ang magatágna tong̃ód sa niíning quinaárman.

Quiroteca. V. Guantes.

Quirúrgico. = Ang nahatong̃ód sa quinaárman sa pagtámbal.

Quirurgo. = Mananámbal.

Quisicosa. = Tigmo ng̃a malisód ng̃a pagabarbáron ug pagataghápon.

Quisquilla. = Cuti cuti ng̃a oaláy hingtóngdan.

Quisquilloso. = Cuti cutíhan, táuo ng̃a madalí sasaquétan.

Quistidos. = Cahoy cahoy.

Quisto (bien ó mal). = Táuo sa maáyo con sa díli maáyong dong̃og.

Quita. = Pagcapasáilo sa otang, con sa bahin sa otang, sa guiotáng̃an, sa iang otáng̃an. * Paháoa, irog didto. * Díli pagbóot.

Quitacion. = Idem hasta paháoa. * Sohol.

Quitador. = Ang magacóha.

Quitaguas. = Payong.

Quitamiento. V. Quita.

Quitante. V. Quitador.

Quitapelillos. = Ang magaálam alam, ang modóga dogá, ang magaógay ogay.

Quitapesares. = Calípay sa mg̃a casáquet.

Quitapon. = Dayan dayan ng̃a ibútang sa mg̃a olo sa cabayo, &c.

Quitar. = Coha. * Caoat, ticás, cahas. * Pagólang. * Pagbía sa bisan onsa. * Pagpaháoa, paglacát, pagoalá sa bisan diin.

Quitasol. = Payong.

Quito. = Pacaságang, pagcaólang.

Quizá ó Quizás. = Cahá, ting̃áli.

R

RA

Rabadan. V. Mayorál.

Rabadilla. = Igot igot, quigol. * Ipos. * Isol.

Rabanal. = Lugar ng̃a guitámnam sa mg̃a rábanos.

Rabanero. = Bisti ng̃a hamóbo, ug labí pa ang mg̃a saya sa mg̃a babáye. * Ang magabalígya sa mg̃a rábanos.

Rabanico. = Pagcaoloáslom, pagcaquísom sa vino. * Pagcaháit, pagcaísog sa gaui. * Caíbog ng̃a dagcó sa pagbúhat sa bisan onsa.

Rabaniza. = Binhi sa rábano.

Rábano. = Tanóm ug ang iang gamót ng̃a macáon.

Rabazuz. = Dugá sa tanóm ng̃a guing̃álan ug regalíza.

Rabear. = Paglíhoc sa icog.

Rabel. = Tolónggon ng̃a guibotáng̃an sa toló lamang ca coldas. * Sampot, ug labí pa sa mg̃a báta.

Rabera. = Sampótan ug licód sa bisan onsa.

Rabí. = Quinaarmánon sa mg̃a judíos.

Rabia. = Cabóang ng̃a matacód, saquét cabóang, capong̃ót, caligótgot, casucóng dagcó.

Rabiar. = Pagbáti sa saquét sa cabóang, pagbáti sa caól-ol ng̃a mabáscog ug maháit. * Pagíbog sa dagcóng pagpanghináot sa bisan onsa, pagligótgot, pagsucó, pagpong̃ót.

Rabiatar. = Pagbáat, paghocót sa icog.

Rabican ó Rabicano. = Cabayo ng̃a may balahíbo ng̃a maputí sa icog.

Rabico, llo, to. = Icog ng̃a diótay, hamóbo. * Ang mansa ng̃a maítom sa mg̃a liso sa trigo, humáy, &c., cay managdápat sa lain ng̃a mg̃a liso ng̃a itúmon.

Rabicorto. = Mananáp sa hamóbong icog. * Táuo ng̃a magabisti sa mg̃a saya, &c., ng̃a hamóbo.

Rabido. V. Rabioso.

Rabieta. = Casucó. * Caaligótgot, capong̃ót.

Rabihorcado. = Langgam.

Rabilargo. = Mananáp ng̃a may icog ng̃a hatáas. * Táuo ng̃a magabisti sa mg̃a bisti ng̃a hatáas ug ng̃a managgóyod. * Langgam.

Rabínico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a rabino ug sa ilang pagtolón-an.

Rabinismo. = Pagtolón-an sa mg̃a rabino.

Rabinista. = Ang maganonót sa pagtolón-an sa mang̃a rabino.

Rabino. = Quinaarmánon sa mg̃a hebreo, sa mang̃a judío.

Rabiosamente. = Sa caaligótgot, sa capong̃ót, sa casucóng dagcó.

Rabioso. = Mananáp con táuo ng̃a mobáti sa saquét sa cabóang. * Ang nasocó, ang naligótgot, ang guicapóngtan.

Rabisalsera. = Babáye ng̃a malágsic caáyo, cundátan, malipáyon ng̃a guilabíhan.

Rabiza. = Ang tomóy sa bagácay ng̃a icapanágat. * Tomóy sa bisan onsa. * Babáye ng̃a talamáyon.

Rabo. = Icog. * Bisan onsa ng̃a nabítay sa dapit sa licód.

Rabon. = Mananáp ng̃a otód, ng̃a guipótlan sa icog.

Raboseada. = Mansa, boling sa bisan onsa, ug guican cay midápat sa lain ng̃a butang.

Rabosear. = Pagmansa, pagbúling sa bisan onsa.

Raboso. = Ang may mg̃a bitay bitay. * Bisti ng̃a guicascásan sa sirsir.

Rabotear. = Pagotód, pagpótol sa mg̃a icog sa mg̃a carnero ng̃a diótay.

Raboteo. = Pagcaotód, pagcapótol sa mg̃a icog sa mg̃a carnerong diótay.

Rabudo. = Ang may icog ng̃a hatáas.

Racimo. = Bulig. * Cadaghánan sa mg̃a butang ng̃a magamáy ng̃a nahamútang sa pagcadágoay sa bulig. * Ang binítay. * Táuo ng̃a guibítay.

Racimoso. = Ang magabúlig.

Raciocinacion. = Pagcahúna húna.

Raciocinio. = Húna húna, ang guihúna húna.

Racion. = Pahat, bahin. * Ang guihátag sa mg̃a sologóon sa pagcáon sa adlao adlao ng̃atanán. * Opicio sa obán ng̃a mg̃a Padre canónigo sa mg̃a Catedral.

Racionabilidad. = Gahóm sa calág sa paghúna húna.

Racional. = Ang nahatong̃ód sa húna húna, ang may húna húna. * Táuo. * Ang usá sa mg̃a bisti sa dagcóng Padre sa mg̃a judíos, sa batásan ng̃a caráan.

Racionalidad. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a butang ug sa húna húna. * V. Racionabilidad.

Racionalmente. = Ing̃on sa ang̃ay sa maáyong húna húna ug salabótan.

Racionero. = Padre ng̃a may opicio ng̃a holohatáas sa mg̃a Catedral. * Ang magapáhat sa calán-on sa mg̃a caparían.

Racionista. = Idem. * Ang may sohol, ang guisohólan.

Rada. = Looc ng̃a pagasalipdan sa hang̃in.

Radiacion. = Pagcaguícan sa mg̃a casuláo, casílao sa adlao, sa bulan, &c.

Radiante. = Ang magapasuláo, ang magasílao.

Radiar. = Pagsílao, pagsoláo, pagguíla guila.

Radicacion. = Pagcagamót. * Pagcapuyó sa bisan diin, pagcalópio sa bisan diin ng̃a longsod. * Pagcadúgay sa bisan onsang batásan.

Radical. = Ang nahatong̃ód sa gamót. * Sinógdan, guinicánan.

Radicar. V. Arraigar. * Pagánar sa bisan onsang buhat ng̃a maáyo con daótan, con sa bisan onsang batásan.

Radicoso. = Ang maíng̃on sa mg̃a gamót.

Radio. = Barlis cutub sa talioála sa usá ca malíng̃in hasta sa iang daplin.

Radioso. V. Radiante.

Raedera. = Capandáyan sa pagquías, sa pagcórcor, sa pagcágod.

Raedizo. = Ang masáyon pagacagólon, pagaquiáson, pagacorcóron.

Raedor. = Ang magaquías, ang magacórcor, ang magacágor.

Raedura. = Quinórcod, quinías, ang mg̃a tolotagídyot ng̃a macóha sa pagquías, sa pagcórcor, sa pagcágor sa bisan onsa.

Raer. = Quias, coscos, cagod, corcor. * V. Rasar. * Pagcóha, pagíbot sa daótan ng̃a batásan, sa mg̃a salá, &c.

Rafa. = Calig-ónan sa apog ug sa mg̃a bató, sa talioála sa mg̃a cota, sa mg̃a pared. * Alaguían sa mg̃a balaháan sa tubig, arón magabahá ang maong tubig sa luyo ug sa luyo, cutub sa may quinahánglan.

Ráfaga. = Pagcaámbac sa hang̃in, manoc manoc. * Dag-om ng̃a díli madúgay, ng̃a maoalá dayon. * Pagcatúngha sa dagcóng sugá.

Rafe. = Daplin sa balisbísan, balisbísan sa mg̃a atóp.

Raible. V. Raedizo.

Raido. = Táuo ng̃a oaláy caúlao, ng̃a oaláy pagtáhor ug catahá.

Raigal. = Ang moábot sa gamót. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a gamót. * Ang bahin sa cahoy ng̃a hingsácpan sa mg̃a gamót.

Raigambre. = Cadaghánan sa mg̃a gamót sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.

Raigar. V. Arraigar.

Raigon. = Gamót sa mg̃a bag-ang ug sa mg̃a ng̃ipon.

Raimiento. = Pagcaquías, pagcacórcor, pagcacágor. * Pagcaoaláy caólao, pagtáhor ug pagtahá.

Raíz. = Gamót, guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. * Tilindógan, honóng̃an sa bisan onsa. * Baol, cabalánan sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a mobóng̃a sa mg̃a paras, sa mg̃a cacao, sa mg̃a lobí, &c.

Rajadillo. = Matám-is sa mg̃a almendras ng̃a binóoac ug sa asúcar.

Rajadizo. = Ang masáyon mabóoac malótac, mabádyet, masí-si.

Rajante. = Ang magabóoac, ang magapalótac, ang magasí-si.

Rajar. = Booac, lotac, balána, si-si, badyet. * Pagándac sa pagsóguil sa mg̃a bacac.

Rajeta. = Panápton ng̃a sináctan, ng̃a sinambágan, ng̃a binórcan sa mg̃a color.

Ralea. = Lioat, calioátan. * Calaínan.

Ralear. = Paghínag sa bisan onsa. * Pagháyag, pagdayág sa daótan ng̃a batásan.

Raleza. = Pagcahínag sa bisan onsa.

Ralo. = Mahínag.

Ralladura. = Alaguían sa corcóran, sa quilquígan. * Quinórcod, quinílquig.

Rallar. = Pagcórcor, pagquílquig. * Pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása.

Rallo. = Quilquígan, corcóran, quilquílan, lirguíran, lirguílan.

Rallon. = Hing̃aníban ng̃a pagabuhion sa bosog.

Rama. = Sang̃á. * Táuo ng̃a guican sa maong guinicánan sa obán. * Pothao ng̃a macalíg-on sa marca sa mg̃a pigsánan sa imprenta.

Ramada. V. Ramaje.

Ramadan. = Cuaresma ng̃a pagapoasáhan sa mg̃a moros.

Ramal. = Tagsa ca labid sa mg̃a pisi. * Pisi ng̃a igagóyod sa mg̃a mananáp. * Tagsa sa hunta hunta sa mg̃a hagdanán. * Mg̃a lang̃ob lang̃ob ng̃a guican sa too ug sa oála sa mg̃a lang̃ob ng̃a dagcó. * Bisan onsa ng̃a guican sa guinicánan.

Ramalazo. = Pagcalámbos sa pisi. * Labod ng̃a mahabilin sa paglámbos sa pisi. * Caól-ol ng̃a ahat, calit, sa bisan asa sa laoas. * Casáquet, calisód ng̃a moábot sa ahat, sa calit, sa oalá húna hunáon. * Calisód ng̃a moábot sa bisan cansa tong̃ód sa salá sa lain.

Rambla. = Yota ng̃a ponó sa balás ng̃a guidála sa mg̃a bahá sa dagat ug sa mg̃a subá.

Ramblar. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a rambla.

Ramblazo. = Lugar ng̃a guiaguían sa mg̃a pagbahá.

Ramera. = Babáyeng bigáon, maólag, sa maláo-ay ng̃a batásan, babáye ng̃a motógot sa iang laoas sa cadaghánan.

Ramería. = Baláy ng̃a guimpúy-an sa mg̃a bigáon. * Pagcabigáon, pagcaólag sa mg̃a babáye.

Ramificacion. = Pagcabáhin, pagcabólag sa bisan onsa.

Ramificarse. = Pagbólag, pagbáhin.

Ramilla. = Sang̃áng diótay. * Bisan onsa ng̃a diótay ng̃a pagagamíton sa bisan onsang tuyo.

Ramillete. = Cadaghánan sa mg̃a bolac ng̃a guipónpon ug guibáat sa pagcaáng̃ay. * Matám-is sa pagcadágoay sa mg̃a bulac, ng̃a ibútang sa mg̃a lamesa ng̃a calán-an. * Mg̃a dayan dayan sa mg̃a tumbága, sa bató, &c., ng̃a nagacaláin lain, ng̃a itóngtong sa mg̃a lamesa ng̃a calán-an. * Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a labíng mahál.

Ramilletero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a ramillete. * Dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a altal.

Ramiza. = Cadaghánan sa mg̃a sang̃á. * Bisan onsang buhat sa mg̃a sang̃á.

Ramo. = Sang̃á. * Bisan onsa ng̃a may caposlánan. * Bahin sa bisan onsang quinaárman. * Buhat, catungdánan ng̃a pagapaháton sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. * Bahin ng̃a nahólog sa bisan onsa.

Ramojo. = Cadaghánan sa mg̃a sang̃á ng̃a diótay ug magamáy.

Ramon. = Sang̃á ng̃a dagcó, ng̃a ipacáon sa mg̃a mananáp.

Ramonear. = Pagpótol, pagtagá sa mg̃a sang̃á sa cahoy.

Ramoneo. = Pagcapótol, pagcatagá sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy.

Ramoso. = Ang guidaghánan sa mang̃a sang̃á.

Rampa. V. Calambre. * Pagcahánding, pagcahanáyhay.

Rampiñete. = Puthao ng̃a manípis ug holohatáas, sa tomóy ng̃a balicó, ng̃a icaíla sa calaínan sa tumbága sa mg̃a luthang.

Ramplon. = Sapín ng̃a mabága ug bastos. * Táuo ng̃a borong, buquírnon. * Ang díli magabántay sa iang bisti ng̃a caugalíng̃on.

Ramplojo. = Botay.

Rampollo. = Sang̃á ng̃a italánom.

Rana. = Baquí, talá talá, paca.

Ranacuajo. V. Renacuajo. * Táuo ng̃a hamóbo ug talamáyon.

Rancajada. = Pagcaíbot sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ubán ang mg̃a camót.

Rancajado. = Ang guisagocsócan sa sinápsap, &c.

Rancajo. = Sinápsap, &c., ng̃a nagasagócsoc sa tiil, sa camót, &c.

Ranciarse. V. Enranciarse.

Rancidez. = Pagcapanós.

Rancio. = Ang napanós, ang nadúgay caáyo.

Rancioso. = Idem.

Rancheadero. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a baláy baláy, sa mg̃a payág, sa mg̃a balong balong.

Ranchear. = Pagbúhat sa mg̃a balong balong, sa mg̃a payág.

Ranchería. = Lugar, baláy ng̃a pagatíngban sa mg̃a táuo ng̃a nagacaláin lain ug pinuyánan.

Ranchero. = Ang magabúhat ug ang magabántay sa mg̃a balong balong.

Rancho. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagalírong sila sa pagcáon. * Lugar ng̃a maháoan, ng̃a oaláy samoc, ng̃a pagaaguían sa mg̃a táuo. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagláin ug pinuyánan, ng̃a naning̃ób sila sa pagsoguílon ug sa pagsábot sa bisan onsa. * Tagsa ca solód solód ng̃a pagabuháton sa mg̃a sacayán arón manghípus ang mg̃a grumete. * Balon ng̃a magdála sa mg̃a sacayán sa ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa pagcáon.

Randa. = Dayan dayan sa puntíyas ng̃a ibútang sa mg̃a bisti.

Randado. = Ang guidáyan dayánan sa mg̃a puntíyas.

Randal. = Panápton ng̃a ponó sa mg̃a bohó bohó ng̃a diótay ug tinúyo.

Randera. = Babáyeng nagabúhat sa mg̃a puntíyas.

Rangífero. = Mananáp sa opát ca tiil.

Ranina. = Mg̃a caogátan sa ilálom sa dila.

Ránula. = Hubág ng̃a mataróc sa ilálum sa dila sa mg̃a cabayo ug sa mg̃a baca.

Ranúnculo. = Tanóm.

Ranura. = Canal ng̃a pagaboháton sa mg̃a papán, mg̃a cahoy, mg̃a bató, &c., sa pagsolód ug pagáng̃ay sa lain ng̃a bató, cahoy, &c.

Raño. = Idem.

Rapacejo. = Sirsid sa bisti con sa panápton sa oaláy dayan dayan.

Rapacería. = Buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta.

Rapacidad. = Batásan sa pagpang̃áoat, sa pagcáhas, sa pagticás.

Rapador. = Ang magagúnting sa bohóc, ang magaálot.

Rapadura. = Pagcagúnting sa bohóc, pagcaálot.

Rapagon. = Báta ng̃a oalá pa torcan sa bong̃ot.

Rapamiento. V. Rapadura.

Rapante. V. Rapador.

Rapapies. V. Buscapies.

Rapar. = Pagálot sa bohóc. * Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas.

Rapaz. = Ang magógma, ang maánad, ang may batásan sa pagpang̃áoat. * Báta ng̃a diótay.

Rapazada. V. Rapacería.

Rapazuelo. V. Rapaz.

Rape. = Pagcaálot sa bong̃ot ng̃a dinalían.

Rapé. = Tabaco ng̃a dogmóc caáyo ug maítom.

Rápidamente. = Sa pagcadalí, sa pagcalágmit, sa pagcacosóg.

Rapidez. = Pagcalágmit, pagcadalí.

Rápido. = Madalíon, malágmit.

Rapiego. = Langgam ng̃a manágit.

Rapiña. = Ang quináoat, ang guiticás, ang guicáhas.

Rapiñador. = Caoatán, maninícas, mang̃ang̃áhas.

Rapiñar. = Pagpang̃áoat, pagcáhas, pagágao, pagticás.

Rapista. V. Rapador.

Rapo. = Gamút ng̃a maíng̃on sa nabo.

Rapónchigo. = Tanóm.

Raposa. V. Zorra. * Táuo ng̃a malaláng̃on, batid.

Raposear. = Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcalaláng, sa pagcabátid.

Raposera. = Baláyan sa mananáp ng̃a guing̃álan ug zorra.

Raposería. = Limbong, pagcalaláng sa paglímbong sa isigcatáuo.

Raposo. = Zorra ng̃a laqui.

Raposuno. = Ang nahatong̃ód sa raposa.

Rapsodia. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a polong, sa mg̃a soguílon ng̃a hinóad sa lain ng̃a libro.

Rapta. = Babáye ng̃a quináoat, tinában sa laláqui, sa linugsánay con sa paglímbong ba canía. * Salá ng̃a pagaboháton sa táuo ng̃a magatában sa usá ca babáye sa linogsánay con sa paglímbong canía.

Raptor. = Ang mang̃áoat, ang magatában sa usá ca babáye, sa linugsánay con sa paglímbong canía.

Raquítico. = Ang mobáti sa saquét sa raquitis.

Raquitis. = Saquét ng̃a nahamútang sa pagcaláin sa dagoay sa olo, sa mang̃a bocton, sa mg̃a bitíis ug sa obán ng̃a mg̃a bocóg. * Pagcaníoang.

Raramente. = Sa talágsa ra, sa pagcamilagros, sa pagcating̃ála.

Rarefaccion. = Pagcadagcó, pagcalagpád sa bisan onsa ng̃a diótay ug haíctin ng̃a daan.

Rareza. = Pagcating̃ála sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan. * Pagcaláin sa gaoi, sa cagauían.

Raridad. = Pagcahínag sa bisan onsa. * Pagcating̃ála sa bisan onsa.

Rarificar. = Pagdagcó, paglagpád sa bisan onsa ng̃a diótay ug haíctin ng̃a daan.

Raro. = Ang dagcó ug halagpád, labon ng̃a diótay ug haíctin ng̃a daan. * Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Mahál, hamíli, bilírhon. * Táuo sa gaoi, sa cagaoían ng̃a lain, malisód.

Ras. = Pagcatopóng sa mg̃a botang. * Paghápit sa usá ca butang sa mahínay lamang, sa ibábao lang.

Rasadura. = Pagcacalís, sa pagcasáphid.

Rasamente. = Sa pagcaháyag, sa pagcadayág.

Rasante. = Ang magasáphid.

Rasar. = Saphid. * Paghápit, pagdápat sa usá ca butang sa lain ng̃a butang sa ibábao lamang, sa mahínay lang.

Rascadera. V. Rascador.

Rascador. = Capandáyan sa pagquías sa bisan onsa. * Dagom ng̃a guibotáng̃an sa olong dagcó, ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a babáye sa ilang bohóc, sa ilang pinángco.

Rascadura. = Pagcacálot.

Rascamiento. = Idem.

Rascamoño. V. Rascador desde dagom.

Rascar. = Calot.

Rascazon. = Pagcacatól.

Rascon. = Langgam. * Ang maháit, maáras sa bába, sa lang̃ágng̃ag.

Rascuñar. V. Rasguñar.

Rasero. = Calís. * Pagcatopóng caáyo. * Sa oaláy pagcadagcó ug pagcadiótay.

Rasgado. = Pultahán ng̃a dagcó ng̃a pagasórlan sa daghan ng̃a sugá. * Matá ng̃a dagcó.

Rasgador. = Ang magaguísi, ang magasí-si ang magaquísi.

Rasgar. = Si-si, guisi, quisi. * V. Rasguear.

Rasgo. = Barlis ng̃a matahóm ng̃a icadáyan dayan sa mang̃a letra. * Polong ng̃a macaígo, ng̃a icaáyo sa suguílon ug sa pagcahíngpit sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a pagboháton sa pagcaáng̃ay sa pagcalólot. * Baihon, dagoay sa laoas sa tagsa tagsa.

Rasgon. = Pagcaguísi, pagcasí-si, pagcaquísi sa bisan onsang bisti con panápton.

Rasgueado. V. Rasgueo.

Rasguear. = Pagcóscos sa guitara, sa sesta. * Pagbóhat sa mang̃a barlis, sa pluma.

Rasgueo. = Pagcacóscos sa sesta.

Rasguñar. = Pagcárlis, pagcárlas, paggónit, pagcárlit, pagcámlas, pagcáscas.

Rasguño. = Pagcagálas, pagcacárlis, pagcacárlas, pagcacárlit, pagcagónit, pagcacámlas, pagcacáscas.

Rasilla. = Panápton ng̃a magamáy sa balahíbo sa mg̃a carnero. * Ladriyo ng̃a pino, manípis.

Rasion. = Pagcaquías, pagcaquílquig.

Raso. = Ang patag, ang datág. * Siya, lingcoránan ng̃a oaláy sandígan. * Lang̃it ng̃a maháoan, ng̃a oaláy dag-om. * Panápton sa igagáma ng̃a magáhi ug masínao.

Raspa. V. Arista. * Cotay. * Tonóc, bocóg sa mg̃a isda. * Limbong sa sugál sa baraja.

Raspador. = Quilquígan, corcóran, iquilías, igacágod.

Raspadura. V. Rasion. * Pagcacórcor, pagcacágod.

Raspajo. = Butay.

Raspamiento. V. Raspadura.

Raspante. = Bino ng̃a mahálang sa lang̃ágng̃ag.

Raspar. = Quias, cagod, corcor, quílquig. * Paghálang sa vino con sa lain ng̃a ilímnon. * Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas.

Raspear. = Pagsolosóngco sa pluma, sa pagsúlat.

Rasqueta. = Mg̃a pothao ng̃a maháit ng̃a icaquías sa mg̃a salog sa mg̃a sacayán.

Rastel. = Hambóyan, sandígan, &c., ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a cahoy, sa mg̃a pothao, &c., ng̃a tiníndog.

Rastillado. = Ang guicaoátan sa bisan onsa.

Rastillador. V. Rastrillador.

Rastillar. V. Rastrillar.

Rastillero. = Caoatán, mang̃ang̃áhas, maninicás.

Rastillo. V. Rastrillo. * Camót.

Rastra. = Pagcagóyod. * Bisan onsa ng̃a nabítay ug nagóyod. * Tonób, timáan ng̃a nahabílin sa miágui sa bisan diin. * Capandáyan sa paghípos sa mang̃a dagámi, &c., ng̃a laya, sa mg̃a tanáman ug mg̃a cabalánan. * Tohog sa bisan onsang bong̃a.

Rastrallar. V. Lastiguear.

Rastreador. = Ang magabólong sa bisan onsa sa pagsómay sa guiaguían, sa timáan sa mg̃a tonób con sa lain ng̃a timáan. * Pagbalígya sa mg̃a mananáp ng̃a guipatáy sa lugar ng̃a pagabaligyáan. * Pagtághap tong̃ód sa mg̃a timáan. * Paglupád sa harúul caáyo sa yota.

Rastrero. = Ang magagóyod. * Ang magalupád ng̃a harúul sa yota, ng̃a hapit modápat sa yota. * Táuo ng̃a obus, talamáyon, tampalásan. * Ang may opicio sa lugar ng̃a pagapátyan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan. * Ang nagadála sa mg̃a hayúpan ng̃a pagapátyon, sa lugar ng̃a palátyan caníla.

Rastrillada. = Ang macóha sa macaúsa sa tagsa ca pagquigí, ug sa tagsa ca pagóyod sa sorlay sa yota.

Rastrillar. = Pagquiguí, pagquichí sa lanot, &c.

Rastrillo. = Capandáyan sa pagquiguí sa lanot, &c. * Pothao ng̃a santic sa mg̃a posil. V. Rastra desde capandáyan hasta tohog.

Rastro. V. Rastra desde bisan onsa. * Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a calongsóran sa pagpatáy ug pagbalígya sa mg̃a hayúpan. * Timáan sa bisan onsa, ng̃a mahabílin sa bisan diin.

Rastrojera. = Yota ng̃a guicoháan na sa trigo, sa humáy, &c.

Rastrojo. = Ang dagámi ng̃a nahabílin sa yota sa nagálab na ang trigo, ang humáy, &c.

Rasura. = Pagcaálot, pagcaquías, pagquílquig. * Lalog sa vino.

Rasuracion. V. Rasion.

Rasurar. = Pagálot.

Rata. = Ilagá ng̃a baye.

Ratafía. = Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente sa guindas ug sa obán ng̃a mg̃a panácot ng̃a mahomót.

Ratear. V. Proratear. * Pagpáhat sa pagcaígo, somála sa mg̃a pahanúngdan. * Pagcáoat, pagticás sa mg̃a tolotagídyot sa pagcalaláng. * Pagaguínod. * Paggóyod sa yota.

Rateo. V. Prorateo.

Rateramente. = Sa pagcang̃íl-ad, sa pagcadaótan.

Ratería. = Pagcapang̃áoat sa mg̃a tolotagídyot, sa pagcalaláng. * Pagcatampalásan. * Buhat ng̃a daótan, malágsot, mang̃íl-ad.

Ratero. V. Rastrero hasta ang may opicio. * Caoatán, mang̃ang̃áhas, maninicás, ng̃a mang̃áoat sa mg̃a tolotagídyot, sa pagcalaláng. * Bisan onsa ng̃a talamáyon.

Ratificacion. = Pagcamatúod sa guiíng̃on ng̃a daan.

Ratificar. = Pagmatúod sa bisan onsa.

Ratigar. = Pagbáat ug maáyo sa guibútang, sa pagcahúsay, sa careton, sa galíng̃an.

Rátigo. = Cadaghánan sa mg̃a surlánan sa vino, ng̃a guilúlan sa careton, sa galíng̃an.

Ratihabicion. = Pagángdo, pagtándo, sa bisan cansa, sa bisan onsa ng̃a guibúhat sa lain sa iang ng̃alan.

Ratina. = Panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Rato. = Ilagá. * Macadiót, diriót sa horas. * Calípay con casáquet.

Raton. = Ilagá, balágtoc. * Bató ng̃a maháit sa cahiládman sa dagat, ng̃a macatábas ug macapótol sa mg̃a cable sa mg̃a sacayán ng̃a guihócot sa mg̃a sinípit.

Ratona. = Ilágang baye.

Ratonar. = Pagpáac, pagcótcot sa mg̃a ilagá. * Pagsaquét sa iríng cay guilabíhan ang pagsobád sa mang̃a ilagá.

Ratonera. = Sagpá.

Ratonero ó Ratonesco. = Ang nahatong̃ód sa mang̃a ilagá.

Raudal. = Balaháan ng̃a pagaaguían sa daghan ng̃a tubig ng̃a mabahá caáyo. * Cadaghánan sa bisan onsa.

Raudamente. = Sa pagcalágmit.

Raudo. = Malágmit.

Raya. = Barlis. * Caotlánan sa mg̃a provincia con mg̃a calongsóran. * Catapúsan, tagál sa bisan onsa. * Calaínan sa isda.

Rayado. = Sinambágan, binórcan sa mg̃a barlis.

Rayano. = Ang naganáyon sa lain ng̃a yota. * Ang anáa sa caotlánan sa dohá ca provincia, &c.

Rayar. = Pagbárlis. * Pagpánas, pagpápas sa guisólat. * Pagbótang, sa obos sa obán ng̃a mg̃a polong ng̃a guisúlat, sa usá ca barlis, arón timaánan. * Paglabáo, paglabí sa isigcaíng̃on. * Pagdápat sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagaláman daman, paglámdag, pagsógod sa caarláuon.

Rayo. = Casoláo, casílao sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon. * Linti. * Mg̃a cahoy ng̃a guibótang sa mg̃a rueda, sa mg̃a malíng̃an. * Pusil, escopeta, luthang. * Bisan onsa ng̃a mabáscog, ng̃a may cosóg, gahóm. * Táuo ng̃a batid, sa matalínis ng̃a húna húna. * Ang caól-ol ng̃a maháit ug dagcó. * Caáyo, cadáot ng̃a calit, ahat, sa oalá paabótan ug húna hunáon. * Opiciales sa justicia, sa catarúng̃an. * Matá.

Rayoso. = Ang guibarlísan.

Rayuela. = Dula sa mg̃a báta.

Rayuelo. = Langgam.

Raza. = Lioat, calioátan. * Calaínan sa bisan onsa. * Casoláo, casílao sa adlao.

Razado. = Panápton ng̃a bastos, ng̃a díli magsáma sa pagcapino, sa pagcanípis.

Razon. = Húna húna, ihibaló, boot. * Casaráng̃an sa bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Isip, ihap. * Cataróng̃an, casaráng̃an.

Razonable. = Ang moáng̃ay sa catarúng̃an, sa pagcatacós. * Arang arang, maáyo ayo, igo igo.

Razonablejo. = Idem.

Razonablemente. = Ing̃on sa cataróng̃an. * Maáyo ayo.

Razonadamente. = Ing̃on sa nahamótang sa matúod ng̃a cataróng̃an.

Razonado. = Boótan.

Razonador. = Ang magaoáli, ang magasámbag.

Razonamiento. = Pagcasuguílon, suguílon, solte, cagúla.

Razonar. = Pagpamólong, pagsuguílon, pagsólte, pagcagúla.

RE

Reaccion. = Pagcabátoc, pagcacosóg, pagcasócol sa usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a magabátoc opód ug macapógos canía. * Pagcasócol sa bisan onsa.

Reagravacion. = Pagcabóghat. * Pagcaópod, pagcaósob sa dagcóng cosóg.

Reagudo. = Táuo sa matalínis ug batid uyámot ng̃a húna húna.

Real. = Ang may pagcamáo gayód. * Ang nahatong̃ód sa hari. * Malólot uyámot. * Ang sacayán ng̃a ponóan sa ubán ng̃a mg̃a sacayán sa mg̃a escuadra. * Maáyo caáyo. * Lugar ng̃a guimpúy-an ug guihonóng̃an sa usá ca pang̃obátan, ug ang guibotáng̃an sa balong balong sa hari con sa general, sa ponóan sa mg̃a soldados. * Sicápat.

Realce. = Dayan dayan ng̃a molabáo, molabí sa bisan onsa. * Pagcadagcó, pagcamahál.

Realejo. = Órgano, tolónggon ng̃a diótay ug ng̃a masáyon ng̃a pagabálhin balhínon.

Realengo. = Longsod ug yota ng̃a nahatong̃ód sa hari ug sa Guinharían.

Realeza. = Cahímtang ug pagcabóot sa hari.

Realidad. = Pagcamáo ng̃a túod sa bisan onsa. * Camatúod, pagcamatúod, matúod túod.

Realillo. = Sicaoálo ng̃a coliró, ng̃a oaláy cahoy.

Realista. = Ang mahagógma sa hari, ang maganonót sa dapig sa hari.

Realizable. = Ang arang buháton, ang mahímo ng̃a pagmatoóron.

Realizar. = Pagbúhat ng̃a túod.

Realmente. = Sa pagcamatúod, sa matúod gayúd.

Realzar. = Pagósoag, pagtáas sa bisan onsa, pagbótang sa labíng hatáas sa pagcabútang ng̃a daan. * Pagdáyan dayan, pagtahóm.

Reamar. = Paghigúgma ug dagcó. * Pagbálos sa paghigúgma.

Reanimar. = Pagpahióli sa cosóg, sa gahóm. * Pagágda, pagsámbag sa guióbsan sa buot.

Reapretar. = Paghogót pagopód, pagósob sa paghogót.

Rearar. = Pagdáro pagósob.

Reasumir. = Pagdáoat pagopód sa guibiáan ng̃a daan.

Reasuncion. = Pagcadáoat pagósob sa guibiáan ng̃a daan.

Reata. = Pisi ng̃a icahocót sa durúha con capin ba ng̃a mg̃a mananáp. * Pagcaáng̃ay sa cabobót-on sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagbóot sa ílang isigcaíng̃on.

Reatadura. = Pagcahogót pagósob.

Reatar. = Paghogót sa durúha con capin ba ng̃a mg̃a mananáp, arón managlacát sa pagcasonód sonód.

Reato. = Catungdánan ng̃a mahabílin sa pagbáyad sa baláidon tong̃ód sa otang sa mg̃a salá, bisan ng̃a guipasáilo na ang maong mg̃a salá.

Reaventar. = Pagpálid pagopód sa bisan onsa.

Rebaba. = Bisan onsa ng̃a capin.

Rebaja. = Pagcacólang, pagcacópos sa bisan onsa.

Rebajar. = Pagcólang, pagcópos.

Rebajo. = Canal, bohó sa cahoy, sa bató, &c., arón pagasórlan ug pagaang̃áyan sa lain ng̃a bató, sa lain ng̃a cahoy, &c.

Rebalaje. = Alimpólos sa mg̃a bahá sa tubig, sa sológ sa dagat ug sa mg̃a sobá.

Rebalsa. = Tubig ng̃a díli magabahá, ng̃a magapuyó.

Rebalsar. = Pagpoyó, paghunóng sa cabahá sa tubig.

Rebanada. = Inárlip sa bisan onsa.

Rebanar. = Pagárlip sa bisan onsa.

Rebañadera. = Capandáyan ng̃a puthao sa pagcóha sa nahólog sa mg̃a atábay ug sa anáa sa cahilárman sa dagat ug sa mg̃a subá.

Rebañar. V. Arrebañar.

Rebaño. = Panón sa mg̃a hayúpan. * Catilíngban sa mg̃a cristianos.

Rebasadero. = Lugar ng̃a pagaaguían sa mg̃a sacayán.

Rebasar. = Pagágui sa bisan diin sa mg̃a sacayán.

Rebate. = Pagcalális lalis. * Pagcaáoay, pagpang̃óbat.

Rebatiña. V. Arrebatiña.

Rebatir. = Pagbátoc, pagsócol sa cosóg sa lain. * Pagáoay, pagpang̃óbat pagopód.

Rebato. = Paghimaló, pagcahimaló. * Bisan onsa ng̃a moábot sa ahat, sa calit, sa oalá paghúna hunáon. * Pagcagobóc.

Rebautizante. = Ang magabúñag sa guibuñágan na.

Rebautizar. = Pagbúñag pagósob.

Rebelar. = Pagpaálsa, paghópo sa bisan cansa sa obán arón manócol sa mang̃a ponóan. * Pagbólag sa pagcaamigos, sa pagcaábian. * Pagdáog sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan.

Rebelde. = Ang moálsa, ang magasócol sa mg̃a ponóan. * Suquíhan, masinocólon. * Cailíbgon ng̃a díli padáog sa maáyong húna húna. * Ang díli magatamód sa mg̃a calóoy.

Rebeldía. = Pagcasóqui, pagcasócol. * Pagcaparáyon sa díli maáyong húna húna, sa mg̃a buhat ng̃a daútan.

Rebelion. = Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan.

Rebelon. = Cabayo ng̃a díli boot magsógot sa preno sa pagtóyoc sa luyo ug sa luyo.

Rebenque. = Tinábas ng̃a panit, pisi ng̃a malíg-on, ng̃a ihalámpac ug igacastigo sa mg̃a táuo ng̃a guihócman sa mang̃a buhat ng̃a mabóg-at. * Pisi ng̃a hamóbo ng̃a igabáat ug igabítay sa bisan onsa sa mg̃a sacayán.

Rebeza. = Pagcabálhin sa mg̃a sológ, sa mg̃a pagtáob ug paghunás sa dagat.

Rebisabuelo. = Apóhan ng̃a itagótlo, apóhan sa tohod.

Rebiznieto. = Apo ng̃a itagótlo, apo sa tohod.

Reblandecer. = Paghómoc sa bisan onsa.

Rebociño. = Mantiya ng̃a hamóbo ng̃a igatábon sa mang̃a babáye sa olo ug sa nauong.

Rebollar. = Lugar ng̃a guitórcan sa daghan ng̃a mg̃a salíngsing sa ponóan sa mg̃a cahoy.

Rebollidura. = Salaoáyon sa bohó sa mg̃a luthang, cay oalá boháton ug maáyo.

Rebollo. = Salíngsing sa mg̃a cahoy, sa dapit sa ponóan.

Rebolludo. = Supang, matámboc. * Batóng mahál, diamante ng̃a baol pa.

Rebosadero. = Lugar ng̃a pagaaoásan sa bino, sa tubig, &c.

Rebosadura. = Pagcaáoas sa bino, sa tubig, &c.

Rebosar. = Pagáoas. * Pagdághan sa bisan onsa. * Pagpasábot sa mg̃a timáan sa anáa sa cásing cásing.

Rebotador. = Ang magaómpoc.

Rebotadura. = Pagcaómpoc.

Rebotar. = Ompoc. * Pagláin sa color, &c., sa bisan onsa. * Pagsócol. * Pagbálic sa tomóy sa mg̃a lansang, &c.

Rebote. = Pagcaómpoc.

Rebotica. = Ang solód ng̃a sonód sa botica. * Lugar ng̃a guitigúman sa tubig sa ulan, sa mg̃a quinahánglan sa botica.

Rebotiga. = Ang sulúd ng̃a sonód sa guibotáng̃an sa tiendáhan.

Rebotin. = Ang dahon ng̃a icadóha sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a moras, sa nacóha na ang nahaúna.

Rebozar. = Pagpótus sa mg̃a sod-an sa mg̃a itlog, sa binócboc, &c. * Pagdúngdong, pagtábon sa nauong sa pandong, &c.

Rebozo. = Pagcatábon sa nauong sa pandong, &c. * Pagcasalingcápao, pagcasománg̃il. * Sa tinágo, sa hilom.

Rebramar. = Pagtíng̃og pagósob sa mg̃a mananáp. * Pagsigbálos balos sa mg̃a mananáp sa ilang pagtíng̃og.

Rebramo. = Ting̃og sa mg̃a mananáp ng̃a icabálos sa ting̃og sa isigcamananáp nila.

Rebudiar. = Pagpósng̃a sa baboy ng̃a ihálas con macaquíta sa mg̃a táuo.

Rebufar. = Pagpósng̃a sa mabágcog, sa pagcacosóg.

Rebujal. = Ang isip sa mg̃a hayúpan sa mg̃a panón ng̃a díli moábot sa calím-an.

Rebujo. = Pagcadóngdong, pagcatábon sa mg̃a babáye arón díli sila quit-on ug pagaílhan. * Potús ng̃a oalá hipóson ag maáyo.

Rebullicio. = Sabá, banhang dagcó.

Rebullir. = Pagsógod sa paglíhoc sa bisan onsa ng̃a nagapuyó.

Reburujar. = Pagpótus sa bisan onsa sa díli maáyo ng̃a pagcahípos.

Reburujon. V. Rebujo desde potús.

Rebusca. = Pagcadaguínot sa mg̃a bong̃a ng̃a nahabílin sa mang̃a cabalánan. * Ang mg̃a bong̃a ng̃a mahabílin sa mg̃a cabalánan sa lioas na ang panúig. * Ang labíng daútan sa bisan onsa.

Rebuscar. = Pagpólot, pagdaguínot sa mg̃a bong̃a ng̃a mahabílin sa mg̃a cabalánan sa lioas na ang paghípos, sa nacúha an ang panúig. * Pagpang̃íta, pagbólong, pagsúsi sa bisan onsa, sa dagcóng cacúgui.

Rebusco. V. Rebusca.

Rebuznador. = Ang magatíng̃og ing̃on sa pagtíng̃og sa mg̃a borrico.

Rebuznar. = Pagtíng̃og sa mg̃a borrico.

Rebuzno. = Ting̃og sa mg̃a borrico.

Recabar. = Pagdáng̃at sa guipanghináot tong̃ód sa maáyong pagpang̃amúyo.

Recado. = Polong ng̃a ipadála, ng̃a ipasuguílon sa lain. * Panomdóman ng̃a maáyo, pagcahándom sa isigcaíng̃on. * Pagcomostá, pagpang̃omostá. * Hatag, gasa, regalo, timáan sa maáyong buot. * Pagcaándam, pagcatagána sa mg̃a quinahánglan sa bisan onsa. * Ang mg̃a quinahánglan sa pagcáon sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy.

Recaer. = Paghólog pagopód. * Pagbóghat sa mg̃a masaquét. * Pagábot sa usá ca táuo sa mg̃a calisód sa lain ng̃a táuo.

Recaida. = Icadúhang pagcahólog, pagcapócan. * Pagcabóghat sa mg̃a masaquét.

Recalada. = Pagcadónggo sa mg̃a sacayán.

Recalar. = Paghonób, pagyópyop. * Pagdónggo sa mg̃a sacayán sa laoígan, pagábot sa hang̃in sa lugar ng̃a guilináoan.

Recalcadamente. = Sa pagcadásoc.

Recalcadura. = Pagcadásoc.

Recalcar. = Pagdásoc. * Paghagóot, paggóot. * Pagósob sa maong suguílon.

Recalcitral. = Pagsíbog. * Pagsóqui sa minatúod.

Recalentamiento. = Pagcaínit pagósob.

Recalentar. = Pagínit pagopód. * Pagábot sa caíbog, sa paghigúgma.

Recalzar. = Pagdóol sa yota sa mg̃a tanóm, sa libót nila. * Pagáyo sa mg̃a simiento sa mg̃a baláy, &c.

Recalzo. = Pagcaáyo sa mg̃a simiento sa mg̃a tilindógan sa mg̃a baláy.

Recamador. = Magbobórda.

Recamar. = Pagbórda.

Recámara. = Solód ng̃a sonód sa solód ng̃a guibotáng̃an sa higdáan. * Solód ng̃a guihipósan sa mg̃a hias ug mg̃a casangcápan sa mg̃a baláy ng̃a hariánon. * Lugar ng̃a pagasórlan sa pólvora sa mg̃a luthang, mg̃a pusil, &c., sa pagbúhi caníla.

Recambiar. = Pagbáilo, pagtagílis pagósob.

Recambio. = Icadúhang pagcabáilo, pagcatagílis.

Recamo. = Pagcabólda.

Recancanilla. = Pagcaquiáng quiáng sa mg̃a báta, sa pagdúla nila.

Recantacion. V. Palinodia.

Recanton. = Ang bató ng̃a ipadápat sa mg̃a pared, arón díli madáot.

Recapacitar. = Paghúna húna, pagpalándong.

Recapitulacion. = Pagcaásoy sa pagcaláctor sa guiíng̃on ng̃a daan.

Recapitular. = Pagásoy sa pagcaláctod sa guiíng̃on ng̃a daan sa mg̃a hatáas ng̃a polong.

Recargar. = Pagbála, paglólan pagopód. * Pagdógang sa cabóg-at sa guipás-an, sa guibála, sa guilólan. * Pagsáoay tong̃ód sa bag-ong salá. * Pagdógang sa castigo sa mg̃a saláan guican sa bag-ong paghócom.

Recargo. = Bag-ong bala, bag-ong lulan. * Bag-ong pagsáoay, tong̃ód sa bag-ong salá. * Castigo ng̃a bag-o sa mg̃a saláan. * Pagcadógang sa hilánat ug sa saquét.

Recata. = Pagcadímdim; pagcatagámtam, pagcatiláo pagósob.

Recatadamente. = Sa pagcabántay, sa pagcaólay.

Recatado. = Mabalantáyon. * Maólay. * Ang magabántay sa iang láoas, sa iang pagpamólong, sa iang pagatúbang, &c.

Recatar. = Paghílom, pagtábon, pagtágo sa díli boot ng̃a hibalóan. * Pagtiláo pagósob, pagtagámtam, pagdímdim pagopód. * Pagtáhap sa pagbóhat sa bisan onsa.

Recatear. V. Regatear. * Paghícao. * Díli pagbóot, pagsúqui.

Recatería. V. Regatonería.

Recato. = Pagcabántay. * Pagcaólay, pagcatimáan sa mg̃a búhat, sa mg̃a polong, &c.

Recaton. V. Regaton.

Recatonazo. = Pocpoc, pagcabónal sa tomóy, sa sop-ot sa bangcao.

Recatonear. V. Regatonear.

Recatonería. V. Regatonería.

Recaudacion. = Pagcapaníng̃il, pagcacaláoat sa salapí. * Ang solód ng̃a pagatipígan sa salapí sa Guinharían.

Recaudamiento. V. Recaudacion. * Cahímtang sa pagcamaniníng̃il. * Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa maniníng̃il.

Recaudar. = Pagtíng̃il, pagtígom sa salapí sa Guinharían. * Pagbútang sa maáyo sa bisan onsa.

Recaudo. V. Recaudacion. * Pagcaáco.

Recavar. = Pagcále pagopód.

Recazo. = Dayan dayan sa calang sa mg̃a polóan ug sa mg̃a onód sa mg̃a hing̃aníban. * Bocó bocó sa ng̃a cuchillo.

Recelar. = Pagtáhap, pagtághap.

Recelo. = Pagcatáhap.

Receloso. = Matahápon.

Recentadura. = Ang binhi ng̃a pagatipígan sa pagsácot sa bag-ong minása.

Recental. = Anac sa carnero ng̃a magasóso pa.

Recentar. = Pagsácot sa bag-ong minása sa binócboc, sa binhi ng̃a tinipígan. * Pagbág-o.

Receñir. = Pagbácos, paglícos pagósob.

Recepcion. = Pagcacaláoat. * Pagcasúsi, pagcasóquit sa hocom, arón hibalóan sa matúod.

Recepta. = Libro ng̃a pagasolátan sa mg̃a silot.

Receptáculo. = Bolotáng̃an sa bisan onsa. * Dalángpan.

Receptador. = Ang magatábon, ang magatágo, ang magacágon cagon sa mg̃a saláan.

Receptar. = Pagtábon, pagtágo, pagcágon cagon sa mg̃a saláan ug sa mg̃a salá.

Receptivo. = Ang mudáoat, ang arang magdáoat.

Recepto. = Dalángpan.

Receptor. = Ang modáoat. * Ang escribano ng̃a guisógo sa hocom sa bisan onsa ng̃a tacós ug boháton.

Receptoría. V. Recetoría. * Cahímtang sa pagcareceptor. * Ang opicio ng̃a guitógon sa receptor.

Recercador. = Ang magapalibót, ang magapalícos pagósob.

Receso. = Pagcabólag, pagcapaháoa.

Receta. = Ang pagbóot sa mananámbal ng̃a sinúlat, arón ihátag sa boticario ang tambal ng̃a guipang̃áyo. * Tolománon sa pagbúhat sa bisan onsa. * Papel ng̃a guisulátan sa bisan onsa ng̃a guipang̃áyo.

Recetador. = Ang magasúlat sa mg̃a reseta.

Recetante. = Idem.

Recetar. = Pagpang̃áyo sa botica sa mg̃a tambal tong̃ód sa sulat ng̃a guisúlat sa mananámbal.

Recetario. = Libro ng̃a pagasulátan sa mg̃a tambal ng̃a guipang̃áyo sa mananámbal sa botica. * Cadaghánan sa mg̃a reseta ng̃a sinolátan sa mg̃a tambal ng̃a oalá pa baidan sa boticario.

Recetor. V. Receptor. * Ang modáoat sa salapí sa Guinharían.

Recetoría. = Solód ng̃a pagatipígan sa salapí sa Guinharían.

Recial. = Solog ng̃a mabáscog sa mg̃a subá.

Reciamente. = Sa pagcabáscog, sa pagcacosóg.

Recibidero. = Ang mahímo ng̃a pagadaoáton.

Recibidor. = Ang mudáoat, ang macacaláoat.

Recibiente. = Idem.

Recibimiento. = Pagcadáoat, pagcacaláoat. * Pagcasogát, pagcatágbo, pagcahinágbo. * Solód ng̃a pagadaoátan sa mg̃a bisita, solód ng̃a guisóndan sa lasalas. * Altal ng̃a guigáma sa mg̃a cadalánan ng̃a pagabotáng̃an sa Santísimo Sacramento sa mg̃a procesion.

Recibir. = Pagdáoat, pagcaláoat. * Pagságang. * Pagtágbo, pagsogát, paghinágbo. * Pagatúbang sa mg̃a bisita. * Pagsócol sa boot magdámag.

Recibo. V. Recepcion. * Calig-ónan, camatuódan ng̃a guihátag sa táuo ng̃a mudáoat sa bisan onsa.

Recien. = Bag-o pa, carón bag-o, díli pa dugay.

Reciente. = Idem. * Ang bag-o nahúman, natápus, natibáoas.

Recientemente. V. Recien.

Recinchar. = Pagbácus ug maáyo.

Recinto. = Solód.

Recio. = Mabáscog, macosóg. * Matámboc. * Supang, sa maísog ng̃a gaui.

Récipe. = Polong ng̃a linatín: ang reseta ng̃a guisúlat sa mg̃a mananámbal sa pagpang̃áyo sa mg̃a tambal sa botica. * Bisan onsa ng̃a macasáquet, macalisód.

Recipiente. V. Recibidor.

Recíprocamente. = Sa pagcabinálos balos.

Reciprocidad. = Pagcabálos sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.

Recíproco. = Magsáma sa pagbálos.

Recitacion. = Pagcasóguid.

Recitador. = Ang magasóguir sa hatáas ng̃a ting̃og.

Recitar. = Pagsúguir sa bisan onsa sa hatáas ng̃a ting̃og.

Reciura. V. Robustez. * Pagcahorós sa hang̃in, pagbáscog sa init, sa ulan, &c.

Reclamacion. = Pagcatáoag sa masingcámot. * Pagcasóqui sa mg̃a pagsentensia sa hocom, tong̃ód cay oalá macaígo sa catarúng̃an. * Pagcasigtáuag sa mg̃a langgam.

Reclamar. = Pagsigtáoag sa mg̃a langgam. * Pagtáoag sa minatúod, sa masóbsob. * Pagsóqui sa bisan onsa ng̃a díli matárong.

Reclamo. = Ang langgam ng̃a aghop ng̃a guitorlóan arón taogon sa iang ting̃ób ang mg̃a isigcalánggam nia. * Ting̃og ng̃a guitáoag sa usá ca langgam sa lain ng̃a isigcalánggam nia. * Capandáyan sa pagtáoag sa mg̃a langgam. * Ting̃og ng̃a igatáoag sa bisan cansang táuo.

Recle. = Túig ng̃a guitógot sa mg̃a canónigo arón maling̃áo ling̃ao, ug arón díli sila muátang sa coro.

Reclinacion. = Pagcasándig, pagcasál-ig, pagcahámboy. * Pagcataquílid.

Reclinar. = Pagtaquílid, pagtóang. * Paghámboy, pagsándig, pagsál-ig.

Reclinatorio. = Hambóyan, sandígan, sal-ígan.

Recluir. = Pagbilánggo.

Reclusion. = Bilanggóan.

Reclusorio. = Idem.

Recluta. = Pagcadógang sa soldados ng̃a culang sa mg̃a pang̃obátan. * Ang musulód sa pagcasoldados sa iang caugalíng̃on ng̃a pagbóot.

Reclutar. = Paghópo sa mg̃a táuo arón manolód sila sa pagcasoldado. * Pagpatigáyon sa mg̃a quinahánglan.

Recobrante. = Ang magabáoi.

Recobrar. = Pagbáoi. * Paghióli sa capógdao, sa pagcaoalá sa búot, sa mg̃a balatían.

Recobro. = Pagcabáoi. * Paghióli sa pagcapógdao.

Recocer. = Paglóto pagósob. * Paglabí sa capong̃ót, sa casocó.

Recocido. = Táuo ng̃a maánad na sa bisan onsa, batid.

Recocina. = Solód ng̃a harúul sa cosina, sa dapóg.

Recocho. = Ang loto ng̃a guilabíhan.

Recodadero. V. Reclinatorio.

Recodo. = Pagcasíco, pagcalicó sa mang̃a cadalánan.

Recogedero. = Lugar ng̃a pagahipósan sa mg̃a botang. * Capandáyan ng̃a icahípos.

Recogedor. = Ang magapasáca sa iang baláy.

Recoger. = Pagcúha pagopód sa bisan onsa. * Pagtígom, pagting̃ób, pagpópho, paghípos sa mg̃a bong̃a sa panúig. * V. Encoger. * Pagdaguínot sa salapí ug sa bisan onsa. * Paghípos sa caugalíng̃on ng̃a baláy. * Paghúna húna, pagpalándong.

Recogida. = Babáye ng̃a mopoyó sa usá ca baláy, sa díli magalacát sa goa, guican sa iang pagbóot con sa sugo sa mg̃a ponóan.

Recogidamente. = Sa pagcaoaláy labot sa mg̃a caling̃áoan.

Recogido. = Ang magapuyó ng̃a sia usá ra, sa oaláy labot sa mg̃a caling̃áoan.

Recogimiento. = Pagcatígom, pagcating̃ób, pagcatápoc, sa mg̃a botang. * Dalángpan ng̃a malíg-on pagcabólag sa mg̃a caling̃áoan. * Pagcahúna húna, pagcapalándong.

Recolar. = Pagsála pagopód sa vino, sa tubig, &c.

Recoleccion. = Pagcaláctod. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa mg̃a tulumánon sa ubán ng̃a mg̃a caparían. * Pagcahípos sa mg̃a bong̃a sa tiempo sa panúig, sa panuígan. * Pagcatíng̃il sa salapí ug sa mg̃a bong̃a. * Pagcabía sa ng̃atanán ng̃a calibutánon sa maáyong pagámpo ug pagpang̃amúyo sa Dios.

Recolectar. = Paghípos sa mg̃a bong̃a sa panúig.

Recoleto. = Padre, religioso ng̃a magatúman sa pagcahíngpit sa mg̃a tulumánon sa caparían ng̃a hingtúngdan, ug ang convento ng̃a guimpúy-an nia. * Táuo ng̃a díli mahagúgma caáyo sa mg̃a caling̃áoan ng̃a calibotánon, ug ng̃a may casaráng̃an sa pagbísti.

Recomendable. = Ang tacós ng̃a higugmáon ug palanggáon.

Recomendablemente. = Sa dagcóng pagcacúgui.

Recomendacion. = Pagcatógon. * Pagcadáyeg sa bisan cansa. * Pagcamahál, pagcahamíli sa bisan onsa.

Recomendar. = Pagtógon sa bisan cansa arón magabántay ug magaalíma sa bisan onsa. * Paglában sa bisan cansa sa pagdáyeg canía.

Recompensa. = Pagcabálus sa mg̃a calóoy. * Pagcabáilo ng̃a magsáma.

Recompensable. = Ang tacús ng̃a pagabáslan.

Recompensacion. V. Recompensa.

Recompensar. = Paghátag sa usá ca butang ng̃a tumbas sa bale sa lain ng̃a butang ng̃a guidáoat. * Pagbálos sa mg̃a calóoy, sa mg̃a pahanóngdan.

Recomponer. = Pagáyo pagósob.

Reconcentramiento. = Pagcasolód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Reconcentrar. = Pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagtágo sa mg̃a húna húna. * Paghúna húna sa minatúod sa bisan onsa.

Reconciliacion. = Pagcaábian pagósob, pagopód sa pagcahigála. * Pagcatóg-an sa mg̃a salá ng̃a hingcalímtan ug sa mg̃a salá ng̃a diótay. * Pagcacompisál sa mg̃a sacerdote.

Reconciliador. = Ang magapaamigos.

Reconciliar. = Pagcábig pagósob sa pagcahigála, pagopód sa pagcaábian. * Pagpacompisál sa táuo ng̃a nagatúg-an sa mg̃a saláng diótay con sa mg̃a salá ng̃a hingcalímtan sa lain ng̃a pagcompisál. * Pagdaláng̃in sa bisan onsang lugar ng̃a sagrado ng̃a guibohátan sa mg̃a salá.

Reconcomerse. = Paglíhoc sa licód sa abága, ug sa bocó bocó, guican sa pagcacatól ng̃a dagcó.

Reconcomio. = Pagcalíhoc sa bocó bocó, sa abága ug sa licód, ng̃a dong̃an, guican sa pagcacatól ng̃a dagcó, con guican ba sa pagcadagcóng calípay. * Catáhap ng̃a magatándog sa mg̃a húna húna.

Recóndito. = Ang natágo. * Ang nahóbong. * Ang halálom uyámot.

Reconduccion. = Pagcasábot sa pagábang pagopód sa bisan onsa sa human na ang nahaónang pagsábot.

Reconducir. = Pagábang pagopód.

Reconocedor. = Ang magalí-li, ang magahíling ug maáyo.

Reconocer. = Li-li, hiling. * Pagpasábot sa pagcaía sa hari, sa mg̃a ponóan, &c. * Pagtóg-an sa pagcatámod sa usá ca táuo sa isigcaíng̃on, tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guidáoat. * Paghúna húna, pagpalándong. * Pagíla, sa bisan cansa sa bisan onsa ng̃a ia. * Pagíla pagtóg-an sa salá, sa sayúp ng̃a guibúhat.

Reconocidamente. = Sa pagcatamód.

Reconocido. = Ang magatamód sa mg̃a calóoy.

Reconociente. = Ang magalí-li, ang magahíling.

Reconocimiento. = Pagpacaíla, pagcahíling, pagcalí-li. * Pagcatamód. * Pagpaóbos, pagcasácop.

Reconquista. = Pagcaángcon pagopód sa bisan onsa, guican sa gahúm sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a soldados.

Reconquistar. = Pagángcon, pagdáog, pagpasácop pagósob sa mg̃a longsod, &c., guican sa gahóm sa mg̃a soldados ug sa mg̃a hing̃aníban.

Recontante. = Ang magasúguid pagópod opod sa bisan onsa.

Recontento. = Malipáyon caáyo. * Calípay ng̃a dagcó.

Reconvalecer. = Pagáyo pagósob sa saquét.

Reconvencion. = Pagcasáoay, pagcabárlong sa bisan cansa, tong̃ód sa maong salá.

Reconvenir. = Pagcasabá, pagbárlong, pagsáoay sa bisan cansa tong̃ód sa salá nia. * Pagsáca sa hocom sa bisan cansa, sa maong táuo ng̃a nagasáca canía.

Recopilacion. = Pagcaláctor sa mg̃a sulat. * Catilíngban sa bisan onsa. * Catilíngban sa mg̃a leyes ng̃atanán.

Recopilador. = Ang magapaláctor. * Ang magating̃ób, ang magatígom.

Recopilar. = Pagláctor. * Pagting̃ób, pagtígom.

Recoquin. = Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc caáyo.

Recordable. = Ang arang pagdomdómon. * Ang tacós ng̃a pagahandómon.

Recordacion. = Pagcadómdom, pagcahándom.

Recordador. = Ang magapadómdom, ang magahándom.

Recordante. = Ang icapadómdom, ang igahándom.

Recordar. = Pagdómdom, paghándom. * Pagmatá sa natólog.

Recordativo. V. Recordante.

Recorrer. = Paglí-li, paghíling, pagsolóng sa dagcóng cacúgui. * Pagsósi. * Pagbása sa ibábao lamang. * Pagáyo sa nagadáot. * Pagdang̃óp.

Recortadura. V. Recorte.

Recortar. = Pagtábas sa capin sa bisan onsa, pagholíbis. * Paggónting sa papel sa magacaláin lain ng̃a mg̃a dagoay. * Pagguínting guinting.

Recorte. = Pagcatábas. * Pagcaholíbis.

Recorvar. V. Encorbar.

Recorvo. V. Corvo.

Recoser. = Pagtahí pagopód.

Recostadero. = Lugar ng̃a pagaoraráyan.

Recostar. = Pagoráray. * Pagtaquílid. * Pagcalígad, paghígda.

Recova. = Pagcapálit sa mg̃a itlog, mg̃a pisó, &c., sa pagbalígya, pagopód. * Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a pisó, mg̃a itlog, &c. * Panón sa mg̃a ayam.

Recoveco. = Pagcalicó licó, pagcasíco sa mg̃a cadalánan. * Pagcalaláng sa mg̃a táuo sa pagdáng̃at sa guipanghináot nila.

Recovero. = Ang magapálit sa mg̃a manóc, sa mg̃a pisó, &c., sa pagbalígya pagósob.

Recre. V. Recle.

Recreacion. = Caling̃áoan, calipáyan, calipátan.

Recrear. = Paglípay, paglípat, paglíng̃ao ling̃ao.

Recreativo. = Ang macalípay, ang macalípat, ang macalíng̃ao ling̃ao.

Recrecer. = Pagdagcó, pagpadagcó, pagpadághan sa bisan onsa. * Pagábot sa bisan onsa sa pagcaáhat. * Paghióli sa gahóm, sa cosóg.

Recrecimiento. = Pagpacadagcó, pagcadághan.

Recreo. V. Recreacion. * Lugar ng̃a pagaling̃áoan, ng̃a padoláan.

Rectamente. = Sa pagcatárong. * Sa pagcaláctod.

Rectificacion. = Pagcahíngpit sa bisan onsa. * Pagcasoláy sa pagcamatúod sa bisan onsa.

Rectificar. = Pagcahíngpit. * Pagsoláy, pagpamatúod sa bisan onsa. * Pagólay sa mg̃a ilímnon.

Rectificativo. = Ang magahíngpit. * Ang icapamatúod sa bisan onsa.

Rectilíneo. = Ang nagáma sa mg̃a barlis ng̃a tindog.

Rectitud. = Pagcaláctod. * Pagcatárong.

Recto. = Matól-id, matanos. * Matárong.

Rector. = Magholópot, ang magabóot, magbolóot, ponóan. * Cura párroco.

Rectorado. = Cahímtang sa pagcarector, ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio.

Rectoral. = Ang nahatong̃ód sa rector ug sa rectora.

Rectorar. = Pagtúman sa opicio sa rector.

Rectoría. = Cahímtang ug gahóm sa rector ug sa rectora.

Recua. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a pagabalsáhan. * Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a nagacasonód sonód.

Recuadrar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcaláro.

Recuadro. = Pagcabáhin sa pagcaláro.

Recuaje. = Ang salapí ng̃a guibáyad tong̃ód sa pagágui sa mg̃a mananáp sa bisan diin.

Recuarta. = Icaópat ca coldas sa sesta, sa guitara.

Recudimiento. = Gahóm ng̃a guihátag sa bisan cansang táuo sa isigcaíng̃on, arón mamaníng̃il sa salapí ng̃a catongdánan nia ng̃a panínglon.

Recudir. = Pagbáyad sa bisan cansa sa tacús ng̃a ibáyar canía. * Pagóli sa bisan onsa sa lugar ng̃a guicoháan.

Recuento. = Isip, icadúhang ihap sa bisan onsa.

Recuerdo. = Panomdóman sa bisan onsa ng̃a miágui.

Recuero. = Ang magabántay ug magasonód sa mg̃a recua.

Recuesta. = Pagcapahibaló sa pagbóot sa hocom.

Recuesto. = Pagcahanáynay, pagcahándig.

Reculada. = Pagcasíbog, pagcaisíos, pagcaísol.

Recular. = Pagisíos, pagsíbog. * Pagisíos sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot ug húna húna. * Isol.

Reculo. = Manóc con pisó ng̃a tocóng, ng̃a oaláy icog.

Reculones. (á). = Sa pagcasíbog.

Recuperable. = Ang arang bauíon, ang mahímo ng̃a pagalocáton.

Recuperacion. = Pagbáoi, pagcalocát.

Recuperador. = Ang magabáoi. * Ang magalocát.

Recuperar. = Pagbáoi, paglucát. * Pagáyo ayo, pagárang arang sa saquét.

Recuperativo. = Ang icabáoi, ang icalucát.

Recura. = Capandáyan sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sodlay, sa paghínag sa ilang mg̃a ng̃ipon.

Recurar. = Paghínag sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a sudlay.

Recurrir. = Pagdang̃óp, paquigmalóoy, pagpaquigtábang, pagpaquiglában. * Pagúli sa lugar ng̃a guiguicánan, paghióli sa bisan onsa sa lugar ng̃a guicuháan.

Recurso. = Pagcadang̃óp. * Pagcaóli, pagcahióli. * Pagánha sa lain ng̃a hocom sa nagapíldi sa usá ca hocmánan.

Recusacion. = Pagcaáyad.

Recusante. = Ang magaáyad.

Recusar. = Pagáyad.

Rechazador. = Ang magasócol, ang musúqui, ang magasícuay.

Rechazamiento. = Pagcasóqui, pagcasócol, pagcasícuay.

Rechazar. = Sicuay, socól, suqui.

Rechazo. = Pagcasíbog sa bisan onsa cay misóngco sa lain.

Rechifla. = Pagcayúbit, pagcatíao ng̃a mabóg-at, pagcatámay.

Rechiflar. = Pagyúbit, pagtámay.

Rechinador. = Ang nagaagutíot, ang nagaíac, ang nagaígut, ang nagabáglot, ang nagacáhit cahit, ang nagalágot, ang nagatagatá.

Rechinamiento. = Pagcaagotíot, pagcaíac, pagcaígot, pagcabáglot, pagcacáhit cahit, pagcalágot, pagcatagatá.

Rechinante. V. Rechinador.

Rechinar. = Agutíot, iac, ígot, baglot, cahit cahit, lagot, tagatá. * Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcasóqui.

Rechino. V. Rechinamiento.

Rechoncho. = Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.

Red. = Layá, sahid, baling. * Bisan onsa ng̃a guilála sa pagcadágoay sa layá, ng̃a may daghan ng̃a mg̃a bohó bohó. * Lugar ng̃a pagabaligyáan sa tinápay. * Limbong, pagcalaláng, pagcaólo olo.

Redaccion. = Pagcasólat sa bisan onsa sa pagcahúsay, sa pagcasonód sonód.

Redactar. = Pagsólat sa bisan onsa sa maáyong pagcahúsay, ug pagcasonód sonód.

Redactor. = Ang magahúsay, ug magapasonód sonód sa mang̃a sulat.

Redada. = Bisan onsa ng̃a macóha sa macaúsa.

Redaño. = Panit ng̃a manípis sa pagcadágoay sa puyo puyo ng̃a magapótus sa mang̃a tináe.

Redar. = Pagsáhid, pagtáctac sa baling, &c.

Redargucion. = Pagcasócol, pagcaíndig indig sa polong.

Redargüir. = Pagsócol. * Paglális lalis, pagíndig indig, sa polong.

Redecilla. = Panápton ng̃a linála sa pagcadágoay sa layá.

Rededor. = Libót, sa libót, sa lipót, sa luyo ug sa luyo, sa pagcalícos.

Redel. = Sinógdan sa pagcanípis sa mg̃a laoas sa mg̃a sacayán.

Redencion. = Pagcabáoi, pagcalocát, pagcalóoas. * Tambal, sumpa. * Dalángpan.

Redentor. = Ang magalóoas, ang magabáoi, ang magalucát. * Mamamáoi, manlolocát, manlolóoas. * Si Jesucristo ng̃a Guinóo ta, ng̃a nagabáoi sa mg̃a táuo sa cabihágan sa yaoa. * Padre sa caparían sa Merced ug sa Trinidad, ng̃a magalocát sa mg̃a bihag ng̃a toa sa camorósan.

Redero. = Ang magabóhat sa mg̃a sahid, sa mang̃a baling, &c.

Redhibitorio. = Pagcabárbar sa pagsábot, sa nagapálit sa bisan onsa, cay oalá sia sairan sa nagabalígya sa cadaótan sa maong guipálit.

Redicion. = Pagcaósob sa guiíng̃on na.

Redicho. = Táuo ng̃a magasángpot sa pagcacúti cuti.

Rediezmar. = Pagtíng̃il sa mg̃a icapólo. * Pagpang̃áyo pagopód sa mg̃a icapólo.

Rediezmo. = Icadúhang pagbáyad sa mg̃a icapólo. * Ang icasíam ca bahin, sa nacúha na ang mg̃a icapólo.

Redil. = Alud, coral, camálig ng̃a pagasórlan sa mg̃a hayúpan.

Redimible. = Ang arang baoíon ug lucáton.

Redimir. = Looas, locát, baoi. * Gaoas, misic.

Redigote. = Calaínan sa capote.

Rédito. = Polós, caposlánan sa salapí, tobo sa maong salapí.

Redituable. = Ang magapolós, ang mohátag sa tobo.

Reditual. = Idem.

Redituar. = Pagpolós, paghátag sa tobo.

Redoblado. = Táuo ng̃a matámboc, supang ug hatáas caáyo. * Pagcalacát ng̃a malágmit.

Redoblamiento. = Pagcadóha sa bisan onsa.

Redoblar. = Pagdúha sa bisan onsa. * Pagbálic sa tomóy sa mg̃a lansang, &c. * Pagósub, pagopód.

Redobla. V. Redoblamiento. * Pagcaósob, pagcaópod. * Pagcatóctoc sa tambol sa pagcadáli, sa pagcalágmit.

Redoblegar. V. Redoblar.

Redoblon. = Pagcalímbong sa sugál sa baraja.

Redoma. = Sorlánan sa salamín, halagpád dapit sa obos ug haíctin dapit sa bába.

Redomado. = Táuo ng̃a batid, malaláng̃on.

Redomazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa redoma.

Redonda. = Calaínan sa igagáma ng̃a baol pa. * Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp. * V. Rededor.

Redondamente. V. Rededor. * Sa pagcalíng̃in, sa pagcadayág, sa pagcaoaláy duha duha.

Redondear. = Pagpalíng̃in sa bisan onsa. * Pagbáyad sa mg̃a otang. * Pagpatigáyon sa caogalíng̃on lamang.

Redondel. = Calíng̃in. * Calaínan sa capote.

Redondete. V. Redondo.

Redondez. = Pagcalíng̃in.

Redondilla. = Calaínan sa garay, sa balac sa opát ca dalan.

Redondo. = Malíng̃in. * Madayág, sa oaláy duha duha.

Redondon. = Calíng̃in ng̃a dagcó.

Redopelo. = Pagcaáoay, pagcalális lalis sa daghánan, sa polong lamang.

Redor. = Baníg ng̃a diótay ug malíng̃in.

Redro. = Sa licód, sa oláhi. * Ang dao singsing, ang barlis ng̃a labíng maítom sa mg̃a song̃áy sa mg̃a carnero.

Redrojo. = Bolig ng̃a diótay sa ubas, ug ang mg̃a bolig ng̃a guisáilo sa pagpópo caníla. * Ang bulac ug bong̃a ng̃a icadúha sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Báta ng̃a díli mutóbo caáyo.

Redrojuelo. = Idem.

Redruejo. = Idem.

Reduccion. = Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabútang ng̃a daan. * Pagcabálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a magsáma. * Pagcabáilo sa salapí, pagcadúgmoc. * Pagcabáhin bahin sa bisan onsa sa daghan ng̃a mg̃a bahin. * Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo sa bisan onsa. * Pagpaóbos, pagcasácop sa usá ca Guinharían, provincia con longsod. * Pagcasámbag ng̃a mabáscog. * Pagcabálic sa matúod ng̃a Pagtóo.

Reducir. = Pagbálic sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an ng̃a daan. * Pagbáilo, pagtaguílis, pagdógmoc sa salapí. * Pagláctor sa suguílon. * Pagbáhin sa bisan onsa sa daghánan ng̃a mg̃a bahin. * Pagpasácop, pagpaóbos. * Pagsámbag, pagtámbag.

Redundancia. = Pagcacápin sa bisan onsa, pagcaáoas.

Redundante. = Ang capin, ang naáoas.

Redundar. = Aoas, capin. * Pagábot sa bisan onsa sa polós con sa icadáot sa bisan cansa.

Reduplicacion. = Pagcadúha sa bisan onsa. * Pagcaópod, pagcaósob.

Reduplicar. = Pagósob, pagopód. * Pagdóha.

Reedificacion. = Pagcatíndog, pagbóhat pagopód sa baláy, sa Singbahán, &c., ng̃a nagobá.

Reedificador. = Ang magatíndog, magapatíndog, magabóhat, magapabóhat pagósob sa bisan onsa.

Reedificar. = Pagbúhat, pagtíndog pagopód sa bisan onsa ng̃a nagobá, napócan, naláglag.

Reeleccion. = Pagcahing̃álan pagopód.

Reelegir. = Paghing̃álan pagopód, pagpíli pagósob.

Reembolsar. = Pagdáoat sa salapí ng̃a guipaólos.

Reembolso. = Pagcadáoat, pagcabáoi sa salapí ng̃a guihátag con guipaólos sa isigcaíng̃on.

Reemplazar. = Pagílis sa usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a magsáma.

Reemplazo. = Pagcaílis, pagcaalíli, pagcasalíli. * Pagcaponó sa bisan onsa. * Ang táuo ng̃a nagasalíli sa lain sa pagcasoldados.

Reencuentro. = Pagcasóngco sa bisan onsa. * Pagcatábo, pagcasogát.

Reenganchamiento. = Pagcasáb-it, pagcacáo-it sa bisan onsa. * Salapí ng̃a ihátac sa táuo ng̃a musulód sa pagcasoldados pagósob, con sa nagasalíli sa lain ng̃a táuo.

Reenganchar. = Pagsáb-it, pagcáo-it, pagopód. * Ang mosolód pagopód sa pagcasoldado sa obos na nacatúman na sa iang tiempo ug catungdánan.

Reenganche. V. Reenganchamiento, desde salapí.

Reengendrador. = Ang mohátag sa bisan onsa sa bag-ong pagcamáo.

Reengendrar. = Paghátag sa bag-ong pagcamáo, sa tong̃ód sa gracia.

Reensayar. = Pagsoláy, pagána ana, pagsána sana pagopód.

Reensaye. = Pagsoláy, pagsáng̃il pagósob sa mg̃a tumbága, sa buláoan con sa salapí.

Reensayo. = Icadúhang pagsuláy sa bisan onsa.

Reexaminacion. = Pagcasoláy, pagcaexámen pagósob.

Reexaminar. = Pagexámen pagopód.

Refaccion. = Pagcacáon ng̃a igo sa casaráng̃an ng̃a icapacosóg sa laoas.

Refajo. = Calaínan sa saya sa mg̃a babáye.

Refalsado. = Limbóng̃an, burhíon.

Refeccion. V. Refaccion. * Pagcaáyo sa bisan onsa.

Refectorio. = Lugar ng̃a calán-an, sa mg̃a caparían.

Referencia. = Pagcasoguílon sa bisan onsa. * Pagcasáma, pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Referente. = Ang magasuguílon.

Referible. = Ang arang isúguid.

Referir. = Suguid, suguílon, ing̃on. * Pagpatigáyon sa bisan onsa arón macúha ang tuyo ng̃a guipanghináot.

Refertero. = Maquigaoáyon.

Refilon (de). = Sa pagcataquílid, sa tinaquílid.

Refinacion. = Pagcaólay.

Refinadera. = Bató sa paglíguis sa pagcapino sa cacao.

Refinado. = Mahál caáyo. * Táuo ng̃a malaláng̃on uyámot.

Refinador. = Ang magaólay sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a tambal, sa lana, &c., ug sa buláoan, sa salapí, &c.

Refinadura. V. Refinacion.

Refinar. = Pagólay. * Paghíngpit.

Refino. = Mahál, olay caáyo.

Refirmar. = Pagpamatúod.

Refitolero. = Ang magabántay sa refectorio, sa lugar ng̃a calán-an.

Reflejar. = Pagsíbog sa sugá sa adlao. * Paghúna húna.

Reflejo. = Ang magasíbog. * Pagcahúna húna ng̃a maáyo sa bisan onsa.

Reflexion. = Pagcasíbog sa mg̃a casuláo sa sugá. * Pagcahúna húna ng̃a hingpit.

Reflexionar. = Paghúna húna ug maáyo.

Reflexivamente. = Sa maáyo ug hingpit ng̃a húna húna.

Reflexivo. = Ang casoláo sa adlao ng̃a mosíbog. * Ang maánad sa paghúna húna, sa pagmátng̃on ug maáyo.

Reflorecer. = Paglúnhao pagopór sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. * Paghióli sa bisan onsa sa iang pagcamahál.

Refluente. = Bahá sa mg̃a tubig, sológ ng̃a musíbug.

Refluir. = Pasíbog ca sológ sa subá, &c.

Reflujo. = Pagcahunás.

Refocilacion. = Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcalípay, pagcalípat.

Refocilar. = Paglípay, paglípat, paglíng̃ao.

Refocilo. V. Refocilacion.

Reforma. = Pagcabág-o, pagcaópod, pagcahúsay ng̃a bag-o sa bisan onsa. * Pagcaárang, pagcaóndang sa bisan onsa. * Pagcabálic sa mg̃a tulumánon sa mg̃a caparían sa nahaónang pagcabútang.

Reformable. = Ang tacós ng̃a ipahaóli sa nahaónang pagcabótang ng̃a maáyo.

Reformacion. V. Reforma. * Pagcaáyo, pagcaósob sa bisan onsa.

Reformado. = Ponóan sa mg̃a soldados ng̃a nagaóndang sa pagtúman sa iang opicio.

Reformador. = Ang magapahaóli sa maáyong pagcabótang sa bisan onsa.

Reformar. = Pagáyo, pagóli, pagbálic sa maáyong pagcabótang sa bisan onsa. * Pagóndang sa pagtúman sa bisan onsang catungdánan con opicio. * Paggobá sa bisan onsang catilíngban. * Pagdíot sa bisan onsa. * Pagáyo sa batásan, pagbántay sa pagpamólong ug sa pagbúhat ng̃a caogalíng̃on.

Reformatorio. V. Reformador.

Reforzada. = Sintas ng̃a haíctin. * Coldas ng̃a dinúha sa mg̃a tolónggon.

Reforzado. = Luthang, pusil, &c., ng̃a mabága ug labí ng̃a sa ubán ng̃a magsáma sa pagcadagcó. * V. Reforzada.

Reforzar. = Pagdúgang sa cosóg, sa gahóm. * Pagáyo sa nagadáot.

Refractorio. = Ang magalípas sa iang mg̃a polong, sa iang mg̃a pagsáad.

Refran. = Sangpotánan, cusangputánan.

Refregamiento. V. Fricacion.

Refregar. V. Estregar. * Pagbóyboy.

Refregon. V. Fricacion. * Labod. * Casáquet con calípay ng̃a guibútang sa isigcaíng̃on.

Refreir. = Pagprito, paglóto sa manteca, sa tamboc, &c., pagopód, pagprito ug maáyo sa bisan onsa.

Refrenamiento. = Pagcapogóng.

Refrenar. = Pagpogóng. * Pagsáoay, pagbárlong.

Refrendacion. = Pagpalíg-on, pagpamatúod sa bisan onsang sulat con camatuódan sa pirma sa táuo ng̃a may opicio ng̃a mahál sa longsod, sa pirma sa hocom, sa punóan. * Pagúsob sa pagbúhat sa guibúhat ng̃a daan.

Refrendario. = Ang may gahóm sa pagpirma sa mg̃a sulat, arón may calig-ónan.

Refrendata. = Ang pirma ng̃a guibútang, sa mang̃a táuo ng̃a gahúman niána, sa mg̃a sulat arón may onta ug calig-ónan.

Refrescador. = Ang magapabógnao.

Refrescar. = Pagpabógnao, pagbógnao. * Pagínom sa mg̃a ilímnon ng̃a mabógnao. * Pagbóhat pagbág-o sa guibúhat ng̃a daan. * Pagbág-o sa casáquet, sa calípay, sa caól-ol, &c. * Pagbáscog, pagcosóg. * Pagárang arang sa caínit, sa tognao con sa hang̃in. * Pagpahóoay, pagpahamúrlay.

Refresco. = Calán-on ng̃a guicáon sa pagbáscog sa laoas. * Ilímnon ng̃a mabógnao. * Ilímnon ng̃a matám-is, &c., ng̃a icagása ug icaábi abi sa mg̃a bisita.

Refriega. = Pagcaáoay, pagcasócol, pagcalális lalis.

Refrigeramiento. = Pagcabógnao.

Refrigerante. = Ang macabógnao.

Refrigerar. = Pagbúgnao, paghalayáhay. * Pagbáscog sa cosóg.

Refrigerativo. = Ang icabógnao.

Refrigerio. = Pagcaáyo ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a macabógnao sa guinháoa.

Refuerzo. = Calig-ónan. * Tabang, pagcalában. * Pagcabága sa mg̃a luthang.

Refugiar. = Pagpadang̃óp, pagdang̃óp.

Refugio. = Dalángpan.

Refulgencia. = Casoláo, casílao ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a masíga. * Pagcaguíla guila.

Refulgente. = Ang magaguíla guila, ang magapasoláo, ang may casoláo.

Refundicion. = Pagcatúnao pagopód, pagcaósob sa pagtónao.

Refundir. = Pagtúnao pagósob. * Paglócop, pagsácop. * Pagbálhin sa bisan onsa sa cadáot con sa caayóhan. * Pagbóhat pagbág-o sa bisan onsa.

Refunfuñadura. = Pagcabagólbol, pagcabagótbot.

Refunfuñar. = Pagbagótbot, pagbagólbol.

Refunfuño. V. Refunfuñadura.

Refutacion. = Pagcabátoc, pagcalális lalis sa mg̃a polong, sa lain.

Refutar. = Paglális lalis, pagbátoc sa polong, sa lain.

Refutorio. = Ang icabátoc sa mg̃a suguílon sa lain.

Regadera. = Surlánan sa tubig ng̃a binóho bohóan sa alaguían sa maong tubig, ng̃a icabó-bo sa mg̃a tanóm, &c.

Regadero. = Idem.

Regadío. = Yota ng̃a mahímo ng̃a pagabo-bóan ng̃a pagaaguían sa tubig.

Regadizo. = Idem.

Regador. = Ang magabó-bo. * Capandáyan sa mang̃a magbobóhat sa mg̃a surlay, sa pagbárlis sa cahitáson sa ilang mg̃a ng̃ipon.

Regadura. = Pagcabó-bo.

Regajo. = Tubígan ng̃a diótay.

Regala. = Papán con cahoy ng̃a guiibábao sa mang̃a olo sa mg̃a ligason sa mg̃a sacayán.

Regalada. = Solód ng̃a guisórlan sa mg̃a cabayo ng̃a labíng mahál sa mg̃a hari. * Cadaghánan sa mang̃a cabayo sa mg̃a hari.

Regaladamente. = Sa maáyong pagcabútang.

Regalado. = Maáyo, malómo, mahómoc, matám-is.

Regalador. = Ang mahagógma magregalo, maggása, magábi abi.

Regalar. = Paggása, pagregalo. * Pagálam alam, pagógay ugay. * Pagpalípay, pagpalípat. * Pagpatigáyon sa mang̃a quinahánglan ng̃atanán.

Regalero. = Ang táuo ng̃a sologóon sa mg̃a baláy ng̃a hariánon ng̃a may catongdánan sa paghátor sa mg̃a bong̃a ug mg̃a bulac sa hari.

Regalía. = Pagcabóot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a hari, sa ilang Guinharían. * Pagcagáoas sa bisan onsa ng̃a guitógot sa bisan cansa.

Regalico, llo, to. = Regalong diótay. * Sorlánan sa panápton con sa panit ng̃a balahibóon, ng̃a pagasórlan sa mg̃a babáye sa ilang camót, sa tiempo sa tugnao.

Regaliz. V. Orozuz.

Regaliza. = Idem.

Regalo. = Gasa, hatag, regalo. * Calípay. * Pagcabótang ng̃a maáyo sa mg̃a táuo.

Regalon. = Ang táuo ng̃a mahagógma mucáon ug magbísti ug maáyo.

Regañada. = Calaínan sa tinápay.

Regañado. = Calaínan sa sirioelas sa España.

Regañamiento. V. Refunfuñadura. * Pagcacasabá, Pagcaáoay.

Regañar. = Pagng̃ólob sa mang̃a iró. * Pagcasabá, pagáoay. * V. Refunfuñar.

Regaño. = Pagcaculíot sa nauong sa timáan sa casucó. * Pagcatósta, pagcadocót sa tinápay.

Regañon. = Ang magacasabá, ang magagáoay sa masóbsob. * V. Noruoste.

Regar. = Pagbó-bo.

Regata. = Alaguían, balaháan sa tubig, sa pagbó-bo sa mg̃a tanóm.

Regatear. = Pagháng̃io arón ipaóbos ang bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Pagbalígya sa pagcatinágsa tagsa sa mg̃a manggad ng̃a guipálit sa pináquiao. * Paglómba sa mg̃a sacayán.

Regateo. = Pagháng̃yo sa bili sa bisan onsa ng̃a guibalígya.

Regatería. V. Regatonería.

Regatero. V. Regaton.

Regato. V. Regajo.

Regaton. = Ang magabalígya sa tinágsa tagsa sa bisan onsa ng̃a guipálit sa pináquiao. * Sop-ot sa mg̃a baston, sa mg̃a bangcao, &c.

Regatonear. = Pagpálit sa pináquiao sa pagbalígya sa pagcatinágsa tagsa.

Regatonería. = Pagcabalígya sa pagcatinágsa tagsa sa guipálit sa pagcapináquiao.

Regazar. V. Arregazar.

Regazo. = Bahin sa mg̃a saya cutub sa haoac hasta sa tohor. * Bisan onsang butang ng̃a mudáoat sa lain ng̃a butang.

Regencia. = Pagcabóot, pagcahópot, cahímtang sa magbolóot. * Cahímtang, pagcabótang sa usá ca Guinharían sa tiempo sa pagcaoalá pay edad sa pagbóot sa mutúod ng̃a hari.

Regeneracion. = Bag-ong pagcamáo.

Regenerar. = Pagmáo sa pagcabág-o sa bisan onsa, pagáyo canía.

Regenta. = Asáoa sa regente. * Babáye ng̃a magabóot sa usá ca Guinharían hasta sa pagábot ta igong edad sa matúod ng̃a hari.

Regentar. = Pagbóot, pagsúgo, paghúpot.

Regente. = Magbolóot, ponóan, ang magahúput. * Ang nagabóot sa usá ca Guinharían, &c. * V. Regenta desde babáye.

Regiamente. = Sa pagcahári, ing̃on sa ang̃ay sa hari.

Regicida. = Ang mopatáy sa hari.

Regicidio. = Pagcapatáy, pagpatáy, pagbonó sa hari.

Regidor. = Ang magahópot, ang magabóot. * Tagsa ca táuo sa mg̃a cabildóhan sa mg̃a longsod.

Regidoría ó Regiduría. = Cahímtang sa pagcaregidor.

Régimen. = Pagcahópot, batásan.

Regimentar. = Pagbóhat sa usá ca tapoc ng̃a dagcó sa mg̃a soldados, sa mg̃a tapoc ng̃a diótay.

Regimiento. = Cadaghánan sa mg̃a regidor sa mg̃a cabildóhan sa mg̃a longsod, cahímtang sa pagcaregidor. * Tapoc ng̃a dagcó sa mg̃a soldados sa ilang caugalíng̃on ng̃a ponóan.

Regio. = Ang nahatong̃ód sa hari. * Mahál, halángdon.

Region. = Banua.

Regir. = Pagbóot, paghúpot, pagsógo. * Pagdála sa bisan onsa. * Pagóna. * Pagsógot sa mg̃a sacayán sa bansálan, sa timon.

Registrador. = Ang magalí-li, ang magahíling, ang magasolóng ug maáyo.

Registrar. = Solóng, tan-ao, hiling, li-li, pagdayág sa bisan onsa arón hilng̃on. * Paghóar sa mg̃a libro, sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, sa mg̃a camatoóran, &c. * Pagbótang sa mg̃a timáan sa mg̃a dahon sa mg̃a libro. * Pagsúlat sa padron.

Registro. = Pagcahíling, pagcalí-li. * Pagahílng̃an, pagalilí-an, pagatan-áoan. * Puthao ng̃a igapahínay ug igapadalí sa mg̃a horásan. * Padron ng̃a pagasolátan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃atanán sa Guinharían, sa provincia con sa longsod. * Pagcadayág sa mg̃a manggar ng̃a ibalígya. * Pagcasólat sa hingtóngdan ng̃a libro sa mg̃a sugo ug mg̃a camatoóran ng̃a guican sa mg̃a ponóan. * Sinta, papel, &c., ng̃a guibótang sa talioála sa mg̃a dahon sa mg̃a misal, sa mg̃a libro, &c. * Cajon cajon ng̃a sorlánan sa hang̃in sa mg̃a órgano. * Pagcaáng̃ay ug pagcabálos sa mg̃a dalan sa duhá ca nauong sa mg̃a dahon sa papel ng̃a pagamarcáhan sa mg̃a imprenta.

Regitivo. = Ang magahópot, ang magabóot.

Regla. = Batacán, regláhan. * Batásan ng̃a paganóntan sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo. * Tolománon sa mg̃a caparían. * Sinógdan ug nahaónang camatoóran sa mg̃a quinaárman. * Batacán sa catarúng̃an ng̃a paganóntan sa mg̃a táuo sa ilang mg̃a buhat. * Casaráng̃an, socod ng̃a matárong. * Pagcahúsay ng̃a onay sa mg̃a butang.

Regladamente. = Sa socod ng̃a matárong, sa maáyong batacán. * Sa casaráng̃an.

Reglado. = Ang muápas sa casaráng̃an sa pagcáon ug pagínom.

Reglamentario. = Ang nahatong̃ód sa pagbóot sa mg̃a ponóan, sa batásan, sa mg̃a leyes, sa mg̃a tolománon.

Reglamento. = Tolománon, batásan.

Reglar. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolománon sa mg̃a caparían. * Pagbárlis sa pagcanonót sa batacán. * Pagáng̃ay sa mg̃a buhat sa matárong ng̃a batacán. * Pagsáoay pagáyo sa batásan.

Regleta. = Tumbágang haíctin ng̃a ibútang sa talioála sa mg̃a dalan sa mg̃a sulat ng̃a pagamarcáhan sa imprenta.

Reglon. = Batacán ng̃a dagcó.

Regnícula. = Táuo sa bisan onsang Guinharían.

Regocijadamente. = Sa calípay, sa maáyong buot.

Regocijado. = Ang macalípay, ang macalípat. * Malipáyon.

Regocijador. = Ang macalípay, ang magalípat.

Regocijar. = Pagpalípay, paglípay, paglípat, pagpalípat. * Paglíng̃ao ling̃ao.

Regocijo. = Calípay, maáyong buot, himáya. * Timáan sa maáyong cabobót-on.

Regodearse. = Paglípay, paghimóot sa bisan onsa ng̃a guihiagóman. * Pagsolosólte, pagsolosuguílon, paglíng̃ao ling̃ao.

Regodeo. = Paghimóot ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a guihiagúman.

Regojo. = Tipac ng̃a nahabílin sa lamesa ng̃a calán-an, sa capos na ang pagcáon. * Báta sa diótay ng̃a laoas.

Regoldar. = Pagtóg-ab. * Pagándac sa oaláy hingtúngdan.

Regolfar. = Pagsíbog sa cabahá sa tubig.

Regolfo. = Pagcasíbog sa cabahá sa tubig. * Dagat sa talioála sa duhá ca catárman.

Regona. V. Reguera.

Regordete. = Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.

Regostarse. = Paghagálam, pagcaánad. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa ng̃a guinatiláo.

Regraciar. = Pagpaquíta sa pagcatamód, sa paggása, sa pagregalo sa bisan onsa.

Regresar. = Pagóli, pagpaúli, pagbálic sa lugar ng̃a guiguicánan.

Regresion. = Pagcasíbog, pagcaísol, pagcaisíos.

Regreso. = Pagcasíbog, pagcabálic, pagcaóli sa lugar ng̃a guiguicánan.

Regruñir. = Pagíoic caáyo. * Pagbagólbol, pagcagótbot uyámot.

Regüeldo. = Tug-ab, pagcatóg-ab. * Pagcaándac ng̃a oaláy hingtúngdan. * Sahá ng̃a guican sa ponóan.

Reguera. = Canal, alaguían. * Baháan ng̃a pagaboháton pagtúyo sa pagdápit sa tubig.

Reguero. = Tubígan, danao ng̃a diótay. * Timáan sa vino, tubig, &c., ng̃a naágas agas, ng̃a nayabó. V. Reguera.

Regulacion. = Pagcahúsay sa isip.

Regulado. = Ing̃on sa cataróng̃an.

Regulador. = Ang magahúsay.

Regular. = Paghúsay sa bisan onsang tulumánon, pagnonót sa casaráng̃an sa batásan ug sa quinabúhi. * Ang maáyo ayo, ang arang arang. * Táuo ng̃a maganonót sa mg̃a tolománon sa bisan onsang caparían con catilíngban. * Paghúsay sa bisan onsa.

Regularidad. = Pagcaáng̃ay. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa mg̃a tulumánon ng̃a caugalíng̃on. * Batásan ng̃a arang arang, ng̃a díli daótan.

Regularmente. = Ing̃on sa batásan.

Régulo. = Hari hari, ponóan sa diótay ng̃a Guinharían. * Bitóon ng̃a dagcó caáyo sa mg̃a labíng dagcó. * Bahin ng̃a labíng mahál sa tombága, sa buláon, sa salapí, &c.

Regurgitar. = Pagáoas sa vino sa tubig, &c., sa sudlánan.

Rehabilitacion. = Pagcabálic, pagcaóli sa pagcabótang ng̃a daan.

Rehabilitar. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa iang daan ng̃a pagcabútang.

Rehacer. = Pagbúhat pagopód sa guigobá, pagáyo sa nagadáot, pagponó sa guicoháan. * Pagbáscog, pagcosóg, pagdáoat sa bag-ong gahúm.

Réhacimiento. = Pagcabóhat pagósob.

Rehacio. = Suquíhan, sa magáhing olo.

Rehartar. = Pagbósog caáyo, pagdásoc uyámot.

Rehecho. = Táuo ng̃a díli hatáas, apan supang, matámboc, sa maáyong laoas.

Rehen. = Táuo ng̃a mahál ng̃a mahabílin sa pagcaprenda sa ilálom sa gahóm sa caáoay, hasta ng̃a matápos ug bisan onsa ng̃a holosáyon con pagsábot.

Reenchir. = Pagponó sa bisan onsa ng̃a micópos, ng̃a nacóha, pagponó sa guicoháan, sa guicópsan.

Reherimiento. = Pagcasócol. * Pagcaómpoc.

Reherir. = Pagsócol. * Pagómpoc.

Reherrar. = Pagbótang pagopód sa cocó sa cabayo, &c., sa maong pothao, apan sa bag-ong lansang.

Rehervir. = Pagbócal pagósob sa nabócal ng̃a daan, pagángdo sa cosóg sa mg̃a cailíbgon.

Rehilar. = Pagbílic caáyo. * Pagcacoróg coróg. * Pagcahagónghong sa bala, sa bató, sa paná, &c., ng̃a guisalibáy.

Rehilo. = Pagcacoróg coróg sa bisan onsa.

Rehinchimiento. = Pagcaponó.

Rehogar. = Paglóto sa sod-an sa caláyo ng̃a oaláy siga.

Rehollar. = Pagtónob pagósob.

Rehoyar. = Pagbág-o sa bohó ng̃a guibútang ng̃a daan.

Rehoyo. = Cayanáng̃an, pisácan, bohó ng̃a halálom.

Rehuida. = Pagcabólag sa bisan onsa, sa bisan diin tong̃ód sa catáhap sa icadáot. * Pagcasíbog sa guilácuan ng̃a daan.

Rehuir. = Paglícay, pagbúlag sa bisan onsa, sa bisan diin ng̃a lugar, tong̃ód sa catáhap sa mg̃a icadáot. * Paglágueu, pagaolá sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an. * Pagáyad sa bisan onsa.

Rehumedecer. = Pagómog ug maáyo.

Rehundir. = Pagbútang sa bisan onsa sa ilálom caáyo. * Pagtúnao pagopód sa mg̃a tumbága. * Pagoalá sa bisan onsa, sa díli hingbalóan con mano.

Rehusar. = Pagáyad, díli pagbóot, pagdilí.

Reidero. = Ang hing̃alatáoan, ang magapatáoa, calatáoan.

Reidor. = Ang magacatáoa, hing̃atáoa.

Reimpresion. = Pagcamárca pagopód sa mg̃a imprenta sa bisan onsa ng̃a sulat, libro, &c. * Cadaghánan sa mg̃a buoc sa mg̃a libro, &c., ng̃a guimárca pagopód sa mg̃a imprenta.

Reimprimir. = Pagmárca pagósob sa mg̃a libro, &c., sa mg̃a imprenta.

Reina. = Ang asáoa sa hari. * Babáye ng̃a hari, ng̃a magabóot sa Guinharían. * Putiócan ng̃a ponóan.

Reinado. = Cadugáyan sa tiempo ca pagcahári sa bisan cansa.

Reinante. = Idem.

Reinar. = Paghári, pagbóot sa Guinharían.

Reincidencia. = Pagcabúhat pagósob sa maong salá, sa maong sayóp.

Reincidente. = Ang macasalá pagopód sa maong salá.

Reincidir. = Pagbóhat, pagpacasalá sa maong salá.

Reincorporacion. = Pagcahiósa pagósob.

Reincorporar. = Paghiósa pagopód.

Reino. = Guinharían. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a tinórlo sa paghúsay sa mg̃a hulusáyon sa Guinharían. * Paghimayáan, calipáyan sa Lang̃it.

Reintegracion. = Pagcabáoi ng̃a hingpit sa bisan onsa.

Reintegrar. = Pagóli sa bisan onsa sa pagcatúman, sa pagcahíngpit. * Pagbáoi pagósob sa naoalá.

Reintegro. V. Reintegracion.

Reir. = Pagtáoa, pagcatáoa. * Pagsógor sa pagguísi sa bisti, sa panápton.

Reiteracion. = Pagcaópod, pagcaósob.

Reiteradamente. = Sa pagcaósob, sa pagcaópod, sa pagcabálic balic, sa macadághan.

Reiterar. = Osáb, osob, opód, pagbóhat sa macadághan.

Reivindicacion. = Gahóm sa bisan cansa arón mang̃áyo sia sa bisan onsa ng̃a ia gayúd, ug ng̃a toa sa lain.

Reivindicar. = Pagbáoi sa bisan cansa sa ilálom sa gahóm sa lain.

Reja. = Punta sa daro. * Mg̃a cahoy, mg̃a puthao, &c., ng̃a guipatíndog ug guibalábag usáhay sa mg̃a talambóan. * Balatíbat, ulang ulang.

Rejo. = Tomóy sa puthao. * Soyod sa mg̃a putiócan. * Cabáscog, cosóg, pagcasupang. * Capopóngtan sa gamót sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Rejon. = Pothao ng̃a matalínis.

Rejonazo. = Samad ng̃a guican sa pagsóntoc sa puthao ng̃a matalínis.

Rejoneador. = Ang magasóntoc sa puthao ng̃a matalínis.

Rejoneo. = Pagcasóntoc sa rejon.

Rejuela. = Bagáhan sa pagínit sa mg̃a tiil.

Rejuvenecer. = Pagbáta, pagóli sa pagcacosóg sa pagcabáta.

Relacion. = Pagcasóguid, suguílon. * Pagcaáng̃ay sa bisan onsa, sa usá ca táuo con butang sa lain ng̃a butang con táuo. * Pagcaásoy, pagcasáyor.

Relacionar. = Pagsúguid, pagásoy, pagsáyod.

Relacionero. = Ang magabalígya sa mg̃a suguílon ng̃a sinúlat, ug ang magasúlat niána.

Relajacion. = Pagcadáot, pagcalóag sa bisan onsa. * Pagcatalápas, pagcalípas sa mg̃a tulumánon ng̃a tacús unta ng̃a pagatumánon. * Pagcagáoas sa pagtúman sa bisan onsang saad con pagpanómpa. * Pagcahóoay, pagpahamórlay sa mg̃a buhat. * Pagcahátag sa hocom sa Singbahán sa hocom sa longsod sa saláan, arón castigóhon samála sa mg̃a pahanóngdan.

Relajadamente. = Sa pagcadaótan.

Relajador. = Ang magapasáilo.

Relajamiento. V. Relajacion.

Relajar. = Paglóag, pagtógot, pagpaságad sa pagtalápas sa mg̃a batásan, sa mg̃a tulumánon. * Paggáoas sa catongdánan sa pagtúman sa mg̃a pagpanúmpa ug mg̃a pagsáad. * Paghátag sa hocom sa Singbahán sa hocom sa longsod sa táuo ng̃a saláan, arón patyon. * Paghóoay, pagpahamórlay sa buhat. * Pagdáot sa batásan.

Relamer. = Pagtiláp pagopód. * Pagtiláp sa macadághan sa mg̃a ng̃abil. * Pagándac sa bisan onsa ng̃a guibúhat.

Relamido. = Parayégon caáyo.

Relámpago. = Quilat. * Bisang onsang siga ng̃a ahat, ng̃a malágmit muágui. * Bisan onsa ng̃a malágmit, ng̃a díli madúgay. * Ang miábot sa húna húna sa pagcaáhat, bolog sa mg̃a matá sa mg̃a cabayo.

Relampagueante. = Ang magapaquílat.

Relampaguear. = Pagquílat, pagpang̃ílat. * Pagguíla guila caáyo.

Relance. = Icadúhang pagtáctac. * Ang muábot sa oalá húna hunáon ug paabóton.

Relanzar. = Pagsócol, pagómpoc.

Relapso. = Ang magaósob sa pagpacasála sa maong salá.

Relatador. = Ang magaásoy, ang magasáyor, ang magasóguid.

Relatante. = Idem.

Relatar. = Pagsúguil. * Pagsáyor, pagásoy.

Relativamente. = Sa tung̃ód sa bisan onsa. * Sumála.

Relativo. = Ang may labot, ang nahatong̃ód sa lain ng̃a butang.

Relato. = Pagcasóguid, suguílon. * Pagcaásoy, pagcasáyod.

Relator. = Ang magasúguid. * Ang magaásoy, ang magasáyor. * Táuo ng̃a magaásoy sa mg̃a capolong̃ánan sa atubáng̃an sa mg̃a hocom.

Relatoría. = Cahímtang sa pagcarelator.

Relavar. = Pagbónac pagósob.

Relave. = Icadúhang pagcabúnac. * Icadúhang paghúgas sa buláoan ng̃a sináctan pa sa yuta.

Releer. = Pagbása pagopód.

Relej ó Releje. = Pagcadiótay sa mg̃a bohó sa mg̃a luthang sa lugar ng̃a pagabotáng̃an sa pólvora. * Ang hugao ng̃a magáma sa bába ug sa mg̃a ng̃abil.

Relente. = Ton-og, yamog.

Relentecer. V. Reblandecer.

Relevacion. = Pagcasalíli, pagcaalíli, pagcaílis, pagcaólos. * Pagcagáoas, pagcamísic.

Relevante. = Ang magalabí, ang magalabáo.

Relevar. = Pagílis, pagólos, pagalíli, pagsalíli. * Paggáoas, pagmísic. * Pagsáilo. * Pagpadagcó, pagdayág sa bisan onsa. * Pagpalíloc sa mg̃a cahoy, sa mg̃a tumbága, &c.

Relevo. V. Relevacion. * Ang magaílis sa bantay.

Relicario. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a reliquia. * Caban ng̃a mahál caáyo, cajon cajon ng̃a maníndot ng̃a pagasórlan sa mg̃a reliquia.

Relieve. = Bisan onsang dayan dayan con dagoay ng̃a guilíloc sa papán, sa tumbága, &c.

Religa. = Icadúhang sacót ng̃a ibútang sa buláoan sa salapí, &c.

Religacion. = Pagcabáat, pagcahiósa pagósob.

Religar. = Pagbáat, pagtácgos, paghiósa pagopód. * Pagsácot, pagósob sa mg̃a tumbága.

Religion. = Pagtáhod sa Dios, galámhan sa calág ng̃a igatáhod sa Dios. * Pagcatúman sa mg̃a buhat ng̃a maalampóon. * Pagcapoáng̃od. * Pagcacristianos. * Pagcabótang sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolód sa mg̃a caparían ing̃on sa hingtóngdan ng̃a mg̃a tolománon.

Religionario. = Ang mononót sa religion ng̃a guing̃álan ug reformada, ng̃a díli moíla sa Santos ng̃a Papa sa pagcapang̃ólo sa santa Iglesia.

Religionista. = Idem.

Religiosamente. = Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a cristianos, sa pagcatúman, sa pagcahíngpit.

Religiosidad. = Cacógui sa pagtúman sa mg̃a catungdánan sa religion. * Pagcatúman sa mg̃a buhat ng̃a maáyo. * Pagcahíngpit sa pagtúman sa bisan onsa.

Religioso. = Ang matinumánon sa batásan sa iang caogalíng̃on ng̃a religion. * Ang magabisti sa bisti sa bisan onsang caparían. * Ang nahatong̃ód sa religion ug sa iang mg̃a sacop. * Táuo ng̃a mapoang̃óron, maampóon. * Ang maganonót sa casaráng̃an.

Relimar. = Paglímbas pagopód.

Relimpiar. = Paghínis, pagnósnos pagúsob.

Relimpio. = Ang magabántay caáyo sa iang caugalíng̃on ng̃a laoas.

Relinchador. = Ang cabayo ng̃a magatíli, ang magahúni huni sa masóbsob.

Relinchante. = Idem.

Relinchar. = Pagtíli, paghúni huni sa mg̃a cabayo.

Relinchido. = Como el siguiente.

Relincho. = Pagcatíli, pagcahúni huni sa mg̃a cabayo.

Relindo. = Matahóm, maníndot, maáñag uyámot.

Relinga. = Pisi ng̃a icalíg-on sa mg̃a daplin, sa mg̃a sirsid sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán. * Coyab cuyab, calat.

Relingar. = Pagcóyab cuyab, pagcálat sa mg̃a layág. * Pagtahí sa relinga sa mg̃a layág. * Paglíhoc sa mg̃a daplin, sa mg̃a relinga sa mg̃a layág, sa pagsógod sa hang̃in.

Reliquia. = Tolotagídyot ng̃a natúla sa bisan onsa. * Bahin sa laoas sa bisan cansang santos, con sa iang mg̃a bisti. * Timáan ng̃a nahabílin sa bisan onsa ng̃a miágui na, caól-ol ng̃a nahabílin sa bisan onsang saquít ng̃a daan.

Reloj. = Horásan.

Relojera. = Caban caban ng̃a diótay ng̃a pagasórlan sa mg̃a horásan.

Relojería. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a horásan. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a horásan.

Relojero. = Magbobóhat, ang magabóhat sa mg̃a horásan.

Reluciente. = Ang masínao, ang magaguíla guila, ang masíhag.

Relucir. = Sinao, guila guila, sihag, siga, quipat quipat, quiblat quiblat, canang canang, hinao hinao, sigac sigac, quidlap, quilá quilá. * Táuo sa maáyong batásan, pananglétan sa iang mang̃a buhat.

Reluchar. V. Luchar.

Relumbrante. = Ang masíga.

Relumbrar. = Pagsíga sa dagcóng sugá.

Relumbre. = Ang lamí sa ubán ng̃a mang̃a calán-on cay guiguisál sa surlánan sa puthao con sa tumbága.

Relumbron. = Pagcaguíla guila ng̃a malágmit.

Rellanar. = Pagtámbac pagósob. * Pagpócan, pagcalígar sa ibábao sa bisan onsa. * Pagdásoc.

Rellano. = Hunta hunta sa mg̃a hagdanán, quínaang áng̃an.

Rellenar. = Pagponó pagopód, pagdásoc pagósob. * Pagpacáon.

Relleno. = Ang naponó caáyo. * Pagcaponó. * Mg̃a otan, carne, &c., ng̃a tinártad caáyo ug sináctan sa mg̃a panácot ng̃a isolód sa tian sa mg̃a langgam, sa mg̃a tináe, sa mg̃a sileng dagcó, &c., ug pagalotóon sa laolla con pagapritóhon.

Rellente. V. Relente.

Rellentecer. V. Relentecer.

Remachar. = Pagpicó, pagbálic sa tomóy sa lansang, &c.

Remache. = Pagcapicó, pagcabálic sa tomóy sa lansang, &c.

Remallar. = Pagáyo sa mg̃a bohó sa mg̃a layá, &c.

Remamiento. = Pagcabógsay, pagcagáod, pagcagayóng.

Remandar. = Pagsúgo sa macadághan sa maong sogóa.

Remanecer. = Pagtúngha pagósob, pagpaquíta pagbág-o.

Remaneciente. = Ang mutúngha, ang mapaquíta pagopód.

Remanente. = Ang nasálin, ang natúla, ang nahabílin sa bisan onsa.

Remangar. V. Lolho.

Remango. = Pagcalólho.

Remansarse. = Pagdánao sa tubig, &c., pagpuyó sa sológ, díli pagbahá.

Remanso. = Pagcapuyó, pagcahonóng sa cabahá sa tubig. * Pagcahínay hinay, pagcadúgay.

Remar. = Paggáod, paggayóng, pagbúgsay. * Pagbúhat sa dagcóng cacúgui, sa masingcámot.

Remarcar. = Pagtimáan, pagmarca pagósob.

Rematadamente. = Sa pagcatápus, sa pagcatagolá, sa catapúsan.

Rematado. = Ang oaláy tambal ug sumpa, ang nadáot caáyo.

Rematar. = Pagtápus, pagtibáoas. * Pagtógot sa bisan onsa ng̃a ibalígya sa labíng maáyong pomalálit. * Pagoalá, pagbóncag, paggobá, pagláglag.

Remate. = Catapúsan, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Catapúsan, tagál sa bisan onsa ng̃a ibalígya.

Remecedor. = Ang magabúnal sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy arón mahólog ang bong̃a.

Remedable. = Ang arang pagasóna sonáhon, pagasóod soóran, pagaíng̃on ing̃ónon.

Remedador. = Ang magasóor soor, ang magasóna sona, ang magapanigíng̃on.

Remedar. = Sona sona, soor soor, pagpanigíng̃on.

Remediable. = Ang may tambal ug sumpa.

Remediador. = Ang magatámbal, ang moságang sa mg̃a icadáot, ang magapatigáyon sa mg̃a sumpa sa bisan onsa. * Ang magatábang cutub sa may quinahánglan.

Remediar. = Pagtámbal, pagsómpa, pagtábang cutub sa may quinahánglan. * Pagságang, pagbáoi sa mg̃a icaráot.

Remedicion. = Pagcasócod pagopód.

Remedio. = Tambal, sompa. * Alaguílan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Dalángpan.

Remedir. = Pagsócod pagósob.

Remedo. = Pagcasóod sood, pagcasóna sona, pagcapanigíng̃on.

Rememorar. = Pagdómdom, paghándom.

Rememorativo. = Ang magapadómdom, ang icadómdom, ang icahándom, ang magapahándom.

Remendado. = Ang tinopácan sa mg̃a topac con tinábas ng̃a nagacaláin lain ug color.

Remendar. = Pagtúpac sa panápton, sa bisti, &c., ng̃a naguísi, ng̃a nabólho. * Pagsáoay, pagbárlong. * Pagdógang sa guicoláng̃an.

Remendon. = Ang nagatúpac.

Remera. = Ang balahíbong dagcó ng̃a catapúsan sa mg̃a pacó sa mg̃a langgam.

Remero. = Ang magabógsay, magagayóng con magagáor.

Remesa. = Pagpahátor, pagpadála sa bisan onsa.

Remesar. = Pagíbot sa mg̃a bohóc, sa mg̃a camót.

Remeson. = Pagcaíbot sa bohóc ug sa bong̃ot, sa camót. * Ang bohóc ug ang bong̃ot ng̃a iníbot. * Pagcahonóng sa cabayo sa pagdalágan nia caáyo.

Remeter. = Pagsolód, pagsóol.

Remiche. = Caláng̃an sa talioála sa mg̃a banco sa mg̃a sacayán ng̃a pagagaólan.

Remiel. = Ang icadúhang pagcapóga sa tobó.

Remiendo. = Tupac, sompay sa bisan onsa. * Mansa sa mg̃a panit sa mg̃a mananáp.

Remilgadamente. = Sa dayan dayan ng̃a guilabíhan, sa pagcaláin lain sa nauong.

Remilgado. = Ang magadáyan dayan caáyo sa iang bisti. * Ang magapacaníndot, ang magaláin lain sa pagcabótang sa iang nauong, arón dayégon sia ug pagaíngnon ng̃a maáyong báta sia.

Remilgarse. = Pagdáyan dayan caáyo sa bisti. * Pagláin lain sa pagcabótang sa laoas ug sa nauong. * Pagparáyeg.

Remilgo. = Pacadáyan dayan ng̃a guilabíhan. * Pagcaláin lain sa pagcabótang sa laoas ug sa nauong. * Pagcaparáyeg.

Reminiscencia. = Pagcadómdom, pagcahándom, pagcahísgot. * Gahóm sa calág ng̃a icadómdom.

Remirado. = Ang magahúna húna ug magapalándong caáyo.

Remirar. = Pagsolóng, pagtán-ao, pagquíta sa maáyong pagpalándong. * Pagcúgui sa bisan onsang buhat. * Paghimóot.

Remisamente. = Sa pagcalúya. * Sa pagcahínay, sa pagcadúgay.

Remisible. = Ang arang pasailóon.

Remision. = Pagpasáilo, pagcapasáilo. * Calúya. * Pagcahínay, pagcaárang sa mg̃a saquét ug mg̃a caól-ol.

Remisivamente. = Sa lain táuo, sa lain lugar, sa lain túig.

Remisivo. = Ang magapadála, ang icapadála.

Remiso. = Malúya, ang guiálang aláng̃an sa iang pagbúot, pagcahínay sa tugnao, sa init, &c.

Remisoria ò Letra remisoria. = Pagcapadála sa usá ca hocom sa mg̃a sulat sa mg̃a salá, con sa saláan sa lain ng̃a hocom.

Remitente. = Ang magapadála, ang magapahátud. * Hilánat ng̃a abut abut, ng̃a mamahínay hinay ug macosóg.

Remitir. = Pagpadála, pagpahátod. * Pagpasáilo. * Pagpagáoas, pagpamísic. * Pagbáyan bayan. * Pagárang, pagóndang. * Paghínay hinay sa caínit, sa hilánat, &c.

Remo. = Gayóng, gaod, bógsay. * Buhat ng̃a dagcó. * Ang mg̃a bocton ug ang mg̃a paa. * Tagsa ca pacó sa mg̃a langgam.

Remocion. = Pagcabólag.

Remojadero. = Lugar ng̃a pagaholóman sa bisan onsa.

Remojar. = Pagbasá, paghomód pagopód, paghólom.

Remojo. = Pagcahólom.

Remolacha. = Tanóm ng̃a maáyo, ng̃a pagaotánon.

Remolar. = Pagbúhat sa mg̃a gayóng, sa mg̃a gaod, sa mg̃a bugsay. * Ang táuo ng̃a magabúhat ug ang baláy ng̃a pagabuhátan niána.

Remolcar. = Pagbótar, paggoyód sa bisan onsa ng̃a mulutáo.

Remoler. = Paglíguis caáyo.

Remolimiento. = Pagcalíguis ug maáyo.

Remolinar. = Pagalimpólos, pagliló. * Pagalimpólo. * Pagtápoc, pagting̃ób, pagtígom sa oálay husáyan.

Remolinear. = Paglibót, pagtúyoc.

Remolino. = Alimpólos, liló. * Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a mabóloc. * De la cabeza. = Alimpólo.

Remolon. = Malúya. * Mahináyon madugáyon. * Ng̃ipon ng̃a dagcó sa dapit sa itáas sa baboy ng̃a ihálas.

Remolonearse. = Pagáyad. * Pagdúgay, pagtápul sa pagbúhat sa bisan onsa.

Remolque. = Pagcabútar, pagcagóyod, pagcaságuib sa bisan onsa ng̃a nagalutáo. * Ang pisi, ng̃a icabútad sa mg̃a sacayán.

Remollar. = Pagsápao.

Remondar. = Pagpánit, pagpácpac pagopód. * Pagcapón pagósob sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Remonta. = Pagcatóngtong, pagcabayo pagopód sa cabayo. * Pagcaáyo sa mg̃a sapín ng̃a guing̃álan ug botas. * Pagcasángcap sa mg̃a soldados sa ilang caugalíng̃on ng̃a mg̃a cabayo. * Cadaghánan sa mg̃a cabayo ng̃a guipálit ug dong̃an sa mg̃a soldado.

Remontar. = Pagbúgao, pagpacalágueu. * Paghátag sa mg̃a soldado sa mg̃a bag-ong cabayo. Pagáyo sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo. * Pagáyo sa mg̃a botas. * Pagósoag, pagitáas. * Paglupád sa hatáas uyámot.

Remonte. = Pagcalupád sa hatáas caáyo. * Pagcaósoag, pagcatáas.

Remontista. = Ang táuo ng̃a guitógnan sa pagpálit sa mg̃a cabayo sa soldado.

Remoque. = Polong ng̃a ondan ng̃a maháit ug mabóg-at.

Remoquete. = Pagpócpoc sa camót ng̃a quinómcom. * Polong ng̃a matístis, malipáyon. * Pagcaábi abi. * Pagcaáli ali.

Remora. = Isda, cumí. * Bisan onsa ng̃a magaólang, magapaláng̃an, magaháoid.

Remordedor. = Ang malisód, ang magacótcot sa húna húna ug sa casing casing sa mg̃a táuo.

Remorder. = Papáac pagósob. * Pagsámoc, pagcótcot, paglisód sa bisan onsa sa sulúd sa húna húna, sa casing casing. * Pagpaquíta sa mg̃a timáan sa goa sa casáquet sa sulúd sa casing casing.

Remordiente. V. Remordedor.

Remordimiento. = Calisód, casámoc casáquet ng̃a mahabílin sa húna húna ug sa calág, tong̃ód sa mg̃a daútan sa mg̃a buhat ng̃a guipamóhat.

Remostar. = Pagbótang sa dugá sa ubas ng̃a matám-is sa bino ng̃a caráan. * Catám-is sa bino.

Remotamente. = Sa pagcahalayó.

Remoto. = Halayó.

Remover. = Paglálin, pagbálhin sa usá ca butang sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Pagcúha sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan. * Pagcúha sa opicio con sa cahímtang sa bisan cansa.

Removimiento. = Pagcabálhin, pagcalálin.

Remozar. = Pagbáta.

Rempujar. V. Empelir. * Pagparáyon sa caugalíng̃on ng̃a húna húna bisan ng̃a may cabilínggan ug caoláng̃an.

Rempujo. V. Empellon.

Rempujon. = Idem.

Remuda. = Pagcaalíli, pagcasalíli, pagcaílis, pagcaólos, pagcapúli. * V. Muda.

Remudar. = Ilis, alíli salíli, olos, puli.

Remullir. = Pagbóscag, pagbósog caáyo.

Remuneracion. = Pagcabálos.

Remunerador. = Magbabálos.

Remunerar. = Pagbálos.

Remuneratorio. = Ang icabálos.

Remusgar. = Pagtáhap, pagtághap.

Remusgo. = Hang̃in ng̃a mahínay, diótay ug mabúgnao.

Renacer. = Pagtáuo, paggóa, pagtoróc, pagcaguítib pagopód. * Pagcóha tong̃ód sa pagbóñag sa quinabúhi sa grasia.

Renacimiento. = Pagcatáuo, pagcagóa, pagcatoróc, pagcaguítib pagósob. * Ang pagbóñag.

Renacuajo. = Ang baquí ng̃a diótay ng̃a bag-o pa guican sa itlog. * Táuo ng̃a hamóbo ug sa daótan ng̃aagóay. * Sapat sapat.

Renadío. = Ang trigo, humáy, &c, ng̃a musahá sa human na ang paggálab.

Rencilla. = Pagcaáoay paglális lalis.

Rencilloso. = Ang mahagúgma sa mg̃a paglális lalis, maquigaoáyon.

Renco. = Piáng cay madáoat ang mg̃a payod.

Rencor. = Domót, daótan ng̃a pagbóot.

Rencorosamente. = Sa pagcadomót.

Rencoroso. = Mang̃idómtan, ang magadomót.

Rendaje. = Cadaghánan sa mg̃a rienda sa mg̃a cabayo.

Rendicion. = Pagcapaóbos, pagcasácop. * Ang polós sa bisan onsa.

Rendidamente. = Sa pagpaóbos.

Rendido. = Sacop, ang napaóbos. * Ang guibórlay, ang guicápoy.

Rendija. = Lutac, balána, liqui.

Rendimiento. = Cabórlay, pagcacápoy, pagcaoalá sa cosóg, sa gahóm. * Pagcalúya. * Pagcapaóbos, pagcasácop. * Polós, capuslánan sa bisan onsa.

Rendir. = Pagdáog, pagpasácop. * Pagpaóbos, paghátag, pagtógot sa tagsa tagsa sa iang caogalíng̃on ng̃a hingtúngdan. * Pagpolós sa bisan onsa. * Pagsúca.

Renegado. = Ang mobía sa Pagtóo cang Jesucristo. * Táuo sa malágsot ng̃a gaoi, tigpanómpa, tigpamólong ug daútan.

Renegador. = Idem.

Renegar. = Pagdíli, pagdilí sa minatúod sa bisan onsa. * Pagáyad, pagbía, paglícay, pagdomót sa bisan onsa. * Pagbía, pagáyad sa Pagtóo cang Jesucristo. * Pagbalícas, pagtónglo, pagpanómpa, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a daútan.

Renglon. = Dalan sa mg̃a sulat. * Polós, caposlánan sa bisan onsa.

Renglonadura. = Mg̃a barlis sa mg̃a papel.

Rengo. V. Renco.

Reniego. = Balícas, pagpanúmpa, polong ng̃a daútan.

Renitencia. = Casóqui, pagcasúqui. * Pagcasócol.

Renitente. = Suquíhan, masinocólon.

Reno. = Mananáp ng̃a maíng̃on sa usá.

Renombrado. = Banságon, bantógon.

Renombre. = Icadúhang ng̃alan. * Bansag, ng̃alan ng̃a bantógon.

Renovacion. = Pagcabág-o. * Pagcaopód, pagcaósob. * Pagcabálhin sa pagcabútang sa usá ca butang sa lain ng̃a pagcabútang ng̃a labíng hingpit. * Pagcacaláoat sa Padre sa mg̃a hostiang diótay ng̃a guisolód sa sagrario, ug pagcadaláng̃in, pagcaconsagrar sa lain ng̃a mg̃a hostia ng̃a bag-o.

Renovador. = Ang magapabág-o.

Renovante. = Idem.

Renovar. = Pagbág-o. * Pagopód sa pagbúhat sa bisan onsa ng̃a guiondáng̃an. * Pagílis sa mg̃a hostia ng̃a daan sa sagrario, sa mg̃a hostia ng̃a quinonsagráhan ng̃a bag-o.

Renovero. = Ang magapabáilo sa salapí tong̃ód sa tobo.

Renta. = Polós, caposlánan sa bisan onsa ng̃a sohol.

Rentado. = Ang guisohólan, ang modáoat sa caposlánan sa iang oficio, sa iang mg̃a baol, &c.

Rentar. = Pagpolós sa bisan onsa.

Rentero. = Ang nagaábang sa mg̃a baol, &c.

Rentilla. = Sugál sa baraja.

Rentista. = Ang quinaarmánon sa tong̃ód sa bisan onsa ng̃a macahátag sa capuslánan sa Guinharían.

Rento. = Ang baláy ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a capandáyan sa pagbúhat sa yota, sa mg̃a cabalánan, &c.

Rentoso. = Ang macapolós.

Rentoy. = Sugál sa baraja.

Renuencia. V. Renitencia.

Renuevo. = Salíngsing, sahá, balágon ng̃a bag-o sa mg̃a tanóm, bag-ong sang̃á sa mg̃a cahoy.

Renuncia. = Pagdilí. * Papel ng̃a guisolátan sa pagdilí, sa pagáyad, sa pagbía sa bisan onsa. * Pagáyad, pagbía ng̃a guícan sa caugalíng̃on ng̃a pagbúot sa bisan onsa ng̃a guiángcon.

Renunciable. = Ang arang pagaáidan, ang masáyon pagabiáan ug pagdilíon.

Renunciacion. V. Renuncia.

Renunciamiento. = Idem.

Renunciador. = Ang magadilí, ang magaáyad, ang magabía.

Renunciar. = Dilí, ayad, bia. * Pagpasipála. * Díli pagbótang sa usá ca táuo sa dahon sa baraja ng̃a magsáma sa dagóay sa guibótang sa lain ng̃a táuo.

Renunciativo. = Ang guipóslan sa bisan onsa ng̃a guibiáan, guiáiran ug guidilí sa lain.

Renuncio. = Pagcadíli pagbútang sa usá ca táuo ng̃a nagasugál sa baraja sa dahon ng̃a magsáma sa dagoay sa guibótang sa lain ng̃a táuo. * Polong con buhat ng̃a oalá huláton ug paabóton.

Reñidamente. = Sa pagcaáoay.

Reñido. = Ang nanoyó, ang nabaláca sa lain.

Reñidor. = Ang nagaáoay sa masóbsob.

Reñidura. = Pagcaáoay, pagcabárlong, pagcasáoay.

Reñir. = Pagáoay paglális lalis, pagpang̃óbat. * Pagbárlong, pagsáoay.

Reo. = Saláan, ang nacasalá, ang nasayúp, ang tacós ng̃a castigóhon. * Isda.

Reojo (mirar de). = Pagsolóng sa ibábao lamang. * Pagsolóng, pagtán-ao sa timáan sa casocó, sa capong̃ót. * Pagpamid-oc.

Repacer. = Paghurút sa mg̃a mananáp sa mg̃a dagámi ng̃a guipanipsípan nila.

Repagar. = Pagbáyar ug dagcó sa bisan onsa, pagpalabí sa pagbáyad.

Repajo. = Lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Repanchigarse. = Como el siguiente.

Repantigarse. = Paglíngcod sa maáyong pagcatúyod ug pagcabútang.

Repapilarse. = Pagcáon ug maáyo, paghaágom ug maáyo sa lamí sa mg̃a calán-on.

Reparable. = Ang arang tambálon, ang arang ayóhon. * Ang tacús ng̃a pagatágdon ug pamatng̃ónon.

Reparacion. = Pagcatámbal, pagcaáyo sa bisan onsa. * Pagquigpasáilo.

Reparado. = Ang guiáyo. * Ang naándam, ang natagána.

Reparador. = Ang magaáyo sa bisan onsa. * Ang nacatimáan sa mg̃a sayóp, sa pagcacúti cuti.

Reparamiento. V. Reparo y Reparacion.

Reparar. = Pagáyo, pagpatigáyon sa pagáyo sa cadáot sa bisan onsa. * Pagsolóng, pagtán-ao ug maáyo. * Paghúna húna, pagmátng̃on. * Pagsáoay, pagbárlong. * Pagquipasáilo, pagpang̃áyo ug peldon. * Pagságang, paglícay sa mg̃a icadáot. * Pagáyo ayo, pagárang arang. * Pagbálic, paghióli sa cosóg, sa gahóm.

Reparativo. = Ang icaáyo.

Reparo. V. Reparacion hasta pagquigpasáilo. * Pagcapamátng̃on, pagcatimáan. * Duha duha, caculían. * Haclop, hampol ng̃a ibútang sa cotó cotó, arón mahaóli ang cosóg, ang gahóm sa masaquét. * Bisan onsa ng̃a macatábang, macalában.

Reparon. = Ang nacatimáan caáyo sa mg̃a sayúp sa isigcatáuo.

Repartible. = Ang arang bahínon, ang arang paháton.

Reparticion. = Pagcapáhat, pagcabáhin.

Repartidamente. = Sa mg̃a bahin, sa mg̃a pahat ng̃a nagacaláin lain.

Repartidero. = Ang pagapaháton ug pagabahínon.

Repartidor. = Ang magapáhat, ang magabáhin.

Repartimiento. V. Reparticion. * Amot, tampo, tampa ng̃a ipang̃áyo sa tagsa tagsa ca táuo.

Repartir. = Pagbáhin, pagpáhat.

Reparto. V. Repartimiento y Reparticion.

Repasadero. = Sepiyo ng̃a dagcó ug hatáas sa mg̃a panday sa cahoy.

Repasadora. = Babáye ng̃a magabósog, magabóscag sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Repasar. = Pagágui sa lugar ng̃a guiaguían ng̃a daan. * Pagbósog, pagbóscag sa balahíbo sa mg̃a carnero. * Pagsolóng, pagtán-ao pagopód. * Pagásoy, pagsáyod pagósob, pagsúmay sa bisan onsa ng̃a guisaólo na. * Paghíling, paglí-li sa ibábao lamang. * Pagtahí sa tolotagídyot ng̃a mg̃a guisi.

Repasata. V. Reñidura.

Repaso. = Pagcaágui sa guiaguían na. * Pagcasúmay sumay sa guisaólo na. * Paghíling ug maáyo sa bisan onsa, arón ponóan sa pagcacúlang. * V. Reñidura.

Repastar. = Pagpacáon, pagpanípsip sa mg̃a mananáp.

Repasto. = Pagpacáon sa mg̃a mananáp ng̃a capin sa casaráng̃an.

Repechar. = Pagáng̃at sa mg̃a baquílid, sa mg̃a bang̃ílid.

Repecho. = Bang̃ílid, baquílid, pagcahanáyhay, pagcahándig.

Repelada. V. Ensalada.

Repeladura. = Icadúhang paggónting sa bohóc.

Repelar. = Paggónit, pagíbot sa bohóc. * Pagpadalágan sa cabayo sa macaríot. * Pagálab sa dagámi, pagcúha, pagcópos, pagholíbis.

Repelente. = Ang icatolód, icadóso, icapaháoa.

Repeler. = Tolód, doso. * Pagdilí, pagáyad.

Repelo. = Supat, pagcalális lalis ng̃a diótay. * Pagcasúqui sa pagbúhat sa bisan onsa.

Repelon. = Pagcabútad, pagcagúnit sa bohóc. * Bisan onsang bahín ng̃a diótay ng̃a maíbot sa bisan diin. * Pagcadalágan ng̃a malágmit ug macadíot lamang sa mg̃a cabayo.

Repeloso. = Cahoy ng̃a supat. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a madalí masucó ug mabaláca.

Repellar. = Pagtápot sa apog con sa yeso sa mang̃a bongbong, sa pared ng̃a guiáyo.

Repensar. = Paghúna húna sa mahínay, sa maáyong pagcamátng̃on.

Repente. = Pagcaáhat, pagcacálit, tagcoláhao.

Repentinamente. = Idem.

Repentino. = Bisan onsa ng̃a ahat, ng̃a calit, ng̃a oalá húna hunáon ug paabóton.

Repentista. = Ang mamólong sa mg̃a balac sa ahat, sa pagcacálit.

Repenton. V. Repentino.

Repeor. = Labíng daótan.

Repercudida. = Pagcasíbog sa usá ca botang ng̃a mosóngco ug mudámag sa lain ng̃a butang.

Repercudir. V. Repercutir.

Repercusion. V. Repercudida.

Repercusivo. = Ang macapasíbog.

Repercutir. = Pagsíbog.

Repertorio. = Libro ng̃a sinolátan sa bisan onsa, sa mg̃a hamóbong polong, sa pagcaláctud.

Repesar. = Pagtímbang pagopód.

Repeso. = Pagcatímbang pagósob.

Repeticion. = Pagcaósob, pagcaópod.

Repetidamente. = Sa pagcaópod opod, sa pagcaósob osob, sa macadághan.

Repetidor. = Ang magaópod, ang magaósob. * Ang magapaleccion sa lain.

Repetir. = Pagópod opod, pagósob osob. * Pagpang̃áyo sa tagsa tagsa sa iang caugalíng̃on. * Pagtúg-ab.

Repicar. = Pagtártar ug maáyo sa bisan onsa. * Pagcabágting sa pagcacompás ug sa madalí sa mg̃a ling̃ánay. * Pagtólpoc, pagsóntoc pagopód. * Pagparáyeg, pagándac.

Repinarse. = Pagósuag, pagitáas.

Repintar. = Pagpintal sa ibábao sa guipíntal na. * Pagdíhog sa nauong sa mang̃a homót ug sa mg̃a color. * Pagmarca pagósob sa letra, sa goa sa iang lugar, sa mg̃a imprenta.

Repique. = Pagcabágting sa mg̃a ling̃ánay sa madalí ug sa pagcacompás. * Pagcaáoay, pagcalális lalis, pagcatúbag tubag.

Repiquete. = Idem hasta pagcaáoay.

Repiquetear. = Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay sa madalí caáyo. * Pagáoay, paglális lalis.

Repisa. = Lamesang diótay ng̃a pagatongtóng̃an sa bisan onsang dayan dayan.

Repiso. = Bino ng̃a matáb-an.

Repizcar. V. Pellizcar.

Repizco. V. Pellizco.

Replantar. = Pagtanóm pagósob sa yota ng̃a guitámnan na.

Replantear. = Pagtimáan, pagbárlis pagopód sa baláy, sa singbahán, &c., ng̃a pagabuháton sa ibábao sa mg̃a simiento ng̃a nanaggóa na sa yota.

Replanteo. = Pagcabárlis, pagósob sa baláy ng̃a guihúna húna ng̃a pagaboháton.

Replecion. = Pagcaponó, pagcabósog.

Replegar. = Pagpiló, pagpíco, pagconót pagopód. * Pagsíbog, sa pagcahúsay, sa mg̃a soldados ng̃a nanaglacát sa onáhan.

Repleto. = Ponó caáyo.

Réplica. = Tubag, balíbad.

Replicador. = Ang nagabalíbad, ang nagatúbag.

Replicante. = Idem.

Replicar. = Pagtúbag, pagbalíbad.

Replicon. V. Replicador.

Repoblacion. = Pagcapuyó pagopód sa mg̃a táuo sa bisan diin.

Repoblar. = Pagpuyó pagósob sa mg̃a táuo sa bisan diin ng̃a lugar.

Repollar. = Pagtibúoc sa pagcagáhi sa mg̃a orlot sa mg̃a tanóm.

Repollo. = Coles ng̃a guicoyopósan sa mg̃a dahon sa pagcatibúoc ug magáhi. * Pagcatibúoc ug cagáhi sa mg̃a orlot sa ubán ng̃a mg̃a tanóm.

Repolludo. = Tanóm ng̃a pagatibuócan sa pagcagáhi sa orlot. * Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.

Reponer. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa lugar ug pagcabótang ng̃a daan. * Pagponó sa culang ug sa nacúha sa bisan diin ug sa bisan onsa. * Pagtúbag, pagbalíbad. * Pagbáoi sa puhónan, sa salapí, &c. * Pagóli sa maáyong quinabúhi.

Reportacion. = Pagcapogóng, pagcahínay sa buot.

Reportamiento. = Idem.

Reportar. = Pagcapogóng. * Pagcóha, pagdáng̃at sa guipanghináot. * Pagdála, paghátud.

Reposadamente. = Sa pagcahínay, sa pagcapuyú.

Reposado. = Ang nagapuyó. * Ang díli mahárloc, ang díli pagaculbáan.

Reposar. = Pagpuyó, paghóoay, pagárang, pagóndang sa pagbúhat, pagtólog sa macaríot. Pagpoyó sa lolóbng̃an.

Reposicion. = Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan.

Reposo. = Pagcapoyó, pagcapahóoay. * Pagcabótang ng̃a maáyo sa laoas ug sa húna húna, sa calág.

Reposte. V. Despensa.

Repostería. = Solód sa mg̃a cabaláyan, ng̃a pagabohátan sa mg̃a matám-is ug sa mg̃a ilímnon. * Cahímtang sa pagcarepostero, sa mg̃a baláy ng̃a hariánon. * Cadaghánan sa mg̃a capandáyan ug mg̃a quinahánglan sa táuo ng̃a repostero.

Repostero. = Táuo ng̃a may catungdánan sa pagbúhat sa mg̃a matám-is ug mg̃a ilímnon sa baláy sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a sologóon sa asáoa sa hari con sa haring babáye, ng̃a may catungdánan sa pagátang sa pultahán sa solód sa maong reyna ug sa pagpahómoc, pagbóscag sa mg̃a cama, sa mg̃a colchon, sa íang higdáan.

Repregunta. = Icadúhang pagpang̃otána.

Repreguntar. = Pagpang̃otána pagopód.

Reprendedor. V. Reprensor.

Reprender. = Pagbárlong, pagsáoay, pagáoay.

Reprendiente. V. Reprensor.

Reprension. = Pagcabárlong, pagcaáoay, pagcasáoay.

Reprensor. = Tigsáoay, tigbárlong, ang magabárlong, magasáoay.

Represa. = Pagcahonóng, pagcapoyó sa bisan onsa, ug labí pa sa tubig.

Represalia. = Pagcaháoid sa mg̃a manggad con sa mg̃a táuo sa Guinharían ng̃a caáoay.

Represar. = Pagbáoi sa sacayán ng̃a guicúha sa mg̃a caáoay. * Pagpapoyó, pagpahonóng sa tubig ng̃a nagabahá. * Pagháoid, paghonóng.

Representable. = Ang arang ipaháyag, ipadayág, ipaquíta.

Representacion. = Pagcapaháyag, pagcadayág sa bisan onsa. * Pagcabúhat sa mg̃a dula, sa mg̃a comedia. * Gahóm sa mg̃a táuo ng̃a may opicio ng̃a hatáas. * Laráoan, landong sa bisan onsa ng̃a paquíta sa húna húna. * Pagcaháng̃io, pagcapang̃áyo, pagcapang̃amúyo, sa mg̃a ponóan, ng̃a guipahonóng sa mg̃a camatuóran ug sa mg̃a pahanóngdan. * Gahóm sa pagdáoat ug sa pagbúhat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain.

Representador. = Ang magabúhat ug magaápil sa mg̃a dula.

Representar. = Pagpaháyag, pagdayág, pagpaquíta sa bisan onsa. * Pagpaquíta, pagtúngha sa mg̃a landong, sa mg̃a laráoan sa húna húna. * Pagásoy ug pagsáyod, pagsuguílon. * Pagbóhat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain. * Pagalíli, pagsalíli. * Pagsúbli, pagpóli poli. * Paglaráoan sa bisan onsa, paghímo ug laráoan. * Panigíngnan.

Representativo. = Ang laráoan sa bisan onsa.

Reprension. = Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay.

Represivo. = Ang nacapogóng.

Reprimenda. V. Reprension.

Reprimir. = Pagpogóng, pagháoid.

Reprobable. = Ang tacós ng̃a saoáyon, ng̃a díli tangdóon, ang pagaáidan.

Reprobacion. = Pagcasáoay, pagcadíli, pagcadíli pagtángdo.

Reprobadamente. = Sa pagcadíli, sa pagcadíli ang̃ay.

Reprobador. = Ang magasáoay, ang magadíli, ang díli muándo.

Reprobatorio. V. Reprobador.

Réprobo. = Pinilían, ang guihócman sa impierno.

Reprochar. = Pagbóyboy. * Pagáyad.

Reproche. = Pagcabóyboy. * Pagcaáyad.

Reproduccion. = Pagpamólong sa guiíng̃on na, pagcabóhat ng̃a bag-o.

Reproducir. = Pagíng̃on sa guipamólong ng̃a daan, pagbóhat ng̃a bag-o sa bisan onsa.

Repromision. = Pagsáad ng̃a guiópod opod.

Reprueba. = Bag-ong pagsuláy.

Reptil. = Mananáp ng̃a magadáhic, magagóyod sa yota cay oaláy tiil.

República. = Pagcahópot sa usá ca Guinharían sa mg̃a mulópio, sa oaláy hari. * Pagcahópot, pagcabóot sa cadaghánan. * Bisan onsa sa cadaghánan.

Republicano. = Ang nahatong̃ód sa república. * Ang mahagógma sa república.

Repudiacion. = Pagcaáyad, pagcabía.

Repudiar. = Pagbía, pagáyad sa caugalíng̃on ng̃a asáoa.

Repudio. = Pagcabía, pagcaáyar sa caugalíng̃on ng̃a asáoa.

Repudrir. = Pagdónot uyámot. * Pagsáquet sa caugalíng̃on ng̃a húna húna, sa díli ipaquíta sa goa ang casáquit.

Repuesto. = Inándam, tinagána. * Ang sorlánan, ang lamesáhan ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa pagcáon.

Repugnancia. = Casóqui, pagcadíli ang̃ay, pagcadíli oyon. * Domót, daótan ng̃a pagbóot.

Repugnante. = Ang díli ang̃ay, ang díli oyon. * Ang guiáidan, ang díli pagahigogmáon, ang guidómtan.

Repugnantemente. = Sa pagcadomót, sa pagcaoaláy gogma.

Repugnar. = Pagdomót, díli paghigúgma, pagáyad, pagsóqui, díli pagáng̃ay ug pagóyon.

Repulgar. = Pagpiló, pagtahí sa mg̃a sogot, sa mg̃a daplin sa mg̃a paño ug sa obán ng̃a mg̃a panápton.

Repulgo. = Piniló sa mg̃a paño ug sa daplin sa obán ng̃a mg̃a panápton.

Repulido. = Ang guidáyan dayánan ug maáyo, sa pagcacúti cuti.

Repulir. = Pagsináo, paghínlo pagósob. * Pagdáyan dayan sa guilabíhan.

Repulsa. = Pagcapasipála. * Pagcadíli sa guipang̃áyo. * Pagcaáyad.

Repulsar. = Pagáyar, pagpasipála. * Pagdíli sa guipang̃áyo.

Repulsion. V. Repulsa.

Repulsivo. = Ang macaáyad ang magapasipála. * Ang magadíli.

Repullo. = Pagcalíhoc, pagcacoróg coróg sa laoas ng̃a ahat, guican sa calísang, sa cahárloc, sa cacúlba. * Pagcating̃ála ng̃a calit.

Repunta. = Catarmán. * Bahin ng̃a diótay caáyo sa bisan onsa. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.

Repuntar. = Pagsógod sa pagcatáob sa dagat. * Pagsógod sa pagáslom, sa pagquísom sa bino. * Pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on.

Repurgar. = Pagoláy. * Pagnósnos, pagpáhid pagósob.

Reputacion. = Dung̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan.

Reputante. = Ang magahúna húna.

Reputar. = Paghúna húna.

Requebrador. = Ang magaáli ali, ang mahagúgma magoloatúbang ug magsólte sa mg̃a babáye.

Requebrar. = Pagdógmoc, pagtípac, pagtípic pagopód sa bisan onsa. * Pagáli ali, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a malómo sa mg̃a babáye.

Requemado. = Ang molomaítom cay guibólad con guibútang sa caláyo, ang nasónog sonog.

Requemamiento. V. Resquemo.

Requemante. = Ang macaítom.

Requemar. = Pagsónog pagósob sa bisan onsa. * Pagoínit sa dugó. * Pagsáquet sa sulúd sa casing casing sa díli ipaquíta ang casáquet. * Paghálob sa mg̃a dahon, sa mg̃a tanóm.

Requemazon. V. Resquemo.

Requeridor. = Ang magapahibaló. * Ang magasúsi, ang magapaquigsáyor, magapaquigásoy.

Requeriente. = Idem.

Requerimiento. = Pagcapahibaló sa mg̃a pagbóot sa mg̃a punóan, sa mg̃a hocom.

Requerir. = Pagpahibálo sa mg̃a pagbúot sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom. * Paghíling, pagsúsi, pagpaquigsáyod, pagpaquiásoy. * Pagquinahánglan. * Pagpasábot sa anáa sa húna húna, sa mg̃a caíbog, &c. * Pagsámbag, pagágda, paghópo.

Requeson. = Pagcatibúoc sa gatas.

Requiebro. = Polong ng̃a malómo ng̃a igapamólong sa mg̃a babáye con sa mg̃a laláqui, ng̃a icapasábot sa gogma. * Pagcalírog lirog sa ting̃og.

Requintador. = Ang magapalabí. * Ang magapalabáo ug dagcó.

Requintar. = Paglabí, paglabáo caáyo. * Pagitáas con pagóbos sa lilíma ca punto sa ting̃og sa mg̃a tolónggon, ug sa ting̃og sa mg̃a táuo.

Requinto. = Ang icadúhang icalíma ca bahin ng̃a macóha sa bisan onsa, sa nacúha na ang nahaúna ng̃a icalíma. * Tolónggon ng̃a maíng̃on ing̃on sa clarinete.

Requisa. = Pagcadúao sa macapíla sa adlao adlao ng̃atanán, sa magbalántay, sa mg̃a bilanggóan, sa mg̃a binilánggo.

Requisito. = Ang quinahánglan sa bisan onsa.

Requisitorio. = Sugo ng̃a guisógo sa usá ca hocom sa lain ng̃a hocom arón matúman ang iang pagbúot, ang iang paghócom.

Res. = Hayúpan, guimbúhi sa opát ca tiil, cabayo, baca, calabáo, &c., ng̃a aghop.

Resaber. = Pagálam, pagsábot ug maáyo sa bisan onsa. * Pagtábi caáyo.

Resabiar. = Pagpaángcon sa daótan ng̃a batásan. * Pagsocó, pagcabaláca. * Paghagálam sa lamí sa bisan onsa.

Resabido. = Ang magapacaálam.

Resabio. = Lalím ng̃a daútan sa bisan onsa. * Batásan ng̃a daútan.

Resaca. = Pagcalíhoc sa tubig sa mg̃a subá ug sa dagat sa paghúnas na.

Resalado. = Táuo ng̃a ang̃áyan, sa maáyong baihon ug pagcatíndog.

Resalir. = Paglabí, paglabáo, pagtóybo.

Resaltar. = Pagómpoc ng̃a icadúha. * Pagtáctac, pagbúlag sa usa ca butang sa lain ng̃a butang. * V. Resalir. * Pagdayág sa bisan onsa tong̃ód sa iang pagcatahóm ug pagcamahál.

Resalte. = Pagcalabí, pagcalabáo.

Resalto. = Pagcaómpoc. * V. Resalte.

Resaludar. = Pagbálus sa pagcaábi abi, sa pagcatábi.

Resalutacion. = Pagcabálus sa pagcaábi abi, sa pagcatábi sa lain.

Resárcimiento. = Pagcabálus sa pagcaáyo sa daútan ng̃a guibúhat.

Resarcir. = Pagcabálus sa mg̃a buhat ng̃a maáyo sa mg̃a cadaótan ng̃a guibúhat sa isigcatáuo.

Resbaladero. = Lugar ng̃a pagadanglógan. * Ang magapahólog sa bisan onsang salá con sayóp. * Dalin-ásan.

Resbaladizo. = Ang magadúyas, ang magadúmpias, ang magaós-os ang magapadánglog, ang magapálos, ang magadalípsang, ang magadalín-as. * V. el anterior.

Resbalador. = Idem hasta la estrellita.

Resbaladura. = Timáan ng̃a nahabílin sa lugar ng̃a guidanglúgan, ng̃a guidalin-ásan sa bisan cansa.

Resbalante. V. Resbaladizo.

Resbalar. = Danglog, doyas, dompias, os-os, daliós-os, palos, dalínsang, dalín-as. * Pagsálang, dili pagtúman sa catungdánan.

Resbalon. = Pagcadalín-as, pagcadánglog, pagcadaliós-os, pagcadóyas. * Pagcahólog sa salá, sa sayúp.

Resbaloso. V. Resbaladero y Resbaladizo.

Rescatador. = Ang magabáoi, ang magalucát, mamamáoi, malulucát, manlolóoas, ang magalóoas.

Rescatar. = Pagbáoi, paglucát, paglóoas pagtagílis, pagílis.

Rescate. = Pagcabáoi, pagcalucát, pagcalóoas, ang icalucát, ang icabáoi. * Pagcabáilo, pagcatagílis, pagcatagáilo.

Rescindir. = Pagbárbar sa pagsábot, sa catongdánan.

Rescision. = Pagcabárbar sa bisan onsang pagsábot con catungdánan.

Rescisorio. = Ang macabárbad sa mg̃a pagsábot ug mg̃a catungdánan.

Rescoldo. = Abó ng̃a mainít caáyo, ng̃a may caláyo ng̃a dogmóc caáyo. * Catáhap.

Rescripto. = Sogo sa ponóan ng̃a guican sa iang caugalíng̃on, con tobag sa guipang̃áyo canía.

Resecacion. = Pagcamalá, pagcaláya, pagcabúlad caáyo.

Resecar. = Pagbúlad, pagláya. * Pagmalá caáyo.

Reseco. = Ang nabúlad. * Ang mamalá, ang naláya uyámot. * Táuo ng̃a maníoang caáyo.

Resegar. = Paggálab pagósob.

Resellante. = Ang magamarca pagopód.

Resellar. = Pagmarca pagúsob.

Resembrar. = Pagpógas pagósob sa maong yota.

Resentido. = Ang nasáquet.

Resentimiento. = Timáan sa pagcabóong, sa pagcabalí sa bisan onsa. * Casáquet, pagcabóg-at sa buot.

Resentirse. = Pagsógod sa pagcabóong, sa pagcabalí sa bisan onsa. * Paghátag sa mg̃a timáan sa casáquet, sa pagcabóg-at sa buot.

Reseña. = Pagísip, paghíling, pagdóao sa mg̃a soldados sa ílang mg̃a ponóan. * Pagsolóng ug maáyo sa mg̃a timáan sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp. * Timáan sa bisan onsa.

Reseñar. = Pagsúlat sa mg̃a timáan sa bisan cansa.

Resequido. = Bisan onsa ng̃a namalá malá, naláya laya.

Reserva. = Bisan onsa ng̃a guitipígan arón pagagamíton con may quinahánglan pa. * Bisan onsa ng̃a guipahibaló sa isigcatáuo arón hilómon ug dili isúguil sa lain. * Pagcalaláng, pagcabátid arón dili onta sabóton sa lain ang anáa sa cásing cásing. * Pagcapogóng, pagcadíli sa mg̃a ponóan sa obán ng̃a gahóm sa guipanógot sa mg̃a sacop. * Salabótan, pagcaboótan. * Pagcasolód sa sagrario sa mg̃a Singbahán sa Santísimo Sacramento.

Reservacion. = Pagcatípig sa bisan onsa.

Reservadamente. = Sa hilom, sa tinágo, sa pagcahílom.

Reservado. = Batid, malaláng̃on, ang díli magadayág sa anáa sa iang húna húna. * Boótan. * Ang Santísimo Sacramento ng̃a guitipígan sa sagrario sa mg̃a Singbahán.

Reservar. = Pagtípig, pagáyo, pagtagána. * Pagbáyan bayan sa bisan onsa, sa oláhing adlao. * Paggáoas pagpamísic. * Paghílom, díli pagtúg-an sa bisan onsa. * Pagtípig sa Santísimo Sacramento sa sagrario. * Pagdíli sa mg̃a ponóan sa ubán ng̃a gahóm sa mg̃a pagtógot sa ilang mg̃a sacop. * Pagháoid sa bisan onsa.

Resfriado. = Sip-on. * Pagcabó-bo sa yota mg̃a mamalá caáyo, arón masáyon mg̃a pagararóhan.

Resfriador. = Ang magapasíp-on, ang magapabógnao.

Resfriadura. = Sip-on sa mg̃a mananáp.

Resfriamiento. = Pagcabógnao.

Resfriante. V. Resfriador.

Resfriar. = Pagbúgnao, pagbolobógnao. * Pagsógod sa tiempo sa tugnao. * Pagsíp-on.

Resfrio. V. Resfriado.

Resguardar. = Pagsalípod. * Pagbántay.

Resguardo. = Bantay. * Salípdan, dalángpan. * Camatoóran ng̃a sinólat sa mg̃a pagsábot. * Pagcabántay, ug ang mg̃a táuo ng̃a may catongdánan sa pagbántay ng̃a díli unta ipanolód sa mg̃a longsod sa mg̃a manggad ng̃a dinilían, ng̃a guidilí sa mang̃a ponóan.

Residencia. = Pagcapoyó ng̃a canúnay sa bisan diin. * Pagcahósay sa mg̃a buhat sa tong̃ód sa mg̃a catungdánan sa usá ca hocom con ponóan, sa tiempo ng̃a guidugáyan sa iang opicio. * Cahímtang sa ubán ng̃a mg̃a dagcóng táuo ng̃a nanagpuyó sa lain ng̃a Guinharían, sa sugo sa ilang hari.

Residenciar. = Paghúsay sa mg̃a buhat ng̃a nahatong̃ód sa catungdánan sa mang̃a hocom ug mg̃a ponóan, sa tiempo ng̃a guidugáyan sa ilang opicio.

Residente. = Molópio, ang magapuyó sa bisan diin ng̃a lugar con longsod. * Dagcóng tauo ng̃a nagpuyó sa lain ng̃a Guinharían, sa sugo sa iang hari.

Residir. = Pagpuyó sa bisan diin.

Residuo. = Bahin ng̃a nahatóla, ng̃a nahabílin sa bisan onsa. * Lalog sa bino, &c.

Resiembra. = Pagpógas sa díli pagapahamorláyan ang yota.

Resigna. = Pagcahátag sa caposlánan sa opicio sa pagcapadre sa usá ca táuo, sa lain ng̃a táuo.

Resignacion. = Pagcaóyon ng̃a caogalíng̃on sa cabobót-on sa lain.

Resignadamente. = Sa pagcaílob, sa dagcong pagpaciencia.

Resignado. = Ang moóyon, ang moáng̃ay sa lain, ang magaílob, ang magaántos sa dagcóng pagpaciencia.

Resignar. = Paghátag sa caposlánan sa pagcapadre sa usá ca táuo, sa lain ng̃a táuo. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbúot sa lain, pagándo sa iang cabobót-on.

Resina. = Tagoc sa mg̃a cahoy.

Resinoso. = Ang may tagoc.

Resisar. = Pagdíot, pagcópos sa mg̃a socod sa vino, sa suca, &c.

Resistencia. = Pagcasócol, pagcasóqui.

Resistente. = Ang musócol, ang mosóqui.

Resistero. = Tiempo cutub sa odto hasta sa las dos sa hapon. * Pagcaalang̃íi sa arlao.

Resistible. = Ang arang soclon, ang mahímo ng̃a pagabatócon. * Ang masáyon ng̃a pagailóbon ug pagaantóson.

Resistidor. = Ang musócol.

Resistir. = Pagsócol. * Pagbátoc, pagdilí, pagílob, pagántos. * Pagpang̃ósog.

Resma. = Bugcos sa limá ca gatús ca pliego ng̃a papel.

Resobrar. = Pagcápin caáyo.

Resobrino. = Pagumáncon ng̃a itagórha.

Resol. = Pagcaalang̃íi sa adlao, pagcaaling̃ása.

Resolano. = Lugar ng̃a guiarláoan sa oaláy hang̃in.

Resolucion. = Sogo, pagbóot. * Pagcaalísbo, pagcaalísng̃ao. * Pagcabáhin sa bisan onsang tibúoc. * Pagcaoaláy catáhap, cahárloc ug caúlao sa pagbúhat ug sa pagpamólong. * Pagcadalí, pagcalágmit sa pagpamólong ug sa pagbúhat.

Resoluble. = Ang masáyon pagabarbáron, ang masáyon pagahusáyon.

Resolutivamente. = Sa minatúod gayúd, sa oaláy pagcasíbog sibug.

Resolutivo. = Ang may gahóm sa pagcópos.

Resoluto. = Lináctud. * Batir, ang maánad.

Resolutoriamente. V. Resolutivamente.

Resolvente. V. Resolutivo.

Resolver. = Pagsógo, pagbúot. * Pagláctor sa guisúlat ug sa guipamólong sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Pagbárbar sa mg̃a caculían. * Pagbáhin bahin sa usá ca tibúoc. * Paghanáyac sa pagbúhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.

Resollar. = Pagguinháoa. * Pagtíng̃og. * Pagtápus sa mg̃a libang, sa mg̃a buhat.

Resonacion. = Pagcalánog, pagcaaníng̃al.

Resonancia. = Idem.

Resonante. = Ang ting̃og ng̃a matín-ao, matágning.

Resonar. = Paglánog, paganíng̃al.

Resoplar. = Paghóyop sa mabáscog ug sa pagcaáhat. * Pagpósng̃a sa mg̃a mananáp.

Resoplido. = Pagcaguinháoa ng̃a mabáscog ug madúgay. * Pagcapósng̃a sa mg̃a mananáp.

Resoplo. = Idem.

Resorber. = Paghigóp pagopód.

Resorte. V. Muelle desde capandáyan. * Alaguían, pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa.

Respaldar. = Pagsúlat sa bisan onsa sa licód sa bisan onsang sulat. * Pagsándig, pagsál-ig.

Respaldo. = Sandígan, sal-ígan. * Licód sa mg̃a sulat ng̃a guisulátan sa bisan onsa.

Respectivamente. = Sa pagcapanánglet, sa pagcatándig.

Respective. = Idem.

Respectivo. = Ang onay ug ang nahatong̃ód sa bisan cansa ug sa bisan onsa.

Respecto. = Pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Respetable. = Talahórun.

Respetador. = Ang magatáhor.

Respetar. = Pagtáhor, pagtahá.

Respeto. = Catahóran, catahá. * Tong̃ód, hingtúngdan. * Bisan onsa ng̃a guiándam con may quinahánglan pa.

Respetosamente. = Sa catahóran, sa catahá, sa pagtáhor.

Respetoso. V. Respetable.

Respetuosamente. V. Respetosamente.

Respetuoso. V. Respetable.

Réspice. = Tubag ng̃a magáhi. * Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay ng̃a maháit.

Respigador. V. Espigadera.

Respigar. V. Espigar.

Respigon. V. Padrastro desde dotol dotol.

Respingar. = Paglógso logso sa mananáp con pagabonálan ug pagaguírcan sia. * Pagsócol, pagsúqui, pagbagólbol, pagbagótbot.

Respingo. = Pagcalógso logso sa mg̃a mananáp. * Casóqui, pagsócol sa pagbóhat sa guisógo.

Respiracion. = Pagcaguinháoa. * Pagágui agui sa hang̃in sa bisan diin.

Respirable. = Hang̃in ng̃a maáyo, ng̃a díli macadáot.

Respiradero. = Alaguían sa hang̃in. * Hung̃áoan. * Pagahoáyan sa mg̃a cahágo. * Alaguían sa pagguinháoa sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Respirante. = Ang magaguinháoa.

Respirar. = Pagguinháoa. * Pagbahó ug paghómot. * Pagángcon sa cosóg, sa gahóm. * Pagárang arang sa saquét. * Pagágui sa hang̃in. * Paghóoay sa mg̃a cahágo.

Respiro. = Pagcaguinháoa. * Túig ng̃a pagahoáyan sa mg̃a cahágo. * Túig ng̃a guitagál sa pagbáyad sa mg̃a otang.

Resplandecer. = Pagsuláo, pagsílao, pagsíhag, pagsílac, pagguíla guila. * Paglabí, paglabáo sa catahóm, sa quinaárman, &c.

Resplandeciente. = Ang masíhag, ang masílac, ang magasuláo, ang magasílao.

Resplandecimiento. V. Resplandor.

Resplandor. = Casoláo. * Casílao, casíhag, casílac, pagcaguíla guila. * Icadíhog sa nauong sa mg̃a babáye. * Pagcatahóm.

Respondedor. = Ang magatúbag.

Responder. = Tubag. * Pagóyon, pagáng̃ay. * Paglánog. * Pagbálos, pagtamód sa mg̃a calóoy. * Pagtong̃ód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagáco, paghímo ug mang̃ang̃áco sa lain, maaáco.

Respondente. V. Respondedor.

Respondon. = Tigtúbag caáyo.

Responsabilidad. = Catungdánan sa pagbáyad sa bisan onsang cadáot.

Responsable. = Ang may catongdánan sa pagbáyad sa mg̃a cadáot.

Responsar. = Pagpang̃ádye sa mg̃a responso.

Responso. = Pang̃ádye ng̃a caugalíng̃on sa tong̃ód sa mg̃a minatáy.

Responsorio. = Pang̃ádye ng̃a apil sa pang̃adyéon ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a Padre.

Respuesta. = Tubag. * Aníng̃al, lanog.

Resquebradura. V. Hendedura.

Resquebrajadura. = Idem.

Resquebrajar. V. Hender.

Resquebrajoso. V. Hendedura. * Ang masáyon mabóoac, malótac, mabádyet, malíqui.

Resquebrar. = Pagsógod sa paglíqui, sa pagbóoac, sa pagbalána, sa paglútac.

Resquemar. = Pagárat, pagáras, pagcatól sa bába ug sa dila sa obán ng̃a mg̃a calán-on ug mg̃a ilímnon. * Pagínit sa lang̃ágng̃ag.

Resquemazon. = Como el siguiente.

Resquemo. = Caínit, pagcaárat, pagcaáras sa obán ng̃a mg̃a calán-on sa lang̃ágng̃ag. * Daótan ng̃a lamí sa mg̃a calán-on ng̃a nasónog.

Resquicio. = Bohóng diótay, liqui, lotac sa mg̃a bongbong, &c. * Alaguían, cahigayónan sa pagbúhat sa bisan onsa.

Resta. V. Resto. * Ang capin sa bisan onsang isip.

Restablecer. = Pagbálic, pagóli sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan. * Pagáyo ayo, pagárang arang sa saquét.

Restablecimiento. = Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan. * Pagcaáyo, pagcaárang arang sa saquét.

Restado. V. Arrestado hasta guipreso.

Restallar. V. Latiguear.

Restante. = Ang natúla, ang nasálin.

Restañadura. = Pagcadíhog, pagcatápot sa estaño, sa bisan onsa.

Restañar. = Pagtápot, pogdíhog sa estaño sa bisan onsa. * V. Estancar, detener el curso de algun líquido. * La sangre, &c. = Tampoy, to-ang, sagpó.

Restañasangre. = Bató.

Restaño. = Calaínan sa panápton sa hilo, sa buláoan, con sa salapí.

Restar. = Pagláin sa nasálin sa bisan onsa, sa obos na nacóha ug bisan onsang bahin.

Restauracion. V. Recuperacion.

Restaurador. V. Recuperador.

Restaurante. = Idem.

Restaurar. V. Recuperar.

Restaurativo. V. Recuperador y Recuperativo.

Restinga. = Tacot sa ilálom sa tubig. * Lugar sa dagat ng̃a hamabáo, sa diótay ng̃a pondo.

Restingar. = Lugar sa dagat ng̃a may mg̃a tacot.

Restitucion. = Pagcaóli. * V. Restablecimiento.

Restituible. = Ang arang iúli.

Restituidor. = Ang magaóli.

Restituir. = Oli. * V. Restablecer. * Pagbálic sa lugar ng̃a guiguicánan.

Restitutorio. = Ang magapaóli, ang magapabálic.

Resto. = Bahin, tula, salin sa bisan onsa.

Restregar. V. Estregar.

Restrivar. V. Estribar.

Restriccion. = Pagcapogóng, pagcadilí.

Restrictivamente. = Sa minatúod.

Restrictivo. = Ang may gahóm sa paghogót. * Ang may gahóm sa pagpogóng, sa pagdilí.

Restricto. = Diótay. * Ang quinahánglan lamang.

Restringa. V. Restinga.

Restringible. = Ang arang ponggon, ang mahímo ng̃a pagadilíon, ang arang ponggon.

Restringir. = Pogóng, pagdilí. * Pogos.

Restriñidor. = Ang magatámpoy, magapatóang, ang magasangpó. * Ang magapógos.

Restriñimiento. = Pagcatámpoy, pagcatóang, pagcasagpó.

Restriñir. = To-ang, sagpó, tampoy.

Resucitador. = Ang magapaóli, ang magapabálic sa quinabóhi con sa pagcabótang ng̃a daan.

Resucitar. = Pagbálic sa quinabóhi sa minatáy.

Resudacion. = Pagcasíng̃ot ug diríot.

Resudar. = Pagsíng̃ot sa mahínay.

Resudor. = Sing̃ot ng̃a diótay.

Resueltamente. = Sa caísog, sa casing casing, sa oaláy catáhap ug cahárloc.

Resuelto. = Ang oaláy cahárloc, ang casing casíng̃an. * Madalíon, malágsic.

Resuello. = Guininháoa, pagcaguinháoa.

Resulta. = Catapúsan sa bisan onsa.

Resultas (de). = Sa pagcatápus. * Busa.

Resultado. V. Resulta.

Resultancia. = Idem.

Resultante. = Ang guican sa bisan onsa.

Resultar. V. Resaltar. * Pagábot sa bisan onsa, sa pagcapolós con sa pagcadáot. * Pagguícan sa usá ca butang sa lain ng̃a botang.

Resúmen. = Pagcaláctor sa mg̃a sulat ug sa mg̃a suguílon. * En. = Sa pagcatápus, sa catapúsan, sa pagcatagolá.

Resumidamente. = Idem. * Sa pagcaláctor, sa mg̃a hamóbong polong.

Resumir. = Pagláctor. * Pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Resurreccion. = Pagcabúhi usáb.

Resurtida. = Pagcaómpoc.

Resurtir. = Pagómpoc.

Retablo. = Cadaghánan sa mg̃a laráuan ng̃a piníntal con liníloc. * Ang cadaghánan sa mg̃a dayan dayan sa mg̃a altal.

Retacería. = Cadaghánan sa mg̃a tinábas.

Retaco. = Pusil ng̃a hamóbo. * Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.

Retador. = Ang magaáyat, ang magatúyo sa pagáoay.

Retaguardia. = Tapoc sa mg̃a soldados ng̃a catapúsan sa mg̃a pagpang̃óbat.

Retahila. = Pagcadághan sa mg̃a butang ng̃a magacasonód sonód.

Retajar. = Pagtábas, pagpótol sa bisan onsa sa pagcalíng̃in. * Pagtája sa pluma ng̃a icasólat.

Retal. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a nahabílin sa usá ca bulus. * Tinábas sa bisan onsa.

Retallar. = Paglíloc pagopód sa guilíloc ng̃a daan.

Retallecer. = Pagsahá, pagsalíngsing pagopód sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Retallo. = Salíngsing, sahá ng̃a bag-o.

Retama. = Tanóm. * Cahoy cahoy.

Retamal ó Retamar. = Lugar ng̃a guitobóan sa daghan ng̃a mg̃a retama.

Retar. = Pagáyat, pagtúyo sa pagáoay. * Pagbárlong, pagsáoay. * Pagbóyboy.

Retardacion. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an, pagcabáyan bayan.

Retardar. = Pagdúgay, pagláng̃an lang̃an, pagbáyan bayan.

Retardo. V. Retardacion.

Retasa. = Icadúhang pagbíli sa bisan onsa.

Retasacion. = Idem.

Retasar. = Pagbíli pagopód sa bisan onsa.

Retazar. = Pagtábas tabas sa bisan onsa.

Retazo. V. Retal.

Retejar. = Pagáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa, arón díli pagatolóan.

Retejo. = Pagcaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa.

Retemblar. = Pagcuróg coróg caáyo.

Reten. = Bisan onsa ng̃a guiándam, ng̃a guitagána.

Retencion. = Pagcapogóng, pagcaháoid. * Pagcasára sa alaguían sa mg̃a dugá sa mg̃a laoas ng̃a managgóa onta.

Retener. = Pagpogóng, pagháoid.

Retenidamente. = Sa pagcapogóng.

Retenimiento. V. Retencion.

Retentar. = Pagbáti pagopód sa saquét con caól-ol ng̃a daan.

Retentivo. = Ang may gahóm sa pagháoid, sa pagpogóng. * Panomdóman. * Galámhan sa calág ng̃a igadómdom.

Retentriz. = Idem hasta galámhan.

Reteñir. = Pagtína pagósob.

Retesamiento. = Pagcahagóot, pagcagóot, pagcahogót.

Retesar. V. Atiesar.

Reteso. V. Retesamiento.

Reticencia. = Pagcapasábot sa guisuguílon sa díli iásoy ug maáyo.

Reticular. = Ang guibúhat maíng̃on sa dagoay sa layá, sa anod.

Retin. V. Retintin.

Retina. = Isololóng.

Retinte. = Icadúhang pagtína.

Retintin. = Canógcog, aling̃ísi, casíao, solíao. * Tining̃ógan, pagcasángpot, punto sa pagpamólong ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca longsod.

Retinto. = Ang may color ng̃a molomaítom.

Retiñir. = Pagdúgay sa tina.

Retiracion. = Ang icadúhang marca sa mg̃a imprenta, sa pagmarca sa icadúhang nauong sa usá ca pliego.

Retirada. = Pagcasíbog, pagcabólag, pagcalágueu. * Dalángpan ng̃a malíg-on. * Pagcalícay sa caáoay sa pagcahúsay, sa oaláy cabóloc.

Retiradamente. = Sa tinágo, sa hilom.

Retirado. = Ang táuo ng̃a mióndang sa iang opicio. * Halayó, ang toa sa hilit.

Retiramiento. V. Retiro.

Retirar. = Pagsíbog, pagbólag, pagírog. * Pagmarca sa icadúhang nauong sa pliego ng̃a pagamarcáhan sa imprenta. * Pagoalá, pagbóncag sa pagcaábian sa pagcaamigos.

Retiro. V. Retirada. * Lugar ng̃a toa sa hilit, sa halayó. * Pagcapuyó sa lugar ng̃a oaláy banha ug samoc.

Reto. = Pagcaáyat, pagcatúyo sa pagáoay, pagpaquigáoay.

Retocar. = Paghícap pagósob, pagcúbil sa macadághan. * Pagpíntal pagopód sa guipíntal ng̃a daan.

Retoñar. = Pagsahá, pagsalíngsing pagopód sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Pagmáo. * Pagtúngha pagopód ang naoalá.

Retoñecer. V. Retoñar.

Retoño. = Sahá, salíngsing.

Retoque. = Pagcahícap sa macadághan. * Pagcaáyo sa bisan onsang cadáot ng̃a diótay.

Retorcedura. V. Retorcimiento.

Retorcer. = Paglóbag, colos, balíquis, liso, baliáoot. * Pagsábot ng̃a díli mao, ng̃a díli ang̃ay sa cahológan sa suguílon.

Retorcido. = Calaínan sa matám-is sa mg̃a bong̃a.

Retorcimiento. = Pagcalóbag, pagcacólos, pagcabalíquis, pagcalíso.

Retórica. = Quinaárman sa pagsólat ug sa pagpamólong ug maáyo.

Retóricamente. = Ing̃on sa mg̃a tulumánon sa retórica.

Retórico. = Ang nahatong̃ód sa retórica. * Ang maálam sa mg̃a tulumánon sa retórica.

Retornamiento. = Pagcabálos.

Retornante. = Magbabálos, ang magabílos.

Retornar. = Pagbálus. * Paglóbag pagósob. * Pagsíbog, pagisíos, pagísol. * Pagbálic, pagóli sa lugar ng̃a guiguicánan.

Retorno. = Pagcabálic sa lugar ng̃a guiguicánan. * Pagcabálos, pagcabáyad.

Retorsion. = Pagcabátoc sa mg̃a polong.

Retorta. = Baso ng̃a pagagamíton sa mg̃a mananámbal sa ilang mg̃a quinahánglan.

Retortero. = Pagcatóyoc, pagcalíso, sa libót gayúd.

Retortijar. = Pagcólong caáyo, paglóbag uyámot.

Retortijon. = Pagcacólong, pagcalóbag ng̃a tinúyoc caáyo. * De tripas. = Soól, casaquét, caól-ol sa tian.

Retostado. = Ang may color ng̃a molomaítom.

Retostar. = Pagsánglag pagósob.

Retozador. = Cundátan.

Retozadura. V. Retozo.

Retozar. = Pagcúndat, paglíhoc caáyo. * Pagcolocáoras.

Retozo. = Pagcacúndat, pagcacolocáoras.

Retozon. V. Retozador.

Retraccion. = Pagcasámbag, pagcatámbag arón díli buháton ug bisan onsa.

Retractable. = Ang polong con buhat ng̃a arang isíbog.

Retractacion. = Pagcasíbog sa mg̃a polong ug sa mg̃a buhat ng̃a guibúhat ug guipamólong ng̃a daan.

Retractar. = Pagsíbog sa guipamólong con sa guibúhat ng̃a daan.

Retraer. = Pagtámbag sa bisan cansa arón díli onta magabúhat sa guihúna húna. * Pagángcon sa bisan onsa ng̃a guipálit sa lain, sa pagbáyad sa maong bili. * Pagdang̃óp. * Pagsíbog. * Paglágueu.

Retraido. = Ang nadáng̃op sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a lugar ng̃a dalángpan sa mg̃a saláan.

Retraimiento. = Sulúd sa hilit, sa halayó sa banha, ug sa casámoc. * Dalángpan.

Retrasar. = Pagbáyan bayan. * Pagolooláhi. * Pagdúgay.

Retraso. = Pagcadúgay. * Pagcabáyan bayan. * Pagpacaoláhi.

Retratable. V. Retractable.

Retratacion. V. Retractacion.

Retratador. V. Retratista.

Retratar. = Paghóar sa dagoay sa bisan cansa. * Pagíng̃on, pagsáma.

Retratista. = Pintor ng̃a magabúhat sa mg̃a retrato, ng̃a magahúar sa dagoay sa bisan cansa.

Retrato. = Piníntal ng̃a magapaquíta sa dagoay sa bisan cansang táuo. * Pagcaásoy, pagcasáyod, casayóran sa dagoay sa bisan cansa. * Ang magsáma, maíng̃on sa lain, laráoan.

Retrechería. = Pagcalaláng sa paglimód sa matúod, ug sa paggáoas sa pagtúman sa guisáar.

Retrechero. = Ang maálam maglágueu ug maggáoas sa pagtúg-an sa matúod, ug sa pagtúman sa mg̃a pagsáad.

Retreta. = Pagtóctoc sa mg̃a tambol arón magahípos ang mg̃a soldado.

Retrete. = Solód ng̃a diótay ng̃a pagahigdáan.

Retribucion. = Pagcabálos.

Retribuir. = Pagbálus.

Retribuyente. = Magbabálos, ang magabálos.

Retrillar. = Pagguíoc pagopód.

Retroactivo. = Bisan onsang buhat ng̃a may labot ug gahóm sa tiempo ng̃a miágui.

Retroceder. = Pagsíbog, pagisíos, pagísol.

Retrocesion. = Pagcasíbog, pagcaisíos, pagcaísol.

Retroceso. = Idem.

Retrogradacion. = Idem.

Retrogradar. V. Retroceder.

Retrógrado. = Ang magasíbog, magaisíos, magaísol.

Retronar. = Pagcanógcog sa mg̃a tonóg sa mg̃a dalógdog.

Retropilastra. = Halígue ng̃a ibútang sa licód sa usá ca columna.

Retrovender. = Paggóli sa pomalálit sa bisan onsa ng̃a guipálit nia, sa maong táuo ng̃a nagabalígya, ug pagóli osáb sa nagabalígya sa bili ng̃a guibáyad sa nagapálit.

Retrucar. = Pagsíbog sa malíng̃in sa sogál ng̃a guing̃álan ug billar, sa obos na miómpoc sa bongbong sa lamesa, ug pagómpoc pagbálos sa malíng̃in ng̃a magaómpoc ng̃a daan canía.

Retruque. = Pagcaómpoc pagbálos sa usá ca malíng̃in, sa sugál ng̃a guing̃álan ug billar, sa malíng̃in ng̃a nagaómpoc ng̃a daan canía.

Retumbante. = Ang nagacanógcog, ang nagaaling̃ísi, ang nagasolíao.

Retumbar. = Pagcanógcog, pagaling̃ísi, pagsíao, pagsolíao.

Retumbo. V. Retintin. * Calánog.

Retundir. = Pagtopóng sa mg̃a bató ng̃a igabúhat sa mg̃a cota, sa obos na ng̃a guipahaáng̃ay ug guipalíngcod. * Pagómpoc.

Reuma. V. Reumatismo.

Reumático. = Ang mobáti sa saquét ng̃a guing̃álan ug reuma.

Reumatismo. = Saquét ng̃a nahamótang sa caól-ol sa mg̃a cosóg ng̃a magabolobálhin balhin.

Reunion. = Pagcating̃ób, pagcatápoc, pagcatíp-oc, pagcatígom.

Reunir. = Paghiósa pagopód. * Ting̃ób, tip-oc, tapoc, tigum.

Revalidacion. = Paglíg-on, pagpamatúod sa bisan onsa.

Revalidar. = Paglíg-on pagmatúod sa bisan onsa.

Revecero. = Ang pagaólos olóson, ang pagapulíhan.

Reveedor. V. Revisor.

Revejecer. = Pagtigúlang sa masayó.

Revejecido. = Ang natigúlang sa pagcasayó.

Revelacion. = Pagcadayág sa bisan onsang camotoóran ng̃a tinágo.

Revelador. = Ang magadayág, ang magatúg-an sa anáa sa tinágo.

Revelamiento. V. Revelacion.

Revelar. = Pagdayág, pagtúg-an sa tacús unta ng̃a pagahilómon. * Pagdayág sa bisan onsang camatoóran.

Revendedera. V. Revendedor.

Revendedor. = Ang magabalígya sa bisan onsa ng̃a guipálit.

Revender. = Pagbalígya pagósob sa guipálit ng̃a daan.

Revenirse. = Pagconót, pagcópos sa bisan onsa sa mahínay hinay. * Pagpanós. * Pagoyón sa pagbóot sa lain.

Reventa. = Icadúhang pagbalígya sa bisan onsa.

Reventadero. = Lugar ng̃a malisód ng̃a pagaang̃átan. * Calisór, cabórlay ng̃a dagcó.

Reventar. = Pagbotó, pagtírlos, paghírlang. * Pagposá, sa mg̃a balod sa dagat sa baibáyon, sa mg̃a pangpang, &c. * Paggóa, pagtoróc, pagguítib sa mabáscog. * Pagíbog sa bisan onsa sa dagcóng cahídlao. * Pagbúhat sa masingcámot. * Pagbórlay, pagsámoc, pagaling̃ása.

Reventazon. = Pagcabotó. * Pagcaposá sa mang̃a balod sa dagat.

Reventon. = Idem. * Bang̃ílid, baquílid ng̃a nahándig, ng̃a tindog caáyo, ng̃a malisód ng̃a pagaang̃átan. * Calisód, cabilínggan ng̃a dagcó, cabórlay, dagcóng buhat.

Rever. = Pagsolóng pagopód.

Reververacion. = Pagcasoláo sa siga ng̃a magaíoag sa bisan onsa ng̃a mahínlo ug masínao caáyo.

Reververar. = Pagsuláo sa bisan onsang masínao caáyo.

Reverdecer. = Paglúnhao pagbág-o sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cohoy, paglángbo.

Reverdeciente. = Ang malúnhao.

Reverencia. = Catahóran, pagtáhod, catahá, pagábi abi. * Pagcadacó sa olo, pagcayócbo sa laoas, sa timáan sa pagtáhod. * Polong ng̃a icatáhod sa mg̃a Padreng religioso.

Reverenciable. = Talahóron.

Reverenciador. = Ang magatáhor, matahólon.

Reverencial. V. Reverenciable. * Ang magatáhod.

Reverenciar. = Pagtáhor, pagtahá. * Pagsíngba.

Reverendo. = Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a Padreng religioso, sa pagtáhor caníla. * Talahóron. * Táuo ng̃a maámbong, malígdong caáyo.

Reverendas. = Pagtógot sa mg̃a ponóan arón pagaoldináhan ang ilang mg̃a socop sa bisan cansang obispo.

Reverente. V. Reverenciador.

Reversible. = Ang arang ipahaóli sa pagcabótang ng̃a daan.

Reversion. = Pagcabálic, pagcaóli sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan.

Reverso. V. Revés.

Reverter. = Paggóa sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibotáng̃an.

Revés. = Licód. * Casáquet, calisód, cayógot. * Pagcabálhin sa gaoi.

Revesa. = Pagcabórhi.

Revesado. = Cundátan. * Suquíhan, masinocólon. * Ang malisód pagasabóton, pagatogcálon.

Revesar. = Pagóli, pagbálic sa quináon, pagsúca.

Revesino. = Sugál sa baraja.

Revestir. = Pagsápao sa mg̃a bisti. * Paglíg-on sa mg̃a cota, sa pagcadúgang sa apog ug sa mang̃a bató. * Pagpalábi labi, pagparáyeg.

Revezar. = Pagílis, pagólos.

Revez. = Pagcaílis, pagcaólos, pagcapúli.

Reviejo. = Ang sang̃á ng̃a daótan sa mg̃a cahoy. * Ang tigúlang na caáyo, ang dáan uyámot.

Reviernes. = Tagsa sa pipíto ca viernes ng̃a sonód sa Pasco sa pagcabúhi usáb sa atong Guinóong Jesucristo.

Revisar. V. Rever.

Revision. = Pagcahíling.

Revista. = Pagcahíling pagósob sa bisan onsa.

Revisor. = Ang magasolóng, ang magahíling sa dagcóng cacógui.

Revisoria. = Opicio, cahímtang sa pagcarevisor.

Revista. = Icadúhang pagsolóng, paghíling sa dagcóng cacúgui. * Icadúhang pagbása sa mg̃a capolong̃ánan. * Pagcahíling ug pagpaquigsáyod sa isip sa mang̃a soldados, sa ilang mg̃a bisti, &c.

Revistar. = Paghíling, pagquigsáyod sa isip ug sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a soldados.

Revivificar. = Paghátag sa cosóg, sa gahóm.

Revivir. = Pagbúhi pagósob. * Pagbálic, pagóli sa iang boot sa hingcaoád-an sa iang mg̃a balatían, sa napúgdao. * Pagbág-o sa bisan onsa.

Revocable. = Ang arang isíbog.

Revocablemente. = Sa pagcabótang ng̃a mahímo unta ng̃a isíbog.

Revocacion. = Pagcaópod, pagcasíbog sa sentensia, &c.

Revocador. = Ang magasíbog. * Ang panday sa cota ng̃a magatápot sa apog sa mg̃a pared, sa mang̃a bongbong.

Revocadura. V. Revoque.

Revocante. = Ang magapasíbog.

Revocar. = Pagósob, pagsíbog sa mg̃a paghócom, &c. * Pagsámbag sa bisan cansa arón díli magabúhat sa guihúna húna. * Pagbólit sa mg̃a bongbong, sa mg̃a pared, sa apog con sa yeso. * Pagómpoc.

Revoco. V. Revoque.

Revolar. = Paglupár ng̃a icadúha. * V. Revolotear. * Paglágueu sa caoatán sa pagcaámbac sa mang̃a talambóan con sa cota.

Revolcadero. = Calonáng̃an, caliguílan.

Revolcarse. = Liguid, lonáng.

Revolear. V. Revolotear.

Revolotear. = Paglupád lupád sa pagcalibót.

Revoloteo. = Pagcalupád lupád sa pagcalibót, sa pagcalicó licó.

Revoltillo. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a nagobót, ng̃a nasácot sa oaláy cahosáyan. * Pagcabóloc.

Revolton. = Olod ng̃a magadáot sa mg̃a dajon sa mg̃a tanúm.

Revoltoso. = Cundátan. * Suquíhan, masinocólon.

Revolucion. = Pagcasácot, pagcacótao. * Pagcalícos, pagcalibót. * Pagcabóloc, pagcaálsa. * Pagcabálhin sa pagcabútang sa bisan onsa.

Revolucionario. = Ang nahatong̃ód sa pagcaálsa. * Ang suquíhan, masinocólon sa mg̃a ponóan. * Ang pang̃ólo sa obán ng̃a mg̃a táuo, arón manóqui sa mang̃a ponóan.

Revolvedero. = Lugar ng̃a pagasacótan, ng̃a pagacutáoan sa bisan onsa.

Revolvedor. = Ang magacútao, ang magasácot.

Revolver. = Cutao, sacót. * Log-ó. * Pagbórbor, paglíquit, pagpótus. * Paglíng̃i, paglíng̃io, pagbalilíquid. * Pagcúndat. * Pagálsa, pagsócol sa mg̃a ponóan. * Pagsíbog sa dalan ng̃a linácoan ng̃a daan. * Paghúna húna ug maáyo. * Pagtúyoc, paglíso, paglícos, paglibót. * Pagtaquílid, paglíso sa nagahígda. * Pagláin, pagdáot sa tiempo. * Pagcasalá sa laláqui ug sa babáye. * Pagbíquil sa mg̃a cabobót-on, pagsámbag arón magacaáoay ang mg̃a táuo.

Revolvimiento. = Pagcasácot, pagcacútao, pagcalog-ó. * Pagcabórbor, pagcalíquet, pagcalíquin, pagcapótus.

Revoque. = Pagbólit sa apog con sa yeso sa mang̃a bongbong, sa mg̃a pared.

Revuelco. = Pagcalíguid, pagcalonáng.

Revuelo. = Pagcalupád ng̃a icadúha sa mg̃a langgam. * Pagcatúyoc sa paglupád. * De. = Sa madalí, sa malágmit.

Revuelta. = Pagcatúyoc, pagcalíso, pagcalibót ng̃a icadúha. * Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan. * Pagcabálhin sa húna húna. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.

Revueltamente. = Sa pagcasácot, sa oaláy cahusáyan.

Revuelto. = Cundátan. * Ang malisód pagasabóton ug pagcatogcálon.

Rey. = Hari. * Magbalátay, ang magabántay sa mang̃a baboy. * Táuo ng̃a malólot.

Reyerta. = Pagcaáoay, pagcalális lalis.

Reyezuelo. = Dato, ponóan. * Langgam. * Hari hari.

Rezado. = Pagpang̃ádye sa mg̃a Padre.

Rezador. = Tigpang̃ádye, ang mang̃ádye caáyo.

Rezagante. = Ang nahabílin sa oláhi.

Rezagar. = Pagbílin sa oláhi. * Pagbáyan bayan sa bisan onsang buhat.

Rezar. = Pagpang̃ádye. * Pagbagólbol, pagbagótbot.

Rezelador. = Ang mataháp, matahápon.

Rezelamiento. = Catáhap pagcatáhap.

Rezelo. = Idem.

Rezeloso. V. Rezelador.

Rezno. = Tanóm.

Rezo. = Pang̃adyéon. * Pagpang̃ádye sa mg̃a Padre.

Rezongador. = Tigbagólbol, tigbagótbot.

Rezongar. = Bagólbol, bagótbot.

Rezongon. V. Rezongador.

Rezumadero. = Bisan onsa ng̃a mahonób. * Ang lugar ng̃a pagahonóban. * Ang guitigúman sa nahonób.

Rezumarse. = Paghonób, pagágui sa tubig, sa bino, &c., sa surlánan.

RI

Ria. = Ang bahin sa subá ng̃a harúul sa dagat.

Riada. = Baháng dagcó, pagcalonóp.

Riachuelo. = Subáng diótay.

Riatillo. = Idem.

Ribadoquin. = Calaínan sa luthang.

Ribaldería. = Batásan sa tampalásan.

Ribazo. = Ogdo, yota ng̃a may pagcahanáyhay ng̃a diótay.

Ribeldo. = Tampalásan.

Ribera. = Baybáyon sa dagat ug sa subá.

Ribereño. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a baybáyon, sa mg̃a daplin sa dagat ug sa subá.

Riberico. = Mg̃a hayúpan ng̃a díli magabálhin sa lugar ng̃a pagacán-an nila.

Ribero. = Ogdo ng̃a magáma sa mg̃a bogsoc ug sa mg̃a sagbot.

Ribete. = Pinicó sa daplin sa mg̃a sirsid sa mg̃a panápton. * Bisan onsa ng̃a nadúgang sa bisan diin. * Bilit, quiquim.

Ribetear. = Pagpílo sa mg̃a sirsir sa mg̃a panápton.

Ricacho. V. Ricazo.

Ricadueña. = Babáye ng̃a asáoa sa dagcóng táuo, sa arunáhan.

Ricaembra. = Idem.

Ricahombría. = Polong ng̃a guicahing̃álan, niádtong tiempo, sa mg̃a dagcóng táuo sa España.

Ricamente. = Sa pagcamahál. * Sa pagcadághan. * Sa pagcaarunáhan.

Ricazo. = Arunáhan, salapían, dato caáyo.

Ricial. = Yota ng̃a guitámnan sa cumpay sa mg̃a mananáp.

Rico. = Táuo sa mahál, hamíli, ug sa bilírhon ng̃a guinicánan. * Salapían, salapiánon, arunáhan, dato. * Maáyo, malalím.

Ricohombre. = Dagcóng táuo sa canhing tiempo.

Ridículamente. = Sa pagcabótang ng̃a hing̃alatáoan.

Ridiculez. = Polong con buhat ng̃a díli macaígo, ng̃a tacús ng̃a pagacatáoan. * Pagcacúti cuti sa gaoi.

Ridiculizar. = Pagtámay, pagyúbit.

Ridículo. = Ang lain caáyo, ang hing̃alatáuan. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale caáyo, ng̃a oaláy pulús, ng̃a tacús ng̃a pasipád-an.

Ridiculoso. = Idem.

Riego. = Pagcabó-bo.

Riel. = Liguid, pinótol ng̃a holohatáas sa buláoan con salapí ng̃a baol pa.

Rielera. = Capandáyan sa puthao ng̃a bohóan, ng̃a pagabo-bóan sa salapí, sa buláoan, &c., ng̃a tinúnao, sa pagbúhat sa mg̃a liguid.

Rienda. = Corea, cordon, pisi ng̃a guihocót sa preno sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a pagacáptan sa magacabayo sa pagpogóng caníla. * Pagcabántay, pagcapogóng sa mg̃a polong ug sa mg̃a buhat.

Riente. = Ang magacatáoa, hing̃atáua, comalatáoa, tigcatáoa.

Riesgo. = Catáhap, catahápan sa icadáot.

Rieto. V. Reto.

Rifa. = Pagcaáoay, pagcalális lalis. * Pagcaripa.

Rifador. = Ang nagaripa.

Rifadura. = Pagcaguísi sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.

Rifar. = Pagáoay, paglális lalis. * Pagripa. * Pagguísi sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.

Rifirrafe. = Pagcalális lalis ng̃a diótay, ng̃a agui lamang.

Rígidamente. = Sa hinogtánay gayúd.

Rigidez. = Pagcagáhi.

Rígido. = Magáhi. * Matinumánon ng̃a hingpit.

Rigor. = Pagcaháit sa tugnao. * Pagcatúman ng̃a hogót caáyo. * Cagáhi sa gaoi.

Rigorosamente. V. Rígidamente.

Rigoroso. V. Riguroso.

Riguridad. V. Rigor.

Rigurosamente. V. Rígidamente.

Riguroso. = Maháit, magáhi, matinumánon ng̃a guilabíhan ug hogót caáyo.

Rija. = Samad ng̃a diótay sa calimotáo sa mg̃a matá. * Pagcaáoay, pagcagobót.

Rijador. V. Rijoso.

Rijo. = Pagcaólag.

Rijoso. = Ang naándam sa pagáoay, maquigaoáyon. * Cundátan.

Rimar. = Pagbólong. * Pagpaquigásoy, pagsósi, pagpaquigsáyod.

Rimbombante. = Ang nagacanógcog.

Rimbombar. = Pagcanógcog.

Rimbombo. = Pagcacanógcog.

Rimero. = Tapoc, ogdo.

Rincon. = Sooc. * Lugar sa hilit, lugar ng̃a tinágo, baláy ng̃a caugalíng̃on sa tagsa tagsa.

Rinconada. = Sooc, sam-oc.

Ringonera. = Lamesang diótay ng̃a ipahaáng̃ay sa mg̃a sooc sa mg̃a solód sa mg̃a baláy.

Ringla. V. Ringlera.

Ringle. = Idem.

Ringlera. = Pagcataláy, pagcataláytay.

Ringlero. = Barlis ng̃a paganóntan sa mg̃a báta ng̃a nanagtóon sa pagsúlat.

Ringonrango. = Dayan dayan ng̃a guilabíhan, ng̃a díli quinahánglan, sa mg̃a sulat ug sa bisan diin.

Rinoceronte. = Mananáp sa opát ca tiil sa África ug sa Asia.

Riña. = Pagcaáoay, pagcalális lalis.

Riñon. = Amimíslon. * Ang solód sa yota ug sa bisan onsang lugar.

Riñonada. = Panit panit sa sebo, ang tamboc ng̃a nagapótus sa mg̃a amimíslon.

Rio. = Subá, cadaghánan sa bisan onsa.

Riolada. = Pagcating̃ób ng̃a dong̃an sa daghánan ng̃a mg̃a butang.

Riostra. = Salagúnting ng̃a magapogóng sa usá ca halígue.

Ripia. = Papán ng̃a manípis ng̃a baol pa.

Ripiar. = Pagtámbac.

Ripio. = Ang nahabílin ng̃a bia sa mg̃a buhat sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c., mg̃a pinótol ng̃a cahoy, mg̃a sinápsap, mang̃a bató, mang̃a tesa ng̃a boong, &c., &c.

Riqueza. = Pagcadághan sa catigayónan. * Sa manggar, sa mg̃a hayúpan, sa salapí, &c. * Puhónan.

Risa. = Catáoa, taoa.

Risada. V. Risotada.

Risco. = Pangpang.

Riscoso. = Capangpáng̃an.

Risibilidad. = Gahóm sa pagcatáoa: ang̃ay lamang sa mg̃a táuo.

Risible. = Táuo, cay arang sia magcatáoa ug buot.

Risiblemente. = Sa pagcabótang ng̃a hing̃alatáoan.

Risotada. = Pagcatalírhay.

Ríspido. = Maháit.

Ristra. = Tinóhog sa mg̃a siboyas ug mg̃a ajos. * Pagcataláy, pagcasonód sonód sa mg̃a botang.

Risueño. = Cataoáon, macatáuon, mahing̃alatáuon, matáoa.

Rita. = Polong ng̃a igatáoag sa mg̃a baquero sa mg̃a hayúpan ng̃a guibantáyan nila.

Rito. = Batásan. * Tolománon.

Ritual. = Libro ng̃a guisolátan sa mg̃a tolománon sa Singbahán. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolománon sa bisan onsa.

Rival. = Ang magaílog sa lain sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.

Rivalidad. = Pagcaílog.

Rivalizar. V. Competir.

Rivera. V. Arroyo.

Riza. = Pagcadáot, pagcagobá, pagcaláglag.

Rizado. = Cadaghánan sa mg̃a conót.

Rizal. V. Ricial.

Rizar. = Pagcólong. * Pagconót.

Rizo. = Pagcacólong sa bohóc, bohóc ng̃a quinólong.

RO

Ro. = Polong ng̃a icabóa sa mg̃a bátang diótay.

Roano. = Cabayo ng̃a guisinambágan sa balahíbo ng̃a molomaputí ug bolobulágao.

Rob. = Dugá sa mg̃a bong̃a ng̃a sináctan sa dugós con sa asúcal ug linóto hasta ng̃a mahágcot hagcot.

Robada. = Cadacóon sa yota ng̃a pagatámnan, sa Nabarra.

Robador. = Ang mang̃áoat, caoatán.

Robaliza. = Isda.

Róbalo. = Isda.

Robar. = Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas. * Pagtában sa mg̃a babáye. * Pagcáncan sa mg̃a subá sa yota sa caduúlan. * Pagcúha sa maáyong buot sa isigcatáuo. * Pagbótang sa ubán ng̃a mg̃a dahon sa baraja sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál, ug pagcúha sa lain ng̃a dahon sa maong baraja.

Robin. = Tayá sa mg̃a tumbága.

Robladero. = Lansang ng̃a masáyon pagabalícon ug pagapicóon.

Robladura. = Pagcabálic pagcapicó sa lansang, &c.

Roblar. = Pagbálic, pagpicó sa tomóy sa lansang, &c.

Roble. = Cahoy sa España. * Bisan onsa ng̃a magáhi.

Robledal. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a roble.

Robledo. = Idem.

Roblizo. = Malíg-on, matíga, magáhi.

Roblon. = Lansang ng̃a pagabalícan ug pagapicóan sa tomóy.

Robo. = Pagcapang̃áoat, pagcaticás, pagcacáhas, quináoat. * Pagcatában sa mg̃a babáye. * Pagcacóha sa mg̃a dahon sa baraja, sa tapoc. * Socod sa trigo, &c., sa Nabarra.

Roboracion. = Pagcacosóg, pagcalíg-on.

Roborante. = Ang magapacosóg, ang magapalíg-on.

Roborar. = Pagpacosóg, paglíg-on.

Roborativo. V. Roborador.

Robra. = Calig-ónan sa bisan onsa ng̃a guipálit.

Robramiento. = Pagcalíg-on sa guipálit.

Robrar. = Pagbóhat sa papel ng̃a sinolátan sa pagcalíg-on sa guipálit.

Robustamente. = Sa calig-ónan, sa cosóg.

Robustez. = Cosóg, calig-ónan.

Robusto. = Cosgon, cosógon, mang̃osóg. * Malíg-on. * Táuo sa dagcóng hosóg, sa maáyong quinabúhi, maáyong laoas.

Roca. = Bató ng̃a magáhi caáyo, pangpang, bisan onsa ng̃a magáhi, malíg-on.

Rocadero. = Olo olo sa galíng̃an ng̃a pagaborbóran sa loli. * Calo calo ng̃a icalíg-on sa loli ng̃a guibórbor sa galíng̃an.

Rocalla. = Cadaghánan sa mg̃a batóng magamáy. * Mg̃a cuentas sa salamín, ng̃a igabúhat sa mg̃a rosario.

Roce. V. Fricacion. * Pagcaháplos. * Pagcahigála.

Rociada. = Pagcasáblig. * Pagcacátag. * Pagcalíbac libac. * Pagcacasabá.

Rociadera. V. Regadera.

Rociado. = Ang nahomód sa ton-og, sa yamog.

Rociador. = Capandáyan sa pagsáblig sa panápton.

Rociadura. = Pagcasáblig.

Rociamiento. = Idem.

Rociar. = Paghólog sa yota sa ton-og, sa yamog, sa ulan ng̃a magamáy caáyo. * Pagsáblig.

Rocin. = Cabayo ng̃a molomalágsot.

Rocinal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a rocin.

Rocinante. V. Rocin.

Rocío. = Yamog, ton-og. * Ulan ng̃a díli madúgay ng̃a muágui lang. * Pagcasáblig.

Roda. = Cahoy ng̃a dagcó ug balicó ng̃a catapúsan sa mg̃a ulín sa mg̃a sacayán.

Rodaballo. = Isda ng̃a molomalíng̃in. * Táuo ng̃a malaláng̃on.

Rodada. = Timáan ng̃a mahabílin sa guiaguían sa mg̃a rueda.

Rodadero. = Ang masáyon magalíguid, magatúyoc.

Rodadizo. = Idem.

Rodado. = Balahíbo sa mg̃a cabayo ng̃a sinambágan sa color ng̃a maítom ug bulágao con molomaputí.

Rodador. = Ang magalíguid.

Rodadura. = Pagcalíguid, pagcatúyoc.

Rodaja. = Malíng̃in ng̃a diótay.

Rodaje. = Cadaghánan sa mg̃a malíng̃in.

Rodante. = Ang magalíguid, ang magatúyoc.

Rodapié. = Panápton ng̃a guitáod sa libót sa mang̃a catre sa mg̃a higdáan, arón díli madayág ang mg̃a tiil. * Piníntal sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c., ng̃a harúul sa yota, harúul sa salog. * Papán ng̃a ibótang sa mg̃a balcon, arón díli madayág ug díli maquíta onta ang mg̃a tiil ug mg̃a paa sa mg̃a táuo ng̃a manámbo.

Rodar. = Palíguid, pagtúyoc, paglíso. * Paghólog sa hatáas caáyo. * Pagíbog, pagpanghináot sa bisan onsa. * Pagsonód sonód sa mg̃a butang.

Rodeador. = Ang magatúyoc, ang magalibót, ang magalícos.

Rodear. = Pagtúyoc, paglíso, paglibót. * Paglicó licó.

Rodela. = Tamíng.

Rodelero. = Ang magaáoay sa tamíng. * Olitáo ng̃a cundátan, ng̃a magasúroy soroy sa gabíy ng̃a sangcap sa hing̃aníban ug sa tamíng.

Rodeo. = Pagcalibót, pagcatúyoc, pagcalícos, pagcalíso. * Pagcalicó licó. * Pagcabáyan bayan. * Pagcabalíbad, calaguéuan arón díli onta itúg-an ang matúod. * Catilíngban sa mg̃a caoatán.

Rodero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a malíng̃in.

Rodete. = Capandáyan ng̃a malíng̃in ug lopiac ng̃a apil sa mg̃a bahin sa mg̃a máquina. * Pinángco. * Malíng̃in sa panápton, ng̃a ibútang sa olo, arón pagatongtóng̃an sa bisan onsa ng̃a guilócdo.

Rodilla. = Tohod. * Noog sa pagpáhid sa salog, sa mg̃a pinggan, &c.

Rodillada. V. Rodillazo. * Pagcalóhor sa usá ca tohod.

Rodillazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tohod.

Rodillera. = Bisan onsa ng̃a ibútang sa pagdáyan dayan sa mg̃a tohod. * Tupac ng̃a ibútang sa mg̃a calson, &c., sa tong̃ód sa mg̃a tohod.

Rodillero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tohod.

Rodillo. = Danglag, latang. * Batóng dagcó ug malíng̃in, ng̃a ipalíguid sa pagdásoc sa yota.

Rodilludo. = Ang may dagcóng mg̃a tohod.

Rododafne. = Tanóm, adelpa.

Rodimiel. = Sacót sa mg̃a bolac, sa mg̃a rosa ug sa dogós.

Rodrigar. = Pagbótang sa mg̃a tocó sa mg̃a paras ug sa mg̃a cahoy.

Rodrigazon. = Túig ng̃a igabútang sa mg̃a tocó.

Rodrigon. = Tocó, soláy ng̃a ibútang sa mg̃a paras ug sa mg̃a cahoy, sa pagpogóng sa mg̃a sang̃á ug sa mg̃a balágon arón díli onta mang̃abalí.

Roedor. = Ang magacótcot, hing̃ótcot, tigcótcot.

Roedura. = Pagcacótcot. * Ang quinótcot.

Roela. = Tipac sa buláoan con sa salapí sa dagoay sa usá ca panácsan.

Roer. = Cotcot, quitquit, quibquib, obob. * Pagcágod, pagcóha sa mahínay hinay sa bisan onsa. * Pagpasáquet, paglisód, paggóol.

Roete. = Bino sa dugá sa mg̃a granada, ng̃a italámbal.

Rogacion. = Pagcaámpo, pagcapang̃áyo, pagcapang̃amúyo, pagpang̃aliópo. * Procesion ng̃a pang̃adyéan sa mg̃a letanías.

Rogador. = Ang magaámpo, ang mang̃adyé, ang mang̃amúyo, ang mang̃aliópo, ang mang̃áyo.

Rogante. = Idem.

Rogar. = Pagampó, pagpang̃áyo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo, pagháng̃io. * Paghúna húna, pagpalándong.

Rogativa. = Procesion ng̃a guisúgo sa mg̃a ponóan, sa pagpang̃áyo sa Dios ug sa pagháng̃io sa iang mg̃a calóoy.

Rogatito. V. Rogador.

Roido. = Talamáyon, diótay caáyo.

Rojear. = Pagíng̃on sa color ng̃a bolágao, mapolá.

Rojez. = Color ng̃a bulágao, mapolá.

Rojizo. = Idem.

Rojo. = Mapolá, bulágao.

Rojura. V. Rojez.

Rol. = Listáhan, padron.

Roldana. = Malíng̃in ng̃a guibútang sa si-si sa mg̃a moton, ug ng̃a pagadalagánan sa mg̃a pisi.

Rolde. = Alírong sa mg̃a táuo.

Rollar. = Paglíquit, paglácon, pagbórbor, pagpótus.

Rollete. V. Rollo.

Rollizo. = Malíng̃in. * Táuo ng̃a matámboc, supang.

Rollo. = Liguid. * Bisan onsa ng̃a hatáas ug malíng̃in. * Bató sa tubig ng̃a hatáas ug malíng̃in.

Romadizarse. = Pagsíp-on.

Romadizo. = Sip-on.

Romana. = Timbáng̃an.

Romanador. = Dila dila sa timbáng̃an.

Romance. = Pinamólong sa mg̃a catsila, sa mg̃a castellano. * Balac.

Romancear. = Paghúar sa pinamólong sa mg̃a castellano sa sulat con sa pinamólong ng̃a lain.

Romancero. = Ang magacanta ug magabúhat sa mg̃a balac.

Romanear. = Pagtímbang sa romana.

Romaneo. = Pagcatímbang sa romana.

Romanero. = Dila dila sa timbáng̃an.

Romano. = Ang natáuo sa Roma. * Ang nahatong̃ód sa Roma. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a iríng ng̃a guibarlísan pagbalábag sa balahíbo sa mg̃a barlis ng̃a maítom ug bolobulágao.

Romanzon. = Balac ng̃a hatáas.

Romanza. = Tanóm, dagámi.

Romeraje. V. Peregrinacion.

Romeral. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a romero.

Romería. V. Peregrinacion.

Romero. V. Peregrino. * Tanóm, romero. * Isda.

Romi ó Romin. = Dulao, asafran.

Romo. V. Obtuso. * Pislat, pislong, pisláton, táuo sa diótay ng̃a ilong.

Rompecoches. = Panápton ng̃a mabága sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Rompedera. = Paló, bacbac sa mg̃a mananálsal sa pagbúhat sa mg̃a bohó sa puthao.

Rompedero. = Ang masáyon mabóong ug mabalí.

Rompedor. = Táuo ng̃a magaguísi caáyo sa mg̃a bisti.

Rompedura. V. Rotura.

Romper. = Pagbóong, pagbalí, pagtípac, pagtípic. * Pagguísi. * Pagcágod caáyo. * Pagdáro sa nahaóna pa sa yota. * Pagbohó. * Pogbócad sa mg̃a bulac. * Pagtoróc, pagguítib sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. * Pagtalápas, paglípas sa mg̃a catungdánan.

Rompiente. = Hunásan, tacot ng̃a pagapusáan sa mg̃a balod sa dagat.

Rompimiento. = Pagcabóong, pagcabalí. * Pagcadáro pagóna sa yota. * Pagcaáoay, pagcabíquil biquil sa mg̃a cabobót-on.

Ron. = Aguardiente ng̃a magáma sa asúcar.

Ronca. = Pagcahólot, pagcahomót ng̃a guican sa pagcaándac. * Calaínan sa hing̃aníban.

Roncador. = Ang magahagóc. * Isda.

Roncamente. = Sa pagcabáol. * Sa pagcaoaláy abi abi.

Roncar. = Hagóc. * Paghólot, paghómot sa pagcaándac.

Ronce. = Polong ng̃a icaálam alam, igaógay ogay.

Roncear. = Pagbáyan bayan. * Pagálam alam, pagógay ogay. * Pagcaoláhi sa sacayán ng̃a moábay sa ubán.

Roncería. = Pagcabáyan bayan, pagcatápol, pagcatacá. * Pagcaálam alam, pagcaógay ogay. * Pagcabóg-at sa mang̃a sacayán.

Roncero. = Madugáyon, matalác-on. * Ang magaálam alam, ang magaógay ogay. * Sacayán ng̃a mabóg-at, ng̃a oaláy tulin.

Ronco. = Ang napagáo.

Roncha. = Labhag. * Lapáca, dopáng. * Labod. * Limbong sa pagcúha sa salapí sa isigcatáuo. * Higos ng̃a malíng̃in sa bisan onsa.

Ronchar. = Paglábhag, pagdopáng, paglábod.

Ronchon. V. Roncha.

Ronda. = Pagcasóroy soroy. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsóroy soroy sa pagbántay. * Sogál sa baraja.

Rondador. = Ang magasóroy soroy.

Rondar. = Pagsóroy soroy sa gabíy sa pagbántay sa longsod. * Paglibót, paglíso liso, pagtúyoc.

Rondí ó Rondiz. = Nauong ng̃a labíng dagcó sa mg̃a batóng mahál.

Rondin. = Pagcabántay sa usá ca cabo sa mg̃a soldados, sa gabíy sa libót sa mg̃a cota, sa pagsolóng ug paghíling sa ubán ng̃a mg̃a bantay, arón managtúman sa ilang mg̃a catungdánan.

Rondon (de). = Sa oaláy catáhap ug cahádloc.

Ronquear. = Pagpagáo.

Ronquedad. = Pagcapagáo.

Ronquera. = Idem.

Ronquido. = Pacahagóc.

Ronza (á la). = Paglíguid sa usá ca sacayán dapit sa guiguicánan sa hang̃in.

Ronzal. = Pisi ng̃a guibútang sa liog sa mg̃a mananáp, sa paghocót caníla sa calán-an con sa lain ng̃a lugar.

Ronzar. = Pagósap sa bisan onsa ng̃a magáhi. * Paglíhoc, pagóyog sa bisan onsang mabúg-at, sa pagtábang sa mg̃a liguat.

Roña. = Nuca. * Dalícdic, daqui. * Limbong, laláng. * Hugao, buling ng̃a nadocót caáyo. * Cadáot. * Pagcadaútan sa batásan ng̃a magatacód sa ubán.

Roñería. = Limbong, pagcalaláng. * Pagcadaguínot. * Pagcahúgao.

Roñoso. = Nucáon, dalicdícon. * Hugáoan, bulíng̃on. * Malaláng̃on, malimbóng̃on. * Hicáoan, daguinótan.

Ropa. = Panápton, bisti.

Ropaje. = Panápton ng̃a guitápot sa lauas, bisti. * Cadaghánan sa mg̃a bisti.

Ropálico. = Calaínan sa balac.

Ropavejería. = Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a bisti ng̃a daan.

Ropavejero. = Ang magabalígya sa mg̃a bisting daan.

Ropería. = Cahímtang sa pagcaropero. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a bisti ng̃a bag-o ug binúhat na. * Solód sa mg̃a caparían ng̃a pagatipígan ug pagaandáman sa mg̃a bisti sa mg̃a Padreng tanán. * Opicio sa pagbántay ug sa paghúput sa mg̃a bisti.

Ropero. = Ang magabalígya sa mg̃a bisting bag-o ug binúhat na. * Ang magabántay ug magaalíma sa bisti sa mg̃a Padre sa mg̃a caparían. * Ang báta ng̃a magabántay sa bisti sa mg̃a baquero, sa mg̃a magbalántay sa mg̃a hayúpan.

Ropeta. V. Ropilla.

Ropilla. = Bisting hamóbo ug manggásan.

Ropon. = Bisti ng̃a hatáas, ng̃a iibábao sa ubán ng̃a mg̃a bisti.

Roqueda. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a batóng magáhi, sa mg̃a pangpang.

Roquedal. = Idem.

Roquedo. = Bató ng̃a magáhi, pangpang.

Roqueño. V. Roqueda. * Ang magáhi caáyo.

Roquero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pangpang. * Ang guibúhat sa lugar ng̃a capangpáng̃an.

Roquete. = Bisti sa mg̃a Padre.

Rorro. = Bátang diótay caáyo.

Rosa. = Rosa, bulac sa rosal. * Aláp-ap ng̃a malíng̃in ug mapolá. * Calaínan sa diamante, sa batóng mahál. * Bisan onsa ng̃a guibúhat, sa panápton, sa papel, &c., sa dagoay sa rosa.

Rosada. V. Escarcha.

Rosado. = Ang may color sa rosa. * Bisan onsa ng̃a guisáctan sa mg̃a rosa, lana, dogós, &c.

Rosal. = Cahoy cahoy, tanóm ng̃a magabólac sa mg̃a rosa.

Rosariero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a rosarios.

Rosario. = Tinóhog sa mg̃a cuentas ng̃a guibútang sa tinagpólo. * Cadaghánan sa mg̃a amahán namo ug maghimáya ca María ng̃a guipang̃ádye ug pagaisípon sa mg̃a cuentas sa rosario. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nang̃ádye sa rosario.

Rosca. = Malíng̃in ng̃a guibuhátan paglibót ug pagtúyoc tuyoc, hasta sa tomóy, sa usá ca canal. * Calaínan sa dagoay sa tinápay.

Róseo. = Ang may color sa rosa.

Rosero. = Ang magadaguínot sa mg̃a bulac sa asafran.

Rosicler. = Color ng̃a buhi caáyo maíng̃on sa color sa rosa. * Calaínan sa salapí ng̃a mahál caáyo.

Rosillo. = Color ng̃a bulágao.

Roso. = Bulágao. * Á roso y velloso. = Sa oaláy magagáoas, sa oaláy mahamísic.

Rosolí. = Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente, sa asúcar, sa canela, sa anís ug sa obán pang mg̃a panácot.

Rosquete. = Calaínan sa dagoay sa tinápay.

Rosquilla. = Minása ng̃a malíng̃in ug matám-is, ng̃a maáyo sa sopas sa socolate. * Mananáp ng̃a diótay ng̃a magadáot sa ubán ng̃a mg̃a tanáman.

Rostrillo. = Dayan dayan sa salapí, sa buláoan, &c., ng̃a ipahaáng̃ay sa libót sa nauong sa mg̃a laráoan ni María Santísima.

Rostrituerto. = Ang nagacolíot, ang nabolíng̃-it ug nauong.

Rostro. = Nauong.

Rota. = Pagcagubá sa mg̃a pang̃obátan sa ilang caáoay.

Rotacion. = Pagcatúyoc, pagcalibót.

Rotamente. = Sa pagcadaótan caáyo.

Rotante. = Ang magatúyoc, ang magalíguid, ang magalíso.

Rotar. V. Rodar.

Roto. = Táuo ng̃a oaláy caúlao, maólag, sa daótan ng̃a batásan. * Ang guiguisían sa mg̃a bisti, ang nagabísti sa mg̃a noog.

Rótula. = Ang bocóg ng̃a malíng̃in sa mg̃a tohod sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Rotular. = Pagbútang sa mg̃a sulat.

Rotulata. V. Rótulo.

Rótulo. = Sulat ng̃a ibútang sa mg̃a libro, &c., ng̃a casayóran sa táuo ng̃a nagabúhat ug sa nahamótang sa maong libro, &c. * Ang papel ng̃a sinolátan ng̃a ipílit sa cadaigánan, arón hibalóan ug bisan onsa sa cadaghánan.

Rotundidad. V. Redondez.

Rotundo. V. Redondo.

Rotura. = Bohó. * Pagcabóong, pagcabalí. * Pagcadáro pagóna sa yota. * Pagcadaótan, pagcalágsot sa batásan, pagcaólag, pagcaláo-ay, pagcang̃íl-ad.

Roturar. = Pagbóhat pagóna, sa nahaóna pa, sa yota, sa pagpúgas ug sa pagtanóm.

Roya. = Saquét sa obán ng̃a mg̃a tanóm.

Roza. = Caíng̃in.

Rozador. = Ang magacaíng̃in.

Rozadura. V. Fricacion.

Rozagante. = Bisti ng̃a hatáas ug matahóm. * Maníndot, maáñag.

Rozamiento. V. Fricacion.

Rozar. = Pagcaíng̃in. * Pagsípsip sa mg̃a mananáp. * V. Raer. * Paghícap, pagcóbil sa bisan onsa, sa mahínay, sa ibábao lamang. * Pagpándol, pagsámad sa usá ca tiil sa lain ng̃a tiil. * Pagábian, paghigála. * Pagíng̃on, pagsáma sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Rozavillon. = Ang mucáon sa baláy sa iang isigcatáuo sa oaláy bayad.

Roznar. = Pagbánha sa mg̃a ng̃ipon con maning̃áon ang mg̃a mananáp. * Pagtíng̃og sa mg̃a borico.

Roznido. = Ang banha sa mg̃a ng̃ipon sa pagcáon sa mg̃a magáhi.

Rozno. = Borricong diótay.

Rozo. = Pagcacaíng̃in. * Mg̃a cahoy ng̃a hamóbo.

RU

Rua. = Dalan sa longsod. * Dalan ng̃a halagpád.

Ruante. = Ang magasóroy soroy.

Ruar. = Pagsóroy soroy sa coche. * Paglacát lacát sa pagmorál sa mg̃a babáye, sa pagáli ali caníla.

Rúbeo. = Ang bolobolágao.

Rubí. = Batóng mahál sa color sa rosa, con mapolá. * Ang may color sa baga sa caláyo.

Rubia. = Tanóm.

Rubial. = Yota ng̃a mapolopolá.

Rubican. = Cobayo ng̃a may balahíbo ng̃a bolágao ug maputí.

Rubicundo. = Bulágao.

Rubificar. = Pagpolá sa bisan onsa.

Rubin. V. Rubí.

Rubio. = Bulágao. * Isda.

Rubion. = Calaínan sa trigo.

Rubor. = Caúlao. * Color ng̃a mapolá sa náuong sa táuo ng̃a guiábot sa caúlao.

Ruborosamente. = Sa caúlao.

Ruboroso. = Mang̃iuláoan, ang maúlao.

Rúbrica. = Timáan ng̃a mapolá. * Ang timáan ng̃a guibótang sa mg̃a táuo ng̃a sonód sa ilang ng̃alan con mamírma sila. * Tolománon sa ng̃atanán ng̃a mahímo sa Singbahán.

Rubricante. = Ang mopirma.

Rubricar. = Pagtína sa mapolá con sa bulágao sa bisan onsa. * Pagbútang sa caugalíng̃on ng̃a timáan ng̃a sonód sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a mamírma. * Pagpamatúor sa bisan onsa.

Rubriquista. = Ang maálam sa mg̃a tolománon sa Singbahán.

Rubro. = Ang may color ng̃a mapolá con bolágao.

Rucio. = Ang sináctan sa maputí ug maítom. * Táuo ng̃a olonbánon.

Ruda. = Tanóm ng̃a italámbal, sa bahó ng̃a maísog caáyo.

Rudamente. = Sa oaláy caálam, sa pagcaoaláy quinaárman, sa pagcabórong.

Rudera. = Ang apog, ang mg̃a bató, &c., sa mg̃a cota, &c., ng̃a nagobá.

Rudeza. = Pagcabáol sa bisan onsa. * Pagcagáhi sa húna húna ug sa mg̃a galámhan sa calág, sa pagsábot ug sa pagtúquib sa bisan onsa. * Pagcabórong.

Rudimento. = Sinógdan sa bisan onsang quinaárman. * Tolománon ng̃a nahaóna sa mg̃a quinaádman.

Rudo. = Baol. * Ang may caculían sa pagsábot ug pagtúquib sa bisan onsa. * Halang̃áhag, hong̃og.

Rueca. = Galíng̃an. * Pagcatúyoc, pagcalúbag sa bisan onsa.

Rueda. = Malíng̃in. * Isda.

Ruedo. = Pagcalíguid, pagcatúyoc, pagcalíso. * Ang magalibót sa bisan onsa. * V. Orla. * Baníg ng̃a malíng̃in ug diótay. * Pagcalíng̃in sa bisan onsa.

Ruego. = Pagámpo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo, pagháng̃io.

Ruejo. = Batóng lingsánan.

Ruello. = Batóng malíng̃in ng̃a icadásoc sa yota.

Rufian. = Ang magabáton ug magaalíma sa mg̃a babáyeng daótan, bigáon, sa pagábang ug sa pagcomercio caníla. * Táuo sa oaláy caúlao.

Rufianear. = Pagcágon cagon sa mg̃a babáyeng bigáon.

Rufo. = Ang mapolá, ang bulágao. * Ang may bohóc ng̃a colóng̃on. * V. Rufian.

Rufon. = Santic.

Rugible. = Ang arang magdagóoc, magdagóhong. * Ang arang magtíng̃og ing̃on sa pagtíng̃og sa leon.

Rugido. = Ting̃og sa leon, pagcadagóoc sa mg̃a tian, sa mg̃a tináe.

Rugiente. = Ang magadagóoc, magdagóhong. * Ang arang magtíng̃og ing̃on sa pagtíng̃og sa leon.

Rugir. = Pagtíng̃og sa leon. * V. Crujir. * Pagdagóoc sa tian, sa mg̃a tináe ug sa hang̃in, pagdagóhong.

Rugosidad. = Pagcaconót.

Rugoso. = Ang guicóntan, ang may mg̃a conót.

Ruibarbo. = Tanóm: ang gamót nia ipolórga man.

Ruido. = Sabá, banha, pagcaáoay, pagcalális lalis, pagcagobót. * Pagcating̃ála, pagcacólba sa buot.

Ruidosamente. = Sa sabá, sa banha. * Sa pagcabántog.

Ruin. = Talamáyon, obus. * Ang diótay, ang oalá tomóbo. * Tampalásan. * Hicáoan, daguinótan.

Ruina. = Pagcagobá, pagcapócan, pagcaláglag. * Pagcaoalá sa bisan onsa. * Cahigayónan sa pagcadáot sa mg̃a táuo.

Ruindad. = Buhat ng̃a daútan, mang̃íl-ad, pagcatampalásan. * Pagcaóbos, pagcadiótay sa bisan onsa. * Pagcahícao, pagcadaguínot.

Ruinmente. = Pagcang̃íl-ad, sa pagcadaótan.

Ruinoso. = Ang golóbon, ang harúul magobá, mapúcan, maláglag, madáot. * Diótay, ang oalá tomóbo. * Ang magadáot.

Ruipóntico. = Tanóm.

Ruiseñor. = Langgam sa maníndot ug sa ming̃áuon ng̃a ting̃og.

Rujiada. = Pagólan.

Rular. V. Rodar.

Rulo. = Malíng̃in ng̃a dagcó ug bisan onsa ng̃a magalíguid, ng̃a magatúyoc sa pagcasáyon. * Bató sa ligsánan.

Rumbo. = Dalan, alaguían. * Pagcabántog sa bisan onsang combida, pagcaparáyeg.

Rumbon. = Malólot.

Rumbosamente. = Sa pagcalólot, sa pagparáyeg, sa pagcabántog.

Rumboso. = Malólot. * Mahál. * Ang guidáyan dayánan ug maáyo.

Rumia. = Pagcatícab ticab.

Rumiador. = Ang magatícab ticab, ang magasámsam caáyo.

Rumiadura. V. Rumia.

Rumiante. V. Rumiador.

Rumiar. = Pagtícab, ticab. * Paghúna húna, pagpalándong ug maáyo sa bisan onsa.

Rumion. = Ang magatícab ticab, ang magasámsam uyámot.

Rumor. = Casabá, cagáhod, cahagónghong.

Runfia. = Pagcadághan sa mg̃a butang ng̃a magsáma.

Runrun. V. Rumor.

Rupicabra. = Canding ng̃a ihálas.

Ruñar. = Pagsápsap ng̃a dapit sa solód sa mg̃a papán sa mg̃a bariles ug sa mg̃a cuba.

Ruptura. V. Rotura.

Ruqueta. = Tanóm.

Rural. = Ang nahatong̃ód sa banua ug sa pagbúhat sa yuta.

Ruralmente. = Ing̃on sa ang̃ay sa pagbúhat ug sa pagpuyó sa yota.

Rusco. = Tanóm.

Rusiente. = Ang mapolá sa caláyo, ang pagabagáhon, ang binága.

Rustical. V. Rural.

Rústicamente. = Sa pagcabáol. * Sa pagcabórong, sa pagcaboquírnon.

Rusticidad. = Pagcabáol, pagcaoaláy cuti cuti, pagcabódong, ang díli mahíngpit.

Rústico. V. Rural. * Baol sa oaláy pagcahíngpit. * Borong.

Rustiquez ó Rustiqueza. V. Rusticidad.

Rustro. V. Rumbo.

Ruta. = Pagbiaje, ang dalan ng̃a pagalácoan sa magalacát ug magabiaje.

Rutilante. V. Resplandeciente.

Rutilar. V. Resplandecer.

Rútilo. = Color sa buláoan.

Rutina. = Batásan, pagcaánar.

Rutinario. = Ang guibúhat tong̃ód lamang sa batásan, sa pagcaánad.

S

SA

Sábado. = Sábado, ang icapíto ca adlao sa semana.

Sabalera. = Bolotáng̃an sa mg̃a sológnod sa mang̃a horno sa mg̃a ladriyo, sa mg̃a tesa, &c.

Sabalero. = Mananágat sa mg̃a isda ng̃a guing̃álan ug sábalo.

Sábalo. = Isda.

Sábana. = Habol sa higdáan.

Sabana. = Yotang patag, datág.

Sabandija. = Bisan onsang mananáp ng̃a diótay, ug labí pa ang hugáoan.

Sabanilla. = Habol ng̃a diótay. * Ang tabon sa mg̃a altal.

Sabañon. = Hubág ng̃a maól-ol caáyo, ng̃a motoróc sa mg̃a camót ug sa mg̃a tiil sa mg̃a báta. * V. Friera.

Sabatario. = Judío ng̃a magalihí sa mg̃a sábado.

Sabático. = Ang nahatong̃ód sa sábado.

Sabatina. = Pang̃ádye sa mg̃a Padre ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a sábado.

Sabatino. V. Sabático.

Sabedor. = Ang nasáyor, ang maálam, ang mahibaló.

Sabelianismo. = Pagtolón-an ng̃a daótan ni Sabelio.

Sabeliano. = Ang mononót sa mg̃a pagtolón-an ni Sabelio.

Saber. = Alam, hibaló, sabot. * Pagbátid, paglaláng.

Sabiamente. = Sa caálam, sa quinaárman, sa pagcaboótan, sa salabótan.

Sabido. = Ang maálam caáyo, mang̃ialáman uyámot.

Sabidor. V. Sabedor.

Sabiduría. = Caálam, quinaárman. * Pagpahibaló.

Sabiendas (á). = Sa pagcamatúod, sa pagcaoaláy duha duha, sa pagcagayúd.

Sabiente. V. Sabedor.

Sabina. = Cahoy cahoy.

Sabinar. = Yota ng̃a guidaghánan sa mg̃a sabina.

Sábio. V. Sabedor y Sabido.

Sabiondez. = Pagcaálam sa mg̃a buhat ng̃a daótan.

Sabiondo. = Ang magapacamaálam.

Sablazo. = Pagtígbas sa sable.

Sable. = Hing̃aníban, sable.

Sablon. = Balás ng̃a dagcó.

Saboga. = Isda.

Sabogal. = Sahid, anod ng̃a icapanágat sa mg̃a saboga.

Sabor. = Lalím, lamí. * Caíbog sa bisan onsa.

Saboreamiento. = Pagcatagámtam. * Pagcadímdim.

Saborear. = Pagpalalím sa mg̃a cán-on. * Pagtagámtam, pagdímdim. * Pagálam alam, pagógay ogay. * Paglípay, paghimóot.

Sabona. = Calaínan sa saya sa mg̃a babáye.

Sabrosamente. = Sa pagcalalím, sa maáyong lalím.

Sabroso. = Malalím. * Malipáyon, ang macalípat.

Sabueso. = Calaínan sa iró.

Sábulo. = Balás ng̃a mabúg-at.

Sabuloso. = Ang guisáctan sa balás.

Saca. = Pagcagóa, pagcapagóa. * Puyo puyo ng̃a dagcó sa panápton.

Sacabala. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal ng̃a icapagóa sa mg̃a bala ng̃a nahabílin sa solód sa samad.

Sacabalas. = Capandáyan sa pagpagóa, sa pagcúhit sa bala sa mg̃a luthang.

Sacabocados. = Capandáyan sa pagbúhat sa mg̃a bohó. * Alaguían sa pagdáng̃at sa guipanghináot.

Sacabucre. = Tolónggon sa tumbága ng̃a apil sa música, ug ang magatáihop niíning tolónggon.

Sacacorchos. = Capandáyan sa pagcúha ug pagíbot sa mg̃a songsong sa mg̃a boteya.

Sacadinero ó Sacadineros. = Hias sa diótay ng̃a bale apan maníndot, matahóm.

Sacador. = Ang magacóha.

Sacaliña. = Odyong.

Sacamanchas. = Ang may opicio sa pagcúha sa mg̃a mansa sa mg̃a panápton.

Sacamiento. V. Saca.

Sacamuelas. = Ang magaíbot sa mg̃a bag-ang. * Bisan onsa ng̃a icaíbot ug icacúha sa mg̃a bag-ang.

Sacanabo. = Capandáyan sa pagcúha sa bomba sa mortero.

Sacante. = Sugál sa baraja.

Sacapelotas. V. Sacabalas. * Polong ng̃a igayúbit sa mg̃a táuo ng̃a obus ug talamáyon.

Sacapotras. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a daótan ng̃a mananámbal.

Sacar. = Paggóa. * Pagbúhat. * Paggáma, paghímo sa bisan onsa. * Pagbúhat sa bisan onsa ng̃a maíng̃on sa panigíngnan. * Pagálam sa bisan onsa sa maáyong paghúna húna. * Pagpagóa sa mg̃a pisó sa mang̃a itlog. * Pagtábang, paglában sa bisan cansa, arón gomóa sa calisód. * Pagíla sa bisan onsa tong̃ód lamang sa mg̃a timáan. * Paghóad. * Pagdáng̃at sa guipanghináot. * Pagcóha sa bisan onsa cay naígo sa pagripa. * Paghináonao sa panápton.

Sacarino. = Bisan onsa ng̃a nabúhat sa asúcar. * Ang maíng̃on sa asúcar.

Sacatrapos. = Sacacorchos. * Capandáyan sa pagcúha sa carga sa mg̃a luthang ug mg̃a pusil.

Sacerdocio. = Cahímtang sa pagcasaserdote, sa pagcapadre.

Sacerdotal. = Ang nahatong̃ód sa saserdote, sa mg̃a Padre.

Sacerdote. = Laláqui ng̃a may gahóm sa paghálad sa Dios sa mg̃a paghálad, Padre ng̃a may gahúm sa pagmisa.

Sacerdotisa. = Babáye ng̃a nagahálad niádtong tiempo sa mg̃a paghálad sa ubán ng̃a mg̃a táuo táuo, sa mg̃a dios dios sa mg̃a dioatáhan, ug ang nagabántay sa ilang mg̃a Singbahán.

Saciable. = Ang arang pagabósgon.

Saciar. = Pagbósog, pagponó sa can-on con sa ilímnon.

Saciedad. = Pagcabósog. * Pagcadáng̃at sa bisan onsa ng̃a guicaíbgan.

Saco. = Puyo puyo, balúyot. * Bisti ng̃a obus ug dagcó sa ubán ng̃a mg̃a táuo. * Bisan onsang butang ng̃a nasácop sa lain ng̃a butang.

Sacocha. V. Faltriquera.

Sacoime. V. Mayordomo.

Sacra. = Papán ng̃a guipilítan sa papel ng̃a sinolátan sa obán ng̃a pang̃adyéon sa mg̃a Padre, sa pagmisa, sa díli onta quinahánglan ng̃a managsolóng sila sa misal.

Sacramental. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sacramento. * Mg̃a tambal ng̃a guitagána sa santa Iglesia sa pag támbal sa mg̃a calág ug sa pagólay caníla sa mg̃a saláng diótay. * Táuo ng̃a socop sa cofradía sa Santísimo Sacramento, ug ang maong cofradía.

Sacramentalmente. = Sa pagcasacramento gayúd. * Sa pagcacompisál ng̃a tuod.

Sacramentar. = Paghátag sa Viático sa mg̃a masaquét.

Sacramentario. = Ang táuo ng̃a herejes ng̃a díli mutóo sa santos ng̃a pagatúbang ng̃a tuod sa mahál ng̃a laoas sa atong Guinóong Jesucristo sa Santísimo Sacramento sa altal.

Sacramente. V. Sagradamente.

Sacramento. = Sacramento, timáan ng̃a guibúhat ni Jesucristo sa pagsantos sa mg̃a táuo. * Ang Santísimo Sacramento sa altal.

Sacratísimo. = Dalayégon, santos uyámot.

Sacre. = Calaínan sa langgam. * Calaínan sa luthang ng̃a caráan.

Sacrificadero. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a paghálad.

Sacrificador. = Ang magahálad, tighálad.

Sacrificante. = Idem.

Sacrificar. = Paghálad sa pagíla sa pagcadios. * Pagbútang sa bisan cansa sa dagcóng catáhap sa icadáot. * Pagpasácop sa pagbúot ng̃a malágsot. * Pagalágar sa Dios.

Sacrificio. = Paghálad. * Pagmisa sa mg̃a Padre cay nagahálad cang Jesucristo sa iang Dios ng̃a Amahán. * Buhat ng̃a malisód ng̃a hingsácpan sa bisan cansa ng̃a contra sa iang pagbúot. * Buhat sa mg̃a mananámbal sa pagtámbal ng̃a malisód ug macúti cuti.

Sacrílegamente. = Sa pagpasipála sa mg̃a botang ng̃a sagrados.

Sacrilegio. = Pagcapasipála sa mg̃a botang ng̃a santos, sinagrados.

Sacrílego. = Ang magapasipála sa mg̃a butang ng̃a santos ug ng̃a nahatong̃ód sa Singbahán.

Sacrimoche. = Táuo ng̃a magabísti maíng̃on sa pagbísti sa mg̃a cristan, sa mg̃a noog ug sa pagcaoaláy ang̃ay.

Sacristan. = Cristan, ang magabántay sa mg̃a casangcápan sa Singbahán. * Cahímtang sa obán ng̃a mg̃a Padre sa mg̃a Catedral, ng̃a nanagbántay sa mg̃a sologóon ng̃atanán sa sacristía.

Sacristana. = Asáoa sa cristan. * Ang binócot ng̃a magabántay sa mg̃a casangcápan sa sacristía sa mg̃a conbento sa mg̃a monja.

Sacristanía. = Opicio, pagcahímtang sa pagcacristan.

Sacristía. = Solód ng̃a harúul sa Singbahán ng̃a pagatipígan sa mg̃a casangcápan ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa Singbahán.

Sacrosanto. = Ang sinagrado ug santos.

Sacudida. V. Sacudimiento.

Sacudidamente. = Sa pagcayábyab. * Sa pagcatolód.

Sacudido. = Suquíhan, ang díli masáyon ng̃a pagabatónan. * Cásing casíng̃an. * Ang mahanaláicon.

Sacudidor. = Ang macayábyab. * Icayábyab.

Sacudidura. = Pagcayábyab.

Sacudimiento. = Pagcayábyab, pagcaírog, pagcatolód.

Sacudir. = Pagcayábyab, yabon yabon, tapdus. * Lamba, dagpas. * Pacpac, papha. * Copo copo, paggácpac, pilic pilic. * Paggáer, paghámpac. * Pagtolór, pagírog, pagsalibáy.

Sachadura. = Pagcacále sa yota. * Pagcabónglay.

Sachar. = Pagbónglay.

Sacho. = Ibolónglay, igabónglay.

Saeta. = Odyong, paná, gapásan. * Ang puthao, &c., ng̃a itolórlo sa horas sa mg̃a horásan. * Ang balágon ng̃a mahabílin sa mg̃a paras, sa pagcapón caníla. * Tapoc sa lilíma ba bitóon. * Ang puthao ng̃a guidíhog sa batóng baláni, ug ng̃a guibútang sa padalóman. * Polong sa mg̃a palaoáli ng̃a maínit ug matalínis caáyo.

Saetazo. = Pagcaígo, pagcasámad sa paná, sa odyong.

Saetear. V. Asaetear. * Pagsámad sa odyong, sa paná.

Saetera. = Talambóan sa mg̃a cota, sa mg̃a lantáon ng̃a haíctin sa dapit sa goa ug halagpád sa dapit sa solód, ng̃a pagasalibáyan sa mg̃a paná, sa mg̃a odyong. * Talambóan ng̃a diótay sa bisan diin.

Saetero. = Ang nahatong̃ód sa odyong, sa paná. * Ang magaáoay ng̃a sangcap sa paná, sa mg̃a odyong.

Saetía. = Sacayán.

Saetilla. V. Saeta.

Saetin. = Alaguían sa tubig sa mg̃a bálay bálay ng̃a guibutáng̃an sa mg̃a ligsánan sa trigo, &c. * Lansang ng̃a diótay sa oaláy olo. * Panápton sa igagáma sa oaláy labra.

Saeton. = Paná ng̃a guibalabágan sa usá ca puthao ng̃a holohamóbo.

Sáfico. = Calaínan sa garay, sa balac.

Safío. = Isda.

Saga. = Babáyeng pang̃anitóhon, dioatáhan.

Sagacidad. = Pagcatalínis sa isilínghot sa mg̃a iró. * Pagcabátid, pagcalaláng sa pagsáyod sa tinágo.

Sagapeno. = Tagoc sa usá ca tanóm sa Egipto.

Sagati ó Saeti. = Calaínan sa panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Sagaz. = Iró sa matalínis ng̃a isilínghot. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on, boótan, ng̃a maálam magatagána sa mg̃a omalábot.

Sagazmente. = Sa pagcabátid, sa pagcaálam, sa pagcalaláng.

Sagital. = Ang may dagoay sa paná.

Sagitario. = Ang icasíam ca timáan sa zodiaco. * Ang táuo ng̃a guihámpac sa cadaigánan.

Sagradamente. = Sa pagtáhod ng̃a dagcó sa mg̃a sinagrado.

Sagrado. = Sinagrado. * Ang nahatong̃ód sa pagtáhod sa Dios ug sa mg̃a santos, ang talahóron, silingbáhon. * Dalángpan sa obán ng̃a mg̃a saláan.

Sagrariero. = Ang magabántay sa mg̃a sagrario sa mg̃a Singbahán.

Segrario. = Solórdan, sorlánan, sagrario ng̃a pagatipígan sa Santísimo Sacramento. * Lugar ng̃a pagahipúsan sa mg̃a casangcápan sa Singbahán. * Capilla ng̃a silbi sa parroquia sa obán ng̃a mg̃a Singbahán.

Sagú. = Landang, linángdang, sacsac, bulí.

Sahornarse. = Pagpílas.

Sahorno. = Pagcapílas.

Sahumador. V. Perfumador.

Sahumadura. = Pagcapalína.

Sahumar. = Pagpalína.

Sahumerio. = Palína. * Asó sa bisan onsa ng̃a mahomót. * Bisan onsa ng̃a igapalína.

Sahumo. = Idem.

Saín. = Tamboc, sebo sa bisan onsang mananápa. * Buling ng̃a maíng̃on sa tamboc ng̃a magóa sa mg̃a bisti ng̃a dugay na ug daan.

Saína. = Calaínan sa trigo.

Sainar. = Pagpatámboc pagláming sa mg̃a mananáp.

Sainete. = Calán-on ng̃a malalím caáyo. * Ang magapaáñag ug magapatahóm sa bisan onsa. * Salsa ng̃a icahátag sa maáyong lalím sa mg̃a calán-on. * Dayan dayan sa bisan onsa. * Dula ng̃a hing̃alatáoan.

Sainetear. = Pagbúhat sa mg̃a dula ng̃a hing̃alatáoan.

Saíno. = Calaínan sa baboy sa Indias.

Saja. V. Sajadura.

Sajador. V. Sangrador.

Sajadura. = Pagcacárlis, pagcacárlit, pagcatórlis.

Sajar. = Carlit, carlis, torlis.

Sal. = Asín. * Polong mg̃a matístis, malipáyon, ng̃a icatíao.

Sala. = Solód ng̃a dagcó sa mg̃a baláy, lasalas. * Pagcating̃ób, catilígban sa mg̃a hocom sa obán ng̃a mg̃a hocmánan.

Salacidad. = Pagcabóyoc, pagcahigógma ng̃a dagcó sa pagcaólag, sa mg̃a buhat ng̃a maláo-ay.

Salacísimo. V. Salaz.

Saladamente. = Sa pagcatístis.

Saladar. = Danao ng̃a pagatiboócan sa asín.

Saladero. = Lugar ng̃a pagabulálan ug pagaugáhan sa carne ug sa isda.

Saladillo. = Baboy, tamboc sa baboy ng̃a lab-as ug ng̃a guiasínan ng̃a bag-o.

Salado. = Ang maásgad, ang guiasínan caáyo. * Táuo ng̃a matístis, malipáyon, tigtíao. * Yota ng̃a díli maáyo cay guilabíhan sa asín. * Ang maásgad, ang guiasínan caáyo. * Táuo ng̃a matístis, malipáyon, tigtíao. * Ang inasínan caáyo.

Salador. V. Saladero. * Ang magapaasín sa carne ug sa isda.

Saladura. = Pagcaasín.

Salamandra. V. Salamanquesa.

Salamandria. = Idem.

Salamanquesa. = Saoang diótay.

Salar. = Pagasín, pagpaásgad.

Salariar. = Asalariar.

Salario. = Sohol.

Salaz. = Táuo ng̃a maólag, maláo-ay.

Salazon. = Pagcaasín. * Túig ng̃a igaasín.

Salce. V. Sauce.

Salceda. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a abgáo.

Salcochar. = Pagalibótdan, pagalibótgan.

Salchicha. = Pinótol sa tináe ng̃a manípis ng̃a ponó sa onód ug sa tamboc sa baboy ng̃a tinártar ug sináctan sa suca ng̃a matáb-an, sa loy-a, sa pimienta ug sa obán ng̃a mg̃a panácot.

Salchichería. = Baláy ng̃a pagabuhátan ug pagabaligyáan sa mg̃a salchicha.

Salchichero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a salchicha.

Salchichon. = Pedazo, pinótol sa tináe ng̃a dagcó ug ponó sa jamon, sa baboy ng̃a inasín, sa onód, sa tamboc ng̃a piníga ug maáyo, ug sináctan sa pimienta ng̃a tibúoc, &c., ug maáyo ng̃a pagaquiláuon. * V. Fagina hasta cadaghánan.

Saldar. = Paghúsay sa pagcahíngpit sa mg̃a cuenta.

Saldo. = Pagcahúsay ng̃a híngpit sa mg̃a cuenta.

Saledizo. = Ang bahin sa mg̃a baláy, &c., ng̃a molabáo ug mogóa sa mg̃a pared.

Salegar. = Lugar ng̃a pagacán-an sa asín sa mg̃a hayúpan.

Salera. = Ang usá sa mg̃a bató sa mg̃a salegar.

Salero. = Asínan. * Bolotáng̃an sa asín. * Lugar ng̃a pagatipígan sa asín. * Pagcatístis, pagcaáng̃ay sa pagpamólong, sa paglacát, &c.

Saleroso. = Matístis. * Ang̃áyan sa pagatúbang, sa paglacáo, &c.

Salgada. = Tanóm.

Salgadera. = Idem.

Sálica. = Batásan, ley ng̃a magapagáoas, sa Guinharían sa Pransia, sa mg̃a babáye ug sa lioat nila, sa pagcahári.

Salicor. = Tanóm.

Salida. = Pagcagóa. * Ang molabáo, ang magalabí. * Pagcahálin, pagcabalígya sa mg̃a manggad. * Balíbar, pagcalígas sa suguílon. * Catapúsan, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Mananáp ng̃a baye ng̃a boot ng̃a pang̃asáuon.

Salido. = Ang magalabáo, ang molabí ng̃a labí sa casaráng̃an.

Saliente. = Ang magalábi, ang molabáo, ang magatóybo.

Salin. = Bolotáng̃an sa asín.

Salina. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa asín.

Salinero. = Ang magabalígya sa asín.

Salino. = Ang may asín.

Salir. = Paggóa. * Pagguícan, paglacát, paglacáo. * Paggáoas, pagmísic. * Pagtúngha, pagtoróc, pagguítib. * Paglabí, paglabáo, pagtóybo. * Pagháyag, pagdayág. * Pagtápus, pagtibáoas. * Paghálin, pagbalígya. * Bisíbos, bitíbot. * Haslo, hoshos. * Bosoac, agas, aoas. * Daoal, dioal. * Booac booac, hobot hobot, holbot.

Salitrado. = Ang sináctan sa salitre.

Salitral. = Lugar ng̃a hiquít-an sa salitre.

Salitre. V. Nitro. * Salitre.

Salitrería. = Baláy ng̃a pagabuhátan sa salitre.

Saliterero. = Ang magabalígya sa salitre.

Salitroso. = Ang may salitre.

Saliva. = Laoay, loa.

Salivacion. = Pagcalóa, pagcaláo-ay.

Salival. = Ang nahatong̃ód sa laoay.

Salivar. = Pagláoay, paglóa.

Salivoso. = Ang magaláoay caáyo, ang magalóa uyámot.

Salmear. = Pagpang̃ádye sa mg̃a salmos.

Salmista. = Ang magagáma sa mg̃a salmos. * Ang opicio sa pagcanta sa mg̃a salmos sa mg̃a Iglesia ng̃a Catedral.

Salmo. = Pagámpo ng̃a nagasácop sa mg̃a pagdáyeg sa Dios.

Salmodia. = Cadaghánan sa mg̃a salmo ng̃a guigáma ni David. * Punto ng̃a igacanta sa mg̃a salmo, sa Singbahán.

Salmom. = Isda.

Salmonado. = Isda ng̃a may onód ng̃a maíng̃on sa onód sa salmon.

Salmonete. = Isda.

Salmorejo. = Sabáo, salsa ng̃a magáma sa tubig, sa suca, sa lana, sa asín, ug sa pimienta.

Salmuera. = Tubig ng̃a guibutáng̃an sa daghan ng̃a asín. * Tubig ng̃a moágas sa bisan onsa ng̃a guiasínan.

Salmuerarse. = Pagsaquét sa mg̃a hayúpan guican sa pagcáon sa daghánan ng̃a asín.

Salobre. = Ang may lalím sa asín. * Guioánon, matayámnon.

Salobreño. = Yota ng̃a sináctan sa daghan ng̃a asín.

Saloma. = Pagcasalóma, pagcahólo.

Salomar. = Paghólo, pagsalóma, pagcanta sa mg̃a grumente, ug sa mg̃a táuo ng̃a nanagúyod sa bisan onsa ng̃a mabúg-at.

Salon. = Solór ng̃a dagcó sa mg̃a baláy. * Carne ug isda ng̃a guiasínan arón madúgay.

Salpa. = Isda.

Salpicadura. = Pagcasáblig, pagcapísic. * Pagcadápya pagcatápya.

Salpicar. = Pagsáblig, pagpísic. * Pagdápia, pagtápya. * Pagsáilo sa obán ng̃a mg̃a polong con mg̃a dalan sa bisan onsa ng̃a pagabasáhon.

Salpicon. = Bahao sa onód ng̃a tinártar ug sináctan sa pimienta, sa asín, sa asúcar ug sa seboyas.

Salpimentar. = Paggamós sa bisan onsa sa pimienta ug sa asín.

Salpimienta. = Sacót sa asín ug sa pimienta.

Salpresar. = Pagasín sa bisan onsa.

Salpullido. = Gasdi, bong̃ang sing̃ot.

Salpullir. = Paggóa, pagtoróc sa gasdi, sa bong̃ang sing̃ot.

Salsa. = Sacót sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a butang ug mg̃a panácot ng̃a hinílis, sa paghátag sa lalím sa mg̃a calán-on. * Bisan onsa ng̃a malalím, sa maáyong lamí.

Salsedumbre. = Pagcaásgad.

Salsera. = Panácsan ng̃a diótay ng̃a pagasórlan sa salsa.

Salserilla. = Idem.

Salsero. = Tanóm ng̃a guing̃álan ug tomillo ng̃a isácot sa mg̃a salsa.

Saltabanco, saltabancos, salta en banco, salta en bancos. = Táuo ng̃a bacácon ug tabían, ng̃a magapabántog sa gahóm sa obán ng̃a mg̃a tanóm, ug arón donggon sia ug maáyo mosáca sia sa mg̃a siya con sa mg̃a lincoránan.

Saltabardales. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a bátang cundátan.

Saltabarrancos. = Idem.

Saltacion. = Pagcalócso, pagcaláyat, pagcatógpa, pagcaogpó, pagcaíctin.

Saltacharquillos. = Polong ng̃a guicahing̃álan sa táuo ng̃a magatonób sa mg̃a tomóy, sa mg̃a todlo sa mg̃a tiil.

Saltadero. = Lugar ng̃a pagalocsóan, pagaogpóhan, pagatogpóan.

Saltador. = Ang magalócso, ang magaogpó, ang magaíctin, ang magatógpo.

Saltambarca. = Calaínan sa bisti.

Saltante. V. Saltador.

Saltaparedes. V. Saltabardales.

Saltar. = Locso, ogpó, togpa, ictin, labac, lampáyag, hupac, ambac, tapoac, ocpao.

Saltarelo. = Sayáo, pagsabáy.

Saltaren. = Pagsones sa maong ng̃alan sa sesta.

Saltarin. = Tigsabáy, hinayáo, ang magasayáo, ang musabáy.

Saltaterandate. = Calaínan sa borda.

Saltatriz. = Babáye ng̃a may opicio sa pagsabáy.

Salteador. = Mang̃ang̃áyao, ang magagáhat.

Saltear. = Pagpang̃áyao, paggáhat, pagpang̃áoat sa mg̃a omalágui sa mg̃a cadalánan. * Pagdámag, pagdósmog. * Pagsógod ug díli patibáoas sa bisan onsa. * Pagóna sa pagpálit sa bisan onsa. * Pagpahárloc, pagpacógmat.

Salteo. = Pagcapang̃áyao, pagcagáhat.

Salterio. = Libro sa santos ng̃a Sulat ng̃a sinulátan sa mg̃a salmo ng̃a guibúhat ni David. * Ang librong dagcó ng̃a pagacantáhan sa mg̃a salmo, sa coro. * Ang rosario ng̃a guipahanong̃ód cang María Santísima. * Tolónggon ng̃a apil sa música.

Saltimbanco ó Saltimbanquis. V. Saltabanco, &c.

Salto. = Lócso pagcalócso, pagcaogpó, pagcaíctin. * V. Saltadero.

Salton. = Alisío sio. * Isda, balámban. * Ang magalócso caáyo.

Salubre. V. Saludable.

Salubridad. = Pagcaáyong quinabúhi, pagcaáyo sa quinabúhi, maáyong laoas.

Salud. = Idem. * Maáyong pagcabótang sa calág tong̃ód sa grasia sa Dios.

Saludable. = Ang macaáyo sa calág ug sa laoas.

Saludablemente. = Sa maáyong quinabúhi, sa maáyong laoas. * Sa dagcóng polós sa calág.

Saludador. = Ang nagaábi abi, ang abi abíhon. * Ang táuo ng̃a bacácon ng̃a pagaíngnon ng̃a maálam magtámbal sa mg̃a saquét ng̃a malisód, sa pagsángpot sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan.

Saludamiento. = Pagcaábi abi.

Saludar. = Pagábi abi, pagcomostá, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a igapanghináot sa maáyong quinabúhi sa isigcatáuo. * Pagbúhi sa mg̃a luthang sa timáan sa calípay. * Pagbúhat sa mg̃a buhat ng̃a caoang, ug pagsángpot sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan, sa mg̃a táuo ng̃a bacácon, arón pagaíngnon sa obán ng̃a maálam sila magtámbal sa mg̃a saquét ng̃a malisód. * Pagpadála sa mg̃a pagpang̃omostá, pagcomostá.

Saludo. = Pagcomostá. * Pagbóhi sa mg̃a luthang sa timáan sa calípay, sa maáyong balíta.

Salumbre. = Agóp-op sa asín.

Salutacion. = Pagcacomostá. * Pagcaábi abi. * Sinógdan sa mg̃a oáli. * Paghibaló ni San Gabriel Arcángel cang María Santísima ng̃a sia ang magasámcon sa Anac sa Dios.

Salutíferamente. V. Saludablemente.

Salutífero. V. Saludable.

Salva. = Pagcatiláo sa mg̃a calán-on ng̃a ipacáon sa mg̃a hari, sa pagcasáyor ng̃a oaláy bisan onsa ng̃a macadáot. * Pagcabúhi sa mg̃a luthang sa mg̃a timáan sa calípay. * Pagbúhat sa mg̃a pagsuláy ng̃a binóang, sa pagláom ng̃a babaoíon sa Dios ang nagabúhat. * Pagtábi sa pagpamólong.

Salvacion. = Pagcabáoi, pagcalocát. * Pagcagáoas, pagcamísic. * Pagcadáng̃at sa pahimáya sa Lang̃it, pagcapaláng̃it.

Salvadera. = Sorlánan sa margaja, sa mg̃a balás, &c., ng̃a ibórbod, ibútang sa bisan onsa ng̃a guisúlat, arón mamalá ang tinta.

Salvado. = Salabaro, tictic.

Salvador. = Mamamáoi, manlolócat, manlolóoas. * Ang magapagáoas, ang magapamísic. * Si Jesucristo ng̃a Guinóo ta.

Salvajada. V. Salvajería.

Salvaje. = Tanóm ng̃a toróc banua ug ihaláson. * Táuo ng̃a ihaláson, burong, sa oaláy quinaárman. * Mananáp ng̃a díli aghop, ng̃a díli tanód, ihaláson. * Táuo sa mg̃a yota ng̃a guicaoád-an sa paghópot ug sa mg̃a ponóan.

Salvajemente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a táuo ng̃a ihaláson.

Salvajería. = Polong con buhat ng̃a ang̃ay sa mang̃a táuo ng̃a ihaláson.

Salvajez. = Pagcaihálas.

Salvajina. = Mananáp ng̃a ihálas. * Onód sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas. * Cadaghánan sa mang̃a anit sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas.

Salvajino. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa mg̃a ihaláson.

Salvaguardia. = Bantay sa bisan onsa. * Timáan ng̃a guidála ug guihátag sa bisan cansa, arón díli sia pagaonsáon ug pagahaoíran.

Salvamente. = Sa oaláy catáhap.

Salvamento. V. Salvacion. * Dalángpan.

Salvamiento. = Idem.

Salvante. V. Salvador.

Salvar. V. Libertar. * Paghátag sa pahimáya sa Lang̃it. * Pagságang sa mg̃a icadáot. * Pagcóha sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a caculían.

Salvatierra. = Malilímbong sa sugál sa baraja.

Salve. = Mahimáya ca, bantayán ca sa Dios. * Ang usá sa mg̃a pagámpo ng̃a ipahanong̃ód cang María Santísima.

Salvedad. = Pagcatógot, lisensia.

Salvia. = Dalapót, sambong, halilíbon.

Salvilla. V. Bandeja.

Salvo. = Guináoas, ang mahamísic, ang guibáoi, guilocát sa bisan onsang calisód. * Gaoas.

Salvoconducto. V. Salvedad.

Salvohonor. = Sampot, ililíngcod.

Sambenito. = Bisti ng̃a guibísti sa mg̃a saláan ng̃a guihócman ug guicastigo sa mg̃a hocom sa Inquisision. * Sulat ng̃a casayóran sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a saláan, ug sa castigo ng̃a guibútang caníla sa mg̃a hocom sa Inquisision, ng̃a guipamílit sa mg̃a poltahán sa mg̃a Singbahán. * Daótan ng̃a dong̃og.

Sambuca. = Tolónggon ng̃a guicoldásan, sa canhing tiempo.

Sampsuco. V. Mejorana.

Samuga. V. Jamuga.

San. V. Santos.

Sanable. = Ang arang ayóhon, ang mahímo ng̃a pagatambálon.

Sanador. = Ang magatámbal, ang magaáyo.

Sanalotodo. = Hampol, haclop ng̃a maítom, sa botica: silbi sa pagtámbal sa daghánan ng̃a mg̃a saquét.

Sanamente. = Sa pagcoháoan sa boot, sa oaláy daótan ng̃a húna húna.

Sanar. = Pagáyo, pagtámbal.

Sanativo. V. Sanador.

Sancionar. = Batásan, pagcabóot sa mg̃a ponóan, ley.

Sancion. = Pagbúhat sa bisan onsang ley, batásan.

Sancochar. V. Salcochar.

Sánctus. = Polong ng̃a linatín: bahin sa misa ng̃a guing̃álan ug sánctus.

Sandalia. = Bisti sa tiil, ng̃a mao ang usá ca panit ng̃a pagatónban, ug ng̃a itácgos sa maong tiil sa usá ca corea con sintas.

Sándalo. = Tanóm ng̃a maíng̃on sa yervabuena. * Cahoy ng̃a mahomót.

Sandáraca. V. Rejalgar. * Tagoc sa enebro.

Sandez. = Polong con buhat ng̃a binóang ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy cahológan.

Sandía. = Atímon.

Sandio. = Boang boang, hong̃og.

Saneamiento. = Pagságang sa icadáot ng̃a arang moábot.

Sanear. = Pagságang sa mg̃a cadaótan ng̃a omalábot. * Pagáyo sa bisan onsa.

Sanedrin. = Hocmánan ng̃a labí sa mg̃a judíos.

Sangley. = Insic ng̃a magacomercio sa Pilipinas.

Sangradera. = Sorlánan sa dugó, sa pagsangra sa bisan cansa. * Alaguían sa tubig, sa bino, &c.: guipahaáng̃ay sa bisan onsang sodlánan.

Sangrador. = Ang opicio sa pagsangra, magsasangra. * V. Sangradera desde alaguían.

Sangradura. = Samad ng̃a pagaboháton sa pagsangra, alaguían ng̃a pagaboháton sa mg̃a subá, &c., sa pagdápit sa tubig sa bisan asa.

Sangrar. = Pagcárlit, pagsangra, pagsámad sa mg̃a caogátan, arón muágui ang dugó. * Pagpaágui, pagpagóa sa tubig, sa bino, &c., sa mg̃a sudlánan. * Pagdápit sa tubig sa mg̃a subá, sa pagcále ng̃a daan sa mg̃a balaháan. * Pagágui, paggóa sa dugó.

Sangraza. = Dugó ng̃a donót.

Sangre. = Dugó.

Sangría. = Pagcasangra, pagcasámad sa mg̃a caogátan arón omági ang dugó. * Pagcapang̃áoat, pagcacóha sa bisan onsa. * Bino ng̃a sinambógan sa tubig ug ng̃a sináctan sa asúcar.

Sangrientamente. = Sa pagcaágas, sa pagcaáoas sa dugó.

Sangriento. = Ang magadugó. * Ang guisablígan ug namansa sa dugó. * Táuo con mananáp ng̃a maísog, mabáng̃is. * Ang nagapaágas sa dugó.

Sanguaza. V. Sangraza. * Dugá ng̃a mapolá sa obán ng̃a mg̃a tanóm.

Sangüífero. = Ang may dugó.

Sangüificar. = Pagdogó, pagpatigáyon arón madághan ang dugó.

Sanguijuela. = Limátoc. * Ang macacóha sa mahínay hinay sa bisan onsa.

Sanguina. = Saquét sa bulan bulan ng̃atanán sa mg̃a babáye.

Sanguinaria. = Tanóm ng̃a italámbal. * Batóng mahál.

Sanguinariamente. V. Sangrientamente.

Sanguinario. V. Cruel.

Sanguíneo. = Ang mahímo sa dugó. * V. Sangüífero. * Ang may color sa dugó.

Sanguino. = Como el siguiente.

Sanguinolento. V. Sangriento.

Sanguinoso. V. Cruel y Sangriento.

Sangüis. = Polong ng̃a linatín: ang dugó ni Jesucristo sa ilálom sa pagcadágoay sa bino.

Sanguja. = Limátoc.

Sanícula. = Tanóm ng̃a italámbal.

Sanidad. V. Salubridad.

Sanie ó Sanies. = Nana.

Sanioso. = Ang may nana.

Sanitario. = Ang mahatong̃ód sa pagpatigáyon sa mg̃a tambal sa mg̃a saquét.

Sanjacado. = Pagcahópot sa mg̃a provincia sa Guinharían sa mg̃a turco.

Sanjacato. = Idem.

Sanjaco. = Maghohópot sa mg̃a provincia sa mang̃a turco.

Sanjuanero. = Bong̃a ng̃a mahínog sa caduúlan sa aldao ni S. Juan.

Sanjuanista. = Sacop sa religion, sa caparían ni san Juan.

Sanmigueleño. = Bong̃a ng̃a mahínog sa harúul sa arlao ni S. Miguel.

Sano. = Táuo ng̃a oaláy saquét, sa maáyo ug mapíscay ang laoas. * Ang maháoan ug buot. * Ang tibúoc, ang oalá tipácan, boóng̃on ug pagacuháan.

Santa. = Ang bahin sa Singbahán sa Jerusalém, ng̃a dapit sa sulúd caáyo, ng̃a guitabónan, sa sugo sa Dios, sa usá ca tabil ng̃a mahál caáyo.

Santabárbara. = Lugar ng̃a pagatipígan sa pólvora sa mg̃a sacayán.

Santamente. = Sa pagcasantos, sa batásan ng̃a hingpit.

Santasantórum. = Ang bahin ng̃a labíng santos sa Singbahán sa Jerusalém, ng̃a guibotáng̃an sa arca ng̃a guing̃álan sa testamento.

Santera. = Asáoa sa santero.

Santero. = Ang magabántay sa bisan onsang Singbahán ug sa mg̃a santos. * Ang magasíngba sa mg̃a santos sa usá ca pagsíngba ng̃a díli mao.

Santiago. = Polong ng̃a igasógod sa mg̃a español sa mg̃a pagpang̃óbat, sa pagquigtábang nila cang Santiago ng̃a santos, ng̃a patron ug manlalában nila.

Santiaguista. = Sacop sa caparían ng̃a sinoldado ni Santiago.

Santiamen. = Macariót lamang, ang usá lamang sa pagpíloc, sa malágmit uyámot.

Santidad. = Pagcasantos, pagcatárong.

Santificacion. = Pagcasantos.

Santificador. = Ang magapacasantos, ang magapacatárong.

Santificar. = Pagpasantos, pagpatárong. * Paghálad sa Dios sa bisan onsa. * Pagtáhor, pagsíngba sa mg̃a santos. * Paglában sa bisan cansa, pagtábang canía.

Santiguada. = Pagcapang̃óros.

Santiguadera. = Idem.

Santiguadero. = Como el siguiente.

Santiguador. = Ang magapang̃óros sa lain, sa pagpang̃aníto.

Santiguamiento. = Pagcapang̃óros.

Santiguar. = Pagpang̃óros. * Pagcastigo, pagpasáquet.

Santimonia. V. Santidad. * Tanóm ng̃a bulácan.

Santísimo. = Santos uyámot. * Polong ng̃a guicahing̃álan, sa Santos mg̃a Papa.

Santo. = Santos, matárong, ang oaláy salá.

Santon. = Ang magapacasantos. * Táuo ng̃a moros ng̃a mapenitenciáhon.

Santoral. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a quinabúhi ug sa mg̃a buhat sa mg̃a santos.

Santuario. = Singbahán ng̃a pagasingbáhan sa bisan cansang santos.

Santurron. = Ang magapacasantos caáyo, ang magaámpo sa madúgay ug sa masóbsob.

Saña. = Capong̃ót, caligótgot.

Sañosamente. V. Sañudamente.

Sañoso. V. Sañudo.

Sañudamente. = Sa caligótgot, sa capong̃ót.

Sañudo. = Ang naligótgot, ang pungtánon, ang guipóngtan.

Sapiencia. = Libro sa santos ng̃a sulat ng̃a guing̃álan sa quinaárman.

Sapico. = Hubág ug motoróc sa ilámon sa díla ug sa luyo ug luyo sa mg̃a aping sa solód sa bába.

Sapo. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa baquí.

Saponaria. = Tanóm.

Saponífero. = Ang macapalalím.

Saque. = Sugál sa pelota.

Saqueador. = Ang magacúha, ang magapólot.

Saqueamiento. V. Saqueo.

Saquear. = Pagcóha, pagpólot. * Pagpang̃áoat.

Saqueo. = Pagcacóha, pagcapólot. * Pagcapang̃áoat.

Saquero. = Dagom sa pagtahí sa mg̃a puyo puyo.

Saquería. = Cadaghánan sa mg̃a puyo puyo.

Saquilada. = Cadaghánan sa trigo, &c., ng̃a lilígson ug sinúlud sa puyo puyo ng̃a díli ponó.

Sarampion. = Dalap.

Sarao. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a naning̃ób sila sa pagdúla ug sa pagsayáo.

Sarcasmo. = Polong ng̃a icatámay ug icayúbit sa isigcatáo.

Sarcia. = Cadaghánan sa mg̃a pardo.

Sarco. = Bisti ng̃a hatáas.

Sarcocola. = Tagoc ng̃a malálag ug mapáit.

Sarcófago. = Lolóbng̃an, lobóng̃an, lobng̃ínan, lobóng.

Sarcótico. = Tambal ng̃a icapílot ug icasara sa mg̃a samad.

Sardesco. = Cabayong diótay. * Táuo sa maísog ng̃a gaoi.

Sardina. = Tamban.

Sardinel. = Buhat ng̃a guibúhat sa mg̃a ladriyo ng̃a pinatíndog.

Sardinero. = Ang magabalígya sa mg̃a tamban. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a tamban.

Sardineta. = Tamban ng̃a diótay. * Dayan dayan ng̃a guibútang sa ubán ng̃a mg̃a bisti sa mg̃a soldados.

Sardio. = Batóng mahál.

Sardioque. = Ang surlánan sa asín ug ang maong asín.

Sardonia. = Tanóm.

Sardónica. = Batóng mahál.

Sardónico. = Ang nahatong̃ód sa sardónica.

Sardonio. V. Sardónica.

Sardónique. = Idem.

Sarga. = Panápton sa igagáma. * Cahoy cahoy.

Sargenta. = Asáoa sa sargento. * Hing̃aníban ng̃a guidála sa sargento.

Sargentar. = Paghópot sa mg̃a soldados, sa pagtúman sa opicio sa pagcasargento.

Sargentía. = Opicio, cahímtang sa pagcasargento.

Sargento. = Ponóan ng̃a obus sa mg̃a soldado.

Sargo. = Calaínan sa isda.

Sarmentador. = Ang magapólot sa mg̃a balágon ng̃a guipótol sa mg̃a paras.

Sarmentar. = Pagpólot sa mg̃a balágon ng̃a pinótol sa mg̃a paras.

Sarmentera. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a balágon ng̃a guipótol sa mg̃a paras.

Sarmentoso. = Ang maíng̃on sa mg̃a balágon sa mg̃a paras.

Sarmiento. = Balágon sa mg̃a paras.

Sarna. = Nuca. * Caíbog sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a macalípay.

Sarnoso. = Nucáon.

Sarpullido. V. Salpullido. * Mg̃a labhag, pinaácan sa pulgas.

Sarpullir. = Pagpáac sa pulgas: V. Salpullir.

Sarracénico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a moros.

Sarraceno. = Moros.

Sarracina. = Pagcaáoay sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.

Sarria. = Calaínan sa sahid. * Bocág ng̃a dagcó.

Sarrillo. V. Estertor.

Sarrio. = Mananáp sa opat ca tiil.

Sarro. = Bulit ng̃a malíg-on. * Ogam, qui qui.

Sarroso. = Ang may ogam.

Sarta. = Tinóhog, tohog. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a magcasonód sonód.

Sartal. = Bisan onsa, cadaghánan sa bisan onsa ng̃a guipatóhog.

Sartalejo. = Idem.

Sarten. = Caláha.

Sartenada. = Ang pagapritóhon sa macaúsa sa caláha.

Sartenazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa bisan onsa.

Sasafrás. = Cahoy ng̃a maíng̃on ing̃on sa laurel.

Sastra. = Asáoa sa sastre.

Sastre. = Mananáhi.

Sastrería. = Baláy ng̃a pagabuhátan sa mananáhi ug ang opicio nia.

Satan. = Como el siguiente.

Satanás. = Yaoa.

Satélite. = Sologóon sa justicia, alguasil, mananácop. * Tagsa ca planeta ng̃a diótay ng̃a magalibót sa planetang dagcó.

Sátira. = Polong ng̃a matístis ng̃a icayúbit sa isigcatáuo. * Babáye sa maísog ng̃a gaoi, madalíon, malágsic.

Satíricamente. = Sa pagcayúbit, sa pagcatámay.

Satírico. = Táuo ng̃a mahagúgma pagtámay ug pagyúbit sa isigcatáuo.

Satirio. = Ilagá sa Indias ng̃a mabóhi sa tubig.

Satírion. = Tanóm ng̃a italámbal.

Satirizante. = Ang magayúbit.

Satirizar. = Pagyúbit sa mg̃a polong con sa mang̃a sulat.

Sátiro. = Dios sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo.

Satisfaccion. = Pagcabáyad sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá. * Pagpogóng, pagpahínay sa mg̃a cailíbgon. * Pagpatáy sa gotom, sa uhao, &c. * Pagbálos. * Paghimóot.

Satisfaciente. = Ang magabáyad, ang mubálos.

Satisfactoriamente. = Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit.

Satisfactorio. V. Satisfaciente.

Satisfecho. = Ang guibáydan, ang guibáslan. * Parayégon, maandácon.

Sativo. = Ang guipúgas ug guitanóm.

Sato. = Idem.

Sátrapa. = Dacóng táuo sa mg̃a persa. * Táuo ng̃a maálam, ng̃a batid, malaláng̃on.

Satrapía. = Cahímtang sa pagcasátrapa.

Saturacion. = Pagcahílis, pagcalínis sa bisan onsa sa bino, sa tubig, &c.

Saturar. = Paghílis, paglínis sa bisan onsa, sa bino, sa tubig, &c.

Saturnal. = Ang nahatong̃ód sa Saturno.

Saturnino. = Ang táuo ng̃a ming̃áuon, masolóbon.

Saturno. = Ang usá sa mg̃a planeta.

Sauce. = Cahoy sa mg̃a baybáyon.

Sauco. = Abgáo, argáo.

Sauquillo. = Cahoy ng̃a diótay.

Sausería. = Solód sa mg̃a baláy ng̃a hariánon, ng̃a pagatipígan sa mg̃a sud-an ug sa mg̃a casangcápan sa salapí ng̃a ibútang sa lamesa.

Sausier. = Ang magabóot sa sausería sa mg̃a baláy ng̃a hariánon.

Sauz. V. Sauce.

Sauzgatillo. = Cahoy cahoy.

Savia. = Dugá sa mg̃a tanóm.

Saxátil. = Isda ng̃a mutóbo sa lugar ng̃a cabatóhan.

Sáxeo. = Bisan onsa sa bató.

Saxífraga. = Tanóm ng̃a italámbal.

Saya. = Saya, bisti sa mg̃a babáye.

Sayal. = Panápton ng̃a bastos caáyo.

Sayalería. = Opicio sa paghábol sa mg̃a sayal.

Sayalero. = Ang magahábol sa mg̃a sayal.

Sayalesco. = Bisan onsa sa sayal.

Sayalete. = Sayal ng̃a molomanípis.

Sayo. = Bisti ng̃a halagpád ug hatáas. * Bisan onsang bisti.

Sayon. = Táuo ng̃a supang, sa malágsot ng̃a nauong. * Mabáng̃is.

Sayuela. = Sinína sa estameña.

Sayuelo. = Bisti sa mg̃a babáye, mg̃a maíng̃on ing̃on sa supa.

Sazon. = Pagcahínog sa mg̃a bong̃a, pagcahíngpit sa bisan onsa. * Ang lalím sa bisan onsa.

Sazonadamente. = Sa pagcalalím.

Sazonado. = Polong ng̃a matístis, malipáyon.

Sazonador. = Ang macalalím.

Sazonar. = Paghátag sa lalím sa mg̃a calán-on. * Paghínog sa bisan onsa.

SE

Sebe. = Alad sa mg̃a bogsoc ng̃a hatáas.

Sebesten. = Cahoy.

Sebillo. = Como el siguiente. * Calaínan sa sabón ng̃a igahínglo sa mg̃a camót.

Sebo. = Tamboc sa mg̃a mananáp. * Ang bahándi, puhónan ng̃a dagcó.

Seboso. = Ang may tamboc. * Ang guidíhog sa tamboc, sa sebo.

Seca. = Pagcaoaláy olan. * Lusay.

Secacul. = Tanóm.

Secadal. V. Secano.

Secadero. = Lugar ng̃a pagabolálan, pagaogáhan, pagacamád-an sa bisan onsa. * Bung̃a ng̃a madúgay bisan ng̃a mamalá, bisan ng̃a maogá.

Secadillo. = Matám-is ng̃a magáma sa mg̃a almendra ng̃a dinócdoc, sa panit sa limon, sa asúcar ug sa lang̃it lang̃it sa itlog, ug ng̃a pagaanágon sa caláyo ng̃a oaláy siga.

Secamente. = Sa mg̃a hamóbong polong, sa mg̃a diótay ug lactod ng̃a polong. * Sa pagcaoaláy pagtáhor, catahá ug pagábi abi.

Secano. = Yota ng̃a díli mahímo ng̃a pagabo-bóan, bisan onsa ng̃a mamalá, naogá caáyo.

Secansa. = Sugál sa baraja.

Secante. = Ang macamalá, ang macaogá, ang macabólad. * Ang barlis ng̃a nabalábag sa lain ng̃a barlis.

Secar. = Ogá, bolar, malá, laya. * Pagcágod, paghorót sa mahínay hinay. * Pagníoang.

Secatura. = Pagcaoaláy lamí, ug lalím. * Pagcabórlay.

Seccion. = Pagcapótol. * Pagcabáhin sa mg̃a bahin sa mg̃a libro, arón maásoy ug maáyo ang guisúlat.

Seceso. = Pagcalíbang, pagcaólo.

Seco. = Ang namalá, ang naláya, ang naogá, ang nabólad, ang oaláy dugá, ang naníoang. * Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan. * Ang may gaoi ng̃a maísog.

Secrecion. = Pagcabúlag, pagcabáhin.

Secreta. = Calibáng̃an. * Bisan onsa ng̃a guisósi, guipaquigsáyod sa hilom, sa tinágo. * Tagsa ca pagámpo con oracion ng̃a guipang̃ádye sa mg̃a Padre ng̃a nanagmísa, sa human na ang paghálad sa hostia ug sa cális.

Secretamente. = Sa tinágo, sa pagcahílom.

Secretar. = Paghímo sa dugó sa solód sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Secretear. = Paghónghong, paghalaoáhao, pagsólte sa mahínay caáyo, sa obus ng̃a ting̃og.

Secretaria. = Asáoa sa secretario. * Ang babáye ng̃a magasúlat sa guipasúlat canía.

Secretaría. = Cahímtang sa pagcasecretario ug ang solód ng̃a pagasulátan.

Secretario. = Ang magasúlat sa guipasúlat canía. * Ang escribano sa longsod.

Secretista. = Ang magasólte sa pagcahalaoáhao, sa pagcahónghong. * Ang magasúlat sa tong̃ód sa mg̃a tanghága.

Secreto. = Tinágo, ang anáa sa tinágo. * Ang mahilómon. * Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagahilómon ng̃a díli ipadayág, ipabántog. * Bisan onsang caposlánan, caayóhan sa mg̃a tambal, sa mg̃a ilímnon, &c., ng̃a díli hingbalóan sa cadaghánan. * Ang bolsillo, puyo puyo ng̃a guidála sa ilálom sa mg̃a bisti. * Lugar ng̃a pagatagóan sa bisan onsa. * Tanghága.

Secretorio. = Ang magapaláin, ang magapabáhin.

Secta. = Pagtolón-an ng̃a guitóon sa bisan cansang táuo ng̃a bantógon, quinaarmánon.

Sectador. V. Sectario.

Sectario. = Ang maganonót, sa pagcapílit, sa minatúod, sa bisan onsang pagtolón-an.

Sector. = Ang bahin sa malíng̃in.

Secuaz. = Ang moápil sa dapig sa lain. * Ang maganonót sa bisan onsang pagtolón-an.

Secuela. = Ang magasonód sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a guican sa guinicánan, sa guisóndan.

Secuencia. = Pagpadáyeg ng̃a pagabasáhon sa misa, usáhay, sa human na ang pagbása sa epístola.

Secuestracion. V. Secuestro.

Secuestrador. = Ang magatípig sa bisan onsa, hasta ng̃a itúg-an sa hocom con quinsay taguía ng̃a tuod.

Secuestrar. = Pagtípig, paghópot sa bisan onsa, cutub ng̃a itórlo sa hocom ang taguíang tuod.

Secuestro. = Pagbótang sa bisan onsa sa ilálom sa gahóm sa bisan cansa, cutub ng̃a itúg-an sa hocom ang hingtúngdan ng̃a taguía.

Secular. = Ang Padre ng̃a díli religioso. * Ang madúgay sa daghan ng̃a mg̃a catuígan. * Bisan onsa ng̃a pagabuháton sa tagsa ca gatús ca túig. * Ang nadúgay caáyo.

Secularizacion. = Pagcagóa sa pagcapadreng religioso.

Secularizar. = Paggóa sa cahímtang sa pagcapadreng religioso.

Secundariamente. = Sa icadúha.

Secundario. = Ang icadúha, ang sonód sa nahaóna.

Secundina. = Inónlan.

Secura. V. Sequedad.

Sed. = Uháo. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa.

Seda. = Igagáma.

Sedadera. = Capandáyan sa pagpahómoc sa cáñamo.

Sedal. = Balahíbo sa mananáp ng̃a maputí ug masíhag, ng̃a icahocót sa ansuelo sa usá ca tomóy, ug sa usá, sa lambo. * Sinta ng̃a itóhog sa mg̃a mananámbal sa ilálom sa panit sa obán ng̃a mg̃a táuo ug mg̃a mananáp ng̃a masaquét.

Sedativo. = Ang may gahóm sa pagpahínay sa mg̃a caól-ol.

Sede. = Lingcoránan. * Cahímtang sa pagcaobispo ug sa pagcasantos ng̃a Papa.

Sedear. = Paghínis sa mg̃a batóng mahál, sa buláoan ug sa salapí, sa usá ca ponpon sa mg̃a balahíbo sa baboy.

Sedentario. = Opicio, pagcabótang sa táuo ng̃a díli macabórlay canía.

Sedeña. = Icadúhang gomon ng̃a guícan sa lino.

Sedeño. = Ang maíng̃on sa igagáma.

Sedera. = Ponpon, escoba sa balahíbo sa mg̃a baboy.

Sedería. = Mg̃a balígya sa igagáma. * Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa igagáma.

Sedero. = Ang magabalígya sa igagáma.

Sedicion. = Pagcagobóc, pagcaálsa. * Pagcasócol sa mg̃a ponóan. * Pagcasócol sa mg̃a balatían sa laoas sa táuo sa mg̃a galámhan sa calág.

Sediciosamente. = Sa pagcaálsa, sa pagcagobóc, sa pagcasócol.

Sedicioso. = Ang magahópo sa mg̃a táuo arón managálsa ug arón manócol sila.

Sediento. = Ang guinháo. * Yota con baol ng̃a quinahánglan sa daghan ng̃a tubig. * Ang naíbog sa minatúod sa bisan onsa.

Sedimento. = Lalog.

Seduccion. = Pagcahópo, pagcalímbong sa pagcalaláng.

Seducir. = Paglímbong, paghópo sa pagcalaláng.

Seductivo. = Como el siguiente.

Seductor. = Ang magalímbong, ang magahópo sa pagcalaláng.

Segable. = Ang arang galábon.

Segada. V. Siega.

Segadera. = Capandáyan, sang̃ót sa paggálab.

Segadero. V. Segable.

Segador. = Magagálab, ang magagálab.

Segar. = Paggálab. * Pagpótol sa bisan onsa.

Segazon. = Pagcagálab. * Túig ng̃a igagálab.

Seglar. = Ang díli Padre ug religioso. * Ang nahatong̃ód sa quinabúhi, sa pagcabúhi, sa batásan sa calibútan.

Seglarmente. = Ing̃on sa batásan sa díli Padre, sa díli religioso. * Ing̃on sa batásan sa calibútan.

Segmento. = Bahin ng̃a guibúlag sa bisan onsa.

Segregacion. = Pagcabáhin, pagcabúlag, pagcaláin.

Segregar. = Pagbáhin, pagbúlag, pagláin.

Segregativo. = Ang magapaláin, ang magapabúlag, ang magabáhin.

Segrí. = Panápton sa igagáma ng̃a mabága.

Seguida. = Pagcasonód, pagcaápas, pagcanonót. * Pagcadáyon, pagcaparáyon.

Seguidero. = Panigíngnan.

Seguidilla. = Pagcanta ug pagsabáy.

Seguidillero. = Táuo ng̃a mahagúgma magcanta ug magsabáy sa mg̃a siguidilla.

Seguido. = Nayon, ang guisómpay.

Seguidor. = Ang muápas, ang maganonót, ang musonód.

Seguimiento. V. Seguida.

Seguir. = Apas, nonót, sonód, pagdáyon, pagparáyon. * Pagobán, pagcóyog. * Pagábay. * Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbúot sa lain. * Pagpanigíng̃on. * Pagguícan, pagsonód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Segun. = Ing̃on, maíng̃on.

Segundar. = Paghímo sa icadúha, pagsonód sa nahaóna.

Segundariamente. V. Secundariamente.

Segundario. V. Secundario.

Segundilla. = Ang tubig ng̃a pagabugnáuon sa yelo, sa tubig ng̃a tibúoc, ng̃a sobra sa human na ang pagbúgnao sa lain ng̃a tubig.

Segundillo. = Ang icadúhang bahin sa tinápay ng̃a ihátag sa mg̃a Padre sa mg̃a caparían ng̃a nang̃áon sa ilang refectorio, sa human na ang nahaónang rasion.

Segundo. = Ang icadúha, ang sonód sa nahaúna. * Ang icacanúman ca bahin sa minuto.

Segundogenito. = Ang icadúhang anac, ang anac ng̃a sonód sa nahaóna.

Segundón. = Anac ng̃a díli pang̃ánay.

Segur. = Oásay ng̃a dagcó.

Segurador. V. Fiador.

Seguramente. = Sa pagcamatúod, sa pagcaoaláy catáhap ug duha duha.

Segurar. V. Asegurar.

Seguridad. = Pagcalíg-on. * Pagcamatúod. * Pagcaoaláy catáhap ug duha duha. * V. Fianza.

Seguro. = Malíg-on. * Ang oaláy catáhap ug cahárloc. * Pagcatógot, lisencia sa pagbúhat sa bisan onsa. * Calig-ónan arón díli onta maoalá ang salapí con ang mg̃a manggad ng̃a guipadála sa bisan diin.

Seis. = Onóm.

Seisavado. = Bisan onsa ng̃a may onóm sa nauong.

Seisavo. = Ang icánom ca bahin sa usá ca número.

Seiscientos. = Onóm ca gatús.

Seise. = Tagsa ca báta ng̃a nagatóon sa pagcanta sa ubán ng̃a mg̃a Singbahán ng̃a Catedral.

Seiseno. = Icánom.

Seleccion. = Pagcapíli.

Selecto. = Ang guipíli, piníli.

Selva. = Solóp.

Selvatico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a solóp, ug ang motóbo dihá.

Selvatiquez. = Pagcaboquírnon, pagcabórong.

Selvoso. V. Selvático. * Lugar ng̃a may daghan ng̃a mg̃a solóp.

Sellador. = Ang magamarca.

Selladura. = Pagcamarca.

Sellar. = Pagmarca, pagpátic. * Pagtápus, pagtibáoas sa bisan onsa. * Pagtábon, pagtácop. * Pagcábig sa maáyong buot sa isigcatáuo, tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guibúhat canía.

Sello. = Marca, patic, capandáyan ng̃a igamarca. * Baláy ng̃a pagamarcáhan sa mang̃a papel ug mg̃a camatoóran. * Pagcahíngpit.

Semana. = Semana. * Cadaghánan, cadugáyan sa pitó ca adlao.

Semanal. = Ang nahatong̃ód sa semana.

Semanalmente. = Sa semana semanang tanán.

Semanario. V. Semanal.

Semanería. = Opicio sa pagcasemanero.

Semanero. = Táuo ng̃a may catungdánan sa pagtúman sa bisan onsa sa usá ca tibúoc ng̃a semana.

Semblante. = Nauong. * Pagcabótang sa bisan onsa. * Pagpatúngha sa goa ug sa nauong sa anáa sa solód sa huna huna ug sa casing casing.

Sembradío. = Yota ng̃a maáyo ug ng̃a guiándam arón pagatámnan ug pagapugásan.

Sembrado. = Yota ng̃a guipugásan.

Sembradura. = Pagcapúgas.

Sembrar. = Pagpúgas, pagsáb-oag, pagcátag. * Paghátag sa cahigayónan sa bisan onsang buhat ng̃a daótan. * Pagsúguid sa bisan onsa arón mabántog. * Pagbúhat sa bisan onsa ng̃a macapolós.

Semeja. V. Semejanza. * Timáan.

Semejable. = Ang mahímo ng̃a maíng̃on sa lain ng̃a butang, ang mahímo ng̃a maíng̃on sa lain ng̃a butang.

Semejado. = Como el siguiente.

Semejante. = Magsáma, maíng̃on, magtopóng.

Semejantemente. = Sa pagcaíng̃on, sa pagcasáma.

Semejanza. = Pagcasáma, pagcaíng̃on.

Semejar. = Pagíng̃on, pagsáma.

Semen. = Tolos, dugó.

Semental. = Ang nahatong̃ód sa pagpúgas ug sa mg̃a baol.

Sementar. V. Sembrar hasta paghátag.

Sementera. V. Sembradura. * Baol. * Cabalánan, oma. * Túig ng̃a igapúgas.

Sementero. = Poyo poyo, balúyot, bocág ng̃a pagasórlan sa binhi ng̃a ipulúgas.

Sementino. = Ang nahatong̃ód sa binhi.

Semestre. = Ang madúgay sa onóm ca bulan. * Túig, pagcadúgay sa unúm ca bulan, sa tung̃á sa túig.

Semi. = Ang tong̃á sa bisan onsa.

Semicapro. = Dios dios sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo.

Semicircular. = Ang nahatong̃ód sa semicírculo.

Semicírculo. = Ang tung̃á sa usá ca malíng̃in.

Semidea. V. Semidiosa.

Semideo. V. Semidios.

Semidifunto. = Ang hapit na mamatáy.

Semidiós. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a dioatáhan, sa canhing tiempo, sa mg̃a táuo ng̃a banságon ug bantógon tong̃ód sa ilang mg̃a búhat ng̃a cating̃aláhan.

Semidiosa. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a babáye ng̃a guipacaíng̃on nila ng̃a anac sila sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon.

Semidoble. = Piesta ng̃a dolodíot sa piesta ng̃a doble.

Semidormido. = Ang natólog tolog.

Semidragon. = Binúhat ng̃a táuo ang tung̃á ug bitin ang tung̃á.

Semihombre. = Laláqui sa tung̃á lamang.

Semilla. = Binhi. * Bisan onsa ng̃a mahímo ug guinicánan, hingtúngdan ug sinógdan sa lain ng̃a butang.

Semillana. V. Manzanilla.

Semillero. = Lugar ng̃a pagapugásan sa mg̃a binhi arón ilálin oña ang mg̃a tanóm sa lain ng̃a yota con midagcó dagcó na.

Seminal. = Ang mahímo sa binhi, ang may binhi.

Seminario. V. Semillero. * Baláy mg̃a pagatoónan ug pagatorlóan sa mg̃a báta.

Seminarista. = Ang guibatónan sa usá ca seminario.

Semipedal. = Ang may cahitáson sa tung̃á sa cahitáson sa tiil.

Semipelagianismo. = Ang pagtolón-an sa mg̃a semipelagiano.

Semiplena. = Pagcaásoy sa usá lamang ca testigo.

Semiplenamente. = Sa pagásoy sa usá lang ca testigo.

Semipoeta. = Poeta ng̃a díli maálam caáyo magbúhat sa mg̃a balac.

Semipútrido. = Ang hapit na madonót, ang nadolodonót na.

Semiracional. = Táuo ng̃a coloculiró, ng̃a hong̃og.

Semivivo. = Ang hapit díli mabúhi.

Sémola. = Calaínan sa trigo. * Binócboc sa trigo, sa garvanzos, sa frijoles, &c., ng̃a icabúhat ug sopas.

Semoviente. = Bisan onsa ng̃a malíhoc ng̃a sia usá da.

Sempiterna. = Calaínan sa panápton ng̃a mabága caáyo, sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.

Sempiternamente. = Sa guihápon, sa oaláy catapúsan.

Sempiterno. = Ang oaláy catapúsan, ang madúgay sa guihápon.

Sen. = Tanóm ng̃a ipulúrga.

Senadero. = Ang magabáol sa diótay ng̃a oma.

Senado. = Catilíngban sa mg̃a senador, ug ang baláy ng̃a pagatíngban. * Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo.

Senado consulto. = Sogo, pagbóot sa senado.

Senador. = Dacóng táuo ng̃a apil sa hocmánan sa senado.

Senara. = Baol ng̃a diótay.

Senario. = Ang mahímo sa onóm.

Senatorio. = Ang nahatong̃ód sa senado ug sa mg̃a senador.

Sencillamente. = Sa oaláy cuti cuti, sa oaláy dayan dayan caáyo. * Sa oaláy limbong ug pagcaólo olo. * Sa pagcapótong.

Sencillez. = Pagcanípis. * Pagcapótong, pagcaháoan sa boot. * Pagcacoliró, pagcahóng̃og.

Sencillo. = Ang oaláy sacót. * Ang manípis, magamáy. * Táuo ng̃a masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhan. * Ang táuo sa maháoan ng̃a búot, potong. * Salapí ng̃a dogmoc: caháte, sicápat ug sicaoálo.

Senda. = Dalan ng̃a haíctin, diótay. * Alaguían sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.

Senderear. = Pagóna, pagtórlo sa dalan.

Sendero. V. Senda.

Sendos. = Tagsa ca buoc.

Senectud. = Pagcatigúlang.

Senescal. = Maghohópot, mayordomo sa baláy ng̃a hariánon. * Ponóan sa Guinharían.

Senescalía. = Cahímtang sa pagcasenescal.

Senil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tigúlang ug sa pagcatigúlang.

Seno. = Dughan. * Tian sa mg̃a inahán. * Pagcalóang sa bisan onsa. * Looc sa dagat sa calang sa duhá ca catárman. * Bohó sa hubág ug sa samad.

Sensacion. = Pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas.

Sensato. = Buótan, táuo ng̃a may salabótan.

Sensibilidad. V. Sensacion. * Pagcalóoy, pagcapoáng̃od.

Sensible. = Ang babatíon sa mg̃a balatían sa laoas. * Mololóy-on, mapoang̃óron. * Ang tacús ng̃a caloóyan ug pagahilácan.

Sensiblemente. = Sa pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Sa casáquet.

Sensitiva. = Ang arang batíon. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a balatían. * Tanóm ng̃a mahípos con pagcubílon ang iang mg̃a dahon.

Sensorio. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a balatían. * Ihibaló.

Sensual. V. Sensitiva hasta tanóm. * Ang nahatong̃ód sa pagcaólag.

Sensualidad. = Pagcaólag.

Sensualmente. = Sa pagcaólag.

Sentadillas (á). = Paglíngcod sa mg̃a babáye sa bocó bocó sa cabayo, &c., sa pagbútang sa luyo sa duhá ca paa.

Sentado. = Buótan, díli cundátan.

Sentar. V. Asentar y Asentarse.

Sentencia. = Pagcahócom, sentensia. * Casangputánan ng̃a ondan, ng̃a may dagcóng hingtúngdan.

Sentenciar. = Pagsentensia, paghócom. * Pagtagána sa bisan onsa. * Bisan onsang tuyo.

Sentencion. = Paghócom ng̃a pilit caáyo ug guilabíhan.

Sentenciosamente. = Ing̃on sa pagsentensia sa mg̃a hocom.

Sentencioso. = Polong ng̃a may dagcóng hingtúngdan ug cahológan. * Táuo ng̃a mamólong sa mg̃a pagtolón-an ng̃a maáyo sa mg̃a hamóbong pólong.

Sentidamente. = Sa casáquet.

Sentido. = Ang nasaquét ug nasáquet. * Ang masáyon mubáti. * Ang nalútac, ang mabóoac, ang nalíqui. * Ang nasógor sa pagcadonót. * Ang ihibaló. * Caálam sa pagbúhat sa bisan onsa. * Cahológan sa bisan onsang polong.

Sentimental. = Ang magapacalóoy, ang magapapoáng̃od.

Sentimiento. = Pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Casáquet.

Sentina. = Bisan onsang lugar ng̃a ponó sa hugao.

Sentir. = Pagbáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Pagbáti sa saquét, sa casáquet, sa gotom, &c. * Paghúna húna.

Seña. = Timáan.

Señal. = Idem, marca.

Señaladamiente. = Sa labí pa.

Señalado. = Mahál, hamíli, banságon, bantógon. * Pinatícan.

Señalamiento. = Pagcatimáan, pagcatórlo.

Señalar. = Pagtimáan, pagtórlo. * Pagpirma sa mg̃a sulat. * Paghing̃álan. * Pagtagál. * Paghólot, paghómot. * Paglabí. * Paglabáo. * Pagísip sa mg̃a tantos ng̃a guidáog sa mosogál sa baraja. * Pagpátic.

Señero. = Ang mopoyó ng̃a usá da, sa oaláy obán.

Señor. = Agálon, taguía. * Ang Dios. * Si Jesucristo sa Santísimo Sacramento sa altal. * Polong ng̃a icaábi abi.

Señoreante. = Ang magabóot, ang ponóan.

Señorear. = Pagsógo, pagbóot. * Pagtaguía sa bisan onsa. * Pagtáas sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * Pagámbong, paglígdong.

Señoría. = Polong ng̃a igaábi abi ug igatáhor sa ubán ng̃a mg̃a táuo ng̃a may dagcóng opicio con cahímtang. * Ang táuo ng̃a pagahing̃álan niíning polong. * Pagcabóot, pagcasógo.

Señorico, ca, to, ta. = Anac sa mg̃a dagcóng táuo.

Señoril. = Ang nahatong̃ód sa Señor.

Señorío. = Pagcabóot, pagcasógo. * Ang yota ng̃a caugalíng̃on sa señor. * Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagcapong̃óng sa mg̃a cailíbgon.

Señoron. = Señor caáyo.

Señuelo. = Bisan onsa ng̃a magacábig.

Seo. = Singbahán ng̃a Catedral.

Sepancuantos. = Casabá, pagcabárlong, castígo, pagpasáquet.

Separable. = Ang arang bulágon, ang mahímo ng̃a pagabahínon.

Separacion. = Pagcalálin, pagcabáhin, pagcabólag.

Separadamente. = Sa pagcalináin lain sa pagcabúlag, sa pagcabáhin.

Separador. = Ang magabáhin, ang magabúlag, ang magapaláin.

Separante. = Idem.

Separar. = Bolag, bahin, lain, lalin.

Separativo. V. Separador.

Sepedon. V. Sipedon.

Sepir. V. Gibia.

Septeno. V. Seteno.

Septentrion. V. Setentrion.

Septentrional. V. Setentrional.

Septiembre. V. Setiembre.

Séptimo. V. Sétimo.

Septuagésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa capitóan.

Septuplicar. V. Setuplicar.

Séptuplo. V. Sétuplo.

Sepulcral. = Ang nahatong̃ód sa lobóng, sa lobng̃ánan, sa lolóbng̃an.

Sepultar. = Paglobóng. * Pagtágo, paghóbong sa bisan onsa, ng̃a malisód ng̃a hicaplágan.

Sepultura. = Lobóng, lobng̃ánan, lolóbng̃an, lobong̃ánan.

Sequedad. = Pagcamalá, pagcaoaláy ulan. * Pagcadíli mabóng̃a ang yuta. * Polong ng̃a magáhi. * Gáoi, cagaoían ng̃a maísog.

Sequedal ó Sequeral. = Yota ng̃a mamalá caáyo ug ng̃a díli mobóng̃a.

Sequero. V. Secadero y Secano.

Sequeroso. V. Seco.

Sequete. = Tipac ng̃a pan ng̃a magáhi. * Pagcaómpoc. * Pagcagáhi sa gaoi, sa cagaoían.

Sequía. V. Sequedad.

Sequillo. = Calaínan sa matám-is ng̃a magáma sa binócboc ug sa asúcar.

Sequío. V. Secano.

Séquito. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a magaobán sa bisan cansa. * Pagcadáyeg sa bisan cansa tong̃ód sa iang maáyong batásan.

Sequízo. V. Seco.

Ser. = Mao. * Pagpuyó, paghonóng sa bisan diin. * Pagsógod.

Sera. = Bucág ng̃a dagcó.

Seráfico. = Ang nahatong̃ód sa Serafin. * Si S. Francisco de Asís.

Serafin. = Ángeles sa nahaónang ponong ponóng̃an. * Táuo ng̃a matahóm caáyo.

Serafina. = Calaínan sa panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Seraje. = Cadaghánan sa mg̃a bocág.

Serasquier. = Ponóan ng̃a dagcó sa mg̃a soldados sa mang̃a turco.

Serba. = Bong̃a sa serbal.

Serbal. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a bong̃a ng̃a maíng̃on sa mg̃a pera con mansana.

Serbo. = Idem.

Serenar. = Paglínao sa tiempo ug sa dagat. * Pagpatón-og sa bisan onsa. * Pagtín-ao sa bino, sa tubig, &c., ng̃a nalóbog. * Pagpahínay sa mang̃a pagálsa, sa mg̃a cabobót-on ng̃a nanagbíquil biquil, sa nanagáoay ug sa nasucó.

Serenata. = Pagmúsica, piesta sa música.

Serenero. = Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a babáye sa olo arón díli sila pagaonsáon sa ton-og.

Serení. = Bote, sacayán ng̃a diótay.

Serenidad. = Pagcalínao sa tiempo, sa hang̃in ug sa dagat. * Polong ng̃a igatáoag ug icahing̃álan sa ubán ng̃a mg̃a príncipe. * Pagcalínao sa buot, sa cásing cásing.

Serenísimo. = Polong ug ng̃alan ng̃a igatáoag ug icahing̃álan sa ubán ng̃a mg̃a anac sa mg̃a hari.

Sereno. = Malínao. * Táuo sa mahúsay ng̃a buot, sa maháoan ng̃a cásing cásing. * V. Afable. * Yamog, ton-og. * Táuo ng̃a may opicio sa pagpahibaló, sa gabíy ug sa masámot ng̃a ting̃og, sa pagcabótang sa tiempo, con malínao ba, con moólan ba, &c., ug sa horas. * Táuo ng̃a oaláy caólao.

Seriamente. = Sa pagcalígdong, sa pagcaámbong. * Sa minatúod, sa pagcamatúod, sa matúod tuod.

Serie. = Pagcasonód sonód sa mg̃a butang. * Pagcalang̃áquit. * Pagcahúsay.

Seriedad. = Pagcaámbong, pagcalígdong. * Pagcaháit sa pagsolóng, pagpamíd-oc. * Pagcaháoan sa buot sa mg̃a pagsábot.

Serijo ó Serillo. = Bucág ng̃a diótay.

Serilla. = Idem.

Sério. = Malígdong, maámbong, ang mahúsay sa iang pagatúbang, sa iang paglíhoc, &c. * Ang mamólong ug magasolóng sa pagcaháit, sa pagcaísog. * Táuo sa maháoan ug mapótong ng̃a buot, ng̃a díli magalímbong ug magaólo olo. * Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagatágdon. * Maáyo, mahál, halángdon.

Sermon. = Oáli. * Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay.

Sermonario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a oáli. * Cadaghánan sa mg̃a oáli.

Sermonear. = Pagsáoay, pagbárlong, pagcasabá sa masóbsob.

Serna. = Calaínan sa yota ng̃a pagabalánan.

Seroja. = Ang dahon ng̃a laya ng̃a natágas sa mg̃a cahoy. * Mg̃a cahoy ng̃a tolotagídyot.

Serojo. = Idem.

Seron. V. Banasta y Canasta.

Seronero. = Ang magabúhat, magbubúhat, sa mg̃a seron.

Serosidad. = Dugá ng̃a mabólag sa dugó.

Serpa. = Balágon ng̃a hatáas sa mang̃a paras.

Serpear. V. Serpentear.

Serpentaria. = Tanóm. * Gamót ng̃a italámbal.

Serpentario. = Tapoc sa mg̃a bitóon.

Serpentear. = Paglacát sa pagcalicó licó, maíng̃on sa paglacát sa mg̃a bitin.

Serpentígero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitin.

Serpentin. = Capandáyan, sa canhing tiempo, sa puthao, ng̃a pagabotáng̃an sa mecha sa pagsílsil sa mg̃a luthang. * Puthao ng̃a apil sa mg̃a yaoe sa mg̃a pusil, &c.

Serpentina. = Idem hasta puthao. * Hing̃aníban ng̃a isalibáy. * Bató ng̃a berde ng̃a masáyon ng̃a pagahinlóon.

Serpentinamente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a bitin.

Serpentino. = Ang nahatong̃ód, ang ang̃ay sa mg̃a bitin, sa mg̃a saoa. * Lana ng̃a guing̃álan sa mg̃a bitoc. * Dila ng̃a tigmaldicion, táuo ng̃a tigtónglo, ng̃a naánad sa pagtónglo. * Calaínan sa batóng mármol.

Serpenton. = Tolónggon ng̃a pagataihópon.

Serpiente. = Bitin, saoa. * Ang yaoa.

Serpigo. = Calaínan sa hubág.

Serpol. = Tanóm.

Serradizo. = Cahoy ng̃a arang gabson.

Serrado. = Bisan onsa ng̃a ng̃ipónan maíng̃on sa gabas.

Serrador. V. Aserrador.

Serraduras. = Ang quináon sa gabas.

Serrallo. = Baláy ng̃a hariánon sa Gran Turcó, sa hari sa mg̃a turco. * Bisan onsang lugar ng̃a pagabuhátan sa mang̃a salá ng̃a maláo-ay.

Serranía. = Cabuquílan, cabongtólan.

Serraniego. V. Serrano.

Serranil. = Calaínan sa cuchillo.

Serrano. = Ang mopoyó ug ang nagatáuo sa buquid.

Serrar. V. Aserrar.

Serrijon. = Buquid, bongtod ng̃a hatáas ug díli halagpád caáyo.

Serrin. V. Aserraduras.

Serrino. = Ang maíng̃on ug ang nahatong̃ód sa gabas.

Serrucho. = Gabas ng̃a guibotáng̃an sa usá lamang ca coloptánan.

Serta. = Ang sinína.

Servato ó Ervato. = Tanóm.

Serventesio. = Calaínan sa balac.

Servible. = Ang macapolós, ang arang poslan.

Serviciador. = Ang maníng̃il sa balaíron tong̃ód sa pagágui sa bisan diin sa mg̃a hayúpan.

Servicial. = Ang magaalágad sa maáyong pagsílbi ug sa dagcóng cacúgui.

Servicialmente. = Sa cacúgui sa pagsílbi, sa pagalágar.

Serviciar. = Pagbáyad sa mg̃a balaíron tong̃ód sa pagágui sa bisan diin sa mg̃a hayúpan.

Servicio. = Pagcasílbi, pagcaalágar. * Pagcabótang sa pagcasologóon. * Pagcatáhod, pagcasíngba sa Dios. * Pahanóngdan sa mg̃a pagsílbi. * Salapí ng̃a ihátag sa pagbúot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a sacop, sa ilang hari, ug sa pagtábang sa mg̃a quinahánglan sa Guinharían. * Polós, caposlánan sa mg̃a buhat sa lain. * Baso ng̃a calibáng̃an. * Cadaghánan sa mg̃a pinggan, sa mg̃a panácsan, &c., ng̃a quinahánglan sa pagcáon, sa pagínom sa café, &c., ang cuchara, tenedor ug cuchillo ng̃a ibútang sa lamesa ng̃a calán-an.

Servidero. = Ang arang pagapóslan, ang macapolós.

Servido. = Bisti, &c., ng̃a dolodáan na.

Servidor. = Ang magasílbi, ang magaalágar, ang magaáli ali ug mahagógma sa bisan cansang babáye. * Ang mapasácop sa pagbóot sa lain. * Ang basin, baso ng̃a calibáng̃an.

Servidumbre. = Pagcaalágar, pagcasílbi. * Pagcaolípon, pagcabíhag, cabihágon, cabihágan. * Catungdánan ng̃a pilit sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcabóot ng̃a mabáscog sa mg̃a cailíbgon. * Calibáng̃an.

Servil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sologóon. * Bisan onsa ng̃a obos, ng̃a oaláy bale caáyo.

Servilmente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a olípon, sa mg̃a bihag. * Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad, sa díli ang̃ay.

Servilla. = Calaínan sa sapín.

Servilleta. = Serviyeta, panápton ng̃a ibútang sa lamesa ng̃a calán-an, ug ng̃a ipailálom sa mg̃a pinggan, ug silbi sa pagpáhid sa mg̃a táuo ng̃a nang̃áon.

Servíola. = Cahoy ng̃a guitáod sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán, ng̃a pagbitáyan sa mg̃a ancla, sa sinípit.

Servir. = Pagsílbi, pagalágar. * Pagtamód, pagbálos. * Pagbóhat sa bisan onsa, guican sa sogo sa lain. * Pagsácop sa pagbóot sa lain. * Pagílis, pagpóle, pagólos. * Pagpolós. * Pagtáhod, pagsíngba sa Dios ug sa mg̃a santos. * Pagáli ali, paghigógma sa bisan cansang babáye. * Paghátag sa bisan cansa sa hari con sa Guinharían sa salapí ng̃a igatábang sa mg̃a quinahánglan, sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot. * Pagbótang sa dahon sa baraja sa dagoay ng̃a guipang̃áyo.

Sesada. = Mg̃a otoc ng̃a prinito.

Sesear. = Pagyúng̃it sa pagsángpot.

Sesenta. = Canóman, caunúman.

Sesenton. = Ang may caonóman ca túig.

Seseo. = Pagcayóng̃it.

Sesera. = Ang lugar sa olo ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a otoc.

Sesga. V. Nesga.

Sesgadamente. = Sa pagcabalábag, sa pagcasímbal. * Sa pagcabalíhas, sa pagcatampíhas.

Sesgadura. = Pagcasímbal.

Sesgamente. V. Sesgadamente. * Sa pagcataquílid. * Sa pagcahínay, sa pagcahómoc.

Sesgar. = Pagtábas sa pagcasímbal, sa pagcataquílir, sa pagcabalábag, sa pagcabalíquig. * Pagatampíhas, pagbalíhas.

Sesgo. = Balíquig. * Ang guitábas sa pagcasímbal. * Malíngdong, ang magacoloculíot. * Pagcatábas ng̃a sinímbal, ng̃a balíquig.

Sesion. = Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo. * Pagcasábot, pagcasólte sa pagsábot sa bisan onsa.

Sesma. = Ang icaúnum ca bahin sa bisan onsa.

Sesmero. = Ang magabántay ug magahópot sa mg̃a sesmo.

Sesmo. = Yota ng̃a nacasácop sa daghan ng̃a mg̃a longsod.

Seso. = Otoc. * Boot, caboótan, salabótan. * Bang̃il sa mg̃a colon, &c., ng̃a guibútang sa caláyo.

Sesquipedal. = Ang hatáas ng̃a maíng̃on sa cahitáson sa usá ca tiil ug tung̃á.

Sesteadero. = Lugar ng̃a pagahooáyan sa odto sa mg̃a hayúpan.

Sestear. = Paghúoay, pagcatólog sa siesta.

Sestero. V. Sesteadero.

Sestil. = Idem.

Sesudamente. = Sa Pagcaboótan, sa maáyong paghúna húna.

Sesudo. = Boótan.

Seta. = Balahíbo sa baboy: V. Hongo, Jeta y Pavesa.

Sete. = Solód ng̃a pagabotáng̃an sa pigsánan, sa pagmarca sa salapí.

Setecientos. = Pitó ca gatús.

Setena. = Cadaghánan sa pitó ca botang ng̃a nagcasonód sonód.

Setenario. = Ang mahímo sa pitó ca número. * Cadugáyan, pagcadúgay sa pitó ca túig.

Setenio. = Idem desde cadugáyan.

Seteno. V. Sétimo.

Setenta. = Capitóan.

Setenton. = Ang may capitóan ca túig.

Setentrion. V. Osa mayor. * Hang̃in, amíhan.

Setentrional. = Ang nahatong̃ód sa setentrion.

Setiembre. = Setiembre, ang icasíam ca bulan sa túig.

Sétimo. = Icapíto. * Ang mahíngpit sa isip sa pitó.

Seto. = Alad.

Setuagenario. = Táuo ng̃a may capitóan ca túig.

Setuagésima. = Ang domingo ng̃a igasógod sa totólo ca semana ng̃a guisóndan sa cuaresma.

Setuagésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa capitóan.

Setuplicar. = Pagdághan sa bisan onsa sa macapíto. * Pagósob sa macapíto.

Sétuplo. = Ang isip ng̃a macasácop sa lain isip sa macapíto.

Severamente. = Sa pagcaháit, sa pagcapógos.

Severidad. = Pagcaháit, pagcapógos. * Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa batásan, sa catungdánan.

Severo. = Maháit, maísog sa pagbárlong, sa pagcastigo, sa pagatúbang. * Matinumáno. * Malígdong, maámbong.

Sevicia. V. Crueldad.

Sexagenario. = Ang may caonóman ca túig.

Sexagésima. = Ang icadúhang domingo sa totólo ng̃a guisóndan sa cuaresma.

Sexagésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa caunúman.

Sexángulo. = Ang may onóm ca nauong.

Sexenio. = Pagcadúgay, cadugáyan sa unóm ca túig.

Sexo. = Calaínan sa laláqui ug sa babáye, sa laqui ug sa baye.

Sexta. = Ang usá ca bahin sa aldao, sa canhing tiempo, ug ng̃a nahímo cutub sa las dose hasta sa las tres. * Ang usá sa mg̃a pang̃ádye sa mg̃a Padre.

Sextante. = Capandáyan sa paghíling ug sa pagsáyod sa cahitáson sa arlao.

Sextilla. = Calaínan sa balac.

Sextina. = Idem. * Excomunion ng̃a guibútang sa mg̃a ponóan sa Singbahán, arón madayág ang mg̃a saláan.

Sexto. = Icánom, ang macahíngpit sa isip sa onóm.

Sextuplicar. = Pagósob sa macaonóm.

Séxtuplo. = Ang macasácop sa isip sa unúm.

Sexual. = Ang nahatong̃ód sa laláqui con sa babáye.

SI

Si. = Oo.

Siapan. = Panácot sa mg̃a pagtína.

Sibil. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a bong̃a ug sa carne, sa mg̃a lang̃ob.

Sibila. = Babáyeng quinaarmánon ng̃a guipacaíng̃on sa mg̃a dioatáhan ng̃a guihonghóng̃an sia sa Dios.

Sibilante. = Ang magatághoy.

Sibilino. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sibila.

Sicómoro. = Cahoy ng̃a maíng̃on ing̃on sa higuera, sa Egipto.

Sideritis. = Calaínan sa batóng mahál. * Calaínan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal.

Sidéreo. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitóon.

Sidra. = Ilímnon ng̃a magáma sa dugá sa mg̃a mansana.

Siega. = Pagcagálab. * Túig ng̃a igagálab. * Ang trigo, ang humáy, &c., ng̃a guigálab na.

Siembra. = Pagcapúgas. * Túig ng̃a igapúgas. * Ang guipugásan.

Siempre. = Guihápon. * Sa oaláy catapúsan.

Siempreviva. = Calaínan sa mg̃a tanóm.

Sien. = Dong̃an dong̃an.

Siena. = Nauong.

Sierpe. = Bitin. * Ang yaoa. * Táuo ng̃a malágsot caáyo.

Sierra. = Gabas. * Pagcatáytay sa mg̃a caboquílan ug sa mg̃a capangpáng̃an.

Siervo. = Olípon, bihag. * Ang mapasácop sa lain.

Sieso. = Botbot.

Siesta. = Tiempo ng̃a sonód sa odto. * Tiempo ng̃a igacatólog sa capus na, sa human na ang pagcáon. * Católog sa human na ang pagcáon.

Siete. = Pitó.

Sietemesino. = Báta ng̃a natáuo sa icapíto ca bulan sa pagsámcon canía.

Sieteñal. = Ang may pitó ca túig.

Sifon. = Hopot hopot ng̃a balicó, ng̃a icapagóa sa bino, sa tubig, &c., sa mg̃a surlánan.

Sigilacion. = Pagcamarca.

Sigilado. = Ang guitácdan sa bisan onsang saquét, con naánad sa bisan onsang salá.

Sigilar. = Paghílom, díli patúg-an sa bisan onsa.

Sigilo. = Marca. * Pagcahílom, pagcadíli pagtú-an.

Sigilosamente. = Sa tinágo, sa hilom, sa pagcahílom.

Sigiloso. = Mahilómon, ang díli magatúg-an.

Siglo. = Cadugáyan. * Pagcadúgay sa usá ca gatús ca túig. * Túig ng̃a hatáas uyámot. * Calibútan.

Signáculo. = Marca, timáan, patic.

Signar. = Pagtimáan, pagmarca. * Pagpang̃óros.

Signatura. V. Signáculo. * Hocmánan sa Roma, sa daghan ng̃a mg̃a ponóan sa Singbahán.

Signífero. = Ang guimarcáhan, ang guitimaánan. * Ang may marca, patic.

Significacion. = Pagcaásoy, pagcasáyod, ang guiasóyan. * Casayóran.

Significado. = Idem.

Significador. = Ang magaásoy, ang magasáyor.

Significante. = Idem.

Significar. = Pagsáyor, pagásoy, pagpahibaló.

Significadamente. = Sa pagcaásoy, sa pagcasáyor.

Significativo. V. Significador.

Signo. V. Signáculo. * Ang moábot gayód tong̃ód sa gahóm sa mg̃a bitóon, ing̃on sa pagtoó sa oaláy hingtúngdan sa mg̃a táuo ng̃a cabos. * Ang tagsa sa mg̃a icapólo ug duhá ca bahin sa zodiaco.

Siguiente. = Ang mosonód, manononód.

Sílaba. = Polong.

Silabario. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a sílaba, ng̃a pagatoónan sa pagbása sa mg̃a báta.

Silabear. = Pagsángpot sa mg̃a sílaba, sa pagcatinágsa tagsa.

Silábico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sílaba.

Silbador. = Ang magatihól, ang magatághoy.

Silbar. = Pagtihól, pagtághoy. * Paghorós, pagdagóoc sa hang̃in.

Silbato. = Capandáyan sa pagtághoy. * Bohó ng̃a diótay, lotac con liqui ng̃a pagaaguían sa hang̃in, sa tubig, bino, &c.

Silbido. = Pagcatihól, pagcatághoy. * Pagcahagónghong sa mg̃a dalónggan.

Silbo. = Idem. * Pagcadagóoc sa hang̃in. * Ang ting̃og sa mg̃a saoa ug sa obán ng̃a mg̃a mananáp.

Silboso. V. Silbador.

Silenciario. = Ang magahílom sa canúnay. * Ang magabántay arón oaláy banha sa baláy, sa Singbahán, &c.

Silenciero. = Idem desde ang magabántay.

Silencio. = Hílom, pagcaoaláy ting̃og.

Silenciosamente. = Sa pagcahílom. * Sa tinágo.

Silencioso. = Mahilómon, ang díli mutíng̃og. * Lugar ng̃a guihilóman.

Silería. = Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a lang̃ob.

Silero. V. Silo.

Silicio. V. Cilicio.

Silo. = Lang̃ob ng̃a mamalá, ng̃a pagatipígan sa trigo. * Bisan onsang lugar sa ilálom sa yota ng̃a mang̃ítng̃it.

Silogismo. = Pagcaíndig indig.

Silogístico. = Ang nahatang̃ód sa silogismo.

Silogizar. = Pagíndig indig.

Siluro. = Isdang dagcó.

Silva. = Catilíngban sa mg̃a sulat ng̃a nagacaláin lain. * Calaínan sa balac.

Silvático. V. Selvático.

Silvestre. = Ihálas, ihaláson. * Táuo ug borong, buquírnon.

Silvoso. V. Selvático.

Silla. = Lingcoránan. * Ang lobót. * Pagcapadre Santo, pagcaobispo. * Siya sa mg̃a cabayo, &c.

Sillar. = Bató ng̃a sinápsap sa pagcaláro. * Ang bocó bocó sa cabayo, &c., ng̃a pagalingcóran sa siya.

Sillera. = Lugar ng̃a paghipúsan sa mg̃a siya.

Sillería. = Cadaghánan sa mg̃a lingcoránan ng̃a guibútang sa pagcahúsay, ng̃a pagalingcóran sa mg̃a táuo. * Baláy ng̃a pagbaligyáan sa mg̃a siya. * Opicio sa pagbúhat sa mg̃a siya. * Baláy, Singbahán, &c., ng̃a guibúhat sa mg̃a bató ng̃a guipanglóngtod longtod.

Sillero. = Ang magabúhat, magaáyo ug magabalígya sa mg̃a siya.

Silleta. = Lingcoránan. * Basong diótay, basin ng̃a calibáng̃an sa masaquét. * Batóng ligsánan sa cacao.

Silletero. = Sinohólan sa pagyáyong sa orimón, sa tarabón. * V. Sillero.

Sillico. = Basin, baso ng̃a calibáng̃an.

Sillon. = Siya sa cabayo, &c., ng̃a pagalingcóran sa pagcabáyo sa mg̃a babáye.

Sima. = Lang̃ob ng̃a halálom ug mang̃ítng̃it.

Simado. = Yota ng̃a halálom.

Simbólico. = Ang magaásoy sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a pananglétan. * Ang maíng̃on ug magsáma sa lain ng̃a butang.

Simbolizacion. = Pagcaíng̃on, pagcasáma sa usá ca butang sa lain mg̃a butang.

Simbolizar. = Pagíng̃on, pagsáma sa usá ca butang sa lain.

Símbolo. = Timáan ng̃a mapaíla sa bisan onsa. * Ang Mitóo acó. * Ang mg̃a toloóhan sa mg̃a binuñágan. * Polong ng̃a lactod ng̃a may dagcóng cahológan, ug ng̃a magaásoy sa bisan onsa ng̃a halálom.

Simetría. = Pagcaóyon, pagcaáng̃ay.

Simétricamente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon.

Simétrico. = Ang may caang̃áyan. * Ang nahatong̃ód sa pagcaáng̃ay.

Simiente. = Binhi. * V. Semen. * Bisan onsa ng̃a mahímo ug guinicánan, sinógdan sa bisan onsa.

Símil. = Maíng̃on ing̃on, magsáma. * Panigíngnan, pananglétan.

Similar. = Ang usá ca buoc ng̃a mahímo sa mg̃a bahin ng̃a magsáma, ng̃a maíng̃on ing̃on.

Similicadencia. = Pagcaósob osob sa usá ca polong ng̃a may pagcasáma sa pagsángpot sa lain ng̃a polong.

Similirate. = Caoatán ng̃a maharlócon.

Similitud. V. Semejanza.

Similor. = Tumbága ng̃a sináctan sa buláoan.

Simio. = Amó ng̃a laqui.

Simon. = Coche ng̃a pagaabáng̃an ug ang cochero, ang táuo ng̃a magahópot niána.

Simonía. = Pagpálit ug pagbalígya sa bisan onsa ng̃a espirituhánon.

Simoniacamente. = Sa may simonía.

Simoníaco. = Ang nahatong̃ód sa simonía. * Ang macasalá sa pagpálit con sa pagbalígya sa bisan onsang sinagrado con espirituhánon.

Simoniático. = Idem.

Simpatía. = Pagcaáng̃ay. * Pagcaíng̃on ing̃on, pagcasáma sa tong̃ód sa batásan con sa lain ng̃a hingtúngdan.

Simpáticamente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaíng̃on.

Simpático. = Ang moáng̃ay ug maíng̃on sa lain ng̃a butang.

Simplazo. = Hong̃og uyámot.

Simple. = Olay. * Sya usá da. * Ang oaláy sacót. * Bisan onsa ng̃a magamáy, manípis. * Camatoóran ng̃a oaláy pirma ug calig-ónan. * V. Afable. * Boang boang, hong̃og, coliró, culáng̃an sa buot. * Pagcabántog ng̃a diótay ug obos, sa pagpiesta ug sa pagpang̃ádye sa mg̃a Padre sa obán ng̃a mg̃a santos. * Tanóm ng̃a macapolós sa paggáma sa mg̃a tambal.

Simplemente. = Sa oaláy pagcabántog, sa oaláy cuti cuti. * Gayúd.

Simpleza. = Pagcahóng̃og. * Pagcaoaláy quinaárman. * Pagcabórong.

Simplicidad. = Idem. * Pagcaólay, pagcaoaláy sacót. * V. Afabilidad.

Simplificacion. = Pagcacóha sa mg̃a pagcúti cuti.

Simplísimo. V. Simplazo.

Simplon. = Idem.

Simplonazo. = Idem.

Simulacion. V. Ficcion. * Pagcasalingcápao.

Simulacro. = Laráoan, paniíngnan. * Laráoan ng̃a magáma sa húna húna.

Simulador. V. Fingido.

Simular. V. Fingir.

Simultáneamente. = Sa pagcadóng̃an. * Sa pagcaóyon.

Simultaneidad. = Pagcadóng̃an sa bisan onsa.

Simultáneo. = Ang dong̃an.

Sin. = Sa oalá.

Sinagoga. = Catilíngbang ng̃a nahatong̃ód sa Pagtóo sa mg̃a judíos. * Baláy con alampóan ng̃a pagatíngban sa mg̃a judíos, sa pagámpo ug sa pagdóng̃og sa pagtolón-an ni Moisés.

Sinapismo. = Tambal ng̃a magáma sa mostasa ng̃a dinócdoc sa pagcabócboc caáyo ug sa suca.

Sincerador. = Ang magadayág sa pagcaoaláy salá.

Sinceramente. = Sa pagcaháoan sa buot.

Sincerar. = Pagdayág sa pagcaoaláy salá sa guibútang butang sa bisan cansa.

Sinceridad. = Pagcaháoan sa boot.

Sincero. = Ang potong, ang maháoan sa buot ug sa cásing cásing.

Síncopa. = Pagcóha sa bisan onsang letras sa tong̃á tong̃á sa usá ca polong.

Sincopadamente. = Sa may síncopa, con síncope.

Sincopal. = Hilánat ng̃a guiobánan sa pagcalúyang dagcó.

Sincopar. = Pagcóha sa obán ng̃a mg̃a letras sa mg̃a polong. * Pagcaláctud.

Síncope. = Pagcalúya. * Pagcaoalá sa mg̃a cosóg, sa gahóm, sa pogcaáhat, ng̃a moábot sa mg̃a masaquét, ug ng̃a pagaobánon sa dagcóng tugnao ug pagcaluspád.

Sindéresis. = Salabótan sa paghúna húna ug maáyo.

Sindicado. = Catilíngban sa mg̃a procurador.

Sindicador. V. Fiscal. * Ang magasómbong sa mg̃a ponóan sa mg̃a salá sa obán.

Sindicar. = Pagtúg-an, pagsómbong sa mg̃a ponóan sa mg̃a salá sa obán. * Pagsáoay, pagbárlong. * Pagtáhap.

Síndico. V. Procurador y Personero.

Sinedrio. V. Sanedrin.

Sinfonía. = Pagcaáng̃ay ug pagcamíng̃ao sa mg̃a ting̃og sa pagcanta, ug mg̃a tolónggon.

Singladura. = Cahitáson ng̃a pagalácuan sa usá ca sacayán sa caluháan ug opát ca horas.

Singlar. = Paglacát sa mg̃a sacayán.

Singular. = Olosáhon, ang usá da. * Mahál, bilírhon. * Cating̃aláhan, hibólng̃an.

Singularidad. = Pagcaláin.

Singularizar. = Pagláin.

Singularmente. = Sa pagcaláin, sa pagcaoaláy labot sa obán.

Singulto. V. Hipo.

Siniestra. = Camot sa oála.

Siniestramente. = Sa pagcadaótan, sa pagcadíli macaígo.

Siniestro. = Ang anáa sa oála. * Táuo sa daótan ng̃a húna húna. * Anógon, aláot. * Batásan ng̃a daótan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Sino. = Con díli. * V. Signo desde ang moábot hasta ang tagsa.

Sinoble. = Berde, Malúnhao.

Sìnoco. = Hilánat ng̃a canúnay ug ng̃a díli madólog.

Sinodal. = Ang nohatong̃ód sa sínodo. * Ang táuo ng̃a nagatócso, nagaexaminar sa obán.

Sinodático. = Buhis ng̃a guinabáyad sa mg̃a Padre sa ilang Obispo, sa timáan sa pagtáhor canía.

Sinódico. V. Sinodal. * Ang nahatong̃ód sa himatáyon sa bulan ug sa bag-ong bulan.

Sìnodo. V. Concilio. * Himatáyon sa bulan ug ang bag-ong bulan. * Catilíngban sa mg̃a Padre, sa pagtócso ug pagexaminar sa mg̃a táuo ng̃a pagaoldenáhan.

Sinonimia. = Pagópod opod sa mg̃a polong sa magsáma ng̃a cahológan ug hingtúngdan.

Sinónimo. = Polong sa magsáma ng̃a cahológan sa lain ng̃a polong.

Sinónomo. = Idem.

Sinople. V. Sinoble.

Sinopsis. = Pagcaláctor.

Sinrazon. = Buhat ng̃a batoc ug contra sa catarúng̃an.

Sinsabor. = Casáquet, calisód, cayógot.

Sintáxis. = Pagcahósay sa mg̃a polong, sa mg̃a suguílon.

Sintesis. = Pagcahímo sa usá ca tibúoc, sa pagcaípon ipon sa iang mg̃a bahin.

Síntoma. = Timáan ng̃a muubán sa mg̃a saquét.

Sintomático. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a timáan sa mg̃a saquét.

Sinuosidad. = Pagcalicó, pagcabalíquig.

Sinuoso. = Ang nalicó, ang nabalíquig.

Sipedon. = Saoa sa América.

Siquiera. = Bisan.

Sire. = Polong ng̃a igatáhor sa mg̃a hari sa Prancia ug sa Inglaterra.

Sirena. = Nimpa sa dagat, ng̃a guipacaíng̃on sa mg̃a dioatáhan ng̃a babáye sia ng̃a matahóm uyámot cutub sa haoac ng̃adto sa olo, ug cutub pa maong haoac hasta sa obus, isda.

Sirga. = Pisi, lubir ng̃a igagóyod, cutub sa yota, sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglutáo.

Sirgar. = Pagbútar, paggúyor, cutub sa yota, sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglutáo, sa usá ca pisi.

Sirio. = Bitóon ng̃a masíhag caáyo.

Sirle. = Tae sa mg̃a carnero ug sa mg̃a canding.

Sirria. = Idem.

Sirte. = Capangpáng̃an sa mg̃a tacot, sa mg̃a hunásan sa dagcóng dagat, sa lauod, hunásan, tacot.

Sirvienta. = Babáyeng sologóon.

Sirviente. = Sologóon ng̃a laláqui.

Sisa. = Ang tolotagídyot ng̃a guipang̃áoat.

Sisador. = Ang mucáoat sa tolotagídyot, ang magacúha.

Sisar. = Pagcóha, pagcáoat sa mg̃a tolotagídyot. * Pagcópos sa mg̃a tacsánan ug sa mg̃a socod. * Pagtábas, pagcúha sa mg̃a bisti sa panápton ng̃a quinahánglan arón mahímo sa maáyong dagoay.

Sisimbrio. = Tanóm.

Sison. = Ang magacáoat sa mg̃a tolotagídyot, sa masóbsob.

Sistema. = Cadaghánan sa mg̃a tolománon sa bisan cansa. * Sintas, galon sa buláoan, sa usá lang ca nauong.

Sistemáticamente. = Sa maíng̃on sa guihápon sa pagcaápas sa bisan onsang tulumánon.

Sistemático. = Ang magabúhat ug ang magahúsay sa iang quinabúhi sa oaláy pagcaósob osob. * Ang maganonót sa bisan onsang tulumánon.

Sistro. = Tolónggon sa mg̃a táuo ng̃a caráan.

Sitiador. = Ang magaátang sa paglibót sa usá ca longsod, cota, &c., sa pagpang̃óbat canía.

Sitial. = Ang siya, lingcoránan ng̃a guiatubáng̃an sa usá ca lamesa ng̃a guitabónan sa caugalíng̃on ng̃a tapete con panápton, ug ng̃a guibotáng̃an usáb sa usá ca onlánan sa ibábao ug sa lain ng̃a unlánan sa tiílan, ng̃a guiándam sa lugar ng̃a pagalingcóran sa mg̃a hari ug sa mg̃a ponóan ng̃a labí sa mg̃a piesta ng̃a bantog.

Sitiar. = Paglibót sa mg̃a caáoay sa usá ca longsod, sa usá ca cota con baluarte sa pagpang̃óbat canía.

Sitibundo. = Ang guióhao.

Sitio. = Lugar ng̃a bolotáng̃an sa bisan onsa. * Pagcabótang sa longsod, sa cota, &c., ng̃a guilibótan sa mg̃a caáoay, sa pagpang̃óbat canía. * Baláy sa banua ng̃a pagaling̃áoan sa obán ng̃a mg̃a táuo.

Sito. V. Situado.

Situacion. = Pagcabótang sa bisan onsa.

Situado. = Ang guibútang, binútang. * Salapí, sohol ng̃a tinódlo ug ng̃a ipadála sa bisan diin.

Situar. = Pagtáod, pagbútang sa bisan onsa sa bisan onsang lugar. * Pagtórlo sa lugar ng̃a pagacoháan sa bisan cansa sa salapí ng̃a ihátag canía.

SO

So. = Sa ilálom.

Soasar. = Pagoloíhao, paglámbon.

Soba. = Pagcahílot. * Pagcabónal, pagcahámpac.

Sobaco. = Iloc.

Sobadero. = Ang arang hilóton.

Sobado. Como el siguiente.

Sobadura. = Pagcahílot.

Sobajadura. = Pagcahícap, pagcacóbil, pagcacóbot sa bisan onsa sa paglúm-it canía.

Sobajamiento. = Idem.

Sobajanero. = Sologoón sa baquero.

Sobajar. = Paghícap, pagcúbil, pagcóbot sa bisan onsa ug paglóm-it canía.

Sobaquear. = Sisi sa mg̃a boctónan sa mg̃a bisti sa tong̃ód sa iloc.

Sobaquido. = Ang guicaóat ng̃a guilócloc sa iloc.

Sobaquina. = Bahó ng̃a anghit ug mang̃íl-ad, ng̃a guican sa iloc sa obán ng̃a mg̃a táuo.

Sobar. = Paghílot. * Pagsáquet, pagcastigo.

Sobarba. = Corea sa freno sa cabayo, ng̃a magalícos sa song̃ó ug sa sulang.

Sobarbada. = Pagcabótad sa mg̃a rienda, sa cabayo, sa pagpogóng canía. * Pagcabárlong, pagcasáoay sa bisan cansa, sa mg̃a polong ng̃a maháit.

Sobarcar. = Pagdála, paglócloc sa iloc sa bisan onsa ng̃a dolodagcó. * Paglólho dapit sa iloc sa mg̃a bisti.

Sobeo. = Corea, tinábas sa panit ng̃a icalíg-on sa daro dihá sa yugo, sa liógan.

Soberanamente. = Sa pagcahári, sa pagcahalángdon. * Sa cagahóman.

Soberanía. = Gahóm sa ibábao sa ng̃atanán. * Pagpalábi labi.

Soberano. = Ang hatáas uyámot, halángdon. * Ulusáhon. * Ang may gahóm sa ibábao sa ng̃atanán. * Ang hari, ang príncipe.

Soberbia. = Pagpalábi labi. * Pagcatahóm ng̃a dao guilabíhan, sa mg̃a cota, ug sa pagcabúhat sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c. * Ang dapong̃ót, ang caligótgot ng̃a nadayág sa mg̃a buhat.

Soberbiamente. = Sa pagpalábi labi.

Soberbio. = Palábi labíhon. * Hatáas, halángdon.

Soberbiosamente. V. Soberbiamente.

Soberbioso. V. Soberbio.

Sobina. = Lansang sa cahoy.

Sobon. = Táuo ng̃a magaaling̃ása cay guilabíhan nia ang mg̃a pagálam alam, ang pagógay ogay nia. * Sobonazo. = Ang táuo ng̃a magalícay sa pagbúhat ug sa mg̃a cahágo.

Sobornacion. V. Soborno.

Sobornador. = Ang magahópo.

Sobornal. = Ang guidúgang sa cabóg-at ng̃a daan sa bisan onsa ng̃a guibálsa sa mg̃a mananáp. * Pardong diótay.

Sobornar. = Paghópo, paghíphip.

Soborno. = Pagcahópo, pagcahíphip. * Ang gasa, ang hatag ng̃a igacóha sa maáyong buot sa bisan cansa. * Bisan onsa ng̃a magapabóyoc sa húna húna sa paglában ug pagtábang sa lain.

Sobra. = Capin.

Sobradamente. = Sa pagcacápin.

Sobradar. = Pagbúhat sa mg̃a atóp atóp.

Sobradillo. = Ang atóp atóp sa mg̃a talambóan, sa mg̃a corredor, &c., arón díli pagadaóton sa ulan ug sa adlao.

Sobrado. = Táuo ng̃a oaláy caúlao. * Arunáhan, salapían, salapiánon. * Paga.

Sobrancero. = Ang oaláy buhat, ang oaláy opicio.

Sobrante. = Ang capin, ang guilabíhan. * Arunáhan, salapían.

Sobrar. = Pagcápin, paglabí.

Sobrazar. = Pagbótang sa mg̃a baga sa ilálom sa colon, &c., arón malóto sa madalí ang solód.

Sobre. = Sa ibábao, sa itáas. * Tong̃ód niíni. * Bisan pa niíni, bisan pa niána. * Ang postánan sa mg̃a sulat ng̃a guisulátan sa ng̃alan sa táuo ng̃a guipadád-an.

Sobreabundancia. = Pagcacápin ng̃a gailabíhan. * Pagcadághan caáyo.

Sobreabundante. = Ang mucápin caáyo, ang capin ng̃a guilabíhan.

Sobreabundantemente. = Sa pagcacápin ng̃a guilabíhan. * Sa pagcadághan.

Sobreabundar. = Pagdághan uyámot.

Sobreaguar. = Paglutáo, pagpuyó sa ibábao sa tubig.

Sobrealiento. = Pagguinháoa ng̃a mabúrlay, ng̃a malisód.

Sobrealzar. = Pagitáas, pagósuag sa bisan onsa.

Sobreañadir. = Pagdúgang caáyo sa guidugáng̃an ng̃a daan.

Sobreañal. = Mananáp ng̃a capin sa usá ca túig.

Sobreasada. = Salchichon sa Mallorca ng̃a pagaiháuon sa pagcáon.

Sobreasar. = Pagíhao pagopód sa guiíhao ng̃a daan, arón matosta ug maáyo.

Sobrecama. = Habol ng̃a guibútang sa ibábao sa obán ng̃a mg̃a habol sa higdáan.

Sobrecarga. = Ang guidúgang sa bisan onsa ng̃a guibála, guiyáyong con guibálsa. * Ang calisód ng̃a nadúgang sa casáquet sa húna húna. * Ang pisi ng̃a guihocót sa bisan onsa ng̃a guibála con guibálsa.

Sobrecargar. = Pagbótang sa dagcóng cabóg-at sa magabála, magayáyong con magabálsa sa bisan onsa.

Sobrecargo. = Ang táuo nagabántay sa mg̃a lulan sa mg̃a sacayán.

Sobrecarta. = Postánan, papel ng̃a guipóstan sa mg̃a súlat. * Icadúhang pagbúot sa mg̃a hocmánan sa tong̃ód sa usá lamang ca capolong̃ánan.

Sobrecartar. = Pagsógo, pagbóot pagopód sa mang̃a hocmánan, arón matúman ang nahaónang sugo.

Sobrecebadera. = Layág sa mg̃a sacayán, ng̃a guitáod sa ibábao sa bauprés ug sa oloonáhan sa sebadera.

Sobrecedula. = Icadúhang sogo sa hari, arón matúman ang guisógo ng̃a daan.

Sobreceja. = Ang bahin sa nauong ng̃a harúul sa quilay.

Sobrecejo. V. Ceño.

Sobreceño. = Idem.

Sobrecerco. = Alad ng̃a icalíg-on sa lain ng̃a alad.

Sobrecincha. = Icadúhang bacos sa mg̃a cabayo, ng̃a icalíg-on sa mg̃a hapín sa mg̃a siya ug sa mg̃a tabon nila.

Sobrecincho. = Idem.

Sobreclaustro. = Solód sa ibábao sa claustro.

Sobrecojer. = Pagábot sa ahat, sa pagcacálit. * Pagcólba, paghárloc, paglísang.

Sobrecomida. V. Postre.

Sobrecopa. = Taclob sa copa.

Sobrecrecer. = Pagtóbo sa usá ca butang sa ibábao sa lain ng̃a butang.

Sobrecreciente. = Ang mutóbo sa ibábao.

Sobrecubierta. = Icadúhang tabon.

Sobrecuello. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a guibúrbud sa liog sa mg̃a Padre.

Sobredezmero. = Ang táuo ng̃a obán sa maniníng̃il sa mg̃a icapólo.

Sobredicho. = Ang guiíng̃on na sa itáas.

Sobrediente. = Ang ng̃ipon ng̃a motoróc sa ibábao sa lain ng̃a ng̃ipon.

Sobredorar. = Pagboláoan. * Pagbalíbar sa polong ng̃a díli macaígo, sa mg̃a buhat con mg̃a polong ng̃a díli maáyo.

Sobreedificar. = Pagbúhat sa baláy, &c., sa ibábao sa bisan onsa.

Sobreempeine. = Ang bahin sa mg̃a bisti sa mg̃a paa ng̃a magatábon sa mg̃a tiil sa dapit sa ibábao.

Sobreentender. V. Sobrentender.

Sobreexceder. V. Sobrexceder.

Sobrefaz. = Ang nauong sa ibábao sa bisan onsa.

Sobreguardia. = Icadúhang bantay.

Sobrehaz. V. Sobrefaz.

Sobrehueso. = Hubág ng̃a mutoróc sa mg̃a bocóg ug ng̃a maól-ol caáyo. * Bisan onsa ng̃a macasámoc ug macalisód. * Casáquet, cagóol.

Sobrehumano. = Ang mulabáo sa pagcacalibutánon.

Sobrejalma. = Habol, panápton ng̃a igatábon sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo.

Sobrejuez. = Hocom ng̃a labí.

Sobrelecho. = Ang nauong sa bató ng̃a magalíngcod sa lain ng̃a bató.

Sobrellave. = Icadúhang yaoe sa mg̃a pultahán.

Sobrelleno. = Ang capin sa mg̃a sorlánan.

Sobrellevar. = Pagbála, pagyáyong sa bisan onsa, arón magapahóoay ang isigcaíng̃on. * Pagpabúhat sa mahínay hinay, pagtábang sa lain sa pagántos sa mg̃a cabúrlay ug mg̃a casáquet. * Pagpasáilo sa mg̃a ponóan sa mg̃a saláng diótay sa mg̃a sacop.

Sobremanera. = Sa pagcalabí.

Sobremano. = Hobág ng̃a muturúc sa ibábao sa cocó sa mg̃a tiil sa pang̃onáhan sa mg̃a cabayo.

Sobremesa. = Tabon sa lamesa.

Sobremesana. = Layág ng̃a laro, ng̃a ibútang sa mg̃a sacayán sa talároc ng̃a guing̃álan ug mesana.

Sobrenadar. = Paglutáo, pagpuyó, sa ibábao sa tubig.

Sobrenatural. = Bisan onsa ng̃a molabáo sa gahúm sa calibútan ug sa mg̃a táuo.

Sobrenaturalmente. = Sa pagcabútang sa dilí calibutánon.

Sobrenombre. = Icadúhang ng̃alan. * Dangga.

Sobrentender. = Pagsábot sa bisan onsa ng̃a díli dayág caáyo, apan ng̃a masáyon pagasabóton tong̃ód sa mg̃a guisóndan.

Sobrepaga. = Pagcadúgang sa sohol.

Sobrepaño. = Panápton ng̃a guibútang sa ibábao sa lain ng̃a panápton.

Sobreparto. = Túig, tiempo ng̃a musonód sa pagánac. * Saquét ng̃a sonód sa pagánac.

Sobrepelliz. = Bisting maputí sa may manggas ng̃a halagpád ng̃a guiibábao sa sotana sa mg̃a Padreng clérigo, sa mg̃a Religioso ug hasta ng̃ani sa táuo ng̃a díli Padre, ng̃a moábot hasta sa oloóbus sa haoac, ug ng̃a pagagamíton sa mg̃a tolománon sa Singbahán.

Sobrepié. = Hobág ng̃a muturúc sa harúul sa cocó sa mg̃a tiil sa pang̃olahían sa mg̃a cabayo, &c.

Sobreplan. = Barenga sa mg̃a sacayán.

Sobreponer. = Pagbútang sa bisan onsa, sa ibábao sa lain ng̃a butang. * Pagántos sa maáyong casing casing sa mg̃a calisód ug mg̃a cabórlay.

Sobrepuesta. = Atóp atóp ng̃a ibútang sa ibábao sa mg̃a pultahán sa mg̃a solód ng̃a pagabitáyan sa mg̃a tabil ug sa mg̃a cortina. * Dayan dayan ng̃a ibútang sa ibábao sa mg̃a tacop.

Sobrepuesto. = Ang guibútang sa ibábao. * Ang orlan sa mg̃a putiócan ng̃a guitóngtong nila sa nahaónang orlan. * Sorlánan sa yota con sa mg̃a balágon ng̃a pagacólbon arón magabúhat ang mg̃a putiócan sa ilang mg̃a orlan.

Sobrepujante. = Ang magalabáo, ang magalabí.

Sobrepujar. = Paglabáo, paglabí.

Sobrequilla. = Cahoy ng̃a muábot cutub sa dolong hasta sa olín sa mg̃a sacayán, ug ng̃a guibútang, dapit sa solód, sa ibábao sa quilla, sa unáyan, ug sa mg̃a ligason.

Sobreropa. V. Sobretodo.

Sobresaliente. = Ang mulabí, ang molabáo. * Ang magaalíli, magasalíli, magaólos sa lain.

Sobresalir. = Paglabí, paglabáo.

Sobresaltar. = Pagábot ug bisan onsa sa pagcaáhat, sa pagcacálit, sa oalá paabóton. * Pagdámag, pagdósmog. * Paglísang, pagcúlba sa pagcaáhat. * Pagpaquíta, pagtúngha.

Sobresalto. = Bisan onsa ng̃a muábot sa pagcacálit. * Cahárloc, calísang, cacúlba ng̃a ahat.

Sobresanar. = Pagpílot, pagpícot sa mg̃a samad sa ibábao lamang. * Pagpatigáyon arón díli onta pagatágdon ang mg̃a polong ug mg̃a buhat ng̃a daútan.

Sobresano. = Sa daútan ng̃a pagcatámbal, sa pagcasalingcápao.

Sobrescribir. = Pagsúlat sa ibábao sa bisan onsa.

Sobrescrito. = Ang sulat ng̃a guibútang sa sapao, sa postánan sa mg̃a sulat.

Sobreseer. = Pagárang, pagóndang sa bisan onsa ng̃a guibúhat.

Sobreseguro. = Sa oaláy catáhap.

Sobreseimiento. = Pagcaárang, pagcaóndang.

Sobresello. = Icadúhang marca, arón may ug labíng dagcóng calig-ónan.

Sobresiembra. = Pagpúgas sa ibábao sa guipúgas ng̃a daan. * Pagsámbag sa mg̃a daótan ng̃a pagtámbag, arón managbíquil ang mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo.

Sobreseñal. = Timáan.

Sobresolar. = Pagbútang sa bag-ong tumbánan sa mg̃a sapín. * Pagtáod sa icadúhang solog sa ibábao sa salog ng̃a daan.

Sobrestante. = Ang anáa sa ibábao con sa harúul. * Ang táuo ng̃a magabántay sa mg̃a mamomóo, sa mg̃a magbubúhat.

Sobresueldo. = Sohol ng̃a guidúgang sa nahaónang sohol.

Sobretarde. = Cahapónon, harúul sa cagabihíon.

Sobretodo. = Panápton ng̃a halagpád, hatáas ug manggásan, ng̃a pagagamíton sa tiempo sa tugnao.

Sobreveedor. = Ponóan sa mg̃a táuo ng̃a maghihíling.

Sobrevenida. = Pagcaábot ng̃a ahat.

Sobrevenir. = Pagábot ug bisan onsa labot pa sa miábot ng̃a daan. * Pagábot sa pagcacálit. * Pagábot sa pagcaígo, sa maáyong horas.

Sobreverterse. = Pagáoas caáyo.

Sobrevesta. = Panápton ng̃a guibísti, niádtong tiempo, sa ibábao sa ubán ng̃a mg̃a bisti.

Sobrevestir. = Pagbútang sa icadúhang bisti sa ibábao sa nahaóna.

Sobrevidriera. = Linála ng̃a caoat ng̃a guibútang sa atubáng̃an sa mg̃a salamín, arón díli mabóong. * Icadúhang tacop ng̃a guitaólan sa mg̃a salamín.

Sobreviviente. = Ang may ug hatáas ng̃a quinabúhi sa lain.

Sobrevivir. = Pagbóhi sa obos na mamatáy ang ubán.

Sobrexceder. = Paglabáo, paglabí, pagóna sa lain.

Sobrexcedente. = Ang mulabáo, ang mulabí, ang magaóna.

Sobriamente. = Sa casaráng̃an.

Sobriedad. = Casaráng̃an sa pagcáon ug sa pagínom.

Sobrinazgo. = Caubánan sa pagcapagománcon.

Sobrino. = Pagumáncon.

Sobrio. = Ang may casaráng̃an sa pagcáon ug sa pagínom.

Socaire. = Lugar sa sacayán ng̃a pagaoásan sa hang̃in sa mg̃a layág. * Pagcatápol sa mg̃a grumete, sa díli sila buot gumóa ilang doyan, sa ilang higdáan.

Socaliña. = Pagcalaláng sa paglímbong sa isigcatáuo ug sa pagcúha canía sa díli onta catungdánan ng̃a ihátag nia.

Socaliñar. = Pagcúha sa isigcatáuo, sa pagcalaláng ug sa pagálam alam canía, sa díli unta catungdánan ng̃a ihátag nia.

Socaliñero. = Ang malaláng̃on, ang magaálam alam.

Socalzar. = Paglíg-on sa usá sa cabaláy &c., ng̃a nanagadáot, dapit sa obos, sa mg̃a simiento.

Socapa. = Pagcasománg̃il.

Socapiscol. V. Sochantre.

Socarra. = Pagcaíhao ng̃a inálang alang. * V. Socarronería.

Socarrar. = Pagíhao, pagtápa ng̃a inálang alang.

Socarren. = Balisbísan ng̃a molabáo sa pared, sa bongbong.

Socarrena. = Bohó.

Socarrina. V. Chamusquina. * Pagcaángtod.

Socarron. = Malaláng̃on, batir.

Socarronamente. = Sa pagcabátir, sa pagcalaláng.

Socarronería. = Pagcalaláng, pagcabátir.

Socava. = Pagcacále sa ilálom sa yota.

Socavar. = Pagcále sa ilálom sa yota.

Socavon. = Lang̃ob ng̃a pagaboháton pagtúyo sa ilálom sa mg̃a cabuquílan.

Sociabilidad. = Paghigógma sa pagobán obán sa mg̃a táuo, sa mg̃a isigcaíng̃on.

Sociable. = Ang mahagógma moobán obán sa isigcaíng̃on.

Social. = Ang nahatong̃ód sa pagcaobán.

Sociedad. = Caobán. * Catilíngban sa pila ca táuo, sa pagbúhat sa bisan onsa.

Socio. = Caobán.

Socolor. = Pagcasománg̃il, pagbalíbar, balíbad.

Socollada. = Pagcahámpac sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán dihá sa mg̃a talároc, con mamahínay ang hang̃in. * Pagcasálom sa dolong sa sacayán sa dagat.

Socono. = Quináoat.

Socorredor. = Ang magalában, ang mutábang.

Socorrer. = Paglában, pagtábang, pagcalóoy.

Socorrido. = Ang masáyon magasángcap sa isigcatáuo sa iang mg̃a quinahánglan.

Socorro. = Tabang, pagcalában.

Socrocio. = Hampol, haclop ng̃a guisáctan sa asafran.

Sochantre. = Ang magabántay sa coro sa ng̃atanán ng̃a pagacantáhon.

Soda. V. Sosa.

Sodomía. = Pagcasalá sa salá sa paghiláoas sa duhá ca laláqui con sa duhá ca babáye, con pagpacasála sa díli mao, sa díli ang̃ay.

Sodomita. = Ang nacasalá sa salá ng̃a guiíng̃on carón.

Sodomìtico. = Ang nahatong̃ód sa sodomía.

Soez. = Táuo ng̃a obus, ng̃a oaláy batásan ng̃a maáyo.

Sofá. = Lingcoránan ng̃a holohatáas, ng̃a may sandígan.

Sofaldar. = Paglólho sa mg̃a saya. * Pagbúcas sa bisan onsa.

Sofaldo. = Pagcalólho, pagcabócas.

Sofion. = Pagcatúbag, pagbalíbad ng̃a magáhi.

Sofisma. = Polong ng̃a icapamatúod unta sa díli matúod, sa bacac.

Sofista. = Ang buot magpamatúor sa mg̃a polong ng̃a díli mao, sa bisan onsa ng̃a díli matúod.

Sofistería. = Pagcasalingcápao sa obán ng̃a mg̃a polong ng̃a guipacaíng̃on ng̃a matúod, labon ng̃a bacac.

Sofisticacion. = Pagcamáo mao sa bisan onsa.

Sofísticamente. = Sa salingcápao.

Sofístico. = Bisan onsa sa salingcápao lamang.

Sófito. = Bahin sa mg̃a cornisa sa mg̃a Singbahán, &c.

Soflama. = Siga ng̃a hapit díli maquíta. * Pagcaínit sa nauong ng̃a guícan sa caínit sa cotó cotó con sa caúlao. * Pagcasalingcápao sa mg̃a polong ng̃a icalímbong sa isigcatáuo. * V. Roncería.

Soflamar. = Pagcaínit sa mg̃a polong ng̃a salingcápao sa paglímbong sa isigcatáuo. * Pagpaúlao sa lain.

Soflamero. = Ang mugámit sa mg̃a polong ng̃a salingcápao sa paglímbong sa isigcaíng̃on.

Sofocar. V. Sufocar.

Sofreir. = Pagpolopríto, pagpríto sa ibábao lamang.

Sofrenada. = Pagcabótar ng̃a calit sa mg̃a pisi sa preno sa cabayo, &c., sa pagpogóng canía. * Pagcabárlong, pagcasabá ng̃a maháit.

Sofrenar. = Pagpogóng sa pagcacálit sa cabayo, &c., sa pagbútar sa mg̃a rienda, sa mg̃a pisi sa preno. * Pagcasabá, pagsáoay, pagbárlong sa mg̃a magáhing polong.

Soga. = Pisi, lubir. * Socor sa mg̃a yota.

Soguear. = Pagsócod sa pisi.

Soguería. = Opicio sa pagbúhat sa mg̃a pisi ug ang baláy ng̃a pagabuhátan niána. * Cadaghánan sa mg̃a pisi, sa mg̃a lubir.

Soguero. = Ang magbubúhat ug magabalígya sa mg̃a pisi.

Soguilla, ta. = Pising magamáy. * Ang bohóc ng̃a sinalápir.

Soguillo. = Idem desde ang bohóc.

Sojuzgador. = Ang magabúot, ang magasógo.

Sojuzgar. = Pagbóot, pagsógo sa pagcalúgus.

Sol. = Arlao.

Solacear. V. Solazar.

Solada. = Salog. * Ang lalog.

Solador. = Ang magatáor sa mg̃a bató, sa mg̃a ladriyo, &c., sa mg̃a salog.

Soladura. = Pagcabúhat sa mg̃a salog. * Ang papán, bató, &c., ng̃a ipahahaáng̃ay sa salog.

Solamente. = Mao da, caná lamang. * Sia usá da.

Solana. = Lugar ng̃a pagaarláoan sa odto. * Lugar ng̃a pagabulálan sa bisan onsa.

Solanar. = Idem.

Solanazo. = Como el siguiente.

Solano. = Hang̃in ng̃a guícan sa casubáng̃an. * Tanóm.

Solapa. = Ang bahin sa bisti ng̃a nasápao ug naibábao sa lain ng̃a bahin. * Pagcalaláng, pagcasalingcápao. * Bohó sa mg̃a samar.

Solapadamente. = Sa pagcasalingcápao. * Sa pagcatinágo.

Solapado. = Malaláng̃on, batir. * Ang magabúhat sa bisan onsa sa salingcápao, sa icadúhang húna húna.

Solapar. = Pagsápao sa usá ca bahin sa bisti sa ibábao sa lain ng̃a bahin. * Pagtábon sa bisan onsa.

Solapo. V. Solapa. * Bohó sa bisan onsa.

Solar. = Pagbúgat sa salog. * Pagbútang sa panit ng̃a tulúnban sa mg̃a sapín. * Ang nahatong̃ód sa arlao. * Ang yota ng̃a pagatindúgan sa bisan onsang baláy.

Solariego. = Ang nahatong̃ód sa baláy sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a caráan. * Hamíli, mahál.

Solaz. = Calípay. * Calíng̃ao sa mg̃a casáquet.

Solazar. = Paglípay, paglíng̃ao.

Solazo. = Caínit sa adlao ng̃a dagcó ug maínit uyámot.

Solazoso. = Ang macalípay, macalípat, macalíng̃ao.

Soldada. = Sohol sa mg̃a Sologóon.

Soldadero. = Ang sinohólan.

Soldadesca. = Cahímtang sa pagcasoldado. * Cadaghánan sa mg̃a soldado.

Soldadesco. = Ang mahatong̃ód sa mg̃a soldados.

Soldado. = Ang magasílbi sa pagcasoldado. * Batir sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa pagcasoldado.

Soldador. = Ang táuo ng̃a may opicio sa pagsólda. * Capandáyan ng̃a icasólda.

Soldadura. = Pagcahiósa sa mg̃a bahin con mg̃a tipac sa bisan onsa ng̃a nabóong ug nabalí. * Ang igasólda. * Tambal, sumpa sa bisan onsa.

Soldan. = Bansag ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a príncipesa mg̃a moros.

Soldar. = Paghiósa, pagpatápot sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * Pagbárlong, pagsáoay, pagáyo, pagtámbal, pagsúmpa sa bisan onsang cadaótan ng̃a guibúhat.

Solear. V. Asolear.

Solecismo. = Pagcasalicoáoot.

Soledad. = Pagcaoaláy ubán. * Lugar ng̃a oaláy táuo ng̃a mopoyó, caming̃áoan. * Pagcaoaláy tabang ug pagcalában.

Soleja. V. Solana.

Solemne. = Bisan onsa ng̃a guibúhat sa túig ng̃atanán. * Bantógon, dagcó, mahál. * Malipáyon, matístis, sa maáyong gaoi ug buot.

Solemnemente. = Sa pagcalípay, sa pagcabántog. * Sa pagcatístis.

Solemnidad. = Pagcabántog. * Fiesta.

Solemnizador. = Ang magapabántog.

Solemnizar. = Pagpabántog. * Pagpadagcó, pagdáyeg sa bisan onsa.

Soler. V. Acostumbrar. * Salog sa mg̃a sacayán sa ibábao sa unáyan.

Solera. = Toleras, bosáog. * Ang bató ng̃a pagatindúgan ug paglingcóran sa mg̃a columna ug sa mg̃a halígue. * Ang bató sa obus sa mg̃a ligsánan.

Solercia. = Pagcabátir, pagcalaláng, pagcaálam.

Solería. = Mg̃a cahoy ng̃a magámit sa mg̃a toleras. * V. Enlosado. * Cadaghánan sa mg̃a panit ng̃a igabúhat sa mg̃a tolónban sa mg̃a sapín.

Soleta. = Tinábas ng̃a panápton, ng̃a itápot sa talónban sa mg̃a medias.

Soletar ó Soletear. = Pagtahí sa mg̃a soletas sa mg̃a medias.

Soletero. = Táuo ng̃a may opicio sa pagtahí sa mg̃a soletas sa mg̃a medias.

Solevantado. = Cundátan, ang díli mahamútang, ang muálsa ug magapaálsa sa ubán.

Solevantamiento. V. Sublevacion.

Solevantar. = Pagsácoat sa bisan onsa sa paglígoat canía arón maóyog. * Pagsámbag sa bisan cansa, arón magalálin sa pinuyánan con arón mapaháoa sa iang agálon. * Pagálsa, pagsócol sa mg̃a ponóan.

Solfa. = Quinaárman ng̃a magaásoy ug magatórlo sa pagbása ug sa pagíla sa mg̃a timáan sa música. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a táuo ng̃a nagacaláin lain sila sa ilang opicio con cahímtang. * Pagcaáng̃ay sa mg̃a ting̃og ug sa mg̃a tolónggon. * Pagcabúnal, pagcahámpac.

Solfeador. = Ang magabása ug macaíla sa mg̃a timáan sa música. * Ang magabúnal, ang magahámpac, ang magacastigo.

Solfear. = Pagcanta sa pagápas sa mg̃a punto sa música. * Pagbónal, paghámpac, pagcastigo.

Solfeo. = Pagcacanta sa pagcaápas sa mg̃a punto sa música. * Pagcabúnal, pagcahámpac.

Solfista. = Ang macaíla caáyo sa solpa, sa punto sa música.

Solicitacion. = Pagcapanghináot sa bisan onsa sa dagcóng cacúgui.

Solicitador. = Ang magapanghináot sa masingcámot caáyo sa bisan onsa.

Solícitamente. = Sa dagcóng cacúgui, sa masingcámot, sa minatúod uyámot.

Solicitante. V. Solicitador. * Ang mubáng̃uio sa mg̃a babáye, sa compisálan, sa pagpacasála caníla.

Solicitar. = Pagpanghináot sa bisan onsa, sa masingcámot uyámot. * Pagamorál.

Solícito. = Cacuguíhan.

Solicitud. = Cacúgui.

Sólidamente. = Sa pagcalíg-on. * Sa mg̃a polong ng̃a dayág ug matúor.

Solidar. = Paglíg-on. * Paggáhi, pagtibúoc sa nahómoc ug natúnao.

Solideo. = Birete, calo calo ng̃a igatábon sa olo sa mg̃a Padre.

Solidez. = Pagcalíg-on, calig-ónan.

Sólido. = Malíg-on.

Soliloquiar. = Pagpamólong, pagsólti sa usá ca táuo ng̃a sia usá da, sa oaláy ubán.

Soliloquio. = Suguílon sa usá ca táuo canía lamang, sa oaláy obán.

Soliman. = Hiló.

Solio. = Lingcoránan ng̃a hariánon sa iang caugalíng̃on ng̃a dosel.

Solisa. = Babáyeng oaláy caúlao.

Solitaria. = Bitoc ng̃a hatáas caáyo.

Solitario. = Boghó. * Langgam.

Sólito. = Bisan onsa ng̃a guibúhat tong̃ód sa batásan.

Soliviadura. = Pagcatábang sa pagsácoat sa bisan onsa.

Soliviar. = Pagtábang sa pagsácoat sa bisan onsa. * Pagtolotíndog sa nagalíngcod con nagahígda.

Solivio. V. Soliviadura.

Solo. = Usá lamang. * Ang oaláy obán.

Solomillo. = Ang onód sa talioála sa gosog sa mg̃a mananáp.

Solomo. = Idem. * Guinamós sa baboy.

Soltadizo. = Ang pagabuhíon.

Soltador. = Ang magabóhi, ang magalóat sa bisan onsa ng̃a guicáptan.

Soltar. V. Desamarrar y Desatar. * Pagbúhi, pagtángtang sa guipreso, sa binilánggo, pagbúhi sa guicáptan. * Pagásoy, pagsáyod sa mg̃a caculían sa mg̃a polong ng̃a malisód ng̃a pagasabóton. * Pagoalá sa caúlao.

Soltería. = Pagcaolitáuo.

Soltero. = Olitáuo, ang oalá mamíño.

Soltura. = Pagcabúhi. * Pagcatángtang. * Pagcalóoat. * Pagcalágsic. * Pagcaólag, pagcaoaláy caúlao, pagcaláo-ay.

Solteron. = Olitáuo ng̃a tolotigúlang na.

Soluble. = Ang masáyon pagabarbadbáron. * Ang masáyon pagaliníson ug pagahilíson.

Solucion. = Pagcabárbar. * Pagcabáyad sa mg̃a otang.

Solutivo. = Ang may gahóm sa pagbárbar ug sa pagbúhi.

Solvente. = Ang magabárbar, ang magahílis, ang magalínis. * Ang nagabáyad sa iang sa mg̃a otang.

Solver. = Pagbárbar. * Paglínis, paghílis.

Sollado. = Salog sa mg̃a sacayán.

Sollamar. = Pagmalá sa bisan onsa sa siga.

Sollastre. = Sologóon sa cocina ug sa mg̃a búhat ng̃a labíng obus. * Tampalásan.

Sollastrería. = Opicio sa pagcasollastre.

Sollo. = Isda.

Sollozo. = Pagcaagólo pagcabachó.

Sollozar. = Pagbachó, pagagólo.

Soma. = Binócboc ng̃a dolodagcó. * Ang manóc.

Somanta. = Pagcabónal, pagcahámpac, pagcacastigo.

Somate. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a sangcap sa mg̃a hing̃aníban, sa pagsócol sa mg̃a caáoay.

Sombra. = Landong, pagcang̃ítng̃it. * Landong ng̃a moábot usáhay sa húna húna. * Tabang, pagcalában, dalángpan. * Ang color ng̃a molomaítom sa mg̃a pintal ng̃a sinámbag sa mg̃a color ng̃a buhi caáyo.

Sombraja. = Como el siguiente hasta landong.

Sombrajo. = Dalámba ng̃a guitabónan sa mg̃a balágon, sa mg̃a sang̃á con sa mg̃a dahon. * Landong sa bisan cansa ug sa bisan onsa.

Sombrar. V. Asombrar.

Sombrear. = Pagdáyan dayan sa mg̃a pintal, sa mg̃a landong ug mg̃a color ng̃a molomaítom ug obus.

Sombrerazo. = Calong dagcó. * Pocpoc ng̃a guipócpoc sa calo.

Sombrerera. = Cajon cajon, sorlánan sa mg̃a calo.

Sombrerería. = Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a calo.

Sombrerero. = Magbuhúhat, ang magabúhat sa mg̃a calo.

Sombrerillo, to. = Calong diótay. * Tanóm.

Sombrero. = Calo. * Atóp atóp sa oalihánan.

Sombrío. = Lugar ng̃a pagadugáyan sa landong.

Sombrilla. = Payong ng̃a diótay.

Sombrí. = Lugar ng̃a malándong, ng̃a colang sa calámdag. * Maming̃áuon, masolóbon.

Sombroso. = Ang magalándong caáyo.

Someramente. = Sa ibábao lamang.

Somero. = Ang anáa dapit sa itáas, dapit sa ibábao. * Ang hamábao uyámot.

Someter. = Paglócloc, pagbútang sa usá ca butang sa ilálom sa lain ng̃a butang. * Pagpaóbos. * Pagsácop, pagpasácop.

Sometimiento. = Pagcasácop, pagcapaóbus.

Somnífero. = Ang magapatólog.

Somnolencia. = Pagcabóg-at sa laoas guícan sa católog. * Caíbog sa pagcatólog.

Somonte. = Bisan onsa ng̃a baol ng̃a oalá mahínlo.

Somorgujador. V. Buzo.

Somorgujar. = Pagsálom.

Somorgujo. = Langgam ng̃a mabúhi sa tubig.

Somormujar. V. Somorgujar.

Sompesar. = Pagsácoat sa bisan onsa, sa pagsuláy sa cabóg-at.

Son. = Banha, sones, pagcaáng̃ay sa mg̃a ting̃og sa mg̃a táuo ug sa mg̃a tolónggon. * Pagcabántog sa bisan onsa.

Sonable. V. Sonoro.

Sonadera. = Pagcasípng̃a.

Sonadero. = Panápton, panyo ng̃a igapáhid sa ilong, isilípng̃a.

Sonado. = Bantógon, banságon. * Ang nabántog.

Sonador. = Ang magapatonóg, ang mobánha. * Panyo ng̃a icapáhir sa ilong.

Sonaja. = Capandáyan sa papán ng̃a malíng̃in, ng̃a guibutáng̃an usáb sa mg̃a malíng̃in ng̃a tumbága con sa hoja de lata, arón mobánha sila.

Sonajero. = Capandáyan ng̃a diótay ng̃a may coloptánan, ug sa tomóy ng̃a dapit sa itáas guitaólan sa mg̃a colóng colóng con mg̃a malíng̃in ng̃a tumbága, arón matonóg ug magabánha.

Sonámbulo ó Somnámbulo. = Ang táuo ng̃a magatíndog, magalacát ug magabúhat sa obán ng̃a mg̃a buhat sa iang pagdámgo.

Sonante. = Ang matonóg, ang magapatonóg.

Sonar. = Pagtonóg, pagbánha. * Pagbásal sa bisan onsa. * Pagsípng̃a, pagpáhid sa ilong. * Pagbolobántog sa bisan onsa.

Sonata. = Sones, pagcaáng̃ay sa mg̃a tolónggon ng̃a nagacaláin lain.

Sonda. = Pagcatógna. * Pisi ng̃a guihóctan sa usá ca tomóy sa usá ca bató, tingga, &c., ng̃a mabóg-at, sa pagtógna ug sa pagíla sa cahilármon sa pondo sa dagat con sa subá, sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy. * V. Tienta.

Sondable. = Ang arang togcálon.

Sondalesa. V. Sonda.

Sondar. = Pagtógna, pagquisáyod sa cahilárman sa pondo sa dagat con sa subá, sa sondalesa. * Pagquigsáyor, pagquigásoy, pagsúsi sa tuyo ug sa húna húna sa lain, sa iang quinaárman, &c.

Sondear. = Idem.

Sonecillo. = Tonóg ng̃a diótay.

Sonetico. = Pagololábtic sa mg̃a torlo, sa lamesa, &c.

Soneto. = Calaínan sa balac.

Soniche. = Pagcahílom.

Sonido. = Pagcatonóg. * Pagcabántog.

Sonoramente. = Sa pagcaáng̃ay.

Sonoridad. = Pagcaáng̃ay sa música.

Sonoro. = Ang may tonóg ng̃a ang̃ay, pagcaáng̃ay sa tonóg.

Sonreirse. = Pagng̃ísi ng̃isi.

Sonrisa. = Pagcang̃ísi ng̃isi.

Sonrodarse. = Pagtalibhó sa mg̃a malíng̃in, sa mang̃a rueda, sa mg̃a coche, &c., sa yánang, sa lapoc.

Sonrojar. = Pagpolá sa nauong guican sa caúlao.

Sonrojo. = Pagcapolá sa nauong guican sa caúlao.

Sonrosar. = Pagtína sa color ng̃a maíng̃on sa color sa rosa.

Sonrosear. = Idem. * V. Sonrojar.

Sonroseo. V. Sonrojo.

Sonsaca. = Pagcacáoat. * Pagcahópo sa bisan cansa arón manamílit sa iang agálon ug arón magaalágar sa lain.

Sonsacador. = Caoatán. * Ang magahópo sa lain.

Sonsacamiento. V. Sonsaca.

Sonsacar. = Pagcáoat. * Paghópo sa isigcatáuo arón mobía sa iang agálon, ug arón magasílbi sa lain.

Sonsaque. V. Sonsaca.

Sonsonete. = Pagcaholábtic sa bisan diin ug sa masóbsob. * Pagcatáoa ug pagpamólong ng̃a caugalíng̃on ng̃a icayóbit sa isigcatáuo.

Soñador. = Ang magadámgo, tigdámgo. * Ang magasoguílon sa mg̃a bacac.

Soñante. = Idem.

Soñar. = Pagdámgo. * Pagpamatúod sa díli matúod.

Soñarrera. = Pagcadámgo caáyo, católog ng̃a mabúg-at. * Pagcasáyon sa pagcatólog sa masóbsob.

Soñolencia. V. Somnolencia.

Soñolento. V. Soñoliento.

Soñolientamente. = Sa católog, sa pagcatólog.

Soñoliento. = Matológon, catológon, ang matólog sa masóbsob ug sa pagcasáyon, ang magapatólog. * Madugáyon, mahináyon, matalác-on, matác-hon.

Sopa. = Sopas, tinápay, bugás, &c., ng̃a hinolóman sa sabáo. * Ang can-on ng̃a ihátag sa mg̃a pobres.

Sopaipa. = Minása sa binócboc ng̃a binatíl ug maáyo, sináctan sa dogós ug priníto.

Sopalancar. = Paglígoat sa bisan onsa.

Sopalanda. V. Hopalanda.

Sopanda. = Cahoy ng̃a dagcó, sa mg̃a baláy, ng̃a magaságang sa bisan onsa. * Tagsa ca corea ng̃a dagcó, ng̃a guitongtóng̃an sa mg̃a coche.

Sopapear. = Pagsagpá, pagsúmbag.

Sopapo. = Sagpá, sumbag.

Sopar. V. Ensopar.

Sopear. = Idem. * Pagtonób sa bisan onsa. * Pagpógos, pagpasácop.

Sopeña. = Ang ololáng̃ob sa mg̃a pangpang dapit sa ilang tiílan.

Sopera. = Sorlánan sa mg̃a sopa.

Sopero. = Pinggan ng̃a halálom, ng̃a pagasucáran sa sopas.

Sopesar. V. Sompesar.

Sopetear. = Paghólom sa mosóbsob sa tinápay sa bisan onsang guinisál. * Pagpasipála sa bisan cansa.

Sopeton. = Tinápay ng̃a tinósta ng̃a ihólom sa lana. * Pocpoc ng̃a ahat ng̃a guipócpoc sa camót. * De. = Sa pagcaáhat, sa pagcacálit, sa tagculáhao, sa oalá húna hunáon ug paabóton.

Sopista. = Ang maquilímos ug muádto sa mg̃a cabaláyan ug sa mg̃a conbento sa pagcáon sa sopas.

Sopladero. = Hong̃áoan sa mg̃a lang̃ob, alaguían sa hang̃in.

Soplado. = Ang macúgui caáyo sa pagalíma sa iang bisti. * Palábi labíhon, parayégon.

Soplador. = Ang magahóyop.

Soplamocos. = Sagpá, sombag, tampalíng.

Soplar. = Paghóyop. * Paghasóhas. * Pagháng̃in. * Pagcáoat. * Paghónghong sa lain sa ipamólong unta. * Pagínom ug pagcáon sa guilabíhan.

Soplete. = Hopot hopot ng̃a pagatayhópan sa mg̃a mananálsal sa salapí, sa pagtúnao sa buláoan, sa maong salapí, &c.

Soplillo. = Bisan onsa ng̃a manípis caáyo.

Soplo. = Hoyop. * Pagcahónghong pagpahibaló sa bisan onsa sa hílom, sa tinágo. * V. Momento. * Pagcalában, pagcatábang ng̃a igapadagcó ug icaósoag sa bisan cansa. * Ang magasómbong ug magapahibaló sa guibúhat sa lain, ug sa lugar ng̃a guitagóan nia.

Soplon. = Ang magasómbong sa lain sa tinágo, sa hilom.

Sopon. V. Sopista.

Soponcio. = Casáquet, cagóol. * Cacúguing dagcó.

Sopor. = Pagcatólog.

Soporífico. = Ang magapatólog.

Soporoso. = Idem.

Soportable. = Ang aráng antóson, ang mahímo ng̃a pagailóbon.

Soportador. = Ang magaílob, ang magaántos.

Soportal. = Atóp atóp sa ganháan sa mg̃a baláy.

Soportar. = Pagílob, pagántos.

Soprano. = Táuo sa matágning ng̃a ting̃og. * Táuo ng̃a quinapónan.

Sopuntar. = Pagbútang sa mg̃a punto sa ilálom sa bisan onsang polong, arón hibalóan sa nagabása ng̃a capin caná.

Sor. = Igsóon ng̃a babáye. * Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a monja, sa mg̃a binócot.

Sora. = Ilímnon sa Perú ng̃a magáma sa maís ng̃a hinolóman ug liná-ga sa tubig.

Sorba. = Calaínan sa bong̃a.

Sorbedor. = Ang magahígop.

Sorber. = Paghígop, pagsóyop. * Pagsobár.

Sorbete. = Dugá sa limon, sa naranjita, &c., ng̃a sináctan sa asúcar ug sa obán ng̃a mg̃a panácot arón malalím, ng̃a pagaímnon ng̃a tibúoc tong̃ód sa dagcóng tugnao, cay pagatungnáuon pagtúyo.

Sorbible. = Ang arang higópon.

Sorbo. = Higop, pagcahígop. * Ang tubig, bino, &c., ng̃a arang higópon sa macaúsa. * Bisan onsa ng̃a diótay con intándig sa lain ng̃a dagcó. * Cahoy.

Sordamente. = Sa tinágo, sa hilom, sa oaláy banha.

Sordera. = Pagcabóng̃ol.

Sordez. = Idem.

Sórdidamente. = Sa pagcahámos, sa pagcahúgao.

Sordidez. = Cahámus, cahúgao. * Pagcahícao, pagcadaguínot ng̃a guilabíhan.

Sórdido. = Hugáoan, mahámos. * Maólag, maláo-ay. * Hicáoan, daguinótan.

Sordina. = Tolónggon ng̃a may coldas. * Á la. V. Sordamente.

Sordo. = Bong̃ól. * Mahilómon. * Táuo ng̃a díli magatagád sa mg̃a pagsámbag, sa mg̃a pagpína.

Sorna. = Catacá sa pagbúhat sa bisan onsa. * Ang gabíy.

Sornar. = Pagcatólog.

Sornaviron. = Tampalíng.

Sóror. V. Sor.

Sorprender. = Pagbúhat sa bisan onsa sa hilóm, sa tinágo. * Pagcúlba sa húna húna. * Pagábot sa bisan onsa sa oalá húna hunáon ug paabóton.

Sorpresa. = Pagcacóha, pagcadácop sa bisan onsa sa pagcacálit, sa pagcaáhat. * Pagcólba sa boot tong̃ód sa bisan onsa ng̃a moábot sa pagcacálit, sa oalá húna hunáon.

Sorra. = Balás ng̃a dagcó, ng̃a ilúlan sa mg̃a sacayán, sa lastre.

Sorregar. = Paghonób sa tubig ng̃a magabahá sa usá ca balaháan, sa pagbó-bo sa mg̃a tanóm.

Sorriego. = Ang tubig ng̃a nahonób sa usá ca balaháan.

Sorteador. = Ang magaripa. * Ang maálam magatúbang sa mg̃a bacang toro ng̃a ihálas ug maísog.

Sorteamiento. V. Sorteo.

Sortear. = Pagripa. * Pagatúbang sa mg̃a bacang toro ng̃a ihálas ug maísog caáyo.

Sorter. = Pagcaripa.

Sortero. V. Adivino. * Pang̃anitóhon, dioatáhan.

Sortija. = Singsing. * Pagcacólong sa bohóc, bohóc ng̃a quinólong.

Sortilegio. = Pagcapang̃aníto, pagdioáta.

Sortílego. = Pang̃anitóhon, dioatáhan.

Sosa. = Tanóm. * Ang abó ng̃a pagaboháton niíning tanóm ng̃a sinónog, ng̃a icabúhat sa salamín.

Sosamente. = Sa oaláy lalím ug lamí. * Sa oaláy caang̃áyan. * Sa pagcatáb-an.

Sosaño. = Pagcayúbit, pagcatámay.

Sosegadamente. = Sa pagcaoaláy cabóloc, sa maáyong pagcabótang.

Sosegado. = Táuo sa mahínay ug sa maáyong buot.

Sosegador. = Ang magapahínay.

Sosegar. = Pagpahínay. * Pagpahamórlay, paghóay, pagpuyó. * Pagcatólog.

Sosería. = Pagcatáb-an, pagcaoaláy lalím ug lamí. * Pagcaoaláy caang̃áyan.

Sosiego. = Pagcapuyó, pagcapahóoay, pagcaáyo ug pagcahínay sa boot.

Soslayar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcataquílid, sa pagcatalípsay.

Soslayo (al). = Pagcataquílid, sa pagcatolípsay, sa pagcatampíhas, sa pagcadómpias.

Soso. = Matáb-an, ang coláng̃an sa asín. * Ang oaláy caang̃áyan.

Sospecha. = Catáhap.

Sospechar. = Pagtáhap.

Sospechosamente. = Sa catáhap, sa duha duha.

Sospechoso. = Ang tacós ng̃a pagatahápan.

Sospesar. = Pagsácoat sa yota sa bisang onsa.

Sosquin. = Pagpócpoc sa quilid, sa pagcacálit.

Sosten. = Pagcaságang. * Ang icaságang. * Pagcalíg-on sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglayág.

Sostener. = Sagang. * Pagílob, pagántos. * Paghátag sa bisan cansa sa quinahánglan sa pagcáon. * Paglíg-on arón maglícay ang pagcahólog.

Sosteniente. = Ang magaságang.

Sostenimiento. = Pagcaságang.

Sostituir. V. Sustituir.

Sota. = Dagoay sa baraja. * Ang magaílis, magaólos, magapúli sa obán ng̃a mg̃a opicio.

Sotabanco. = Dayan dayan ng̃a pagaboháton sa ibábao sa mg̃a cornisa.

Sotacola. = Balhon.

Sotacoro. = Solód sa ilálom sa coro.

Sotalugo. = Icadúhang bacólong ng̃a icadápat ug igapógos sa mg̃a papán sa mg̃a bariles.

Sotaministro. V. Sotoministro.

Sotana. = Bisti ng̃a hatáas ug maítom sa mg̃a Padreng clérigo. * Pagcabúnal, pagcahámpac, pagcacastigo.

Sotanear. = Paghámpac, pagbúnal, pagcastigo.

Sotaní. = Sayang hamóbo, sa oaláy conót, sa mg̃a babáye.

Sótano. = Solód sa ilálom sa yota sa mg̃a baláy.

Sotaventarse. = Paghólog sa sacayán sa dapit sa obos sa alaguían ug guinicánan sa hang̃in.

Sotavento. = Ang quilid sa sacayán ng̃a atbang sa quilid ng̃a atúbang sa hang̃in.

Sotechado. = Lugar ng̃a guiátpan.

Soteño. = Ang mutoróc ug mutóbo sa mg̃a solóp.

Soterráneo. V. Subterráneo.

Soterraño. = Idem.

Soterrar. = Paglobóng, pagbútang sa ilálom sa yota. * Pagtágo, paghóbong sa bisan onsa arón díli onta hicaplágan.

Soto. = Solóp.

Sotoministro. = Ponóan sa magabántay sa cosina, sa despensa, &c.

Sotrozo. = Pothao ng̃a macapogóng sa mg̃a rueda sa mg̃a cureña sa mg̃a luthang.

SU

Su. = Ia, iya.

Suasorio. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pagsámbag. * Ang icasámbag, icahópo.

Suave. = Mahómoc, malómo. * Matám-is. * V. Afable y Manso. * Gaoi ng̃a mahínay ug maáyo.

Suavemente. = Sa pagcahómoc, sa pagcalómo. * Sa pagcatám-is.

Suavidad. = Catám-is, pagcatám-is. * Pagcagáan sa buut. * Pagcaáyo, pagcahínay sa gaoi.

Suavizador. = Panit ng̃a icasám-id sa mg̃a labaja ng̃a igaálot.

Suavizar. = Pagpahómoc, pagcúha sa cagáhi sa bisan onsa. * Pagcóha sa caísog sa gaoi, sa batásan.

Subalcaide. = Ang magaílis ug magapúle sa alcaide.

Subalternante. = Ang magapógos, ang mapigós sa bisan onsa.

Subalternar. = Pagpógos, pagsácop, pagilálom.

Subalterno. = Sacop, ang anáa sa ubus, sa ilálom.

Subarrendador. = Ang nagapaábang sa bisan onsa ng̃a guipaábang canía.

Subarrendar. = Pagábang sa bisan onsa ng̃a guipaábang sa lain.

Subarriendo. = Pagcaábang sa bisan onsa ng̃a guipaábang na sa lain.

Subasta. = Pagcabalígya sa bisan onsa sa cadaigánan ug sa cadaghánan.

Subastacion. = Idem.

Subastar. = Pagbalígya sa bisan onsa sa cadaigánan ug sa cadaghánan.

Subcenericio. = Tinápay ng̃a linóto sa ilálom sa abó.

Subcolector. = Ang icadúha sa colector.

Subcomendador. = Ang icadúha sa ponóan sa mg̃a caparían ng̃a sinoldado.

Subdelegable. = Ang arang itúgyan sa lain.

Subdelegacion. = Hocmánan sa subdelegado. * Buhat ng̃a natúman sa subdelegado.

Subdelegado. = Táuo ng̃a guitúgyan sa gahúm sa lain, sa pagbúhat sa bisan onsa.

Subdelegante. = Ang magatúgyan sa lain sa iang gahúm.

Subdelegar. = Pagtúgyan sa usá ca táuo sa iang gahúm sa lain ng̃a táuo.

Subdiaconado ó Subdiaconato. = Pagorden sa epístola.

Súbdito. = Sacop.

Subdividir. = Pagbáhin sa guibáhin ng̃a daan.

Subdivision. = Icadúhang pagbáhin.

Subduplo. = Ang tung̃á sa bisan onsa.

Subejecutor. = Ang magabúhat sa bisan onsa, guican sa sogo ug sa pagbúot sa lain.

Subida. = Pagcasáca. * Pagcaáng̃at, pagcatóng̃as. * Baquílid, bang̃ílid. * Pagcadólog sa saquét, sa caól-ol. * Pagcaósuag sa pagcabótang ug sa bili sa bisan onsa.

Subidero. = Pagasácan.

Subido. = Ang labíng mahál ug maáyo sa bisan onsa.

Subidor. = Ang magapasáca.

Subilla. V. Lesna.

Subintracion. = Pagcasolód sa bisan diin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Subintrar. = Pagsolód sa pagcasonód sonód.

Subir. = Pagsáca. * Pagáng̃at, pagtóng̃as. * Pagósoag, pagitáas. * Pagtóbo sa bale sa bisan onsa.

Súbitamente. = Sa pagcacálit, sa pagcaáhat, sa pagcaculáhao.

Subitáneamente. = Idem.

Subitáneo. = Ang muábot sa pagcacálit sa pagcaáhat, sa tagculáhao.

Súbito. = Idem. * Ang mahanáyac sa iang pagbúhat ug sa iang pagpamólong.

Sublevacion. = Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a punúan.

Sublevamiento. = Idem.

Sublevar. = Pagálsa, paghópo sa isigcaíng̃on arón manócol sa mg̃a ponóan.

Sublimacion. = Pagpacadagcó. * Pagcaósoag, pagpacatáas.

Sublimar. = Pagpadagcó. * Pagpatáas, pagósoag. * Pagdáyeg. * Pagpabántog.

Sublime. = Halángdon. * Dagcó, hatáas. * Hamíli, mahál.

Sublimemente. = Sa pagcatáas caáyo, sa pagcadagcó uyámot.

Sublimidad. = Pagcahalángdon. * Pagcadagcó, pagcatáas. * Pagcahamíli, pagcamahál.

Sublunar. = Ang anáa sa ilálom sa bulan.

Subministracion. V. Suministracion.

Subministrador. V. Suministrador.

Subministrar. V. Suministrar.

Subordinacion. = Pagsácop.

Subordinadamente. = Sa pagcasácop.

Subrepcion. = Bisan onsang buhat sa tinágo. * Pagcahílom, pagcatágo, pagcatábon sa bisan onsa, arón macóha ang tuyo ng̃a guipanghináot.

Subrepticiamente. = Sa pagcahílom, sa pagcatágo sa bisan onsa.

Subrepticio. = Ang macúha ug madáng̃at sa mg̃a paglímbong, sa paghílom sa bisan onsa ng̃a itúg-an unta. * Bisan onsang buhat sa tinágo, sa hilom.

Subrogacion. = Pagcaílis, pagcatagílis, pagcaólos sa usá ca butang sa lugar sa lain ng̃a butang.

Subrogar. = Ilis, tagílis, olos.

Subsanar. = Pagbalíbar sa bisan onsang buhat con polong ng̃a díli maáyo. * Pagáyo sa bisan onsang cadáot.

Subscribir. V. Suscribir.

Subscripcion. V. Suscripcion.

Subsecuente. V. Subsiguente.

Subseguirse. = Pagsonód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Subsidiariamente. = Sa pagcatábang.

Subsidiario. = Ang ihátag con ipadála sa pagtábang sa lain.

Subsidio. = Tabang.

Subsiguiente. = Ang musonód.

Subsistencia. = Pagcadáyon, pagcaparáyon. * Pagcabótang. * Cadaghánan sa mg̃a quinahánglan sa pagcabúhi.

Subsistente. = Ang magaparáyon.

Subsistir. = Pagdáyon, pagparáyon. * Pagdúgay. * Paghaágom sa mg̃a quinahánglan sa pagcabúhi.

Subsolano. = Hang̃in ng̃a guican sa casubáng̃an, sa casiláng̃an.

Subtensa. = Pisi, lubid.

Subterfugio. = Balíbad ng̃a díli macaígo.

Subterráneamente. = Sa ilálom sa yota.

Subterráneo. = Ang anáa sa ilálom sa yota.

Suburbano. = Yota ng̃a harúul sa longsod.

Suburbio. = Longsod ng̃a diótay ng̃a harúul ug sacop sa longsod ng̃a dagcó.

Subvencion. = Pagcalábang, pagcatábang, pagcadáng̃op.

Subvertir. V. Invertir.

Subyugar. = Pagpógos, paglógos. * Pagsácop, pagpaóbos.

Sucarrillo. = Sologóon.

Sucarro. = Idem.

Succino. V. Ambar.

Succion. = Pagcasóyop, pagcayópyop.

Suceder. = Pagílis. * Pagsonód sa mg̃a catigayónan. * Paghitábo.

Sucediente. = Ang musonód.

Sucedible. = Ang arang buháton. * Ang sonód sa lain.

Sucesion. = Pagcaílis. * Lioat, calioátan, mg̃a anac.

Sucesivamente. = Sa pagcasonód.

Sucesivo. = Ang musonód sa lain.

Suceso. = Paghitábo. * Bisan onsa ng̃a miábot.

Sucesor. = Ang magaílis, ilis.

Suciamente. = Sa pagcahúgao, sa pagcahámus. * Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.

Sucino. V. Succino.

Sucinto. = Ang nahípus sa dapit sa obus. * Lactud, sa mg̃a homóbong polong.

Sucio. = Mahúgao, mahámos, bolíng̃on. * Maólag, maláo-ay.

Súco. = Dugá.

Sucotrino. = Dugá sa cahoy ng̃a guing̃álan ug lináloe.

Súcubo. = Ang yaoa ng̃a magapacababáye sa pagpacasála sa mg̃a laláqui.

Suculento. = Ang may daghan ng̃a dugá.

Sucumbienta. = Ang napadáog, ang napasácop ug napaóbos. * Ang napapagbúot sa lain.

Sucumbir. = Pagpíldi sa capolong̃ánan. * Pagpasácop, pagpaóbus, pagángdo sa pagbúot sa lain.

Sud. = Hang̃in ng̃a habágat.

Sudadero. = Panápton, panyo ng̃a icapáhid sa sing̃ot. * Lugar, con caligóan sa pagsíng̃ot. * Lugar ng̃a pagahonóban sa tubig. * Hapín sa mg̃a cabayo, ng̃a guibútang sa ilálom sa siya.

Sudante. = Ang magasíng̃ot.

Sudar. = Pagsíng̃ot. * Paghátag sa bisan onsa, sa linugsánay. * Pagbúhat sa dagcóng cabúrlay. * Pagágui, pagtólo sa dugá sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.

Sudario. V. Sudadero hasta lugar. * Ang habol ng̃a guitábon ni José sa laoas sa atong Guinóong Jesucristo, sa pagtángtang ug paghógos canía sa crus.

Sudatorio. V. Sudorífico.

Sudeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa calang sa Este con sa timog ug sa habágat.

Sudoeste. = Ang hang̃in ng̃a mahóyop sa caláng̃an sa habágat ug sa Oeste, con sa canáoay sa maong habágat.

Sudor. = Sing̃ot. * Cabórlay ng̃a dagcó. * Dugá ng̃a guican sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Ang tubig ng̃a natólo sa mg̃a pangpang. * Tambal ng̃a icapasíng̃ot.

Sudoriento. = Ang guisíng̃ot, ang nahomód sa sing̃ot.

Sudorífero. = Ang magapasíng̃ot, ang icapasíng̃ot. * V. El siguiente.

Sudorífico. = Tambal ng̃a icapasíng̃ot.

Sudoso. = Ang may sing̃ot, ang guisíng̃ot.

Sudsudeste. = Hang̃in ng̃a mahóyop sa caláng̃an sa habágat ug sa Sudeste.

Sudsudueste. = Hang̃in ng̃a mahóyop sa caláng̃an sa habágat ug sa Sudoeste.

Sudueste. V. Sudeste.

Suegra. = Ogáng̃an ng̃a babáye.

Suegro. = Ugáng̃an ng̃a laláqui.

Suela. = Panit ng̃a mabága ng̃a tolónban sa mg̃a sapín.

Suelda. = Tanóm ng̃a italámbal, sig-uid ng̃a bale. * Costilla. = Tanóm.

Sueldo. = Salapí ng̃a caráan sa boláoan. * Sohol.

Suelo. = Salog. * Yota. * Lalog. * Yota ng̃a nasácop sa mg̃a probincia, sa mg̃a longsod, &c.

Suelta. = Pagcabúhi.

Sueltamente. = Sa pagcaoaláy caúlao. * Sa pagcasáyon, sa pagcabátid. * Sa pagbúot ng̃a caogalíng̃on.

Suelto. = Matúlin, malágsic. * Ang cundátan. * Ang maálam mamólong sa maáyo. * Ang nabúlag, ang díli mahiósa sa lain.

Sueño. = Damgo. * Pagcatólog. * Ang caíbog sa pagcatólog.

Suero. = Tubig tubig sa dugó ug sa gatas.

Sueroso. V. Seroso.

Suerte. = Palar. * Calaínan sa bisan onsa. * Pagcabútang sa pagbúhat sa bisan onsa. * Caálam sa pagatúbang sa mg̃a baca ug toro ng̃a ihálas ug maísog. * Ang yota ng̃a baol ng̃a nabólag sa lain ng̃a baol.

Sueste. V. Sudeste.

Suficiencia. = Pagcahímo. * Pagcaálam.

Suficiente. = Igo, arang. * Ang macahímo, ang maálam.

Suficientemente. = Sa pagcaígo, sa pagcaárang.

Sufocacion. = Pagcalóoc, caculían sa pagguinháoa.

Sufocador. = Ang magalóoc, ang macaólang sa pagguinháoa.

Sufocante. = Idem.

Sufocar. = Paglóoc, pagólang sa pagguinháoa. * Pagpálong. * Pagpógos, paglógos.

Sufragáneo. = Ang nasácop sa gahóm sa bisan cansa. * Ang Obispo ng̃a laquip sa obán ng̃a mg̃a Obispo nasácop sa gahóm sa metropolitano.

Sufragar. = Paglában, pagtábang, pagpadang̃óp. * Pagígo. * Pagárang.

Sufragio. V. Voto. * Tabang. * Pagcalában. * Buhat ng̃a maáyo, ng̃a ipahanong̃ód sa mg̃a calág sa purgatorio.

Sufrible. = Ang arang antóson, ang mahímo ng̃a pagailóbon.

Sufrida. = Ang higdáan.

Sufridera. = Puthao ng̃a ibútang sa ilálom sa lain ng̃a puthao ng̃a pagabohóan onta.

Sufridero. V. Sufrible.

Sufrido. = Ang magaántos, ang magaílob.

Sufridor. = Idem.

Sufriente. = Idem.

Sufrimiento. = Pagcaántos, pagcaílob.

Sufrir. = Pagántos, pagílob. * Pagbáyar sa mg̃a salá.

Sufumigacion. = Pagcapalína.

Sufusion. = Tagumatá, saquét sa matá.

Sugerente. = Ang magapadúmdum, ang magapamátng̃on.

Sugerir. = Pagdúmdum, pagmátng̃on. * Pagsámbag, paghópo sa pagbúhat sa mg̃a buhat ng̃a daútan.

Sugestion. = Pagcasámbag, pagcahúpo. * Pagcamátng̃on, pagcadúmdum.

Sugeto. = Bisan quinsang táuo. * Cosóg, gahúm sa mg̃a táuo.

Suicida. = Ang magacóha sa iang quinabúhi.

Suicidio. = Pagcacóha sa caugalíng̃on ng̃a quinabúhi.

Sujecion. = Pagcapógos, pagcalógos. * Pagpacasácop, pagpacaóbus. * Pagcahiúsa, pagcalang̃áquit.

Sujetar. = Pogos, logos. * Pagpasácop, pagpaóbos. * Paghiósa, paglang̃áquit. * Paglíg-on.

Sujeto. = Ang guipúgus, ang guilúgus. * Ang guilíg-on. * Ang guisácop, ang guipaóbos. * Hingtúngdan sa guisúlat ug sa guipamólong.

Sulfúreo. = Ang sináctan sa asufre.

Sulfúrico. = Idem.

Sulfuroso. = Idem.

Sultan. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a turco ug sa mg̃a moros sa ilang mg̃a hari.

Sultana. = Ang nahaónang babáye sa mg̃a hari sa mg̃a turco ug sa mg̃a moros. * Sacayán ng̃a capitana sa mg̃a turco, sa mg̃a pagpang̃óbat, ug sa mg̃a pagarmada.

Suma. = Pagcaípon sa usá ca isip sa mg̃a ihap ng̃a tolotagídyot, sa daghánan ng̃a mg̃a ihap. * Pagcaípon sa daghánan ng̃a mg̃a butang. * Ang labíng mahál ug maáyo sa bisan onsa. * Catapúsan sa bisan onsa. * Pagcaláctod sa bisan onsa ng̃a guisúlat.

Sumador. = Ang magasuma.

Sumamente. = Sa pagcalabí.

Sumar. = Pagtígom sa daghan ng̃a mg̃a isip sa usá. * Pagláctor.

Sumariamente. = Sa pagcaláctud. * Sa oaláy pagcaápas sa mg̃a tolománon sa mang̃a leyes.

Sumario. = Ang guibútang sa pagcaláctor. * Pagcasógor sa mg̃a capolong̃ánan sa díli paganónton ang mg̃a tolománon sa mg̃a leyes. * Pagcaláctor.

Sumergimiento. V. Sumersion.

Sumergir. = Pagbútang sa bisan onsa sa ilálom sa tubig, paglonód, pagtóndag, paglúgdang, paglóndag, pagtóndang. * Paghilábot sa bisan onsa.

Sumersion. = Pagcalóndag, pagcalonód, pagcatúgdan, pagcalúgdang.

Sumidad. = Catapúsan, tomóy, daplin sa bisan onsa.

Sumidero. = Lang̃ob.

Sumiller. = Ponóan sa mg̃a macaláin lain ng̃a catungdánan ug mg̃a opicio sa baláy ng̃a hariánon.

Sumillería. = Ang solór ng̃a pagapúy-an sa sumiller. * Opicio sa pagcasumiller.

Suministracion. V. Suministro.

Suministrador. = Ang muhátag sa lain sa mg̃a quinahánglan.

Suministrar. = Paghátag, pagcasángcap sa quinahánglan.

Suministro. = Pagcahátag, pagcasángcap sa bisan cansa, sa mg̃a quinahánglan.

Sumir. V. Tomar. * Pagcaláoat sa Padre, ng̃a magamisa. * V. Sumergir. * Pagsolór sa ilálom sa yota. * Pagyang̃ácob sa mg̃a aping tong̃ód sa pagcaoalá sa ng̃ipon.

Sumisamente. = Sa pagpaóbos, sa pagcasácop.

Sumision. = Pagpacaóbos, pagpasácop.

Sumiso. = Sacop, obus, ang guisácop, ang guipaóbus.

Sumista. = Estudiante ng̃a díli macúgui caáyo. * Ang batid, ang maálam caáyo sa mg̃a cuenta.

Sumo. = Ang labíng hatáas, ang labíng dagcó, ang labíng mahál, ang labíng hamíli.

Súmulas. = Pagcaláctor sa quinaádman sa lógica.

Sumulista. = Ang nagaestudio sa mg̃a súmulas.

Sumulístico. = Ang nahatong̃ód sa mang̃a súmulas.

Suncho. = Bacólong ng̃a igalícos sa mg̃a tomóy sa mg̃a bomba ng̃a ihinúbig sa mg̃a sacayán, ang guibútang sa mg̃a berga ng̃a pagaaguían sa mang̃a botalon sa mg̃a layág ng̃a guing̃álan ug alas, ug ang macalíg-on sa mg̃a sepo sa mang̃a sinípit, sa mg̃a ancla.

Suntuosamente. = Sa pagcamahál, sa pagcabántog caáyo.

Suntuosidad. = Pagcamahál, pagcabántog. * Dagcóng gasto.

Suntuoso. = Dagcó, mahál, maníndot. * Táuo ng̃a magagasta caáyo.

Supedáneo. = Peana, lingcoránan sa bisan onsa, maíng̃on sa guitindúgan sa mg̃a crus ng̃a guidúphan sa laráoan sa atong Guinóong Jesucristo.

Supeditacion. = Pagcapógos, pagcalógos.

Supeditar. = Paglógos, pagpógos. * Pagpasácop.

Superable. = Ang mahímo ng̃a pagadaúgon.

Superabundancia. = Pagcadagcó, pagcadághan uyámot.

Superabundantemente. = Sa pagcadagcó, sa pagcadághan uyámot.

Superabundar. = Pagdághan, pagdacó caáyo.

Superante. = Bisan onsa ng̃a capin.

Superar. = Pagcápin, paglabáo, paglabí. * Pagdáog.

Superabit. = Polong ng̃a linatín: ang capin, ang tula, ang salin sa bisan onsa.

Superbamente. = Sa pagcamahál, sa pagcabántog.

Superchería. = Limbong.

Superchero. = Malilímbong, malimbóng̃on.

Supereminencia. = Pagcatáas, pagcadagcó sa bisan onsa.

Supereminente. = Ang anáa sa hatáas caáyo.

Supererogacion. = Buhat ng̃a pagabuháton labut pa sa mg̃a buhat sa catungdánan.

Superfetacion. = Pagcamábdus ng̃a icadúha sa babáye ug sa baye, sa nadúgay pa ang nahaúnang pagcasámcon.

Superficial. = Ang anáa sa ibábao. * Bisan onsa sa salingcápao lang.

Superficialmente. = Sa ibábao, sa salingcápao lamang.

Superficie. = Ang dapit sa ibábao sa bisan onsa.

Superfino. = Ang pino, ang magamáy, ang manípis caáyo.

Superfluamente. = Sa pagcalabí, sa pagcalabáo. * Sa pagcalólot, sa pagcaúsic caáyo.

Superfluidad. = Ang capin, pagcacápin.

Superfluo. = Ang capin, ang díli quinahánglan.

Superhumeral. = Bisti sa dagcóng Padre sa batásan ng̃a caráan. * Bacus, banda ng̃a isáblay sa mang̃a abága, sa pagcópot sa custodia, sa patena ug sa mg̃a reliquias.

Superintendencia. = Pagcaponóan ng̃a labí. * Opicio sa pagcasuperintendente.

Superintendente. = Punóan, maghohópot. * Ang magabántay sa salapí sa hari ug sa Guinharían, sa pagdáoat ug sa paggasto.

Superior. = Ang anáa sa itáas, sa ibábao. * Ang labíng maáyo ug mahál sa bisan onsa. * Ang molabáo, ang molabí sa pagcaáyo, sa catahóm, sa quinaárman sa pagcaboótan, &c. * Ponóan, ang magasógo, ang magabúot.

Superiorato. = Opicio con cahímtang sa pagcasuperior, ug labí pa sa mg̃a caparían. * Túig ng̃a pagadugáyan sa opicio sa pagcasuperior.

Superioridad. = Pagcadagcó. * Pagcamahál. * Pagcalabí.

Superiormente. = Sa pagcaáyo caáyo. * Sa pagcamahál. * Sa pagcalabí.

Superlativamente. = Sa pagcadagcó uyámot.

Superlativo. = Dagcó, mahál uyámot.

Superno. = Ang anáa sa labíng hatáas.

Supernumerario. = Ang guibútang sa labut pa sa número, sa isip ng̃a tinórlo. * Ang ilis sa obán ng̃a mg̃a opicio.

Supersticion. = Pagsíngba ng̃a díli macaígo. * Pagcadioáta, pagpang̃aníto.

Supersticiosamente. = Sa pagcadioáta, sa pagpang̃aníto.

Supersticioso. = Ang nahatong̃ód sa pagcadioáta, sa pagpang̃aníto. * Dioatáhan, pang̃anitóhon.

Supersustancial. = Ang Santísimo Sacramento sa altal.

Supervacáneo. V. Supérfino.

Supervencion. = Pagcaábot sa bag-ong buhat.

Superveniencia. = Idem.

Superveniente. = Ang muábot sa pagcasonód.

Supervenir. V. Sobrevenir.

Supervivencia. = Quinabúhing labíng hatáas ng̃a ang quinabúhi sa lain.

Supino. = Ang nahayáng. * Pagcaoaláy quinaárman, guican sa pagcatápol sa pagtóon.

Suplantacion. = Pagcatagílis sa usá ca polong sa lain ng̃a polong sa mg̃a sulat, arón maláin ang cahológan sa guisúlat.

Suplantador. = Ang magataguílis sa mg̃a sulat.

Suplantar. = Pagtaguílis sa mg̃a polong sa mg̃a sulat, arón maláin ang cahológan sa guisúlat.

Suplefaltas. = Ang magaílis sa masóbsob sa lain.

Suplemento. = Pagcaponó. * Bisan onsa ng̃a idúgang sa bisan diin, arón mahíngpit.

Suplente. = Ang icaponó.

Supletorio. = Ang macaponó sa bisan onsa ng̃a culang.

Súplica. = Pagcaámpo, pagcaháng̃io.

Suplicacion. = Idem. * Minása ng̃a linocó sa pagcadágoay sa hopot hopot, ug linóto sa caláyo.

Suplicacionero. = Ang magabalígya sa mg̃a suplicacion.

Suplicante. = Ang muámpo, ang mang̃áyo, ang mang̃amúyo, ang mang̃aliópo, ang mang̃aháng̃io.

Suplicar. = Pagámpo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo, pagháng̃io.

Suplicatoria. = Sulat ng̃a guipadála sa usá ca hocom sa lain ng̃a hocom sa magsámang gahóm.

Suplicio. = Castigo pagpasáquet sa mg̃a saláan. * Bitáyan, lugar ng̃a pagapátyan ug pagsaquétan sa mg̃a saláan.

Suplir. = Pagpóno sa colang sa bisan onsa ug sa bisan diin. * Pagílis, pagsalíli, pagalíli, pagólos, pagpúli. * Díli pagtagár sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp ng̃a diótay.

Suponedor. = Ang magapamatúor sa díli matúod.

Suponer. V. Fingir. * Pagbúot, pagsúgo, pagponóan.

Suportar. V. Sobrellevar.

Suposicion. = Pagpacamatúod sa díli matúod. * Pagpacamáo sa díli mao. * Pagcapanóan. * Pagcamahál. * Pagcaálam. * Bacac, limbong.

Supositicio. V. Supuesto.

Suprema. = Hocmánan ng̃a labí sa Inquisision.

Supremacía. = Pagcaponóan.

Supremamente. = Cutub sa catapúsan.

Supremo. = Ang catapúsan. * Ang labíng hatáas, mahál ug hamíli.

Supresion. = Pagcaólang, papacahonóng. * Pagcasara sa alaguían sa bino, sa tubig, sa ihi, &c.

Suprimir. = Pagcahonóng, pagólang, pagbútang sa mg̃a cabilínggan. * Pagpaóndang sa bisan onsang opicio, cahímtang, caparían, &c. * Pagsáilo sa ubán ng̃a mg̃a polong con sa mg̃a dalan sa mg̃a sulat.

Suprior. = Icadúhang prior, ponóan sa mg̃a caparían, ang ilis sa prior, sa ponóan.

Supriorato. = Opicio, cahímtang sa pagcasuprior.

Supuesto. = Hingtúngdan sa mg̃a camatoóran. * Nan, dan. * Cay.

Supuracion. = Pagcagóa sa nana, &c.

Supurar. = Paggóa, pagágui sa nana, sa dugá, sa dugó, &c. * Paghurút sa bisan onsa, sa caínit sa caláyo, con sa lain ng̃a caínit. * Paghurút, paggasto, pagúsic sa bisan onsa.

Supurativo. = Ang macapagóa sa nana, sa dugó, &c.

Supuratorio. = Samar ng̃a pagagólan sa nana.

Suputacion. = Pagcaísip.

Suputar. = Pagíhap, pagísip, pagcuenta.

Sur. = Hang̃in ng̃a habágat.

Sura. = Ang usá sa mg̃a bocóg sa mg̃a paa.

Surcador. = Ang magatúrlis, ang magadáro sa yota.

Surcar. = Pagdáro, pagtúrlis. * Pagbárlis sa mg̃a barlis ng̃a maíng̃on sa mg̃a turlis. * Pagágui sa ibábao sa tubig.

Surco. = Turlis. * Timáan sa bisan onsa ng̃a muágui sa bisan diin. * Conót sa laoas ug sa nauong.

Surculado. = Tanóm sa usá lamang ca orlot.

Súrculo. = Sang̃á sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.

Surculoso. V. Surcolado.

Surgente. = Ang magapondo, ang miábot sa laoígan.

Surgidero. = Pondóhan, laoígan.

Surgidor. V. Surgente.

Surgir. = Pagpondo, pagláoig. * Pagólbo sa tubig.

Surtida. = Pultahán, alaguían ng̃a diótay, sa pagágui sa tinágo.

Surtidero. V. Buzon hasta ang bohó.

Surtido. = Pagcahátag, pagcasángcap sa mg̃a quinahánglan. * Cadaghánan, pagcadághan. * Pagcaándam, pagcatagána sa mg̃a quinahánglan.

Surtidor. = Ang muhátag, ang magasángcap, ang magatagána, ang magaándam sa mg̃a quinahánglan.

Surtimiento. V. Surtido.

Surtir. = Pagsángcap, paghátag. * Pagándam, pagtagána sa mg̃a quinahánglan. * Pagólbo sa tubig.

Sus. = Nan, dan.

Susceptible. = Ang macacaláoat.

Susceptivo. = Idem.

Suscitar. = Paghísgot pagóna sa bisan onsa. * Pagpabúhi pagopód.

Suscribir. = Pagpirma sa obus, sa catapúsan sa bisan onsang sulat. * Pagáng̃ay sa pagbúot sa lain. * Paghátag pagóna sa bisan onsang salapí, arón macóha sa bolobarato ang mg̃a libro, &c., ng̃a ibalígya.

Suscripcion. = Pagcapirma sa obus.

Suscriptor. = Ang mopirma sa obus, sa catapúsan sa mg̃a súlat. * Ang muhátag pagóga sa salapí, arón pagatagáan sia sa bolobarato sa mg̃a libro, &c., ng̃a guibalígya.

Suso. = Sa itáas, sa ibábao.

Susodicho. = Ang guiíng̃on na, ang guiíng̃on sa itáas.

Suspendedor. = Ang magaságang.

Suspender. = Pagságang. * Paghónong, pagpuyó. * Pagárang, pagóndang. * Pagting̃ála.

Suspension. = Pagcapuyó, pagcahonóng. * Pagcaárang, pagcaóndang. * Pagcating̃ála. * Castigo sa Singbahán ng̃a macadíli sa mg̃a Padre sa mg̃a caposlánan sa ilang opicio.

Suspensivo. = Ang may gahóm sa pagpapuyó, sa pagpahonóng, sa pagpaóndang, sa pagpaárang.

Suspenso. = Ang nahonóng, ang mipoyó, ang miárang, ang naóndang. * Ang nating̃ála, ang hingculbáan.

Suspensorio. V. Suspensivo.

Suspicacia. = Pagcaánad sa pagtáhap.

Suspicaz. = Ang masáyon matáhap.

Suspicazmente. = Sa catáhap.

Suspirar. = Paghupáo. * Pagíbog sa dagcóng gugma.

Suspiro. = Pagpanghupáo. * Calaínan sa matám-is.

Suspiroso. = Ang magahupáo sa pagcalisód.

Sustancia. = Bisan onsa ng̃a magapabúhi sa lain. * Dugá sa mg̃a butang ng̃a dugáan. * Pagcamáo sa mg̃a butang. * Puhónan, dona, catigayónan. * Ang bili, pagcamahál sa mg̃a butang.

Sustancial. = Ang nahatong̃ód sa sustancia. * V. Sustancioso.

Sustancialmente. = Sa pagcatápus.

Sustanciar. = Pagláctor sa mg̃a sulat ug mg̃a suguílon. * Pagsúsi sa pagcamatóod sa bisan onsa. * Paghíngpit sa mg̃a proceso, arón pagaígan sa sentencia.

Sustancioso. = Ang may sustansia.

Sustentable. = Ang arang pagmatoóron sa mg̃a pagíndig indig.

Sustentacion. = Pagpacáon. * Pagcaíndig indig.

Sustentáculo. = Ang pagalingcóran, pagatindúgan ug pagahúnung̃an sa bisan onsa.

Sustentador. = Ang magapacáon sa lain. * Ang magaíndig indig. * Ang magaságang sa bisan onsa.

Sustentamiento. = Pagcaíndig indig.

Sustentante. V. Sustentador.

Sustento. = Can-on.

Sustitucion. = Pagcaalíli, pagcasalíli, pagcaólus, pagcapúli.

Sustituidor. = Ang magaílis, ang magasalíli, ang magaólus, ang mupúli.

Sustituir. = Olus, pule, alíli, salíli, ilis.

Sustituto. = Ang magaílis, magaólus, magapúle.

Susto. = Pagcahaógnoc, pagcacúlba, pagcacógmat.

Sustraccion. = Pagcabúlag. * Pagcacúha.

Sustraer. = Pagbúlag. * Pagcúha.

Susurracion. = Pagcadahógong, pagcahagónghong. * Pagcadáhog. * Pagcalíbac libac.

Susurrador. = Ang magadahógong, magahagónghong, magadáhog.

Susurrante. = Idem.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us