Dat Nie Testament vun unsen Herrn un Heiland Jesus Christus na de plattdütsche Oeversettung vun Dr. Johann Bugenhagen (part 2 of 3)

Dat Nie Testament vun unsen Herrn un Heiland Jesus Christus na de plattdütsche Oeversettung vun Dr. Johann Bugenhagen (part 2 of 3)

31. Hett he dat tovör sehn un redt vun Christus Sien Uperstahung, dat Sien Seel nich in de Höll laten is un Sien Fleesch de Verwesung nich sehen hett. Kap. 13, 35. Ps. 16, 10.

32. Düssen JEsus hett GOtt uperweckt, darvun sünd wi alle Tügen.

33. Nu He dörch GOtt Siene Rechte verhöget is, un kregen hett vun den Vadder de Verheißung, dat He den heiligen GEist hebben schull, hett He dit utgaten wat ji sehn un hören doht.

34. Denn David is nich to den Himmel upfahren. He sprickt awer: De HErr hett seggt to mienen HErrn: »Sett Di to Miene rechde Hand, Matth. 22, 44.

35. Bet dat Ik Diene Fiende leggen doh to den Schemel vun Dien Föt.«

36. So schall denn dat ganze Hus Israel gewis weten, dat GOtt düssen JEsum, Den ji krüzigt hebbt, to eenen HErrn un Christ makt hett.

37. Do se aver dat hören dä’n, gung ehr dat dörch dat Hart un sproken to Petro, un to de annern Aposteln: Ji Männer, leeve Bröder, wat schüllen wi dohn? Kap. 9, 6. 16, 30.

38. Petrus sprok to ehr: Doht Buße un lat sik jeder een döpen up den Namen JEsu Christi to de Vergebung vun sien Sünnen; so wardet ji de Gav vun den heiligen GEist kriegen. Matth. 3, 2. Apost. 19, 6.

39. Denn jug un jug Kinner gelt düsse Tosag un alle de, de wiet weg sünd, weke GOtt, unser HErr, herto ropen ward. Joel. 3, 5.

40. Ock mit veele annere Worde betügte he un ermahnte un sprok: Lat jug helpen vun düsse unarigen Lüd.

41. De nu sien Word gern annehmen dä’n, leten sik döpen, un wörn hento dahn an den Dag bi dree dusend Seelen.

42. Se bleven aver beständig in de Apostel ehr Lehr un in de Gemeenschaft, un in dat Brodbreken un in dat Gebed. Kap. 1, 14. 2, 1.

43. Dar keem ock alle Seelen Furcht an un geschehgen veele Wunner un Teken dörch de Apostel.

44. Alle aver, de glövig worden weeren, weeren bi enanner un höllen alle Dinge gemeensam.

45. Ehre Göder un ehr Egendom verköfften se un deelten se ut mank alle as jeder een dat nödig har.

46. Un se weeren däglich un ümmer bi enanner eenmödig in den Tempel un broken dat Brod hen un her in de Hüser, Kap. 20, 7.

47. Neemen de Spies un lavten GOtt mit Freuden un eenfäldigen Harten un harn Gnade bi dat ganze Volk. De HErr aver dä hento däglich, de do selig wören, to de Gemeen.

Dat 3. Kapitel.

1. Petrus aver un Johannes gungen mit enanner rup in den Tempel, um de negende Stunn, do man plegde to beden.

2. Un do weer en Mann, lahm vun Mudderliev, de let sik drägen, un se setten em däglich vör de Döhr vun den Tempel, de do heten deiht de schöne, up dat he beddeln dä dat Almosen vun de, de in den Tempel gahn dä’n. Kap. 8, 7. 14, 8.

3. Do he nu sehn dä Petrum un Johannem, dat se wullen to den Tempel rin gahn, bede he üm en Almosen.

4. Petrus awer seeg em an mit Johannes un sprok: Kiek uns an!

5. Un he kek se an, tövte, dat he wat vun ehr kriegen dä.

6. Petrus awer sprok: Sülver un Gold hev ik nich; wat ik awer hev, dat gev ik di, in den Namen JEsu Christi vun Nazareth, stah up un gah umher. Kap. 14, 9. 10.

7. Un he grep em bi de rechte Hand un richt em up. Alsobald stunnen sien Been un Enkel fast. Matth. 8, 15. Kap. 9, 25.

8. Sprung up, kunn gahn un stahn un gung mit ehr in den Tempel, gung umher un sprung un lavte GOtt. Joh. 35, 6.

9. Un alles Volk seeg em umher gahn un GOtt laven.

10. Se kennten em ock, dat he dat weer de um Almosen wegen säten har vör de schöne Döhr vun den Tempel; un se wurn vull Wunnern un Entsetten över dat wat em wedderfahren weer.

11. As aver düsse Lahme, de nu gesund weer, sik to Petrus un Johannes holen dä, leep all dat Volk to ehr in de Hall, de do heet Salomo’s un wunnerten sik. Kap. 5, 12.

12. As Petrus dat sehn dä, antworde he dat Volk: Ji Lüd vun Israel, wat wunnert ji jug daröver? Oder wat kiekt ji up uns, as harren wi düssen umher gahn makt dörch unse egen Kraft oder Verdeenst?

13. Abraham un Isaak un Jakob ehr GOtt, unse Vadders ehr GOtt, hett Sien Kind JEsus verklärt, weken ji överantwordet un anklagt hebbt vör Pilato, as desülvige urdeelen dä Em los to laten. Kap. 5, 30. 2. Mos. 3, 6. 15. 16. Apost. 2, 23. 7, 52.

14. Ji aver klagdet den Heiligen un Gerechten an, un förrert dat man jug den Mörder schenken dä; Matth. 27, 20. 21.

15. Aver den Levensfürsten hebbt ji dod makt. Den hett GOtt upweckt vun de Doden, darvun sünd wi Tügen. Kap. 2, 24. 32. 4, 10. 10, 40. 13, 30. 34. 17, 31. Röm. 4, 24. 8, 11. 1. Cor. 6, 14. 15. 4, 15. 2. Cor. 4, 14.

16. Un dörch den Gloven an Sienen Namen, hett He an düssen, den ji sehn un kennen doht, bestätigt Sienen Namen; un de Glov dörch Em hett geven düssen Gesundheit vör jug Ogen.

17. Nu, leeve Bröder, ik weet, dat ji dat dörch Unwetenheit dahn hebbt, as ock jug Böversten.

18. GOtt aver, wat He dörch all Sien Propheten ehren Mund tovör verkündigt hett, woans Christus lieden schull, hett dat also utföhrt.

19. So doht nu Buß un bekehrt jug, dat jug Sünnen vertilgt warden. Kap. 2, 38.

20. Up dat de Erquickungstid kamen deiht vun den HErr Sien Angesicht, wenn He schicken ward Den, De jug nu tovör predigt ward, JEsum Christum. Joh. 35, 10. Dan. 7, 22. 27. Röm. 8, 21. Offenb. 20, 6.

21. Weke mutt den Himmel innehmen bet up de Tid, do wedder herstellt ward Alles, wat GOtt redet hett dörch all Sien heilige Propheten ehr Mund, vun de Welt an.

22. Denn Moses hett seggt to de Vadders: Eenen Propheten ward jug de HErr, jug GOtt, upwecken ut jug Bröder, gliek as mi, den schüllt ji hören in alles dat he to jug seggen ward;

23. Un dat ward geschehn, wat för en Seel densülvigen Propheten nich hören ward, de schall uttilgt warden ut dat Volk. 5. Mos. 18, 15.

24. Un alle Propheten vun Samuel an un naher, so veel as do redet hebbt, de hebben vun düsse Dage verkündigt.

25. Ji sünd Kinner vun de Propheten un vun den Bund, den GOtt makt hett mit jug Vadders, as He sprok to Abraham: Dörch dienen Samen schüllen segent warden alle Völker up de Eer. 1. Mos. 12, 3.

26. För jug toeerst hett GOtt uperweckt Sien Kind JEsus, un hett Em to jug schickt jug to segnen, dat jeder een sik bekehren schall vun sien Bosheit. Kap. 13, 46.

Dat 4. Kapitel.

1. As se aver to dat Volk reden dä’n, treden to ehr de Preesters un de Hauptmann vun den Tempel un de Sadducäer; Luk. 22, 4. 52.

2. (De argerte dat, dat se dat Volk lehrden un an JEsu Sien Bispill de Uperstahung vun den Doden verkündigen dä’n);

3. Un län de Hänn an se un setten se in bet up den Morgen, denn dat weer bald Abend.

4. Aver veele mank de, de dat Word tohörten, worden glövig, un weer de Tall vun de Mannslüd bi fief dusend. Kap. 2, 47.

5. As dat nu Morgen weer, versammelden sik ehre Böversten un Öllsten, un Schriftgelehrten na Jerusalem,

6. Hannas, de Hohepreester, un Kaiphas un Johannes, un Alexander un so veel as ehrer weeren vun dat Hohepreestergeschlecht; Kap. 5, 17. Luk. 3, 2.

7. Un stellden se vör sik un frogen se: Ut wat för en Gewalt oder in wat för enen Namen hebbt ji dat dahn? Matth. 21, 23.

8. Petrus, vull nun den heiligen GEist, sprok to ehr: Ji Böversten vun dat Volk un ji Öllsten vun Israel!

9. So wi hüt richdet warden över düsse Woldat an den kranken Minschen, dörch weke he gesund worden is; Joh. 10, 32.

10. So wes jug un all dat Volk vun Israel kund dahn, dat in den Namen vun JEsus Christus vun Nazareth, weken ji krüzigt hebbt, den GOtt vun de Doden upweckt hett, steit düsse allhier vör jug gesund. Kap. 3, 15.

11. Dat is de Steen, vun jug Bulüd wegschmeten, de to den Ecksteen worden is. Matth. 21, 42.

12. Un is in kenen annern Heil un is ock keen annere Nam de Minschen geven, darin wi schüllen selig warden. Matth. 1, 21.

13. Se sehn awer an Petrus un Johannes ehre Freudigkeit un verwunnerten sik; denn se weeren gewiß, dat se ungelehrde Lüd un Laien weeren un kennten se ock wull, dat se mit JEsu west weeren.

14. Se sehn awer den Minschen, de gesund worden weer, bi ehr stahn un harren nicks dargegen to reden. Kap. 3, 8. 9.

15. Do heeten se se rut gahn ut den Rat un handelten mit enanner un sproken:

16. Wat wüllen wi düsse Minschen dohn? Denn dat Teken dörch se geschehen, is kund un apenbar alle, de to Jerusalem wahnen, un wi künnen dat nich avstriden.

17. Aver darmit dat nich wieder inrieten deiht mank dat Volk, lat uns ernstlich se bedräuen, dat se vun nu av an kenen Minschen vun düssen Namen seggen dohn.

18. Un repen se un gebaden ehr, dat se sik nu un nümmer hören leeten un in JEsus Sienen Namen lehren dä’n.

19. Petrus aver un Johannes antworden un sproken to ehr: Richdet ji sülvst ob dat vör GOtt recht is, dat wi jug mehr gehorchen dohn, as GOtt? Kap. 5, 29.

20. Wi künnt dat ja nich laten, dat wi nich reden schüllen, wat wi sehn un hört hebben.

21. Aver se dräuten ehr un leeten se gahn un funnen nich, woans se se pienigten um dat Volk sien willen; denn se lavten alle GOtt över dat, wat geschehen weer.

22. Denn de Minsch weer över veertig Jahr old, an den düt Teken vun Gesundheit geschehen weer.

23. Un as man se har gahn laten, keemen se to de ehrigen un verkündigten ehr, wat de Hohenpreesters un Öllsten to ehr seggt harn.

24. Do se dat hören dä’n, höven se ehre Stimm up eendrächtiglich to GOtt un sproken: HErr, de Du büst de GOtt, de Himmel un Eer, un dat Meer, un alles wat darin is, makt hest; Röm. 15, 6. 1. Mos. 1, 1. Jes. 37, 16.

25. De Du dörch David, Dienen Knecht sienen Mund seggt hest: Worum empören sik de Heiden un nehmen de Völker sik vör, wat umsunst is? Ps. 2, 1.

26. De Könige vun de Eer treden tosamen un de Fürsten versammeln sik tohop gegen den HErrn un gegen Sienen Christ.

27. Wahrlich ja, se hebben sik versammelt över Dien heiliges Kind JEsum, weken Du salvt hest, Herodes un Pontius Pilatus, mit den Heiden un dat Volk Israel;

28. To dohn, wat Diene Hand un Dien Rat tovör bedacht hett, dat geschehen schull. Kap. 2, 23.

29. Un nu, HErr, süh an ehr Toren un giv Diene Knechte mit alle Freudigkeit to reden Dien Word. Kap. 13, 46. 14, 3.

30. Un streck Dien Hand ut, dat Gesundheit un Teken un Wunner geschehen dohn dörch Dien heiliges Kind JEsum Sienen Namen.

31. Un do se bedet harn, beweg sik de Stell, wo se versammelt weeren; un warn alle vull vun den heiligen GEist un redten dat Word vun GOtt mit Freudigkeit. Kap. 2, 2. 16, 26.

32. De Tal aver vun de Glövigen weer en Hart un en Seel; ock sä keener vun siene Göder, dat se sien weeren, sonnern dat weer ehr alles gemeensam. Kap. 1, 14.

33. Un mit grote Kraft geven de Apostel Tügnis vun den HErrn JEsum Siene Uperstahung, un weer grote Gnad bi ehr all. Kap. 1, 22. 2, 24.

34. Do weer ock keener mank ehr, de Mangel har, denn so veele as do vun ehr weeren, de Ackers oder Hüser harn, verköfften se desülvigen un bröchden dat Geld vun dat verköffte God. Kap. 2, 45.

35. Un lä’n dat to de Apostels ehre Föt, un man gev jeder enen wat he bruken dä. 5. Mos. 15, 11. Joh. 58, 7.

36. Joses awer, mit Tonamen vun de Apostels nennt Barnabas (dat heet en Söhn vun den Trost) vun Geschlecht en Levit ut Cypern,

37. De har eenen Acker, un verkoffte em un brochde dat Geld un lä dat to de Apostel ehre Föt.

Dat 5. Kapitel.

1. En Mann aver, mit Namen Ananias, mitsammt sien Fru Sapphira, verkoff siene Göder.

2. Un neem wat vun dat Geld weg, mit Weeten vun sien Fru un brochde enen Deel, un lä dat to de Apostel ehre Föt. Kap. 4, 37.

3. Petrus awer sprok: Anania, worum hett de Satan dien Hart nahmen, dat du den heiligen GEist leegen deihst un wat vun dat Geld vör den Acker bi Sid brochst? Joh. 13, 2.

4. Harst du em doch wol behollen kunnt, as du em harst, un as he verkofft weer, weer dat ock in diene Gewalt. Worum hest du denn so wat in dien Hart vörnahmen? Du hest nich Minschen, sonnern GOtt belagen.

5. Do awer Ananias düsse Worde hören dä, full he dal un gev den Geist up. Un dar keem en grote Furcht över alle, de düt hören dä’n.

6. De jungen Lüd awer stunnen up un dä’n em bi de Siet un drogen em rut un begraven em. 3. Mos. 10, 4. 5.

7. Un dat begeev sik na en Wiel, bi dree Stunn keem sien Fru rin, un wuß nich wat geschehen weer.

8. Awer Petrus rede se an: Segg mi, hebbt ji den Acker so düer verkofft? Se sprok: Ja, so düer.

9. Petrus awer sprok to ehr: Worum sünd ji denn eens wurden, to versöken den GEist vun den HErrn? Sieh, de Föt von de, de dienen Mann begraben hebben, sünd vör de Döhr un warden di rutdrägen.

10. Un alsobald full se to sien Föt un gev den Geist up. Do keemen de jungen Lüd un funnen se dod, drogen se rut un begraven se bi ehren Mann.

11. Un do keem en grote Furcht över de ganze Gemeen un över alle, de dat hörn dä’n.

12. Do geschehn awer veele Teken un Wunner in dat Volk dörch de Apostel ehre Hänn, un weeren alle in de Halle Salomo’s endrächdig.

13. Vun de annern awer dörffte sik keener to ehr dohn, sonnern dat Volk höll veel vun ehr.

14. Do warn awer immer mehr hento dahn, de do glöven dä’n an den HErrn, en grote Tal vun Mannslüd un Fruenslüd. Kap. 2, 47.

15. Also dat se de Kranken up de Strat rut drägen dä’n un leggden se up Bedden un Bahren, up dat, wenn Petrus keem, sien Schatten enige vun ehr överschatten dä. Kap. 19, 11. 12.

16. Do keemen ock herto veele vun de umliggenden Stä nah Jerusalem un brochden de Kranken un de, weke vun unsaubere Geister pienigt weeren, un warn alle gesund.

17. Do stunn awer up de Hohepreesters un alle, de mit em weeren, dat heet vun Sekte de Sadducäer, un weern vull Iwer.

18. Un län de Hänn an de Apostel un schmeeten se in dat gemeene Gefängnis.

19. Awer den HErrn Sien Engel mak in de Nacht de Döhr vun dat Gefängnis apen un föhr se rut un sprok: Kap. 12, 7.

20. Gaht hen un tredt up un redet in den Tempel to dat Volk alle Worde vun düt Leven. Joh. 12, 50.

21. Do se düt hört harn, gungen se fro in den Tempel un lehrden. De Hohepreester awer keem un de mit em weeren, un repen tosamen den Rat un alle Öllsten vun de Kinner Israel un schickten hen na dat Gefangenhus, se to haln. Kap. 4, 5.

22. De Deeners awer keemen dar un funnen se nich in dat Gefangenhus, keemen wedder un verkündigten,

23. Un sproken: Dat Gefangenhus funnen wi verslaten mit allen Fliet, un de Wächders buten stahn vör de Döhren, awer do wi updä’n, funnen wi nüms darin.

24. Do düsse Red hören dä’n de Hohepreester un de Hauptmann vun den Tempel un annere Hohepreesters, verfehrten se sik un fragden sik, wat doch dat warden wull.

25. Do keem eener an, de verkündigte ehr: Seht, de Lüd, de ji in dat Gefängnis schmeeten hebbt, sünd in den Tempel, stahn un lehrn dat Volk.

26. Do gung hen de Hauptmann mit de Deeners un halt se, nich mit Gewalt, denn se weeren bang vör dat Volk, dat se nich steenigt wör.

27. Un as se se bringen dä’n, stellden se se vör den Rad. Un de Hohepreester frag se,

28. Un sprok: Hebbt wi jug nich mit Ernst gebaden, dat ji nich schüllt lehrn in düssen Namen? Un seht, ji hebbt Jerusalem vull makt mit jug Lehr un wüllt düssen Minschen sien Blod över uns bringen. Kap. 4, 18. 2, 23.

29. Petrus awer antworde un de Apostel un sproken: Man mutt GOtt mehr gehorchen, as de Minschen. Kap. 4, 10. Dan. 6, 10.

30. Unse Vadders ehr GOtt hett JEsum uperweckt, weken ji dod makt un an dat Holt hangt hebbt. Kap. 3, 15.

31. Den hett GOtt dörch Sien rechte Hand erhöget to enen Fürsten un HEiland to geven Israel Buße un Vergevung vun de Sünnen. Kap. 2, 33.

32. Un wi sünd Siene Tügen över düsse Worde, un de heilige GEist, weken GOtt geven hett de, weke Em gehorchen dohn. Luk. 24, 48. Joh. 15, 26. 27.

33. Do se dat hörn dä’n, gung ehr dat dörch dat Hart un dachten se dod to maken.

34. Do stunn aver up in den Rat en Pharisäer, mit Namen Gamaliel, en Schriftgelehrte, hoch hullen vun all dat Volk un heet de Apostel en beden rut dohn. Kap. 22, 3.

35. Un sprok to ehr: Ji Männer vun Israel, nehmt jug wol in Acht vör düsse Minschen, wat ji dohn schüllt.

36. Vör düsse Dag’ stunn up Theudas un gev vör, he wär wat un hungen an em en Hupen Lüd, bi veer hunnert; de is dod slagen, un alle, de em tofallen dä’n, sünd ut enanner jagt un to nicks worden.

37. Darna stunn up Judas ut Galiläa, in de Dag’ vun de Inschätzung un mak veel Volk avtrünnig achter sik her; un he is ock umkamen, un alle, de em tofallen dä’n, sünd ut enanner jagt.

38. Un nu segg ik jug: Lat av vun düsse Minschen un lat se fahren. Is de Rat oder dat Wark ut de Minschen, so ward dat ünnergahn. Matth. 15, 13.

39. Is dat aver ut GOtt, so künnt ji dat nich dämpen, up dat ji nich erfunnen warn as de gegen GOtt strieden wülln. Kap. 9, 5.

40. Do fullen se em to un repen de Aposteln, leten se utpitschen un gebaden ehr, se schulln nich reden in JEsus Sienen Namen un leten se gahn.

41. De gungen aver fro vun den Rat sien Angesicht, dat se würdig west weeren, um Sienes Namen’s willen Schann to lieden. Matth. 5, 10. 12. 1. Pet. 4, 13.

42. Un hörten nich up, alle Dag’ in den Tempel, un hen un her in Hüser to lehrn un to predigen dat Evangelium vun JEsus Christus.

Dat 6. Kapitel.

1. In de Dag’ awer, as de Jünger veele worden weern, leet sik en Murmeln hörn mank de Griechen gegen de Ebräer, dorum, dat ehr Wittfruen översehn in de dägliche Spiesung.

2. Do repen de twölf de Hupen vun de Jüngers tosamen un sproken: Dat döcht nicks, dat wi dat Word GOttes nalaten un to Disch deenen dohn.

3. Dorum, ji leeven Bröder, seht mank jug na söben Männer, de enen goden Rop hebbt, un vull vun den heiligen GEist un vun Weisheit sünd, weke wi bestellen mögen to düsse notwendigen Warke. 1. Tim. 3, 7. 8.

4. Wi aver wülln nich avlaten vun dat Gebet un vun dat Amt vun dat Word.

5. Un de Red gefüll den ganzen Hupen wol; un se erwählden Stephanum, enen Mann vull vun Gloven un vun den heiligen GEist, un Philippus, un Pochorum, un Nikanor, un Timon, un Parmenam, un Nikolaum, den Judengenossen vun Antiochia. Kap. 8, 5.

6. Düsse stellden se vör de Apostel un bedten un lä’n de Hänn up ehr. Kap. 1, 24.

7. Un GOttes Word neem to un de Tall vun de Jünger war heel grot in Jerusalem. Do warn ock veele Preesters den Gloven gehorsam. Kap. 19, 20.

8. Stephanus awer vull vun Gloven un Kraft, dä Wunner un Teken mank dat Volk.

9. Do stunnen etliche up vun de School, de do heet vun de Libertiner, un vun de Kyrener, un vun de Alexanderer, un vun de, de ut Cilicien un Asien weeren un befrogen sik mit Stephanus.

10. Un se kunnen nich wedderstahn de Weisheit un den Geist, ut weken he reden dä.

11. Do richteten se to etliche Männer, de sproken: Wi hebben em hört Lästerworde reden gegen Mosen un GOtt.

12. Un bewegden dat Volk un de Schriftgelehrten; un tredten herto un reeten em hen, un föhrten em vör den Rat;

13. Un stellten falsche Tügen up, de sproken: Düsse Minsch hört nich up, Lästerworde to reden gegen düsse hillige Stell un gegen dat Gesetz. _1. Kön. 21, 13._

14. Denn wi hebben em seggen hört: JEsus vun Nazareth ward düsse Stell zerstören un ännern de Sitten, de Moses uns geven hett.

15. Un se keken an alle, de in den Rat sitten dä’n un seegen sien Angesicht, as enen Engel sien Angesicht.

Dat 7. Kapitel.

1. Do sprok de Hohepreester: Is dat also?

2. He awer sprok: Leeve Bröder un Vadders, hört to. De GOtt vun de Herrlichkeit leet Sik sehen unsern Vadder Abraham as he noch in Mesopotamien weer, ehr he in Haran wahnen dä;

3. Un sprok to em: Gah rut ut dien Land un vun diene Fründschaft un treck in en Land, dat Ik di wiesen will. 1. Mos. 12, 1.

4. Do gung he ut de Chaldäer ehr Land un wahnde in Haran. Un vun dar, as sien Vadder storven weer, brocht He em över in düt Land, do ji nu in wahnen doht. 1. Mos. 12, 5. 15, 7.

5. Un gev em keen Arvdeel darin, ock nich eenen Fot breed, un versprok em, He wull em dat geven to besitten un sienen Samen na em, as he noch keen Kind har. 1. Mos. 12, 7. 13, 15. 15, 18.

6. Awer GOtt sprok also: Dien Samen ward en Fremdling sien in en fremdes Land, un se warden em deenstbar maken, un övel behanneln veer hunnert Jahr. 1. Mos. 15, 13. 2. Mos. 12, 40.

7. Un dat Volk, dat se deenen warden, will Ik richden, sprickt GOtt, un darna warden se uttrecken un Mi deenen an düsse Stä.

8. Un gev em den Bund vun de Beschniedung. Un he tügede Isaak, un beschneed em an den achden Dag, un Isaak den Jakob un Jakob de twölf Erzvadders. 1. Mos. 17, 10. 21, 2. 23, 26. 29, 31. 30, 5.

9. Un de Erzvadders weeren up Joseph neidisch un verkofften em in Egypten, aver GOtt weer mit em. 1. Mos. 37, 28. 39, 1.

10. Un rett em ut all sien Drövsal un gev em Gnad’ un Weisheit vör den König Pharao in Egypten, de sett em in as Fürsten över Egypten un över sien ganzes Hus. 1. Mos. 41, 40.

11. Do keem aver en düre Tid över dat ganze Land Egypten un Kanaan un en grote Drövsal un unse Vadders funnen keen Spies.

12. Jakob aver hörde, dat in Egypten Korn weer un schickte unse Vadders ut dat erste Mal. 1. Mos. 42, 1.

13. Un dat annere Mal war Joseph bekannt vun Bröders un wör Pharao Joseph sien Geschlecht apenbar. 1. Mos. 45, 4.

14. Joseph awer schickte hen un leet haln sienen Vadder un siene ganze Fründschaft, fiefunsöventig Seelen. 1. Mos. 45, 9. 10.

15. Un Jakob trock dal na Egypten un blev dar dod, he un unse Vadders. 1. Mos. 46, 1. 49, 33.

16. Un sünd röver brocht na Sichem un leggt in dat Grav, dat Abraham kofft hett vör Geld vun de Kinner Hemors to Sichem. 1. Mos. 23, 16. 17. Joh. 24, 32.

17. Do nu sik de Tid vun de Tosag de GOtt Abraham schworn har, nahen dä, wuß dat Volk un vermehr sik in Egypten,

18. Bet dat en anner König upkeem, de nicks vun Joseph weeten dä.

19. Düsse dreev Hinnerlist mit unse Geschlecht un behandelte unse Vadders övel un befohl, dat man de jungen Kinner wegschmieten muß, dat se nich lebendig bleeven.

20. To de Tid war Moses geborn un weer en fienes Kind vör GOtt un war dree Monat lang ernährt in sien Vadder sien Hus. 2. Mos. 2, 2. Ebr. 11, 23. 1. Sam. 16, 12.

21. As he awer utsett worden weer, neem em Pharao sien Dochter up un trock em up as ehren Söhn. 1. Mos. 2, 10.

22. Un Moses war lehrt in all de Egypter ehr Weisheit un weer düchdig in Warken un Worden.

23. Do he awer veertig Jahr old weer, dacht he to besöken sien Bröder, de Kinner Israel. 2. Mos. 2, 11.

24. Un seeg eenen Unrecht lieden, do hölp he den un rächde den, den Leed geschehn dä un slog den Egypter dod.

25. He meen awer, sien Bröder schullen verstahn, dat GOtt dörch sien Hand ehr Heil geven dä, awer se verstunnen dat nich.

26. Un den annern Dag keem he to ehr as se sik mit enanner strieden dä’n un hannelte mit ehr, dat se Freden maken, un sprok: Leeve Männer, ji sünd Bröder, worum deiht eener den annern Unrecht? 2. Mos. 2, 13.

27. De awer sienen Neegsten Unrecht dä, stött em vun sik un sprok: Wokeen hett di över uns sett to den Böversten un Richter?

28. Wullt du mi ock dod maken, as du güstern den Egypter dod makt hest?

29. Moses awer leep weg över düsse Red un war fremd in dat Land Midian, dor tügete he twee Söhns. 2. Mos. 2, 15.

30. Un över veertig Jahr erschien em in de Wüstenie up den Barg Sinai den HErrn Sien Engel, in en Füerflamm in den Busch. 2. Mos. 3, 2. 5. Mos. 3, 16.

31. Do Moses awer dat sehn dä, wunnerte he sik över düt Gesicht. As he awer hento gung, um to sehn, geschehg den HErrn Sien Stimm to em:

32. Ik bün dien Vadders GOtt, Abraham sien GOtt, un Isaak un Jakob ehr GOtt, Moses awer fung an to bevern un dörf dar nich hen kieken. 2. Mos. 3, 6. 15, 16. Matth. 22, 32.

33. Awer de HErr sprok to em: Treck de Schoh ut vun diene Föt, denn de Stä wo du stahn deihst, is hilliges Land. 2. Mos. 3, 5.

34. Ik hev wol sehn Mien Volk, dat in Egypten is, siene Lieden un hev ehr Süfzer hört, un bün raf kamen se to redden. Un nu kumm her, Ik will di na Egypten schicken. 2. Mos. 3, 10.

35. Düssen Moses, weken se anklagen dä’n un sproken: Wokeen hett di to den Böversten oder Richter sett? Den hett GOtt schickt as enen Böversten un Erlöser, dörch den Engel, de em in den Busch erschienen dä, sien Kraft. 2. Mos. 2, 14.

36. Düsse föhr se rut un dä Wunner un Teken in Egypten, in dat rode Meer, un in de Wüstenie, veertig Jahr. 2. Mos. 7, 10. 14, 21.

37. Düt is Moses, de to de Kinner Israels seggt hett: Enen Propheten ward jug de HErr, jug GOtt, erwecken ut jug Bröder, gliek as mi, den schüllt ji hören. 5. Mos. 18, 15.

38. Düsse is dat, de in de Gemeen in de Wüstenie mit den Engel weer, de mit em reden dä’n up den Barg Sinai, un mit unse Vadders, düsse kreeg dat lebendige Word, uns to geven. 2. Mos. 19, 3.

39. Weken nich wulln gehorsam warden jug Vadders, sonnern stödden em vun sik un kehrden sik torüch mit ehre Harten na Egypten,

40. Un sproken to Aaron: Mak uns Götter, de vör uns hengahn doht, denn wi weeten nich, wat düssen Moses, de uns ut dat Land Egypten föhrt hett, wedderfahrn is. 2. Mos. 32, 1.

41. Un makten en Kalv to de Tid un opferten den Avgott Opfer un weern vergnögt över de Warke vun ehr Hänn.

42. Awer GOtt kehr Sik um un gev se darhen, dat se deenen dä’n dat Heer vun den Himmel; as denn schreben steiht in dat Bok vun de Propheten: Hebbt ji vun dat Hus Israel de veertig Jahr in de Wüstenie Mi ock jemals opfert Opfer un Veh? Jer. 19, 13. Amos. 5, 25.

43. Un ji neemen Moloch sien Hütt an un de Sterns vun jug GOtt Remphan, de Biller, de ji makt harn, se antobeden, un Ik will jug wegschmieten up jensiet Babylonien.

44. Unse Vadders harn de Hütt vun dat Tügnis in de Wüstenie, as He ehr dat anbefahlen har, do He to Moses reden dä, dat he se maken schull na dat Vörbild, dat he sehn har. 2. Mos. 25, 40. 26, 30.

45. Weke unse Vadders ock annehmen dä’n un brochten se mit Josua in dat Land, dat de Heiden inne harn, weke GOtt utstöten dä vör dat Angesicht vun unse Vadders, bet to David siene Tid. Joh. 3, 14.

46. De funn Gnad bi GOtt un bed, dat he en Hütt finnen much den GOtt Jakobs. 2. Sam. 7, 2. Ps. 132, 5.

47. Salomon awer bute em en Hus. 1. Kön. 6, 1.

48. Awer de Allerhöchste wahnt nich in Tempels, de mit Hänn makt sünd, as de Prophet spreken deiht:

49. De Himmel is Mien Stohl un de Eer de Fotbank vun Mien Föt; wat wüllt ji Mi denn för en Hus bu’n sprickt de HErr, oder weke is de Stä vun Mien Ruh? Ps. 11, 4. Jes. 66, 1.

50. Hett nich Mien Hand dat alles makt?

51. Ji Halsstarrigen un Unbeschneedenen an Harten un Ohren, ji wedderstrevt alltid den heiligen GEist, as jug Vadders, so ock ji. 2. Mos. 32, 9.

52. Wokeen Propheten hebbt jug Vadders nich verfolgt un se dod makt, de do tovör verkündigen dä’n de Tokunft vun düssen Gerechden, den Sien Verräders un Mörders ji nu worden sünd. 2. Chron. 36, 16. Matth. 23, 31.

53. Ji hebbt dat Gesetz kregen dörch de Engel ehr Geschäft un hebbt dat nich hollen. 2. Mos. 20, 1.

54. Do se dat hören dä’n, gung ehr dat dörch dat Hart un se beten de Tähnen tosamen över em.

55. As he awer vull vun den heiligen GEist weer, keek he up gen Himmel un seeg GOtt Sien Herrlichkeit un JEsus stahn to de rechde Hand GOttes, un sprok: Seht, ik seh den Himmel apen un des Minschen Söhn to de Rechden GOttes stahn. 2. Tim. 4, 7. 8.

56. Se schreegen awer lut, un höllen ehr Ohren to un störmten eenmödiglich up em in, stötten em to de Stadt rut un steenigten em.

57. Un de Tügen lä’n ehr Kleeder av to enen Jüngling sien Föt, de Saulus heeten dä. Kap. 22, 20.

58. Un steenigten Stephanus, lut ropen dä un sprok: HErr JEsus, nimm mienen Geist up! 1. Kön. 21, 13. Ebr. 11, 37. Ps. 31, 6.

59. He full awer up siene Knee dal un schreeg lut: HErr, beholl ehr düsse Sünn nich! Un as he dat seggt har, schlöp he in. Luk. 22, 23.

Dat 8. Kapitel.

1. Saulus awer har Wohlgefallen an sienen Dod. To de Tid fung awer en grote Verfolgung över de Gemeen to Jerusalem an, un mit Utnahme vun de Apostel gungen se alle utenanner in de Länder Judäa un Samaria. Kap. 7, 57.

2. Awer hillige Männer begravten Stephanus un drogen Leed över em.

3. Saulus awer terstörte de Gemeen, gung hen un her in de Hüser un trock rut Mannslüd un Fruenslüd un överantworde se in dat Gefängnis. Kap. 7, 57. 9, 1. 13, 21. 22, 4.

4. De nu terstreut weeren, gungen umher un predigten dat Word. Kap. 11, 19.

5. Philippus awer keem raf in en Stadt in Samaria un predigte ehr vun Christus. Kap. 6, 5.

6. Dat Volk awer hörte eenmödiglich un flietig to, wat Philippus sä, un seegen de Teken, de he dä.

7. Denn de unreinen Geister fohrten rut ut veele Beseetene mit groten Geschrie, ock veele Gichtbrüchige un Lahme warn gesund makt. Mark. 16, 17.

8. Un war en grote Freud in desülvige Stadt. Joh. 4, 40.

9. Do weer awer en Mann, mit Namen Simon, in desülvige Stadt, de tovör Toverie dreev un dat samaritische Volk bezaubern un vörgeven dä, he weer wat Grotes.

10. Un se seegen alle up em, beide, Lütte un Grote, un sproken: De is de Kraft vun GOtt, de do grot is.

11. Se seegen awer dorum up em, dat he se lange Tid mit sien Toverie betovert har.

12. Do se awer Philippus siene Predigten glöven dä’n vun dat Riek GOttes un vun den Namen JEsu Christi, leeten se sik döpen, beide, Mannslüd un Fruenslüd. Matth. 28, 19.

13. Do war ock Simon glövig un leet sik döpen un holl sik to Philippus. Un as he seeg de Teken un de Daten, de do geschehn dä’n, verwunnerte he sik.

14. Do awer de Apostel hörten to Jerusalem, dat Samaria dat Wort GOttes annahmen har, schickten se to ehr Petrus un Johannes.

15. Weke, do se dal keemen, bäden se över ehr, dat se den hilligen GEist kregen.

16. Denn He weer noch nich up se fullen, sonnern se weeren blot döfft in den Namen JEsu Christi.

17. Do läden se de Hänn up se un se kregen den hilligen GEist.

18. Do awer Simon sehn dä, dat de heilige GEist geven war, wenn de Apostel de Hann upläden, bo he ehr Geld an.

19. Un sprok: Gevt mi ok de Macht, dat, so ik jemand de Hann uplegg, desülvige de heilige GEist kriegen deiht.

20. Petrus awer sprok to em: Du schast verdammt sin mit dien Gold, dat du meenen deihst, GOtt Sien Gav ward dörch Geld erlangt! Matth. 10, 8.

21. Du warst weder Andeel noch Arvdeel hebben an düt Wort, denn dien Hart is nich rechtschaffen vör GOtt.

22. Darum doh Buße vör düsse dien Bosheit, un bä GOtt, dat di vergeven ward dien Hart sien Argheit.

23. Denn ik seh dat, du büst vull vun bittere Gall un erfüllt mit Ungerechtigkeit. 5. Mos. 29, 18.

24. Do antworde Simon un sprok: Bädet ji den HErrn vör mi, dat darvun nicks över mi kummt, wovun ji seggt hebbt.

25. Se awer, as se betüget un redet harn den HErrn Sien Wort, kehrten se wedder um na Jerusalem un predigten dat Evangelium in veele samaritische Flecken.

26. Awer den HErrn Sien Engel redte to Philippus un sprok: Stah up un gah gegen Middag, up de Strat, de vun Jerusalem dal na Gaza geiht, de dar eensam is.

27. Un he stunn up un gung hen. Un süh, en Mann ut dat Mohrenland, en Kämmerer, un Gewaldiger vun de Königin Kandaze in dat Mohrenland, weke weer över all ehr Schatzkamern, de weer kamen na Jerusalem, antobäden. Zeph. 3, 10.

28. Un trock wedder nah Hus un seet up sien Wagen un lees’ den Propheten Jesaias.

29. De GEist awer sprok to Philippus: Gah hento un mak di bi düssen Wagen.

30. Do leep Philippus hento un hörde, dat he den Propheten Jesaias lesen dä, un sprok: Versteihst du ok, wat du lesen deihst?

31. He awer sprok: Wi kann ik dat, wenn mi nüms anleiden deiht? Un vermahnte Philippus, dat he upstiegen un sik bi em hensetten dä.

32. De Inhalt awer vun de Schrift, de he lesen dä, weer düsse: He is as en Schap to de Schlachbank föhrt, un still as en Lamm vör sienen Scheerer, also hett he nich updahn sienen Mund. Joh. 53, 7.

33. In sien Niedrigkeit is sien Gericht erhaben; wokeen ward awer sienes Levens Läng’ utspreken? Denn sien Leven is vun de Eer wegnahmen.

34. Do antworde de Kämmerer Philippus un sprok: Ik bä di, vun wen redt de Prophet dat? Vun em sülvst oder vun wen anners?

35. Philippus awer dä sienen Mund up un fung vun düsse Schrift an un predigte em dat Evangelium vun Christo.

36. Un as se de Strat entlang trocken, keemen se an en Water, un de Kämmerer sprok: Süh, dar is Water, wat hinnert dat, dat ik mi döpen lat?

37. Philippus awer sprok: Glovst du vun ganzen Harten, so kann dat wol angahn. He antworde un sprok: Ik glov, dat JEsus Christus GOttes Söhn is. Matth. 16, 16.

38. Un he leet den Wagen holen un se stegen av in dat Water, beide, Philippus un de Kämmerer, un he döfft em.

39. As se awer rup stiegen dä’n ut dat Water, rückte den HErrn Sien GEist Philippus weg un de Kämmerer seeg em nich mehr; he trock awer fröhlich sien Strat.

40. Philippus awer war funnen to Asdod un wannerte munter un predigte alle Städe dat Evangelium, bet dat he keem na Cäsarien. Kap. 21, 8.

Dat 9. Kapitel.

1. Saulus awer schnov noch mit Dräuen un Morden gegen den HErrn Sien Jünger, un gung to den Hohenpreester, Kap. 26, 9.

2. Un bä em um Brev na Damaskus an de Scholen, up dat, so he etliche düssen Weg finnen dä, Mannslüd un Fruens, he se bunden föhrte na Jerusalem.

3. Un as he up den Weg weer un dicht bi Damaskus keem, umlüchte em mit eenen Mal en Licht vun den Himmel. Kap. 22, 6. 1. Cor. 15, 8.

4. Un he full up de Eer un hörte en Stimm, de sprok to em: Saul, wat verfolgst du mi?

5. He awer sprok: HErr, wer büst du? De HErr sprok: Ik bün JEsus, den du verfolgen deihst. Dat ward di suer warn, gegen den Stöker achter ut to slagen. Kap. 5, 39.

6. Un he sprok mit Bevern un Zagen: HErr, wat wist Du, dat ik dohn schall? De HErr sprok to em: Stah up un gah in de Stadt, dar ward man di seggen, wat du dohn schast. Kap. 10, 6.

7. De Männer awer, de mit em reisen dä’n, stunnen un beverten vör Angst, denn se hörten Sien Stimm un seegen nüms.

8. Saulus awer richt sik up vun de Eer, un as he siene Ogen updä, seeg he nüms. Se neemen em awer bi de Hand un föhrden em na Damaskus.

9. Un he kunn dree Dag nicks sehen un eet nich un drunk nich.

10. Do weer awer en Jünger to Damaskus mit Namen Ananias; to den sprok de HErr in en Gesicht: Ananias! Un he sprok: Hier bün ik, HErr.

11. De HErr sprok to em: Stah up un gah hen in de Strat, de do heet de grade un frag in Juda sien Hus na en Mann, mit Namen Saul vun Tarsen; he bädet,

12. Un hett sehn in dat Gesicht enen Mann, mit Namen Ananias, to em rin kamen un de Hand up em leggen, dat he wedder sehend war.

13. Ananias awer antworde: HErr, ik hev vun veele hört vun düssen Mann, wi veel Övels he Diene Hilligen to Jerusalem dahn hett.

14. Un he hett hier Macht vun de Hohenpreesters to binden alle, de Dienen Namen anropen doht.

15. De HErr sprok to em: Gah hen, denn düsse is Mi en uterwähltes Warktüg, dat he Mienen Namen drägen schall vör de Heiden, un vör de Könige un vör de Kinner Israel. Kap. 22, 21.

16. Ik will em wiesen, wo veel he lieden mutt um Mienes Namens willen. 2. Cor. 11, 23.

17. Un Ananias gung hen un keem in dat Hus un lä de Hand up em un sprok: Leeve Broder Saul, de HErr, de di erschienen is up den Weg, as du herkeemst, hett mi schickt, up dat du wedder sehn kannst un mit den heiligen GEist erfüllt warst.

18. Un gliek darup full dat vun siene Ogen as Schuppen dal un he kunn wedder sehn.

19. Un stunn up, leet sik döpen un neem Spies to sik un stärkte sik. Saulus awer weer enige Dage bi de Jünger to Damaskus.

20. Un gliek darup predigte he Christum in de Scholen, dat desülvige GOtt Sien Söhn weer.

21. Do verfehrten sik awer alle, de dat hören dä’n un sproken: Is dat nich de, de to Jerusalem verfolgen dä alle, de düssen Namen anropen dä’n? Un weer he nich darum hieher kamen, dat he se bunden föhren dä vör de Hohenpreesters? Kap. 1, 14. 8, 1. 27, 10.

22. Saulus awer war je länger je mehr kräftiger un drev de Juden, de to Damaskus wahnen dä’n, in de Eng un bewieste dat, dat düsse is de Christ.

23. Un na veele Dag höllen de Juden eenen Rat, dat se em ut den Weg maken dä’n. 2. Cor. 11, 32.

24. Awer dat war Saulus kund makt, dat se em nahstellen dä’n. Se passen awer Dag un Nacht up an de Dohrn, dat se em dod maken dä’n.

25. Do neemen em de Jünger bi de Nacht un dä’n em dörch de Muer un leeten em in en Korv dal.

26. Do awer Paulus na Jerusalem kamen dä, versöch he, sik an de Jüngers to maken; un se wurren alle bang vör em un glövten nich, dat he en Jünger weer.

27. Barnabas awer neem em to sik un föhrde em to de Apostels un vertell ehr, woans he up den Weg den HErrn sehn har, un dat He mit em redt har, un dat he to Damaskus den Namen JEsu fri predigt har. Kap. 26, 22. 23.

28. Un he gung en Wiel bi ehr ut un in to Jerusalem un predigte den HErrn JEsus Sienen Namen fri.

29. He redte awer ok un befrog sik mit de Griechen. Awer se stellten em na, dat se em dod maken dä’n.

30. As dat de Bröders hören dä’n, föhrten se em na Cäsarien raf un schickten em na Tarsus. Kap. 11, 25.

31. So har nu de Gemeen Freden dörch ganz Judäa un Galiläa un Samaria un bute sik un wandelte in de Furcht vör den HErrn un war erfüllt mit Trost vun den heiligen GEist.

32. Dat gescheeg awer, do Petrus allerwegen dörchtrecken dä, dat he ok to de Hilligen keem, de to Lydda wahnen dä’n.

33. Darsülbst funn he en Mann, mit Namen Äneas, de har acht Jahr lang to Bett legen, de weer jichtkrank.

34. Un Petrus sprok to em: Änea, JEsus Christus makt di gesund, stah up un mak dien Bett. Un gliek stunn he up.

35. Un em seegen alle, de to Lydda un Sarona wahnen dä’n, de bekehrten sik to den HErrn.

36. To Joppe awer weer en Jüngerin, mit Namen Tabea (wat vetdütscht heet en Reh) de weer vull vun gode Warke un Almosen, de se dä. Ps. 41, 2.

37. Dat begeev sik awer to desülvige Tied, dat se krank war un dod blieven dä. Do wuschen se desülvige un lä’n se up den Söller.

38. Do nu awer Lydda dicht bi Joppe is, un as de Jünger hören dä’n, dat Petrus darsülbst weer, schickten se to em un vermahnten em, dat he sik dat nich verdreeten leet, to ehr to kamen.

39. Petrus awer stunn up un keem mit ehr. Un as he dar ankamen weer, föhrten se em rup up den Söller un alle Wittfruens keemen um em rum, weenten un wiesten em de Röck un Kleder, weke de Rehe maken dä, dewiel se bi ehr weer.

40. Un as Petrus se alle rutdreben har, full he up siene Knee un kehrte sik na den Liknam un sprok: Tabea, stah up! Un se dä ehre Ogen apen, un as se Petrus sehn dä, sette se sik wedder hen. Mark. 5, 41. Luk. 7, 14.

41. He awer gev ehr de Hand un rich se up un reep de Hilligen un de Wittfruens un öwerlever ehr se wedder lebendig.

42. Un dat war kund dörch ganz Joppe un veele worden glövig an den HErrn. Joh. 8, 30. 10, 42.

43. Un dat gescheeg, dat he lange Tid in Joppe blieven dä bi enen Simon, de en Garver weer. Kap. 10, 6.

Dat 10. Kapitel.

1. Do weer awer en Mann to Cäsarea, mit Namen Cornelius, en Hauptmann vun de Schaar, de do heeten dä de Welsche. Matth. 8, 5.

2. Gottselig un gottesfürchtig, mit samt sien ganzes Hus un gev dat Volk veele Almosen un bä immer to GOtt. Dan. 4, 24.

3. Do seeg he in en Gesicht dütlich, um de negende Stunn up den Dag, en Engel vun GOtt to em ringahn, de sprok to em: Corneli!

4. He awer seeg em an, verfehr sik un sprok: HErr, wat is dat? He awer sprok to em: Dien Gebäd un dien Almosen sünd rupkamen vör GOtt, dat He an di dacht hett.

5. Un nu schick Lüd na Joppe un lat Simon, mit den Tonamen Petrus herhalen.

6. Weke is to Harbarg bi en Garver Simon, den sien Hus an de See liggen deiht, de ward di seggen, wat du dohn schast. Kap. 9, 43. 2, 37. 9, 6.

7. Un as de Engel, de mit Cornelius reden dä, weg gahn weer, reep he twee vun siene Husknechts un eenen gottesfürchtigen Kriegsknecht vun de, de ümmer um em weern.

8. Un vertellte ehr alles, un schickte se na Joppe.

9. Den annern Dag, as düsse up den Weg weeren un dicht bi de Stadt keemen, steeg Petrus rup na den Söller, um to bäden, um de sößte Stunn.

10. He weer awer hungrig un wull wat eten. As se em awer wat torecht maken dä’n, war he entzückt,

11. Un seeg den Himmel updahn un dal to em fahren en Fatt, as en grotes linnenes Dok, an de veer Ennen tosamen bunnen, un dat war dal laten up de Eer; Luk. 13, 29. Apost. 11, 5.

12. Darin weern allerhand veerfötige Tiere vun de Eer, un wille Tiere, un Gewörm, un Vagels, as se ünner den Himmel levt.

13. Un do gescheeg en Stimm to em: Stah up, Petrus, schlachte un itt!

14. Petrus awer sprok: O nee, HErr, denn ik hev noch niemals wat Gemeenes oder Unreines eten. Ezech. 4, 14. 3. Mos. 11, 7. 13. 23.

15. Un de Stimm sprok to’n annern Mal to em: Wat GOtt rein makt hett, dat mak du nich gemeen. Matth. 15, 11.

16. Un dat gescheeg dreemal, un dat Fatt war wedder upnahmen na den Himmel.

17. As awer Petrus sik in sik sülvst bekümmern dä, wat dat Gesicht weer, dat he sehn har, süh, do frogen de Lüd, de Cornelius avschickt harr, na Simon sienen Hus un stunnen vör de Döhr;

18. Reepen un forschten, ob Simon, mit den Tonamen Petrus, dar to Harbarg weer?

19. Indem awer, as sik Petrus besinnen dä över dat Gesicht, sprok de GEist to em: Süh, de Männer sökt di;

20. Awer stah up, stieg dal, treck mit ehr un twiefle nich, denn Ik hev se schickt.

21. Do steeg Petrus dal to de Männer, de vun Cornelius to em schickt weern, un sprok: Süh, dat bün ik, den ji söken doht, wat is dat för en Sak, darum ji hier sünd?

22. Se awer sproken: Cornelius, de Hauptmann, en frommen un hilligen Mann, weke ok in goden Rop steiht bi dat ganze Judenvolk, hett en Befehl kregen vun den hilligen Engel, dat he di schull förrern laten in sien Hus un vun di de richtigen Worde hören.

23. Do reep he se rin un beharbargte se. Den annern Dag trock Petrus ut mit ehr, un etliche Bröder vun Joppe gungen mit em.

24. Un den annern Dag keemen se rin na Cäsarea. Cornelius awer tövte up se un reep tosamen siene Blotsverwandten un Frünnen.

25. Un as Petrus keem, gung Cornelius em entgegen un full to siene Föt dal un bä em an.

26. Petrus awer richde em up un sprok: Stah up, ik bün ok en Minsch. Offenb. 19, 10.

27. Un as he em grötet har, gung he rin un funn veele, de tosamen kamen weeren.

28. Un he sprok to ehr: Ji weet wat för en ungewohntes Ding dat is för en jüdischen Mann, sik avtogeven mit en Fremden, oder gar to em to kamen, awer GOtt hett mi wiest kenen Minschen gemeen oder unrein to heeten. Joh. 4, 9.

29. Darum hev ik mi nich weigert her to kamen, as ik förrert bün. So frag ik jug nu, warum ji mi hebbt förrern laten.

30. Cornelius sprok: Ik hev veer Dage fastet bet up düsse Stunn un um de negende Stunn bä ik in mien Hus. Un süh, do trä in en helles Kleed en Mann vör mi hen,

31. Un sprok: Cornelius, dien Gebäd is erhört un an diene Almosen is dacht worden vör GOtt.

32. So schick nu na Joppe un lat her ropen en Mann mit Namen Simon, de den Tonamen Petrus föhren deiht, weke is to Harbarg in den Garver Simon sien Hus an de See; de ward di, wenn he kummt, dat seggen.

33. Do schickte ik in desülvige Stunn to di, un du hest recht dahn, dat du herkamen büst. Nu sünd wi alle hier gegenwärtig vör GOtt, to hören alles, wat di vun GOtt befahlen is.

34. Petrus awer dä sienen Mund up un sprok: Nu erfahre ik wahrhaftig, dat GOtt nich de Person ansehn deiht: 5. Mos. 10, 17. 1. Sam. 16, 7. 2. Chron. 19, 7. Hiob. 34, 19. Weish. 16, 8. Sir. 35, 15. Röm. 2, 11. Gal. 2, 6. Eph. 6, 9. 1. Pet. 1, 17.

35. Sonnern in allerlei Volk, wer Em fürchten un recht dohn deiht, de is Em angenehm. Jes. 56, 6.

36. Ji weet wol vun de Predigt, de GOtt to de Kinner Israel schickt hett un hett verkündigen laten den Freden dörch JEsum Christum (weke is en HErr över alles), Matth. 28, 18. Röm. 10, 9.

37. De dörch dat ganze jüdische Land geschehen is un anfungen in Galiläa na de Döp, de Johannes predigen dä: Matth. 4, 12.

38. Woans GOtt densülvigen JEsum vun Nazareth salvet hett mit den heiligen GEist un Kraft, de umher trocken is un hett wol dahn un gesund makt alle, de vun den Düvel överwältiget weeren, denn GOtt weer mit Em. Ps. 45, 8. Jes. 61, 1.

39. Un wi sünd Tügen vun all dat, wat He dahn hett in dat jüdische Land un to Jerusalem. Den hebbt se dod makt un an en Holt hängt. Kap. 1, 8. 22. 2, 22. 32.

40. Densülvigen hett GOtt upweckt vun de Doden den drüdden Dag un Em laten apenbar warden. Kap. 3, 15. 26.

41. Nich vör all dat Volk, sonnern vör uns, de vörher erwählten Tügen vun GOtt, de wi mit Em eten un drunken hebbt, nahdem He is upstahn vun de Doden. Joh. 15, 27. 20, 19. 26.

42. Un He hett uns gebaden to predigen dat Volk un to tügen, dat He is verordnet vun GOtt en Richter över de Lebendigen un de Doden. 2. Tim. 4, 1.

43. Vun düssen geven alle Propheten Tügnis, dat dörch Sienen Namen alle, de an Em glöven doht, Vergevung vun de Sünnen kriegen schüllt. Jes. 53, 5. 6. Jer. 31, 34. Ezech. 34, 16. Dan. 9, 24. Hos. 1, 7. 13, 14. Mich. 7, 18.

44. Do Petrus noch düsse Worde reden dä, full de heilige GEist up alle, de dat Wort anhören dä’n. Kap. 4, 31. 8, 17.

45. Un de Glövigen ut de Beschniedung, de mit Petro kamen weeren, entsetten sik, dat ok up de Heiden de Gav vun den heiligen GEist utgaten weer. Jes. 60, 5.

46. Denn se hörten, dat se mit Tungen reden un GOtt hoch priesen dä’n. Do antworde Petrus:

47. Kann ok Jemand dat Water wehren, dat düsse nich döfft warden, de den heiligen GEist kregen hebbt, grade so as wi? Kap. 8, 36.

48. Un befohl se to döpen in den HErrn JEsu Sienen Namen. Do beden se em, dat he etliche Dage bi ehr blieven dä. Joh. 4, 40.

Dat 11. Kapitel.

1. Dat keem awer vör de Apostel un Bröder, de in dat jüdische Land weeren, dat ok de Heiden harn GOttes Wort annahmen. Eph. 3, 1.

2. Un as Petrus rup keem na Jerusalem, streden mit em, de ut de Beschniedung weeren.

3. Un sproken: Du büst ingahn to de Männer, de Vörhut hebbt un hest mit ehr eten.

4. Petrus awer fung an un vertellte ehr dat een na enanner her un sprok:

5. Ik weer in de Stadt Joppe in dat Gebäd un war entzückt un seeg en Gesicht, nämlich, en Fatt dal fahren, as en grotes linnenes Laken mit veer Ecken un dal laten vun den Himmel un keem bet to mi.

6. Darin seeg ik un war gewahr un seeg veerfötige Tiere vun de Eer, un wille Tiere, un Gewörm, un Vagels as se ünner den Himmel levt.

7. Ik hörde awer en Stimm, de sprok to mi: Stah up, Petrus, schlacht un itt!

8. Ik awer sprok: O nee, HErr, denn dar is niemals wat Gemeenes oder Unreines in mienen Mund gahn. 3. Mos. 11, 2.

9. Awer de Stimm antworde mi to en anner Mal vun den Himmel: Wat GOtt rein makt hett, dat mak du nich gemeen.

10. Dat gescheeg awer dreemal un war alles wedder rup na den Himmel trocken.

11. Un süh, vun de Stunn an stunn dree Männer vör dat Hus, wo ik in weer, vun Cäsarea na mi schickt.

12. De GEist awer sprok to mi, ik schull mit ehr gahn un nich twiefeln. Dar keemen awer mit mi düsse söß Bröder un wi gungen na den Mann sien Hus rin.

13. Un he verkündigte uns, woans he sehn har enen Engel in sien Hus stahn, de to em spraken har: Schick Männer na Joppe un lat förrern den Simon, mit den Tonamen Petrus.

14. De ward di Worde seggen, dörch weke du selig warst un dien ganzes Hus. Kap. 10, 6.

15. Indem ik awer anfung to reden, full de heilige GEist up se, eben so as up uns to Anfang. Kap. 2, 4. 10, 44.

16. Do dach ik an den HErrn Sien Wort, as He sä: Johannes hett mit Water döfft, ji awer schüllt mit den heiligen GEist döfft warden. Kap. 1, 5. Matth. 3, 11.

17. So nu GOtt ehr glieken Gloven geven hett as ok uns, de do glöven doht an den HErrn JEsum Christum wat för een weer ik, dat ik GOtt wehren kunn?

18. Do se dat hören dä’n, schwegen se still un lavten GOtt un sproken: So hett GOtt ok de Heiden Buße geven to dat Leven.

19. De awer verstreut weern in de Dröfsal, de över Stephanus kamen weer, gungen umher bet na Phönicien un Cypern un Antiochien un redeten dat Wort to nüms as alleen to de Juden. Kap. 8, 1.

20. Do weern awer etliche mank ehr, Lüd vun Cypern un Kyrene, de keemen na Antiochien un redeten ok to de Griechen un predigten dat Evangelium vun den HErrn JEsu.

21. Un den HErrn Siene Hand weer mit ehr un en grote Tall wör glövig un bekehr sik to den HErrn. Kap. 2, 47.

22. Awer düsse Red vun ehr keem vör de Ohren vun de Gemeen to Jerusalem, un se schickten Barnabas, dat he hengung bet na Antiochien.

23. As düsse henkamen weer, un GOtt Siene Gnade sehn dä, war he vergnögt un ermahnte se alle, dat se mit fasten Harten bi den HErrn blieven wullen.

24. Denn he weer en frommen Mann, vull vun den heiligen GEist un vun Gloven. Un dar war en grotes Volk den HErrn todahn.

25. Barnabas awer trock ut na Tarsus, Saulus wedder to söken.

26. Un do he em finnen dä, föhrte he em na Antiochien. Un se bleven bi de Gemeen en ganzes Jahr un lehrden veel Volk; darum worden de Jünger in Antiochien toeerst Christen heeten. Gal. 2, 11.

27. In desülvigen Dagen keemen Propheten vun Jerusalem na Antiochien. Kap. 13, 1. 15, 32.

28. Un een mank ehr, mit Namen Agabus, stunn up un kündigte dörch den GEist en grote düre Tied an, de do kamen schull över den ganzen Eerdkreis, weke kamen dä ünner den Kaiser Claudius. Kap. 21, 10.

29. Awer mank de Jünger beslöten jeder een, darna as he kunn, to schicken en Unnerstüttung an de Bröder, de in Judäa wahnen dä’n. Röm. 15, 26.

30. As se denn ok däden un schickten dat an de Öllsten dörch de Hand vun Barnabas un Saul. Kap. 12, 25.

Dat 12. Kapitel.

1. Um desülvige Tied lä de König Herodes de Hand an enige vun de Gemeen um se to pienigen.

2. He mak awer dod Jakobus, Johannes sienen Broder, mit dat Schwert.

3. Un as he seeg, dat de Juden dat wol gefull, fohr he fort un fung Petrus ok. Dat weern awer grad de Dag’ vun de söten Brode.

4. As he em nu griepen dä, lä he em in dat Gefängniß, un överantworde em veer veerdelen Kriegsknechts, em to bewahren, un dach, em na Ostern vör dat Volk henrichten to laten. Kap. 16, 24.

5. Un Petrus war twor in dat Gefangenhus behollen, awer de Gemeen bä ahn Uphören för em to GOtt.

6. Un as em Herodes wull henrichten laten, in desülvige Nacht slep Petrus twischen twee Kriegsknechts, bunnen mit twee Keden, un de Wächters vör de Döhr bewahrten dat Gefangenhus.

7. Un süh, den HErrn Sien Engel keem darher un en Licht schien in dat Lock, un he slog Petrus an de Siet un weck em up un sprok: Stah flink up! Un de Keden fullen em vun siene Hann.

8. Un de Engel sprok to em: Umgörte di un treck dien Schoh an. Un he dä also. Un he sprok to em: Schmiet dienen Mantel um, un folg mi na!

9. Un he gung rut un folgte em, un wuß nich, dat em wahrhaftig all düt gescheeg dörch den Engel, sonnern em dücht, he seeg en Gesicht.

10. Se gungen awer dörch de eerste un de annere Wacht un keemen an de iserne Döhr, de na de Strat föhren deiht, de dä sik ehr vun sülvst up, un se träden rut un gungen hen en Strat lang un alsbald scheede de Engel vun em. Kap. 16, 26.

11. Un do Petrus to sik sülvst keem, sprok he: Nu weet ik gewiß, dat de HErr Sienen Engel schickt hett un mi rettet hett ut Herodes sien Hand un vun dat Töven vun dat jüdische Volk. Kap. 5, 19. 1. Mos. 19, 15. 16. Ps. 91, 11.

12. Un as he sik besinnen dä, keem he vör dat Hus, wat Maria, Johannes, de mit den Tonamen Markus heten dä, sien Moder, hören dä, wo veele tosamen weeren un bäden dä’n. Kap. 15, 37.

13. As awer Petrus an de Döhr vun dat Dohr kloppen dä, trä en Magd rut to horchen, mit Namen Rhode.

14. Un as se Petrus sien Stimm erkennen dä, mak se dat Dohr nich up vör Freud, leep awer rin un verkündigte ehr, dat Petrus vör dat Dohr stahn dä.

15. Se awer sproken to ehr: Du büst unsinnig. Se awer bestunn darup, dat dat so weer. Se sproken: Dat is sien Engel. Luk. 24, 37.

16. Petrus awer klopp wedder an. As se awer updä’n, sehn se em un verfehrten sik.

17. Awer he winkte ehr mit de Hand, still to sien, un vertell ehr, woans de HErr em har ut dat Gefangenhus föhrt, un sprok: Verkünniget dat Jakobus un de Bröder, un gung rut un trock an enen annern Ort.

18. As dat awer Dag war, weer nich wenig Bedrövnis mank de Kriegsknechts, woans dat doch mit Petrus togahn weer.

19. Herodes awer, as he em förrern leet un nich finnen dä, leet de Wächters to Verantwordung trecken un se avföhren, un trock vun Judäa dal na Cäsarea un har dar sien Wesen.

20. Denn he gedach gegen de vun Tyrus un Sidon Krieg to föhren. Awer se keemen eendrägtiglich to em un överredten den König sienen Kämmerer Blastum un bäden um Freden, darum, dat ehre Länner sik ernähren mußten vun den König sien Land. 1. Kön. 5, 9. 11. Ezech. 27, 17.

21. Awer up en bestimmten Dag trock Herodes dat königliche Kleed an, sett sik up den Richtstohl un heel en Red to ehr. Sir. 11, 4.

22. Dat Volk awer reep em to: Dat is GOtt Sien Stimm un nich en Minschen sien. Ezech. 28, 2.

23. Sogliek awer slog em den HErrn Sien Engel, darum, dat he nich den HErrn de Ehr geven dä, un he war freten vun de Wörmer un gev den Geist up. Dan. 5, 20.

24. GOttes Wort awer wuß un vermehrte sik. Kap. 6, 7. Jes. 55, 11.

25. Barnabas awer un Saulus keemen wedder na Jerusalem un as se ehre Warke vollbrocht harn, neemen se mit sik Johannes, mit den Tonamen Markus. Kap. 11, 29. 15, 37.

Dat 13. Kapitel.

1. Do weern awer to Antiochien in de Gemeen Propheten un Lehrers, nemlich Barnabas un Simon, un mit Tonam Niger, un Lucius vun Kyrene, un Manahen mit Herodes, den Veerfürsten upwussen un Saulus. Kap. 11, 27.

2. As se awer den HErrn deenen un fasten dä’n, sprok de heilige GEist: Sonnert mi ut Barnabas un Saulus to dat Wark, darto ik se beropen hev. Kap. 9, 15.

3. Do fasteten se, un bä’n un lähn de Hann up se un leeten se gahn. Kap. 14, 23. 6, 6.

4. Un as se utschickt weern vun den heiligen GEist keemen se na Seleucia un vun dar up en Schip na Cypern.

5. Un as se in de Stadt Salamin kamen dä’n verkünnigden se dat Wort GOttes in de Juden ehr Scholen; se harrn awer ok Johannes to en Deener.

6. Un as se de Insel dorchtrecken dä’n bet na de Stadt Paphos, funnen se enen Toverer un falschen Propheten, de Bar-Jehu heeten dä.

7. De weer bi Sergius Paulus, den Landvagt, en verständigen Mann, desülvige reep to sik Barnabas un Saulus un söchte dat Wort GOttes to hören.

8. Do stunn gegen ehr de Hexenmeister Elymas (denn so ward sien Namen översett) un söchte, dat he den Landvagt vun den Gloven avwennen wull. 2. Mos. 7, 11. 2. Tim. 3, 8.

9. Saulus awer, de ok Paulus heeten deiht, vull vun den heiligen GEist, keek em an,

10. Un sprok: O, du Düwelskind, vull vun alle List un Bedrug un Fiend vun alle Gerechtigkeit, du hörst nich up den HErrn Sienen rechten Weg to verkehren; 5. Mos. 13, 13. Matth. 13, 38.

11. Un nu kiek, den HErrn Sien Hand kummt över di un du schast blind sin un de Sünn en Tied lang nich sehn. Un vun de Stunn an full up em Düsternis un Finsternis un gung umher un söch Lüd, de em an de Hand föhrn kunnen.

12. As de Landvagt de Geschichte sehn dä, glovte he un verwunnerte sik över den HErrn Siene Lehr.

13. As awer Paulus un de um em weern vun Paphos avfahren dä’n, keemen se na Perge, in dat Land Pamphilien. Johannes awer gung vun ehr un trock wedder na Jerusalem.

14. Awer se trocken dörch dat Land Pergen un keemen na Antiochien, in dat Land Pisidien, un gungen in de Scholen up den Sabbatdag un setten sik dal.

15. Na de Lektion awer vun dat Gesetz un de Propheten schickten de Böversten vun de Schol to ehr un leeten ehr seggen: Leeve Bröder, wöllt ji wat reden un dat Volk vermahnen, so seggt dat an. Kap. 15, 21.

16. Do stunn Paulus up un wink mit de Hand un sprok: Ji Männer vun Israel, un de ji GOtt fürchten doht, hört to.

17. De GOtt vun düt Volk hett uterwählt unse Vadders un grot makt unse Volk as se Fremdlinge weern in dat Land Egypten un mit enen hogen Arm föhrte He se ut datsülvige Land. 2. Mos. 12, 37-41.

18. Un bi veertig Jahr lang duldete He ehre Wies’ in de Wüstenie. 2. Mos. 16, 2. 35. 5. Mos. 14, 34.

19. Un roddete ut söben Völker in dat Land Canaan, un deelte jene Länner mank ehr na dat Lot. 5. Mos. 6, 1. Joh. 14, 2.

20. Darna gev He ehr Richter, bi veer hunnert un föftig Jahr lang, bet up den Propheten Samuel. Richt. 2, 16. 3, 9.

21. Un vun dar av an begehrten se enen König, un GOtt gev ehr Saul, Kis sienen Söhn, enen Mann ut Benjamin sien Geschlecht, veertig Jahr lang. 1. Sam. 10, 21.

22. Un as He densülvigen weg dä, richt He up över se David ton König, vun weken He tügen dä: »Ik hev funnen David, Jesse sienen Söhn, enen Mann na Mienen Harten, de schall dohn all Mienen Willen.« 1. Sam. 16, 12. 13.

23. Ut den sienen Samen hett GOtt, as He verheeten hett, tügt JEsum, dat Volk Israel to enen HEiland. Joh. 11, 1. Matth. 1, 6. Luk. 1, 27.

24. As denn Johannes tovör dat Volk Israel predigen dä de Döp vun de Buße, ehr denn He uptreden dä. Matth. 3, 1.

25. As awer Johannes sienen Lop vollenden dä, sprok he: Ik bün de nich, för den ji mi hollen doht, awer süh, He kummt na mi, den ik nich würdig bün, dat ik Em de Schoh vun Siene Föt avlösen doh. Joh. 1, 20. Mark. 1, 7. Luk. 3, 16.

26. Ji Männer, leeve Bröder, ji Kinner vun Abraham sien Geschlecht un de mank jug GOtt fürchten doht, jug is dat Wort vun dat Heil toschickt. Röm. 1, 16.

27. Denn de to Jerusalem wahnen doht un ehre Öbbersten wie se düssen nich kennen doht, noch de Propheten ehre Stimm (weke up alle Sabbate lest warden), hebbt se desülvigen mit ehre Urdehle erfüllt. Kap. 3, 17. Joh. 16, 3.

28. Un obgliek se keene Ursak an Em finnen kunnen Em hentorichten, bäden se doch Pilatus, Em dod to maken. Matth. 27, 22. 23. Mark. 15, 12. 14. Luk. 23, 23. Joh. 19, 6.

29. Un as se alles vullbrocht harn, wat vun Em schreben is, neemen se Em vun dat Holt un läden Em in en Grav. Matth. 27, 59.

30. Awer GOtt hett Em uperweckt vun de Doden. Kap. 3, 15. Mark. 16, 6.

31. Un He leet Sik sehn veele Dage vör de, weke mit Em vun Galiläa na Jerusalem rup trocken weern, weke sünd Siene Tügen an dat Volk. Joh. 20, 19. 25.

32. Un wi verkündigt jug ok de Tosag, de to unse Vadders geschehn is, 1. Mos. 3, 15. Kap. 12, 3.

33. Dat GOtt desülvige uns, ehre Kinner, erfüllt hett darin, dat He JEsum upweckt hett, as denn in den tweeten Psalm schreben steiht: Du büst Mien Söhn, hüt hev Ik Di tüget! Ps. 2, 7.

34. Dat He Em awer hett vun de Doden uperweckt, dat He nu nich mehr verwesen schall, sprickt He also: Ik will jug de Gnad, de Ik David toseggt, trulich hollen. Jes. 55, 3.

35. Darum sprickt He ok an eenen annern Ort: Du warst dat nich togeven, dat Dien Hillige de Verwesung sehn deiht. Kap. 2, 27. Ps. 16, 10.

36. Denn David, as he to sien Tied GOttes Willen deent har, is he inschlapen un to siene Vadders dahn un hett de Verwesung sehn.

37. De awer, den GOtt uperweckt hett, de hett de Verwesung nich sehn.

38. So si dat jug nu kund, leeve Bröder, dat jug verkündigt ward Vergevung vun de Sünnen dörch düssen un vun all dat, darin ji nich kunnt dörch Moses sien Gesetz gerecht warden. Luk. 24, 47.

39. Wer awer an düssen gloven deiht, de is gerecht. Jes. 53, 6. 11.

40. Seht blot to, dat nich över jug kamen deiht, wat in de Propheten seggt is: Hab. 1, 5.

41. Seht, ji Verächters, un verwunnert jug un wardet tonich; denn Ik doh en Wark to jug Tieden, wat ji nich gloven ward, so jug Jemand dat vertellen ward.

42. As awer de Juden ut de Schol ut eenanner gahn dä’n, bäden de Heiden dat se ehr an den nächsten Sabbat de Worde seggen schulln.

43. Un as de Gemeen vun de Schol ut eenanner gahn dä, folgten Paulus un Barnabas na veele Juden un gottesfürchtige Judengenossen. Se awer sän ehr, un vermahnten se, dat se blieven schulln in GOttes Gnad. Kap. 11, 23. 14, 22.

44. Den annern Sabbat awer keem bina de ganze Stadt tosamen, dat Wort GOttes to hören.

45. As awer de Juden dat Volk sehn dä’n warn se vull Need un weddersproken dat, wat vun Paulus seggt weer, se weddersproken, ja lästerten.

46. Paulus awer un Barnabas sproken fri un apenbar: Jug muß toeerst dat Wort GOttes seggt warrn, nu ji dat awer vun jug stöten doht un jug nich weert hollen doht för dat ewige Leven, so wendt wi uns um to de Heiden. Matth. 10, 6. Luk. 7, 30.

47. Denn also hett uns de HErr gebaden: »Ik hev di de Heiden to en Licht sett dat du dat Heil sien schast bet an dat Enn vun de Eer.« Jes. 42, 6. 49, 6. 60, 3. Luk. 2, 32.

48. Do dat awer de Heiden hören dä’n, warn se froh, un priesen dat Wort vun den HErrn un warn glövig, so veele as vun ehr to dat ewige Leven verordnet weern. Röm. 8, 29.

49. Un dat Wort vun den HErrn war utbredet in de ganze Gegend.

50. Awer de Juden bewogen de andächtigen un ehrbaren Fruen un de Öbbersten vun de Stadt un brochten en Verfolgung över Paulus un Barnabas to Stann un störren se ut ehre Grenzen rut.

51. Se awer schürrten den Stoff vun ehre Föt över se un keemen na Ikonien. Kap. 18, 6. Matth. 10, 14.

52. De Jünger awer warn vull vun Freud un vull heiligen GEist.

Dat 14. Kapitel.

1. Dat gescheeg awer to Ikonien, dat se tosamen keemen un predigten in de Juden ehr Schol also dat en grote Tal vun Juden un Griechen glövig wörden.

2. Awer de unglövigen Juden erweckten un regten de Heiden up un makten se wüthend gegen de Bröder.

3. So heelen se sik en lange Tied up un lehrden fri in den HErrn un de HErr gev dat Wort vun Siene Gnad Tügnis, indem dat He Teken un Wunner geschehn leet dörch ehre Hand. Kap. 19, 11.

4. De Gemeen awer vun de Stadt deelde sik. Etliche heelen dat mit de Juden un etliche mit de Apostels.

5. As awer en Storm upstiegen dä vun de Heiden un de Juden un ehre Öbbersten, um se to schimpen un to steenigen, 2. Tim. 3, 11.

6. Kregen se dat to weten un gungen weg na de Städe vun dat Land Lykaonien, na Lystra un Derbe un in de Gegend umher;

7. Un predigten dar dat Evangelium. Kap. 11, 10.

8. Un dar weer en Mann in Lystra, de muß sitten, denn he har keen Kraft in de Been un weer lahm vun Moderliev an, de noch nümmer gahn har.

9. De hörte Paulus reden. Un as he em anseeg un marken dä, dat he glöv em kunn hulpen warrn, Matth. 9, 28.

10. Sprok he mit lude Stimm: Stah grad up dien Föt! Un he sprung up un gung umher. Kap. 3, 6. Jes. 35, 6.

11. Do awer dat Volk sehn dä, wat Paulus dahn har, leeten se ehre Stimm hören un sproken up lykaonisch: De Götter sünd de Minschen liek worden un to uns dal kamen. Kap. 28, 6.

12. Un se nennten Barnabas Jupiter un Paulus Merkurius, dewiel he dat Wort föhren dä.

13. De Preester awer vun den Jupitertempel, de vör ehre Stadt weer, broch Ossen un Kränz vör dat Dohr, un wull opfern mit dat Volk.

14. As dat de Apostel Barnabas un Paulus hören dä’n, reeten se ehre Kleder intwei un sprungen mank dat Volk, schreegen 4. Mos. 14, 6.

15. Un sproken: Ji Männer, wat makt ji dar? Wi sünd ok starvliche Minschen gliek as ji, un predigen jug dat Evangelium, dat ji jug bekehren schüllt vun düsse falschen Götter to den lebendigen GOtt, weke makt hett Himmel un Eer un dat Meer un alles wat darin is. Kap. 10, 16. 4, 24. Ps. 146, 6. Offenb. 14, 7.

16. In ole Tieden hett He laten alle Heiden ehre egene Wege gahn. Kap. 17, 30. Ps. 81, 13.

17. Un He hett Sik twor sülvst nich unbetüget laten, hett uns veel Godes dahn un vun den Himmel Regen un fruchtbare Tieden geven, unsere Harten erfüllt mit Spies un Freud. Ps. 147, 8. Jer. 5, 24.

18. Un as se dat seggen dä’n, stillten se kum dat Volk, dat se ehr nich opfern dä’n.

19. Do keemen awer Juden hen vun Antiochien un Ikonien un överredeten dat Volk un steenigten Paulus un schlepten em to de Stadt rut un meenten, he weer dod. 2. Cor. 11, 25. 2. Tim. 3, 11.

20. As em awer de Jüngers umringen dä’n, stunn he up un gung in de Stadt. Un up den annern Dag gung he rut mit Barnabas na Derbe.

21. Un predigten in desülvige Stadt dat Evangelium un unnerwiesten veele un trocken wedder na Lystra un Ikonien un Antiochien,

22. Stärkten de Jünger ehre Seelen un ermahnten se, dat se in den Gloven blieven dä’n un dat wi dörch veele Bedrövnis möten in GOttes Riek ingahn. Matth. 10, 38.

23. Un se erwählten ehr hier un dar Öbbersten in de Gemeenen, bäden un fasteten un befohlen se den HErrn, an den se glövig worden weern. Kap. 6, 6.

24. Un trocken dörch Pisidien un keemen in Pamphylien.

25. Un redeten dat Wort in Perge un trocken dal na Attalien.

26. Un vun dar föhren se to Schip na Antiochien vun wo se utschickt weern dörch GOtt Siene Gnad, to dat Wark dat se utrichtet harn. Kap. 13, 1. 2.

27. As se dar awer kamen dä’n, versammelten se de Gemeen un verkündigten wo veel GOtt mit ehr dahn har un woans He de Heiden har de Döhr vun den Gloven updahn. Kap. 15, 4. 1. Cor. 16, 9.

28. Se harn awer ehr Wesen dar nich ene kleene Tied bi de Jüngers.

Dat 15. Kapitel.

1. Un etliche keemen dal vun Judäa un lehrden de Bröder: Wenn ji jug nich beschnieden laten doht na Moses siene Wies’, so könnt ji nich selig warden. Gal. 5, 2.

2. As nu en grote Upregung entstahn dä un Paulus un Barnabas en groten Striet mit ehr harn, befohlen se, dat Paulus un Barnabas un etliche annere mank ehr rup trecken schulln na Jerusalem to de Apostels un Öllsten wegen düsse Frag. Kap. 11, 30.

3. Un se warn vun de Gemeen geleitet un trocken dörch Phönicien un Samarien un vertellten de Heiden ehren Wandel un maken alle Bröder grote Freude.

4. As se awer henkeemen na Jerusalem, worden se upnahmen vun de Gemeen un vun de Apostel un vun de Öllsten. Un se verkündigten, woveel GOtt mit ehr dahn har. Kap. 14, 27.

5. Do träden up etliche vun de Pharisäer ehr Sekte, de glövig worden weern un sproken: Man mutt se beschnieden un ehr befehlen to hollen Moses sien Gesetz.

6. Awer de Apostels un de Öllsten keemen tosamen um düsse Red to verhanneln.

7. Do man sik awer lang hen un her streden har, stunn Petrus up un sprok: Ji Männer, leeven Bröder, ji weet, dat GOtt lang vör düsse Tied mank uns mi utwählt hett, dat dörch mienen Mund de Heiden dat Wort vun dat Evangelium hören un gloven schullen.

8. Un GOtt, de Hartenkenner, tügte över se un gev ehr den heiligen GEist grad ebenso as uns. Ps. 7, 10.

9. Un mak keenen Unnerscheed twischen uns un ehr un mak ehre Harten dörch den Gloven rein. Kap. 10, 34.

10. Wat versökt ji denn nu GOtt un leggt dat Joch up de Jünger ehren Hals, dat weder unsere Vaders noch wi hebbt drägen kunnt? Matth. 23, 4.

11. Sonnern wi gloven, dörch den HErrn JEsum Christum Siene Gnad selig to warden gliekerwies as se ok. Eph. 2, 4. 8.

12. Do schweeg de ganze Hupen still un hörten Paulus un Barnabas an, de do vertellen dä’n, wat för grote Teken un Wunner GOtt dörch se dahn har mank de Heiden. Kap. 11, 18.

13. Darna as se still schweegen, antworde Jakobus un sprok: Ji Männer, leeven Bröder, hört mi to.

14. Simon hett vertellt woans GOtt toeerst heimsöcht hett un annahmen en Volk ut de Heiden to Sienen Namen. Kap. 10, 44.

15. Un dat stimmt mit de Propheten ehre Reden, as schreben steiht:

16. Darna will ik wedderkamen un will wedder buen David siene Hütt, de verfallen is un ehre Löcker will ik wedder tomaken un will se uprichten; Amos. 9, 11.

17. Up dat, wat dar över is vun de Minschen, na den HErrn fragen schall, darto alle Heiden, över weke Mien Namen nennt is, sprickt de HErr, de dat alles deiht.

18. GOtt sünd alle Siene Warke bewußt vun de Welt her.

19. Darum beschlut ik, dat man de, so ut de Heiden to GOtt sik bekehren dohn, nich Unruh maken schall;

20. Sonnern dat ehr schreben ward, dat se sik enthollen vun de Unreinigkeit, de Avgötterie, vun Horerie un vun dat Erstickte un vun dat Blot. 3. Mos. 3, 17.

21. Denn Moses hett siet langer Tied in alle Städe son Lüd, de Em predigen dohn, un he ward alle Sabbatdage in de Scholen lest. Kap. 13, 15.

22. Un dat düch got de Apostel un de Öllsten, mit de ganze Gemeen, ut ehr Männer to erwählen un to schicken na Antiochien mit Paulus un Barnabas un Silas, weke Männer Lehrer weeren mank de Bröder.

23. Un se geven en Schrift in ehre Hand, de heet also: Wi, de Apostel un Öllsten un Bröder, wünschen Heil de Bröder ut de Heiden, de to Antiochien un Syrien un Cilicien sünd.

24. Dewiel wi dat hört hebbt, dat etliche vun de Unsern sünd utgahn un hebbt jug mit Lehren irre makt un jug Seelen bekümmert un seggt: Ji schüllt jug beschnieden laten un dat Gesetz hollen, weke wi nicks befahlen hebbt. Kap. 20, 30. Gal. 2, 4.

25. Hett uns dat got dücht, as wi eendrächlich versammelt weern, Männer to erwählen un to jug to schicken mit unse leevsten Bröder Barnabas un Paulus,

26. Weke Minschen ehre Seelen hebbt hengeven för unsern HErrn JEsum Christum Sienen Namen.

27. So hebbt wi mit se schickt Judas un Silas, weke ok mit Worden datsülvige jug verkündigen warden.

28. Denn dat gefallt den heiligen GEist un uns, jug keene Beschwerung mehr uptoleggen, as alleen düsse nothwendigen Stücke,

29. Dat ji jug enthollen schüllt vun de Götzenopfer un vun dat Blot un vun dat Erstickte un vun Horerie; wenn ji jug vun düt enthollen doht, doht ji Recht. Un nu levt wol!

30. As düsse afferdigt weeren, keemen se na Antiochien un versammelten de Gemeen un överantworten den Breef.

31. As se den lesen dän, warn se froh över den Trost. Kap. 13, 48.

32. Judas awer un Silas, de ok Propheten weeren, ermahnten de Bröder mit veele Reden un stärkten se. Kap. 11, 27. 13, 1.

33. Un as se en Tied lang sik dar uphollen harn, warn se vun de Bröder mit Freden afferdigt an de Apostel.

34. Dat gefull awer Silas, dat he dar blieven dä.

35. Paulus awer un Barnabas harn ehr Wesen in Antiochien, lehrten un predigten mit veele Annere den HErrn Sin Wort.

36. Na etliche Dag awer sprok Paulus to Barnabas: Lat uns nu wedder uttrecken un unse Bröder besöken dörch alle Städe, in de wi den HErrn Sin Wort verkündigt hebbt, woans se sik hollen doht.

37. Barnabas awer gev den Rat, dat se mit sik nehmen schullen Johannes, mit den Tonamen Markus.

38. Paulus awer heel dat nich för billig, dat se so enen Mann mit sik nehmen dä’n, de vun ehr weken weer in Pamphylien un weer nich mit ehr trocken to dat Wark. Kap. 13, 13.

39. Un se keemen hart tosamen, so dat se vun enanner trocken un Barnabas to sik neem Markus un fohr mit em to Schip na Cypern.

40. Paulus awer wählte Silas un trock hen, GOtt Sin Gnad befahlen vun de Bröder.

41. He trock awer dörch Syrien un Cilicien un stärkte de Gemeen.

Dat 16. Kapitel.

1. He keem awer na Derbe un Lystra un süh, en Jünger weer dar, mit Namen Timotheus, en jüdische Fru ehr Söhn, de weer glövig, awer sin Vader weer en Grieche. Kap. 19, 22.

2. De har en goden Rop bi de Bröder mank de Lystraner un in Ikonien. Kap. 6, 3. 10, 22.

3. Düssen wull Paulus mit sik trecken laten, un neem un beschned em um de Juden willen, de an densülvigen Ort wahnen dä’n, denn se wussen alle, dat sin Vader en Grieche west weer.

4. As se awer dörch de Städe trecken dän överantworten se ehr, to hollen den Spruch, de vun de Aposteln un de Öllsten in Jerusalem beslaten weer. Kap. 15, 20. 29.

5. Dar warn de Gemeenen in den Gloven fast makt un neemen däglich to an Tall.

6. As se awer dörch Phrygien un dat Land Galatien trecken dä’n, war ehr wehrt vun den heiligen GEist, to reden dat Wort in Asien. Kap. 18, 23.

7. As se awer keemen in Mysien, versöchten se dörch Bithynien to reisen; un de GEist leet ehr dat nich to.

8. As se awer vör Mysien vörbi trecken dän, keemen se hendal na Troas. Kap. 20, 6. 2. Cor. 2, 12. 2. Tim. 4, 13.

9. Un Paulus seeg en Gesicht in de Nacht, dat weer en Mann ut Macedonien, de stunn un bä em un sprok: Kumm dal na Macedonien un help uns.

10. As he awer dat Gesicht sehn har, do söchten wi alsbald to reisen na Macedonien, säker, dat uns de HErr darhen beropen har, ehr dat Evangelium to predigen.

11. Do fohren wi ut vun Troas un in graden Lop keemen wi na Samothracien, den annern Dag na Neapolis.

12. Un vun dar na Philippi, wat de Hauptstadt is vun dat Land Macedonien un en Friestadt. Wi heeln uns awer in düsse Stadt etliche Dage up.

13. An den Sabbatdag gungen se rut vör de Stadt an dat Water, wo man pleggt to bäden, un setten sik un redten to de Fruens, de dar tosamen keemen.

14. Un en gottesfürchtige Fru mit Namen Lydia, en Purpurkrämersch ut de Thyatirer ehre Stadt, hörte to, de dä de HErr dat Hart up, dat se darup Acht har, wat Paulus redt har. Luk. 24, 45.

15. As se awer un ehr Hus döfft war, vermahnte se uns un sprok: So ji mi darvör hollen doht, dat ik glövig bün an den HErrn, so kamt in min Hus un blievt dar. Un se dwung uns. 1. Mos. 18, 3.

16. Dat gescheeg awer, as wi to dat Gebed gahn dä’n, dat uns en Deern entgegen kamen dä, de har en Wahrsagergeist, un brocht ehren Herren veelen Gewinn mit Wahrseggen.

17. Desülvige folgte uns allerwärts, Paulus un uns, schreeg un sprok: Düsse Minschen sünd GOtt den Allerhöchsten Sine Knechts, de jug den Weg to de Seligkeit verkündigen doht. Mark. 1, 24. 34.

18. Düt dä se mennigen Dag. Paulus awer dä dat weh un he dreih sik um un sprok to den Geist: Ik befehl di in JEsus Christus Sinen Namen, dat du vun ehr utfahren deihst. Un he fahr ut to desülvige Stunn. Mark. 16, 17.

19. As awer ehre Herrschaft sehn dä, dat de Hoffnung up ehren Gewinn utfahrt weer, neemen se Paulus un Silas, trocken se up den Markt vör de Öbbersten,

20. Un föhrten se to de Hauptlüd un sproken: Düsse Minschen maken unse Stadt wirr un sünd Juden; Kap. 17, 6. 1. Kön. 18, 17.

21. Un verkündigt en Wies’, de sik för uns nich schickt antonehmen, noch darna to dohn, wiel wi Römer sünd.

22. Un dat Volk war upwiegelt gegen se un de Hauptlüd leeten ehr de Kleder afrieten un heeten se utpietschen. 2. Cor. 11, 25. Phil. 1, 30. 1. Thess. 2, 2.

23. Un as se se düchtig utpietscht harn, schmeeten se se in dat Gefangenhus un befohlen den Stockmeister dat he se got bewahren dä.

24. De neem düt Gebot an un schmeet se in dat binnerste Gefängnis un lä ehre Föt in den Stock.

25. Um Middernacht awer bäden Paulus un Silas un lavten GOtt, un de Gefangenen hörten se. Kap. 4, 31. 5, 41.

26. Un nich lang darna war en grot Eerdbeben, so dat de Grund vun dat Gefangenhus sik bewegen dä. Un vun de Stunn an warn alle Döhren updahn un all ehr Bande los.

27. As awer de Stockmeister ut den Slap fohr un seeg de Döhren vun dat Gefangenhus updahn, trock he dat Schwert un wull sik sülvst dod maken, denn he dach, de Gefangenen weern weglopen.

28. Paulus awer reep lut un sprok: Doh di nicks to leed, denn wi sünd alle hier.

29. He förrer awer en Licht un sprung rin un fung an to bevern un full Paulus un Silas to Föten.

30. Un föhr se rut un sprok: Leeve Herren, wat schall ik dohn, dat ik selig warr? Luk. 3, 10.

31. Se sproken: Glov an den HErrn JEsum Christum, so warst du un din Hus selig. Joh. 3, 16.

32. Un sän em dat Wort vun den HErrn un alle, de in sin Hus weeren.

33. Un he neem se to sik in desülvige Stunn vun de Nacht un wusch ehr de Stremen af; un he leet sik döpen un ebenso all de Sienigen.

34. Un föhr se in sin Hus un spieste un freute sik mit sin ganzes Hus, dat he an GOtt glövig worden weer. Luk. 5, 29.

35. Un as dat Dag war, schickten de Hauptlüd Stadtdeeners hen un sproken: Lat de Minschen gahn!

36. Un de Stockmeister verkündigt düsse Red Paulus: De Hauptlüd hebbt herschickt, dat ji los sin schüllt. Nu treckt ut un gaht hen mit Freden.

37. Paulus awer sprok to ehr: Se hebbt uns, de wi doch Römer sünd, ohne Recht un Urdeel öffentlich utpietscht un in dat Gefangenhus schmeeten un schulln uns nu heemlich rutstöten? Nich also, sonnern lat se sülvst kamen un uns rutföhren. Kap. 22, 25.

38. De Stadtdeeners verkündigten düsse Worde de Hauptlüd, un de warn bang, as se hören dä’n, dat se Römer weeren.

39. Un keemen un vermahnten se un föhrten se rut un bän se, dat se uttrocken ut de Stadt. Matth. 8, 34.

40. Do gungen se ut dat Gefangenhus un gungen na Lydia hen. Un as se de Bröder sehn un tröstet harn, trocken se ut.

Dat 17. Kapitel.

1. As se awer dörch Amphipolis un Appolonia reisen dä’n, keemen se na Tessalonich, dar weer en Judenschol. 1. Thess. 2, 2.

2. So as Paulus dat gewohnt weer, gung he to ehr rin un redete mit ehr up dree Sabbate ut de Schrift.

3. Mak ehr desülvige apenbar un lä ehr dat ut, dat Christus muß lieden un upstahn vun de Doden un dat düsse JEsus, den ik (sprok he), jug verkündigen do, is de Christ. Luk. 24, 27. 45.

4. Un etliche mank ehr fullen em to un gesellten sik to Paulus un Silas, ok en grote Hupen vun gottesfürchtigen Griechen, darto nich wenige vun de vörnehmsten Fruens. v. 17. Kap. 28, 24.

5. Awer de eegensinnigen Juden weeren neidisch un neemen to sik etliche schlechte Kerls vun dat Pöbelvolk, maken en Rotte, un richten enen Uplop in de Stadt an un keemen vör Jason sin Hus un söchten se herrut to föhren vör dat gemeene Volk.

6. Do se ehr awer nich finnen dä’n, schleepten se Jason un etliche vun de Bröder vör de Böversten vun de Stadt un schreegen: Düsse, de den ganzen Weltkreis upregen doht, sünd hier ok her kamen. Kap. 16, 20. 1. Kön. 18, 17.

7. De beharbargt Jason, un düsse alle handelt gegen den Kaiser sin Gebot, seggt, en anner si de König, nämlich JEsus. Luk. 23, 2.

8. Se bröchten awer dat Volk in Uprohr un de Böversten vun de Stadt, de dat hören dä’n.

9. Un dar se Verantwortung vun Jason un de annern kregen harn, leeten se se los.

10. De Bröder awer schickten alsobald Paulus un Silas weg in de Nacht, na Beröam. As se dar kamen dä’n, gungen se in de Judenschol.

11. Denn düsse Juden harn en beter Gemöth as de to Thessalonich un neemen dat Wort up, ganz willig un forschten däglich in de Schrift, ob sik dat so verhollen dä. Jes. 34, 16. Luk. 16, 29. Joh. 5, 39.

12. So glovten nu veele mank ehr un ok nich wenige vun de griechischen ehrbaren Fruens un Mannslüd.

13. As awer de Juden to Thessalonich hörn dä’n, dat ok to Beröa dat Wort GOttes vun Paulus verkündigt war, keemen se un regten dar ok dat Volk up.

14. Awer dar schickten de Bröder Paulus alsbald weg, dat he bet an dat Meer gung; Silas awer un Timotheus bleven dar. Kap. 16, 1.

15. De awer Paulus begleiten dä’n, brochten em bet na Athen. Un as se Order kregen an Silas un Timotheus, dat se ok bald to em kamen schulln, trocken se hen.

16. As awer Paulus to Athen up ehr töven dä, war he in sin Geist gewaldig daröver upbröcht, dat he sehn dä, dat de Stadt so ganz afgöttisch weer. 1. Thess. 3, 1.

17. Un he redete to de Juden un to de Gottesfürchtigen in de Schol, ok up den Markt, alle Dage to de, so sik hento funnen.

18. Etliche awer vun de Gelehrten de Epikurer un Stoiker heeten dä’n, streden sik mit em. Un etliche sproken: Wat will düsse Saatkrai seggen? Etliche awer: Dat lett ja, as wull he nie Götter verkündigen. Dat mak, dat he ehr dat Evangelium vun JEsu un vun de Uperstahung verkündigt har. 1. Cor. 4, 12.

19. Se neemen em awer un föhrten em up den Richtplatz un sproken: Könnt wi ok erfahren, wat dat för en nie Lehr is, de du lehrn deihst?

20. Denn du bringst wat Nies vör unse Ohren, so wulln wi gern weten, wat dat wesen deiht.

21. De Athener awer alle, ok de Utlänners un Gäste, dachten an nicks anners, as wat nies to seggen oder to hören.

22. Paulus awer stunn midden up den Richtplatz un sprok: Ji Männer vun Athen: ik seh, dat ji in alle Stücken sehr gottsfürchtig wesen doht.

23. Denn ik bün hier dörchgahn un hef sehn jug Gottesdeenste un funn eenen Altar, up den weer schreben: »För den unbekannten GOtt!« Nu verkündige ik jug densülvigen, den ji ahn dat to weten, Gottesdeenst doht.

24. GOtt, de de Welt makt hett, un alles wat darin is, dewiel He en HErr is vun den Himmel un de Eer, wahnt nich in Tempel de mit de Hann makt sünd. Kap. 7, 48.

25. He ward ok nich mit Minschenhann plegt, as ob He jemand nödig har, dar He sülvst jedermann Leven un Athem un alles geven deiht. Ps. 50, 8.

26. Un He hett makt, dat vun een Blot alle Minschengeschlechter sünd, de up den ganzen Eerdboden wahnen doht un hett en Maal sett, as He dat tovör utsehn hett, wo lang un breet se wahnen schulln. 5. Mos. 32, 8.

27. Dat se den HErrn söken schulln, ob se Em doch föhlen un finnen mögen. Un twar is He nich wiet vun Jedereen mank uns. Jes. 55, 6.

28. Denn in Em levt, webt un sünd wi, as ok etliche Dichters bi jug seggt hebbt: Wi sünd vun Sin Geschlecht.

29. So wi denn nu vun göttlich Geschlecht sünd, schülln wi nich meenen, de GOttheit si gliek de goldenen, sülvernen oder steenernen Biller, dörch minschliche Gedanken makt. Jes. 46, 5.

30. Un GOtt hett twar de Tied vun de Unwissenheit bether översehn, nu awer gebütt He alle Minschen an alle Enden Buße to dohn. Kap. 14, 16. Luk. 24, 47.

31. Darum, dat He en Dag sett hett up den He richten will den Eerdkreis mit Gerechtigkeit dörch enen Mann, in den He dat beslaten hett un Jedereen vörhollt den Gloven, indem He Em hett vun de Doden uperweckt. Röm. 14, 10. Apost. 3, 15.

32. As se hören dä’n de Uperstahung vun de Doden, do harn weke ehren Spott, weke awer sproken: Wi wöllt di darvun en anner Mal wieder hören. 1. Cor. 1, 23.

33. Also gung Paulus vun ehr.

34. Weke Männer awer hungen em an un warn glövig, mank düsse weer Dionysius, een ut den Rat, un en Fru, mit Namen Damaris, un etliche annere mit ehr.

Dat 18. Kapitel.

1. Darna gung Paulus vun Athen un keem na Korinth.

2. Un funn dar en Juden, mit Namen Aquila, de Geburt na ut Pontos, de körtlich ut Welschland kamen weer, samt siene Fru, Priscilla (darum, wiel de Kaiser Claudius gebaden har, dat alle Juden ut Rom gahn schulln). Röm. 16, 3.

3. Na densülvigen gung he rin, un dewiel he datsülvige Handwark har, bleev he bi ehr un arbeidte. Se weeren awer vun Handwark Teppichmakers. 1. Cor. 4, 12.

4. Un he lehrde in de Schol up alle Sabbate un överred beide, Juden un Griechen.

5. As awer Silas un Timotheus ut Macedonien kamen dä’n, drängte Paulus de GEist, de Juden to betügen, dat JEsus de Christ is. Kap. 17, 14. 15.

6. As se awer wedderstreven un lästern dä’n, schürr he sien Kleder ut un sprok to ehr: Jug Blot si över jug’n Kopp, ik gah nun nu af an blot to de Heiden. Kap. 13, 51. Matth. 10, 14.

7. Un mak sik vun dar un keem in Enen sin Hus, de Just heeten dä un gottesfürchtig weer un den sin Hus dicht bi de Schol weer.

8. Crispus awer, de Böverste vun de Schol glovte an den HErrn mit sin ganzes Hus; un veele Korinther, de anhören dä’n, warn glövig un leeten sik döpen.

9. De HErr sprok awer dörch en Gesicht in de Nacht to Paulus: Wes’ nich bang, sonnern red un si nich still! 1. Cor. 2, 3.

10. Denn Ik bün mit di, un nüms schall sik unnerstahn, di Schaden to dohn, denn Ik hef en grotes Volk in düsse Stadt. Jes. 41, 10. Jer. 1, 18. Hohel. 2, 23. Joh. 10, 16.

11. He blev dar en Jahr un söß Monat un lehrte se dat Wort GOttes.

12. As awer Gallion Landvogt weer in Achaja, makten de Juden eendrächdiglich Uprohr gegen Paulus un föhrten em vör den Richtstohl.

13. Un sproken: Düsse överredt de Lüd, GOtt to deenen gegen dat Gesetz.

14. As awer Paulus den Mund updohn wull, sprok Gallion to de Juden: Wenn dat sik um en Verbreken oder um en Frevel handeln dä, so war ik jug billig anhörn. Kap. 25, 11.

15. Dewiel dat awer en Frag is vun de Lehr, un vun dat Wort un vun dat Gesetz mank jug, so seht ji sülvst to, ik gedenk nich Richter daröver to sin. Matth. 27, 24. Joh. 18, 31.

16. Un dreev se vun den Richtstohl.

17. Do greepen all de Griechen Sosthenes, den Böversten vun de Schol, un schlogen em vör den Richtstohl un Gallion neem sik dat nich an. 1. Cor. 1, 1.

18. Paulus awer bleev noch lang dar, darna mak he sinen Afscheed mit de Bröder un wull na Syrien schepen un mit em Priscilla un Aquila un he beschor sin Kopp to Kenchrea, denn he har en Gelövnis. Kap. 21, 4. 4. Mos. 6, 9. 18.

19. Un keem dal na Ephesus un leet se dar. He awer gung in de Schol un sprok mit de Juden.

20. Se bäden em awer, dat he noch längere Tied bi ehr bliven dä. Un he wull dat nich;

21. Sonnern neem Afscheed vun ehr un sprok: Ik mutt up jeden Fall dat kamende Fest to Jerusalem fieren, will’t GOtt, so will ik wedder to jug kamen. Un fohr weg vun Ephesus. 1. Cor. 4, 19. Ebr. 6, 3. Jak. 4, 15.

22. Un keem na Cäsarea un gung rup un gröte de Gemeen un trock dal na Antiochien.

23. Un blev dar enige Tied un reiste wieder un dörchwandelte na enanner dat galatische Land, un Phrygien un stärkte alle Jünger.

24. Dar keem awer na Ephesus en Jud mit Namen Apollo, vun Geburt vun Alexandria, en beredte Mann un mächtig in de Schrift.

25. Düsse weer ünnerwiest in den HErrn Sin Weg un ivrig im GEist, sprok brünstig un he lehrte mit Fliet vun den HErrn un wuß blot vun Johannes sin Döp.

26. Düsse fung an frie to predigen in de Schol. Do em awer Aquila un Priscilla hören dä’n, neemen se em to sik un läden em GOtt Sinen Weg noch gründlicher ut.

27. As he awer in Achaja reisen wull, schreven se de Bröder un vermahnten de Jünger, dat se em upnehmen schulln. Un as he dar ankamen weer, holp he veele vun de, de glövig worden weern dörch de Gnad.

28. Denn he överwunn de Juden beständig un bewieste dütlich dörch de Schrift, dat JEsus de Christ weer. Kap. 9, 22.

Dat 19. Kapitel.

1. Dat gescheeg awer, do Apollo to Korinth weer, dat Paulus dörchwandeln dä de bövere Landschaften un na Ephesus keem un enige Jünger funn. Kap. 18, 19. 21.

2. To de sprok he: Hebbt ji den heiligen GEist kregen, as ji glövig worden sünd? Se sproken to em: Wi hebbt noch nümmer hört, ob en heilige GEist dar is.

3. Un he sprok to ehr: Warup sünd ji denn döfft? Se sproken: Up Johannes sin Döp.

4. Paulus awer sprok: Johannes hett döfft mit de Döp vun de Buße un sä dat Volk, dat se glöven schulln an Den, de na em kamen schull, dat is, an JEsum, dat He Christus sin deiht. Matth. 3, 11.

5. As se dat hören, leeten se sik döpen up den HErrn JEsum Sinen Namen.

6. Un as Paulus de Hann up se leggen dä, keem de heilige GEist up se un se redten mit Tungen un prophezeiten. Kap. 1, 5. 6, 6. Kap. 8, 17. 2, 4. 10, 44. 11, 15.

7. Un alle düsse Männer weeren bi twölf.

8. He gung awer in de Schol un predigte frie dree Monate lang, lehrte se vun dat Riek GOttes un söch se to övertügen.

9. As awer etliche verstockt weeren un nich gloven un övel reden dä’n vun den Weg vör dat Volk, gung he vun ehr un sonner de Jünger af un sprok däglich in de Schol vun en Mann, de Tyrannus heet. 2. Tim. 1, 15.

10. Dat gescheeg awer twee Jahr lang, also dat alle, de in Asien wahnen dän, dat Wort vun den HErrn JEsus hörten, beide Juden un Griechen.

11. Un GOtt wirkte nich lütte Daten dörch Paulus sine Hann.

12. Also dat se ok vun sin Hut de Sweetdöker un Bostdöker över de Kranken hollen dän un de Süken vun ehr weeken un de bösen Geister vun ehr rut fahren dä’n.

13. Dar unnerstunnen sik awer etliche vun de rumlopenden Juden, de dar Beschwörer weeren, den HErrn JEsus Sinen Namen to nehmen över de, weke böse Geister harn un sproken: Wi beschwören jug bi JEsus, den Paulus predigen deiht.

14. Dat weeren awer söben Söhns vun en Juden Skeva, den Hohenprester, de dat dä’n.

15. Awer de böse Geist antworde un sprok: JEsus kenn ik wol un weke Paulus weet ik wol, wokeen sünd ji awer?

16. Un de Minsch, in den de böse Geist weer, sprung up se un war se över un schmeet se unner sik, so dat se nakt un verwundet ut datsülvige Hus wegleepen.

17. Dat war awer alle kund de to Ephesus wahnen dä’n, beide, Juden un Griechen, un en Furcht full up se alle un den HErrn JEsus Sin Nam war hoch lavet.

18. Dar keemen ok veele vun de, weke glövig worden weeren un bekennten un verkünnigten, wat se utrichtet harn.

19. Veele awer, de averglövige Saken dreven harn, bröchten de Böker tosamen un verbrennten se apenbar, un överrekten wat se werth weern un funnen föftig dusend Groschen Werth.

20. Also mächtig wuß den HErrn Sin Wort un neem överhand. Kap. 6, 7. 12, 24.

21. Dar dat uprichtet weer, neem sik Paulus in sin GEist vör, dörch Macedonien un Achaja to reisen un na Jerusalem to wannern un sprok: Naher, wenn ik dar west bün, mutt ik ok Rom sehn.

22. Un schick twee, de em deenen dä’n, Timotheus un Erastus, na Macedonien. Awer he vertrock sik ene Wiel in Asien.

23. Um desülvige Tied fung awer keene klene Bewegung över düssen Weg an. 2. Cor. 1, 8.

24. Denn Eener, mit Namen Demetrius, en Goldschmidt, de mak de Diana sülverne Tempel un gev de Handwarkers keenen lütten Verdeenst.

25. Desülvigen reep he tosamen un de annere Arbeiters vun datsülvige Handwark un sprok: Leeve Männer, ji weet, dat wi groten Verdeenst vun düssen Handel hebbt.

26. Un ji seht un hört, dat nich alleen in Ephesus, sonnern ok bina in ganz Asien, düsse Paulus veel Volk afwennig makt un överredt un sprickt: Dat sünd keen Götter, de vun Hann makt sünd.

27. Awer dar is nich alleen Gefahr vörhanden, dat unse Handel litt, sonnern ok de grote Göttin Diana ehr Tempel ward vör nicks hollen, un ehre Majestät ward darto unnergahn, weke doch ganz Asien un de Weltkreis Gottesdeenst erwiesen deiht.

28. As se dat hören dä’n, warn se vull Wut, schreegen un sproken: Grot is de Epheser ehr Diana!

29. Un de ganze Stadt war vull Larm. Se störmten awer eenmödiglich na dat Theater un kreegen Gajus un Aristarichus, Paulus sine Gesellen, to faten. 2. Cor. 1, 8.

30. As awer Paulus wull mank dat Volk gahn, leeten de Jünger dat nich to.

31. Ok etliche vun de Böversten in Asien, de Paulus sin goden Fründe weeren, schickten to em un vermahnten em, dat he nich in dat Theater gahn schull.

32. Etliche schreegen düt, etliche wat anners un weer de Gemeen wirr un de meiste Deel wuß nich, worum se tosamen kamen weeren.

33. Etliche awer mank düt Volk trocken Alexander rut, as de Juden em rut stöten dä’n. Alexander awer wink mit de Hand un wull sik vör dat Volk verantworden. Kap. 12, 17. 13, 16. 21, 40.

34. As se awer gewahr warn, dat he en Jude weer, fungen se an mit een Stimm to schrien un schreegen bi twee Stunnen: Grot is de Epheser ehr Diana!

35. As awer de Kanzler dat Volk still makt har, sprok he: Ji Männer vun Ephesus, wokeen is de Minsch, de nich weeten deiht, dat de Stadt Ephesus en Plegerin vun de grote Göttin Diana un dat himmlische Bild is?

36. Wiel düt nu unbestreden is, so schüllt ji jo still wesen, un nicks unbedächdich dohn.

37. Ji hebbt düsse Minschen her brocht, de keen Tempelrövers noch Lästerer vun jug Göttin sünd.

38. Hett awer Demetrius gegen Jemand en Anklag, so hol man Gericht un dar sünd Landvagts, lat se sik enanner verklagen.

39. Wüllt ji awer wat anners verhandeln, so kann man dat utrichten in en ordentliche Gemeen.

40. Denn wi staht in de Gefahr, dat wi wegen düsse hütige Dag wegen Uprohr verklagt warrn un doch is keen Orsak vörhanden, womit wi uns gegen düssen Uprohr entschuldigen künnt. Un as he dat seggt har, leet he de Gemeen gahn.

Dat 20. Kapitel.

1. As nu de Uprohr uphört har, reep Paulus de Jünger to sik un segnete se un gung ut de Stadt, to reisen na Macedonien. 1. Tim. 1, 3.

2. Un as he desülvigen Länner dörchtrock un se vermahnt har mit veele Worde, keem he na Griechenland un bleev dar dree Monat.

3. As awer de Juden em nahstellen dä’n, as he na Syrien fahren wull, beschlot he, wedder umtokehren dörch Macedonien.

4. Dar trocken awer mit em bet in Asien Sopater vun Beröa, vun Thessalonich awer Aristarchus un Sekundas un Gajus vun Derbe, un Timotheus, ut Asien awer Tychicus un Trophimus. Kap. 17, 10. 19, 29.

5. Düsse gungen vörut un tövten up uns in Troas. Kap. 16, 8.

6. Awer wi schepten na de Osterdage vun Philippi bet na den föften Dag un keemen to ehr na Troas un harn uns’ Wesen dar söben Dage.

7. Up en Söndag awer, as wi tosamen kamen weern, dat Brod to breken, sprok Paulus mit ehr, dar he den annern Dag utreisen wull un bleev bi to reden bet to Mitternacht.

8. Un dar weeren veele Fackeln up den Söller, wo se versammelt weeren.

9. Dar seet awer en Jüngling, mit Namen Eutychus, in dat ene Finster un full in en depen Slap, dewiel Paulus so lang reden dä un war vun den Slap unnerkregen un full hendal vun dat drüdde Stockwark un war dod uphaben.

10. Paulus awer gung hendal un full up em, fat em um un sprok: Makt keen Larm, denn sin Seel is in em. 1. Kön. 17, 21.

11. Dar gung he rup un brok dat Brod un eet wat un sprok veel mit ehr, bet de Dag anbreken dä un also trock he ut.

12. Se bröchten awer den Jüngling lebendig un warn nich wenig tröstet.

13. Wi awer trocken vöran up dat Schip un föhrten na Assos un wullen dar Paulus to uns nehmen, denn he har dat so befahlen un he wull to Fot gahn.

14. As he nu to uns keem to Assos, neemen wi em to uns un keemen na Mitylene.

15. Un vun dar schepten wi un keemen den annern Dag hen na Chios, un den folgenden Dag heeln wi up Samos un bleeven in Trogyllion un den annern Dag keemen wi na Miletus.

16. Denn Paulus har beslaten, vör Ephesus över to schepen, dat he nich muß in Asien sin Tied tobringen, denn he ielte, up den Pingstdag in Jerusalem to sin, so em dat möglich weer. Kap. 18, 21.

17. Awer vun Milet schick he na Ephesus un leet förrern de Öllsten vun de Gemeen.

18. As awer de to em keemen, sprok he to ehr: Ji weet vun den eersten Dag an, as ik bün in Asien kamen, dat ik alle Tied bi jug west bün.

19. Un hef den HErrn deent mit alle Demot un mit veele Thranen un Anfechtungen, de mi sünd wedderfahren vun de Juden, de mi nastellen dä’n.

20. Wo ik nicks versühmt hef, dat dar nützlich is, dat ik jug nich verkündigt hef un jug lehrt apenbar un eenzeln;

21. Un hef betügt beide, de Juden un Griechen, de Buße to GOtt un den Gloven an unsern HErrn JEsum Christum. Mark. 1, 15.

22. Un nu seht, ik bün in den GEist bunnen, fahr hen na Jerusalem, weet nich, wat mi dar tostöten ward,

23. Uter, dat de heilige GEist in alle Städe betügt un sprickt: Bande un Bedrövnis töven dar up mi. Kap. 9, 16. 21, 4-11.

24. Awer ik kehr mi dar nich an, ik holl min Leven ok nich sülvst för düer, up dat ik vullbringen doh minen Loop mit Freuden un dat Amt, dat ik kregen hef vun den HErrn JEsum, to betügen dat Evangelium vun GOtt Sin Gnad! Kap. 21, 13.

25. Un nu seht mal, ik weet, dat ji min Angesicht nich mehr sehn ward alle de, dörch weke ik trocken bün un predigt hef dat Riek GOttes.

26. Darum betüge ik jug an düssen hütigen Dag, dat ik rein bün vun jug Blot.

27. Denn ik hef jug nicks vörenthollen, dat ik jug nich verkündigt hef GOtt Sinen Rat.

28. So hebbt nu Acht up jug sülvst un up dat ganze Heer, över weke jug de heilige GEist sett hett to Bischofs, to weiden GOtt Sine Gemeen, weke He dörch Sin egen Blod erworben hett.

29. Denn dat weet ik, dat na min Afscheed ward greuliche Wülvs mank jug indringen, de de Heer nich verschonen warrn.

30. Ok mank jug sülvst ward upstahn Männer, de dar verkehrte Lehren reden ward, de Jünger an sik to trecken.

31. Darum sied wacker un denkt daran, dat ik nich aflaten hef dree Jahr, Dag un Nacht jeden een mit Thranen to vermahnen. Ebr. 13, 17.

32. Un nu, leeve Bröder, ik befehl jug GOtt un dat Wort vun Sine Gnad, de dar mächtig is, jug to erbuen un to geven dat Arvdeel mank alle, de dar hilligt ward.

33. Ik hef vun jug keen Sülver noch Gold, noch Kleeder begehrt.

34. Denn ji weet sülvst, dat düsse Hann mi to min un min Gehülfen ehre Notdurft deent hebbt.

35. Ik hef jug dörch dat alles wiest, dat man so arbeiden mutt un de Schwachen upnehmen un denken an den HErrn JEsu Sin Wort, dat He seggt hett: Geven is seliger as nehmen!

36. Un as he dat seggt har, kneete he dal un bä mit se alle.

37. Veele mank ehr fungen awer an to weenen un fullen Paulus um den Hals un küsten em,

38. Am allermeisten bedrövt över dat Wort, dat he sä, se warn sin Gesicht nich mehr sehn, un begleiten em in dat Schip.

Dat 21. Kapitel.

1. As dat nu gescheeg, dat wi, as wi Afscheed nahmen harn, afsegeln dä’n, keemen wi graden Loops na Kos, un den folgenden Dag na Rhodus un vun dar na Patara.

2. Un as wi en Schip funnen, dat na Phönicien fahren dä, treden wi darin un fahren hen.

3. As wi awer Cypern to sehn kregen, leeten wi se to’r linken Hand un schepten in Syrien un keemen an to Tyrus, denn dar schull dat Schip de Waar utladen.

4. Un as wi Jünger funnen, bleeven wi dar söben Dage. De sän Paulus dörch den GEist, he schull nich rup na Jerusalem trecken. Kap. 11, 12. 20, 23.

5. Un dat gescheeg, as wi de Dag’ tobrocht harn, trocken wi ut un reisten wieder. Un se alle begleiteten uns mit Fruens un Kinner bet rut vör de Stadt un fullen up ehr Knee an dat Öwer un bäden.

6. Un as wi eenanner segnen dä’n, treden wi in dat Schip, se awer kehrten sik wedder um na de ehrigen.

7. Wi awer vullbrochen de Schipfahrt vun Tyrus un keemen na Ptolemais un gröten de Bröder un bleeven enen Dag bi ehr.

8. Den annern Dag trocken wi ut, de wi mit Paulus weeren un keemen na Cäsarien un gungen in Philippus, den Evangelisten, sin Hus, de een vun de söben weer, un bleeven bi em.

9. Desülvige har veer Döchder, de weeren Jungfruens un wahrseggten. Kap. 2, 17. Joel. 3, 1.

10. Un as wi mehrere Dage dar bleeven, keem vun Judäa hendal en Prophet, mit Namen Agabus, un keem to uns. Kap. 11, 28.

11. De neem Paulus sin Görtel un bunn sin Hann un Föt un sprok: Dat seggt de heilige GEist: Den Mann, den de Görtel tohört, ward de Juden also binnen in Jerusalem un överantworden in de Heiden ehre Hann. Kap. 20, 23.

12. As wi awer dat hören dä’n, bän wi un de vun densülvigen Ort weeren, em, dat he nich rup na Jerusalem trecken schull. Matth. 16, 22.

13. Paulus awer antworde: Wat makt ji, dat ji weent un mi dat Hart breken doht? Denn ik bün bereit, nich alleen mi binnen to laten, sonnern ok to starven in Jerusalem, um den HErrn JEsu Sinen Namens willen. Röm. 8, 36.

14. As he sik awer nich överreden leet, schweegen wi still un sän: Den HErrn Sin Will gescheh!

15. Un na desülvigen Dage rüsteten wi uns un trocken rup na Jerusalem.

16. Dar keemen awer mit uns etliche Jünger vun Cäsarea un föhrten uns to Eenen, mit Namen Mnason, ut Cypern, de en ole Jünger weer, bi den wi harbargen schullen.

17. As wi nu na Jerusalem kamen dä’n, neemen uns de Bröder geern up.

18. Den annern Dag awer gung Paulus mit uns in to Jakobus, un de Öllsten keemen dar alle hen.

19. Un as he se grötet har, vertell he eenen na den annern wat GOtt dahn har mank de Heiden dörch sinen Deenst. Luk. 10, 17. Apost. 20, 24.

20. As se awer dat hören dä’n, lavten se den HErrn un sproken to em: Broder, du sühst, wo veel dusend Juden dar sünd, de glövig worden sünd, un sünd alle Iwerers över dat Gesetz.

21. Se hebbt ehr awer vertellt gegen di, dat du alle Juden lehren deihst, de mank de Heiden sünd, vun Moses aftofallen, un dat du seggen deihst, se schüllt ehre Kinner nich beschnieden, ok nich na desülvige Wiese leven.

22. Wat is denn nu to dohn? De Gemeen mutt allerdings tosamen kamen, denn dat ward vör se kamen, dat du kamen büst.

23. So doh nu dat, wat wi di seggt.

24. Wi hebbt veer Männer, de hebbt en Gelöbnis up sik. Desülvigen nimm to di un lat di rein maken mit ehr un dräg de Kosten för se, dat se ehre Kopp kahl scheeren un alle hören doht, dat dat nicks is dat se gegen di hört hebbt, sonnern dat du ok in dat Gesetz wanneln un dat holen deihst.

25. Denn an de Glövigen mank de Heiden hebbt wi schreben un beslaten, dat se nicks darvun holen schullen, sonnern sik alle in Acht nehmen vör dat Götzenopfer, vör dat Blot, vör dat Erstickte un vör Horerie.

26. Do neem Paulus de Männer to sik un leet sik den annern Dag mitsamt ehr rein maken un gung in den Tempel un leet sik sehn, wo he utholen dä de Dage vun de Reinigung bet dat vör jeden een vun ehr dat Opfer opfert war.

27. As awer de söben Dage schulln vull warrn, sehn em de Juden ut Asien in den Tempel un bröchten dat ganze Volk in Uprohr, län de Hann an em un schreegen:

28. Ji Männer vun Israel, helpt! Düt is de Minsch, de alle Minschen an alle Enden lehren deiht gegen düt Volk, gegen dat Gesetz un gegen düsse Stell; ok darto hett he de Griechen in den Tempel föhrt un düsse heilige Stell gemeen makt.

29. Denn se harn mit em in de Stadt Trophimus, den Epheser sehn, vun den meenten se, Paulus har em in den Tempel föhrt.

30. Un de ganze Stadt keem in Uprohr un dat Volk leep tosamen. Se greepen awer Paulus un trocken em ut den Tempel rut un alsobald warn de Döhren toslaten.

31. As se em awer dod maken wullen, keem dat Geschrie rup vör den böversten Hauptmann vun de Schaar, dat dat ganze Jerusalem in Uprohr weer.

32. De neem up de Stell de Kriegsknechts un Hauptlüd to sik un leep mank se. As se awer den Hauptmann un de Kriegsknechts sehn dä’n, hörten se up, Paulus to slagen.

33. As awer de Hauptmann neeg an se ran keem, neem he em an un leet em binnen mit twee Keden, un frog, wokeen he weer un wat he dahn har?

34. Awer de een in dat Volk reep düt, de anner dat. Dar he awer nicks Gewisses erfahren kunn vör den Spektakel, leet he em in dat Lager föhren.

35. Un as he an de Treppen keem, mussen em de Kriegsknechts dregen vör de Gewalt vun dat Volk.

36. Denn veel Volk folgte em na un schreeg: Weg mit em!

37. As awer Paulus nu na dat Lager rin föhrt war, sprok he to den Hauptmann: Dörf ik mit di reden? De awer sprok: Kannst du Griechisch?

38. Büst du nich de Egypter, de vör düsse Dag’ en Uprohr makt hett un föhrtest in de Wüstenie rut veer dusend Meuchelmörders?

39. Paulus awer sprok: Ik bün en jüdische Mann vun Tarsen, en Börger vun en namhafte Stadt in Cilicien; ik bä di, gif mi Verlöv, to reden to dat Volk.

40. As he em dat verlöven dä, trä Paulus up de Treppen un wink dat Volk mit de Hand. Do nu en grote Stille war, red he to ehr up Ebräisch un sprok: Kap. 12, 17. 13, 16. 19, 33.

Dat 22. Kapitel.

1. Ji Männer, leeven Bröder, un Vaders, hört min Verantwordung an jug.

2. As se awer hörn dä’n, dat he up Ebräisch to ehr sprok, warn se noch stiller. Un he sprok:

3. Ik bün en jüdische Mann, geborn in Tarsen up Cilicien un uptrocken in düsse Stadt, to Gamaliel sin Föt, gelehrt mit allen Fliet in dat väderliche Gesetz un weer en Iwerer um GOtt, gliek wi ji alle sünd hütigen Dags.

4. Un hef düssen Weg verfolgt bet an den Dod. Ik bunn se un överantworde se in dat Gefängnis, beide, Mannslüd un Fruens;

5. As mi ok de Hoheprester un de ganze Hupen vun de Öllsten Tügnis geven deiht, vun weke ik Brev kreeg an de Bröder un reiste na Damaskus, up dat ik, de dar weeren, gebunnen föhrte na Jerusalem dat se pienigt warn. Kap. 9, 2. 26, 12.

6. Dat gescheeg awer, as ik hentrecken dä un dicht bi Damaskus keem, um de Middagstied, umfung mi mit een Mal en grot Licht vun den Himmel. Kap. 9, 3. 17. 26, 12. 1. Cor. 15, 8.

7. Un ik full dal up de Eer un hör en Stimm, de sprok to mi: Saul, Saul, wat verfolgst du mi? Kap. 9, 4. 26, 14. 15.

8. Ik antworde awer: HErr, wokeen büst Du? Un He sprok to mi: Ik bün JEsus vun Nazareth, den du verfolgen deihst.

9. De awer mit mi weern, seegen dat Licht un warn bang; de Stimm awer vun den, de mit mi reden dä, hörten se nich. Kap. 9, 7.

10. Ik sprok awer: HErr, wat schall ik dohn? De HErr awer sprok to mi: Stah up un gah na Damaskus, dar ward man di seggen vun alles, dat di to dohn verordnet is. Kap. 9, 6.

11. As ik awer vör Klarheit vun dat Licht nich sehn kunn, war ik an de Hand föhrt vun de, de mit mi weeren un keem na Damaskus.

12. Dar weer awer en gottesfürchtige Mann na dat Gesetz, Ananias, de en got Gerücht har bi alle Juden, de dar wahnen dä’n.

13. De keem to mi un trä bi mi un sprok to mi: Saul, leeve Broder, seh up. Un ik seeg em an to desülvige Stunn.

14. He awer sprok: Unse Vaders ehr GOtt hett di verordnet, dat du Sinen Willen erkennen un den Gerechten sehn schast un de Stimm ut Sinen Mund hören. Kap. 9, 15.

15. Denn du warrst Sin Tüg’ sin to alle Minschen vun dat, wat du sehen un hört hest. Kap. 26, 16.

16. Un nu, wat tövst du noch? Stah up un lat di döpen un afwaschen dine Sünnen un rop an den HErrn Sinen Namen!

17. Dat gescheeg awer, as ik wedder na Jerusalem kamen un in den Tempel bäden dä, dat ik entrückt war un seeg Em.

18. Do sprok He to mi: Il un mak di flink ut Jerusalem rut, denn se ward dien Tügnis vun Mi nich upnehmen.

19. Un ik sprok: HErr, se weet sülvst, dat ik gefangen nehmen un schlagen dä de, de an Di glovten, in de Scholen hier un dar. Kap. 8, 3. 9, 2.

20. Un as Stephanus, Din Tüg’, sin Blot vergaten war, stunn ik ok darbi un har en Wolgefalln an sin Dod un verwahr de ehr Kleder, de em dod maken dä’n. Kap. 7, 57. 8, 1.

21. Un He sprok to mi: Gah hen, denn Ik will di wiet mank de Heiden schicken. Kap. 9, 15. 13, 2.

22. Se hörten em awer to bet up düt Wort un fungen an to schrien un sproken: Weg mit düssen vun de Eer, denn dat is nich billig, dat he leven schall. Kap. 21, 36.

23. As se awer schrien un ehr Kleder weg schmeeten un den Stoff in de Luft schmieten dä’n,

24. Leet em de Hauptmann in dat Lager föhrn un sä, dat man em utpietschen un verhörn schull, up dat he erfahren dä, um wat för en Orsak se so över em ropen dä’n.

25. As se em awer mit Reemen anbinnen dä’n, sprok Paulus to den Unnerhauptmann, de darbi stunn: Is dat ok recht bi jug, en römischen Minschen ahn Urdeel un Recht uttopietschen?

26. As dat de Unnerhauptmann hören dä, gung he to den Oberhauptmann un vertell em dat un sprok: Wat wullt Du maken? Düsse Minsch is Römisch.

27. Do keem de Oberhauptmann to em un sprok to em: Segg mi, büst du Römisch? He awer sprok: Ja!

28. Un de Oberhauptmann antworde: Ik hef mi düt Börgerrecht mit en grote Summ Geld verschafft. Paulus awer sprok: Ik awer bün ok Römisch geboren!

29. Do trän alsbald vun em weg de em utfragen schulln. Un de Oberhauptmann war bang, as he hören dä, dat he römisch weer un he em bunnen har.

30. Den annern Dag wull he gewiß erfahren, warum he verklagt war vun de Juden un löste em vun de Banden un leet de Hohenpresters un ehren ganzen Rat kamen un föhrte Paulus rut un stellte em mank se.

Dat 23. Kapitel.

1. Paulus awer seeg den Rat an un sprok: Ji Männer, leeven Bröder, ik hef mit en ganz gut Geweten wandelt vör GOtt bet up düssen Dag. Kap. 24, 16.

2. De Hoheprester Ananias awer befohl de, de um em stahn dä’n, dat se em up den Mund schlogen.

3. Do sprok Paulus to em: GOtt ward di slagen, du gekalkte Wand, du sittst dar un richst mi na dat Gesetz un heetst mi slagen gegen dat Gesetz.

4. De awer umher stahn dä’n, sproken: Schellst du GOtt Sin Hoheprester?

5. Un Paulus sprok: Leeven Bröder, ik wuß nich, dat he de Hoheprester is. Denn dar steiht schreben: Den Böversten vun din Volk schast du nich fluchen! 2. Mos. 22, 28. 2. Pet. 2, 10. Jud. v. 8.

6. As awer Paulus erfahren dä, dat een Deel Sadducäer weer un de anner Deel Pharisäer, reep he rin in den Rat: Ji Männer, leeven Bröder, ik bün en Pharisäer un Söhn vun enen Pharisäer. Ik warr anklagt wegen de Hoffnung un de Uperstahung vun de Doden willen. Kap. 26, 5.

7. As he awer dat sä, war en Uprohr mank de Pharisäer un Sadducäer un de Hupen deelte sik.

8. Denn de Sadducäer seggt, dar is keen Uperstahung, noch Engel, noch GEist; de Pharisäer awer bekennen beiderlei. Matth. 22, 23.

9. Do war awer en grot Geschrig. Un de Schriftgelehrten, soveel vun ehr Pharisäer weeren, stunnen up, streden un sproken: Wi finnen nicks Böses an düssen Minschen; hett awer en GEist oder en Engel mit em redt, so könnt wi mit GOtt nich strieden. Kap. 25, 25. 5, 39.

10. As awer de Uprohr grot war, war de böverste Hauptmann bang, se muchen Paulus terrieten; un leet dat Kriegsvolk dal gahn un em vun ehr rieten un in dat Lager föhren.

11. Den annern Dag awer in de Nacht stunn de HErr bi em un sprok: Hef goden Moth, denn gliekerwies as du vun Mi in Jerusalem tügt hest, so must du ok in Rom tügen. Kap. 18, 9.

12. As dat awer Dag war, dä’n sik etliche Juden tosamen un verbunden sik, weder to eten noch to drinken bet dat se Paulus dod makt harn.

13. Se weern awer mehr as veertig, de düssen Bund maken dä’n.

14. De trän to de Hohenpresters un Öllsten un sproken: Wi hebbt uns verbindlich makt, nicks antobieten, bet wi Paulus dod makt hebbt.

15. So doht nu den Oberhauptmann un den Rat kund, dat he em morgen to jug föhren deiht, as wullt ju em en beten verhörn; wi awer sünd bereit, em dod to maken, ehr denn he vör jug kamen deiht.

16. As awer Paulus sin Schwestersöhn vun den Anschlag hör, keem he darhen un gung in dat Lager un verkündigte Paulus dat.

17. Paulus awer reep to sik een vun de Unnerhauptlüd un sprok: Düssen Jüngling bring hen na den Oberhauptmann, denn he hett em wat to seggen.

18. De neem em an un föhrte em to den Oberhauptmann un sprok: De gebundene Paulus reep mi to sik un bä mi, düssen Jüngling to di to bringen, de di wat to seggen hett.

19. Do neem em de Oberhauptmann bi de Hand un gung an en besonnern Ort un frog em: Wat is, dat du mi to seggen hest?

20. He awer sprok: De Juden sünd eens worden, di to bäden, dat du morgen Paulus vör den Rat bringen letst, as wulln se em en beten verhören.

21. Awer tru du ehr nich, denn dar hollen up em mehr as veertig Männer mank ehr, de hebbt sik verbunden, weder to eten noch to drinken, bet se Paulus dod makt un sünd nu bereit un tövt up din Bescheed.

22. Do leet de Oberhauptmann den Jüngling vun sik un gebod em, dat he nüms seggen dä, dat he em sülvst düt apenbart har.

23. Un he reep to sik twee Unnerhauptlüd un sprok: Makt twee hunnert Kriegsknechts fardig, dat se na Cäsarea trecken un söbentig Rieders un hunnert Schützen up de drüdde Stunn vun de Nacht.

24. Un kriegt de Peer torecht, dat se Paulus darup setten un bringen em säker na Felix, den Landpleger.

25. Un schrev enen Breef vun düssen Inholt:

26. »Claudius Lysias an den leeven Landpleger Felix, Freude tovör!

27. Düssen Mann harn de Juden grepen un wulln em dod makt hebben. Do keem ik mit dat Kriegsvolk dartwischen un rett em vun ehr un hör, dat he en Römer is. Kap. 21, 33. 22, 25.

28. As ik awer de Orsak erfahren wull, warum se em beschuldigen dä’n, föhrte ik em in ehren Rat.

29. Dar funn ik, dat he beschuldigt war vun de Fragen vun ehr Gesetz, awer keen Anklage verdeen Dod oder Gefängnis.

30. Un as vör mi keem, dat etliche Juden up em hollen dä’n, schick ik em vun de Stunn an to di un befohl de Klägers ok dat se för di seggen doht, wat se gegen em harn. Nu leev wol!«

31. De Kriegsknechts, as ehr befahlen weer, neemen Paulus un föhrten em bi de Nacht na Antipatris.

32. Den annern Dag awer leeten se de Bröders mit em trecken un kehrten wedder um na dat Lager.

33. As de na Cäsarea keemen, överantworden se den Breef an den Landpleger un stellten em Paulus ok vör.

34. As de Landpleger den Breef leest har, frog he, ut wat för en Land he weer? Un as he hörn dä, dat he ut Cilicien weer, sprok he:

35. Ik will di verhören, wenn dine Verklägers ok dar sünd. Un he leet em verwahren in Herodes sin Richthus.

Dat 24. Kapitel.

1. Na fief Dag trock hendal de Hoheprester Ananias, mit de Öllsten un mit den Redner Tertullus; de träden vör den Landpleger gegen Paulus up.

2. As he awer ropen war, fung Tertullus an to verklagen un sprok:

3. Dat wi in groten Freden leven doht unner di un veele redliche Daden düt Volk wedderfahren dörch dine Vörsichtigkeit, allerleevste Felix, dat neemt wi an allerwege un allenthalben mit alle Dankbarkeit. Kap. 23, 26.

4. Up dat ik di nich to lang uphollen doh, bä ik di, du wullst uns körtlich hörn na dine Sachtmödigkeit.

5. Wi hebbt düssen Mann funnen as en Pestilenz un de en Uplop mak wedder alle Juden up den ganzen Eerdboden un en Vörnehmster vun de Nazarener ehr Sekte. 1. Kön. 18, 17.

6. De ok versöcht hett, den Tempel to entweihn, weken wi ok grepen hebbt un wulln em richtet hebben na unse Gesetz.

7. Awer Lysias, de Hauptmann, keem dat tovör un föhrte em mit grote Gewalt ut unse Hann.

8. Un leet sin Verkläger to di kamen, vun weke du kannst, so du dat utforschen wullt, di na all dat erkundigen, um wat wi em verklagt.

9. De Juden stimmten ok darto bi un sproken, dat verhöll sik so.

10. Paulus awer, as de Landpleger em wink, dat he reden schull, antworde: Dewiel ik weet, dat du in düt Volk nu veele Jahr en Richter büst, will ik mit goden Moth mi verantworden.

11. Denn du kannst erfahren, dat dat nich mehr as twölf Dag’ sünd, dat ik bün rup na Jerusalem kamen, antobäden.

12. Ok hebbt se mi nich funnen in den Tempel mit jemand reden oder en Uprohr maken mank dat Volk, weder in de Scholen, noch in de Städte. Kap. 25, 8.

13. Se könnt mi ok nich överföhren um wat se mi verklagt.

14. Dat bekenn ik di awer, dat ik up düssen Weg, den se en Sekte heeten doht, also min Vaders GOtt deenen doh, dat ik alles glov, wat schreben steiht in dat Gesetz un de Propheten; v. 5.

15. Un hef de Hoffnung to GOtt, up weke ok se sülvst töven doht, nemlich dat tokünftig si de Uperstahung vun de Doden, beide, vun de Gerechten un de Ungerechten. Dan. 12, 2. Joh. 5, 28. 29.

16. In densülvigen awer öv ik mi, to hebben en unverletzt Geweten allenhalben, beides, gegen GOtt un de Minschen. Kap. 23, 1. Hiob. 27, 6. 1. Pet. 3, 16.

17. Awer na veele Jahr bün ik kamen un hef en Almosen un Opfer bröcht vör min Volk. Kap. 11, 29. 21, 26. Gal. 2, 10.

18. Darbi funnen se mi, dat ik mi reinigen leet in den Tempel, ohn allen Rumor un Uprohr. Kap. 21, 27.

19. Dat weern awer etliche Juden ut Asien, weke schulln hier sin vör di un mi verklagen, so se wat gegen mi harn.

20. Oder lat düsse sülvst seggen, ob se wat Unrechtes an mi funnen hebbt, dewiel dat ik hier stahn doh vör den Rat.

21. Ohn alleen um dat een Wort as ik mank ehr stunn un ropen dä: Över de Uperstahung vun de Doden war ik hüt vun jug verklagt. Kap. 23, 6. 26, 6. 28, 20.

22. As awer Felix dat hörn dä, höll he se hen, denn he wuß ganz wol vun düssen Weg un sprok: Wenn Lysias, de Hauptmann, dal kummt, so will ik jug Sak unnersöken.

23. He befohl awer den Unnerhauptmann, Paulus fast to holn un em in Ruh to laten un keenen vun de Sinigen to wehren, em to deenen, oder to em to kamen.

24. Na etliche Dag’ awer keem Felix mit sin Fru Drusilla, de en Jüdin weer, un förrer Paulus un hör em vun den Gloven an Christus.

25. As awer Paulus reden dä vun de Gerechtigkeit un vun de Küschheit un vun dat tokamende Gericht, verfehr Felix sik un antworde: Gah hen up düt Mal, wenn ik gelegene Tied hef, will ik di herropen laten.

26. He hoffte awer darbi, dat em vun Paulus schull Geld geven warn, dat he em los gev, darum leet he em ok oft förrern un besprok sik mit em.

27. As awer twee Jahr um weern, keem Portius Festus an Felix sin Stell. Felix awer wull de Juden en Woldat erwiesen un leet Paulus gefangen torüch. Kap. 25, 14. 25, 9.

Dat 25. Kapitel.

1. As nu Festus in dat Land kamen weer, trock he na dree Dag rup vun Cäsarea na Jerusalem.

2. Dar keemen vör em de Hohenprester un de Vörnehmsten vun de Juden un klagten gegen Paulus un versöchten em. Kap. 24, 1.

3. Un bän um en Gunst gegen Paulus, dat he em förrern leet na Jerusalem un stellten em na, dat se em unnerwegs umbrochten. Kap. 23, 15.

4. Do antworde Festus, Paulus ward jo bewahrt in Cäsarea, awer he ward na en korte Tied wedder darhen trecken.

5. Weke nu mank jug darto in Stann sünd, (sprok he) de lat mit dal trecken un den Mann verklagen, so wat an em is.

6. As he awer bi ehr mehr denn twee Dag west weer, trock he dal na Cäsarea un den annern Dag sett he sik up sinen Richtstohl un leet Paulus halen.

7. As de nu kamen dä, trän um em her de Juden, de vun Jerusalem dal kamen weern un brochten veele un sware Anklagen gegen Paulus vör, de se nich bewiesen kunnen;

8. Wiel he sik verantworde: Ik hef mi weder an de Juden ehr Gesetz, noch an den Tempel, noch an den Kaiser versündigt.

9. Festus awer wull de Juden en Gunst bewiesen un antworde Paulus un sprok: Wist du rup na Jerusalem un di dar över düt vör mi richten laten?

10. Paulus awer sprok: Ik stah vör den Kaiser sin Gericht, dar schall ik mi richten laten. De Juden hef ik keen Leed dahn, as du ok up dat beste weeten deihst.

11. Hef ik awer jemand Unrecht dahn un des Dodes weert handelt, so weiger ik mi nich to starven. Is dar awer nicks an dat, um wat se mi verklagt, so kann nüms mi ehr övergeven. Ik berop mi up den Kaiser.

12. Do besprok sik Festus mit den Rat un antworde: Up den Kaiser hest du di beropen, to den Kaiser schast du trecken.

13. Awer na etliche Dag’ keemen de König Agrippas un Bernice na Cäsarea, Festus to empfangen.

14. Un as se veele Dag’ dar west weern, lä Festus den König de Sak mit Paulus vör, un sprok: Hier is en Mann, den Felix gefangen torüch laten hett. Kap. 24, 27.

15. Um den sin willen de Hohenpresters un Öllsten vun de Juden vör mi kamen sünd, as ik to Jerusalem weer un bän dä’n, ik schull em richten laten. v. 1. 2.

16. Weke ik antworde: Dat is de Römer ehr Wies’ nich, dat en Minsch ton Dod övergeven ward, bevör de Verklagte sine Ankläger gegenwärtig hett un Gelegenheit kriegen deiht, sik gegen de Anklag to verantworden. 5. Mos. 17, 4.

17. As se awer hier tosamen kamen dä’n, mak ik keen Vertögerung un heel den annern Dag Gericht un leet den Mann vörbringen.

18. As awer de Verklägers vörträden, brochten se keene Beschuldigung gegen em vör de ik mi vermoden weer.

19. Se harn awer etliche Fragen gegen em vun ehren Averglowen un vun enen verstorbenen JEsus, vun den Paulus sä, dat he leven dä. Luk. 24, 23.

20. Dar ik awer nicks vun de Frag verstahn dä, sprok ik, ob he wull na Jerusalem reisen un dar sik daröver richten laten?

21. As awer Paulus sik beropen dä, dat he up den Kaiser sin Erkenntnis behollen war, leet ik em behollen, bet dat ik em na den Kaiser schicken kann.

22. Agrippa awer sprok to Festus: Ik much den Minschen ok gern hören. He awer sprok: Morgen schast du em hören!

23. Un den annern Dag, as Agrippa un Bernice keemen mit groten Stat un in dat Richthus gungen mit de Hauptlüd un de vörnehmsten Männer vun de Stadt, un as Festus dat befehlen dä, wör Paulus bröcht.

24. Un Festus sprok: Leeve König Agrippa un all ji Männer, de ji mit uns hier sünd, dar seht ji den, um weken mi de ganze Hupen vun de Juden angahn hett, sowol to Jerusalem as ok hier un schreegen, he schull nich länger leven. Kap. 22, 22.

25. Ik awer, as ik vernehmen dä, dat he nicks dahn har, wat den Dod werth weer un he ok sik sülvst up den Kaiser beropen dä, hef ik beslaten, em hentoschicken. Kap. 23, 9.

26. Nu awer hef ik nicks Gewisses vun em, dat ik den Herrn schreben kann. Darum hef ik em vorföhren laten vör jug, allermeist vör di, König Agrippa, up dat ik na geschehene Unnersökung wat hebben much, dat ik schreben kann.

27. Denn dat dünkt mi en ungeschickte Sak to sin, enen Gefangenen to schicken un keen Orsak gegen em uptowiesen hebben.

Dat 26. Kapitel.

1. Agrippa awer sprok to Paulus: Du hest Verlöv vör di to reden. Do verantworde sik Paulus un reck de Hand ut:

2. Dat is mi sehr leev, leeve König Agrippa, dat ik mi hüt vör di verantworden schall vör alles, wat ik vun de Juden beschuldigt war.

3. Allermeist wiel du weest alle Sitten un Fragen vun de Juden. Darum bä ik di, du wullst mi geduldig hörn.

4. Twar min Leven vun Jugend up, woans dat vun Anfang mank düt Volk to Jerusalem tobrocht is, weeten alle Juden wol,

5. De mi vörher kennt hebbt, wenn se dat wulln betügen. Denn ik bün en Pharisäer west, weke is de strengste Sekte vun unsern Gottesdeenst. Kap. 23, 6. Phil. 3, 5.

6. Un nu stah ik un warr verklagt wegen de Hoffnung up de Tosag, de geschehn is vun GOtt an unse Vaders. Kap. 13, 32. 28, 20. 1. Mos. 3, 15.

7. To weke hoffen de twölf Geschlechter vun de Unsern to kamen, indem se Dag un Nacht mit groten Fliet GOtt deenen doht. Wegen düsse Hoffnung warr ik, leeve König Agrippa, vun de Juden beschuldigt. Kap. 24, 15.

8. Warum ward dat för unglovlich vun jug holen, dat GOtt Dode uperweckt?

9. Twar ik meen ok bi mi sülvst, ik muß veel towedder dohn JEsus vun Nazareth Sinen Namen. Kap. 8, 3. 9, 1. 22, 4.

10. As ik denn ok to Jerusalem dahn hef, as ik veele Hillige in dat Stockhus sluten dä, nadem ik Macht vun de Hohenpresters darto kregen har. Un wenn se dod makt warn, hölp ik dat Ordeel spreken.

11. Un dörch alle Scholen pienig ik se oft un dwung se to lästern un weer över alle Maten dull up se, verfolgte se ok bet in de fremden Städe.

12. As ik nu intwischen na Damaskus reisen dä, utrüst mit Macht un Befehl vun de Hohenpresters, Kap. 9, 3.

13. Midden an helligen Dag, leeve König, seeg ik up den Weg, dat en Licht vun den Himmel, heller as de Glanz vun de Sünn, mi un de mit mi reisten, umlüchten dä.

14. As wi nu alle up de Eer dal fullen, hör ik en Stimm to mi reden, de sprok up Ebräisch: Saul, Saul, wat verfolgst du mi, dat ward di swar warn, gegen den Stöker achter ut to slagen.

15. Ik awer sprok: HErr, wer büst Du? He sprok: Ik bün JEsus, den du verfolgen deihst, awer stah up un trä up din Föt.

16. Denn darto bün Ik di erschienen, dat Ik di bestellen doh to enen Deener und Tügen vun dat, wat du sehn hest un dat Ik di noch will sehn laten.

17. Un will di redden vun dat Volk un vun de Heiden, mank weke Ik di nu schicken doh,

18. Uptodohn ehre Ogen, dat se sik bekehren doht vun de Düsternis to dat Licht un vun den Satan sin Gewalt to GOtt, to empfangen Vergebung vun de Sünnen un dat Arvdeel samt de, de hilligt warn dörch den Gloven an Mi. Jes. 35, 5. Eph. 1, 18. Apost. 20, 32. Eph. 1, 11. Kol. 1, 12.

19. Darum, leeve König Agrippa, weer ik gegen de himmlische Erschienung nich unglövig;

20. Sonnern verkündig toeerst de Lüd in Damaskus un Jerusalem un in alle Gegenden vun dat jüdische Land, ok de Heiden, dat se Buße dä’n un sik bekehrten to GOtt un dä’n rechtschaffene Warke dörch Buße. Kap. 9, 20.

21. Darum hebbt mi de Juden in den Tempel grepen un versöchten, mi dod to maken. Kap. 21, 30.

22. Awer dörch GOtt Sine Hülp is mi dat gelungen, un stah bet up düssen Dag un tüge, beide, de Lütten un de Groten un segg nicks as wat de Propheten un Moses seggt hebbt, dat geschehn schull. Luk. 24, 44.

23. Dat Christus schull lieden un de eerste sin ut de Uperstahung vun de Doden un verkündigen en Licht vör dat Volk un de Heiden. 1. Cor. 15, 20. Kol. 1, 18. Offenb. 1, 5.

24. As he awer all düt to sin Verantwordung seggen dä, sprok Festus mit lude Stimm: Paulus, du rasest, de grote Gelehrsamkeit makt di unsinnig.

25. He awer sprok: Min leeve Festus, ik rase nich, sonnern ik rede wahre un vernünftige Worde.

26. Denn de König, to den ik fröhlich reden doh, weet dat wol. Deen ik weet nicks vun dat, dat verborgen is, denn all dat is nich in enen Winkel geschehn.

27. Glovst du, König Agrippa, an de Propheten? Ik weet, dat du gloven deihst.

28. Agrippa awer sprok to Paulus: Dar fehlt nich veel an, dat du mi överreden deihst, dat ik en Christ warr.

29. Paulus awer sprok: Ik wünsch vör GOtt, dat fehl an veel oder wenig, dat nich alleen du, sonnern alle, de mi hüt hörn doht, so warn as ik bün, ohne düsse Keden.

30. Un as he dat seggt har, stunn de König up un de Landpleger un Bernice un de mit em dar sitten dä’n,

31. Un gungen bi Siet, redten mit enanner un sproken: Düsse Minsch hett nicks dahn, dat des Dodes oder de Keden weert is.

32. Agrippa awer sprok to Festus: Düsse Minsch har los geven warn kunnt, wenn he sik nich up den Kaiser beropen har. Kap. 25, 11.

Dat 27. Kapitel.

1. As dat awer beslaten weer, dat wi na Italien schepen schulln, övergeven se Paulus un etliche annere Gefangene den Unnerhauptmann vun de kaiserliche Schaar, mit Namen Julius. Kap. 25, 12.

2. As wi awer in en Schip ut Adramytium träden, up dat wi na Asien hen schepen schulln, föhrn wi vun dat Land; un dar weer mit uns Aristarchus ut Macedonien vun Thessalonich; Kap. 19, 29. 20, 4.

3. Un den annern Dag keemen wi an to Sidon. Un Julius heel sik fründlich gegen Paulus, verlav em to sine goden Frünn to gahn un sik to plegen. Kap. 24, 23. 28, 16.

4. Un vun dar fahren wi af un schepten unner Cypern hen, darum, dat uns de Wind entgegen weer.

5. Un schepten up dat Meer vör Cilicien un Pamphylien vörbi un keemen gen Myra in Lycien.

6. Un dar funn de Unnerhauptmann en Schip vun Alexandrien, dat na Italien schepen dä un brocht uns darup.

7. As wi awer langsam schepen dä’n un in veele Dag’ kum na Knidus keemen, (denn de Wind weer gegen uns) schepten wi unner Kreta hen, na de Stadt Salmone.

8. Un as wi dar kum vöröver, do keemen wi an en Stell, de Gutfurt heeten deiht, dat weer dicht bi de Stadt Lasea.

9. As nu veel Tied vergahn weer, un dat nu gefährlich weer to schepen, darum dat ok de Fasten all vörbi weern, vermahn se Paulus, 2. Cor. 11, 25. 26.

10. Un sprok to ehr: Leeve Männer, ik seh, dat de Schipfahrt mit Gefahr un groten Schaden vör sik gahn will, nich alleen vun de Last un dat Schip, sonnern ok för uns Leven.

11. Awer de Unnerhauptmann glovte den Schiper un den Stüermann mehr denn dat wat Paulus seggt har.

12. Un wiel de Haven ungelegen weer to överwintern, düch dat de meisten ratsamer, vun dar weg to fahren, ob se kamen kunnen na Phönice to överwintern, dat is en Haven up Kreta, gegen den Wind Südwest un Nordwest.

13. As awer de Südwind weihn dä un se meenen, se harrn nu ehr Vörnehmen, maken se sik na Assos un fahren an Kreta hen.

14. Nich lang naher steeg gegen ehr Vörnehmen en Gegenwind up, den man Nordost heeten deiht.

15. Un as dat Schip fatet war un sik nich gegen den Wind richten kunn, geven wi dat up un swevten also.

16. Wi keemen awer an en Insel, de Klauda heeten deiht, dar kunnen wi kum en Boot tofat kriegen.

17. Dat bröchten wi up un brukten de Hülp un bunnen dat unner an dat Schip, denn wi weern bang, dat much in de Syrten drieben un leeten de Segel dal un fahrten so.

18. Un as wi groten Storm erleeden harn, dä’n se den nächsten Dag enen Utworp.

19. Un den drüdden Dag schmeeten wi mit unse Hann dat Redschop ut dat Schip.

20. As awer in veele Dag weder de Sünn noch de Steern to sehn weern, un keen kleene Storm uns entgegen weer, weer alle Hoffnung up unser Leven vörbi.

21. Un as man lang nicks eten har, lä Paulus sik in dat Mittel un sprok: Leeve Männer, ji harrt mi gehorchen schullt un nich vun Kreta upbraken un uns dat Lieden un den Schaden erspart hebben.

22. Un nu ermahn ik jug, dat ji unverzagt west, denn keen vun uns ward um sin Leven kamen, ohne alleen dat Schip.

23. Denn düsse Nacht hett GOtt Sin Engel bi mi stahn, den ik tovör un den ik deen. 1. Mos. 16, 7.

24. Un sprok: Wes’ nich bang, Paulus, du must vör den Kaiser stellt warrn; un süh, GOtt hett di schenkt de alle, de mit di schepen doht. Kap. 23, 11.

25. Darum, leeve Männer, west unverzagt, denn ik glov GOtt, dat ward so kamen, as mi seggt is.

26. Wi musten awer anfahren an en Insel. Kap. 28, 1.

27. As awer de veerteinste Nacht keem un wi in Adria fahren um Middernacht meenten de Schepslüd, se keemen wol an dat Land.

28. Un se schmeeten dat Lot un funnen twintig Faden deep un en beten wieder hen senkten se nochmals un funnen föftein Faden.

29. Dar warrn se bang, dat se an en harte Ort anstöten kunnen un schmeeten achter ut dat Schip veer Ankers un wünschten, dat de Dag keem.

30. As awer de Schepslüd de Flucht söchten ut dat Schip un dat Boot dal leeten in dat Meer un geven vör, se wulln de Anker vör ut dat Schip laten;

31. Sprok Paulus to den Unnerhauptmann un de Kriegsknechte: Wenn düsse nich in dat Schip blieven, so künnt ji nich an Leven blieven.

32. Do schneden de Kriegsknechte den Strick af vun dat Boot un leeten dat fallen.

33. Un as dat anfung, Dag to warrn, ermahnte Paulus se alle, dat se Spies’ to sik nehmen schulln un sprok: Hüt is de veerteinste Dag, dat ji töven doht un ahn Eten sünd; un hebbt nicks to jug nahmen. v. 27.

34. Darum vermahn ik jug, Spies’ to nehmen, jug to erquicken, denn keenen vun jug ward en Haar vun den Kopp fallen. Matth. 10, 30. Luk. 21, 18.

35. Un as he dat seggt har, neem he dat Brod, dankte GOtt för alle un brok dat un fung an to eten. Joh. 6, 11. 1. Tim. 4, 4.

36. Dar warn se alle goden Moths un neemen ok Spies’.

37. Unser weern awer alltosamen twee hunnert söß un söbentig Seelen in dat Schip. Kap. 2, 41. 7, 14.

38. Un as se satt weern, maken se dat Schip lichter un schmeeten dat Korn in de See.

39. As dat awer Dag war, kennten se dat Land nich. En Haven awer un en Över, warn se wies, daran wulln se dat Schip drieven laten, wenn dat möglich weer.

40. Un as se de Anker uphalen dä’n, leeten se sik drieven un lösten de Roderbannen up un richten den Segelbom na den Wind un trachten na dat Över.

41. Un as wi föhrten up enen Ort, de up beide Sieden See har, stött dat Schip op un dat Vörrerdeel blev unbeweglich fast stahn, awer dat Achterdeel brok ut enanner vun de Gewalt vun de Waggen. 2. Cor. 11, 25.

42. De Kriegsknechts awer harn en Rat, de Gefangenen dod to maken, up dat nich Jemand, de rut schwimmen dä, weglopen kunn.

43. Awer de Unnerhauptmann wull Paulus erholln un weer gegen ehr Vörnehmen un leet, de schwimmen kunnen, sik toeerst in de See laten un sik na dat Land to redden.

44. De annern awer, etliche up de Bred, etliche up dat, wat vun dat Schip weer. Un also keemen se alle wolbeholln an dat Land.

Dat 28. Kapitel.

1. Un as wi rutkeemen, erfohrn wi, dat de Insel Melite heeten dä. Kap. 27, 26.

2. De leeven Lüd awer bewiesten uns nich geringe Fründschop, makten en Füer an un neemen uns alle up wegen den Regen, de över uns kamen weer, un wegen de Küll. 2. Cor. 11, 27.

3. As awer Paulus en Hupen Buschholt tosamen raken un em up dat Füer leggen dä, keem en Otter vun de Hitt un fahr Paulus an de Hand.

4. As awer de leeven Lüd dat Deert an sin Hand hangen seegen, sproken se unner enanner: Düsse Minsch mutt en Mörder sin, den de Rache nich leven lett, ob he ok de See entgahn is.

5. He awer schlenker dat Deert in dat Füer un em wedderfohr nicks Övels. Mark. 16, 18.

6. Se awer tövten, ob he schwellen war, oder dod dalfalln. As se awer lang töven un sehn dä’n, dat em nicks Ungeheures wedderfohr, warn se annern Sinns un sproken, he weer en GOtt.

7. An düsse Ort awer har de Öbberste vun de Insel, mit Namen Publius, en Landgut, de neem uns up un beharbargte uns dree Dag’ fründlich.

8. Dat gescheeg awer, dat Publius sin Vader an dat Fewer un an den Ruhr liggen dä. To den gung Paulus rin un bä un lä sin Hand up em un mak em gesund. Matth. 8, 14.

9. As dat geschehn dä, keemen ok de annern up de Insel, de Krankheit harn, hento un leeten sik gesund maken.

10. Un se dä’n uns grote Ehr an, un as wi uttrecken dä’n, laden se up wat wi nödig harn.

11. Na dree Monat awer schepten wi ut up en Schip vun Alexandrien, dat bi de Insel överwintert har un har as Schipsteken en Bild vun de Tweschen.

12. Un as wi na Syrakus kamen dä’n, bleven wi dree Dag’ dar.

13. Un as wi umher schepen dä’n, keemen wi na Rhegium, un na enen Dag, as de Südwind upkeem, keemen wi den annern Dag na Puteoli.

14. Dar funnen wi Bröder un warn vun ehr bän, dat wi söben Dag’ dar blieven dä’n. Un also keemen wi na Rom.

15. Un vun dar, as de Bröder vun uns hörn dä’n, gungen se ut, uns entgegen, bet na Appifer un Tretabern. As Paulus se sehn dä, dank he GOtt un kreeg Toversicht.

16. As wi awer na Rom keemen, överantworde de Unnerhauptmann de Gefangenen den öbbersten Hauptmann. Awer Paulus kreeg Frilöv, to blieven, wo he wull, mit en Kriegsknecht, de up em passen dä. Kap. 23, 33. 24, 23. 27, 3.

17. Dat gescheeg awer na dree Dag, dat Paulus tosamen reep de Vörnehmsten vun de Juden. As desülvigen tosamen keemen, sprok he to ehr: Ji Männer, leeven Bröder, ik hef nicks dahn gegen unse Volk, noch gegen unse Vaders ehre Wis, un bün doch gefangen ut Jerusalem övergeven in de Römer ehre Hann. Kap. 23, 1.

18. Weke, as se mi verhört harn, wulln se mi los geven, dewiel dat keen Orsak to den Dod an mi weer.

19. As awer de Juden weddersproken, weer ik bedwungen, mi up den Kaiser to beropen, nich, as har ik min Volk um wat to verklagen. Kap. 25, 12.

20. Um de Orsak willen hef ik jug bän, dat ik jug sehn un anspreken much, denn um Israel sin Hoffnung willen hebbt se mi düsse Ked anlegt. Kap. 23, 6. 24, 21. 26, 6. 7.

21. Se sproken awer to em: Wi hebbt keen Schrift kregen vun Judäa dienethalben, ok is dar keen Broder kamen, de vun di wat Arges verkündigt oder seggt har.

22. Doch wölln wi vun di hörn, wat du gloven deihst. Denn vun düsse Sekt is uns kund, dat ehr ward vun alle Enden wedderspraken. Kap. 24, 14. Luk. 2, 34.

23. Un as se em en Dag bestimmen dä’n, keemen veele to em in de Harbarg, weke he dat Riek GOttes utleggen un betügen dä, un predig ehr vun JEsus, ut Moses sin Gesetz un ut de Propheten, vun fröh morgens an bet abends. Kap. 26, 22.

24. Un etliche fulln dem bi, wat Paulus seggen dä, etliche awer glovten nich. Kap. 17, 4.

25. As se awer mit enanner uneens weern, gungen se weg, as Paulus en Wort reden dä, dat woll de heilige GEist seggt hett dörch den Propheten Jesaias to unse Vaders. 2. Pet. 1, 21.

26. Un sproken: Gah hen na düt Volk un sprick: Mit de Ohren ward ji dat hörn un nich verstahn, un mit de Ogen ward ji dat sehn un nich erkennen. Jes. 6, 9. 10. Luk. 8, 10.

27. Denn dat Hart vun düt Volk is verstockt un se hört swar mit de Ohren un schlummert mit ehre Ogen, up dat se nich mal eenst sehn mit de Ogen un hörn mit de Ohren un verständig warn in ehre Harten un sik bekehren, dat ik ehr helpen kann.

28. So si jug dat kund dahn, dat de Heiden sendt is düt Heil vun GOtt, un se ward dat hörn. Kap. 13, 38. 46. Ps. 18, 45.

29. Un as he düt reden dä, gungen de Juden hen un harn veel Fragen mank ehr sülvst.

30. Paulus awer blev twee Jahr in dat Hus wat he hürt har un neem an alle, de to em keemen,

31. Predig dat Riek GOttes un lehrde vun den HErrn JEsus mit grote Frimödigkeit, ahn dat em dat een wehrn dä.

De Epistel St. Pauli an de Römer.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, JEsus Christus sin Knecht, beropen to en Apostel, utsonnert to predigen dat Evangelium vun GOtt, Apost. 9, 15. 13, 2. Gal. 1, 15.

2. Wat He tovör toseggt hett dörch Sine Propheten in de hillige Schrift, Tit. 1, 2. Apost. 3, 21.

3. Vun Sinen Söhn, de geboren is vun David sinen Samen, na dat Fleesch, 2. Sam. 7, 12.

4. Un kräftiglich bewiest as GOtt Sin Söhn na den GEist, de dar heiligen deiht, siet de Tied, dat he uperstahn is vun de Doden, nemlich JEsus Christus, unse HErr, Joh. 10, 36. Ebr. 1, 5. 5, 5.

5. (Dörch weken wi empfangen hebbt Gnad un dat Apostelamt mank alle Heiden den Gehorsam vun den Gloven uptorichten unner Sinen Namen, Apost. 9, 15. Röm. 15, 18. 16, 26.

6. Wovun ji ok en Deel sünd, de dar beropen sünd vun JEsus Christus,)

7. An alle, de to Rom sünd, de Leevsten vun GOtt un de beropenen Hilligen: Gnade si mit jug, un Freden vun GOtt unsen Vader un den HErrn JEsus Christus. 1. Cor. 1, 2.

8. Ton eersten dank ik minen GOtt, dörch JEsum Christum, wegen jug, dat man vun jug’n Gloven in de ganze Welt seggen deiht. 1. Cor. 1, 4. 5. 1. Thess. 1, 8.

9. Denn GOtt is min Tüg’, (den ik deenen doh in minen Geist na dat Evangelium vun Sinen Söhn,) dat ik ahn Unnerlat an jug denken doh. Phil. 1, 8. Eph. 1, 16.

10. Un alltied in min Gebä flehn doh, ob sik dat mal so schicken wull, dat ik to jug keem dörch GOtt Sinen Willen. Kap. 15, 23. 32.

11. Denn mi verlangt, jug to sehn, up dat ik jug middeel weke geistliche Gawen, jug to stärken; Kap. 15, 23. Apost. 28, 31.

12. Dat is, dat ik samt jug tröstet wür dörch jug’n un minen Gloven, den wi mit eenanner hebbt dohn. 2. Pet. 1, 1.

13. Ik will jug awer nich vörentholln, leeve Bröder, dat ik mi oft vörnahmen hef to jug to kamen, (bün awer so lang verhinnert) dat ik ok mank jug Frucht schaffen dä, gliek as mank annere Heiden. 1. Thess. 2, 18.

14. Ik bün en Schuldner vun beide, de Griechen un de Nichgriechen, beide, de Wiesen un de Unwiesen.

15. Darum, so veel an mi is, bün ik willens ok jug to Rom dat Evangelium to predigen. v. 11.

16. Denn ik scham mi nich vör dat Evangelium vun Christus, denn dat is en Kraft vun GOtt, de dar selig maken deiht alle, de daran gloven, de Juden vornemlich un ok de Griechen. Ps. 40, 10. 119, 46. 1. Cor. 1, 18. 24. Ebr. 4, 12.

17. Sintemal darin apenbart ward de Gerechtigkeit, de vör GOtt gell’n deiht, weke kummt ut den Gloven in den Gloven, as denn schreben steiht: De Gerechte ward dörch sin Gloven leven. Kap. 3, 21. 22. Hab. 2, 4. Joh. 3, 36. Gal. 3, 11. Ebr. 10, 38.

18. Denn GOtt Sin Torn vun den Himmel ward apenbart över all dat gottlose Wesen un alle Ungerechtigkeit vun de Minschen, de de Wahrheit upholln in Ungerechtigkeit.

19. Denn dat man dat weet, dat dar en GOtt si, dat is ehr apenbar, denn GOtt hett ehr dat apenbart, Apost. 14, 15.

20. Darmit, dat GOtt Sin unsichtbares Wesen, dat is Sin ewige Kraft un Gottheit, ward sehn, as man dat an de Warke wahrnehmen deiht, nemlich an de Schöpfung vun de Welt, also dat se keen Entschuldigung hebbt.

21. Dewiel dat se wussen, dat dar en GOtt is un hebbt Em nich priest as enen GOtt, noch Em dankt, sonnern sünd in ehr Dichten eitel warn un ehr unverständig Hart is verdüstert. Eph. 4, 18.

22. Dar se sik för klok holln dä’n, sünd se to Narren warn. Joh. 10, 14. 1. Cor. 1, 20.

23. Un hebbt den unvergänglichen GOtt Sine Herrlichkeit in en Bild gliek den vergänglichen Minschen un de Vagels un de veerfötigen un krupenden Thiere verwandelt. 5. Mos. 4, 15. Weish. 11, 16. Kap. 12, 24.

24. Darum hett GOtt se ok hengeven in de Gelüste vun ehre Harten in Unreinigkeit ehre egenen Liever an sik sülvst to schänden. Ps. 81, 13. Apost. 14, 16.

25. De GOtt Sin Wahrheit hebbt verwandelt in Lögen un hebbt ehrt un deent dat Geschöpf mehr as den Schöpfer, de dar is lavt in Ewigkeit. Amen. Ps. 106, 20. Ezech. 8, 10. Röm. 9, 5.

26. Darum hett GOtt se ok hengeven in schändliche Lüste. Denn ehre Fruens hebbt verwandelt den natürlichen Gebruk in den unnatürlichen. 3. Mos. 18, 23.

27. Desglieken ok de Mannslüd hebbt den natürlichen Gebruk vun de Fruens verlaten un sünd an enanner hitt warn in ehre Lüste un hebbt Mann mit Mann Schand dreven un den Lohn vun ehren Irrdom (as dat denn ok sin schull) an sik sülvst empfangen. 1. Cor. 6, 9.

28. Un gliek as se nich achtet hebbt, dat se GOtt erkennen dä’n, hett se GOtt ok darhen geven in enen verkehrten Sinn, to dohn dat nich gut is. Weish. 4, 12.

29. Vull vun alle Ungerechtigkeit, Horeri, Schalkheit, Gierigkeit, Bosheit, vull vun Haß, Mord, Hader, List, Giftige, Ohrenblasers,

30. Verleumder, Gottsverachter, Frewlers, Hoffartige, Grotsprekers, Schädliche, de Öllern Ungehorsame,

31. Unverständige, Trulose, Halsstarrige, Unversöhnliche, Unbarmhartige,

32. De GOtt Sin Gerechtigkeit weeten doht, (dat de, de so wat doht, den Dod verdeenen) doht se dat nich alleen, sonnern hebbt ok Gefallen an de, so dat doht. Hos. 7, 2. 3.

Dat 2. Kapitel.

1. Darum, o Minsch, kannst du di nich entschuldigen, wer du ok büst, de richten deiht, verdammst du di sülvst, sintemal denn worin du en annern in richten deihst, du datsülvige deihst, dat du richtest. Matth. 7, 2. Mark. 4, 24. Luk. 6, 38. Joh. 8, 7.

2. Denn wi weet, dat GOtt Sin Ordeel recht is över de, de so wat doht.

3. Denkst du awer, o Minsch, de du richtest de, so dat doht, un deihst datsülvige ok, dat du GOtt Sin Ordeel entlopen warst?

4. Oder verachtest du den Rickdom vun Sin Gutheit, Geduld un Langmödigkeit? Weest du nich, dat di GOtt Sin Gutheit to Buße leiten deiht?

5. Du awer na din verstockt un unbußfardig Hart hüpst di sülvst den Torn up den Dag vun den Torn un de Apenbarung vun GOtt Sin gerecht Gericht,

6. Weke geven ward Jedereen na sin Daden: Jes. 40, 10. Jer. 17, 10. Ps. 62, 13. Matth. 16, 27. 1. Cor. 3, 8. 2. Cor. 5, 10.

7. Nämlich Pries un Ehr un unvergänglich Wesen för de, de mit Geduld in guden Warken tracht na dat ewige Leven;

8. Awer för de, de dar unverdräglich sünd, un de Wahrheit nich gehorcht, awer de Ungerechtigkeit unnerdahn sünd, Ungnad un Torn; Hos. 4, 4. 2. Thess. 1, 8. Esr. 8, 22.

9. Bedröfnis un Angst över alle Seelen vun de Minschen, de dar Böses doht, besonners vun de Juden un ok vun de Griechen; Kap. 3, 9.

10. Pries awer un Ehr un Freden an alle, de dar Gutes doht, besonners an de Juden un ok de Griechen.

11. Denn dar is keen Ansehn vun de Person vör GOtt. Apost. 10, 34.

12. De ahn dat Gesetz sündigt hebbt, de ward ok ahn Gesetz verloren warrn un de an dat Gesetz sündigt hebbt, de ward dörch dat Gesetz verurdeelt warrn:

13. (Sintemal vör GOtt nich de, de dat Gesetz hört, gerecht sünd, sonnern de dat Gesetz doht, ward rechtfardigt sin. Matth. 7, 21. 1. Joh. 3, 7. Jak. 1, 22. 25.

14. Denn so de Heiden, de dat Gesetz nich hebbt un doch vun Natur rechte Warke doht, desülvigen, wiel se dat Gesetz nich hebbt, sünd se sik sülvst en Gesetz;

15. Darmit, dat se bewies’t, dat Gesetz sin Wark si beschreben in ehre Harten, sintemal ehr Geweten se betügt, darto ok de Gedanken, de sik unner enanner verklagt un entschuldigt,)

16. Up den Dag, wenn GOtt dat Verborgene vun de Minschen dörch JEsus Christus richten ward lut min Evangelium. Pred. 12, 14. Matth. 25, 31.

17. Süh awer to, du heetst en Jud, un verlettst di up dat Gesetz un büst stolt up din GOtt,

18. Un weetst Sinen Willen; un dewiel du ut dat Gesetz unnerricht büst, probeerst du, wat dat Beste is to dohn;

19. Un vermetest di to sin en Föhrer vun de Blinden, en Licht vör de, de in de Düsternis sünd,

20. En Ertrecker vun de Unverständigen, en Lehrer vun de Eenfoltigen, hest dat Ansehn, wat to weeten un recht is in dat Gesetz.

21. Nu lehrst du annere un lehrst di sülvst nich. Du predigst, man schall nich stehlen un du stehlst sülvst. Matth. 23, 3. 4.

22. Du sprickst, man schall nich ehebreken un du brickst de Eh. Du verafschu’st de Afgötter un nimmst GOtt weg, wat Sin is.

23. Du rühmst di mit dat Gesetz un makst GOtt Schand dörch Övertredung vun dat Gesetz. Kap. 9, 4.

24. Denn wegen jug ward GOtt Sin Nam lästert mank de Heiden, as schreben steiht. Jes. 52, 5. Ezech. 36, 20. 23. 1. Tim. 6, 1.

25. De Beschniedung is wul nütz, wenn du dat Gesetz höllst; höllst du awer dat Gesetz nich, so is din Beschniedung all en Vörhut warn. Jer. 4, 4. Kap. 9, 25. 26.

26. So nu de Vörhut dat Recht in dat Gesetz höllt, meenst du nich, dat sin Vörhut ward för en Beschniedung rekent warrn.

27. Un so ward, dat vun Natur en Vörhut is un dat Gesetz vullbringt, di richten, de du unner den Bokstaben un Beschniedung büst un dat Gesetz övertreden deihst.

28. Denn dat is nich en Jud, de vun buten en Jud is, ok is dat nich en Beschniedung, de utwendig in dat Fleesch geschehn deiht;

29. Sonnern dat is en Jud, de inwendig verborgen is; un de Beschniedung vun dat Hart is en Beschniedung, de in den GEist un nich in Bokstaben geschüht, düt Lof is nich ut Minschen, sonnern ut GOtt. 5. Mos. 30, 6. Joh. 5, 44.

Dat 3. Kapitel.

1. Wat hebbt denn de Juden vörut? Oder wat is de Beschniedung nütz?

2. In jede Hinsicht veel. To’n eersten: ehr is anvertrut wat GOtt seggt hett. Ps. 147, 19. 20. Apost. 7, 38.

3. Dat awer etliche nich glovt an datsülvige, wat liggt daran? Schull ehr Unglov GOttes Gloven upheven? Kap. 9, 6. 11, 29. 4. Mos. 23, 19. 2. Tim. 2, 13.

4. Gewiß nich! Dat blift velmehr also, dat GOtt wahrhaftig is un alle Minschen Lögner, as schreben steiht. Up dat du för gerecht befunnen warst in din Wör un överwinnst, wenn du richtet warst. Joh. 3, 33. Tit. 1, 2. Ps. 62, 10. 116, 11. 51, 6.

5. Is dat awer so, dat unse Ungerechtigkeit GOtt Sin Gerechtigkeit priesen deiht, wat wüllt wi seggen? Is denn GOtt ok ungerecht, dat He daröver bös is? (Ik red also up Minschen Wies.)

6. Gewiß nich! Wo kunn GOtt sünst de Welt richten? 1. Mos. 18, 25.

7. Denn so GOtt Sin Wahrheit dörch min Lögen herrlicher ward to Sin Pries, warum schull ik denn noch as en Sünner richtet warrn?

8. Un nich velmehr also dohn as wi lästert warrn, un as enige spreken, dat wi seggen schulln: Lat uns Övels dohn up dat Gudes darut kamen deiht! Düsse ehr Verdammnis is ganz recht. Kap. 6, 1. 2.

9. Wat seggt wi denn nu? Hebbt wi wat vörut? Gar nicks. Denn wi hebbt vörhen bewiest, dat beide, Juden un Griechen, alle unner de Sünne sünd. Kap. 11, 32. Gal. 3, 22.

10. As denn schreben steiht: Dar is nich, de gerecht is, ok nich een; Ps. 14, 3. 53, 4.

11. Dar is nich, de verständig is; dar is nich, de na GOtt fragen deiht;

12. Se sünd alle afweken un alltosam undüchdig warn; dar is nich, de Gudes deiht, ok nich een;

13. Ehr Kehl is en apen Graf, mit ehr Tungen bedreegt se, Odderngift is unner ehre Lippen; Ps. 5, 10. 140, 4.

14. Ehr Mund is vull vun Fluchen un Bitterkeit; Ps. 10, 7.

15. Ehr Föt sünd ilig, Blot to vergeten; Spr. 1, 16. Jes. 59, 7.

16. Up ehr Weg is nicks as Verdarven un Elend;

17. Un den Weg to den Freden weet se nich;

18. Dar is keen Gottesfurcht vör ehr Ogen; 1. Mos. 20, 11. Ps. 36, 2.

19. Wi weet awer, dat wat dat Gesetz seggt, dat seggt dat to de, de unner dat Gesetz sünd, up dat Jedereen sin Mund tostoppt ward un de ganze Welt vör GOtt schuldig si; Ps. 107, 42. Ezech. 16, 63. Gal. 3, 22.

20. Darum dat keen Fleesch dörch Gesetzes Warke vör Em gerechtfardigt warrn ward, denn dörch dat Gesetz kummt Erkenntnis vun de Sünnen. Gal. 2, 16. Ps. 143, 2.

21. Nu is awer ahn Todohn vun dat Gesetz de Gerechtigkeit, de vör GOtt gellt apenbart un betügt dörch dat Gesetz un de Propheten. Joh. 5, 46. Apost. 10, 43.

22. Ik red awer vun solche Gerechtigkeit vör GOtt, de dar kummt dörch den Gloven an JEsus Christus, to alle un up alle, de dar gloven doht.

23. Denn hier is keen Unnerscheed, se sünd alltomal Sünner un ehr fehlt de Ruhm, den se vör GOtt hebben schulln. Kap. 10, 12. Gal. 3, 22. 28. 1. Kön. 8, 46.

24. Un warrn ahn Verdeenst gerecht makt ut Sin Gnad dörch de Erlösung, de dörch Christus JEsus geschehn is, Eph. 2, 8.

25. Weken GOtt hett vörstellt to en Gnadenstohl, dörch den Gloven in Sin Blot, un Sin Gerechtigkeit apenbar makt, dewiel He de vörher geschehenen Sünden nich bestraft, sonnern se mit Sin göttliche Geduld driggt. 3. Mos. 16, 15. Ebr. 4, 16.

26. Up dat He to düsse Tieden anbäden schull de Gerechtigkeit de vör Em gellt, up dat He alleen gerecht sin un gerecht maken dä den, de dar an JEsus gloven deiht.

27. Wo blift nu dat Rühmen? Dat is ut. Dörch wat för en Gesetz? Dörch dat Gesetz vun de Warke? Nich also, sonnern dörch dat Gesetz vun den Gloven. Kap. 2, 17. 23. 4, 2. 1. Cor. 1, 29. 31.

28. So is dat nu unse Övertügung, dat de Minsch gerecht ward, ahn de Warke vun dat Gesetz alleen dörch den Gloven. Gal. 2, 16.

29. Oder is GOtt alleen de GOtt vun de Juden? Is He nich ok de GOtt vun de Heiden? Ja, gewiß, ok de GOtt vun de Heiden. Kap. 10, 12. Mal. 2, 10. 1. Cor. 12, 6.

30. Sintemal dat en enige GOtt is, de dar gerecht maken deiht de Beschniedung ut den Gloven un de Vörhut dörch den Gloven.

31. Wat, schafft wi denn dat Gesetz af dörch den Gloven? Gewiß nich! Sonnern wi bestätigt dat Gesetz. Matth. 5, 17-19.

Dat 4. Kapitel.

1. Wat schüllt wi denn seggen, dat unse Vader Abraham funnen hett na dat Fleesch?

2. Dat seggt wi: Is Abraham dörch de Warke gerecht warn, denn hett he wol Ehr, awer nich vör GOtt.

3. Wat seggt denn de Schrift? Abraham hett GOtt glovt un dat is em as Gerechtigkeit torekent. 1. Mos. 15, 6. Gal. 3, 6.

4. Den awer, de mit de Warke umgeiht, ward de Lohn nich ut Gnad torekent, sonnern ut Plicht. Kap. 11, 6. Matth. 20, 7. 14.

5. Den awer, de nich Warkdeenst drieben deiht, glovt awer an den, de de Gottlosen gerecht maken deiht, den ward sin Glov torekent as Gerechtigkeit. Kap. 3, 28.

6. So as denn ok David seggt: Dat de Seligkeit alleen si för den Minschen, weken GOtt torekent de Gerechtigkeit ahn Todohn vun de Warke, indem dat he sprickt:

7. Selig sünd de, weke ehr Missedahten vergeven sünd, un weke ehr Sünden todeckt sünd; Ps. 32, 1. 2.

8. Selig is de Mann, den GOtt keen Sünd toreken deiht.

9. Un düsse Seligpriesung, gelt se för de Beschniedung, oder för de Vörhut? Wi möt ja seggen, dat Abraham si sin Glov to Gerechtigkeit rekent.

10. Woans is he em denn torekent? As he in de Beschniedung oder in de Vörhut weer? Ahn Twiefel nich in de Beschniedung, sonnern in de Vörhut.

11. Dat Teken awer vun de Beschniedung kreg he to en Siegel vun de Gerechtigkeit dörch den Gloven, den he noch in de Vörhut har, up dat he war en Vader to alle de de gloven doht in de Vörhut up dat desülvigen ok torekent ward de Gerechtigkeit. 1. Mos. 17, 10.

12. He war ok en Vader vun de Beschniedung, nich alleen vun de, de vun de Beschniedung sünd, sonnern ok vun de, de dar wandelt in de Fotsporen vun den Gloven, weke weer in unsern Vader Abraham as he in de Vörhut weer. Matth. 3, 9.

13. Denn de Tosag’, dat he de Arv vun de Welt sin schull, is Abraham un sin Samen nich makt dörch dat Gesetz, sonnern dörch de Gerechtigkeit vun den Gloven. 1. Mos. 17, 2. 6.

14. Denn wenn de vun dat Gesetz Arven sünd, so is de Glov nicks un de Tosag’ is ut. Gal. 3, 18.

15. Sintemal dat Gesetz blot Arger anrichten deiht, denn wo dat Gesetz nich is, dar is ok keen Övertredung. Kap. 3, 20. 5, 13. 7, 8. 10.

16. Darum mutt de Gerechtigkeit dörch den Gloven kamen, up dat se ut Gnaden si un de Tosag’ fast blieven deiht för allen Samen; nich alleen för den, de unner dat Gesetz is, sonnern ok för den, de Abraham sin Gloven hett, weke is de Vader vun uns alle. Gal. 3, 18.

17. As schreven steiht: Ik hef di sett to en Vader vun veele Völker vör GOtt, den du Gloven holn hest, de dar lebendig makt de Doden un röpt dat, wat nich is, dat dat sin schall. 1. Mos. 17, 5.

18. Un he hett glovt up Hoffnung, as nicks to hoffen weer, up dat he wör en Vader vun veele Völker, as denn to em seggt is: Also schall din Samen sin. 1. Mos. 15, 5.

19. Un he war nich swach in den Gloven, seeg ok nich up sin egen Liev, de all afstorben weer, dewiel he binah hunnertjährig weer, ok nich den afstorben Liev vun Sarah. 1. Mos. 17, 17.

20. Denn he twiefel nich dörch Ungloven an GOtt Sin Tosag’, sonnern war stark in den Gloven un gev GOtt de Ehr. Ebr. 11, 7.

21. Un wuß up dat allergewiste, dat, wat GOtt verheeten deiht, dat kann He ok dohn. Ps. 115, 3. Jes. 59, 1. Luk. 1, 37.

22. Darum is dat em ok to Gerechtigkeit rekent. 1. Mos. 15, 6.

23. Dat is awer nich schreven alleen sintwegen, dat em dat torekent is. Kap. 15, 4.

24. Sonnern ok unsetwegen, weke dat schall torekent warrn, wenn wi gloven doht an den, de unsern HErrn JEsus uperweckt hett vun de Doden. Apost. 2, 24.

25. De dar is um unse Sünden willen darhen geven, un wegen unse Gerechtigkeit uperweckt.

Dat 5. Kapitel.

1. Dar wi nu denn sünd gerecht warn dörch den Gloven, so hebbt wi Freden mit GOtt dörch unsern HErrn JEsus Christus. Kap. 14, 17. Jes. 32, 17. 18. Joh. 16, 33.

2. Dörch weken wi ok den Togang kregen hebbt in den Gloven to düsse Gnade, in de wi staht, un rühmt uns mit de Hoffnung vun de tokünftige Herrlichkeit, de GOtt geven ward. Eph. 2, 18. Kap. 3, 12.

3. Nich alleen awer dat, sonnern wi rühmt uns ok mit de Bedröfnisse, dewiel wi weet, dat Bedröfnis Geduld bringen deiht; Jak. 1, 2.

4. Geduld awer bringt Erfahrung, Erfahrung awer bringt Hoffnung; Jak. 1, 3.

5. Hoffnung awer lett nich to Schanden warrn. Denn GOtt Sin Leev is utgahten in unse Hart dörch den heiligen GEist, de uns geven is. Ebr. 6, 18. 19.

6. Denn, as wi noch swach weern, is Christus to Sin Tied för de Gottlosen storven.

7. Nu starvt kum Jemand för enen Frommen, för enen Guden much villicht Jemand starven. Joh. 15, 13.

8. Darum priest GOtt Sin Leev gegen uns, dat Christus för uns storven is, as wi noch Sünder weern. Joh. 3, 16.

9. So ward wi jo veelmehr dörch Em bewahrt warrn vör den Torn, nadem wi dörch Sin Blot gerecht spraken sünd.

10. Denn so wi mit GOtt versöhnt sünd dörch Sin Söhn Sin Dod, as wi noch Fiende weern, woveel mehr ward wi selig warrn dörch Sin Leven, so wi nu versöhnt sünd.

11. Nich alleen vun dat, sonnern wi rühmt uns ok mit GOtt, dörch unsern HErrn JEsus Christus, dörch weken wi nu de Versöhnung kregen hebbt.

12. Darum, gliek wi dörch enen eenzigen Minschen de Sünd in de Welt kamen is, un de Dod dörch de Sünd, also is ok de Dod to alle Minschen dörchdrungen, dewiel se alle sündigt hebbt; Kap. 6, 23.

13. (Denn de Sünd weer wol in de Welt bet up dat Gesetz, awer wo keen Gesetz is, dar achtet man nich up de Sünd; Kap. 4, 15.

14. Sonnern de Dod herrschte vun Adam an bet up Moses, ok över de, de nich sündigt hebbt, mit desülvige Övertredung as Adam, weke is en Bild vun den, de tokünftig weer. 1. Cor. 15, 21. 45. 55.

15. Awer dat hett sik nich so mit de Glov as mit de Sünd! Denn so an Een sin Sünd Veele storven sünd, so is veelmehr GOtt Sin Gnad un Gav veelen rieklich wedderfahren, dörch den enigen Minschen, JEsus Christus, Sin Gnad. 1. Cor. 15, 22. Joh. 1, 16.

16. Un dat hett sik nich so mit de Gav, as mit de Sünd, de dörch den Enen begahn is. Denn dat Ordeel is kamen ut een Sünd bet hen to de Verdammnis, de Gav awer helpt ok ut veele Sünd to de Gerechtigkeit.

17. Denn so um den Enigen sin Sünd willen de Dod herrscht hett dörch den Eenen, veelmehr ward de, de dar kriegt de Füll vun de Gnad un vun de Gav to de Gerechtigkeit, herrschen in’t Leven dörch den Enen, JEsus Christus.)

18. Gliek as nu dörch Enen sin Sünd de Verdammnis över alle Minschen kamen is, also is ok dörch Een Sin Gerechtigkeit de Rechtfardigung vun dat Leven över alle Minschen kamen. 1. Cor. 15, 22.

19. Denn gliek as dörch Een Minsch sin Ungehorsam veele Sünder warn sünd, so ward dörch Een Sin Gehorsam veele Gerechte.

20. Dat Gesetz awer is nebenbi inkamen, up dat de Sünd mächtiger war. Wo awer de Sünd mächtig warn is, dar is de Gnad noch veel mächtiger warn. Kap. 4, 15. 7, 8. Gal. 3, 19.

21. Up dat, gliek as de Sünd herrscht hett dörch den Dod, so schall de Gnad ok herrschen dörch de Gerechtigkeit to dat ewige Leven dörch JEsus Christus, unsern HErrn. Kap. 6, 23.

Dat 6. Kapitel.

1. Wat schüllt wi hierto seggen? Schüllt wi denn in de Sünd blieven, up dat de Gnad desto mächtiger ward? Gal. 2, 17.

2. Gewiß nich! Wo schüllt wi in de Sünd leven, de wi jo afstorven sünd? Gal. 6, 14.

3. Weet ji nich, dat so veele as in JEsus Christus döfft sünd, de sünd in Sinen Dod döfft? Gal. 3, 27. Kol. 2, 12.

4. So sünd wi jo mit Em begraven dörch de Döp in den Dod, up dat, ebenso as Christus is uperweckt vun de Doden, dörch den Vader Sin Herrlichkeit, so schüllt ok wi in en nie Leven wandeln. Kap. 8, 10. Eph. 4, 23. Kol. 3, 8. 1. Pet. 2, 1. 4, 1. 2. Ebr. 12, 1.

5. So wi awer mit Em tosamen wussen sünd to glieken Dod, so ward wi Em ok in de Uperstahung gliek sin. 2. Tim. 2, 11.

6. Dewiel dat wi weet, dat unse ole Minsch mit Em krüzigt is, up dat de sündliche Liev uphörn deiht, dat wi vun nu af an nich mehr de Sünd deenen doht. Gal. 5, 24.

7. Denn wer storven is, de is rechtfardigt vun de Sünd.

8. Sünd wi awer mit Christus storven, so glovt wi, dat wi ok mit Em leven ward;

9. Un weet, dat Christus, nadem He vun de Doden uperweckt is, nu nich mehr starven deiht. De Dod ward vun nu af an nich mehr över Em herrschen. Offenb. 1, 18.

10. Denn dat He storven is, dat is He de Sünd afstorven, een för alle Mal, dat He awer leven deiht, dat levt He GOtt. Ebr. 9, 28. Jes. 53, 10.

11. Also ok ji, hollt jug darvör, dat ji de Sünd afstorven sünd un levt GOtt in Christus JEsus, unsern HErrn.

12. So lat nu de Sünd nich herrschen in jug starvlichen Liev, ehr to gehorchen in sin Lüsten. 1. Mos. 4, 7. Ps. 119, 133.

13. Noch gevt jug Lidmaten de Sünd hen to Waffen vun de Ungerechtigkeit, sonnern stellt jug sülvst GOtt dar, as son Lüd, de vun de Doden lebendig makt sünd, un jug Lidmaten GOtt to Waffen vun de Gerechtigkeit.

14. Denn de Sünd ward nich herrschen können över jug, sintemal ji nich unner dat Gesetz sünd, sonnern unner de Gnad. 1. Mos. 4, 7.

15. Wa denn? Schüllt wi sündigen, dewiel wi nich unner dat Gesetz, sonnern unner de Gnad sünd? Dat fehl ok noch! Joh. 1, 16.

16. Weet ji nich, weken ji jug begevt to Knechts in Gehorsam, den sin Knecht sünd ji, den ji gehorsam sünd, dat si de Sünd to den Dod, oder den Gehorsam to de Gerechtigkeit. Joh. 8, 34.

17. GOtt awer si Dank, dat ji Knechts vun de Sünd west sünd, awer nu gehorsam warn vun Harten för dat Vörbild vun de Lehr, de ji övergeven sünd.

18. Denn nadem ji frie warn sünd vun de Sünd, sünd ji Knechts warn vun de Gerechtigkeit. Joh. 8, 32.

19. Ik mutt minschlich darvun reden, wegen de Swachheit vun jug Fleesch. Gliek as ji jug Lidmaten stellt hebbt in den Deenst vun de Unreinlichkeit, un vun een Ungerechtigkeit to de anner, also stellt nu ok jug Lidmaten to den Deenst vun de Gerechtigkeit, dat se hillig warrn. Kap. 3, 5. 6, 13.

20. Denn as ji de Sünd ehr Knechts weert, dar weert ji vun de Gerechtigkeit fri. Joh. 8, 34.

21. Wat harrn wi nu to de Tied vör Frucht? Weke ji jug nu schamen doht, denn dat End vun desülvige is de Dod. Ezech. 16, 61. 63. Röm. 8, 6.

22. Nu ji awer vun de Sünd fri un GOtt Sin Knechts warn sünd, hebbt ji jug Frucht, dat ji hillig warn, de Lohn awer dat ewige Leven. 1. Pet. 1, 9.

23. Denn de Sünd ehr Löhnung is de Dod, awer GOtts Gav is dat ewige Leven in Christus JEsus, unsern HErrn. Kap. 5, 12.

Dat 7. Kapitel.

1. Weet ji nich, leeven Bröder, (denn ik rede mit de, de dat Gesetz weet,) dat dat Gesetz över den Minschen herrschen deiht, so lang as he levt? Kap. 6, 14.

2. Denn en Fru, de den Mann tohört, is, so lang as de Mann leven deiht, an dat Gesetz bunnen; wenn awer de Mann starvt, so is se los vun dat Gesetz, dat den Mann angeiht.

3. Wenn se nu bi en annern Mann is, so lang de Mann leven deiht, ward se en Ehebrekerin nennt, wenn awer de Mann starvt, is se fri vun dat Gesetz, dat se nich en Ehebrekerin is, wenn se bi en annern Mann is. Matth. 5, 32.

4. Also ok, mine Bröder, sünd ji dod makt för dat Gesetz dörch Christus Sin Liev, up dat ji en annern tohört, nämlich den, de vun de Doden uperweckt is, up dat wi GOtt Frucht bringt.

5. Denn as wi in dat Fleesch weern, do weern de sündlichen Lüste, de dörch dat Gesetz lebendig warn, kräftig in unse Lidmaten, den Dod Frucht to bringen. Kap. 6, 21.

6. Nu awer sünd wi vun dat Gesetz los un dat afstorven, dat uns gefangen heel, also dat wi deenen schüllt in dat nie Wesen vun den GEist un nich in dat ole Wesen vun de Bokstaven. Kap. 6, 2.

7. Wat schüllt wi denn nu seggen? Is dat Gesetz Sünd? Dat fehl ok noch! Awer de Sünd war ik nich kund, ahn dörch dat Gesetz. Denn ik muß nicks vun de Lust, wenn dat Gesetz nich seggt harr: Lat di nich gelüsten! 2. Mos. 20, 17.

8. Dar neem awer de Sünd Anstot an dat Gebot un weck in mi allerlei Lüste up. Denn ahn dat Gesetz weer de Sünd dod. Joh. 15, 22.

9. Ik awer weer ahn Gesetz lebendig. As awer dat Gebot keem, war de Sünd wedder lebendig.

10. Ik awer storv un do stell sik herut, dat mi dat Gebot to den Dod war, dat mi doch to dat Leven geven weer. 3. Mos. 18, 5.

11. Denn de Sünd neem Orsak an dat Gebot un bedrog mi un mak mi dod dörch datsülvige Gebot.

12. So is nu dat Gesetz hillig un dat Gebot is hillig, gerecht un got.

13. Is denn, wat dar got is, mi en Dod warn? Dat fehl ok noch! Awer de Sünd, up dat se erschien as Sünd, hett se mi dörch dat Gode den Dod wirkt, darmit de Sünd över alle Maten sündig war dörch dat Gebot.

14. Denn wi weet, dat dat Gesetz geistlich is, ik awer fleeschlich bün, unner de Sünd verkofft. Kap. 8, 3. 1. Kön. 21, 20. 25.

15. Denn ik weet nich, wat ik doh, denn ik doh nich wat ik will, sonnern wat ik haß, dat doh ik.

16. So ik awer dat doh, wat ik nich will, so gev ik to, dat dat Gesetz got is. v. 12.

17. So doh ik nu datsülvige nich, sonnern de Sünd, de in mi wahnen deiht. v. 20.

18. Denn ik weet, dat in mi, dat is in min Fleesch, nicks Godes wahnen deiht. Dat Wollen hef ik, awer dat Gode vollbringen kann ik nich. 1. Mos. 6, 5. 8, 21.

19. Denn dat Gode, dat ik will, doh ik nich, sonnern dat Böse, dat ik nich will, dat doh ik.

20. So ik awer doh, wat ik nich will, so doh ik datsülvige nich, sonnern de Sünd, de in mi wahnen deiht.

21. So find ik nu in mi dat Gesetz, de ik will dat Gode dohn, dat mi dat Böse anhangen deiht. Ps. 31, 7.

22. Denn ik hef Lust an GOtt Sin Gesetz na den inwendigen Minschen. Ps. 1, 2.

23. Ik seh awer en anner Gesetz in min Lidmaten, dat dar wedderstritt dat Gesetz in min Gemöt un nimmt mi gefangen in dat Gesetz vun de Sünden, wat in min Lidmaten is. Gal. 5, 17.

24. Ik elendige Minsch, wer ward mi erlösen vun düssen Liev, de den Dod tohört?

25. Ik dank GOtt dörch JEsus Christus, unsern HErrn. So deen ik nu mit dat Gemöt GOtt Sin Gesetz, awer mit dat Fleesch de Sünden ehr Gesetz. 1. Cor. 15, 57.

Dat 8. Kapitel.

1. So is nu nicks Verdammliches an de, weke in Christus JEsus sünd, de nich na dat Fleesch wandelt, sonnern na den GEist.

2. Denn dat Gesetz vun den GEist, de dar lebendig maken deiht in Christus JEsus, hett mi fri makt vun de Sünd un den Dod ehr Gesetz. Kap. 3, 27.

3. Denn wat för dat Gesetz unmöglich weer, (sintemal dat dörch dat Fleesch swach makt weer) dat dä GOtt un schickte Sin Söhn in de Gestalt vun dat sündliche Fleesch, un verdammt de Sünd in dat Fleesch dörch dat Opfer för de Sünd. Apost. 15, 19.

4. Up dat de Gerechtigkeit, de dat Gesetz förrern deiht, in uns erfüllt ward, de wi nu nich na dat Fleesch wandelt, sonnern na den GEist.

5. Denn de dar fleeschlich sünd, de sünd fleeschlich gesinnt, de awer geistlich sünd, de sünd geistlich gesinnt.

6. Awer fleeschlich gesinnt sin, is de Dod un geistlich gesinnt sin is dat Leven un de Freden. Kap. 6, 21.

7. Denn fleeschlich gesinnt sin is en Fiendschaft gegen GOtt, sintemal dat Fleesch GOtt Sin Gesetz nich unnerdahn is, denn dat kann dat Fleesch nich.

8. De awer fleeschlich sünd, könnt GOtt nich gefalln.

9. Ji awer sünd nich fleeschlich, sonnern geistlich, so anners GOtt Sin GEist in jug wahnen deiht. Wer awer Christus Sin GEist nich hett, de is nich Sin. 1. Cor. 3, 16.

10. So awer Christus in jug is, so is de Liev twar dod vun wegen de Sünd, de GEist awer is dat Leven wegen de Gerechtigkeit.

11. So nu de GEist vun den, de JEsus vun de Doden uperweckt hett, in jug wahnen deiht, so ward ok desülvige, de Christus vun de Doden uperweckt hett, jug starvlichen Liever lebendig maken dörch Sinen GEist, de in jug wahnen deiht.

12. So sünd wi nu, leeve Bröder, Schuldner nich an dat Fleesch, dat wi na datsülvige leven doht. Kap. 6, 7. 18.

13. Denn so ji na dat Fleesch leven doht, so ward ji starven mütten; wenn ji awer dörch den GEist de Geschäfte vun dat Fleesch dod makt, so ward ji leven. Gal. 6, 8. Eph. 4, 22.

14. Denn de GOtt Sin GEist drieven deiht, de sünd GOtt Sin Kinner. Gal. 5, 18.

15. Denn ji hebbt keenen knechtischen Geist kregen, dat ji jug awermal fürchten mussen, sonnern ji hebbt en kindlichen GEist kregen, dörch den wi ropt: Abba, leeve Vader! 2. Tim. 1, 7. Gal. 3, 26. Kap. 4, 6.

16. Desülvige GEist givt Tügnis mit unsern GEist, dat wi GOtt Sin Kinner sünd. 2. Cor. 1, 22.

17. Sünd wi denn Kinner, so sünd wi ok Arven, nämlich GOtt Sin Arven un Christus Sin Mitarven, so wi anners mit lieden doht, up dat wi ok mit Em herrlich makt ward. Gal. 4, 7. Apost. 14, 22.

18. Denn ik holl darvör, dat dat Lieden vun düsse Tied de Herrlichkeit nich werth sünd, de an uns schall apenbart warrn. 2. Cor. 4, 17.

19. Denn dat ängstliche Töven vun de Kreatur tövt up de Apenbarung vun GOtt Sin Kinner. Kol. 3, 4.

20. Sintemal de Kreatur unnerdahn is de Eitelkeit, ahn ehren Willen, sonnern na den sin Willen, de se unnerdahn hett, up Hoffnung.

21. Denn ok de Kreatur ward befriet warrn vun den Deenst vun dat vergängliche Wesen to de herrliche Frieheit vun GOtt Sin Kinner.

22. Denn wi weet, dat alle Kreatur mit uns süfzen deiht un sik noch ümmer ängstigt.

23. Nich blot awer se, sonnern ok wi sülvst, de wi hebbt de Eerstlinge vun den GEist, süfzt ok bi uns sülvst un tövt up de Kindschaft, nämlich up unsern Liev sin Erlösung. Gal. 4, 5. Luk. 21, 28.

24. Denn wi sünd wol selig, awer in de Hoffnung. De Hoffnung awer, de man sehn deiht, is keen Hoffnung. Denn wo kann man dat höpen, dat man sehn deiht? 2. Cor. 5, 7.

25. So wi awer dat höpt, dat wi nich sehn doht, so tövt wi darup dörch Geduld. 2. Cor. 4, 18.

26. Desglieken ok de GEist helpt unse Swachheit up. Denn wi weet nich, wat wi bäden schüllt, woans sik dat gehört, sonnern de GEist sülvst tritt vör uns in up dat Beste, mit unutspreklichen Süfzen. Matth. 20, 22.

27. De awer de Harten utforschen deiht, de weet, wat den GEist Sin Sinn is; denn He bäd vör de Heiligen um dat, wat GOtt gefallen deiht. Ps. 7, 10.

28. Wi weet awer, dat de, de GOtt leev hebbt, alle Dinge to dat Beste deent, de na sin Vörsatz beropen sünd. Eph. 1, 11. Kap. 3, 11.

29. Denn weke He tovör utersehn hett, de hett He ok verordnet, dat se gliek sin schüllt Sin Söhn Sin Ebenbild, up dat desülvige si de Eerstgeborne mank veele Bröder. Kol. 1, 18. Ebr. 1, 6.

30. De He awer verordnet hett, de hett He ok beropen, weke He awer beropen hett, de hett He ok gerecht makt, de He awer gerecht makt hett, de hett He ok herrlich makt.

31. Wat wüllt wi denn hierto seggen: Is GOtt för uns, wokeen kann gegen uns sin? 4. Mos. 14, 9.

32. De ok Sinen egenen Söhn nich verschont hett, sonnern hett Em för uns alle hengeven, wo schull He uns mit Em nich alles schenken? 1. Mos. 22, 16. Joh. 3, 16.

33. Wer will GOtt Sin Uterwählten beschuldigen? GOtt is hier, de gerecht maken deiht. Joh. 50, 8. 9. 54, 15.

34. Wer will verdammen? Christus is hier, de storven is, ja veel mehr, de ok uperweckt is, weke is to GOtt Sine rechte Hand un bäd för uns. Hiob. 34, 29.

35. Wer will uns scheeden vun Christus Sin Leev? Bedröfnis oder Angst, oder Verfolgung, oder Hunger, oder Naktheit, oder Gefahr, oder Schwert? Joh. 10, 28.

36. As schreven steiht: Um dinetwillen warrd wi dod makt den ganzen Dag, wi sünd rekent as Schlachtschap. Ps. 44, 23. 1. Cor. 4, 9. 2. Cor. 4, 11.

37. Awer in all düsse Stücken överwinnt wi wiet dörch Den, de uns leev hatt hett. 1. Cor. 15, 57.

38. Denn ik bün gewiß, dat weder Dod noch Leven, weder Engel, noch Fürstendom, noch Gewalt, weder Gegenwärtiges noch Tokünftiges, Phil. 1, 6. 2. Tim. 1, 12.

39. Weder Hoge, noch Deepe, noch keen annere Kreatur, uns ward scheeden können vun GOtt Sin Leev, de in Christus JEsus, unsern HErrn, is.

Dat 9. Kapitel.

1. Ik segg de Wahrheit in Christus un leeg nich, wat min Geweten in den heiligen GEist betügen deiht. Kap. 1, 9.

2. Dat ik grote Trurigkeit un unuphörliche Wehdag in minem Harten hebben doh.

3. Ik harr geern wullt verbannt sin vun Christus för mine Bröder, de min Fründ’ sünd na dat Fleesch. 2. Mos. 32, 32.

4. De dar sünd vun Israel, weken tohört de Kindschaft un de Herrlichkeit un de Bund un dat Gesetz un de Gottesdeenst un de Tosag’; 5. Mos. 7, 6.

5. Vun weke ok sünd de Vaders, ut weke Christus herkummt na dat Fleesch, de dar is GOtt öwer alles, hoch gelavt in Ewigkeit. Amen. Matth. 1, 1-23. Luk. 3, 23.

6. Awer ik segg düt nich, dat GOttes Wort darum ut si. Denn dat sünd nich alle Israeliter, de vun Israel sünd. 4. Mos. 23, 19. 2, 28. Joh. 8, 39.

7. Ok nich alle, de vun Abraham sin Samen sünd, sünd darum ok Kinner, sonnern in Isaak schall di de Samen beropen sin. 1. Mos. 21, 12. Gal. 4, 28. Ebr. 11, 18.

8. Dat heet: GOtt Sin Kinner sünd nich de na dat Fleesch Kinner sünd, sonnern de Kinner vun de Tosag’ ward för Samen rekent.

9. Denn dat is en Wort vun de Tosag’, wenn he spreken deiht: Um düsse Tied will ik kamen un Sara schall en Söhn hebben. 1. Mos. 18, 10.

10. Dat is awer nich blot darmit so, sonnern ok as Rebekka swanger war vun den enigen Isaak, unsern Vader. 1. Mos. 25, 21.

11. Ehr de Kinner geboren weern un weder Gudes noch Schlechtes dahn harrn, up dat GOtt Sin Vörsatz bestahn dä na de Uterwählung, war to ehr seggt,

12. Nich ut Verdeenst vun de Warke, sonnern ut Gnad vun den Beroper, also: de Grötere schall deenstbar warrn den Lütteren. 1. Mos. 25, 23. 2. Sam. 8, 14.

13. As denn schreven steiht: Jakob hef Ik leev hatt, awer Esau hef Ik haßt. Mal. 1, 2. 3.

14. Wat schüllt wi denn darto seggen? Is denn GOtt ungerecht? Gewiß nich! 5. Mos. 32, 4.

15. Denn He sprickt to Moses: Weken Ik gnädig bün, de bün Ik gnädig un över wen Ik Mi erbarmen doh, över den erbarm Ik Mi! 2. Mos. 33, 19.

16. So liggt dat nu nich an Jemand sin Willen oder Lopen, sonnern an GOtt Sin Erbarmen.

17. Denn de Schrift seggt to Pharao: Eben darum hef Ik di erweckt, dat Ik an di Min Macht wiesen doh, up dat Min Nam verkündigt ward in alle Länner. 2. Mos. 9, 16. Kap. 14, 4. 17.

18. So erbarmt He Sik nu över wen He will un verstockt wen He will.

19. So seggst du to mi: Wat schellt He uns denn? Wer kann Sinen Willen wedderstahn?

20. Ja, leeve Minsch, wer büst du denn, de du mit GOtt rechten wist? Sprickt ok en Wark to sinen Meister: Warum makst du mi so? _Hiob. 9, 12. Weish. 12, 12. Jes. 45, 9._

21. Hett nich en Püttjer Macht, ut en Klumpen to maken een Fatt to Ehren, un dat annere to Unehren?

22. Darum, wenn GOtt Torn bewiesen un Sin Macht kund dohn wull, hett He mit grote Geduld dragen de to dat Verdarven torichte Fatt vun den Torn. Kap. 2, 4. 2. Pet. 2, 2.

23. Up dat He kund dä den Riekdom vun Sin Herrlichkeit an de Fät vun Barmhartigkeit, de He torecht makt hett vör de Herrlichkeit, Eph. 1, 4. 7. Kol. 1, 27.

24. Weke He beropen hett, nämlich uns, nich alleen ut de Juden, sonnern ok ut de Heiden.

25. As He denn ok dörch Hosea spreken deiht: Ik will dat Min Volk heeten, dat Min Volk nich weer un Min Leev, de nich Min Leev weer. Hos. 2, 23. Pet. 2, 10.

26. Un schall geschehn an den sülvigen Ort, darto ehr seggt is: Ji sünd nich Min Volk, schüllt se Söhns vun den lebendigen GOtt heeten. Hos. 1, 10. Jes. 65, 1.

27. Jesaias awer röpt över Israel: Wenn de Tall vun de Kinner Israel würr sin as de Sand an dat Meer, so ward doch dat Övrige selig warrn. Jes. 10, 22. 23. Röm. 11, 5.

28. Denn dat ward en Verdarven un Stüern vör sik gahn to Gerechtigkeit un de HErr ward datsülvige Stüern dohn up de Eer.

29. Un as Jesaias tovör seggt: Wenn uns de HErr Zebaoth keen Samen harr överblieven laten, so weern wi as Sodom warn un gliek as Gomorra. Jes. 1, 9. 1. Mos. 19, 24.

30. Wat schüllt wi nu hier seggen? Dat wüllt wi seggen: De Heiden, de nich hebbt na de Gerechtigkeit tracht, hebbt de Gerechtigkeit kregen; ik segg awer vun de Gerechtigkeit, de ut den Gloven kamen deiht. Kap. 10, 20.

31. Israel awer hett na dat Gesetz vun de Gerechtigkeit trachtet, un hett dat Gesetz vun de Gerechtigkeit nich överkamen. Kap. 10, 2.

32. Warum dat? Darum dat se dat nich ut den Gloven, sonnern ut de Warke vun dat Gesetz söken doht. Denn se hebbt sik stött an den Steen vun den Anstot.

33. As schreven steiht: Süh, Ik legg in Zion enen Steen ton Anstot un enen Fels to Argernis, un wer an Em gloven deiht, de schall nich to Schanden warrn. Jes. 8, 14. Kap. 28, 16. Matth. 21, 42.

Dat 10. Kapitel.

1. Leeve Bröder, mins Hartens Wunsch is, un ik bä ok GOtt för Israel, dat se selig ward.

2. Denn ik gev ehr dat Tügnis, dat se ivert um GOtt, awer mit Unverstand. Gal. 1, 14.

3. Denn se erkennt de Gerechtigkeit nich, de vör GOtt gellen deiht un sökt ehre egene Gerechtigkeit vör GOtt uptorichten un sünd nich de Gerechtigkeit, de vör GOtt gellen deiht, unnerdahn. Kap. 9, 31. 32. Ps. 69, 28.

4. Denn Christus is dat End vun dat Gesetz; wer an Em gloven deiht, de is gerecht. Matth. 5, 17. Joh. 3, 18.

5. Moses awer schrift wol vun de Gerechtigkeit, de ut dat Gesetz kamen deiht. Weke Minsch dat deiht, de ward darin leven. 3. Mos. 18, 5. Luk. 10, 28. Gal. 3, 12.

6. Awer de Gerechtigkeit ut den Gloven sprickt also: Sprick nich in dinen Harten: Wer will rup na den Himmel fahren? (Dat is nicks anners, as Christus hendal haln.) 5. Mos. 30, 12.

7. Oder wer will hendal in dat Deepe fahren? (Dat is nicks anners as Christus vun de Doden haln.)

8. Awer wat seggt se? Dat Wort is di neeg, nämlich in dinen Mund un in dinen Harten. 5. Mos. 30, 14. Düt is dat Wort vun den Gloven, dat wi predigen doht. 1. Tim. 4, 6.

9. Denn so du JEsus bekennen deihst mit din Mund, dat He de HErr si, un glovst in din Hart, dat Em GOtt vun de Doden uperweckt hett, so warrst du selig.

10. Denn so man vun Harten gloven deiht, so ward man gerecht, un so man mit den Mund bekennen deiht, so ward man selig. Ps. 116, 10.

11. Denn de Schrift sprickt: Wer an Em gloven deiht, de ward nich to Schanden warrn. Jes. 28, 16. Ps. 25, 3.

12. Hier is keen Unnerscheed twischen en Jud un en Grieche, dar is altomal een HErr, riek över alle, de Em anropen doht. Apost. 10, 34.

13. Denn wer den HErrn Sinen Nam ward anropen, schall selig warrn. Joel. 3, 5. Apost. 2, 21.

14. Woans schüllt se awer anropen an den se nich gloven doht? Woans schüllt se awer gloven, vun den se nicks hört hebbt? Woans schüllt se awer hörn ahn en Prediger?

15. Woans schüllt se awer predigen, wenn se nich schickt ward? As denn schreven steiht: Wa leevlich sünd de Föt vun de, de den Freden verkündigen, de dat Gude verkündigen doht. Jes. 52, 7.

16. Awer se sünd nich alle dat Evangelium gehorsam. Denn Jesaias sprickt: HErr, wer glovt an uns Predigt? 2. Thess. 1, 8. Jes. 53, 1. Joh. 12, 38.

17. So kummt de Gloven ut de Predigt, dat Predigen awer dörch GOtt Sin Wort. Joh. 17, 20.

18. Ik segg awer: Hebbt se dat nich hört? Twar in alle Lande is ja ehr Klang utgahn un in de ganze Welt ehr Wort. Ps. 19, 5. Jes. 49, 6. Kol. 1, 23.

19. Ik segg awer: Hett Israel dat nich insehn? De Eerste, Moses sprickt: Ik will jug iwersüchtig maken över dat, dat nich min Volk is, un över en unverständig Volk will ik jug vertörnen. 5. Mos. 32, 21.

20. Jesaias awer dörf wol seggen: Ik bün funnen vun de, de mi nich söcht hebbt un bün kamen to de, de nich nach mi fragt hebbt. Kap. 9, 30. Jes. 65, 1.

21. To Israel awer sprickt He: Den ganzen Dag hef Ik Min Hann utstreckt na dat Volk, dat sik nich seggen leet, un dat wedderspreken deiht. Jes. 65, 2.

Dat 11. Kapitel.

1. So segg ik nu: Hett denn GOtt Sin Volk verstött? Dörchut nich! Denn ik bün ok en Israeliter, vun Abraham sin Samen, ut Benjamin sin Geschlecht. Jer. 31, 37.

2. GOtt hett sin Volk nich verstött, dat He tovör utersehn hett. Oder weet ji nich, wat de Schrift vun Elias seggt? Woans he vör GOtt treden deiht gegen Israel un sprickt:

3. HErr, se hebbt Din Propheten dod makt un Din Altars umstött, un ik bün alleen övrig bleven, un se staht mi na min Leven. 1. Kön. 19, 10. 14.

4. Awer wat seggt nu de göttliche Antwort: Ik hef Mi laten överblieven söben dusend Mann, de nich ehr Knee bögt hebbt vör Baal. 1. Kön. 19, 18.

5. Also geiht dat ok nu, in düsse Tied, mit düsse, de na de Gnadenwahl överbleven sünd. Kap. 9, 27.

6. Is dat awer ut Gnad, so is dat nich ut Verdeenst vun de Warke, sunst war Gnade nich Gnade sin. Is dat awer ut Verdeenst vun de Warke, so is de Gnade nicks, sünst weer Verdeenst nich Verdeenst. 5. Mos. 9, 4. 5.

7. Wat denn nu? Wat Israel söken deiht, dat krigt Israel nich; de Wahl awer krigt dat, de annern awer sünd verstockt. Kap. 9, 31.

8. As schreven steiht: GOtt hett ehr geven enen schleperigen Geist, Ogen dat se nich sehn, Ohren dat se nich hörn doht bet up den hütigen Dag. Luk. 8, 10.

9. Un David sprickt: Lat ehren Disch to en Schling warrn un to en Jagdspieß, un to en Fall, ehr to Vergeltung. Ps. 69, 23. 24.

10. Mak ehre Ogen blind, dat se nich sehn doht, un bög ehr Rügg alltied.

11. So segg ik nu: Sünd se anlopen, dat se fallen schüllt? Gewiß nich! Sonnern ut ehr Tall is de Heiden dat Heil wedderfahren, up dat se up de iwersüchtig warrn schulln. Apost. 13, 46.

12. Denn so ehr Fall de Welt ehr Riekdom is, un de Schaden de Heiden ehr Riekdom is, wo veel mehr ward dat de Fall sin, wenn ehr Tall vull weer! Hos. 1, 10.

13. Mit jug Heiden rede ik, denn dewiel ik de Heiden ehr Apostel bün, will ik min Amt priesen;

14. Ob ik mag de, weken min Fleesch sünd, to iwern anreizen un etliche vun ehr selig maken. 1. Tim. 4, 16.

15. Denn wenn ehr Verlust de Welt ehr Versöhnung is, wat ward dat anners sin, as Leven vun de Doden nehmen?

16. Is dat Eerstlingsbrod hillig, so is ok de ganze Deeg hillig, un so de Wottel hillig is, so sünd ok de Telgen hillig.

17. Ob nu awer etliche vun de Telgen afbracken sünd, un du, de du en willen Ölbom weerst, büst mank ehr proppt un hest Andeel kregen an de Wottel un den Saft vun den Ölbom. Jer. 11, 16.

18. So wes’ nich stolt gegen de Telgen. Büst du awer stolt gegen se, so schast du weeten, dat du de Wottel nich drägen deihst, sonnern de Wottel dricht di.

19. So sprickst du: De Telgen sünd intwei braken, darmit ik darin proppt warr. Apost. 13, 46.

20. Dat is gut redt. Se sünd intweibraken wegen ehren Ungloven, du steihst awer dörch den Gloven. Wes’ nich stolt, sonnern wes’ bang. 1. Cor. 10, 12.

21. Hett GOtt de natürlichen Telgen nich verschont, dat He vellicht di ok nich verschonen ward.

22. Darum seh up GOtt Sin Gutheit un Sinen Ernst, de Ernst an de, weke fulln sünd, de Gutheit awer an di, so fern as du an de Gutheit blieven deihst, sunst warst du ok afhaut warrn. Joh. 15, 2. 4. Ebr. 3, 14.

23. Un düsse, so se nich blievt in den Ungloven, ward se inproppt warrn. GOtt kann se wedder inplanten. 2. Cor. 3, 16.

24. Denn so du ut den Ölbom, de vun Natur wild weer, büst uthaut un gegen de Natur in den guden Ölbom inproppt, woveelmehr ward de natürlichen inproppt in ehren egenen Ölbom! Jer. 11, 16.

25. Ik will jug nich vörentholn, leeven Bröder, düsse Heemlichkeit, up dat ji nich stolt sied. Blindheit is Israel tom Deel wedderfahrn, so lang bet de Fülle vun de Heiden ingahn is. Luk. 21, 24.

26. Un also dat ganze Israel selig ward, as schreven steiht: Ut Zion ward kamen, de dar erlösen un afwenden deiht dat gottlose Wesen vun Jakob. 2. Cor. 3, 16. Jes. 59, 20. Ps. 14, 7.

27. Un düt is Min Testament mit ehr, wenn Ik ehr Sünnen warr wegnehmen. Jer. 31, 33.

28. Na dat Evangelium hol Ik se för Fiende wegen jug, awer na de Erwählung hef Ik se leev, um de Vaders wegen.

29. GOtt Sin Gaven un Beropung könnt Em nich leed dohn.

30. Denn gliekerwies as ok ji fröher GOtt nich glovt hebbt, nu awer hebbt ji över ehren Ungloven Barmhartigkeit kregen;

31. Also weern ok düsse nu unglövig, so dat ji nu Barmhartigkeit kriegen künnt, darmit ok se begnadigt warrn kunnen.

32. Denn GOtt hett alles beslaten unner den Ungloven, up dat He Sik över alle erbarmen dä. Gal. 3, 22. Ps. 145, 9. Sir. 18, 12.

33. O, wat för ene Deepe vun Riekdom, vun Weisheit un Erkenntniß GOttes. Wa ganz unbegrieplich sünd Sine Gerichte un unutforschlich Sin Weg! Hiob. 11, 7. Ps. 36, 7.

34. Denn wokeen hett den HErrn Sin Sinn erkennt? Oder wokeen is Sin Ratgever west? Hiob. 15, 8. Jes. 40, 13. Jer. 23, 18. 1. Cor. 2, 16.

35. Oder wokeen hett Em wat fröher geven, dat em dat wedder ward vergollen? Hiob. 41, 2.

36. Denn vun Em un dörch Em un to Em sünd alle Dinge. Em si Ehre in Ewigkeit! Amen.

Dat 12. Kapitel.

1. Ik vermahn jug, leeven Bröder, dörch GOtt Sin Barmhartigkeit, dat ji jug Liever hengeven doht to en Opfer, dat dar lebendig, heilig un GOtt wolgefällig si, wat jug vernünftige GOttesdeenst sin schall. Kap. 6, 13. 1. Thess. 4, 3.

2. Un stellt jug nich düsse Welt gliek, sonnern verwandelt jug dardörch, dat ji jug Gemöth nie makt, up dat ji utpröven mögt, wat dar si GOtt Sin Will, nemlich dat Gude, Wolgefällige un Vullkamene. Eph. 4, 23. 5, 10. 17.

3. Denn ik segg dörch de Gnade, de mi geven is, jedereen mank jug, dat nüms mehr vun sik holln schall, as sik dat gehört, to holln, sonnern dat he vun sik mit Maten holln deiht, jedereen, so as GOtt em todeelt hett dat Mat vun den Gloven. 1. Cor. 7, 7. 17. Kap. 12, 11. Eph. 4, 7.

4. Denn up glieke Wies, as wi an en Liev veele Lidmaten hebbt, awer alle Lidmaten nich desülvigen Geschäfte hebbt. 1. Cor. 12, 12. Eph. 4, 25.

5. Also sünd wi veele en Liev in Christus, awer unner eenanner is ener den annern sin Lidmaat. 1. Cor. 12, 27.

6. Un hebbt mancherlie Gaven, na de Gnad de uns geven is. 1. Cor. 12, 4.

7. Hett jemand de Gav to wiessagen, so gescheeg dat in Övereenstimmung mit den Gloven. Hett jemand en Amt, so paß he up dat Amt. Lehrt jemand, so paß he up de Lehr. 1. Pet. 4, 10. 11.

8. Vermahnt jemand, so paß he up dat Vermahnen. Givt jemand, so gev he eenfaltiglich. Regiert jemand, so si he sorgfaldig. Övt jemand Barmhartigkeit, so doh he dat mit Lust. Matth. 6, 3. 2. Cor. 8, 2. Kap. 9, 7. 13.

9. Lat de Leev nich falsch sin. Haßt dat Böse, hangt an dat Gude. 1. Tim. 1, 5. Ps. 97, 10.

10. De bröderliche Leev mank jug si hartlich. Een keem den annern mit Ehrerwiesung tovör. Eph. 4, 3.

11. West nich ful in dat, wat ji dohn schüllt. West brünstig in den GEist. Schickt jug in de Tied. Offenb. 3, 15. Eph. 5, 16.

12. West fröhlich in Hoffnung, geduldig in Bedröfnis, lat nich af vun dat Gebet. Luk. 10, 20. 1. Thess. 5, 17.

13. Nehmt jug de Hilligen ehr Noth an. Gevt geern Harbarg. 1. Mos. 18, 3. 19, 2. 3. Ebr. 13, 2.

14. Segent de jug verfolgt, segent un flucht nich. Matth. 5, 44. 1. Cor. 4, 12. Apost. 7, 59.

15. Freut jug mit de Fröhlichen un weent mit de Weenenden. Matth. 25, 36.

16. Hebbt eenerlei Sinn unner jug. Trachtet nich na hoge Dinge, sonnern hollt jug to de Niedrigen.

17. Hollt jug nich sülvst för klok. Vergellt nüms Böses mit Böses. West jeden Minschen gegenöver up sin Best bedacht. Jes. 5, 21. 1. Thess. 5, 15.

18. Is dat möglich, so veel an jug is, so hebbt mit alle Minschen Freden. Mark. 9, 50. Ebr. 12, 14.

19. Rächt jug nich sülvst, mine Leeven, sonnern makt Ruum för den Torn, denn dat steiht schreven: De Rache is Min, Ik will vergellen, sprickt de HErr. 3. Mos. 19, 18. Matth. 5, 39. 1. Cor. 6, 7. 5. Mos. 32, 35. Ps. 94, 1. Ebr. 10, 30.

20. So nu dien Fiend hungert, so gif em wat to eten, hett he Döst, so gif em wat to drinken, wenn du dat deihst, so warrst du fürige Kahlen up sin Kopp sammeln. Spr. 25, 21. 22. Matth. 5, 44.

21. Lat di nich vun dat Böse överwinnen, sonnern överwinn dat Böse mit dat Gude. Weish. 7, 30.

Dat 13. Kapitel.

1. Jedereen si unnerdahn de Obrigkeit, de Macht över em hett. Denn dar is keen Obrigkeit, as alleen vun GOtt. Wo awer en Obrigkeit is, de is vun GOtt verordnet.

2. Wer sik nu gegen de Obrigkeit setten deiht, de weddersett sik GOtt Sin Ordnung. De sik awer weddersetten doht, ward över sik en Strafordeel kriegen.

3. Denn de Regenten sünd nich dar as Afschreckung för dat gude Wark, sonnern för dat Böse. Wist du di awer nich fürchten vör de Obrigkeit, so doh dat Gude, so warrst du Lov vun desülvige hebben. Luk. 22, 25.

4. Denn se is GOtt Sin Deenerin, di to nutz. Deihst du awer Böses, so wes’ bang, denn se driggt dat Swert nich umsunst, se is GOtt Sin Deenerin, en Rächerin to de Straf över den, de schlecht handelt. Ps. 82, 6.

5. Darum is dat nödig, unnerdahn to sin, nich alleen vun wegen de Straf, sonnern wegen dat Geweten. 1. Pet. 2, 13.

6. Ut de Orsak mütt ji ok Stüern geven, denn se is GOtt Sin Deener, de düt Amt tohört.

7. So gevt nu jedereen wat ji schuldig sünd; Stüern den, de Stüern tokummt, Toll den, de Toll tokummt, Ehrfurcht den, de Ehrfurcht tokummt, Ehre den, de Ehre tokummt. Matth. 22, 21. Mark. 12, 17.

8. West nüms wat schuldig, denn dat ji ju mank enanner leev hebbt, denn wer den annern leev hett, de hett dat Gesetz vullbrocht.

9. Denn wat dar seggt is: Du schast nich ehebreken; du schast nich dod maken; du schast nich falsch Tügnis geven, lat di nicks gelüsten; un so dar en anner Gebot mehr is, dat ward in düt Wort begreepen: Du schast din Neegsten leev hebben as di sülvst.

10. De Leev deiht den Neegsten nicks Böses. So is nu de Leev de Erfüllung vun dat Gesetz.

11. Un dewiel dat wi dat weet, nemlich de Tied, dat de Stunn dar is uptostahn vun den Schlap, sintemal unser Heil nu neeger rückt is, as dar wi toeerst glövig worrn sünd. 2. Cor. 6, 2.

12. De Nacht is vörbi, de Dag is herbi kamen, so lat uns afleggen de Warke vun dat Licht. 1. Joh. 2, 8. Eph. 5, 11.

13. Lat uns ehrbar wandeln, as bi Dag, nich mit Freeten un Supen, nich in Untocht un Utschweifungen, nich in Hader un Need. Luk. 21, 34. Eph. 5, 18. Jak. 3, 14.

14. Sonnern treckt an den HErrn JEsus Christus un plegt dat Fleesch, doch so, dat dat nich giel ward. Gal. 3, 27. Kol. 3, 10.

Dat 14. Kapitel.

1. Den Swachen in den Gloven nehmt up un verwirrt de Geweten nich. Kap. 15, 1.

2. De Een glovt, he kann allerlei eten, de awer swach is, den lat Krutwark eten. 1. Mos. 1, 29. Kap. 9, 3.

3. Weke eten deiht, lat den nich den verachten, de nich itt, un weke nich eten deiht, lat den den nich richten, de itt, denn GOtt hett em upnahmen. Kol. 2, 16.

4. Wer büst du, dat du en fremden Knecht richten deihst? He steiht oder fallt sin HErr, he ward awer wol stahn, denn GOtt is mächtig genog em to holln. Matth. 7, 1. Röm. 2, 1. Jak. 4, 12.

5. De Een hollt mehr vun den enen Dag, as vun den annern, de anner awer hollt alle Dag’ gliek. Jedereen wes’ in sin Övertügung gewiß. Gal. 4, 10.

6. Weke nu en besonnern Dag fiern deiht, de deiht dat den HErrn to Leev, un weke nich up den Dag holln deiht, de hollt den HErrn to Leev nich darup. Weke eten deiht, de deiht dat den HErrn to Leev, denn he dankt GOtt, weke nich eten deiht, de itt nich den HErrn to Leev un dankt GOtt. 5. Mos. 8, 10. 1. Cor. 10, 31.

7. Denn keen vun uns levt för sik sülvst, un keen starvt för sik sülvst.

8. Levt wi, so levt wi för den HErrn, starvt wi, so starvt wi för den HErrn. Darum, starvt oder levt wi, so hört wi den HErrn to. Gal. 2, 20. 1. Thess. 5, 10.

9. Denn darto is Christus ok storven un uperstahn un wedder lebendig warn, dat He sowohl över Lebendige as över Dode Herr sien schall. Apost. 10, 42. 2. Cor. 5, 15.

10. Du awer, wat richst du din Broder? Oder du anner, wat verachst du din Broder? Wi ward alle vör Christus Sin Richtstohl henstellt warrn. Luk. 6, 37.

11. Na dat dar schreven steiht: So wahr as Ik leven doh, sprickt de HErr, vör Mi schüllt alle Knee sik bögen, un alle Tungen schüllt GOtt bekennen. Jes. 45, 23. Phil. 2, 10.

12. So ward jedereen för sik sülvst GOtt Rekenschaft geven.

13. Darum lat uns nich mehr Een den annern richten, sonnern dat richtet veelmehr, dat nüms sin Broder Anstot oder Argernis geven schall. Matth. 18, 7.

14. Ik weet un bün gewiß in den HErrn JEsus Christ, dat dar nicks Gemeenes is an sik sülvst, ahn alleen de dat reken deiht för gemeen, densülvigen is dat gemeen. Matth. 15, 11.

15. Wenn awer din Broder een Spies wegen bedröwt ward, so wandelst du all nich mehr na de Leev. Min leeve Broder, richt doch nich den mit din Spies to Grunn, för den Christus storven is.

16. Darum sorgt darvör, dat ju Schatz nich verlästert ward.

17. Denn dat Riek GOttes is nich Eten un Drinken, sonnern Gerechtigkeit un Freden un Freud in den heiligen GEist. Luk. 17, 20.

18. Wer darinnen Christus deenen deiht, de is GOtt gefällig un de Minschen angenehm. 1. Thess. 2, 15.

19. Darum lat uns na dat streven, wat to’n Freden deent, un wat to de Beterung an enanner deent. Kap. 12, 18. 15, 2.

20. Min Leeve, terstör nich um de Spies’ willen GOtt Sin Wark. Alle Ding’ sünd twar rein, awer schädlich is Allns för den Minschen, de dat mit Anstot it. v. 15. Apost. 10, 15. Matth. 15, 11.

21. Dat is beter, du itst keen Fleesch un drinkst keen Wien, oder sonst wat, woran sik din Bröder en Anstot neemt oder in Swachheit fallt. 1. Cor. 8, 13.

22. Hest du den Gloven, so hef em bi di sülvst vör GOtt. Selig is, de sik sülvst keen Geweten makt in dat, wat he vör recht hollt. 1. Joh. 3, 21.

23. Wer awer daröwer twiefelt un doch eten deiht, de is verdammt, denn dat geschüt nich ut den Gloven. Wat awer nich ut den Gloven geschehn deiht, dat is Sünn. Tit. 1, 15. Ebr. 11, 6.

Dat 15. Kapitel.

1. Wi awer, de wi stark sünd, schüllt de Swachen ehr Gebreklichkeit dregen un nich Wolgefalln an uns sülvst hebben. Kap. 14, 1. 1. Cor. 9, 22. Gal. 6, 1.

2. Jedereen mank uns schall sik awer so stellen, dat he sin Neegsten gefallen deiht to dat Gude un to de Beterung. 1. Cor. 9, 19. Kap. 10, 24. 33.

3. Denn Christus harr ok keen Wolgefalln an sik sülvst, sonnern as dar schreven steiht: De Schimp vun de, de di schimpen doht, is öwer mi fulln. Ps. 69, 10. Jes. 53, 4.

4. Wat awer tovör schreven is, dat is uns to Lehr schreven, up dat wi dörch Geduld un Trost ut de Schrift, de Hoffnung fast holt. Kap. 4, 23. 24. 1. Cor. 10, 11.

5. De GOtt awer vun de Geduld un vun den Trost gev jug, dat ji eens gesinnt sied unner enanner, na JEsus Christus, Phil. 3, 16.

6. Up dat ji eendrächtig mit een Mund lavt GOtt un den Vader vun unsen HErrn JEsus Christus.

7. Darum neemt jug unner enanner up, gliek as jug Christus upnahm hett, to GOtt Sin Ehr.

8. Ik segg awer, dat JEsus Christus is en Deener west vun de Beschniedung, um de Wahrheit GOttes willen, to bestätigen de Tosag’, de de Vaders makt is. Matth. 15, 24. Apost. 3, 25.

9. Dat de Heiden awer GOtt lavt um de Barmhartigkeit willen, as schreven steiht: Darum will ik di laven mank de Heiden un vun din Nam singen. Kap. 11, 30. Ps. 18, 50. 2. Sam. 22, 50.

10. Un noch eenmal sprickt de Schrift: Freut jug, ji Heiden, Sin Volk. 5. Mos. 32, 43. Ps. 67, 5.

11. Un noch een Mal: Lavt den HErrn, alle Heiden, un priest Em, alle Völker. Ps. 117, 1.

12. Un awermal sprickt Jesaias: Dar ward sien de Woddel Jesse, un de uperstahn ward, to herrschen över de Heiden, up den ward de Heiden höpen. Jes. 11, 10. Offenb. 5, 5.

13. Awer de GOtt vun de Hoffnung füll jug mit alle Freud un Freden in den Gloven, dat ji ümmer rieker ward in de Hoffnung, dörch de Kraft vun den heiligen GEist. Kap. 14, 17.

14. Ik weet dat awer ganz wol vun jug, leeven Bröder, dat ji sülvst vull vun gude Gesinnung sünd, erfüllt mit alle Erkenntnis, dat ji jug unner enanner vermahnen künnt. 2. Pet. 1, 12. 1. Joh. 2, 21.

15. Ik hef awer doch wagt un jug schreven, leeve Bröder, jug to vermahnen, um de Gnad willen, de mi vun GOtt geven is,

16. Dat ik schall sien en Deener Christi mank de Heiden, indem ik utricht dat Presteramt vun GOtt Sin Evangelium, up dat de Opfer vun de Heiden GOtt angenehm ward, hilligt dörch den heiligen GEist. Kap. 11, 13.

17. Darum hef ik de Ehr in JEsus Christus, dat ik GOtt deenen doh.

18. Denn ik dörft nicks reden, wenn nich Christus datsülvige dörch mi wirken dä, de Heiden to den Gehorsam to bringen, dörch Wort un Wark. Matth. 10, 19. 20. Röm. 1, 5. 16, 26.

19. Dörch Kraft vun Teken un Wunner un dörch de Kraft vun den GEist GOttes, also dat ik vun Jerusalem an un umher bet na Illyrien, alles mit dat Evangelium vun Christus erfüllt hef; Mark. 16, 17.

20. Un hef mi besonners beflietigt, dat Evangelium to predigen wo Christus Sin Nam nich bekannt weer, up dat ik nich up en fremden Grund fortbuen dä; 2. Cor. 10, 15. 16.

21. Sonnern as schreven steiht: Weken nich vun Em verkündigt is, de schüllt dat sehn un weke nich hört hebbt, de schüllt dat verstahn. Jes. 52, 15.

22. Dat is ok de Orsak, darum ik veele Mal verhinnert bün, to jug to kamen. Kap. 1, 13. 1. Thess. 2, 18.

23. Nu ik awer nich mehr Platz hef in düsse Länner, awer Verlangen hef to jug to kamen na veele Jahr; 1. Thess. 3, 10.

24. Wenn ik in Hispanien reisen warr, so will ik to jug kamen. Denn ik höp, dat ik dar dörchreisen un jug sehn warr un vun jug darhen leitet warrn much, so doch, dat ik mi tovör en beten mit jug erquicken kann. 1. Cor. 16, 6.

25. Nu awer fahr ik hen na Jerusalem, de Hilligen to deenen. Apost. 18, 21. 19, 21. 20, 22.

26. Denn de ut Macedonien un Achaja hebbt ut frien Stücken en gemeensame Stüer tosamen leggt för de annern Hilligen to Jerusalem. 1. Cor. 16, 1. 2. Cor. 8, 1. Kap. 9, 2. 12.

27. Se hebbt dat ut frien Stücken dahn un sünd ok ehr Schuldners. Denn wenn de Heiden ehr geistlichen Göder sünd deelhaftig warn, is dat billig, dat se ehr ok in irdische Göder deenen doht. 1. Cor. 9, 11.

28. Wenn ik nu düt utricht un düsse Frucht verseegelt hef, will ik dörch jug in Hispanien trecken.

29. Ik weet awer, wenn ik to jug kamen doh, dat ik mit vullen Segen vun dat Evangelium Christi kamen warr. Kap. 1, 11.

30. Ik vermahn jug awer, leeven Bröder, dörch unsen HErrn JEsus Christus un dörch de Leev vun den GEist, dat ji mi helpen doht to strieden mit Beden för mi to GOtt. 2. Cor. 1, 11. Phil. 1, 27. 2. Thess. 3, 1.

31. Up dat ik redd warr vun de Unglövigen in Juda, un dat min Deenst, den ik na Jerusalem doh, angenehm warr de Hilligen.

32. Up dat ik mit Freud to jug kamen doh dörch GOtt Sin Willn un mi mit jug erquicken kann.

33. De GOtt awer des Fredens wes’ mit jug alle! Amen. Kap. 16, 20.

Dat 16. Kapitel.

1. Ik befehl jug awer unse Swester Phöbe, de dar is Diakonissin vun de Gemeen to Kenchrea,

2. Dat ji se upnehmen doht in den HErrn, as dat de Hilligen tokummt, un ehr bistaht in alle Geschäfte, wobi se jug nödig hett. Denn se hett ok veele bistahn, ok mi sülvst.

3. Gröt’ de Priscilla un den Aquila, min Helpers in Christus JEsus. Apost. 18, 2. 26.

4. Weke hebbt ehr Hals för min Leven insett, weke nich blot ik dank, sonnern ok alle Gemeenen mank de Heiden.

5. Gröt’ ok de Gemeen in ehr Hus. Gröt’ Epänetus, minen Leevling, weke is de eerste mank de ut Achaja in Christus. 1. Cor. 16, 15. 19.

6. Gröt’ Maria, de veel Möh un Arbeit mit uns hatt hett.

7. Gröt’ Andronikus un Junias, min Verwandten un Mitgefangenen, de dar sünd rühmlich bekannt bi de Apostel un vör mi west in Christus.

8. Gröt Amplias, min Leeve in den HErrn.

9. Gröt’ Urban, unsen Helper in Christus un Stachyn, min Leeve.

10. Gröt’ Apelles, den Bewährten in Christus. Gröt’ de dar sünd vun Aristobulus sin Lüd’.

11. Gröt’ Herodiones, min Fründ. Gröt’ de dar sünd vun Narcissus sin Lüd’ in den HErrn.

12. Gröt’ de Tryphena un de Tryphosa, weke in den HErrn arbeit hebbt. Gröt’ Persis, de Leeve, weke in den HErrn veel arbeit hett.

13. Gröt’ Ruffus, den Uterwählten in den HErrn, un sin un min Moder. Mark. 15, 21.

14. Gröt’ Asyncritus, un Phlegontus, Hermas, Patrobas, Hermes un de Bröder bi se.

15. Gröt’ Philogus, un de Julia, Nereus un sin Schwester, un Olympas un alle Hilligen bi se.

16. Gröt’ jug unner enanner mit den hilligen Kuß. Et gröt’ jug alle Gemeenen Christi. 1. Cor. 16, 20.

17. Ik vermahn awer jug, leeve Bröder, dat ji upsehn doht up de, de dar Trennung un Argernis anricht, de Lehr towedder, de ji lehrt hebbt un gaht vun desülvigen. Matth. 7, 15. Tit. 3, 10.

18. Denn düsse deent nich den HErrn JEsus, sonnern ehr egen Buk, un dörch söte Wör’ un herrliche Reden verföhrt se de unschuldigen Harten. Phil. 3, 19. Ezech. 13, 18. 2. Cor. 2, 17. Kol. 2, 4.

19. Denn jug Gehorsam is mank jedereen utkamen. Darum freu ik mi öwer jug. Ik will awer, dat ji klok sied up dat Gude un eenfoltig up dat Böse.

20. Awer de GOtt des Fredens ward in korten den Satan unner jug Föt perren. De Gnad vun unsen HErrn JEsus Christus wes’ mit jug!

21. Jug gröt’ Timotheus, min Helper, un Lucius, un Jason, un Sosipater, min Fründ. Apost. 6, 1. 2. Phil. 2, 19.

22. Ik, Tertius, gröt jug, de ik düssen Bref schreven hef, in den HErrn.

23. Jug gröt’ Gajus, min un de ganze Gemeen ehr Weerth. Jug gröt’ Erastus, de Rentenmeister vun de Stadt un Quartus, de Broder. _1. Cor. 1, 14. Apost. 19, 22._

24. De Gnad unses HErrn JEsu Christi wes’ mit jug alle! Amen.

25. Den awer, de jug stark maken kann na min Evangelium un min Predigt vun JEsus Christus, dörch weke dat Geheemnis apenbart is, dat vun de Welt her verswegen west is, Eph. 1, 9. 3, 5. 9.

26. Nu awer apenbart un kund makt dörch de Propheten ehr Schriften, up den ewigen GOtt Sin Befehl, den Gehorsam vun den Gloven uttorichten mank alle Heiden. 2. Tim. 1, 10. Röm. 1, 5.

27. Den alleen wiesen GOtt sin Ehr dörch JEsus Christus, in Ewigkeit! Amen. 1. Tim. 1, 17. Jud. v. 25.

An de Römer schickt dörch Phöbe, de in Deenst vun de Gemeen to Kenchrea weer.

De erste Epistel Pauli an de Corinther.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, beropen to en Apostel JEsu Christi dörch GOtt Sin Willen, un de Broder Sosthenes, Gal. 1, 1.

2. Wünscht de Gottsgemeen to Corinth, un de Gehilligten in Christus JEsus, de beropen Hilligen mit All de, de unsen HErrn JEsus Christus Sin Nam anropt, an alle Ortschaften, wo se un wo wi wahnen doht:

3. Gnade wes’ mit ju un Freden vun GOtt, unsen Vader un den HErrn JEsus Christus! Röm. 1, 7. 2. Cor. 1, 2. Eph. 1, 2.

4. Ik dank min GOtt all Tied öwer ju, för de Gnad, de GOtt ju geven hett in Christus JEsus, Eph. 1, 15. 16.

5. Dat ji dörch Em sünd riek makt in all Stück, in alle Lehr un in all Erkenntnis. Kap. 12, 8.

6. As denn de Predigt vun Christus in ju kräftig warn is. Röm. 1, 16. 2. Cor. 1, 21.

7. Also dat ji keen Mangel hebbt an irgend en Gav, un tövt blot up den HErrn JEsus Christus Sin Apenbarung; Ps. 34, 11. Phil. 3, 20.

8. He ward ju ok fast beholn bet an dat End, dat ji unsträflich wesen doht up unsen HErrn JEsus Christus Sin Dag. 2. Cor. 1, 21. Kol. 1, 22. 1. Thess. 3, 13. 5, 23.

9. Denn GOtt is tru, dörch weken ji beropen sünd to de Gemeenschaft mit Sin Söhn JEsus Christus, unsen HErrn. 1. Thess. 5, 24. Joh. 15, 5.

10. Ik vermahn ju awer, leeve Bröder, dörch unsen HErrn JEsus Christus Sin Nam, dat ji altomal eens Red föhrn doht un lat nich Uneenigkeit mank ju wesen, sonnern holt fast tosamen in een Sinn un in een Meenung. Phil. 3, 16.

11. Denn mi is vertellt, leeve Bröder, dörch weke vun Chloe sin Lüd, öwer ju, dat Striederie mank ju wesen deiht.

12. Ik meen awer düt, dat weke vun ju sprekt: Ik bün Paulisch; de anner: Ik bün Apollisch; de drüdd: Ik bün Kephisch, de veerte: Ik bün Christisch. Kap. 3, 4. Apost. 18, 24.

13. Wat? Is Christus nu vun enannerdeelt? Is denn Paulus vör ju krüzigt? Oder sünd ji in Paulus sin Nam döfft?

14. Ik dank GOtt, dat ik Nüms vun ju döfft hef ahn Crispus un Gajus. Apost. 18, 8.

15. Dat nich jemand seggen much, ik harr up min Nam döfft.

16. Ik hef awer ok döfft den Stephana sin Huslüd, övrigens weet ik nich, ob ik weke anner döfft hef. Kap. 16, 15. 17.

17. Denn Christus hett mi nich schickt to döpen, sonnern dat Evangelium to predigen, nich mit kloke Wör’, up dat Christus Sin Krüz nich tonicht würr. Kap. 2, 4. 2. Pet. 1, 16.

18. Denn dat Wort vun dat Krüz is en Dohrheit för de, de verlaren ward; uns awer, de wi selig ward, is dat en Kraft vun GOtt. 2. Cor. 4, 3. Röm. 1, 16.

19. Denn dat steiht schreven: Ik will tonicht maken de Kloken ehr Klokheit, un de Verständigen ehr Verstand will ik wegsmieten. Jes. 29, 14.

20. Wo sünd de Kloken? Wo sünd de Schriftgelehrten? Wo sünd de Weltwiesen? Hett nich GOtt düsse Welt ehr Klokheit to Dohrheit makt? Hiob. 12, 17. Jes. 33, 18. Bar. 3, 28.

21. Denn nadem de Welt dörch ehr Klokheit GOtt in Sin Wiesheit nich erkennen dä, gefull dat GOtt wol, dörch eenfoldige Predigt selig to maken All, de daran gloven doht. Matth. 11, 25. Luk. 10, 21.

22. Tomal de Juden Teken förrert un de Griechen na Wiesheit fragen doht. Matth. 12, 38. 16, 1. Joh. 4, 48. Bar. 3, 23.

23. Wi awer predigt den krüzigten Christus, de Juden en Argernis un de Griechen en Dohrheit. Matth. 11, 6. Joh. 6, 61. Röm. 9, 32. 1. Cor. 2, 14.

24. De awer, de beropen sünd, all beid, Juden un Griechen, för de predigt wi Christus, göttliche Kraft un göttliche Klokheit. Röm. 1, 16. Kol. 2, 3.

25. Denn de göttliche Dohrheit is klöker as de Minschen sünd, un de göttliche Swachheit is stärker, as de Minschen sünd.

26. Seht an, leeve Brüder, ju Beropung: nich veel Gelehrte na dat Fleesch, nich veel Gewaltige, nich veel Edle sünd beropen; Matth. 11, 25. Joh. 7, 48. Jak. 2, 5.

27. Sonnern wat eenfoldig is vör de Welt, dat hett GOtt utwählt, dat He de Kloken to Schann maken dä, un wat swach is vör de Welt, dat hett GOtt utwählt, dat He to Schann maken dä, wat stark is;

28. Un wat unedel is vör de Welt un wat veracht is, dat hett GOtt utwählt, un wat dar nicks is, dat He tonicht maken dä, wat wat is;

29. Up dat sik vör Em keen Fleesch wichtig maken doh! Röm. 3, 27. Eph. 2, 9.

30. Vun weken ok ji herkamen doht in Christus JEsus, de uns vun GOtt makt is to Klokheit, un to Gerechtigkeit un to Hilligung un to Erlösung, Jer. 23, 5. 6. Röm. 4, 25. 2. Cor. 5, 21. Joh. 17, 19.

31. Up dat (as schreven steiht) wer vun sik grotspreken will, de sprek grot vun sik öwer den HErrn! Jes. 65, 16. Jer. 9, 23. 24. 2. Cor. 10, 17.

Dat 2. Kapitel.

1. Un ik, leeve Bröder, as ik to ju keem, keem ik nich mit hoge Wör’, oder hoge Gelehrsamkeit, ju de göttliche Predigt to verkündigen. Kap. 1, 17. 2. Pet. 1, 16.

2. Denn ik heel mi nich darför, dat ik wat weten dä mank ju, ahn alleen JEsus Christus, den Krüzigten. Gal. 6, 14.

3. Un ik weer bi ju mit Swachheit un mit Furcht un mit grot Bevern. Apost. 18, 1. 9.

4. Un min Wort un min Predigt weer nich in vernünftige Reden vun minschliche Gelehrsamkeit, sonnern in Bewiesung vun den GEist un de Kraft.

5. Up dat ju Gloven bestahn dä, nich up de Minschen ehr Klokheit, sonnern up GOtt Sin Kraft. Eph. 1, 17. 19. 1. Thess. 1, 5.

6. Wovun wi awer reden doht, dat is dennoch Klokheit bi de Vullkamen; nich en Klokheit vun düsse Welt, ok nich vun düsse Welt ehr Böwersten, weke vergaht;

7. Sonnern wi red vun GOtt Sin heemlich, verborgen Klokheit, weke GOtt vörher bestimmt hett vör de Welt, to uns’ Herrlichkeit, Ps. 51, 8. Röm. 16, 25.

8. Weke keen vun düsse Welt ehr Böwersten kennen lehrt hett, denn wo se de kennen lehrt harrn, harrn se den HErrn vun de Herrlichkeit nich krüzigt; Ps. 24, 8. 9. Apost. 3, 15.

9. Sonnern, as schreven steiht: Dat keen Oog sehn hett un keen Ohr hört hett un in keen Minsch sin Hart kamen is, dat hett GOtt torecht makt för de, de Em leef hebbt. Jes. 64, 4.

10. Uns awer hett GOtt dat apenbart dörch Sin GEist. Denn de GEist forscht all Ding’ ut, ok de Gottheit ehr Deepen. Matth. 13, 11.

11. Denn weke Minsch weet, wat in den Minschen is, ahn den Minschen sin Geist, de in em is? Also weet ok Nüms, wat in GOtt is, ahn GOtt Sin GEist.

12. Wi awer hebbt nich kregen den Geist vun de Welt, sonnern den GEist ut GOtt, dat wi weten künnt, wat uns vun GOtt geven is.

13. Wat wi ok reden doht, nich mit Wör’, weke minschliche Klokheit lehrn kann, sonnern mit Wör’, de de heilige GEist lehrn deiht, un richt geistliche Saken geistlich.

14. De natürliche Minsch awer begript nicks vun GOtt Sin GEist, dat is em en Dohrheit un he kann dat nich begriepen, denn dat mutt geistlich richt’ sien. Röm. 8, 7.

15. De geistlich is, richt awer Allns un ward vun Nüms richt. Spr. 28, 5.

16. Denn wokeen hett den HErrn Sin Sinn begrepen? Oder wokeen will Em unnerwiesen? Wi awer hebbt Christus Sin Sinn. Röm. 11, 34. Phil. 2, 5.

Dat 3. Kapitel.

1. Un ik, leeve Bröder, kunn nich mit ju reden as mit Geistliche, sonnern as mit Fleeschliche, as mit junge Kinner in Christus. Joh. 16, 12.

2. Melk hef ik ju to drinken geven, un nich faste Spies, denn ji kunnt noch nich, ok könnt ji nu noch nich; 1. Pet. 2, 2. Ebr. 5, 12. 13.

3. Dewiel ji noch fleeschlich sünd. Denn do alltomal Iversucht un Striet un Unenigkeit mank ju sünd, sünd ji denn nich fleeschlich un wandelt na minschliche Wies? Kap. 1, 10. 11. 11, 18.

4. Denn so de Een seggt: Ik bün Paulisch, de anner awer: Ik bün Apollisch, sünd ji denn nich fleeschlich? Kap. 1, 12.

5. Wokeen is nu Paulus? Wokeen is Apollo? Deener sünd se, dörch weke ji sünd glövig warn, un datsülvige, as de HErr jedereen geven hett. Apost. 18, 24.

6. Ik hef plant, Apollo hett begaten, awer GOtt hett dat Waßdohm geven. Jak. 1, 21.

7. So is nu weder de, de dar plant, noch de dar begeten deiht, wat, sonnern GOtt, de dat Waßdohm gift.

8. De awer planten un de dar begeten deiht, is de Een grad as de Anner. Jedereen awer ward sin Lohn kriegen na sin Arbeit. _Ps. 62, 13. Röm. 2, 6._

9. Denn wi sünd GOtt Sin Mitarbeiters, ji sünd GOtt Sin Ackerwark un GOtt Sin Gebüd. 2. Cor. 6, 1. Eph. 2, 20.

10. Ik vun GOtt Sin Gnad, de mi geven is, hef den Grund leggt, as en kloken Bumeister; en Anner but darup. Jedereen awer seh to, woans he darup buen deiht. Kap. 15, 10.

11. En annern Grund kann twar Nüms leggen, as den, de leggt is, weke is JEsus Christus.

12. So awer Jemand up düssen Grund buen deiht Gold, Sülver, Edelsteen, Holt, Heu, Stoppeln:

13. So ward jedereen sin Wark apenbar warrn, de Dag ward dat klar maken, denn dörch dat Füer ward dat apenbar warrn, un woans jeden sin Wark is, ward dat Füer bewiesen. Jes. 48, 10.

14. Ward Jemand sin Wark blieven, dat he darup bu’t hett, so ward he Lohn kriegen.

15. Ward awer Jemand sin Wark upbrennen, so ward he darvun Schaden lieden; he sülvst awer ward selig warrn, doch so as dörch dat Füer hendörch.

16. Weet ji nich, dat ji GOtt Sin Tempel sünd un GOtt Sin GEist in ju wahnen deiht? Kap. 6, 19. 2. Cor. 6, 16. Eph. 2, 21. 22. 1. Pet. 2, 5. Ebr. 3, 6. Röm. 8, 9.

17. Wenn Jemand GOtt Sin Tempel verdarven deiht, den ward GOtt verdarven, denn GOtt Sin Tempel is hillig, dat sünd ji.

18. Nüms bedreeg sik sülvst. Wokeen mank ju sik klok to sien dünkt, lat den en Narr warrn in düsse Welt, up dat he klok ward. Spr. 3, 5. 7. Jes. 5, 21. Jak. 1, 22.

19. Denn düsse Welt ehr Klokheit is Dohrheit vör GOtt, denn dat steiht schreven: De Kloken, krigt He in ehr Klokheit tofaten! Hiob. 5, 12. 13.

20. Un up en anner Stä: De HErr kennt de Kloken ehr Gedanken, dat se Nicks sünd. Ps. 94, 11.

21. Darum sprek Nüms vun en Minsch grot. Dat is Allns för ju:

22. Lat dat Paulus sien oder Apollo, Kephas oder de Welt, lat dat Leven oder Dod sien, dat Gegenwärtige oder dat Tokamende: Allns is för ju!

23. Ji awer hört Christus, Christus awer hört GOtt to. Kap. 11, 3.

Dat 4. Kapitel.

1. Darför lat Jedereen uns holn, nämlich för Christus Sin Deeners, un Husholers öwer Sine Geheemnisse. Matth. 16, 19. Kol. 1, 25.

2. Nu söcht man nich mehr an de Husholers, as dat se tru funnen ward. Luk. 12, 42.

3. Mi awer is dat wat Geringes, dat ik vun ju richt ward, oder vun en minschlich Dag; ok richt ik mi sülvst nich.

4. Ik bün mi wol nicks bewußt, awer darin bün ik nich rechtfardigt; de HErr is dat awer, de mi richten deiht.

5. Darum richt nich vör de Tied, bet de HErr kamen deiht, weke ok an dat Licht bringen ward, wat in Düstern verborgen is, un de Harten ehr Rath apenbart; denn ward jedereen vun GOtt Lof kriegen.

6. All düt, leeve Bröder, hef ik up mi un Apollo düdet wegen ju, dat ji an uns lehrn doht, dat Nüms höger vun sik holt, as nu schreven steiht, up dat sik nich de een gegen den annern wegen Jemand upblasen deiht. Spr. 3, 7. Röm. 12, 3.

7. Denn wokeen hett di vörtrocken? Wat hest du awer, dat du nich kregen hest? So du dat awer kregen hest, wat deihst du denn grot darmit, as ob du dat nich kregen harst? Joh. 3, 27. Röm. 12, 6. 1. Pet. 4, 10. Jak. 1, 17.

8. Ji sünd all satt warn, ji sünd all riek warn, ji herrscht ahn uns; un wull GOtt, ji herrschen, up dat ok wi mit ju herrschen dän.

9. Ik meen awer, GOtt hett uns Apostel as de Allerlüttsten darstellt, as den Dod öwergeven. Denn wi sünd en Truerspill warn för de Welt, de Engeln un de Minschen. Ps. 44, 23. Röm. 8, 36. Ebr. 10, 33.

10. Wi sünd Narren wegen Christus, ji awer sünd klok in Christus, wi swach, ji stark; ji herrlich, wi awer veracht. Kap. 3, 18.

11. Bet up düsse Stund lied wi Hunger un Döst, un sünd nakt un ward slan un hebbt keen gewiß Stell. 2. Cor. 11, 27.

12. Un arbeit un schafft mit unse egen Hann. Wenn se uns schellt, so segent wi, wenn se uns verfolgt, so duld wi dat, wenn se uns lästert, so lied wi dat. Apost. 18, 3. 20, 34. 1. Cor. 9, 15. 1. Thess. 2, 9. 2. Thess. 3, 8. Röm. 12, 14. Ps. 109, 28.

13. Wi sünd ümmer as de Welt ehr Utfegsel un Utwurf vör alle Lüd.

14. Nich schriev ik düt, dat ik ju beschämen wull, sonnern ik vermahn ju, as mine leeven Kinner. 1. Thess. 2, 11.

15. Denn wenn ji ok tein dusend Tochtmeisters hebbt in Christus, so hebbt ji doch nich veele Vaders. Denn ik hef ju tügt in Christus JEsus dörch dat Evangelium.

16. Darum vermahn ik jug, west min Nafolgers. Kap. 11, 1.

17. Ut desülvige Orsak hef ik Timotheus to ju schickt, weke is min leeve un true Söhn in den HErrn, dat he ju denken helpen schull an min Weg’, de dar sünd in Christus, as ik se öwerall in jede Gemeen lehrn doh.

18. Enige makt sik wichtig, as war ik nich to ju kamen.

19. Ik will awer in korten to ju kamen, so de HErr will, un kennen lehrn nich de Wör’ vun de, de dar wichtig doht, sonnern ehr Kraft. Apost. 18, 21. Ebr. 6, 3. Jak. 4, 15.

20. Denn GOtt Sin Riek besteiht nich in Wör’, sonnern in Kraft. Kap. 2, 4. Luk. 17, 20.

21. Wat wüllt ji? Schall ik mit de Rod to ju kamen, oder mit Leev un sanftmödigen Geist?

Dat 5. Kapitel.

1. En allgemeen Geschrie geiht, dat Horeri mank ju is un son Horeri, wovun de Heiden sogar nicks weet, dat Een sin Vader sin Fru hett. 3. Mos. 18, 7. 8.

2. Un ji makt ju wichtig, wo ji harrn trurig sien schullt, up dat de, de dat Wark dahn hett vun ju utstött ward.

3. Ik twar, de ik min Lief na nich dar bün, bün doch mit den GEist gegenwärtig, un hef all as gegenwärtig beslaten öwer den, de so wat dahn hett. 2. Cor. 10, 1. Kol. 2, 5.

4. In unsen HErrn JEsus Christus Sin Nam, in ju Versammlung mit min GEist un mit unsen HErrn JEsus Christus Sin Kraft, Matth. 16, 19. 18, 18.

5. Em to öwergeven den Satan, dat de dat Fleesch verdarven deiht, up dat de Geist selig ward an den HErrn JEsus Sin Dag. 1. Tim. 1, 20.

6. Ju Gereede is nich fein. Weet ji nich, dat en beten Suerdeeg den ganzen Deeg suer maken deiht? Matth. 16, 6. Gal. 5, 9.

7. Darum fegt den olen Suerdeeg rut, up dat ji en nien Deeg wesen doht, wiel ji denn nich ansüert sünd. Denn wi hebbt ok en Osterlamm, dat is Christus, för uns opfert. Jes. 53, 7. 1. Pet. 1, 19.

8. Darum lat uns Ostern holn, nich in den olen Suerdeeg, ok nich in den Suerdeeg vun Bosheit un Schalkheit, sonnern in den Söddeeg vun Reinheit un Wahrheit. 2. Mos. 12, 3. 15. 19.

9. Ik hef ju schreven in den Breef, dat ji nicks to dohn hebben schüllt mit de Horers. Matth. 18, 17. 2. Thess. 3, 14.

10. Dat meen ik nich vun de Horers in düß Welt, oder vun de Giezigen, oder vun de Röwers, oder vun de Afgöttischen; sunst mußt ji de Welt verlaten.

11. Nu awer hef ik ju schreven, ji schüllt nicks mit ehr to dohn hebben; nämlich, so dar Jemand is, de sik let en Broder nennen un is en Horer, oder en Giezigen, oder en Afgöttischen, oder en Lästerer, oder en Süper, oder en Röwer, mit densülvigen schüllt ji ok nich eten. Matth. 18, 17. 2. Thess. 3, 6. Tit. 3, 10. 2. Joh. v. 10.

12. Denn wat gaht mi de dar buten an, dat ik se richten schull? Richt ji nich, de dar binnen sünd? Man. 4, 11.

13. GOtt awer ward, de buten sünd, richten. Smiet vun ju sülvst rut, de dar bös is. 5. Mos. 13, 5.

Dat 6. Kapitel.

1. Wa dörf Jemand mank ju, so he en Handel hett mit en Annern, strieden vör de Ungerechten, un nich vör de Hilligen?

2. Weet ji nich, dat de Hilligen de Welt richten ward? So denn nu de Welt schall vun ju richt warrn, sünd ji denn nich gud genog, öwer lütte Saken to richten? Weish. 3, 8. Offenb. 2, 26.

3. Weet ji nich, dat wi öwer de Engeln richten ward? Wo veel mehr öwer de irdischen Göder?

4. Ji awer, wenn ji öwer irdische Göder Striet hebbt, so nehmt ji de, de bi de Gemeen veracht sünd un sett se to Richters.

5. To ju Schann mutt ik dat seggen. Is denn gar keen Kloken mank ju? Oder is dar nich Een, de kunn richten twischen Broder un Broder?

6. Sonnern een Broder stritt mit den annern, darto vör de Unglövigen.

7. Dat is all en Fehler an ju, dat ji mit Enanner strieden doht. Warum lat ji ju nich veel lever Unrecht dohn? Warum lat ji ju nich veel lever bedregen? Spr. 20, 22. Matth. 5, 39. Luk. 6, 29. Röm. 12, 19. 1. Thess. 5, 15. 1. Pet. 3, 9.

8. Awer ji doht Unrecht un bedregt, un dat de Bröder.

9. Weet ji nich, dat de Ungerechten GOtt Sin Riek nich arven doht? Lat ju nich verföhrn, weder de Horer, noch de Afgöttischen, noch de Ehebrekers, noch de Weeklinge, noch de, de mit Jungs Schann drieven doht. Gal. 5, 19-21.

10. Noch de Deev, noch de Giezigen, noch de Süpers, noch de Lästerers, noch de Röwers ward GOtt Sin Riek arven.

11. Un son sünd Enige vun ju west, awer ji sünd afwuschen, ji sünd hilligt, ji sünd gerecht warn dörch den HErrn JEsus Sin Nam un dörch unsen GOtt Sin GEist. Tit. 3, 3. Ebr. 9, 14.

12. Ik hef Macht öwer all dat, awer dat nützt nich Allns. Ik hef Macht öwer all dat, mi schall awer Nicks gefangen nehmen. Kap. 10, 23.

13. De Spies för den Buk un de Buk för de Spies’, awer GOtt ward de Een as de Anner to Nich maken. Dat Lief awer nich för de Horeri, sonnern för den HErrn un de HErr för dat Lief. Matth. 15, 17. 1. Thess. 4, 3.

14. GOtt awer hett den HErrn uperweckt un ward uns ok upwecken dörch Sin Kraft. Apost. 3, 15.

15. Weet ji nich, dat ju Liever Christus Sin Lidmaten sünd? Schull ik nu Christus Sin Lidmaten nehmen un Horenlidmaten darut maken? Dat fehl ok noch! Eph. 4, 12. 15.

16. Oder weet ji nich, dat, wokeen sik an de Hor hangen deiht, de is een Lief mit ehr? Denn se ward (sprickt He) twee in een Fleesch sein. Matth. 19, 5.

17. Wokeen awer den HErrn anhangen deiht, de is een GEist mit Em. Joh. 17, 21. 22. Eph. 5, 30.

18. Gevt ju nich mit de Horeri af. Alle Sünd, de de Minsch deiht, geschüht buten sin Lief, wokeen awer horen deiht, de sündigt an sin egen Lief.

19. Oder weet ji nich, dat ju Lief en Tempel vun den hilligen GEist is, weke in ju is, weken ji hebbt vun GOtt un sünd nich ju sülvst? Kap. 3, 16.

20. Denn ji sünd düer kofft. Darum so priest GOtt an ju Lief un in ju GEist, weke GOtt tohört. Kap. 7, 23. 1. Pet. 1, 18. 19. Phil. 1, 20.

Dat 7. Kapitel.

1. Darup awer, wat ji mi schreven hebbt antwort ik: Dat is gud för den Minschen, dat he keen Fru anfaten deiht.

2. Awer vun wegen de Horeri lat Jedereen sin egen Fru un en Jede ehr egen Mann hebben.

3. Lat den Mann de Fru de schuldige Fründschaft geven, dessülvigen glieken de Fru den Mann.

4. De Fru hett ehr Lief nich in ehr Macht, sonnern de Mann. Dessülvigen glieken hett de Mann sin Lief nich in de Macht, sonnern sin Fru.

5. Lat sik nich Een den Annern enttrecken, dat sie denn mit beide Inwilligung för en korte Tied, so lang dat ji fasten un beden künnt; un kamt denn wedder tosamen, up dat ju de Satan nich versöken doh wegen ju Liederlichkeit.

6. All düt segg ik ju ut guden Willen, un nich, wiel ik mutt.

7. Ik wull awer veel leever, all Minschen weern as ik; awer jedereen hett sin egen Gav vun GOtt, de Een so, de Anner so. Matth. 19, 12.

8. Ik segg twar de Unbegevenen un Weetfruens: Dat deiht se gud, wenn se ok blievt as ik.

9. Wenn se dat awer nich utholn könnt, so lat se frien; frien is beter as Brunst lieden. 1. Tim. 5, 14.

10. De Verheiraten awer befehl nich ik, sonnern de HErr, dat de Fru sik nich scheden deiht vun den Mann. 1. Thess. 4, 15. Matth. 5, 32.

11. Wenn se sik awer scheden deiht, lat se unverheiratet blieven, oder lat se sik wedder mit ehrn Mann verdregen un lat den Mann de Fru bi sik beholn.

12. De Annern awer segg ik, nich de HErr: Wenn en Broder en unglövig Fru hett un desülvige is tofreden, bi em to wahnen, de schall sik nich vun ehr scheden.

13. Un wenn en Fru en unglövigen Mann hett, un he leet sik dat gefalln, bi ehr to wahnen, de schall sik nich vun em scheden.

14. Denn de unglövige Mann is hilligt dörch de Fru un de unglövige Fru is hilligt dörch den Mann. Sunst weern ju Kinner unrein, nu awer sünd se hillig. Röm. 11, 16.

15. Wenn awer de Unglövige sik scheden deiht, so lat em sik scheden. De Broder oder de Swester sünd nich bunn in son Fall. GOtt hett uns awer to den Freden beropen. Eph. 2, 14. 17.

16. Wat weetst du awer, du Fru, ob du den Mann selig maken warrst? Oder du Mann, wat weetst du, ob du de Fru selig maken warrst? 1. Pet. 3, 1.

17. Doch so as GOtt an jedereen utdeelt hett, so as de HErr jedereen beropen hett, so schall he wandeln, un so befehl ik dat in alle Gemeenen.

18. Is jemand besneden beropen, so lat em keen Vörhut tügen. Is Jemand in de Vörhut beropen, de lat sik nich besnieden.

19. De Besniedung is Nicks un de Vörhut is Nicks, sonnern GOtt Sin Gebot holn is wat. Gal. 5, 6. 6, 15.

20. Lat Jedereen in den Berop blieven, in den he beropen is. v. 17. 24. Eph. 4, 1.

21. Büst du beropen as Knecht, frag dar Nicks na, kannst du awer frie warrn, so mak veelmehr darvun Gebruck.

22. Denn wokeen as Knecht beropen is in den HErrn, de is frie makt vun den HErrn, dessülvigen glieken, wokeen as en frie Mann beropen is, de is Christus Sin Knecht. Joh. 8, 36. Eph. 6, 6.

23. Ji sünd düer kofft, ward nich de Minschen ehr Knechts. Kap. 6, 20. 1. Pet. 1, 18. 19.

24. Lat jedereen, leeve Bröder, darin bi GOtt blieven, worin he beropen is.

25. Wat de Jumfern angeiht, so hef ik keen Gebot vun den HErrn; ik segg awer min Meenung, as ik Barmhartigkeit vun den HErrn kregen hef, tru to sien.

26. So meen ik nu, dat sie gud wegen de gegenwärtige Noth, dat dat gud för den Minschen is, so to sien. Jer. 16, 2.

27. Büst du an en Fru bunn, so sök nich, los to warrn; büst du awer los vun en Fru, so sök keen Fru.

28. Wenn du awer friet hest, so hest du keen Sünd dahn, un wenn en Jungfru friet, so sündigt se nich; doch warrn solke Drövsal an ehren Lief hebben. Ik verschon se awer geern darmit.

29. Dat segg ik awer, leeve Brüder, de Tied is kort. Un dennoch is dat de Meenung: De dar Fruens hebbt, lat se sien, as harrn se keen, un de dar weent, as weenen se nich. Röm. 13, 11.

30. Un de sik freuen doht, as freut se sik nich, un de dar höpt, as harrn se Nicks;

31. Un de düsse Welt brukt, as brukt se desülvige nich, denn düsse Welt ehr Wesen vergeiht. 1. Joh. 2, 17.

32. Ik wull awer, dat ji ahn Sorg weert. Wer ledig is, de sorgt wat den HErrn tohört, wa he den HErrn gefallt.

33. Wokeen awer friet, de sorgt wat de Welt tohört, woans he de Fru gefalln kann. Dar is en Unnerscheed twischen en Fru un en Jumfer. Eph. 5, 29.

34. Weke nich frien deiht, de sorgt, wat den HErrn tohört, up dat se hillig sie, beides an Lief un an Seel; weke awer frien deiht, de sorgt, wat de Welt tohört, woans se den Mann gefalln kann.

35. All düt awer segg ik to ju Nutzen, nich dat ik ju en Strick um den Hals smieten doh, sonnern darto, dat dat sien is un dat ji ümmer un ahn Umständ den HErrn deenen könnt.

36. Wenn awer Jemand sik dünken lett, dat gung nich gud an mit sin Jumfer, wiel se eben mannbar is, un dat will nich anners sien, so lat em dohn wat he will, he sündigt nich, lat he se frien laten.

37. Wenn sik Een awer fast vörnehmen deiht, wiel he dat nich nödig hett un sin frien Willen hett un in sin Hart besluten deiht, sin Jumfer so blieven to laten, de deiht wol.

38. Endlich, weke heirathen deiht, de deiht wol, weke awer nich heirathen deiht, de deiht beter.

39. En Fru is fast an dat Gesetz, so lang ehr Mann leven deiht, wenn awer ehr Mann dod blift, is se frie, sik to verheirathen mit wen se will; awer lat dat in den HErrn geschehn. Röm. 7, 2.

40. Seliger is se awer, wenn se so blieven deiht, na min Meenung. Ik hol awer darför, ik hef ok GOtt Sin GEist.

Dat 8. Kapitel.

1. Vun dat Götzenopfer awer weet wi, denn wi hebbt All dat Weten. Dat Weten blast up, awer de Leev makt beter. Apost. 15, 20.

2. Wenn awer Jemand sik dünken let, dat he wat weten deiht, de weet noch Nicks so as he dat weten schall. Gal. 6, 3. 1. Tim. 6, 4.

3. Wenn awer Jemand GOtt leef heet, de is GOtt kund warn. Gal. 4, 9.

4. So weet wi nu vun de Götzenopferspies, dat en Götz Nicks in de Welt is un dat keen anner GOtt is, as de eenige.

5. Un wenn ok weke sünd, de Götter nennt ward, dat mag in den Himmel oder up de Eer sien, wiel dat veel Götter un veel Herrn gift: Joh. 10, 34.

6. So hebbt wi doch man een GOtt, den Vader, vun den all Ding sünd, un wi in Em, un een HErrn, JEsus Christus, dörch weken all Ding sünd un wi dörch Em.

7. Jedereen hett awer dat Weten nich. Denn etliche makt sik noch en Geweten öwer den Götzen un eet dat vör Götzenopfers; darmit ward ehr Geweten, wiel dat so swach is, vull Placken.

8. Awer de Spies bringt uns keen Vordeel vör GOtt. Eet wi, so ward wi darum nich beter; eet wi nich, so ward wi darum Nicks weniger sien. Röm. 14, 17.

9. Seht awer to, dat düsse Frieheit nich to en Anstot vun de Swachen ward. Gal. 5, 13.

10. Denn wenn Jemand di, de du dat Erkenntnis hest, to Disch sitten seeg in dat Götzenhus, ward nich sin Geweten, wiel he swach is, bewagen dat Götzenopfer to eten?

11. Un ward also öwer din Erkenntnis de swache Broder umkamen, um den sin willen doch Christus dod bleven is. Röm. 14, 15.

12. Wenn ji awer so sündigen doht an de Bröder un slat ehr swach Geweten, so sündigt ji an Christus.

13. Darum, wenn de Spies min Broder argern deiht, wull ik nümmer mehr Fleesch eten, up dat ik min Broder nich argern dä. Röm. 14, 21.

Dat 9. Kapitel.

1. Bün ik nich en Apostel? Bün ik nich frie? Hef ik nich unsen HErrn JEsus Christus sehn? Sünd ji nich min Arbeit in den HErrn? Kap. 15, 8. Apost. 9, 3. 26, 16. 22, 17.

2. Bün ik ok nich för Anner en Apostel, so bün ik doch ju Apostel; denn dat Segel vun min Apostelamt sünd ji in den HErrn.

3. Wenn man mi fragen deiht, so antwort ik also:

4. Hebbt wi nich Macht, to eten un to drinken?

5. Hebbt wi nich ok Macht, en Swester as Fru mit uns to föhrn, as de annern Apostel un den HErrn Sin Bröder un Kephas. Matth. 8, 14.

6. Oder hebbt blot Barnabas un ik nich Macht, so wat to dohn?

7. Wokeen treckt jemals in den Krieg för sin egen Geld? Wokeen plant en Wienbarg un itt nich vun sin Frucht? Oder wokeen weidet en Koppel Köh un genütt nich ehr Melk?

8. Red ik awer dat na Minschenwies? Seggt dat Gesetz dat ok nich?

9. Denn in Moses sin Gesetz steiht schreven: Du schast den Ossen, de döschen deiht, dat Mul nich tobinden. Sorgt GOtt för de Ossen?

10. Oder seggt He dat nich velmehr unsertwegen? Denn dat is ja för uns schreven. Denn de plögen deiht, schall up Hoffnung plögen, un de da döschen deiht, schall up Hoffnung döschen, dat he dat ok geneten ward.

11. Wenn wi för ju dat Geistliche saien doht, is dat denn wat Grotes, wenn wi ju Irdisches aarnt?

12. Wenn awer Anner düt Recht an ju hebbt, warum hebbt wi dat nich velmehr? Awer wi hebbt düt Recht nich brukt; denn wi verdregt Allns, damit wi Christus Sin Evangelium nicks in den Weg stellt. Apost. 20, 23. 2. Cor. 11, 9.

13. Weet ji nich, dat de, weke opfern doht ok vun dat Opfer eten doht un de bi den Altar upwahrt, vun den Altar levt?

14. Also hett ok de HErr befahlen, dat de dat Evangelium verkündigt, schüllt sik vun dat Evangelium nährn. Luk. 10, 7.

15. Ik hef awer Nicks darvun brukt. Ik schriev ok nich darum darvun, dat dat bi mi darna schull holn warrn. Dat weer mi leever to starven, denn dat Jemand min Ehr tonich maken schull. Apost. 18, 3.

16. Denn darvun, dat ik dat Evangelium predigen doh, dörf ik nich grotspreken, denn ik mutt dat dohn. Un dat gung mi slecht, wenn ik dat Evangelium nich predigen dä.

17. Doh ik dat geern, so ward dat mi lohnt; doh ik dat ungeern, so is mi dat Amt doch befahlen. Kap. 4, 1.

18. Wat is nu denn min Lohn? Dat, dat ik Christus Sin Evangelium predigen doh un datsülvige umsonst dohn kann, so dat ik vun min Recht an dat Evangelium keen Gebruk mak. Kap. 8, 9.

19. Denn obwol ik vun Jedereen frie bün, hef ik mi doch sülvst Jedereen to en Knecht makt, up dat ik Veele vun se gewinnen doh. Matth. 20, 27. 28.

20. Den Juden bün ik warn as en Jud, up dat ik de Juden gewinn. De unner dat Gesetz sünd bün ik warn as unner dat Gesetz, up dat ik de, de unner dat Gesetz sünd, gewinnen doh.

21. De, de ahn Gesetz sünd, bün ik as ahn Gesetz warn (obgliek ik vör GOtt nich ahn Gesetz bün, sonnern unner Christus Sin Gesetz), up dat ik de, de ahn Gesetz sünd gewinnen doh. Gal. 2, 3.

22. De Swachen bün ik warn as en Swachen, up dat ik de Swachen gewinnen doh. Ik bün Jedereen Allns warn, up dat ik öwerall weke selig mak. 2. Cor. 11, 29. Röm. 11, 14.

23. Dat Allns doh ik wegen dat Evangelium, up dat ik Deel daran hef.

24. Weet ji nich, dat de, de in de Bahn lopen doht, de lopt all, awer Een krigt dat Kleenod. Lopt ji nu so, dat ji dat kriegen doht.

25. Jedereen, de kämpfen deiht, verseggt sik Allns, un twar düsse, up dat se en vergängliche Kron kriegt; wi awer en unvergängliche. Eph. 6, 12.

26. Ik awer lop as Een, de nich up dat Ungewisse löpt. Ik fecht as Een, de nich in de Luft haut;

27. Sonnern ik betäm min Lief un mak em mi unnerdahn, darmit ik nich Annern predigen doh un sülvst Nicks nütz bün.

Dat 10. Kapitel.

1. Ik will ju awer, leeve Bröder, daran erinnern, dat unse Vaders all unner de Wolk wesen sünd, un dat se all dörch de See gahn sünd; 2. Mos. 13, 21. 2. Mos. 14, 22.

2. Un sünd all unner Moses döfft warn in de Wolk un mit de See;

3. Un hebbt all desülvige geistliche Spies eten 2. Mos. 16, 15.

4. Un hebbt all densülvigen geistlichen Drunk drunken; se drunken awer vun den geistlichen Fels, de mitfolgen dä, weke weer Christus. 2. Mos. 17, 6.

5. Awer an veele vun se harr GOtt keen Gefalln, denn se sünd all in de Wüstenie dalsla’n warn. Joh. 6, 49.

6. Dat is awer uns to en Vörbild geschehn, dat wi uns nich lüsten na dat Böse, as jene lüstet hett. 4. Mos. 11, 4.

7. Ward ok nich afgöttisch, as weke vun se warn, as schreven steiht: Dat Volk sett sik dal, to eten un to drinken un stunn up to spelen. 2. Mos. 20, 3. 32, 6.

8. Ok lat uns nich Horeri drieven, as weke mank se Horeri dreven, un fulln up een Dag dreeuntwintig dusend. 4. Mos. 25, 1. 9.

9. Lat uns awer Christus ok nich versöken, as weke vun se Em versöchen un warn vun de Slangen umbrocht. 4. Mos. 21, 5. 6. Weish. 16, 5.

10. Murrt ok nich, as weke vun se murren dän un warn umbrocht dörch den Verdarver. 4. Mos. 14, 2. 36. Ebr. 3, 11. 17.

11. All dat wedderfohr se to’n Vörbild; uns is dat awer, up de dat End vun de Welt kamen is, schreven to en Warnung.

12. Darum, de dar meent, dat he steiht, mag wol tosehn, dat he nich fallt. Röm. 11, 20.

13. Dar is noch keen as minschliche Versökung öwer ju kamen; denn GOtt is tru, de ju nich versöken lett öwer ju Künnen, sonnern makt, dat de Versökung so en Utgang nimmt, dat ji dat utholn könnt.

14. Darum, min Leevsten, flücht ju vör den Götzendeenst. 2. Mos. 20, 3. 1. Joh. 5, 21.

15. Ik red mit ju as mit de Kloken; richt ji, wat ik seggen doh.

16. De gesegent Kelch, den wi segent, is de nich de Gemeenschaft vun Christus Sin Blod? Dat Brod, dat wi brekt, is dat nich de Gemeenschaft vun Christus Sin Lief? Matth. 26, 27. Apost. 2, 42.

17. Denn een Brod is dat, so sünd wi veele een Lief, wiel wi All vun een un datsülvige Brod eten hebbt. Röm. 12, 5. 1. Cor. 12, 27.

18. Seht dat Israel na dat Fleesch an. Weke de Opfer eten doht, sünd de nich in de Gemeenschaft mit den Altar? 3. Mos. 7, 6. 14.

19. Wat schall ik denn nu seggen? Schall ik seggen, dat de Afgott wat is, oder dat dat Götzenopfer wat is? Ps. 96, 5. 1. Cor. 8, 4.

20. Awer ik segg, wat de Heiden opfern doht, dat opfert se de Düvels, awer nich GOtt. Nu will ik nich, dat ji in de Düvels ehr Gemeenschaft sien schüllt. 3. Mos. 17, 7. 5. Mos. 32, 17. Ps. 106, 37. Offenb. 9, 20.

21. Ji künnt nich togliek den Düvel sin Kelch un den HErrn Sin Kelch drinken, ji könnt nich togliek Deel hebben an den HErrn Sin Disch un den Düvel sin Disch. 2. Cor. 6, 15.

22. Oder wüllt wi den HErrn trotzen? Sünd wi stärker as He? 5. Mos. 32, 21. Hiob. 9, 19.

23. Ik hef dat twar Allns in de Macht, awer nich Allns is deenlich; ik hef dat Allns in de Macht, awer dat betert nich Allns. Kap. 6, 12. Sir. 37, 31.

24. Lat Nüms söken wat sin is, sonnern Jedereen, wat den Annern sin is. Kap. 10, 33. Röm. 15, 2.

25. Allns, wat up den Fleeschmark verköfft ward, dat eet un forscht nich na, woher dat kummt, up dat ji dat Geweten schonen doht. 1. Tim. 4, 4.

26. Denn de Eer un wat darup is, is den HErrn Sin. 2. Mos. 19, 5. Ps. 24, 1. 50, 12.

27. So awer Jemand vun de Unglövigen ju inladen deiht un ji wüllt hengahn; so eet Allns, wat ju vörsett ward un forscht nich na, wo dat her kummt, up dat ji dat Geweten schonen doht. Luk. 10, 7.

28. Wenn awer Jemand to ju seggen war: »Dat is Götzenopfer!« eet nich um den sin willen, de ju dat seggt hett, up dat ji dat Geweten schonen doht. (De Eer un wat darup is, is den HErrn Sin.)

29. Ik meen awer nich din Geweten, sonnern den Annern sin Geweten. Denn warum schull ik min Friheit richten laten vun en Annern sin Geweten?

30. Denn wenn ik dat mit Dankgebet geneten doh, wat schull ik dann Öwel vun mi reden laten öwer dat, woför ik danken doh? 1. Tim. 4, 4.

31. Ji mögt nu eten oder drinken oder sünst wat dohn, so doht Allns to GOtt Sin Ehr. Kol. 3, 17.

32. Gevt keen Anstot, weder de Juden noch de Griechen, noch GOtt Sin Gemeen; Röm. 14, 13.

33. Ebenso as ik ok Jedereen in Allns mi gefällig maken doh un sök, nich wat mi, sonnern wat Veele deent, up dat se selig ward.

Dat 11. Kapitel.

1. West min Nafolgers, ebenso as ik Christus Sin Nafolger bün.

2. Ik lav ju, leeve Bröder, dat ji in allen Stücken an mi denken doht un holt min Vörschriften, as ik se ju geven hef.

3. Ik lat ju awer weten, dat Christus is Jedereen sin Haupt, de Mann awer is de Fru ehr Haupt, GOtt awer is Christus Sin Haupt. Eph. 5, 23. 1. Cor. 3, 23.

4. Jede Mann, de beden oder prophezien deiht un hett wat up den Kopp, de schänd sin Kopp. Kap. 12, 10. 14, 1.

5. En Fru awer, de beden oder prophezien deiht mit unbedeckten Kopp, de schänd ehrn Kopp, denn dat is ebenso veel, as wenn se scharen weer.

6. Will se sik nich bedecken, so snied ehr ok dat Haar af. Wiel dat nu awer slecht utsüht, dat en Fru afsneden Haar hett oder scharen is, so lat ehr den Kopp bedecken.

7. De Mann awer schall den Kopp nich bedecken, wiel he GOtt Sin Bild un Ehr is; de Fru awer is den Mann sin Ehr. 1. Mos. 1, 27.

8. Denn de Mann is nich vun de Fru, sonnern de Fru is vun den Mann.

9. Un de Mann is nich schaffen wegen de Fru, sonnern de Fru wegen den Mann. 1. Mos. 2, 18. 13.

10. Darum schall de Fru wegen de Engel en Macht up den Kopp hebben.

11. Doch is weder de Mann ahn de Fru, noch de Fru ahn den Mann, in den HErrn. Gal. 3, 28.

12. Denn as de Fru vun den Mann, so kummt ok de Mann dörch de Fru, awer Allns vun GOtt.

13. Richt bi ju sülvst, ob dat wol angeiht, dat en Fru unbedeckt vör GOtt beden deiht. Apost. 4, 19.

14. Oder lehrt ju ok de Natur nich, dat dat för den Mann en Schann is, sin Haar lang wassen to laten,

15. Un en Ehr för de Fru, wenn se ehr Haar lang wassen lett? Dat Haar is ehr to en Dek geven.

16. Is awer Jemand mank ju, de Lust hett to strieden, de schall weten, dat wi nich hebbt son Wies, GOtt Sin Gemeen ok nich. 1. Tim. 6, 4.

17. Ik mutt awer düt befehln: Ik kann nich laven, dat ji nich up bedere Wies, sonnern up leegere Wies tosamen kamt,

18. Toeerst, wenn ji in de Gemeen tosamen kamt, hör ik, dat Striederien mank ju sünd; un ton Deel glov ik dat. Kap. 1, 10-12. 3, 3.

19. Denn do möt Striederien mank ju sien, up dat de, de rechtfardig sünd, mank ju apenbar ward. Matth. 10, 34. 35. 18, 7. Luk. 17, 1. 1. Joh. 2, 19. 5. Mos. 13, 3. Luk. 2, 35.

20. Wenn ji denn tosamen kamt, so hollt man dar nich den HErrn Sin Abendmahl.

21. Denn wenn ji dat Abendmahl holn wüllt, hett Jedereen vörher to Hus wat eten, un de Een is hungrig, de Anner hett drunken.

22. Hebbt ji nich Hüser, wo ji eten un drinken künnt? Oder veracht ji GOtt Sin Gemeen un beschamt de, de Nicks hebbt? Wat schall ik ju seggen? Schall ik ju laven? Hierin lav ik ju nich. Jak. 2, 6.

23. Ik hef dat vun den HErrn kregen, wat ik ju geven hef. Denn de HErr JEsus in de Nacht, as He verraden war, nehm He dat Brod, Kap. 15, 3. Luk. 22, 19.

24. Dankte un brok dat, un sprok: Nehmt, eet, dat is min Lief, de för ju braken ward, dat doht to Min Gedächtnis.

25. Dessülvigen glieken ok den Kelch na dat Abendmahl un sprok: Düsse Kelch is dat nie Testament in Min Blod, dat doht, so oft ji dat drinkt, to min Gedächtnis.

26. Denn so oft wi vun düt Brod eten un vun düssen Kelch drinken doht, schüllt ji den HErrn Sin Dod verkündigen, bet dat He kamen deiht. Matth. 25, 13. 26, 64. Joh. 14, 3.

27. Wokeen nu unwürdig vun düt Brod eten un vun den HErrn Sin Kelch drinken deiht, de is schuldig an den HErrn Sin Lief un Blod. Kap. 10, 21. Ebr. 6, 6.

28. De Minsch awer pröv sik sülvst, un denn eet he vun düt Brod un drink vun düssen Kelch. 2. Cor. 13, 5. Gal. 6, 4.

29. Denn wokeen unwürdig eten un drinken deiht, de itt un drinkt sik sülvst dat Gericht, darmit, dat he den HErrn Sin Lief nich unnerscheeden deiht.

30. Darum sünd ok so veel Swache un Kranke mank ju un en gud Deel slöpt.

31. Denn wenn wi uns sülvst richten dän, so ward wi nich richt. Ps. 32, 5.

32. Wenn wi awer richt ward, so ward wi vun den HErrn tüchtigt, up dat wi nich sammt de Welt verdammt ward. Weish. 12, 22. Ebr. 12, 5. 6.

33. Darum, min leeve Bröder, wenn ji tosamen kamt to eten, so tövt up enanner.

34. Hungert awer Jemand, so lat em to Hus eten, up dat ji nich to dat Gericht tosamen kamt. Dat Anner will ik in Ordnung bringen, wenn ik kamen doh.

Dat 12. Kapitel.

1. Vun de göttlichen Gaven awer will ik ju, leeve Bröder, nich in Unkenntnis laten.

2. Ji weet, dat ji Heiden west un hengahn sünd na de stummen Götzen, as ji dreven würdt. Kap. 6, 11. Ebr. 2, 11. 12.

3. Darum doh ik ju kund, dat Nüms JEsus verfluchen deiht, de dörch GOtt Sin GEist sprickt, un Nüms kann JEsus en HErrn nennen, ahn dörch den hilligen GEist. Mark. 9, 39.

4. Dat gift allerhand Gaven, awer man een GEist. Röm. 12, 6. Eph. 4, 4. Ebr. 2, 4.

5. Un dat gift allerhand Ämter awer man een HErr. Eph. 4, 11.

6. Un dat gift allerhand Kräft, awer man een GOtt, de Allns in Allen wirken deiht. Eph. 1, 23.

7. In Jedereen wiest sik den GEist sin Gaven to den allgemeenen Nutzen ut.

8. Den Een ward geven, dörch den GEist to reden vun de Wiesheit, den Annern ward geven to reden vun de Erkenntnis, na densülvigen GEist; Kap. 2, 6. 1, 5.

9. En Annern de Glov, in densülvigen GEist, en Annern de Gav, gesund to maken, in densülvigen GEist;

10. En Annern, Wunner to dohn, en Annern Wahrseggung, en Annern, Geister to unnerscheden, en Annern allerhand Spraken, en Annern de Spraken uttoleggen. Apost. 2, 4.

11. Awer all düt wirkt een un desülvige GEist, un deelt Jedereen dat Sinige to, so as He will. Kap. 7, 7. Röm. 12, 3. 6. Eph. 4, 7.

12. Denn ebenso as een Lief is un hett doch veele Lidmaten; alle Lidmaten awer vun een Lief, wo veel ok vun se sünd, sünd se doch een Lief: also ok Christus. Kap. 10, 17.

13. Denn wi sünd, dörch een GEist, All to een Lief döft, ob wi Juden oder Griechen, Knecht oder Frie sünd, un sünd All mit een GEist dränkt.

14. Denn ok de Lief is nich Een Lidmat, sonnern veele.

15. Wenn awer de Fot spreken dä: Ik bün keen Hand, darum bün ik den Lief sin Lidmat nich, schall he darum nich den Lief sin Lidmat sien?

16. Un wenn dat Ohr spreken dä: Ik bün keen Oog, darum bün ik nich den Lief sin Lidmat, schall dat darum nich den Lief sin Lidmat sien?

17. Wenn de ganze Lief Oog weer, wo blev dat Gehör? Wenn he ganz Gehör weer, wo blev de Geruch?

18. Nu awer hett GOtt de Lidmaten sett, jeden een besonders an den Lief, as He wullt hett. Kol. 2, 19.

19. Wenn awer alle Lidmaten een Lidmat weern, wo blev de Lief?

20. Nu awer sünd veele Lidmaten, awer man een Lief.

21. Dat Oog kann nich seggen to de Hand: »Ik bruk di nich,« oder de Kopp to de Föt: »Ik bruk ju nich«;

22. Sonnern veelmehr de Lidmaten vun den Lief, de uns de Swächsten to sien dünken, sünd de nödigsten;

23. Un de uns dünkt de unehrbarsten to sien, desülvigen leggt wi am meisten Ehr bi, un de uns nich gud anstaht, de smückt wi am meisten.

24. Denn de uns gud anstaht, de brukt dat nich. Awer GOtt hett den Lief tosamensett un dat unschienbare Lidmat am meisten Ehr geven,

25. Up dat nich en Striederie in den Lief is, sonnern de Lidmaten för enanner gliek sorgen doht.

26. Un wenn een Lidmat lieden deiht, so lied alle Lidmaten mit, un wenn een Lidmat ward hoch holn, so freut sik alle Lidmaten mit.

27. Ji sünd awer Christus Sin Lief un Lidmaten, Jedereen na sin Deel. Röm. 12, 5. Eph. 4, 12. 5, 30. Kol. 1, 24.

28. Un GOtt hett sett in de Gemeen up dat eerste de Apostel, up dat annere de Propheten, up dat drüdd de Lehrer, darna de, de Wunner doht, darna de Gaven, gesund to maken, Helper, Regeerer, allerhand Spraken. v. 5. Eph. 4, 11.

29. Sünd se All Apostel, sünd se all Propheten? Sünd se All Lehrer? Künnt se All Wunner dohn?

30. Hebbt se All Gaven, gesund to maken? Red se All mit allerhand Spraken? Künnt se All utleggen?

31. Strevt awer na de besten Gaven! Un ik will ju en noch köstlichern Weg wiesen.

Dat 13. Kapitel.

1. Wenn ik mit Minschen- un mit Engeltungen reden dä un harr de Leev nich, so weer ik en Erz, dat tönen deiht, oder en Klok, de klingen deiht.

2. Un wenn ik wahrseggen kunn, un wüß alle Geheemnisse un harr all Wetenschap, un harr all’n Gloven, so dat ik Bargen annerswo hensetten künn, un harr de Leev nich, so weer ik Nicks. Matth. 7, 22. 17, 20.

3. Un wenn ik All, wat ik hef, de Armen geven dä un leet min Lief brennen, un harr de Leev nich, so weer mi dat All Nicks nütz. Matth. 6, 1. Joh. 15, 13. Röm. 12, 8. 20. 1. Joh. 3, 17.

4. De Leev is langmödig un fründlich, de Leev ivert nich, de Leev handelt nich lichtfardig, se makt sik nich wichtig. Spr. 10, 12.

5. Se is nich unschicklich, se söcht nich dat Ehre, se lett sik nich bös maken, se sinnt nich darup, Schaden to dohn. Phil. 2, 4. 21.

6. Se freut sik nich öwer Ungerechtigkeit, se freut sik awer öwer de Wahrheit.

7. Se verdrigt Allns, se glovt Allns, se höpt Allns, se holt Allns ut. Kap. 9, 12. Spr. 10, 12. Röm. 15, 1.

8. De Leev hört nümmer up, wenn ok dat Wahrseggen uphörn ward un de Wetenschap uphörn ward.

9. Denn uns’ Weten is Stückwark un uns’ Prophezeihn is Stückwark.

10. Wenn awer kamen ward dat Vullkamene, so ward dat Stückwark uphörn. Eph. 4, 13.

11. As ik en Kind weer, sprok ik as en Kind un weer klok as en Kind un harr kindische Ansläg; as ik en Mann war, dä ik af, wat kindisch weer.

12. Ji seht nu as dörch en Spegel in en dunkel Wort, denn awer vun Angesicht to Angesicht. Nu erkenn ik dat stückwies, denn awer ward ik dat erkennen, so as ik erkennt bün.

13. Nu awer blift Glov, Hoffnung, Leev, düsse dree, awer de Leev is de grötste vun se.

Dat 14. Kapitel.

1. Strevt na de Leev. Beflietigt ju up de geistlichen Gaven, am meisten awer, dat ji weissagen künnt. Kap. 12, 31. 12, 10.

2. Denn de mit de Tung reden deiht, de red nich to de Minschen, sonnern to GOtt, denn Nüms hört em to, in den GEist awer red he de Geheemnisse.

3. Wokeen awer weissagen deiht, de red de Minschen to Beterung un to Ermahnung un to Tröstung.

4. Wokeen mit Tungen reden deiht, de betert sik sülvst, wokeen awer weissagen deiht, de betert de Gemeen.

5. Ik wull, dat ji All mit Tungen reden kunn’n, awer veelmehr, dat ji weissagen dän. Denn de weissagen deiht is gröter, as de, de mit Tungen reden deiht, dat much denn sien, he legg dat ok ut, dat de Gemeen darvun betert ward. 4. Mos. 11, 29.

6. Nu awer, leeve Bröder, wenn ik to ju kamen un mit Tungen reden dä, wat weer ju dat nütz, wenn ik nich mit ju spreken dä, entweder dörch Apenbarung, oder dörch Wetenschap, oder dörch Prophezeihung, oder dörch de Lehr? Kap. 12, 8.

7. Verhollt sik dat doch ebenso mit de Ding’, de en Ton vun sik geft un doch nich lebendig sünd, dat mag en Flöt oder en Harp sien? Wenn se nich unnerscheedliche Tön vun sik geft, wa könnt wi weeten, wat flötet oder harpt is?

8. Un wenn de Basun en undütlichen Ton vun sik gift, wokeen will sik to den Kampf fardig maken? 4. Mos. 10, 9.

9. So ok ji, wenn ji mit Tungen reden doht, so ji nich en dütlich Red vun ju geft, wo kann man weten, wat spraken is? Denn ward ji in den Wind reden.

10. Twar sünd dar mancherlei Stimmen in de Welt, un doch is keen darvun undütlich.

11. Wenn ik nu de Düdung vun de Stimm nich weet, war ik den undütlich sien, de dar sprickt un de dar reden deiht, ward mi undütlich sien.

12. So ok ji, de ji ju beflietigt up de geistlichen Gaven, trachtet darna, dat ji de Gemeen betert, up dat ji Allns rieklich hebbt. v. 1.

13. Darum, wokeen mit de Tung red, lat den so beden, dat he dat ok utleggen kann. Kap. 12, 10.

14. Wenn ik awer mit de Tung bä, so bäd min Geist; awer min Verstand bringt Nüms Frucht.

15. Woans schall dat awer denn sien? Dat frielich: Ik will beden mit den Geist un will ok beden mit den Verstand; ik will Psalmen singen in den Geist un will ok Psalmen singen mit den Verstand. Eph. 5, 19.

16. Wenn du awer in den Geist danksagen deihst, woans schall de, de den Platz vun de Laien innehmen deiht, Amen seggen to din Dankgebet? He versteiht ja nich, wat du seggen deihst.

17. Du seggst wol nett Dank, awer de Anner ward darvun nich betert.

18. Ik dank min GOtt, dat ik mehr mit Tungen reden doh, as ji All.

19. Awer ik will leever in de Gemeen fief Wör’ so reden, dat Jedereen mi versteiht, up dat ik ok Anner unnerwies, as sünst tein dusend Wör’ mit Tungen.

20. Leeve Bröder, west keen Kinner an Verständnis, sonnern west Kinner an de Bosheit, an Verständnis awer west vullkamen. Eph. 4, 14. Matth. 18, 3.

21. In dat Gesetz steiht schreven: Ik will mit anner Tungen un mit anner Lippen reden to düt Volk, un se ward mi ok so nich hörn, sprickt de HErr. 5. Mos. 28, 49. Jes. 28, 11. 12.

22. Darum sünd de Tungen to en Teken, nich för de Glövigen, sonnern för de Unglövigen; de Wiesseggung awer nich för de Unglövigen, sonnern för de Glövigen.

23. Wenn nu de ganze Gemeen tosamen keem an en Ort un sproken All mit Tungen; do keemen awer Ungelehrte oder Unglövige rin: warn se nich seggen, ji weert unsinnig?

24. Wenn se awer All wiesseggen dän un en Unglövige oder en Ungelehrte keem denn rin, de war vun desülvige All bestraft un vun All richt.

25. Un so war dat Verborgene vun sin Hart apenbar un he war up sin Angesicht falln, GOtt anbeden un bekennen, dat GOtt wahrhaftig in ju is.

26. Woans is dat denn nu, leeve Bröder? Wenn ji tosamen kamt, so hett Jedereen Psalmen, he hett en Lehr, he hett Tungen, he hett Apenbarung, he hett Utleggung. Lat dat Allns geschehn to Beterung. Kap. 11, 18. 20. 12, 8-10. Eph. 4, 12.

27. Wenn Een mit de Tung sprickt, oder twee, oder höchstens dree, een um den annern, so lat Een dat utleggen.

28. Is he awer nich en Utlegger, so lat em still sien in de Gemeen, awer mit sik sülvst un GOtt reden.

29. Lat denn de, de prophezien deiht, reden, twee oder dree, de Annern awer lat richten.

30. Wenn awer en Apenbarung geschüht en annern, de dar sitt, so lat den eersten still swiegen.

31. Ji künnt wol All wiessagen, een na den annern, up dat se All lehrt un All vermahnt ward.

32. Un de Propheten ehr Geister sünd de Propheten unnerdahn. Kap. 12, 9-11.

33. Denn GOtt is nich en GOtt vun Unordnung, sonnern vun Freden. As in all de Hilligen ehr Gemeenen,

34. Lat ju Fruens still sien in de Versammlung, denn se schüllt keen Frilöv hebben, dat se reden doht, sonnern unnerdahn sien, as ok dat Gesetz seggt. 1. Tim. 2, 12. 1. Cor. 11, 3. Eph. 5, 22. Kol. 3, 18. Tit. 2, 5.

35. Wüllt se awer wat lehrn, so lat se to Hus ehr Männer fragen. Dat steiht de Fruens slecht an, in de Versammlung to reden.

36. Oder is GOtt Sin Wort vun ju utgahn? Oder is dat alleen to ju kamen?

37. So Jemand meenen deiht, dat he en Prophet is, oder geistlich, lat den insehn, wat ik ju schriev, denn dat sünd den HErrn Sin Gebote. 1. Joh. 4, 6.

38. Is awer Jemand, de dat nich insüht, so lat em dat nich insehn.

39. Darum, leeve Bröder, beflietigt ju up dat Wiesseggen un hinnert keen, mit Tungen to reden.

40. Lat Allns schicklich un ordentlich togahn. Kol. 2, 5.

Dat 15. Kapitel.

1. Ik erinner ju awer, leeve Bröder, an dat Evangelium, dat ik ju verkündigt hef, wat ji ok annahm hebbt, un worin ji ok stahn doht. Gal. 1, 11. 12.

2. Wodörch ji ok selig ward, so as ik ju dat verkündigt hef, wenn ji dat beholn hebbt; dat weer denn, dat ji dat umsünst glovt harrt.

3. Denn ik hef ju toeerst geven, wat ik ok kregen hef, dat Christus storven is för uns’ Sünden, na de Schrift. Jes. 53, 8. 9.

4. Un dat He begraven is un upstahn up den drüdden Dag, na de Schrift. Ps. 16, 10.

5. Un dat He sehn warn is vun Kephas, darna vun de Twölf. Luk. 24, 34. Mark. 16, 14.

6. Darna is He sehn warn vun mehr as fief hunnert Bröder up eenmal, wovun noch Veele levt, weke darvun awer sünd henslapen.

7. Darna is He sehn warn vun Jakobus, darna vun alle Apostel; Luk. 24, 50.

8. To allerletzt is He ok vun mi, as en untiedige Geburt, sehn warn. Apost. 9, 5.

9. Denn ik bün de Lüttste mank de Apostels, as de ik nich werth bün, en Apostel to heten, darum dat ik GOtt Sin Gemeen verfolgt hef. Eph. 3, 8.

10. Awer vun GOtt Sin Gnad bün ik, wat ik bün, un Sin Gnad is an mi nich umsünst west, sonnern ik hef veel mehr arbeit, as se all tosamen; ik awer nich, sonnern GOtt Sin Gnad, de mit mi is.

11. Ob ik dat nu bün oder de annern, so predigt wi, un so hebbt ji glovt.

12. So awer Christus predigt ward, dat He vun de Doden upstahn is, wa seggt denn weke mank ju, de Uperstahung vun de Doden is Nicks? Apost. 17, 18.

13. Is awer de Uperstahung vun de Doden Nicks, so is ok Christus nich upweckt.

14. Is awer Christus nich upweckt, so is uns’ Predigt umsünst, so is ok ju Glov umsünst.

15. Wi ward awer ok as falsche Tügen wedder GOtt funnen, dat wi gegen GOtt tügt harrn, He harr Christus upweckt, den He nich upweckt harr, sintemal de Doden nich uperstaht. Apost. 3, 15.

16. Denn wenn de Doden nich uperstaht, so is Christus nich uperstahn.

17. Is Christus awer nich uperstahn, so is ju Glov Nicks nütz, so sünd ji noch in ju Sünd.

18. So sünd ok de, so in Christus storven sünd, verlaren.

19. Höpt wi blot in düt Leven up Christus, so sünd wi de elendigsten mank alle Minschen.

20. Nu awer is Christus uperstahn vun de Doden un de Eerstling warn mank de, de slapen doht. Apost. 26, 23.

21. Denn wiel dörch een Minsch de Dod is, so is ok dörch een Minsch de Uperstahung vun de Doden kamen. 1. Mos. 3, 19. Röm. 5, 12. 18.

22. Denn so as se in Adam all starvt, so ward se in Christus all lebendig makt. Röm. 5, 21.

23. Jedereen awer in sin Ordnung. De Eerstling Christus, denn de Christus tohörn doht, wenn He kamen ward. v. 20. 1. Thess. 4, 14. Gal. 5, 24.

24. Un denn dat End, wenn He dat Riek GOtt un den Vader öwergeven ward, wenn He upheven ward all Herrschaft un all Obrigkeit un Gewalt.

25. He mutt awer herrschen, bet dat He all Sin Fiende unner Sin Föt leggen deiht.

26. De letzte Fiend, de afdahn ward, is de Dod. Offenb. 20, 14.

27. Denn He hett Em Allns unner de Föt leggt. Wenn He awer seggen deiht, dat Em all dat unnergeven is, is dat apenbar, dat utnahm is de, de Em Allns unnerdahn makt hett. Matth. 11, 27.

28. Wenn awer Allns Em unnerdahn makt is, denn ward ok de Söhn sülvst unnerdahn sien den, de Em Allns unnerdahn makt hett, up dat GOtt Allns in Allen wesen deiht.

29. Wat makt sünst de, de sik döpen lat för de Doden, wenn dörchut de Doden nich uperstaht? Warum lat se sik döpen för de Doden?

30. Un warum staht wi all Stund in Gefahr? Röm. 8, 36.

31. Bi uns’ Ehr, de ik hef in Christus JEsus, unsen HErrn, starv ik däglich. 1. Thess. 2, 19. 2. Cor. 4, 10. 11.

32. Hef ik na minschliche Meenung in Ephesus mit de wilden Deerter streden? Wat helpt mi dat, wenn de Doden nich upstaht? Lat uns eten un drinken, denn morgen sünd wi dod. Jes. 22, 13. 56, 12. Weish. 2, 6.

33. Lat ju nich verföhrn. Slechte Umgang verdarvt gude Sitten. Eph. 5, 6. Weish. 4, 12.

34. Ward doch mal recht nüchtern un sündigt nich, denn weke vun ju weet Nicks vun GOtt, dat segg ik to ju Schand. Röm. 13, 11. 1. Cor. 6, 5.

35. Wull awer Jemand seggen: Woans ward de Doden upstahn? Un mit wat för en Lief ward se kamen? Ezech. 37, 3.

36. Du Narr, wat du sein deihst, ward nich lebendig, wenn dat nich starvt. Joh. 12, 24.

37. Un wat du sein deihst, dat is jo nich de Lief, de warn schall, sonnern nicks as en Korn, nämlich Weeten, oder een vun de annern Korns.

38. GOtt awer gift em en Lief, as He will, en Jedereen vun den Samen sin egen Lief. 1. Mos. 1, 11.

39. All Fleesch is nich datsülvige Fleesch, sonnern anners is dat Minschenfleesch, anners dat Fleesch vun dat Veh, anners de Fisch ehr Fleesch, anners de Vageln ehr Fleesch.

40. Un dat gift himmlische Liever un irdische Liever. Awer en anner Herrlichkeit hebbt de himmlischen, un en anner de irdischen.

41. En annern Schien hett de Sünn, en annern Schien hett de Maand, en annern Schien hebbt de Steerns, denn een Steern öwerbütt den annern an Herrlichkeit.

42. So ok in de Uperstahung vun de Doden. Seid ward wat Verweslich is, un upstahn ward wat Unverweslich is.

43. Seid ward in Unehr un upstahn ward in Herrlichkeit. Seid ward in Swachheit un upstahn ward in Kraft. Phil. 3, 20. 21.

44. Seid ward en natürlich Lief, upstahn ward en geistlich Lief. Hebbt wi en natürlich Lief, so hebbt wi ok en geistlich Lief.

45. As schreven steiht: De eerste Minsch, Adam, is makt in dat natürlich Leven un de letzte Adam in dat geistlich Leven. 1. Mos. 2, 7.

46. Awer de geistlich Lief is nich de eerst, sonnern de natürliche un denn de geistliche.

47. De eerste Minsch is vun de Eer un irdisch, de anner Minsch is de Herr vun den Himmel.

48. So as de irdische is, so sünd ok de irdischen, un so as de himmlische is, so sünd ok de himmlischen.

49. Un so as wi den irdischen sin Bild anhatt hebbt, so ward wi ok den himmlischen sin Bild anhebben.

50. Darum segg ik awer, leeve Bröder, dat Fleesch un Blod dat Riek GOttes nich arven künnt; ok ward dat Verwesliche nich dat Unverwesliche arven. Matth. 16, 17. Joh. 1, 13.

51. Seht, ik will ju en Geheemnis seggen: Wi ward nich All entslapen, awer wi ward All verwandelt warrn. 1. Thess. 4, 15.

52. Un dat mit eenmal in een Ogenblick to de Tied vun de letzt Basun. Denn de Basun ward hört warrn, un de Doden ward upstahn unverweslich un wi ward verwandelt warrn. Matth. 24, 31. 1. Thess. 4, 16.

53. Denn düt Verwesliche mutt antrecken dat Unverwesliche, un düt Starvliche ward antrecken de Unstarvlichkeit.

54. Wenn awer düt Verwesliche ward antrecken dat Unverwesliche un düt Starvliche ward antrecken de Unstarvlichkeit, denn ward erfüllt warrn dat Wort, dat schreven steiht: Jes. 25, 8.

55. De Dod is verschluckt vun den Sieg. Dod, wo is din Stachel? Höll, wo is din Sieg?

56. Awer den Dod sin Stachel is de Sünd, de Sünd ehr Kraft awer is dat Gesetz. Röm. 7, 13.

57. GOtt awer si Dank, de uns den Sieg geven hett dörch unsen HErrn JEsus Christus. 1. Joh. 5, 4.

58. Darum, leeve Bröder, west fast, unbeweglich un nehmt ümmer to in den HErrn Sin Wark, wiel ji weten doht, dat ju Arbeit in den HErrn nich umsünst is. Kol. 1, 23. 2. Chron. 15, 7.

Dat 16. Kapitel.

1. Wat nu awer de Stüer för de Hilligen angeiht, as ik in de Gemeenen vun Galatien dat anordnet hef, so doht ji dat ok. Apost. 11, 29. Röm. 12, 13.

2. An jeden Sabbath lat Jedereen mank ju torügleggen un sammeln, wat em gud dünken deiht, up dat nich, wenn ik kam, denn eerst de Stüer to sammelt warrn brukt.

3. Wenn ik awer dar ankamen bün, will ik de, weke ji dörch Brev darto empfehlen doht, schicken, dat se ju Woldaht na Jerusalem bringen mögt. 2. Cor. 8, 16. 19.

4. Wenn sik dat awer lohnen deiht, dat ik ok henreisen doh, schüllt se mit mi reisen.

5. Ik will awer to ju kamen, wenn ik dörch Macedonien treck, denn dörch Macedonien warr ik trecken. Apost. 19, 21.

6. Bi ju awer warr ik vellicht blieven ok den Winter hendörch, up dat ji mi begleiten doht, wo ik hentrecken warr.

7. Ik will ju nu in Vörbigahn nich sehn, denn ik höp, ik wull en Tied lang bi ju blieven, so de HErr dat tolett. Apost. 18, 21.

8. Ik warr awer to Ephesus blieven bet na Pingsten. Kap. 15, 32.

9. Denn mi is en grot Döhr upmakt, de veel Frucht bringen deiht un sünd veel Weddersakers dar.

10. Wenn Timotheus kamen deiht, so seht to, dat he ahn Bangigkeit bi ju blift, denn He bedrift den HErrn Sin Wark so as ik. Phil. 2, 20.

11. Lat Nüms em verachten. Geft em dat Geleit in Freden, dat he to mi kamen kann, denn ik töv up em mit de Bröder.

12. Vun Apollo, den Broder, schüllt ji weten, dat ik em heel veel vermahnt hef, dat he mit de Bröder na ju hen kamen schull, un dat weer frielich sin Will nich, dat he nu keem; he ward awer kamen, wenn em dat passen deiht.

13. Paßt gud up, staht fast in den Gloven, west männlich un west stark! Kap. 15, 34. Matth. 24, 42. 25, 13.

14. Lat all ju Ding in de Leev geschehn!

15. Ik vermahn ju awer, leeve Bröder, ji kennt den Stephanus sin Hus, dat dat de Eerstling in Achaja is un dat se sik ganz in de Hilligen ehr Deenst stellt hebbt. Kap. 1, 16. Röm. 16, 5.

16. Up dat ok ji son Lüd unnerdahn sünd un Alle, de mitwirken un arbeiten doht. Phil. 2, 30.

17. Ik freu mi daröwer, dat Stephanus, Fortunatus un Achaicus hier sünd, wiel ik ju nich hier harr, sünd se in ju Stä treden. 2. Cor. 11, 9.

18. Se hebbt min un ju Geist erquickt. Erkennt dat nu an. 1. Thess. 5, 12.

19. De Gemeen in Asien gröt’ ju. Aquila un Priscilla samt de Gemeen in ehr Hus, gröt’ ju in den HErrn. Apost. 18, 2. 18, 26. Röm. 16, 5.

20. Alle Bröders gröt’ ju. Gröt’ ju unner enanner mit den hilligen Kuß. Röm. 16, 16. 2. Cor. 13, 12. 1. Thess. 5, 26. 1. Pet. 5, 14.

21. Ik, Paulus, gröt ju mit min Hand. Kol. 4, 18. 2. Thess. 3, 17.

22. So Jemand den HErrn JEsus nich leev hett, de schall sien Anathema, Maharam Motha (verflucht, de HErr kummt!)

23. Den HErrn JEsus Christus Sin Gnad wes’ mit ju! Röm. 16, 24.

24. Min Leev wes’ mit ju all in Christus JEsus. Amen.

De eerste Epistel an de Corinther, schickt vun Philippi, dörch Stephanus un Fortunatus un Achaicus un Timotheus.

De anner Epistel Pauli an de Corinther.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, en Apostel JEsu Christi dörch GOtt Sin Willen, un Broder Timotheus, an GOtt Sin Gemeen to Corinth, samt alle Hilligen in ganz Achaja. 1. Cor. 1, 1.

2. Gnad wes’ mit ju, un Freden vun GOtt unsen Vader un den HErrn JEsus Christus. Röm. 1, 7. 1. Cor. 1, 3.

3. Lavt wes’ GOtt, un uns’ HErrn JEsus Christus Sin Vader, de Vader vun de Barmhartigkeit un GOtt vun allen Trost. Eph. 1, 3. 1. Pet. 1, 3. Röm. 15, 5.

4. De uns trösten deiht in all uns’ Bedröfnis, up dat wi ok trösten künnt de dar sünd in allerhand Bedröfnis, mit den Trost, mit den wi vun GOtt tröst warn.

5. Denn ebenso as wi veel vun Christus Sin Lieden hebbt, so ward wi ok dörch Christus rieklich tröstet. Ps. 34, 20. 94, 19.

6. Wi hebbt awer Bedröfnis oder Trost, so geschüt dat ju to gud. Is dat Bedröfnis, so geschüt dat ju to Trost un Heil, wat för en Heil sik bewiesen deiht, wenn ji mit Geduld lieden doht, dermaten as wi lied. Is dat Trost, so geschüt dat ju ok to Trost un to Heil. Kap. 4, 15. 17.

7. Un uns’ Hoffnung steiht fast för ju, dewiel wi weet, dat so as ji Deel hebbt an de Lieden, so ward wi ok Deel hebben an den Trost. 2. Thess. 1, 4. 7.

8. Denn wi wüllt ju nich verswiegen, leeve Bröder, uns’ Bedröfnis, de wi in Asien hatt hebbt, wo wi öwer alle Maaten beladen weern un mehr as wi dregen kunnt, so dat wi dachen, dat weer mit uns vörbi, Apost. 19, 23.

9. Ja, wi harrn uns sogar sülvst dat Dodesordeel spraken. Dat gescheeg awer darum, dat wi uns’ Vertruen nich up uns sülvst setten dän, sonnern up den GOtt, de de Doden upweckt,

10. Weke uns vun son Dod erlöst hett un noch däglich erlösen deiht un wi höpt up Em, He ward uns ok in Tokunft erlösen. 2. Tim. 4, 18.

11. Dörch de Hülp vun ju Gebede för uns, up dat öwer uns, för de Gav, de uns geven is, dörch veele Personen veel Dank seggt ward.

12. Denn uns’ Ehr is de, nämlich, dat Tügnis vun uns’ Geweten, dat wi in Eenfoltigkeit un göttliche Gerechtigkeit, nich in fleeschliche Klokheit, sonnern in GOtt Sin Gnad up de Welt wandelt hebbt, besonners awer bi ju. Ebr. 13, 18. Matth. 10, 16.

13. Denn wi schrievt ju Nicks anners as wat ji sülvst lest un recht finnen doht. Ik höp awer, ji ward uns ok bet an dat End as son finnen, wi ji uns ton Deel funnen hebbt.

14. Denn wi sünd ju Ehr, ebenso as ok ji uns’ Ehr up den HErrn JEsus Sin Dag sünd. Kap. 5, 12.

15. Un in son Toversicht dach ik dat letzte Mal na ju hen to kamen, up dat ji noch eenmal en Woldaht kriegen doht,

16. Un ik dörch ju Stadt na Macedonien reisen dä un wedder ut Macedonien na ju hen keem un dat ji mi na Judäa henbringen dän.

17. Bün ik awer lichtfardig west, as ik mi vörnehmen dä, all düt to dohn? Oder sünd min Ansläg fleeschlich? Up keenen Fall, sonnern bi mi is Ja Ja, un Nee is Nee.

18. Awer GOtt is tru, dat uns’ Wort an ju nich Ja un Nee west is. 1. Cor. 1, 9.

19. Denn GOtt Sin Söhn, JEsus Christus, de mank ju vun uns predigt is vun mi un Silvanus un Timotheus, de weer nich Ja un Nee, sonnern de weer Ja in Em.

20. Denn all Gotts-Tosagen sünd Ja un sünd Amen in Em, GOtt ton Lof dörch uns.

21. GOtt awer is dat, de uns fast makt hett sammt ju in Christus un uns salvt hett. 1. Cor. 1, 8. 1. Pet. 5, 10.

22. De uns verseegelt un in uns’ Harten dat Handgeld, den GEist geven hett. Röm. 8, 16. Eph. 1, 14.

23. Ik rop awer GOtt an ton Tügen up min Seel, dat ik, um ju darin to schonen, nich wedder na Corinth kamen bün. Röm. 1, 9.

24. Nich as wenn wi Herren weern öwer ju Gloven, sonnern wi sünd Helpers an ju Freud; denn ji staht in den Gloven. 1. Pet. 5, 3.

Dat 2. Kapitel.

1. Ik denk awer so bi mi, dat ik nich nochmal in Trurigkeit na ju hen kamen dä.

2. Denn wenn ik ju trurig maken doh, wokeen is dar awer, de mi wedder vergnögt mak, ahn de dar dörch mi bedrövt ward?

3. Un datsülvige hef ik ju schreven, dat ik nich, wenn ik kamen dä, trurig sien muß, öwer de, öwer weke ik mi egentlich freun schull. Tomal ik vun ju All öwertügt bün, dat min Freud ju all Freud wesen deiht. Kap. 12, 21.

4. Denn ik schrev ju in grote Bedröfnis un Hartensangst, mit veel Thranen, nich dat ji bedröft warrn schüllt, sonnern up dat ji de Leev erkennen doht, de ik besonners to ju hef.

5. Wenn awer Jemand en Bedröfnis anricht hett, de hett nich mi bedrövt, ahn ton Deel, up dat ik nich em beschweren doh, ju All.

6. Dat is awer nog, dat desülvige vun Veele so straft is;

7. Dat ji em vun nu af an desto mehr vergeven un trösten doht, up dat he nich in allto grote Trurigkeit verfalln deiht. Gal. 6, 1.

8. Darum vermahn ik ju, dat ji de Leev an em bewiesen doht. 1. Cor. 16, 14.

9. Denn darum hef ik ju ok schreven, up dat ik erkennen doh, ob ji de Prov bestaht, ob ji in allen Stücken gehorsam sünd. Kap. 7, 15.

10. Wokeen ji awer wat vergeven doht, den vergev ik ok. Denn ok ik, wenn ik Jemand wat vergeven doh, dat vergev ik wegen ju, an Christi Stä.

11. Up dat wi nich öwervordeelt ward vun den Satan. Denn wi weet wol, wat he in den Sinn hett. Luk. 22, 31.

12. As ik awer na Troas keem, dat Evangelium vun Christus to predigen, un mi en Döhr upmakt war in den HErrn; Apost. 14, 27. 16, 8.

13. Harr ik keen Ruh in min Geist, as ik Titus, min Broder, nich dar finnen dä, sonnern ik nehm Afscheed vun se un trock na Macedonien.

14. Awer GOtt si Dank, de uns alltied den Sieg gift in Christus un apenbart öwerall den Geruch vun sin Erkenntnis dörch uns.

15. Denn wi sünd vör GOtt en gude Geruch mank de, de selig ward un mank de, de verlarn gaht.

16. För düsse en Geruch vun den Dod to den Dod, för de annern awer en Geruch vun dat Leven to dat Leven. Un wokeen döcht darto? Kap. 3, 5. 6.

17. Denn wi sünd nich as weke vun de, de GOtt Sin Wort verfälschen doht, sonnern as ut Klarheit un as ut GOtt, vör GOtt, red wi in Christus.

Dat 3. Kapitel.

1. Fangt wi denn all wedder an, vun uns grot to spreken? Oder brukt wi as weke, Empfehlungsbrev an ju oder Empfehlungsbrev vun ju? Kap. 5, 12.

2. Ji sünd unse Breef in uns’ Hart schreven, de erkennt un lest ward vun alle Minschen.

3. De ji apenbar warn sünd, dat ji en Breef vun Christus sünd, dörch uns’ Predigtamt fardig makt un vun uns schreven, nich mit Black, sonnern mit den lebendigen GOtt Sin GEist, nich up stenern Tafeln, sonnern in de fleeschigen Tafeln vun dat Hart. Jer. 31, 33.

4. Son Vertruen awer hebbt wi to GOtt, dörch Christus. Joh. 14, 6.

5. Nich dat wi düchtig sünd vun uns sülvst wat to denken, as ut uns sülvst, sonnern dat wi düchtig sünd, is vun GOtt. Kap. 2, 16.

6. Weke ok uns düchtig makt hett, dat Amt to föhrn vun dat nie Testament, nich vun den Bokstaven, sonnern vun den GEist. Denn de Bokstav sleiht dod, awer de GEist makt lebendig. Joh. 6, 63.

7. Wenn nu awer dat Amt, dat dörch de Bokstaven dod makt un in de Steen ingravt is, Klarheit harr, so dat de Kinner Israel nich Moses sin Angesicht ansehn kunnen wegen de Klarheit vun sin Angesicht, de doch uphörn deiht; 2. Mos. 34, 30.

8. Wa veel mehr Klarheit mutt doch dat Amt hebben, dat den GEist geven deiht! Gal. 3, 14.

9. Denn wenn dat Amt, dat de Verdammnis predigen deiht, Klarheit hett, wa veel mehr mutt dat Amt, dat de Gerechtigkeit predigt, unutspreklich Klarheit hebben! Röm. 1, 17. 3, 21.

10. Denn ok dat Deel, dat verklärt weer, is nich för Klarheit to achten gegen düsse unutsprekliche Klarheit.

11. Denn wenn dat Klarheit harr, dat dar uphörn deiht, wa veel mehr ward dat Klarheit hebben, dat blift.

12. Wiel wi nu son Hoffnung hebbt, gaht wi mit grote Friemoth to Wark, v. 4. Eph. 6, 19.

13. Un doht nich as Moses, de de Dek för sin Angesicht hung, dat de Kinner Israel nich ansehn schulln dat End vun dat, de vergeiht; 2. Mos. 34, 33. 35.

14. Sonnern ehr Sinn’ sünd verstockt. Denn bet up den hütigen Dag blift desülvige Dek unupdeckt öwer dat ole Testament, wenn se dat lest, weke nu in Christus wegtrocken ward. Jes. 6, 10.

15. Ja bet up den hütigen Dag, wenn Moses lest ward, hangt de Dek öwer ehr Harten.

16. Wenn se sik awer bekehren dän to den HErrn, so ward de Dek afdahn. Röm. 11, 23. 26.

17. Denn de HErr is de GEist. Wo awer den HErrn Sin GEist is, dar is Frieheit. Joh. 4, 24.

18. Nu awer spegelt sik in uns All den HErrn Sin Klarheit mit updeckt Angesicht, un wi ward verklärt in datsülvige Bild, vun een Klarheit to de anner, as vun den HErrn, de de GEist is.

Dat 4. Kapitel.

1. Darum, dewiel wi so en Amt hebbt, nadem uns Barmhartigkeit wedderfahrn is, so ward wi nich möd; Kap. 3, 6. 1. Cor. 7, 25.

2. Sonnern meed ok heemlich Schand un gaht nich mit Schalkheit um, fälscht ok nich GOtt Sin Wort, sonnern dörch Apenbarung vun de Wahrheit bewiest wi uns gegen alle Minschen ehr Geweten vör GOtt. 1. Thess. 2, 5.

3. Is nu uns’ Evangelium todeckt, so is dat in de, de verlarn ward, todeckt. 1. Cor. 1, 18.

4. Bi weke düsse Welt ehr GOtt de Unglövigen ehr Sinn verblendt hett, dat se nich seht dat helle Licht vun dat Evangelium vun Christus Sin Klarheit, weke is GOtt Sin Ebenbild. Ebr. 1, 3.

5. Denn wi predigt nich uns sülvst, sonnern JEsus Christus, dat He de HErr is, wi awer ju Knechts, um JEsu willn. Kap. 1, 24.

6. Denn GOtt, de dat Licht ut de Düsternis herutschienen let, de hett en hellen Schien in uns’ Harten geven, up dat dörch uns de Kenntnis vun GOtt Sin Klarheit in JEsus Christus lüchten doh. 1. Mos. 1, 3. 2. Pet. 1, 19.

7. Wi hebbt awer so en Schatz in Steen-Fät, up dat de unutsprekliche Kraft ut GOtt sien schall, un nich vun uns. Kap. 5, 1.

8. Wi hebbt öwerall Bedrängnis, awer wi fürcht uns nich. Uns is bang, awer wi verzagt nich. Kap. 1, 8. 7, 5.

9. Wi hebbt Verfolgung, awer wi ward nich verlaten. Wi ward dal drückt, awer wi kamt nich um. Ps. 37, 24. 33.

10. Un dregt nu alltied den HErrn JEsus Sin Starven an unsen Lief, up dat ok den HErrn Sin Leven an unsen Lief apenbar ward. Röm. 8, 17.

11. Denn wi, de wi leven doht, ward ümmerto in den Dod geven, um JEsus willn, up dat ok JEsus Sin Leven apenbar ward an uns’ starvlich Fleesch. Ps. 44, 23.

12. Darum is nu de Dod mächtig in uns, awer dat Leven in ju. 1. Cor. 4, 9.

13. Wiel wi awer densülvigen GEist un den Gloven hebbt (as schreven steiht: Ik glov, darum red ik) so glovt wi ok, darum so red wi ok, Ps. 116, 10.

14. Un weet, dat de, de den HErrn JEsus hett upweckt, uns ok upwecken ward dörch JEsus un ward uns vör Sik kamen laten, tosamen mit ju. Apost. 3, 15.

15. Denn all düt geschüt wegen ju, up dat de unutsprekliche Gnad dörch dat Dankseggen vun Veele GOtt rieklich priesen deiht. Röm. 5, 15.

16. Darum ward wi nich möd, sonnern wenn ok uns’ utwendig Minsch vergahn deiht, so ward doch de inwendige vun Dag to Dag verniet. 1. Pet. 4, 1. Eph. 3, 16.

17. Denn unse Bedröfnis, de vergänglich un licht is, schafft en ewige un öwer alle Maten wichtige Herrlichkeit, Röm. 8, 18.

18. För uns, de wi nich seht up dat Sichtbare, sonnern up dat Unsichtbare. Denn wat sichtbar is, is vergänglich, wat awer unsichtbar is, dat is ewig. Röm. 8, 24. 25.

Dat 5. Kapitel.

1. Wi weet awer, wenn uns’ irdische Hus, düsse Hütt afbraken ward, dat wi en Bu hebbt, vun GOtt upbut, en Hus, nich mit Hann makt, dat ewig is in den Himmel. Hiob. 4, 19. 2. Pet. 1, 13. 14. Joh. 14, 2.

2. Denn in düsse Hütt lengt wi na uns’ Hüsen, de vun den Himmel is un uns verlangt, darmit öwerkled to warrn. Röm. 8, 23.

3. Vörutgesett nämlich, dat wi all hier bekleed un nich nakt befunnen ward.

4. Denn so lang wi in de Hütt sünd, lengt wi un sünd beswert, wiel wi leever nich uttrocken warn wulln, sonnern öwerkleed warrn, up dat, wat starvlich is, vun dat Leven versluckt ward. Weish. 9, 15. 1. Cor. 15, 53.

5. De awer to datsülvige uns fardig makt hett, dat is GOtt, de uns dat Handgeld, den GEist geven hett. Kap. 1, 22. Röm. 8, 16. 23. Eph. 1, 13. 14.

6. Wi sünd awer alltied getrost un weet dat, so lang wi in den Lief wahnen doht, so gaht wi fern vun den HErrn.

7. Denn wi wandelt in den Gloven un nich in dat Sehn.

8. Wi sünd awer getrost un hebbt veel mehr Lust, ut den Lief to wannern un to Hus to sien bi den HErrn. Phil. 1, 23.

9. Darum beflietigt wi uns ok, wi sünd to Hus, oder wi wannert, dat wi Em wolgefallt. Ps. 39, 13.

10. Denn wi möt all apenbar warrn vör Christus Sin Richterstohl, up dat Jedereen kriegen deiht, so as he handelt hett bi Liefsleven, mag dat gud oder slecht sien. Apost. 17, 31. Röm. 2, 6. 14, 10.

11. Wiel wi nu weeten doht, dat de HErr to fürchten is, öwertügt wi de Lüd, awer GOtt sünd wi apenbar. Ik höp awer, dat wi ok in ju Geweten apenbar sünd. Hiob. 31, 23.

12. Dat wi uns nich all wedder lavt, sonnern ju en Orsak gevt, vun uns grottospreken, up dat ji hebbt to laven gegen de, de sik na dat Ansehn grot makt un nich na dat Hart. Kap. 3, 1.

13. Denn doht wi to Veel, so doht wi dat GOtt, sünd wi mäßig, so sünd wi för ju mäßig. Kap. 11, 16. 17.

14. Denn de Leev to Christus drängt uns so, siet wi davör holt, dat wenn Een för Alle storven is, so sünd se All storven. Ebr. 2, 9.

15. Un He is darum för All storven, up dat de, de dar levt, vun nu af an nich sik sülvst levt, sonnern för den, de för se storven un upstahn is. 1. Tim. 2, 6. Röm. 14, 7.

16. Darum vun nu af an kennt wi Nüms na dat Fleesch, un wenn wi ok Christus kennt hebbt na dat Fleesch, so kennt wi Em doch nu nich mehr.

17. Darum is Jemand in Christus, so is he en nie Kreatur, dat Ole is vergahn, Allns is nie warn. Röm. 8, 1. 10. Jes. 43, 19. Offenb. 21, 5.

18. Awer all dat vun GOtt, de uns mit Em sülvst versöhnt hett dörch JEsus Christus, un dat Amt geven hett, dat de Versöhnung predigen deiht. Röm. 5, 10.

19. Denn GOtt weer in Christus un versöhnte de Welt mit Em sülvst un rekent ehr ehr Sünden nich to, un hett mank uns upricht dat Wort vun de Versöhnung. Röm. 3, 24. 25.

20. So sünd wi nu Botschafters an Christus Sin Stell, denn GOtt vermahnt dörch uns; so bed wi nu an Christus Sin Stell: Lat ju versöhnen mit GOtt. Jes. 52, 7.

21. Denn He hett den, de vun keen Sünd wuß, för uns to Sünd makt, up dat wi warn in Em de Gerechtigkeit, de vör GOtt gelln deiht. 1. Pet. 2, 22. Gal. 3, 13. Kol. 1, 14. Eph. 1, 6. 7. Phil. 3, 9.

Dat 6. Kapitel.

1. Wi vermahnt ju awer as Mithelpers, dat ji nich ahn Nutzen GOtt Sin Gnad krigt. Kap. 5, 20. 1. Cor. 3, 9.

2. Denn He sprickt: Ik hef di in de angenehme Tied erhört un hef di an den Dag vun dat Heil hulpen. Seht, nu is de angenehme Tied, nu is de Dag vun dat Heil. Jes. 49, 8. Luk. 4, 19. 21.

3. Lat uns awer Nüms irgend en Anstot geven, up dat uns’ Amt nich lästert ward;

4. Sonnern in all Ding lat uns uns bewiesen as GOtt Sin Deeners in grote Geduld, in Bedröfnis, in Noth, in Angst,

5. In Släg, in Gefängnis, in Uprohr, in Arbeit, in Waken, in Fasten, Kap. 11, 23. 27.

6. In Keuschheit, in Erkenntnis, in Langmoth, in Fründlichkeit, in den heiligen GEist, in ungefarvte Leev, 1. Tim. 4, 12.

7. In dat Wort vun de Wahrheit, in de Kraft vun GOtt, dörch de Gerechtigkeit ehr Waffen, to rechten un to linken Hand. 1. Cor. 2, 4.

8. Dörch Ehr un Schand, dörch slechte Gerüchte un gude Gerüchte, as de Verföhrers un doch wahrhaftig;

9. As de Unbekannten un doch bekannt; as de Starvenden un süh, wi levt, as de, weke tüchtigt sünd un doch nich dod makt;

10. As de Trurigen, awer ümmer vergnögt, as de Armen, awer de doch Veele riek makt, as de Nicks hebbt un doch Allns hebbt.

11. O ji Corinthers! uns’ Mund hett sik to ju updahn, uns’ Hart is getrost.

12. För uns brukt ji nich bang to sien. Dat ji ju awer ängsten doht, dat doht ji ut gude Meenung vun Harten.

13. Ik red mit ju as mit min Kinner, up dat ji ju ok so gegen mi stellen un getrost sien doht. 1. Cor. 4, 14.

14. Treckt nich an dat fremd Joch mit de Unglövigen, denn wat hett de Gerechtigkeit to dohn mit Ungerechtigkeit?

15. Woans paßt Christus to Belial? Oder wat hett de Glövige mit den Unglövigen to dohn?

16. Wat hett GOtt Sin Tempel gemeen mit de Götzen? Ji awer sünd den lebendigen GOtt Sin Tempel, as GOtt denn sprickt: Ik will in se wahnen un in se wandeln un will ehr GOtt sien un se schüllt Min Volk sien. 1. Cor. 3, 16. 3. Mos. 26, 12.

17. Darum gaht rut vun se un sonnert ju af, sprickt de HErr, un rögt Nicks Unreines an, so will Ik ju annehmen, Jes. 48, 20. 52, 11. Offenb. 18, 4.

18. Un ju Vader sien, un ji schüllt Min Söhns un Döchter sien, sprickt de allmächtig HErr. Jer. 31, 1. 9. 33. 32, 38.

Dat 7. Kapitel.

1. Dewiel wi nu so en Tosag hebbt, min Leevsten, so lat uns uns vun alle Placken an dat Fleesch un den Geist rein maken un fortfahrn mit de Hilligung in de Furcht vun GOtt.

2. Nehmt uns up, wi hebbt Nüms wat to Leed dahn, wi hebbt Nüms wat to nah dahn, wi hebbt Nüms öwervordeelt. Kap. 12, 17. Apost. 20, 33.

3. Ik segg düt nich ju to verdammen, denn ik hef wieder baben seggt, dat ji in uns’ Harten sünd, mit to starven un mit to leven. Kap. 6, 11-13.

4. Ik red mit grote Freudigkeit to ju, ik rühm awer veel in ju, ik bün erfüllt mit Trost, ik bün öwerriek in Freud, bi all uns’ Bedröfnis. Philem. v. 8.

5. Denn as wi in Macedonien keemen, harr uns Fleesch keen Ruh, sonnern allerwegens weern wi in Bedröfnis, üterlich Striet, inwennig Furcht.

6. Awer GOtt, de de Geringen trösten deiht, de tröst uns dörch Titus sin Ankunft. Kap. 1, 3. 4.

7. Nich alleen awer dörch Titus sin Ankunft, sonnern ok dörch den Trost, womit he tröst weer an ju un verkündig uns ju Verlangen, ju Weenen, ju Iver um mi, so dat ik mi noch mehr freun dä.

8. Denn dat ik ju dörch den Breef hef trurig makt, is mi nich leed, sülvst wenn mi dat ok leed west weer, wiel ik seh, dat de Breef ju man en lütte Wiel bedrövt hett; Kap. 2, 4.

9. So freu ik mi doch nu, nich daröwer, dat ji bedrövt warn sünd, sonnern dat ji bedrövt warn sünd to de Reu. Denn ji sünd göttlich warn, up dat ji vun uns jo keen Schaden irgendwo annehmen doht.

10. Denn de göttlich Trurigkeit wirkt to de Seligkeit, en Reu, de Nüms reuen deiht; de Welt ehr Trurigkeit awer wirkt den Dod.

11. Seht, dat ji göttlich bedrövt warn sünd, wat för en Fliet hett dat in ju wirkt, darto Verantwordung, Torn, Furcht, Verlangen, Iver, Rach! Ji hebbt ju bewiest in all Stück, dat ji rein sünd an düsse Sak.

12. Darum, obgliek ik ju schreven hef, so is dat nich geschehn wegen den, de beleidigt hett, ok nich wegen den, de beleidigt is, sonnern darum, dat apenbar ward ju Iver vör uns unner ju bi GOtt.

13. Darum sünd wi tröst warn, wiel ji tröst sünd. Unutspreklich mehr hebbt wi uns awer noch freut öwer Titus sin Freud, denn sin Geist is erquickt an ju All.

14. Denn wat ik vör em vun ju rühmt hef, darmit bün ik nich to Schanden warn, denn ebenso as Allns wahr is, dat ik mit ju redt hef, so is ok uns’ Ruhm bi Titus wahr warn.

15. Darum is sin Toneegung to ju noch veel gröter, wenn he an all ju Gehorsam denkt, woans ji em upnahm hebbt mit Furcht un Bewern. Kap. 2, 9.

16. Ik freu mi, dat ik mi in Allns up ju verlaten kann.

Dat 8. Kapitel.

1. Ik doh ju kund, leeve Bröder, GOtt Sin Gnad, de geven is in de Gemeenen in Macedonien. Röm. 15, 26.

2. Denn ehr Freud weer dar unutspreklich, as se dörch veel Bedröfnis versöcht weern. Un obgliek se heel arm weern, hebbt se doch rieklich geven in all Eenfoltigkeit.

3. Denn na all ehr Vermögen (dat betüg ik), un sülvst öwer ehr Vermögen weern se willig.

4. Un flehten uns mit veel Toreden an, dat wi de Woldaht un Gemeenschaft vun de Unnerstüttung för de Hilligen annehmen schulln. Kap. 9, 1. Apost. 11, 29.

5. Un nich, as wi höpen dä’n, sonnern öwergeven sik sülvst toeerst den HErrn, un naher uns, dörch GOtt Sin Willen,

6. Dat wi Titus vermahnen mussen, up dat he, as he vörher anfungen harr, so ok mank ju son Woldaht utrichten schull.

7. Awer so as ji in all Stück riek sünd, in den Gloven, in dat Wort un in de Erkenntnis un in allerhand Fliet un in ju Leev to uns, so makt, dat ji ok in düsse Woldaht riek sünd.

8. Ik segg düt nich, as wull ik ju wat befehln, sonnern wiel Anner so flietig sünd, pröv ik ju Leev, ob se vun de recht Art is.

9. Denn ji kennt unsen HErrn JEsus Christus Sin Gnad, dat, obgliek He riek is, war He doch arm wegen ju, up dat ji dörch Sin Armoth riek wörd. Zach. 9, 9. Matth. 8, 20. Luk. 9, 58.

10. Un ik gev ju min Meenung hiervun. Denn dat deent ju, de ji anfungen hebbt vör en Jahr all, nich alleen dat Dohn, sonnern ok dat Wolln.

11. Nu awer vullbringt ok dat Dohn, up dat so as ji geneegt sünd to wolln, so sied ok geneegt to geven vun dat, wat ji hebbt.

12. Denn wenn een willig is, so is he angenehm na dat, wat he hett, nich na dat, wat he nich hett. Spr. 3, 28. Mark. 12, 43.

13. Ik meen nich, ji schullt düt dohn, up dat de annern nog hebbt un ji darvt, sonnern up dat ji All wat hebbt.

14. So schall ju Öwerflot ehr Mangel deenen in düsse düre Tied, up dat ok ehr Öwerflot naher ju Mangel to gud kamen doh un sik dat so utglieken deiht. Kap. 9, 12.

15. As schreven steiht: De Veel sammeln deiht hett doch Nicks öwerflödig, un de wenig sammeln deiht hett doch keen Mangel. 1. Mos. 16, 18.

16. GOtt awer si Dank, de son Fliet an ju in Titus sin Hart geven hett. Kap. 9, 15. 1. Cor. 15, 57.

17. Denn he nehm twar de Vermahnung an, awer wiel he so flietig weer, is he vun sik sülvst na ju hen reist.

18. Wi hebbt awer en Broder mit em schickt, de dat Lof hett an dat Evangelium, dörch alle Gemeenen.

19. Nich blot awer dat, sonnern he is ok verordnet vun de Gemeen mit uns to reisen mit düsse Gav, weke dörch uns utricht ward, den HErrn to Ehr un to Lof vun ju guden Willn. Gal. 2, 10.

20. Un verhöden, dat uns nich Jemand öwel nareden kann wegen son rieke Stüer, de dörch uns utricht ward;

21. Un sehn darup, dat Allns redlich togahn deiht, nich blot vör den HErrn, sonnern ok vör de Minschen.

22. Ok hebbt wi mit se schickt unsen Broder, vun den wi oft spört hebbt in veel Stück, dat he flietig is, nu awer veel flietiger.

23. Un wi hebbt guden Gloven an ju, dat dat wegen Titus is, de min Gesell oder Helpmaat mank ju is, oder wegen unse Bröder, de Apostel sünd vun de Gemeenen un en Ehr vun Christus. Kap. 7, 13. 12, 18. Röm. 16, 7.

24. Gevt nu den Bewies vun ju Leev un vun uns’ Ehr vun ju, an düsse, ok öffentlich vör de Gemeenen. v. 9. Kap. 7, 14.

Dat 9. Kapitel.

1. Denn vun so en Stüer, de för de Hilligen geschüht, bruk ik ju nich wieder to schrieven. Kap. 8, 4. 20.

2. Denn ik kenn ju guden Willn, weken ik rühm bi de ut Macedonien un segg: Achaja is vör een Jahr all bereit west. Un ju Bispill hett Veele anreizt. Kap. 8, 19.

3. Ik hef awer düß Bröder darum schickt, dat nich uns’ Ruhm vun ju tonicht warr in dat Stück, un dat ji bereit sünd, so as ik vun ju seggt hef:

4. Up dat nich, wenn de ut Macedonien mit mi keemen un ju unbereit funnen, wi (nich to seggen ji) to Schann ward mit son Grotspreken.

5. Ik hef dat awer för nödig ansehn, de Bröder to vermahnen, dat se vörut trocken na ju hen, düssen tovör verheetnen Segen fardig to maken, so dat dat en Segen un nich en Knickerie wesen deiht.

6. Ik meen awer: Wer dar knickrich sei’t, de ward ok knickrich arnen, un wer dar sei’t in Segen, de ward ok arnen in Segen. Spr. 22, 8.

7. Jedereen na sin frien Willn, nich mit Wedderwilln, oder ut Dwang; denn en fröhlichen Gever hett GOtt leef. 2. Mos. 25, 2.

8. GOtt awer kann maken, dat allerhand Gnad mank ju rieklich wesen deiht, dat ji vun allen Dingen genog hebbt un riek sünd för allerhand gude Warke.

9. As schreven steiht: He hett utstreut un geven de Armen, Sin Gerechtigkeit blift in Ewigkeit. Ps. 112, 9. Spr. 11, 24.

10. De awer den Seimann Samen gift, de ward ok eenstmals dat Brod to Spies geven un ward ju Samen mehr warrn un ju Gerechtigkeit ehr Frücht wassen laten. Jes. 55, 10. Hos. 10, 12.

11. Dat ji riek sünd in all Ding mit all Eenfoltigkeit, weke dörch uns en Dankseggung an GOtt ward. Kap. 1, 11. 4, 15.

12. Denn dat Öwerbringen vun düsse Stüer stillt nich blot de Hilligen ehrn Mangel, sonnern is ok unutspreklich darum, dat Veele GOtt dankt för unsen truen Deenst, Kap. 8, 14.

13. Un priest GOtt för ju unnerdähnig Bekenntnis vun Christus Sin Evangelium un för ju eenfoltige Stüer an se un an Alle,

14. Un för ehr Gebet för ju, weke na ju verlangen doht wegen GOtt Sin unutspreklich Gnad in ju.

15. GOtt awer wes’ Dank för Sin unutsprekliche Gav.

Dat 10. Kapitel.

1. Ik awer, Paulus, vermahn ju dörch Christus Sin Sanftmödigkeit un Lindigkeit, de ik gegenwärtig mank ju gering bün, wenn ik awer weg bün, bün ik driest gegen ju. Röm. 12, 1.

2. Ik bä awer, dat ik nich nödig hef wenn ik dar bün driest to handeln mit de Toversicht, vun de ik glov, dat ik se hef, um gegen de modig to handeln, de vun uns gloven doht, wi wandelt na fleeschliche Wies’.

3. Denn wenn wi ok int Fleesch wandelt, so stried wi doch nich up fleeschliche Wies’. 1. Tim. 1, 16.

4. Denn de Waffen, womit wi fecht, sünd nich fleeschlich, sonnern mächtig vör GOtt, de Festungen to terstören. Eph. 6, 13.

5. Womit wi terstört de Ansläg un all dat Hoge, dat sik upsetten deiht gegen de Erkenntnis vun GOtt, un womit wi gefangen nehmt all Vernunft unner den Gehorsam gegen Christus;

6. Un sünd bereit to rächen allen Ungehorsam, wenn ju Gehorsam erfüllt is. Apost. 8, 20. 1. Cor. 5, 3-5.

7. Richt ji na dat Ansehn? Verlett sik Jemand darup, dat he Christus tohörn deiht, de schall ok wedder bi sik bedenken, dat, ebenso as he Christus tohörn deiht, so hört wi ok Christus to.

8. Wenn ik mi nu ok noch mehr wichtig maken dä mit uns’ Gewalt, de uns de HErr geven hett, ju to betern un nich to verdarven, warr ik nich to Schann warrn. Kap. 12, 6. 1. Cor. 5, 2. 4, 5.

9. Dat segg ik awer, dat ji ju nich bedünken lat, as harr ik ju mit min Breef bang maken wullt. 1. Cor. 5, 9. 11.

10. Denn de Breev (sprekt se) sünd swar un stark, awer de Gegenwartigkeit vun den Lief is swach un de Red verächtlich.

11. Wer so een is, de schall bedenken, dat so as wi sünd mit Word in de Breev wenn wi weg sünd, so schüllt wi, wenn wi dar sünd, sien mit de Daht. Kap. 12, 20. 13, 2. 10.

12. Denn wi dörft uns nich to de reken oder stellen, de sik sülvst lavt; awer wiel se sik bi sik sülvst lavt un holt blot vun sik wat, verstaht se Nicks. Kap. 3, 1. 5, 12.

13. Wi awer makt uns nich grot öwer dat Maat, sonnern blot mit dat Maat vun de Meetsnor, womit GOtt uns dat Maat afmeeten hett, bet na ju hentokamen. Röm. 12, 3.

14. Denn wi fahrt nich to wiet, as weern wi nich bet na ju hen reckt, denn wi sünd jo ok bet na ju henkamen mit dat Evangelium vun Christus.

15. Un wi sprekt nich grot vun uns öwer dat Maat in fremde Arbeit un hebbt de Hoffnung, wenn nu ju Glov in ju wussen is, dat wi, na unse Regel wieder kamen wüllt, Röm. 15, 20.

16. Un dat Evangelium ok de predigen, de wieder as ji wahnen doht un nich grot dohn mit dat, wat mit fremde Kräfte fardig makt is.

17. Wokeen awer sik rühmen deiht, de schall sik öwer den HErrn rühmen. Jer. 9, 23. 24. 1. Cor. 1, 31.

18. Denn darmit is Een nich düchtig, dat he sik sülvst lavt, sonnern dat de HErr em lavt.

Dat 11. Kapitel.

1. Wull doch GOtt, ji heelt mi en beten Dohrheit to gud, doch ji holt mi dat wol to gud.

2. Denn ik iver öwer ju mit göttlichen Iver. Denn ik hef ju mit en Mann verlavt, up dat ik Christus en reine Jumfer tobringen dä. 3. Mos. 21, 13. Eph. 5, 26. 27.

3. Ik bün awer bang, dat, as de Slang Eva verföhrn dä mit ehr Slauheit, so ok ju Sinn afkamen ward vun de Eenfoltigkeit in Christus. 1. Mos. 3, 4. 13.

4. Denn, wenn de, weke to ju kummt, en annern Christus predigen deiht, den wi ju nich predigt hebbt, oder ji en annern Geist kriegen doht, den ji nich kregen hebbt, oder en anner Evangelium, dat ji nich annahmen hebbt, so lat ji ju dat ok wol gefalln. Gal. 1, 8. 9.

5. Denn ik hol dat darvör, ik bün nich ringer, as de hogen Apostel sünd. Kap. 12, 11. 1. Cor. 15, 10. Gal. 2, 6. 9.

6. Un wenn ik ok unverständig bün in Reden, so bün ik doch nich unverständig in de Erkenntnis. Doch ik bün jo allerwärts bi ju wol bekannt. 1. Cor. 2, 1. 2. 13. Eph. 3, 4.

7. Oder hef ik sündigt, dat ik mi lütt makt hef, up dat ji grot wardt? Denn ik hef ju dat Evangelium verkündigt, ahn wat darför to nehmen. _1. Cor. 9, 12. 18._

8. Un hef anner Gemeenen berovt un Sold vun se nahmen, dat ik ju predigen kunn.

9. Un as ik bi ju gegenwärtig weer, un Mangel harr, full ik Keen to Last (denn min Mangel helpen de Bröder af, de ut Macedonien keemen) un bün in all Stücken ju nich to Last fulln un will ok noch mi so holn. Kap. 12, 13.

10. So gewiß as de Wahrheit vun Christus in mi is, so schall mi düsse Ruhm in de Länner vun Achaja nich nahmen warrn.

11. Warum dat? Dat ik ju nich schull leef hebben? GOtt weet dat. Kap. 6, 11-13.

12. Wat ik awer doh un dohn will, dat doh ik darum, dat ik de Orsak afsnie vör de, de Orsak sökt, dat se sik wichtig maken kunn’, se sien as wi. 1. Cor. 9, 12.

13. Denn son falsche Apostels un bedregerische Arbeiders verstellt sik to Apostels vun Christus. Phil. 3, 2.

14. Un dat is ok keen Wunner, denn he sülvst, de Satan, verstellt sik as en Engel vun dat Licht.

15. Darum is dat nicks Besonners, wenn sik ok sin Deeners verstellt to Predigers vun de Gerechtigkeit, weke ehr End sien ward na ehr Dathen. Phil. 3, 19.

16. Ik segg nochmal, lat Nüms gloven, ik wes’ döricht, wo awer nich, so nehmt mi an as en Dörichten, dat ik mi ok een beten wichtig maken kann. Kap. 12, 6.

17. Wat ik nu reden doh, dat red ik nich as in den HErrn, sonnern as in de Dohrheit, wiel wi in dat wichtig dohn kamen sünd.

18. Wiel Veele vun sik rühmen doht na dat Fleesch, will ik mi ok rühmen. Kap. 10, 13. 12, 9.

19. Denn ji hebbt de Narren geern, wiel ji klok sünd. 1. Cor. 4, 10.

20. Ji verdregt, wenn ju Jemand to Knechten makt, wenn ju Jemand schinden deiht, wenn ju Jemand nimmt, wenn ju Jemand trotzen deiht, wenn ju Jemand in dat Gesicht sleit.

21. Dat segg ik ju ton Schimp, as weern wi swach warn. Worup nu Jemand pochen deiht (ik red in Dohrheit), darup poch ik ok.

22. Se sünd Ebräers, ik ok. Se sünd Israeliten, ik ok. Se sünd Abraham sin Samen, ik ok.

23. Se sünd Christus Sin Deeners (ik sprek unvernünftig), ik bün wat mehr. Ik hef mehr arbeit, ik hef mehr Släg kregen, ik bün ofter gefangen, oft in Dodesgefahrn west. 1. Cor. 15, 10.

24. Vun de Juden hef ik fief mal veertig Släg weniger een kregen. 5. Mos. 25, 3.

25. Ik bün dree mal utpietscht, een mal steenigt, dree mal hef ik Schiffbruch leden, Dag un Nacht hef ik tobrocht in de Deep vun de See. Apost. 16, 22. 14, 19.

26. Ik hef oft reist, ik bün in Gefahr west to Water, in Gefahr mank de Mörders, in Gefahr mank de Juden, in Gefahr mank de Heiden, in Gefahr in de Städ, in Gefahr in de Wüstenie, in Gefahr up de See, in Gefahr mank de falschen Bröder; Apost. 27, 2.

27. In Möh un Arbeit, in veel Waken, in Hunger un Döst, in veel Fasten, in Frost un Naktheit. Kap. 6, 5.

28. Oder wat sik süns noch todregen deiht, dat ik däglich anlopen war, un Sorg dregen doh um de Gemeenen. Apost. 20, 18.

29. Wokeen is nich swak, un ik ward nich swak? Wokeen ward argert, un ik brenn nich?

30. Wenn ik mi jemals mit wat rühmen schull, so will ik mi mit min Swakheit rühmen. Kap. 12, 5.

31. GOtt un unsen HErrn JEsus Christus Sin Vader, de lavt sie in Ewigkeit, weet, dat ik nich leegen doh. Röm. 1, 25.

32. To Damaskus, verwahr den König Areta sin Landpleger de Damasker ehr Stadt, un wull mi griepen. Apost. 9, 24.

33. Un ik war in en Korv to dat Finster rut dörch de Mur dal laten un keem weg ut sin Hand. Joh. 2, 15. Apost. 9, 25.

Dat 12. Kapitel.

1. Dat Grotspreken nützt mi jo Nicks, doch will ik kamen up den HErrn Sin Gesichte un Apenbarungen.

2. Ik kenn en Minschen in Christus vör veertein Jahr (is he in den Lief west, so weet ik dat nich, oder is he ut den Lief herut west, so weet ik dat ok nich, GOtt weet dat), desülvige war entzückt bet in den drüdden Himmel.

3. Un ik kenn densülvigen Minschen (ob he in den Lief oder ut den Lief west is, weet ik nich, GOtt weet dat). Kap. 11, 11.

4. He war entzückt in dat Paradies, un hör unutsprekliche Wör’, weke keen Minsch seggen kann.

5. Darmit will ik mi rühmen, vun mi sülvst will ik awer nicks rühmen, as min Swakheit. Kap. 11, 30.

6. Un wenn ik grot vun mi spreken wull, dä ik darum nicks Döricht, denn ik wull de Wahrheit seggen. Ik doh dat awer nich, up dat nich Jemand mi mehr achten deiht, as he an mi süht, oder vun mi hört. Kap. 10, 8. 11, 16.

7. Un up dat ik mi nich mit de ganz unöwerschwängliche Apenbarung to wichtig mak, is mi en Pahl in dat Fleesch geven, ik meen den Satan sin Engel, de mi mit de Füst slan deiht, up dat ik mi nich to grot maken doh. Hiob. 2, 6.

8. Darum ik dree mal to den HErrn fleht hef, dat he vun mi wieken schull.

9. Un He hett to mi seggt: Lat di Min Gnad genog sien, denn Min Kraft is in den Swacken mächtig. Darum will ik am allerleevsten mit min Swakheit rühmen, up dat Christus Sin Kraft bi mi wahnen deiht.

10. Darum hef ik guden Moth in Swakheiten, in Schimp, in Not, in Verfolgung, in Angsten, wegen Christus. Denn wenn ik swak bün, bün ik stark.

11. Ik bün en Narr warn öwer dat rühmen, darto hebbt ji mi dwungen. Denn ik schull vun ju lavt warn, wiel ik nich ringer bün, as de hogen Apostels sünd, obgliek ik nicks bün. Kap. 11, 1. 6. 11, 5.

12. Denn de Teken vun en Apostel sünd jo mank ju geschehn, mit alle Geduld, mit Teken un mit Wunner un mit Dahten.

13. Wat is dat, worin ji ringer sünd as de annern Gemeenen, ahn dat ik sülvst ju nich beswert hef? Vergevt mi düsse Sünd. Kap. 11, 9. 1. Cor. 9, 12.

14. Seht, ik bün bereit, ton drüdden Mal na ju hen to kamen un will ju nich to Last falln, denn ik sök nich ju Eegendom, sonnern ju sülvst. Denn de Kinner schüllt nich för de Öllern Göder sammeln, sonnern de Öllern för de Kinner. Kap. 13, 1.

15. Ik awer will geern utgeven un utgeven warrn för ju Seelen, obgliek ik ju heel leef hef un doch wenig leevt warr. Kap. 1, 6.

16. Awer dat mag sien, dat ik ju nich to Last west bün, sonnern wiel ik slau bün, hef ik ju mit List fungen. 2. Thess. 3, 8. Kap. 11, 9.

17. Hef ik awer ok Jemand benadeelt dörch weke, de ik na ju hen schickt hef?

18. Ik hef Titus vermahnt un en Broder mit em schickt. Hett Titus ju ok benadeelt? Hebbt wi nich in een GEist wandelt? Sünd wi nich in desülvigen Fotsporn gahn? Kap. 8, 6. 16. 18.

19. Meent ji wedder, wi verantwort uns? Wi red in Christus vör GOtt; awer all dat, min Leevsten, geschüt ju to Beterung.

20. Denn ik bün bang, wenn ik kam, dat ik ju nich finn, as ik will, un ji mi ok nich finnt as ji wüllt, dat nich Striet, Afgunst, Torn, Kiev, Nareden, Ohrenblasen, Grotdohn, Uprohr dar wes’; Kap. 10, 2. 1. Cor. 4, 6.

21. Dat ik nich nochmal kam un mi min GOtt demödigen deiht bi ju, un dat ik Leed dregen mutt öwer Veele, de vörher sündigt un keen Buß dahn hebbt, för de Unreinigkeit, un Horeri un Untucht, de se dreven hebbt. Kap. 13, 2.

Dat 13. Kapitel.

1. Kam ik ton drüdden Mal to ju hen, so schall jede Sak dörch twee oder dree Tügen fastsett warrn.

2. Ik hef ju dat all seggt un segg ju dat vörut, as wenn ik dar weer, ton annern Mal, un schriev dat nu, wo ik weg bün, an de, de fröher sündigt hebbt, un de Annern all: wenn ik nochmal kamen doh, so will ik nich schonen.

3. Denn ji sökt, dat ji den mal gewahr ward, de in mi reden deiht, ik meen Christus, de mank ju nich swak is, sonnern mächtig mank ju is.

4. Un wenn He ok krüzigt is in de Swakheit, so levt He doch in GOtt Sin Kraft. Un wenn wi ok swak sünd in Em, so levt wi doch mit Em in de Kraft vun GOtt mank ju. Phil. 2, 7. 8.

5. Prövt ju sülvst, ob ji in den Gloven staht, prövt ju sülvst. Oder erkennt ji ju nich sülvst, dat JEsus Christus in ju is? Dat wes’ denn, dat ji undüchtig sünd. 1. Cor. 11, 28. Röm. 8, 9. 10. Gal. 2, 20. Kol. 1, 27.

6. Ik höp awer, ji seht in, dat wi nich undüchtig sünd.

7. Ik bä awer GOtt, dat ji nicks Övels doht, nich up dat wi düchtig sehn ward, sonnern up dat ji dat Gude doht un wi as de Undüchtigen sünd.

8. Denn wi künnt Nicks gegen de Wahrheit, sonnern för de Wahrheit.

9. Wi freut uns awer, wenn wi swak sünd un ji mächtig. Un datsülvige wünscht wi ok, ik meen ju Vullkamenheit.

10. Darum schriev ik ok all düt wo ik vun ju weg bün, up dat ik nich, wenn ik bi ju bün, scharp to sien bruk, na de Macht, de de HErr mi geven hett, to betern, un nich to verdarven. Kap. 2, 3. 10, 8.

11. Toletzt, leeve Bröder, freut ju, west vullkamen, tröst ju, hebbt een Sinn, west fredlich, so ward de GOtt vun de Leev un den Freden mit ju sien. Phil. 4, 4. Röm. 15, 33.

12. Gröt’ ju eenanner mit den bröderlichen Kuß. All de Hilligen gröt’ ju. 1. Cor. 16, 20.

13. Unsen HErrn JEsus Christus Sin Leev un den hilligen GEist Sin Gemeenschaft wes’ mit ju all! Amen.

De anner Epistel an de Corinther, schickt vun Philippi in Macedonien, dörch Titus un Lukas.

De Epistel St. Pauli an de Galater.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, en Apostel, (nich vun Minschen, ok nich dörch Minschen, sonnern dörch JEsus Christus, un GOtt den Vader, de Em upweckt hett vun de Doden). v. 11. 12. Apost. 3, 15.

2. Un all de Bröder, de bi mi sünd, an de Gemeenen in Galatien.

3. Gnad wes’ mit ju, un Freden vun GOtt, den Vader, un unsen HErrn, JEsus Christus, Röm. 1, 7. 1. Cor. 1, 3. Eph. 1, 2. 1. Pet. 1, 2. 2. Joh. v. 3.

4. De sik sülvst för unse Sünden hengeven hett, dat He uns retten dä vun düsse gegenwärtige böse Welt na GOtt un unsen Vader Sin Willen, Kap. 2, 20. 1. Tim. 2, 6. Tit. 2, 14. 1. Joh. 5, 19.

5. Weken wes’ Ehr vun Ewigkeit to Ewigkeit! Amen. 1. Tim. 4, 18.

6. Mi wunnert, dat ji ju so bald afwenden lat vun den, de ju beropen hett in de Gnad vun Christus, to en anner Evangelium; Kap. 5, 8.

7. So dat doch keen anner geven deiht, ahn dat dat weke gift, de ju verbiestert, un dat Evangelium vun Christus verdreihn wüllt. Apost. 15, 1. 24.

8. Awer wenn ok wi oder en Engel vun den Himmel ju en anner Evangelium predigen war, as wi ju dat predigt hebbt, de schall verflucht sien. 1. Cor. 16, 22.

9. So as wi nu seggt hebbt, so seggt wi ju nochmal: Wenn Jemand ju en anner Evangelium predigen deiht, as wat ji kregen hebbt, de schall verflucht sien.

10. Predig ik denn nu Minschen, oder GOtt ton Deenst? Oder denk ik Minschen gefällig to sien? Wenn ik de Minschen noch gefällig weer, so weer ik Christus Sin Knecht nich. 1. Thess. 2, 4.

11. Ik gev ju awer to weeten, leeve Bröder, dat dat Evangelium, dat vun mi predigt ward, nich minschlich is. 1. Cor. 15, 1. 3.

12. Denn ik hef dat vun keen Minschen kregen noch lehrt, sonnern dörch de Apenbarung vun JEsus Christus. 1. Cor. 11, 23.

13. Denn ji hebbt wol hört vun min Wandel in dat Judendom, as ik öwer alle Maaten GOtt Sin Gemeen verfolgen un terstören dä, Apost. 26, 9.

14. Un nehm to int Judendom öwer Veele vun min Glieken in min Geslecht un iverte öwer alle Maaten um dat Gesetz vun uns’ Vaders.

15. As dat awer GOtt wol gefalln dä, de mi vun min Moderlief hett utsonnert un beropen dörch Sin Gnad, Röm. 1, 1.

16. Dat He Sin Söhn in mi apenbaren dä, up dat ik Em dörch dat Evangelium mank de Heiden predigen dä, do töger ik nich un frog nich eerst Fleesch un Blot um Rath. Matth. 16, 17.

17. Keem ok nich na Jerusalem to de hen, de vör mi Apostels weern, sonnern trock hen na Arabien un keem wedder na Damaskus.

18. Dree Jahr darna keem ik na Jerusalem, Petrus to sehn un blev foftein Dag’ bi em. Apost. 9, 26.

19. Vun de annern Apostel awer seeg ik Keen, blot Jacobus, den HErrn Sin Broder. Matth. 13, 55.

20. Wat ik ju awer schrieven doh, seht, GOtt weet dat, dat leeg ik nich.

21. Naher keem ik in de Länner Syrien un Cilicien. Apost. 9, 30.

22. Ik weer awer de christlichen Gemeenen in Judäa vun Person unbekannt.

23. Se harrn blot hört, dat de uns fröher verfolg, de predigt nu den Gloven, den he fröher terstört hett;

24. Un lavten GOtt wegen mi.

Dat 2. Kapitel.

1. Veertein Jahr naher trock ik nochmal rup na Jerusalem, mit Barnabas un neem Titus ok mit mi.

2. Ik trock awer rup wegen en Apenbarung un besprok mi mit se öwer dat Evangelium, dat ik mank de Heiden predigen dä, besonners mit de, de dat Ansehn harrn, up dat ik nich umsunst leep oder lopen harr.

3. Awer ok Titus, de mit mi weer, war nich dwungen, sik to besnieden, obgliek he en Grieche weer. Apost. 16, 3.

4. Denn wiel falsche Bröder mit indrungen weern un sik nebenbi insleken harrn, um up to luern uns’ Frieheit, de wi hebbt in Christus JEsus, dat se uns knechten kunnen. Apost. 15, 24.

5. Weken wi ok nich een Stunn nageven, dat wi se gehorcht harrn, up dat de Wahrheit vun dat Evangelium bi ju bestahn dä.

6. Vun de awer, de dat Ansehn harrn, wat se ok fröher west sien mögt, daran liggt mi Nicks, denn GOtt nimmt keen Rücksicht up de Minschen ehr Ansehn. Mi awer hebbt de, de dat Ansehn harrn, Nicks Anners lehrt; Apost. 10, 34.

7. Sonnern as se sehn dän, dat mi vertrut weer dat Evangelium an de Vörhut, as Petrus dat Evangelium an de Besniedung. Apost. 13, 46.

8. (Denn de, weke Petrus kräftig west is to dat Apostelamt unner de Besniedung, de is mit mi ok kräftig west mank de Heiden;)

9. Un as se erkennen de Gnad, de mi geven weer, geven se, nämlich Jacobus un Kephas un Johannes, de för Pilers ansehn weern, mi un Barnabas de rechte Hand un warn mit uns eens, dat wi mank de Heiden, se awer unner de Besniedung predigen schulln;

10. Blot schulln wi an de Armen denken, wat ik ok flietig dahn hef. Apost. 11, 30. 12, 25. 24, 19.

11. As awer Petrus na Antiochien keem, trä ik gegen em up, denn dar weer Klag öwer em kamen.

12. Denn vörher, ehr weke vun Jacobus Sin keemen, eet he mit de Heiden; as se awer keemen, gung he weg un scheed sik vun se, darum, dat he vör de vun de Besniedung bang weer.

13. Un de annern Juden heuchelten mit Em, so dat ok Barnabas verföhrt war, mit se to heucheln.

14. Awer as ik seeg, dat se nich uprichtig wandeln dän, na de Wahrheit vun dat Evangelium, sprok ik to Petrus, frie un frank vör All: Wenn du, de du en Jud büst, heidnisch leven deihst un nich jüdisch, warum dwingst du denn de Heiden, jüdisch to leven? 1. Tim. 5, 20.

15. Wenn wi ok vun Natur Juden sünd, un nich Sünners ut de Heiden,

16. Doch, wiel wi weet, dat de Minsch dörch de Warke vun dat Gesetz nich gerecht ward, sonnern dörch den Gloven an JEsus Christus, so glovt wi ok an JEsus Christus, up dat wi gerecht ward dörch den Gloven an Christus un nich dörch de Warke vun dat Gesetz, denn dörch de Gesetzes Warke ward keen Fleesch gerechtfardigt. Apost. 15, 10. 11. Röm. 3, 20. 28. 4, 5. 11, 6. Eph. 2, 8.

17. Schulln wi awer, de dar sökt dörch Christus gerecht to warrn, ok noch sülvst as Sünders funnen warrn, so weer Christus en Sündendeener. Dat fehl ok noch!

18. Wenn ik awer dat, wat ik tweibraken hef, wedder upbu, so mak ik mi sülvst to en Öwertreder.

19. Ik bün awer dörch dat Gesetz dat Gesetz afstorven, up dat ik för GOtt leven doh; ik bün mit Christus krüzigt. Röm. 14, 7.

20. Ik lev, awer doch nich ik, sonnern Christus levt in mi. Denn wat ik nu int Fleesch leven doh, dat lev ik in den Gloven an GOtt Sin Söhn, de mi leev hatt hett un sik sülvst för mi hengeven. 2. Cor. 13, 5. Gal. 1, 4.

21. Ik smiet GOtt Sin Gnad nich weg, denn wenn dörch dat Gesetz de Gerechtigkeit kummt, so is Christus umsunst storven.

Dat 3. Kapitel.

1. O, ji unverständigen Galater, wokeen hett ju betovert, dat ji de Wahrheit nich gehorchen doht? weke Christus JEsus vör Ogen malt weer un nu mank ju krüzigt is? Luk. 24, 25.

2. Dat alleen will ik vun ju hörn: Hebbt ji den GEist kregen dörch de Warke vun dat Gesetz oder dörch de Predigt vun den Gloven?

3. Sünd ji so unverständig? In den GEist hebbt ji anfungen. Wüllt ji nu dat int Fleesch to End föhrn?

4. Hebbt ji denn umsunst so Veel utstahn? wenn dat Allns umsunst is?

5. De ju nu den GEist geven deiht un son Dahten in ju wirken deiht, deiht He dat dörch de Gesetzes Warke, oder dörch de Predigt vun den Gloven? Röm. 10, 8.

6. Ebenso as Abraham GOtt glovt hett, un em dat to Gerechtigkeit rekent is; Röm. 4, 3.

7. Seht nu in, dat de, de ut den Gloven sünd, Abraham sin Kinner sünd.

8. De Schrift awer hett dat vörher sehn, dat GOtt de Heiden dörch den Gloven gerecht maken dä, darum verkündigt se Abraham: In di schüllt alle Heiden segent warrn. 1. Mos. 12, 3.

9. Also ward de, de ut den Gloven sünd, mit den glövigen Abraham segent.

10. Denn de mit de Gesetzes Warke to dohn hebbt, de sünd unner den Fluch. Denn dat steiht schreven: Verflucht schall Jedereen wesen, de nich blift in all dat, dat schreven steiht in dat Gesetzbok, dat he dat deiht. 5. Mos. 27, 26.

11. Dat awer dörch dat Gesetz Nüms gerecht ward vör GOtt, is apenbar; de Gerechte ward dörch sin Gloven leven. Röm. 1, 17.

12. Dat Gesetz is awer nich ut den Gloven, sonnern de Minsch de dat Gesetz hollt, ward dardörch leven.

13. Christus awer hett uns erlöst vun dat Gesetz sin Fluch, as He ward en Fluch för uns (denn dat steiht schreven: Verflucht is Jedereen, de ant Holt hangen deiht,) Röm. 8, 3. 2. Cor. 5, 21. 5. Mos. 21, 23.

14. Up dat de Segen vun Abraham to de Heiden, keem, in Christus JEsus, un wi de Tosag vun den GEist dörch den Gloven kregen. 1. Mos. 12, 3.

15. Leeve Bröder, ik will na minschliche Wies’ reden: man veracht doch en Minsch sin Testament nich, wenn dat bestätigt is un sett ok Nicks to. Ebr. 9, 17.

16. Nu is de Tosag Abraham un sin Samen makt. He sprickt nich: »dörch den Samen«, as dörch Veele, sonnern as dörch een, »dörch din Samen,« weke is Christus. 1. Mos. 22, 18.

17. Ik segg awer darvun: dat Testament, dat vun GOtt fröher bestätigt is up Christus, ward nich uphaven, dat de Tosag schull dörch dat Gesetz uphörn, wat geven is awer veer hunnert un dörtig Jahr naher. 2. Mos. 12, 40. Apost. 7, 6.

18. Denn wenn dat Arv dörch dat Gesetz erworben war, so war dat nich dörch Tosag geven. GOtt awer hett dat Abraham dörch Tosag frie schenkt.

19. Wat schall denn dat Gesetz? Dat is hento kamen wegen de Sünd, bet de Samen keem, den de Tosag makt is un is stellt vun de Engeln dörch den Middelsmann sin Hand. 2. Mos. 19, 3.

20. Nu is awer en Middelsmann nich de Middelsmann vun een eenzigen; GOtt awer is Eener. 5. Mos. 4, 39. 6, 4.

21. Wat? Is denn dat Gesetz gegen GOtt Sin Tosag? Dat fehl ok noch. Wenn awer en Gesetz geven weer, dat lebendig maken kunn, denn keem de Gerechtigkeit wahrhaftig ut dat Gesetz. Röm. 8, 2-4.

22. Awer de Schrift hett Allns beslaten unner de Sünd, dat alle Minschen Sünders sünd, up dat de Tosag kamen dä dörch den Gloven an JEsus Christus, an de geven, de gloven doht. Röm. 3, 9. 11, 32. Gal. 3, 14. 26.

23. Bevör nu awer de Glov kamen dä, warn wi unner dat Gesetz verwahrt un verslaten up den Gloven, de schull apenbart warrn. Kap. 4, 3.

24. Also is dat Gesetz uns’ Tuchtmeister west up Christus, up dat wi dörch den Gloven gerecht warn. Röm. 10, 14.

25. Nu awer de Glov kamen is, sünd wi nich mehr unner den Tuchtmeister.

26. Denn ji sünd all GOtt Sin Kinner, dörch den Gloven an Christus JEsus. Jes. 56, 5. Joh. 1, 12. Röm. 8, 17.

27. Denn so veel vun ju döfft sünd, de hebbt Christus antrocken. Röm. 6, 3. 13, 14.

28. Hier is keen Jud noch Grieche, hier is keen Mann noch Fru, denn ji sünd alltomal Een in Christus JEsus. Röm. 10, 12. 1. Cor. 12, 13.

29. Sünd ji awer Christus Sin, so sünd ji jo Abraham sin Samen un na de Tosag Arven. Röm. 9, 7.

Dat 4. Kapitel.

1. Ik segg awer, so lang de Arv en Kind is, is twischen em un en Knecht keen Unnerscheed, obgliek he en Herr is vun all de Göder;

2. Sonnern he is unner de Vörmünners un Plegers, bet up de vun den Vader bestimmte Tied.

3. So ok wi, as wi Kinner weern, weern wi unner dat Regiment vun de üteren Ordnungen. Kap. 3, 23. 5, 1. Kol. 2, 20.

4. As awer de Tied erfüllt weer, schick GOtt Sin Söhn, geborn vun en Wief, un unner dat Gesetz dahn, 1. Mos. 49, 10.

5. Up dat He de, de unner dat Gesetz weern, erlösen dä un dat wi de Kindschaft kregen. Kap. 3, 13.

6. Dewiel ji nu Kinner sünd, hett GOtt den GEist vun Sin Söhn in ju Harten schickt, de dar schrigt: Abba, leev Vader! Röm. 8, 15.

7. Also is hier keen Knecht mehr, sonnern luter Kinner. Sünd dat awer Kinner, so sünd dat ok GOtt Sin Arven dörch Christus. Kap. 3, 29. Röm. 8, 16. 17.

8. Awer to de Tied, as ji GOtt nich erkennen dän, hebbt ji deent de, de vun Natur keen Götter sünd.

9. Nu awer ji GOtt erkennt hebbt, ja veelmehr vun GOtt erkennt sünd, woans dreiht ji ju nu wedder um na de swacken un eenfoltigen Satzungen, de ji nu wedder deenen wüllt?

10. Ji holt Dag un Monat un Fest un Jahrstieden. Röm. 14, 5.

11. Ik bün bang för ju, dat ik vellicht umsonst an ju arbeit hef. 2. Joh. v. 8.

12. West doch ebenso as ik, denn ik bün ebenso as ji. Leeve Bröder, ik bä ju, ji hebbt mi keen Leed dahn. 2. Cor. 2, 5.

13. Denn ji weet, dat ik ju in Swackheit na dat Fleesch dat Evangelium predigt hef ton eersten Mal. 1. Cor. 2, 3.

14. Un min Anfechtungen, de ik na dat Fleesch utstahn doh, hebbt ji nich veracht noch versmäht, sonnern as en Engel vun GOtt nehmt ji mi up, ja as JEsus Christus sülvst. Mal. 2, 7.

15. Wa weert ji dartomal so selig! Ik bün ju Tüg’, dat, wenn dat möglich west weer, ji harrt ju Ogen utreten un mi geven.

16. Bün ik denn nu ju Fiend warn, dat ik ju de Wahrheit vertelln doh? Amos. 5, 10.

17. Se ivert um ju nich nett, sonnern se wüllt ju vun mi affällig maken, dat ji um se ivern schüllt. Apost. 20, 30.

18. Ivern is gud, wenn dat geschüt för wat Gudes un nich blot wenn ik bi ju bün.

19. Min leeven Kinner, weke ik noch mal mit Angst to Welt bring, bet dat Christus en Gestalt in ju nehmen deiht. 1. Cor. 4, 15.

20. Ik wull awer, dat ik nu bi ju weer, un min Stimm umwanneln kunn, denn ik bün irr na ju.

21. Seggt mi, de ji unner dat Gesetz sien wüllt, hebbt ji dat Gesetz nich hört? Kap. 3, 25.

22. Denn dar steiht schreven, dat Abraham twee Söhns harr, een vun de Magd, een vun de Frie. 1. Mos. 21, 2.

23. Awer de vun de Magd weer, is na dat Fleesch geborn, de awer vun de Frie, is dörch de Tosag geborn.

24. De Wör’ hebbt wat to bedüden. Denn dat sünd de twee Testaments, dat een vun den Barg Sinai, dat to de Knechtschaft gebären deiht, weke is de Agar. Kap. 5, 1. Röm. 8, 15.

25. (Denn Agar heet in Arabien de Barg Sinai) un stellt Jerusalem vör, dat to düsse Tied is, un is deenstbar mit sin Kinner.

26. Awer dat Jerusalem, dat dar baben is, dat is de Frie, de is de Moder vun uns allen. Ebr. 12, 22. Offenb. 3, 12.

27. Denn dar steiht schreven: Wes’ fröhlich, du Unfruchtbare, de du nich gebären deihst un brek rut un rop, de du nich swanger büst, denn de Unbegevene hett veel mehr Kinner, as de den Mann hett. Jes. 54, 1.

28. Wi awer, leeve Bröder, sünd Kinner na de Tosag, gliek as Isaak. Röm. 9, 7.

29. Awer so as to de Tied, de na dat Fleesch geborn weer, den, de na den GEist geborn weer, verfolgen dä, so geiht dat nu noch.

30. Awer wat sprickt de Schrift? Stöt de Magd ut mit ehrn Söhn, denn de Magd ehr Söhn schall nich arven mit de Frie ehrn Söhn. 1. Mos. 21, 10. 12.

31. So sünd wi nu, leeve Bröder, nich de Magd, sonnern de Frie ehr Kinner. Kap. 3, 29.

Dat 5. Kapitel.

1. So staht nu fast in de Frieheit, to weke uns Christus befriet hett un lat ju nich in dat knechtische Joch wedder fangen. Joh. 8, 32.

2. Seht, ik Paulus segg ju: Wenn ji ju besnieden lat, so kann Christus ju Nicks nützen.

3. Ik betüg nochmal Jedereen, de sik besnieden lett, dat he noch schuldig is dat ganze Gesetz to holn. Jak. 2, 10.

4. Ji hebbt Christus verlarn, de ji dörch dat Gesetz gerecht warrn wöllt un sünd ut de Gnad fulln. Kap. 2, 21. Röm. 7, 2. 3.

5. Wi awer tövt in den GEist dörch de Glov up de Gerechtigkeit, de man höpen mutt. 2. Tim. 4, 8.

6. Denn in Christus JEsus gelt weder Besniedung noch Vörhut wat, sonnern de Glov, de dörch de Leev dädig is. 1. Cor. 7, 19.

7. Ji hebbt gud lopen. Wokeen hett ju upholn, de Wahrheit nich to gehorchen? Kap. 3, 1. 1. Cor. 9, 24.

8. Son Öwerreden is nich vun den, de ju beropen hett. Kap. 1, 6.

9. En beten Suerdeeg makt den ganzen Deeg suer. 1. Cor. 5, 6.

10. Ik hef dat Vertruen to ju in den HErrn, ji ward nich anner Sinns wesen. Wokeen ju awer irr maken deiht, de ward sin Ordeel drägen, he mag wesen, wer he will. 2. Cor. 2, 3. 8, 23. Gal. 1, 7.

11. Ik awer, leeve Bröder, de ik de Besniedung noch predigen doh, warum mutt ik denn Verfolgung utstahn? De Argernis an dat Krüz hett denn jo uphört. 1. Cor. 1, 23.

12. Wull GOtt, dat de ok utrod warn, de ju terstört. Ps. 12, 4.

13. Ji awer, leeve Bröder, sünd to de Frieheit beropen. Seht awer to, dat ji de Frieheit nich brukt’ um dat Fleesch to deenen; sonnern dörch de Leev schall de Een den Annern deenen. 1. Cor. 8, 9.

14. Denn dat ganze Gesetz ward in een Wort erfüllt, in dat: Hef din Neegsten leef as di sülvst. Mark. 12, 31.

15. Wenn ji ju awer eenanner bieten un freten doht, so nehmt ju in Acht, dat ji ju nich eenanner vertehrn doht. 2. Cor. 12, 20.

16. Ik segg awer: Wandelt in den Geist, denn ward ji dat Fleesch sin Lust nich dohn.

17. Denn dat Fleesch hett Lust to dat, wat den Geist towedder is, un de Geist to dat, wat dat Fleesch towedder is. Desülvigen sünd gegen eenanner, so dat ji nich doht, wat ji wüllt. Röm. 7, 15. 23.

18. Wenn ju awer de Geist regeren deiht, so sünd ji nich unner dat Gesetz.

19. Apenbar sünd awer dat Fleesch sine Warke, as dar sünd: Ehebruch, Horeri, Unreinigkeit, Untucht, 1. Cor. 6, 9.

20. Afgötterie, Toveri, Fiendschaft, Striederie, Neid, Torn, Kiev, Zwietracht, Rotten, Haß, Mord,

21. Supen, Freten un desglieken, wovun ik ju fröher seggt hef un segg ju nochmal, dat de, de so wat doht, GOtt Sin Riek nich arven künnt. Luk. 21, 34. Eph. 5, 5.

22. Den Geist sin Frucht awer is: Leev, Freud, Freden, Geduld, Fründlichkeit, Gudheit, Glov, Sachtmoth, Keuschheit. Eph. 5, 9.

23. Gegen son Lüd is dat Gesetz nich. 1. Tim. 1, 9.

24. De awer Christus tohört, de krüzigt ehr Fleesch mitsamt de Lüste un Begierden. 1. Cor. 15, 28. Röm. 6, 6.

25. Wenn wi in den GEist leven doht, so lat uns ok in den Geist wandeln. Röm. 8, 5.

26. Lat uns nich na nicksnutzige Ehr gierig sien, uns eenanner herut to förrern un to hassen. Phil. 2, 3.

Dat 6. Kapitel.

1. Leeve Bröder, wenn en Minsch vun en Fehler öwerielt war, so help em wedder torecht mit sachtmödigen Geist, de ji geistlich sünd. Un seh up di sülvst, dat du nich ok versöcht warrst. Matth. 18, 15. Röm. 15, 1. Jak. 5, 19.

2. Lat den Een den Annern sin Last mit drägen, so ward ji Christus Sin Gesetz erfülln.

3. Wenn awer Jemand vun sik meent, he is wat, as he doch Nicks is, de bedrügt sik sülvst.

4. Lat Jedereen awer sin Wark unnersöken, un denn ward he an sik sülvst Ehr hebben, un nich an en Annern. 1. Cor. 11, 28.

5. Denn Jedereen ward sin Last drägen. 1. Cor. 3, 8. 2. Cor. 5, 10.

6. De awer mit dat Wort unnerricht ward, de schall den, de em unnerricht, allerhand Gudes mitdeelen.

7. Irrt ju nich, GOtt let sik nich spotten. Denn wat de Minsch seit, dat ward he arn.

8. Wokeen up sin Fleesch seit, de ward vun dat Fleesch dat Verdarven arn. Wokeen awer up den Geist seit, ward vun den Geist dat ewige Leven arn. Spr. 22, 8. Röm. 8, 13.

9. Lat uns awer Gudes dohn un nich möd warrn, denn to sin Tied ward wi ok arn ahn Uphör. 2. Thess. 3, 13. Offenb. 2, 3.

10. As wi denn nu Tied hebbt, so lat uns Gudes dohn an Jedereen, to allermeist awer an de Glovensbröder.

11. Seht, mit wa veel Wör’ hef ik ju schreven mit min egen Hand.

12. De sik wüllt angenehm maken na dat Fleesch, de dwingt ju, ju besnieden to laten, blot up dat se nich mit Christus Sin Krüz verfolgt warrn. Phil. 3, 18.

13. Denn ok se sülvst, de sik besnieden lat, holt dat Gesetz nich; sonnern se wüllt, dat ik ju besnieden laten schall, up dat se mit ju Fleesch grot dohn künnt. Apost. 15, 10.

14. Dat fehl awer ok noch, dat ik mit wat anners grot dä as mit unsen HErrn JEsus Christus Sin Krüz, dörch weke mi de Welt krüzigt is, un ik de Welt. Jer. 9, 24. 1. Cor. 1, 31. Spr. 29, 27.

15. Denn in Christus JEsus gelt weder Besniedung, noch Vörhut wat, sonnern en nie Kreatur. Matth. 12, 50. Joh. 15, 14. 1. Cor. 7, 19.

16. Un so Veele as na düsse Regel umher gahn doht, öwer de wes’ Fred un Barmhartigkeit, nämlich öwer GOtt Sin Israel. Ps. 125, 5.

17. Vun nu af an schall Nüms mi noch Möh maken, denn ik hef den HErrn JEsus Sin Maalteken an min Lief.

18. Unsen HErrn JEsus Christus Sin Gnad wes’ mit ju Geist, leeve Bröder! Amen. Phil. 4, 23. 2. Tim. 4, 22. Philem. v. 25.

An de Galater schickt vun Rom.

De Epistel Pauli an de Epheser.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, en Apostel JEsu Christi, dörch GOtt Sin Willn, an de Hilligen to Ephesus un Glövigen an Christus JEsus. 2. Cor. 1, 1. Röm. 1, 7. 1. Cor. 1, 2.

2. Gnade wes’ mit ju un Freden vun GOtt unsen Vader un den HErrn JEsus Christus! Röm. 1, 7. Gal. 1, 3. 2. Pet. 1, 2.

3. Lavt wes’ GOtt und unsen HErrn JEsus Christus Sin Vader, de uns segent hett mit allerhand geistlichen Segen in himmlische Göder, dörch Christus. 2. Cor. 1, 5. 1. Pet. 1, 3.

4. As He uns utwählt hett dörch densülvigen, ehr de Grund vun de Welt leggt weer, dat wi schüllt hillig wesen, un unsträflich in de Leev; Joh. 15, 16. 2. Tim. 1, 9.

5. Un hett uns bestimmt to Kindschaft gegen Em sülvst, dörch JEsus Christus, na dat Wolgefalln vun Sin Willen. Joh. 1, 12.

6. To en Lof vun Sin herrlich Gnad, wodörch He uns angenehm makt hett in den, weken He leef hett; Matth. 3, 17.

7. An weken wi hebbt de Erlösung dörch Sin Blod, nämlich de Vergevung vun de Sünd, dörch den Riekdom vun Sin Gnad. Apost. 20, 28. Kol. 1, 14. Ebr. 9, 12. Röm. 9, 23.

8. Weke uns rieklich wedderfahrn is dörch allerhand Weisheit un Klokheit.

9. Un hett uns weten laten dat Geheemnis vun Sin Willn, na Sin Wolgefalln un hett datsülvige apenbar warrn laten dörch Em, Kap. 3, 9. Röm. 16, 25. Kol. 1, 26.

10. Up dat dat predigt ward, as de Tied erfüllt weer, up dat all Ding tosamen fat warn unner een Haupt in Christus, beides, wat in den Himmel un up de Eer is, dörch Em sülvst. Gal. 4, 4.

11. Dörch weken wi ok to dat Arfdeel kamen sünd, de wi vörher bestimmt sünd, na den Sin Vörsatz, de all Ding wirken deiht na den Rath vun Sin Willen. Apost. 26, 18.

12. Up dat wi wat sien schulln to dat Lof vun Sin Herrlichkeit, de wi tovör up Christus höpt hebbt. Gal. 3, 23. 25.

13. Dörch weken ji ok hört hebbt dat Wort vun de Wahrheit, ik meen dat Evangelium vun ju Seligkeit, dörch weken ji ok, as ji glövig warn, verseegelt warn sünd mit den hilligen GEist vun de Tosag, Kap. 4, 30. 2. Cor. 1, 22.

14. Weke is dat Handgeld vun uns’ Arf to unse Erlösung, dat wi Sin Egendom warn, to dat Lof vun Sin Herrlichkeit. 2. Cor. 1, 22. 5, 5.

15. Darum ok ik, nadem ik hört hef vun den Glov bi ju, an den HErrn JEsus, un vun ju Leev to alle Hilligen;

16. Hör ik nich up, för ju to danken un denk an ju in min Gebet, Röm. 1, 9.

17. Dat unsen HErrn JEsus Christus Sin GOtt, de Vader vun de Herrlichkeit, ju gev den GEist vun de Weisheit un de Apenbarung, to Erkenntnis vun Em sülvst, Röm. 6, 4.

18. Un klare Ogen för ju Verstand, so dat ji erkennen doht, wat dar is de Hoffnung vun ju Berop, un wat dar is de Riekdom vun Sin herrlich Arf an Sin Hilligen. 2. Cor. 4, 4.

19. Un wat dar is de öwerswängliche Grötte vun Sin Kraft an uns, de wi gloven doht, na de Wirkung vun Sin mächtig Kraft,

20. De He wirkt hett in Christus, as He Em vun de Doden upweckt un to Sin rechte Hand in den Himmel sett hett.

21. Öwer all Fürstendömer, Gewalt, Macht, Herrschaft, un Allns, dat nennt warrn kann, nich blot in düsse Welt, sonnern ok in de tokünftige. Kol. 2, 10.

22. Un hett alle Dinge unner Sin Föt dahn un hett Em sett to en Haupt vun de Gemeenen öwer Allns. Ps. 8, 7. 8. Matth. 28, 18.

23. De dar is Sin Lief, nämlich de Füll vun dat, dat Allns in Allen erfüllen deiht. Röm. 12, 5. 1. Cor. 12, 27.

Dat 2. Kapitel.

1. Un ok ji, as ji dod weert dörch Öwertredung un Sünd, Röm. 5, 6. Kol. 2, 13.

2. In weke ji eenstmals wandelt hebbt na düsse Welt ehr Lop un na den Fürsten, de in de Luft herrschen deiht, nämlich na den GEist, de to düsse Tied sin Spilwark hett in den Ungloven sin Kinner. Tit. 3, 3. Eph. 6, 12. Joh. 12, 31.

3. Mank weke wi ok All eenstmals unsen Wandel hatt hebbt in unse Fleesch sin Lüste, un dän dat Fleesch un de Vernunft ehr Willn un weern ok vun Natur Kinner vun den Torn, gliek as de Annern. Kol. 3, 7.

4. Awer GOtt, de dar riek is an Barmhartigkeit dörch Sin grote Leev, womit He uns leef hatt hett, Kap. 1, 7. Röm. 2, 4. 10, 12.

5. As wi dod weern in de Sünd, hett He uns samt Christus lebendig makt, (denn ut Gnaden sünd ji selig warn,) Röm. 5, 6.

6. Un hett uns samt Em upweckt un samt Em in dat himmlische Wesen versett, in Christus JEsus, 2. Cor. 4, 14. Phil. 3, 20.

7. Up dat He wiesen dä in de tokünftige Tied Sin Gnad ehr unutsprekliche Riekdom, dörch Sin Gudheit öwer uns in Christus JEsus.

8. Denn ut Gnad sünd ji selig warn dörch de Glov, un datsülvige nich ut ju, GOtt Sin Gav is dat; Gal. 2, 16.

9. Nich ut de Warke, up dat sik nich Jemand wichtig maken deiht. 1. Cor. 1, 29.

10. Denn wi sünd Sin Wark, schapen in Christus JEsus to gude Warke, to weke GOtt uns vördem torecht makt hett, dat wi darin wandeln schulln. Tit. 2, 14. Ebr. 13, 21.

11. Darum denkt daran, dat ji, de ji eenstmals na dat Fleesch Heiden west sünd, un de Vörhut nennt warn vun de, de nennt sünd de Besniedung na dat Fleesch, de mit de Hand geschüt, Kap. 5, 8. 1. Cor. 12, 2.

12. Dat ji to desülvige Tied weert ahn Christus, Frömde un Utländers vun Israel, un Frömde vun de Testamente vun de Tosag, woher ji keen Hoffnung harrt un weert ahn GOtt un de Welt. Neh. 2, 20. Röm. 9, 4.

13. Nu awer, de ji in Christus JEsus sünd un vördem wiet af weert, sünd nu dicht bi warn dörch Christus Sin Blod.

14. Denn He is unse Freden, de ut beide eens makt hett un hett afbraken den Tun, de dartwischen weer, dardörch, dat He dörch Sin Fleesch de Fiendschaft wegnehm. Jes. 9, 6. Apost. 10, 36.

15. Nämlich dat Gesetz, dat ut Gebote besteiht, up dat He ut twee een nien Minschen in Em sülvst schapen un Freden maken dä, Kol. 2, 14. 2. Cor. 5, 17.

16. Un dat He beide versöhn mit GOtt in een Lief, dörch dat Krüz un hett de Fiendschaft dod makt dörch sik sülvst. Kol. 1, 20.

17. Un is kamen, hett verkündigt in dat Evangelium den Freden, ju, de ji wiet weg weert, un de, de up de Neeg weern. Jes. 57, 19. Zach. 9, 10.

18. Denn dörch Em hebbt wi den Togang alle beide in een GEist to den Vader. Kap. 3, 12. Joh. 14, 6.

19. So sünd ji nu nich mehr Gäst un Fremde, sonnern Börger mit de Hilligen un GOtt Sin Huslüd. Phil. 3, 20. Ebr. 12, 22. 23.

20. Upbut up de Apostel un Propheten ehr Grund, wiel JEsus Christus de Ecksteen is, Jes. 28, 16.

21. Up den de ganze Bu in enanner fogt waßt to en hilligen Tempel in den HErrn,

22. Up den ji ok mit upbut ward to en Gotteshus in den GEist. 1. Pet. 2, 5.

Dat 3. Kapitel.

1. Darum bün ik, Paulus, Christus JEsus Sin Gefangen för ju Heiden, Apost. 21, 33. Gal. 5, 11. Phil. 1, 7. 2. Tim. 1, 8.

2. Nadem ji hört hebbt vun dat Amt vun GOtt Sin Gnad, de mi an ju geven is. Apost. 9, 15.

3. Dat mi is kund warn düt Geheemnis dörch Apenbarung, as ik baben in korten schreven hef. Kap. 1, 9. 10.

4. Woan ji, wenn ji dat lesen doht, marken künnt min Verstand an dat Geheemnis vun Christus, Kol. 4, 3.

5. Wat nich kund dahn is in de vörigen Tieden de Minschenkinner, as dat nu Sin hillige Apostel un Propheten dörch den GEist apenbart is. Kap. 1, 9.

6. Nämlich, dat de Heiden Mitarven sünd un mit infogt un Mackers vun Sin Tosag in Christus, dörch dat Evangelium, Kap. 1, 13. 2, 13. 15. 16. Gal. 3, 28. 29.

7. Darvun ik en Deener warn bün, na de Gav, ut GOtt Sin Gnad, de mi na Sin mächtige Kraft geven is.

8. Mi, den Allergeringsten mank de Hilligen, is geven düsse Gnad, mank de Heiden to verkündigen Christus Sin Riekdom, de gar nich uttodenken is; 1. Cor. 15, 9. 10. Apost. 9, 15. Gal. 1, 16.

9. Un klar to maken Jedereen, wat dar is de Gemeenschaft vun dat Geheemnis, dat vun de Welt her verborgen west is in GOtt, de all Ding schapen hett dörch JEsus Christus; Apost. 26, 18.

10. Up dat nu kund war för de Fürstendömer un Herrschaften in den Himmel, an de Gemeen, GOtt Sin männifolige Wiesheit, 1. Pet. 1, 12. Röm. 11, 33.

11. Na den Vörsatz vun de Welt her, den He bewiest hett in Christus JEsus, unsen HErrn;

12. Dörch weken wi hebbt Freudigkeit un Togang in alle Toversicht dörch den Gloven an Em. Joh. 14, 6. Ebr. 4, 16.

13. Darum bä ik, dat ji nich möd ward wegen min Bedröfnis, de ik för ju utstah, weke ju en Ehr is.

14. Darum bög ik min Knee gegen unsen HErrn JEsus Christus Sin Vader,

15. De de rechte Vader is öwer Allns wat Kinner heeten deiht in de Himmel un up de Eer,

16. Dat He ju Kraft geven deiht na den Riekdom vun Sin Herrlichkeit, stark to warrn dörch Sin GEist an den inwendigen Minschen, Kap. 1, 7. 2, 7. 6, 10.

17. Un Christus to wahnen dörch de Glov in ju Harten, un dörch de Leev inplant un gründ to warrn, Joh. 14, 23.

18. Up dat ji begriept mit all de Hilligen, wat dar is de Breed, un de Läng, un de Deep, un de Hög;

19. Ok erkennt, dat Christus leev hebben, veel beter is, as alles Weten, up dat ji vull makt ward mit allerhand Füll vun GOtt.

20. Den awer, de unutspreklich dohn kann öwer Allns, dat wi bedt oder verstaht, na de Kraft, de in uns arbeiden deiht, Röm. 16, 25.

21. Den wes’ Ehr in de Gemeen, de in Christus JEsus is, to all Tied, vun Ewigkeit to Ewigkeit. Amen! Röm. 11, 36. 16, 27. 1. Tim. 1, 17.

Dat 4. Kapitel.

1. Nu vermahn ik ju, ik Gefangene in den HErrn, dat ji wandeln doht, as sik dat hört vör ju Berop, to den ji beropen sünd,

2. Mit alle Demoth und Sachtmoth, mit Geduld un lat een den annern in de Leev bistahn, Apost. 20, 19. Kol. 3, 12.

3. Un beflietigt ju to holn de Enigkeit in den GEist, dörch dat Fredensband. 1. Cor. 12, 13.

4. Een Lief un een GEist, as ji ok beropen sünd up een Hoffnung vun ju Beropung. Röm. 12, 5.

5. Een HErr, een Glov, een Döp, 5. Mos. 6, 4. 1. Cor. 8, 4. 6.

6. Een GOtt un Vader vun uns alln, de dar is öwer ju all un dörch ju all un in ju all. Mal. 2, 10. 1. Cor. 12, 6.

7. Jedereen awer mank uns is geven de Gnad na dat Maat vun Christus Sin Gnad. Röm. 12, 3. 1. Cor. 12, 11.

8. Darum sprickt He: He is upfahrn in de Hög un hett dat Gefängnis gefangen föhrt un hett de Minschen Gaven geven. Ps. 68, 19. Richt. 5, 12. Kol. 2, 15. Apost. 2, 33.

9. Dat He awer upfahrn is, wat is dat anners, as dat He vörher dal fahrt is in de unnersten Stä’n vun de Eer? Joh. 3, 13.

10. De dal fahrn is, dat is desülvige, de upfahrt is öwer alle Himmel, up dat He Allns erfülln dä. Apost. 2, 23.

11. Un He hett weke to Apostels sett, weke awer to Propheten, weke to Evangelisten, weke to Harrn un Lehrers, 1. Cor. 12, 28.

12. Dat de Hilligen völlig torecht makt warn to dat Wark vun’t Amt, wodörch Christus Sin Lief upbut war. Röm. 12, 5. 1. Pet. 2, 5.

13. Bet dat wi All rankamt to een Glov un een Erkenntnis vun GOtt Sin Söhn, un en vullkamen Mann ward na dat Maat vun dat vullkamen Öller vun Christus; Kap. 3, 18. 19.

14. Up dat wi nich mehr Kinner sünd un uns umherdrieven un umhersmieten lat vun allerhand Wind, vun de Lehr, dörch de Minschen ehr Schalkheit un Verföhrung, womit se to uns ranschliekt, um uns to verföhrn.

15. Lat uns awer rechtschaffen wesen in de Leev un wassen in alln Stücken an den, de dat Haupt is, Christus; Kap. 5, 23. Kol. 1, 18.

16. Vun den ut de ganze Lief tosamen fogt is un en Lidmat an dat anner hangen deiht dörch alle Gelenke; wodörch dat een den annern helpen deiht na en jeden Lidmat sin Wark in sin Maat, un makt, dat de Lief wassen deiht to sin egen Beterung, un dat all in de Leev. Röm. 12, 5.

17. So segg ik nu un tüg dat in den HErrn, dat ji nich mehr wandeln doht as de annern Heiden in de Nichtigkeit vun ehrn Sinn, Röm. 1, 21.

18. Weke ehr Verstand düster makt is un sünd afkamen vun dat Leven, dat ut GOtt is, dörch de Unwissenheit, de in se is, dörch ehr Hart sin Blindheit. Kap. 2, 12.

19. Weke ruchlos sünd un sik de Untucht hengeven hebbt, un drievt allerhand Unreinigkeit togliek mit den Giez.

20. Ji awer hebbt Christus nich so kennen lehrt;

21. Wenn ji anners vun Em hört hebbt un in Em lehrt sünd, dat in JEsus en rechtschaffen Wesen is. Kap. 1, 13.

22. So leggt nu vun ju af, na den vörigen Wandel, den olen Minschen, de dörch Lüste sik in Irrdom verdarven deiht. Röm. 6, 6. Kol. 3, 9. Gal. 6, 8.

23. Verniert ju awer in ju Gemöth sin Geist; Röm. 12, 2.

24. Un treckt den nien Minschen an, de na GOtt schapen is in rechtschaffene Gerechtigkeit un Hilligkeit. 1. Mos. 1, 26. 27.

25. Darum lat dat Leegen na un red de Wahrheit, Jedereen mit sin Neegsten, wiel wi unner eenanner Lidmaten sünd. Kol. 3, 9.

26. Törnt un sündigt nich, lat de Sünn nich öwer ju Torn unnergahn. Ps. 4, 5. Jak. 1, 19. 20.

27. Gevt ok den Düwel nich na. 1. Pet. 5, 9. Jak. 4, 7.

28. Wokeen stahlen hett, de stehl nich wedder, sonnern he schall arbeiden un schaffen mit de Hann wat Gudes, up dat he wat to geven hett an de, de dat nödig hebbt. 1. Thess. 4, 11. 2. Thess. 3, 8. 12.

29. Lat keen ful Snack ut ju Mund gahn, sonnern wat nützlich to Beterung is, wa dar Noth deiht, dat dat holdselig to hörn is. Kap. 5, 4. Matth. 12, 36.

30. Un bedrövt nich GOtt Sin hilligen GEist, womit ji versegelt sünd up den Dag vun de Erlösung. Jes. 7, 13. 63, 10.

31. All Bitterkeit un Grimm, un Torn, un Geschrie, un Lästerung schall wiet vun ju wesen, togliek mit all Bosheit. Kol. 3, 8.

32. West gegen eenanner fründlich, hartlich, un vergevt de Een den Annern so, as GOtt ju vergeven hett in Christus.

Dat 5. Kapitel.

1. So ward nu GOtt Sin Nafolgers as de leeven Kinner,

2. Un wandelt in de Leev, gliek as Christus uns leef hatt hett un Sik Sülvst hengeven för uns to en Gav un Opfer, GOtt to en söten Geruch. Mark. 12, 31.

3. Horeri awer un all Unreinigkeit oder Giez lat nich vun ju seggt warrn, as dat sik för de Hilligen schicken deiht. Kol. 3, 5.

4. Ok schandbare Wör’ oder Narrerien oder Possenrieten, wat ju nich anstahn deiht, sonnern veelmehr Dankseggung. Kap. 4, 29. Matth. 12, 36.

5. Denn dat schüllt ji weten, dat keen Horer oder Unreiner, oder Gieziger (de en Götzendeener is), Arfdeel hett an dat Riek vun Christus oder GOtt. 1. Cor. 6, 9. 10.

6. Lat ju vun Nüms verföhrn mit nichtige Wör’, denn wegen de kummt GOtt Sin Torn öwer de Kinner vun den Ungloven. Matth. 24, 4. Mark. 13, 5. Luk. 21, 8. 1. Cor. 15, 33. 2. Thess. 2, 3.

7. Darum hebbt Nicks mit se to dohn.

8. Denn ji weert eenstmals in Düstern, nu awer sünd ji en Licht in den HErrn. Kap. 2, 11. 1. Pet. 2, 9.

9. Wandelt as de Kinner vun dat Licht. Den GEist Sin Frucht is allerhand Güdigkeit un Gerechtigkeit un Wahrheit. Joh. 12, 36.

10. Un prövt ut, wat den HErrn wolgefalln deiht. Röm. 12, 2.

11. Un hebbt keen Gemeenschaft mit de unfruchtbaren Warke vun de Düsternis, straft se veelmehr.

12. Denn wat se heemlich doht, dat is ok schändlich to seggen. Röm. 1, 24.

13. All dat ward awer apenbar, wenn dat vun dat Licht straft ward. Denn Allns, wat apenbar ward, dat is Licht. Joh. 3, 20. 21.

14. Darum sprickt He: Wak up, de du slapen deihst un stah up vun de Doden, so ward Christus di hell maken. Jes. 60, 1.

15. So seht nu to, dat ji vörsichtig wandeln doht, nich as de Unwiesen, sonnern as de Wiesen. Matth. 10, 16. Jak. 3, 13.

16. Un schickt ju in de Tied, denn dat is böse Tied. Röm. 12, 11.

17. Un ward nich unverständig, sonnern verständig, wat den HErrn Sin Will wesen mag. Röm. 12, 2. 1. Thess. 4, 3.

18. Un supt ju nich vull Wien, worut en unordentlich Wesen kamen deiht, sonnern ward vull vun GEist,

19. Un red mank ju in Psalmen, Lofgesänge un geistliche Leeder, singt un speelt vun den HErrn in ju Harten. Kol. 3, 16. Ps. 33, 2. 3.

20. Un dankt ümmer GOtt den Vader för Allns, in unsen HErrn JEsus Christus Sin Nam. Jes. 63, 7. Kol. 3, 17.

21. Un de Een wes’ den Annern unnerdahn in de Gottesfurcht.

22. De Fruens west ehr Männer unnerdahn as den HErrn. 1. Mos. 3, 16. Kol. 3, 18. 1. Pet. 3, 1.

23. Denn de Mann is de Fru ehr Haupt, gliek as Christus dat Haupt vun de Gemeen is, un He is de HEiland vun sin Lief. 1. Cor. 11, 3.

24. Awer so as nu de Gemeen Christus unnerdahn is, so ok de Fruen de Männer in alle Dinge.

25. Ji Männer, hebbt ju Fruens leef, gliek as Christus ok de Gemeen leef hatt hett un hett Sik Sülvst för se hengeven. Kol. 3, 19.

26. Up dat He se hilligen dä un hett se rein makt dörch dat Waterbad in dat Wort. Joh. 17, 17. 3, 5.

27. Up dat He Em sülvst darstell en Gemeen, de herrlich is, de nich en Placken oder Fohl hett, oder so wat, sonnern dat se hillig un unsträflich is. Ps. 45, 14. Hohel. 4, 7. 2. Cor. 11, 2.

28. Also schüllt ok de Männer ehr Fruen leef hebben as ehr egen Liever. Wokeen sin Fru leef hett, de hett sik sülvst leef.

29. Denn Nüms hett jemals sin egen Fleesch haßt, sonnern he nährt dat un plegt dat, so as de HErr Sin Gemeen.

30. Denn wi sünd Lidmaten vun Sin Lief, vun Sin Fleesch un vun Sin Been. Röm. 12, 5. 1. Cor. 6, 15.

31. Darum ward en Minsch Vader un Moder verlaten un an sin Fru hangen, un ward de twee Een Fleesch wesen. Matth. 19, 5.

32. Dat Geheemnis is grot: ik sprek nämlich vun Christus un de Gemeen.

33. Doch ok ji, ja Jedereen schall sin Fru leef hebben as sik sülvst, de Fru schall awer den Mann achten.

Dat 6. Kapitel.

1. Ji Kinner, west ju Öllern gehorsam in den HErrn, denn dat hört sik so. Kol. 3, 20.

2. Du schast Vader un Moder in Ehren holn, dat is dat eerste Gebot, dat Tosag hett: 2. Mos. 20, 12.

3. Up dat di dat gut geiht, un du lang up de Eer leven deihst.

4. Un ji Vaders, reizt ju Kinner nich ton Torn, sonnern treckt se up in de Tucht un Vermahnung to den HErrn. Kol. 3, 21. 5. Mos. 6, 7. 20. Ps. 78, 4. Spr. 19, 18. 20, 17.

5. Ji Knechte, west gehorsam ju HErrn na dat Fleesch, mit Furcht un Bevern, in Eenfoltigkeit vun ju Hart, as Christus; Tit. 2, 9. Phil. 2, 12. 1. Pet. 2, 18.

6. Nich mit Deenst blot vör Ogen, as de Minschen to gefalln, sonnern as Christus Sin Knechts, dat ji so GOtt Sin Willen doht vun Harten, mit guden Willen.

7. Un denkt darbi, dat ji den HErrn deenen doht un nich de Minschen;

8. Un ji schüllt weten, wat Jedereen Gudes dohn ward, dat ward he vun den HErrn kriegen, he mag en Knecht wesen oder en Frie. Röm. 2, 6. 1. Cor. 3, 8. 2. Cor. 5, 10.

9. Un ji Herren schüllt ok datsülvige gegen se dohn, un lat dat Drauen, ji schüllt weten, dat ok ju HErr in den Himmel is, un dat bi Em keen Ansehn vun de Person is. Kol. 4, 1. Apost. 10, 34.

10. Toletzt, min Bröder, west stark in den HErrn un in de Macht vun Sin Kraft. 1. Cor. 16, 13. 1. Joh. 2, 14.

11. Treckt GOtt Sin Harnisch an, dat ji bestahn künnt gegen den Düwel sin listige Anlop.

12. Denn wi hebbt nich mit Fleesch un Blod to kämpfen, sonnern mit Fürsten un Gewaltige, nämlich mit de Welt ehr Herrn, de in de Welt ehr Düsternis herrschen doht, mit de bösen Geister unner den Himmel. Matth. 16, 17. 1. Cor. 9, 25. Joh. 14, 13.

13. Darum treckt GOtt Sin Harnisch an, up dat ji an den bösen Dag Wedderstand doht, un Allns wol utrichten un dat Feld beholn doht.

14. So staht nu, ju Lenden mit Wahrheit andahn, un mit de Gerechtigkeit ehr Panzer antrocken. Luk. 12, 35. 1. Pet. 1, 13. Jes. 59, 17.

15. Un as Sahln, de ji unner de Föt bunnen hebbt, de Willigkeit, to drieven dat Evangelium vun den Freden.

16. Vör alln Dingen awer kriegt de Glov sin Schild her, womit ji den Bösewicht all sin fürig Pieln utlöschen künnt. 1. Pet. 5, 9. 1. Joh. 5, 4.

17. Un nehmt den Helm vun dat Heil un den GEist Sin Swerdt, weke GOtt Sin Wort is. Jes. 59, 17. 1. Thess. 5, 8.

18. Un bäd ümmer in all ju Anliggen mit Bitten un Flehn in den GEist un wakt darto mit Anhöln un Flehn för de Hilligen,

19. Un för mi, up dat mi geven ward dat Wort mit vergnögten Updohn vun min Mund, dat ik kund maken doh dat Geheemnis vun dat Evangelium; Kol. 4, 3.

20. Den sin Bad ik ok bün in de Keden, up dat ik vergnögt darin handeln mag, un reden, as sik dat schickt. 2. Cor. 5, 20. Apost. 4, 29.

21. Up dat ji awer ok weten doht, woans mi dat geiht un wat ik schaffen doh, ward ju dat Allns vertelln Tychicus, min leeve Broder un tru Deener in den HErrn, Apost. 20, 4. 2. Tim. 4, 12.

22. Weken ik na ju hen schickt hef, darum, dat ji erfahrn doht, woans mi dat geiht, un dat he ju Harten trösten deiht. Kol. 4, 7.

23. Fred wes’ mit de Bröder, un Leev mit Glov, vun GOtt den Vader un den HErrn JEsus Christus.

24. Gnad wes’ mit Alln, de dar leef hebbt unsen HErrn JEsus Christus, ümmer mit desülvige Leev. Amen! 2. Cor. 13, 13.

De Breef is schreven vun Rom an de Epheser, dörch Tychicus.

De Epistel St. Pauli an de Philipper.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus un Timotheus, JEsus Christus Sin Knechts, an alle Hilligen in Christus JEsus in Philippi, samt de Bischofs un Deeners. 1. Cor. 1, 2.

2. Gnad wes’ mit ju un Fred vun GOtt unsen Vader un den HErrn JEsus Christus! Röm. 1, 7.

3. Ik dank min GOtt, so oft ik an ju denken doh. Röm. 1, 8. 1. Cor. 1, 4.

4. (Wat ik ümmer doh in all min Gebede för ju All, un doh dat Gebed mit Freuden,)

5. Öwer ju Gemeenschaft an dat Evangelium vun den eersten Dag an bet nu.

6. Un hef darum de gude Toversicht, dat, de in ju anfungen hett dat gude Wark, de ward dat to End bringen bet an JEsus Christus Sin Dag. Joh. 6, 29.

7. Wa sik denn ok för mi schicken deiht, dat ik so vun ju All denken doh, darum dat ik ju in min Harten dräg, in düt min Gefängnis, worin ik dat Evangelium verantwort un bekräftig, as ji All mit mi an de Gnad Deel hebben doht. Eph. 3, 1. 4, 1.

8. Denn GOtt is min Tüg, wa mi na ju All verlangen deiht vun Hartensgrund in JEsus Christus.

9. Un darum bä ik, dat ju Leev mehr un mehr riek ward an allerhand Erkenntnis un Erfahrung, Eph. 1, 8.

10. Dat ji utpröven mögt, wat dat Beste is, up dat ji uprichtig sünd un frie vun Schann, bet up Christus Sin Dag, Apost. 24, 16.

11. Vull vun Frucht vun de Gerechtigkeit, de dörch JEsus Christus geschehn is in ju, to GOtt Sin Ehr un Leev. Eph. 5, 9.

12. Ik lat ju awer weten, leeve Bröder, dat so as dat nu geiht, dat is geraden to Nutzen vun dat Evangelium;

13. Also dat min Keden sünd apenbar warn in Christus, in dat ganze Richthus, un bi de annern All; Kap. 4, 22.

14. Un veele Bröder in den HErrn hebbt ut min Keden Toversicht wunnen un sünd veel driester warn, dat Wort to reden ahn bang to wesen. Eph. 3, 13. 1. Thess. 3, 3.

15. Weke twar predigt Christus, ok wegen Haß un Stried; weke awer in gude Afsicht. 2. Cor. 2, 17.

16. De Eersten verkündigt Christus ut Nied un mit böse Afsichten, denn se meent, se wüllt min Keden noch truriger maken.

17. De Annern awer ut Leev, denn se weet, dat ik to de Verantwordung vun dat Evangelium hier liggen doh. v. 7.

18. Wat makt dat awer? Wenn blot Christus verkündigt ward up irgend en Wies, dat mag mit Nebenafsichten wesen oder in Wahrheit, so freu ik mi doch daröwer un will mi ok freun. Kap. 2, 2. 17. 18.

19. Denn ik weet, dat mi dat gelingen deiht to Seligkeit, dörch ju Gebet un dörch de Help vun JEsus Christus Sin GEist. 1. Cor. 1, 11.

20. Worup ik endlich reken un höpen doh, dat ik in keen Stück to Schann ward, sonnern dat mit alle Freudigkeit, gliek as sunst, so ok nu, Christus hoch lavt ward an min Lief, dat mag wesen dörch Leven oder dörch Dod.

21. Denn Christus is min Leven un Starven is min Gewinn.

22. Wenn awer dat Leven int Fleesch darto deenen kann, mehr Frucht to schaffen, so weet ik nich, wat ik wählen schall.

23. Denn mi liggt beides hart an: Ik hef Lust to starven un bi Christus to wesen, wat ok veel beter weer; 1. Kön. 19, 4. 2. Cor. 5, 8. 2. Tim. 4, 6.

24. Awer wegen ju is dat nödiger, dat ik int Fleesch blief.

25. Un in gude Vertruen darup weet ik, dat ik blieven un bi ju All wesen warr, um ju wieder to bringen un fröhlich to maken. v. 6. Kap. 2, 24.

26. Up dat ji ju heel wichtig maken künnt in Christus JEsus an mi, wenn ik wedder to ju kamen doh.

27. Wandelt man blot würdig na Christus Sin Evangelium, up dat, ik mag nu kamen un ju sehn, oder annerwärts vun ju hörn, dat ji in een GEist un in een Seel staht un mit uns för den Gloven an dat Evangelium kämpfen doht: 1. Cor. 7, 20.

28. Un ju up keen Art bang maken lat vun de Weddersakers, wat för se en Bewies vun de Verdammnis is, för ju awer vun de Seligkeit, un dat vun GOtt. Kap. 3, 19. Röm. 8, 17.

29. Denn ju is geven wegen Christus dat to dohn, dat ji nich blot an Em gloven, sonnern ok wegen Em liden dörft,

30. Un densülvigen Kampf hebbt, den ji an mi sehn hebbt un nu vun mi hörn doht. Apost. 16, 22. Kol. 1, 29.

Dat 2. Kapitel.

1. Gift dat nu bi ju Vermahnung in Christus, gift dat Trost in de Leev, gift dat Gemeenschaft in den GEist, gift dat hartliche Leev un Barmhartigkeit: Röm. 12, 10. Kol. 3, 12.

2. So makt min Freud vull, dat ji een Sinn, desülvige Leev, un eenmödig glieke Meenung hebbt;

3. Doht Nicks mit Zank oder ut nicksnutzig Ehrgiez, sonnern ut Demoth holt ju unner eenanner de Een den Annern höger, as sik sülvst.

4. Un Jedereen schall nich up dat Sinig sehn, sonnern ok up dat, wat den Annern sin is.

5. Jedereen schall sinnt wesen as JEsus Christus ok weer,

6. Weke, wenn He ok vun göttliche Gestalt weer, wull He doch dat GOtt liek wesen nich as en Rov an sik rieten. Joh. 1, 1. 2. 5, 18. 10, 33.

7. Sonnern He hett Sik sülvst lerrig makt un nehm Knechtsgestalt an, un war en anner Minsch liek un an Geberden as en Minsch ansehn. Jes. 42, 1. 49, 3. 53, 3.

8. He mak Sik sülvst lütt un war gehorsam bet in den Dod, ja bet in den Dod ant Krüz. Ebr. 12, 2.

9. Darum hett GOtt Em ok grot makt un Em en Namen geven, de öwer alle Namen is:

10. Dat in JEsus Sin Nam sik bögen schüllt alle Knee, de in den Himmel, un up de Eer, un unner de Eer sünd; Jes. 45, 23. Röm. 14, 11.

11. Un alle Tungen bekennen schüllt, dat JEsus Christus de HErr is, to GOtt den Vader Sin Ehr.

12. Also, mine Leevsten, de ji ümmer gehorsam west sünd, nich blot wenn ik bi ju weer, sonnern ok nu, do ik vun ju weg bün, noch mehr schafft, dat ji selig warrn doht, mit Furcht un Bewern. Ps. 2, 11. 1. Pet. 1, 17.

13. Denn dat is GOtt, de in ju wirken deiht, beides, dat Wülln un dat Vullbringen, na Sin Wolgefalln. 1. Cor. 3, 5.

14. Doht Allns ahn Murren un ahn Twiefel, 1. Pet. 4, 9.

15. Up dat ji ahn Tadel sünd, un uprichtig, un GOtt Sin Kinner, unsträflich merren mank dat verdreihte un verkehrte Geslecht, mank wek’ ji schienen doht, as Lichter in de Welt; Kap. 1, 10. Matth. 5, 14. Eph. 5, 8.

16. Darmit, dat ji awer dat Wort vun dat Leven holn doht, mi to Ehr an Christus Sin Dag, so dat ik nich umsunst lopen, noch umsunst arbeit hef. 2. Tim. 1, 13. Jes. 49, 4. 1. Cor. 9, 26.

17. Un wenn ik ok opfert warr ton Opfer un Gottesdeenst vun ju Glov, so freu ik mi un freu mi mit ju All. 2. Tim. 4, 6. 2. Cor. 7, 4.

18. Daröwer schüllt ji ju ok freun un schüllt ju mit mi freun. Kap. 3, 1. 4, 4.

19. Ik höp awer in den HErrn JEsus, dat ik Timotheus bald warr to ju hen schicken, dat ik ok erquickt warr, wenn ik hör, woans dat ju geiht. Apost. 16, 1. 1. Thess. 3, 2.

20. Denn ik hef Nüms de so ganz na min Sinn is, de so hartlich för ju sorgen deiht. 1. Cor. 16, 10.

21. Denn se sökt All dat Ehre, nich dat wat Christus JEsus Sin is. 1. Cor. 10, 24.

22. Ji awer weet, dat he rechtschaffen is, denn as en Kind den Vader, so hett he mi deent in’t Evangelium.

23. Densülvigen, höp ik, warr ik ju schicken künn vun de Stunn an, wenn ik erfahrn hef, wa dat mit mi steiht.

24. Ik awer vertru up den HErrn, dat ok ik sülvst bald kamen warr. Kap. 1, 25.

25. Ik hef dat för nödig ansehn, den Broder Epaphroditus to ju hen to schicken, de min Gehülf un Mitstrieder un ju Apostel is un mi mit dat, wat ik bruk, versehn deiht. Kap. 4, 18. 2. Cor. 8, 25.

26. Wiel he na ju all Verlangen hett un heel bedrövt weer, darum dat ji hört harrt, dat he krank west weer.

27. He weer twar dodkrank, awer GOtt hett Sik öwer em erbarmt, nich blot awer öwer em, sonnern ok öwer mi, up dat ik nich een Bedröfnis öwer dat anner harr. Jes. 38, 1.

28. Ik hef em awer veel iliger schickt, up dat ji em sehn doht un wedder fröhlich ward, un ik ok nich so veel Bedröfnis hef.

29. So nehmt em nu up in den HErrn, mit alle Freud un holt son Lüd in Ehren. Röm. 16, 2.

30. Denn wegen Christus Sin Wark is he den Dod so neeg kamen, wiel he sin Leven nich hoch heel, up dat he mi an ju Stell deenen kunn. 1. Cor. 16, 16. 17.

Dat 3. Kapitel.

1. Öwrigens, leeve Bröder, freut ju in den HErrn! Dat ik ju ümmer datsülvige schrieven doh, verdrütt mi nich un makt ju desto gewisser. Kap. 4, 4.

2. Nehmt ju in Acht vör de Hunn’, nehmt ju in Acht vör de slechten Arbeiders, nehmt ju in Acht vör de Tersniedung. Jes. 56, 10. 11.

3. Denn wi sünd de Besniedung, de wi GOtt in den GEist deent, un uns mit Christus JEsus grot makt un uns nich up Fleesch verlat, 5. Mos. 30, 6.

4. Ik much mennigmal ok wol mit dat Fleesch grot dohn. Wenn en Anner meent, he harr dat Recht, mit dat Fleesch grot to dohn, wa veel mehr ik, 2. Cor. 11, 18. 22.

5. De ik den achten Dag besneden bün, Een ut dat Volk vun Israel, vun dat Geslecht vun Benjamin, en Ebräer ut de Ebräers,

6. Un en Verfolger vun de Gemeen, na de Gerechtigkeit in dat Gesetz unsträflich west.

7. Awer wat mi Gewinn weer, dat hef ik Christus Sin wegen för Schaden rekent. Matth. 13, 44.

8. Denn ik reken dat All för Schaden gegen de unutsprekliche Erkenntnis vun JEsus Christus, min HErrn, wegen weken ik Allns för Schaden rekent hef un acht dat för Dreck, up dat ik Christus gewinnen doh, Jes. 53, 11.

9. Un in Em funn war, dat ik nich hef min Gerechtigkeit, de ut dat Gesetz, veelmehr, de dörch de Glov an Christus kummt, ik meen de Gerechtigkeit, de vun GOtt de Gloven torekent ward; Röm. 3, 21. 22. 9, 30.

10. To erkennen Em un de Kraft vun Sin Uperstahung un de Gemeenschaft mit Sin Lieden, dat ik Sin Dod ähnlich warr. Röm. 6, 3-5. 8, 17.

11. Up dat ik hen kamen mag to de Uperstahung vun de Doden.

12. Nich as ob ik dat all fat kregen harr, oder all vullkamen weer, ik jag awer darachter her, dat ik dat fat krieg, nadem Christus JEsus mi fat kregen hett. 1. Tim. 6, 12. Jes. 8, 11. Joh. 6, 44. Kap. 12, 32.

13. Min Bröder, ik glov dat sülvst nich, dat ik dat all hef. Een awer segg ik: Ik verget, wat dar achter is un streck mi an dat, wat vör is;

14. Un jag na dat Maal to, dat Kleenod, dat GOtt in Sin himmlische Beropung in Christus JEsus vörholn deiht. 1. Cor. 9, 24. 1. Tim. 6, 12.

15. So Veel as nu vun uns vullkamen sünd, de lat son Sinn hebben, un wenn ji sunst noch up wat holn doht, dat lat GOtt ju apenbaren; 1. Cor. 2, 6.

16. Doch na dat, wat wi all fat kregen hebbt, gaht wieder. Kap. 1, 27. 2, 2. Röm. 12, 16. 15, 5. 1. Cor. 1, 10. 1. Pet. 3, 8.

17. Folgt mi, leeve Bröder, un seht up de, de so wandelt, up dat ji uns to en Vörbild hebbt.

18. Denn Veele wandelt, vun de ik ju oft seggt hef, nu awer mutt ik mit Thranen seggen, se sünd Fiende vun Christus Sin Krüz;

19. Ehr End ward de Verdammnis wesen, de de Buk ehr GOtt is, un ehr Ehr ward to Schann, denn se denkt blot an dat, wat irdisch is. 2. Cor. 11, 15. Ps. 17, 14. Röm. 16, 18.

20. Unse Börgerrecht awer is in den Himmel, vun wo wi ok tövt up den HEiland JEsus Christus, den HErrn, Eph. 2, 6. Ebr. 13, 14.

21. De unsen vergänglichen Lief verklären ward, up dat desülvige liek ward Sin verklärten Lief na de Kraft, womit He alle Ding Sik unnerdahn maken kann. 1. Cor. 15, 43. 49. 53.

Dat 4. Kapitel.

1. Derentwegen, min leeve Bröder, na de ik mi sehnen doh, min Freud un min Kron, staht jo fast in den HErrn, mine Leeven. 2. Cor. 1, 14. 1. Thess. 2, 19. 20.

2. De Evodia vermahn ik, un de Syntyche vermahn ik, dat se een Sinn hebbt in den HErrn.

3. Ja, ik bä ok di, min true Helpmaat, stah se bi, de mit mi för dat Evangelium kämpft hebbt, mit Clemens un min annern Helpmaten, de ehr Namen sünd in dat Levensbok. 2. Mos. 32, 32. Ps. 69, 29. Dan. 12, 1. Luk. 10, 20. Offenb. 3, 5. 13, 8. 17, 8. 21, 17.

4. Freut ju in den HErrn allerwärts, un noch mal segg ik: Freut ju! Kap. 3, 1. 2. Cor. 13, 11.

5. Lat ju Sachtmoth kund warrn alle Minschen. De HErr kummt bald. Tit. 3, 2. 1. Cor. 10, 11.

6. Sorgt nicks, sonnern in alle Saken lat ju Bitt in Gebet un Flehn mit Dankseggung vör GOtt kund warrn. Matth. 6, 25. 31. Ps. 145, 18.

7. Un de Freden vun GOtt, de höger is as all Vernunft, bewahr ju Harten un Sinn in Christus JEsus. Joh. 14, 27.

8. Öwrigens, leeve Bröder, wat wahrhaftig is, wat ehrbar, wat gerecht, wat keusch, wat leeflich, wat gut luden deiht, wat en Tugend, wat en Lof is, daröwer denkt na. Kap. 3, 1. Röm. 12, 17.

9. Wat ji ok an mi lehrt un öwerkamen un hört un sehn hebbt, dat doht, so ward de HErr, vun den de Freden kummt, mit ju wesen. 1. Thess. 5, 23.

10. Ik hef mi awer orrig freut in den HErrn, dat ji wedder in son Umstänn kamen sünd, för mi to sorgen, obgliek ji to alle Tied för mi sorgt hebbt, awer de Tied hett dat nich tolaten wullt.

11. Ik segg dat nich wegen den Mangel, denn ik hef lehrt, tofreden to wesen, so as ik dat finnen doh. Spr. 15, 16. Kap. 16, 18. 1. Tim. 6, 6.

12. Ik kann siet sien oder hoch sien, ik kann mi mit alle Ding un mit Allns behelpen, beides satt wesen un hungern, wat övrig hebben un Noth utstahn. 1. Cor. 4, 11. 2. Cor. 6, 10. 11, 27.

13. Ik kann Allns dörch den, de mi mächtig makt, Christus. Jes. 33, 24. 40, 20-31.

14. Doch hebbt ji dat gud makt, dat ji ju min Bedröfnis annahm hebbt.

15. Ji awer vun Philippi weet, dat vun den Anfang vun dat Evangelium, as ik uttrock ut Macedonien, keen Gemeen mi wat geven hett, na de Reknung vun Utgeven un Innehmen, as blot ji.

16. Denn na Thessalonich schickt ji för min Nothdurft eenmal, un naher nochmal.

17. Nich dat ik Geschenk söken doh, sonnern ik sök de Frucht, dat se öwerrieklich in ju Reknung is. Luk. 13, 7. 2. Cor. 9, 6. 12.

18. Denn ik hef Allns un hef in Öwerflot. Ik harr öwerrieklich, nadem ik dörch Epaphroditus kreeg, wat vun ju keem, en söt Geruch, en angenehm Opfer, GOtt gefällig. Kap. 2, 25.

19. GOtt awer ward all ju Nothdurft vull maken na Sin Riekdom in de Herrlichkeit, in Christus JEsus. 2. Cor. 9, 8.

20. Den GOtt awer un unsen Vader wes’ Ehr vun Ewigkeit to Ewigkeit! Amen. 2. Tim. 4, 18.

21. Gröt’ all de Hilligen in Christus JEsus. De Bröder, de bi mi sünd, gröt’ ju. 1. Cor. 16, 20.

22. Alle Hilligen gröt’ ju, besonners de vun den Kaiser sin Hus. 2. Cor. 13, 12.

23. Unsen HErrn JEsus Christus Sin Gnad wes’ mit ju All! Amen.

Schreven vun Rom, dörch Epaphroditus.

De Epistel St. Pauli an de Kolosser.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, en Apostel vun JEsus Christus, dörch GOtt Sin Willen, un Broder Timotheus, 2. Cor. 1, 1.

2. An de Hilligen to Kolossa, un de glövigen Bröder in Christus. Gnad wes’ mit ju, un Freden vun GOtt, unsen Vader, un den HErrn JEsus Christus! Röm. 1, 7.

3. Wi dankt GOtt un unsen HErrn JEsus Christus Sin Vader un bedt all Tied för ju,

4. Nadem wi hört hebbt vun ju Glov an Christus JEsus un vun de Leev to all de Hilligen; Eph. 1, 15.

5. Wegen de Hoffnung, de ju bileggt is in den Himmel, vun weke ji hört hebbt dörch dat Wort vun de Wahrheit in dat Evangelium, 1. Pet. 1, 3. 4. 2. Cor. 6, 7.

6. Dat na ju hen kamen is, as ok in alle Welt, un is fruchtbar, as ok in ju, vun den Dag an, wa ji dat hört un GOtt Sin Gnad in de Wahrheit erkennt hebbt.

7. As ji denn lehrt hebbt vun Epaphras, unsen leeven Mitknecht, de en truen Deener vun Christus för ju is, Kap. 4, 12.

8. De uns ok hett weten laten ju Leev in den GEist.

9. Darum, vun den Dag an, as wi dat hört hebbt, hört wi nich up, för ju to beden un to bitten, dat ji erfüllt ward mit Erkenntnis vun Sin Willen, in allerhand geistlich Klokheit un Verstand; Eph. 1, 15. 16.

10. Dat ji würdig wandeln doht, den HErrn to gefalln un fruchtbar sünd in alle gude Warke,

11. Un wassen doht in de Erkenntnis vun GOtt un stark makt ward mit alle Kraft, na Sin herrliche Macht in alle Geduld un Langmoth mit Freuden; 1. Cor. 1, 5.

12. Un Dank seggt den Vader, de uns düchtig makt hett för dat Arvdeel vun de Hilligen in’t Licht; 2. Cor. 3, 6. Apost. 26, 18.

13. Weke uns rett hett vun de Obrigkeit vun de Düsternis, un uns in Sin leeven Söhn Sin Riek versett hett. Kap. 2, 15.

14. An weken wi hebbt de Erlösung dörch Sin Blot, ik meen de Vergevung vun de Sünden. Eph. 1, 7.

15. Weke den unsichtbaren GOtt Sin Ebenbild is, de Erstgeborne vör alle Kreatur. Ebr. 1, 3.

16. Denn in Em is Allns schapen, wat in den Himmel un up de Eer is, beides, de Thron un Herrschaften, un Fürstendömer, un Obrigkeiten, Allns dat is in Em un to Em schapen. Joh. 1, 3. 10.

17. Un He weer vör Allns un Allns besteiht in Em. Spr. 8, 25-27.

18. Un He is dat Haupt vun den Lief, ik meen de Gemeen, weke is de Anfang un de Erstgeborne vun de Doden, up dat He in alle Ding de Vörtritt hebben deiht. Apost. 26, 23. Röm. 8, 29. 1. Cor. 15, 20. Offenb. 1, 5.

19. Denn den Vader Sin Wolgefalln weer, dat in Em de ganze Füll wahnen schull, Kap. 2, 9. Joh. 1, 16. 3, 34.

20. Un Allns dörch Em versöhnt war to Em sülvst, dat mag up de Eer oder in den Himmel wesen, dardörch, dat He Freden mak dörch dat Blot an Sin Krüz dörch Sik sülvst. Röm. 5, 10. 2. Cor. 5, 19. 1. Joh. 2, 2. 4, 10.

21. Un ji, de ji eenstmals Fremde un Fiende weert dörch de Vernunft in böse Warke. Eph. 2, 12. 4, 18.

22. Nu awer hett He ju versöhnt mit den Lief vun Sin Fleesch, dörch den Dod, up dat He ju darstell hillig un so, dat Nüms wat an ju uttosetten hett, oder ju verklagen kann vör Em sülvst;

23. Wenn anners ji blievt in de Glov gründt un fast un nich aftobringen vun de Hoffnung up dat Evangelium, dat ji hört hebbt, dat predigt is vör alle Kreatur, de unner den Himmel is un den sin Deener ik, Paulus, warn bün. 1. Cor. 15, 58. Mark. 16, 15.

24. Nu freu ik mi in min Lieden, dat ik för ju utstah un mak vull an min Fleesch, wat noch fehlt an Bedröfnis in Christus för Sin Lief, de de Gemeen is. 2. Cor. 7, 4. Eph. 3, 13.

25. Darvun ik en Deener warn bün na dat göttliche Predigtamt, dat mi geven is mank ju, dat ik dat Wort vun GOtt rieklich predigen schall; Eph. 3, 2.

26. Ik meen dat Geheemnis, dat verborgen west is vun de Welt her, un vun de Tieden her, nu awer apenbart is vör Sine Hilligen,

27. Weke GOtt hett kund dohn wullt, wat dar is för en herrlich Riekdom vun düt Geheemnis mank de Heiden, dat is Christus in ju, de de Hoffnung vun de Herrlichkeit is; 1. Tim. 1, 1.

28. Denn wi verkündigt un vermahnt alle Minschen, un lehrt alle Minschen, mit all Klokheit, up dat wi darstellt en jeden Minschen vullkamen in Christus JEsus; Joh. 1, 7. Eph. 5, 27.

29. Woran ik ok arbeiden un ringen doh na de Wirkung vun den, de kräftig in mi wirken deiht. 2. Tim. 4, 7.

Dat 2. Kapitel.

1. Ik lat ju awer weten, wat för en Kampf ik hef um ju, um de to Laodicea, un All, de min Person in’t Fleesch nich sehn hebbt; Phil. 1, 30.

2. Up dat ehr Harten vermahnt un tosamen fat ward in de Leev to all Riekdom vun den gewissen Verstand, to erkennen dat Geheemnis vun GOtt un den Vader un Christus, Joh. 17, 3.

3. In weken verborgen liggen alle Riekdömer vun Klokheit un Erkenntnis. Jes. 11, 2. 1. Cor. 1, 24.

4. Ik segg awer darvun, dat ju Nüms mit vernünftig Reden bedregen deiht. Röm. 16, 18.

5. Denn wenn ik ok na dat Fleesch nich dar bün, so bün ik doch in den GEist bi ju, freu mi un seh ju Ordnung un ju faste Glov an Christus. 1. Cor. 5, 3. 14, 40.

6. So as ji nu den HErrn Christus JEsus annahmen hebbt, so wandelt in Em;

7. Un wuttelt un but ju in Em, un west fast in de Glov, as ju lehrt is, un west in densülvigen rieklich dankbar. Eph. 3, 17. 2, 22. Jud. 20. Kol. 3, 15. 1. Thess. 5, 18.

8. Seht to, dat Nüms ju beroven deiht dörch de Weltwiesheit un nichtsnutzige Bedregeri na de Minschen ehr Lehr, un na de Welt ehr Satzungen, un nich na Christus.

9. Denn in Em wahnt de ganze Öwerflot vun de Gottheit handgrieplich.

10. Un ji sünd vullkamen in Em, weke is dat Haupt vun all Fürstendömer un Obrigkeit; Joh. 1, 16. Eph. 1, 21.

11. In weken ji ok besneden sünd, mit de Besniedung ahn Hann, dörch Afleggung vun den sündlichen Lief in dat Fleesch, nämlich mit de Besniedung vun Christus. 5. Mos. 10, 16. 30, 6. Röm. 2, 29.

12. Dardörch, dat ji mit Em begraven sünd dörch de Döp; in den ji ok uperstahn sünd dörch de Glov, de GOtt wirken deiht, weke Em upweckt hett vun de Doden; Röm. 6, 4. 3, 1.

13. Un hett ju ok mit Em lebendig makt as ji dod weert in de Sünden un in de Vörhut vun dat Fleesch un hett uns all unse Sünden erlaten, Eph. 2, 1. 5. Luk. 7, 42.

14. Un utlöscht de Handschrift, de schreven weer gegen uns, de dörch Satzungen keem un uns entgegen weer, un hett se ut de Mitt dahn un an dat Krüz sla’n. Eph. 2, 15.

15. Un hett uttrocken de Fürstendömer un de Gewaltigen un se öffentlich to Schau stellt un en Triumph ut se makt dörch sik sülvst. Kap. 1, 13.

16. So lat nu Nüms ju Geweten maken wegen Spies’ oder Gedränk, oder wegen bestimmte Fierdag’, oder Niemaand, oder Sabbath, Röm. 14, 2. 3.

17. Wat de Schatten vun dat is, wat tokünftig weer, awer dat Wesen sülvst is in Christus. Ebr. 8, 5.

18. Lat Nüms ju dat Maal verrücken, de na egen Wahl in Demoth un Geistlichkeit vun de Engeln wandelt, vun de he niemals een sehn hett un is ahn Grund upblasen in sin fleeschlichen Sinn; Matth. 24, 4. 24. v. 23.

19. Un hollt sik nich an dat Haupt, ut den de ganz Lief dörch Lidmaten un Sehnen utrüst un verbunnen is, un so wast, um grot to wesen in GOtt. Eph. 4, 15. 16.

20. Wenn ji nu afstorven sünd mit Christus vun de Welt ehr Satzungen, warum lat ji ju denn fangen mit Satzungen, as wenn ji noch in de Welt leven doht?

21. De dar seggt: Du schast dat nich angriepen, du schast dat nich pröven, du schast dat nich anröhrn,

22. Wat doch Allns unner de Hand vertehrt ward un Minschengebot un Lehr is. Jes. 29, 13. Matth. 15, 9.

23. Weke hebbt en Anschien vun Klokheit dörch sülvstwählte Geistlichkeit un Demoth, un dardörch, dat se den Lief nich schont un dat Fleesch nich sin Ehr doht to dat, wat dat brukt. 1. Tim. 4, 3.

Dat 3. Kapitel.

1. Sünd ji nu mit Christus uperstahn, so sökt, wat dar baben is, wa Christus is un to GOtt Sin rechte Hand sitten deiht. Kap. 2, 12. Röm. 6, 5.

2. Strevt na dat, wat dar baben is, nich na dat, wat up de Eer is. Matth. 6, 33.

3. Denn ji sünd storven un ju Leven is verborgen mit Christus in GOtt. Röm. 6, 2.

4. Wenn awer Christus, ju Leven, Sik apenbarn ward, denn ward ji apenbar warrn mit Em in de Herrlichkeit. Phil. 1, 21. 1. Cor. 15, 43.

5. So makt nu ju Lidmaten dod, de up de Eer sünd, Horeri, Unreinigkeit, schändliche Brunst, böse Lust un den Giez, de Afgötteri is; Röm. 8, 13. Eph. 5, 3.

6. Wegen weke GOttes Torn öwer den Unglov sin Kinner kamen deiht. Eph. 5, 6.

7. In weken ok ji insmal wandelt hebbt as ji darin leven dän. Röm. 6, 19.

8. Nu awer leggt Allns vun ju af: den Torn, Grimm, Bosheit, Lästerung, schandbare Wör’ ut ju Mund. Röm. 6, 13. Eph. 4, 22. 31. Ebr. 12, 1. Ps. 37, 8.

9. Leegt nich unner eenanner, treckt den olen Minschen mit sin Warke ut; Zach. 8, 16. Eph. 4, 25.

10. Un treckt den nien an, de dar verniet ward to de Erkenntnis, na dat Ebenbild vun den, de em schapen hett; Eph. 4, 24. 1. Mos. 1, 27.

11. Wa nich is: Grieche, Jud, Besniedung, Vörhut, Nichtgrieche, Scythe, Knecht, Frie, sonnern Allns un in Alln Christus. _Röm. 10, 12. 1. Cor. 7, 21. 22._

12. So treckt nu an, as GOtt Sin Uterwählte, Hillige un Leevste: hartlig Erbarmen, Fründlichkeit, Demoth, Sachtmoth; Geduld; Eph. 4, 24. 32.

13. Un verdrägt ju mit eenanner, un vergevt ju de een den annern, wenn jemand Klag gegen den annern hett, gliek as Christus ju vergeven hett, so ok ji. Matth. 6, 14. Eph. 4, 2.

14. Öwerall awer treckt de Leev an, de dat Band vun de Vullkamenheit is. Joh. 13, 34.

15. Un de Freden vun GOtt regeer in ju Harten, to den ji ok beropen sünd in Een Lief, un west dankbar. Phil. 4, 7. Kol. 2, 7.

16. Lat Christus Sin Wort rieklich mank ju wahnen, in all Wiesheit; lehrt un vermahnt ju sülvst mit Psalmen un Lovgesäng, un geistliche, leevliche Leeder, un singt den HErrn in ju Harten. 1. Cor. 1, 5. Eph. 5, 19.

17. Un Allns, wat ji doht mit Wör’ un mit Warke, dat doht Allns in den HErrn JEsus Sin Nam un dankt GOtt un den Vader dörch Em. 1. Cor. 10, 31.

18. Ji Fruens, west unnerdahn ju Männer, as sik dat schicken deiht. Eph. 5, 22.

19. Ji Männer, hebbt ju Fruens leef, un west nich bitter gegen se. Eph. 5, 25. 1. Pet. 3, 7.

20. Ji Kinner, west de Öllern gehorsam in all Ding, denn so wat süht de HErr geern. Eph. 6, 1.

21. Ji Vaders, makt ju Kinner nich falsch, up dat se nich mothlos ward. Eph. 6, 4.

22. Ji Knecht, west gehorsam in all Ding ju irdische Herrn, nich mit Deenst vör de Ogen, um de Minschen to gefalln, sonnern mit Hartenseenfolt un mit Gottesfurcht. Eph. 6, 5.

23. Allns, wat ji doht, dat doht vun Harten, as för den HErrn un nich för Minschen; Eph. 6, 7.

24. Un denkt daran, dat ji vun den HErrn den Lohn vun dat Arv kriegen ward, denn ji deent den HErrn Christus. 1. Cor. 7, 22.

25. Wokeen awer Unrecht deiht, de ward kriegen, wat he Unrechts dahn hett un dar ward nich up de Person sehn. Apost. 10, 34.

Dat 4. Kapitel.

1. Ji Herren, wat recht un billig is, dat bewiest de Knechte un weet, dat ji ok en Herrn in den Himmel hebbt. 3. Mos. 25, 43. 53. Eph. 6, 9.

2. Holt an mit Gebet un wakt in datsülvige mit Dankseggung; 1. Thess. 5, 17.

3. Un bedt togliek ok för uns, up dat GOtt uns de Döhr för dat Wort upmaken deiht, to reden dat Geheemnis vun Christus, warum ik ok bunnen bün, Röm. 15, 30. Eph. 6, 19. 2. Thess. 3, 1. Eph. 3, 4.

4. Up dat ik datsülvige apenbaren doh, woans ik reden schall.

5. Wandelt klok gegen de, de buten sünd un schickt ju in de Tied. Eph. 5, 15. 16.

6. Ju Red schall ümmer leevlich wesen un mit Solt würzt, so dat ji weten doht, woans ji Jedereen antworten schüllt. Mark. 9, 50.

7. Wa dat mit mi steiht, ward Tychicus ju vertelln, de leeve Broder, un true Deener un Mitknecht in den HErrn;

8. Den ik darum to ju hen schickt hef, dat he erfahr, wa ju dat geiht, un up dat he ju Harten vermahn, Eph. 6, 22.

9. Samt Onesimus, den truen un leeven Broder, de Een vun ju is. Allns, wa dat hier utsüht, ward se ju kund dohn.

10. Aristarchus gröt’ ju, min Mitgefangen, un Markus, Barnabas sin Vetter, öwer den ji Updräg kregen hebbt. (Wenn he na ju hen kummt, so nehmt em up.) Apost. 19, 29.

11. Un Jesus, de Just heet, de ut de Besniedung sünd. Düsse All sünd min Helpmaaten an GOttes Riek, de mi en Trost warn sünd. Apost. 11, 2.

12. Epaphras gröt’ ju, de Een vun ju is, Christus Sin Knecht, un ümmer för ju ringen deiht mit Gebet, up dat ji bestaht vullkamen un ganz mit GOttes Willen erfüllt ward. Kap. 1, 7.

13. Ik gev em dat Tügnis, dat he grote Möh bewiest wegen ju un de in Laodicea un Hierapolis.

14. Lukas, de Doktor, den ik leef hef, un Demas gröt’ ju.

15. Gröt’ de Bröder in Laodicea un den Nymphas, un de Gemeen in sin Hus. Röm. 16, 5.

16. Un wenn de Breef bi ju lesen is, so schafft, dat he ok in de Gemeen to Laodicea lest ward un dat ji de vun Laodicea to lesen kriegt. 1. Thess. 5, 27.

17. Un seggt den Archippus: Süh up dat Amt, dat du kregen hest in den HErrn, dat du datsülvige utrichten deihst.

18. Min Gröten mit min Paulus-Hand. Denkt an mine Keden. De Gnad wes’ mit ju! Amen. 1. Cor. 16, 21.

Schreven vun Rom dörch Tychicus un Onesimus.

De eerste Epistel St. Pauli an de Thessalonicher.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, un Silvanus, un Timotheus an de Gemeen to Thessalonich, in GOtt den Vader un den HErrn JEsus Christus. Gnad wes’ mit ju un Freden vun GOtt, unsen Vader, un den HErrn JEsus Christus. 2. Thess. 1, 1.

2. Wi dankt GOtt to all Tied för ju all, un denkt an ju ahn Uphörn in uns’ Gebet.

3. Un denkt an ju Wark in de Glov un an ju Arbeit in de Leev, un an ju Geduld in de Hoffnung, weke is uns’ HErr JEsus Christus, vör GOtt un unsen Vader. Joh. 6, 29. 1. Cor. 13, 13.

4. Denn wi weet, leeve Bröder, de GOtt leef hett, dat ji utwählt sünd; Kol. 3, 12.

5. Wiel uns’ Evangelium bi ju west is, nich blot in Wort, sonnern beides, in de Kraft in den hilligen GEist, un in grote Gewisheit; as ji ok weten doht, woans wi west sünd mank ju vun wegen ju. 1. Cor. 2, 5.

6. Un ji sünd unse un den HErrn Sin Nafolgers warn un hebbt dat Wort upnahmen unner veel Bedröfnis mit Freuden in den hilligen GEist. 1. Cor. 4, 16.

7. So dat ji warn sünd en Vörbild vör all de Glövigen in Macedonien un Achaja. Kap. 4, 10.

8. Denn vun ju ut hett sik hörn laten dat Wort vun den HErrn, nich blot in Macedonien un in Achaja, sonnern an alle Stän is ju Glov an GOtt bekannt warn, so dat dat nich nödig is, ju wat to seggen. Röm. 1, 8. 2. Thess. 1, 4.

9. Denn se sülvst verkündigt vun uns, wa wi bi ju uptreden sünd, un woans ji bekehrt sünd to GOtt vun de Afgötters, to deenen den lebendigen un wahren GOtt, 1. Cor. 12, 2.

10. Un to töven up Sin Söhn vun den Himmel, den He upweckt hett vun de Doden, JEsus, de uns vun den tokünftigen Torn erlöst hett. Apost. 1, 11. Phil. 3, 20.

Dat 2. Kapitel.

1. Denn ok ji weet, leeve Bröder, dat uns’ Uptreden bi ju nich umsunst west is; Kap. 1, 5. 9.

2. Sonnern wenn wi ok veel utstahn hebbt un beschimpt warn to Philippi, as ji weten doht, weern wi doch vergnögt in unsen GOtt, bi ju dat Evangelium to verkündigen unner veel Kampf. Apost. 12, 22. 17, 5.

3. Denn unse Vermahnung gescheeg nich ut Irrdom, ok nich ut Unreinigkeit, noch ut List;

4. Sonnern as wi vun GOtt werthholn sünd, dat uns dat Evangelium to predigen anvertrut is, so redt wi nich um de Minschen to gefalln, sonnern GOtt, de unse Harten versöken deiht. Gal. 1, 10.

5. Denn wi sünd to keen Tied mit Smeichelwör’ umgahn, as ji weten doht, noch mit en Anschien vun Giez. GOtt is Tüg darvun.

6. Hebbt ok nich Ehr söcht vör de Lüd, weder vun ju, noch vun Annern. Joh. 5, 41. 44.

7. Wi harrn ok uns’ Ansehn bruken kunnt, as Christus Sin Apostel, awer wi sünd west as en Moder bi ju, as en Amm, de ehr Kinner plegen deiht. Apost. 20, 33.

8. So harrn wi vun Harten uns’ Lust an ju un weern willig, ju to geven nich blot dat Evangelium vun GOtt, sonnern ok uns’ Leven, darum dat ji uns leef warn weert.

9. Ji denkt wol noch, leeve Bröder, an unse Arbeit un unse Möh, denn Dag un Nacht hebbt wi arbeit, up dat wi Nüms mank ju to Last falln dän, un predigt mank ju GOtt Sin Evangelium. 1. Cor. 4, 12.

10. Dat künnt ji betügen un GOtt, wa hillig un gerecht un unsträflich wi bi ju, de ji glövig weert, west sünd. 1. Tim. 3, 2.

11. As ji denn ok weten doht, dat wi as en Vader sin Kinner, Jedereen mank ju vermahnt un tröst hebbt,

12. Un betügt hebbt, dat ji wandeln schüllt würdiglich vör GOtt, de ju beropen hett to Sin Riek un to Sin Herrlichkeit. Eph. 4, 1. Phil. 1, 27.

13. Darum dankt wi ok ahn Uphörn GOtt, dat ji, as ji vun uns dat Wort vun de göttliche Predigt hörn dä’t, dat upnehmt, nich as Wör’ vun Minschen, sonnern (so as dat ok wahrhaftig is) as GOtt Sin Wort, de ok in ju, de ji glövig sünd, wirken deiht. Kap. 1, 5.

14. Denn, leeve Bröder, ji sünd Nafolgers warn vun GOtt Sin Gemeen in Judäa, in Christus JEsus, dat ji datsülvige utstahn hebbt vun ju Blotsfründ, as de vun de Juden;

15. De ok den HErrn JEsus dod makt hebbt un ehre egen Propheten un hebbt uns verfolgt, de GOtt nich gefalln doht, un sünd alle Minschen towedder; Apost. 2, 22. 3, 15.

16. De uns verwehrn wüllt, de Heiden to predigen, up dat se selig ward, un makt so dat Maat vun ehr Sünd full up alle Wies’; denn de Torn is endlich all öwer se kamen. Matth. 23, 32. 33.

17. Wi awer, leeve Bröder, nadem wi en Tied lang vun ju trennt wesen sünd na dat Angesicht, nich na dat Hart, hebbt wi nu desto mehr spodt, mit groten Verlangen ju Angesicht to sehn. Röm. 1, 11. 13.

18. Darum hebbt wi to ju kamen wullt (ik Paulus) twee Mal; un Satanas hett uns verhinnert.

19. Denn wokeen is unse Hoffnung, oder Freud, oder Kron vun Ehr? Sünd ji dat nich ok vör unsen HErrn JEsus Christus, wenn He kummt? Phil. 4, 1.

20. Ji sünd ja unse Ehr un Freud.

Dat 3. Kapitel.

1. Darum hebbt wi dat nich länger verdrägen wullt un hebbt uns dat laten wolgefalln, dat wi in Allen alleen laten warn;

2. Un hebbt Timotheus schickt, unsen Broder un GOtt’s Deener un unsen Helpmaat an Christus Sin Evangelium, ju stark to maken un to vermahnen in ju Glov;

3. Up dat nich Jemand week war in düsse Bedröfnis, denn ji weet, dat wi darto sett sünd. Eph. 3, 13.

4. Un as wi bi ju weern, sä’n wi ju dat vörut, wi warn Bedröfnis hebben möten, wat ja ok geschehn is, as ji weten doht.

5. Darum will ik dat ok nich länger utholn un hef utschickt, dat ik ju Glov erfahr, up dat nich vellicht de Versöker ju versöcht hett un unse Arbeit umsunst war. Phil. 2, 16.

6. Nu awer, as Timotheus to uns vun ju kamen is un uns verkündigt hett ju Glov un ju Leev, un dat ji alltied uns in guden Andenken beholn doht, un dat ju verlangt, uns to sehn, so as uns na ju: Apost. 18, 5.

7. Do sünd wi, leeve Bröder, tröst warn an ju in all unse Bedröfnis un Noth dörch ju Glov. Kap. 2, 2.

8. Denn nu sünd wi lebendig, dewiel ji in den HErrn staht.

9. Denn wat för en Dank könnt wi GOtt vergelln wegen ju för all düsse Freud, de wi hebbt öwer ju vör unsen GOtt?

10. Wi bedt bina Dag un Nacht, dat wi ju Angesicht sehn mögt un hento dohn, wenn wat an ju Glov fehln deiht.

11. He Sülvst awer, GOtt unse Vader, un unse HErr JEsus Christus, lenk unsen Weg na ju hen.

12. De HErr awer lat ju völlig un öwer de Maaten grot warrn in de Leev mank eenanner un gegen Jedereen, as wi gegen ju.

13. Up dat He ju Harten stark makt, dat se unsträflich sünd in de Hilligkeit vör GOtt un unsen Vader, wenn unse HErr JEsus Christus mit all Sin Hilligen kamen ward. 2. Thess. 2, 17. Phil. 1, 10.

Dat 4. Kapitel.

1. Öwrigens, leeve Bröder, bedt wi ju un vermahnt ju in den HErrn JEsus (nadem wat ji vun uns hört hebbt, woans ji schüllt wandeln un GOtt gefalln), dat ji ümmer vullkamner ward. 2. Thess. 3, 12. Eph. 4, 1.

2. Denn ji weet, wat för Gebote wi ju geven hebbt dörch den HErrn JEsus.

3. Denn dat is GOtt Sin Will, ju Hilligung, dat ji vun de Horeri ju entholn doht, Röm. 12, 2.

4. Un Jedereen mank ju weten schall, sin Fatt to beholn in Hilligung un Ehr, 1. Cor. 6, 13. 15.

5. Nich in de Lustsük, as de Heiden, de vun GOtt Nicks weet; Tob. 8, 5. Kol. 3, 5.

6. Un Nüms schall to wiet griepen noch sin Broder benadeeln in Wandel; denn de HErr is en Rächer öwer all dat, as wi ju all seggt un betügt hebbt.

7. Denn GOtt hett uns nich beropen to de Unrenlichkeit, sonnern to de Hilligung. 2. Tim. 1, 9.

8. Wokeen nu verachten deiht, de veracht nich Minschen, sonnern GOtt, de Sin hilligen GEist geven hett in ju. Luk. 10, 16.

9. Vun de bröderliche Leev bruk ik ju nich to schrieven, denn GOtt Sülvst hett ju lehrt, ju unner eenanner leef to hebben. Mark. 12, 31.

10. Un dat doht ok an alle Bröder, de in ganz Macedonien sünd. Wi vermahnt ju awer, leeve Bröder, dat ji noch vullkamner ward. Kap. 1, 7. 4, 1.

11. Un strevt darna, dat ji still sünd, un schafft wat ju Eegen is un arbeit mit ju egen Hann, as wi ju befahln hebbt; 2. Thess. 3, 8. 12. 1. Thess. 2, 9.

12. Up dat ji ehrbar wandeln doht gegen de, de buten sünd un dat ji Nüms benödig sünd. Röm. 13, 13.

13. Wi wüllt ju awer, leeve Bröder, nich unwetend laten öwer de, de dar slapt, up dat ji nich trurig sünd, as de Annern, de keen Hoffnung hebbt. 1. Cor. 10, 1. Sir. 22, 11.

14. Denn wenn wi glovt, dat Christus storven un uperstahn is, so ward GOtt ok de dar inslapen sünd dörch JEsus mit Em föhrn. Röm. 14, 9. 1. Cor. 15, 13. 18.

15. Denn dat seggt wi ju, as en Wort vun den HErrn, dat wi, de wi levt un öwerblievt, wenn de HErr kummt, nich de tovör kamen ward, de dar slapt. 1. Cor. 15, 23. 51.

16. Denn He Sülvst, de HErr, ward mit en Slachtgeschrigg un Stimm as en Erzengel un mit GOtt Sin Basun dal kamen vun den Himmel, un de Doden in Christus ward upstahn toeerst.

17. Denn wi, de wi levt un öwerblievt, ward togliek mit desülvigen henrückt warrn in de Wolken, in de Luft, den HErrn in de Möt, un ward so bi den HErrn wesen för alle Tieden. Offenb. 11, 12. Joh. 12, 26. 17, 24.

18. So tröst ju nu mit düsse Wör’, de Een den Annern.

Dat 5. Kapitel.

1. Vun de Tied awer un de Stunn, leeve Bröder, bruk ik ju nich to schrieven. Matth. 24, 3. 36.

2. Denn ji weet sülvst gewis, dat den HErrn Sin Dag kamen ward as en Deef in de Nacht. Matth. 24, 42-44. Luk. 12, 39. 2. Pet. 3, 10. Offenb. 3, 3. 16, 15.

3. Denn wenn se seggen ward: Nu is Freden, nu hett dat keen Gefahr, so ward dat Verdarven se gau drapen, as de Wehdag en swanger Fru, un se ward nich flüchten könn. Jer. 6, 14. 8, 11.

4. Ji awer, leeve Bröder, west nich in de Düsternis, dat ju de Dag as en Deef to fat krigt. Eph. 5, 8.

5. Ji sünd alltosam Kinner vun dat Licht un Kinner vun den Dag, wi sünd nich vun de Nacht, noch vun de Düsternis. Luk. 16, 8. Röm. 13, 12.

6. So lat uns nu nich slapen as de Annern, sonnern lat uns waken un nüchtern wesen.

7. Denn de slapen doht, de slapt bi Nacht un de bedrunken sünd, de sünd des Nachts dun.

8. Wi awer, de wi vun den Dag sünd, schüllt nüchtern wesen, andahn mit den Panzer vun Glov un Leev, un mit den Helm vun de Hoffnung up Seligkeit. Röm. 13, 12. Jes. 59, 17. Eph. 6, 14. 17.

9. Denn GOtt hett uns nich sett to Torn, sonnern de Seligkeit to besitten dörch unsen HErrn JEsus Christus, Röm. 9, 23.

10. De för uns storven is, up dat wi, ob wi wakt oder slapt, togliek mit Em leven schüllt. Röm. 14, 8. 9. 2. Cor. 5, 15.

11. Darum vermahnt ju unner eenanner un bu’t de Een den Annern, as ji ja ok doht. Kap. 4, 18. Ebr. 10, 24. 25.

12. Wi bedt ju awer, leeve Bröder, dat ji erkennen doht, de an ju arbeit un ju in den HErrn vörstahn un ju vermahnen doht. 1. Cor. 16, 18.

13. Hebbt se desto leever wegen ehr Wark un west fredsam mit se.

14. Wi vermahnt ju awer, leeve Bröder, vermahnt de Unarigen, tröst de Kleenmödigen, drägt de Swachen, west geduldig gegen Jedereen. 2. Thess. 3, 15.

15. Seht to, dat Nüms Bös mit Bös vergelln deiht, sonnern jagt ümmer dat Gude na, beides mank ju un gegen Jedereen. Spr. 20, 22. Röm. 12, 17. 1. Pet. 3, 9.

16. West ümmer vergnögt. Luk. 10, 20.

17. Bedt ahn Uphörn. Luk. 18, 1. Röm. 12, 12. Kol. 4, 2.

18. West dankbar in alle Ding’, denn dat is GOtt Sin Will in Christus JEsus an ju. Eph. 5, 20. Kol. 2, 7. 3, 15.

19. Den GEist dämpt nich.

20. De Prophezeiung veracht nich. 1. Cor. 14, 1.

21. Versökt awer Allns un dat Gude beholt. Röm. 2, 18.

22. Meedt allen bösen Schien.

23. He Sülvst, de GOtt, vun den all Freud kummt, mak ju hillig dörch un dörch, ju Geist vullkamen, togliek mit Seel un Lief mutt beholn warrn unsträflich, bet unse HErr JEsus Christus kummt. Röm. 15, 33.

24. Tru is de, de ju beropen deiht, de ward dat ok dohn. 1. Cor. 1, 9. 10, 13. 2. Thess. 3, 3. 2. Tim. 3, 13. 1. Joh. 1, 9.

25. Leeve Bröder, bedt för uns. Kol. 4, 3.

26. Gröt’ alle Bröder mit den hilligen Kuß. Röm. 16, 16.

27. Ik beswör ju bi den HErrn, dat ji alle hilligen Bröder düssen Breef lesen lat.

28. Unsen HErrn JEsus Christus Sin Gnad wes’ mit ju! Amen. Röm. 16, 20. 24. Phil. 4, 23.

An de Thessalonicher de eerste, schreven vun Athen.

De anner Epistel St. Pauli an de Thessalonicher.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus un Silvanus un Timotheus an de Gemeen in Thessalonich, in GOtt, unsen Vader un den HErrn JEsus Christus.

2. Gnade wes’ mit ju un Freden vun GOtt unsen Vader un den HErrn JEsus Christus. 1. Cor. 1, 3. Kol. 1, 2.

3. Wi ward GOtt danken alltied för ju, leeve Bröder, as dat billig is. Denn ju Glov waßt stark, un de Leev vun Jedereen mank ju All nimmt to gegen eenanner;

4. Also, dat wi mit ju grot doht mank GOttes Gemeenen, vun ju Geduld un Glov in all ju Verfolgung un Bedröfnis, de ji utstaht; 2. Cor. 7, 14.

5. Wat bewiesen deiht, dat GOtt recht richten ward, un ji würdig ward to GOtt’s Riek, um wat ji ok all düt uttostahn hebbt; Phil. 1, 28. Luk. 21, 36.

6. Wiel dat recht is bi GOtt, to vergelln Bedröfnis an de, de ju Bedröfnis makt.

7. Ju awer, de ji Bedröfnis utstaht, Ruh mit uns, wenn de HErr JEsus apenbart ward vun den Himmel, togliek mit de Engel vun Sin Kraft, 1. Thess. 4, 16. 1. Pet. 4, 13. Matth. 25, 31.

8. Un mit Füerflammen, wenn He Sin Rache övt an de, de GOtt nich erkennt un öwer de, de nich gehorsam sünd dat Evangelium vun unsen HErrn JEsus Christus; Röm. 2, 8.

9. De Pien utstahn ward, dat ewige Verdarven vun den HErrn Sin Angesicht un vun Sin herrliche Macht; Jes. 2, 10. 19.

10. Wenn He kamen ward, dat He herrlich erschient mit Sine Hilligen un wunderbar mit all Glövigen. Denn unse Tügnis an ju vun düssen Dag hebbt ji glovt. Kol. 3, 4.

11. Un darum bedt wi ok to all Tied för ju, dat unse GOtt ju würdig maken deiht för ju Berop un dat He vollenden deiht all dat, wat Sin Gnad ju todacht hett un dat Wark vun de Glov in de Kraft, 1. Thess. 1, 2.

12. Up dat an ju grot makt ward unsen HErrn JEsus Christus Sin Nam, un ji an Em, na unsen GOtt un den HErrn JEsus Christus Sin Gnad.

Dat 2. Kapitel.

1. Awer wegen unsen HErrn JEsus Christus Sin Tokamen un unse Versammlung to Em hen, bedt wi ju, leeve Bröder,

2. Dat ji ju nich afbringen lat vun ju Sinn, noch bang maken lat, weder dörch Geist, noch dörch Wort, noch dörch Breef, as wenn wi de schickt harrn, dat Christus Sin Dag neeg bi is.

3. Lat ju vun Keen verföhrn in keenerlei Wies’, denn He kummt nich, eerst mutt de Affall kamen un apenbart warrn de Minsch vun de Sünd un dat Verdarven sin Kind; Eph. 5, 6.

4. De sik weddersetten un öwerheven deiht öwer Allns, wat GOtt oder GOttsdeenst heet, so dat he sik in GOtt Sin Tempel sett, as en GOtt un vörgift, dat he GOtt is. Dan. 11, 36.

5. Denkt ji nich daran, dat ik ju dat seggt hef, as ik noch bi ju weer?

6. Awer nu weet ji, wat em torügg hollt, darmit, dat he to sin Tied apenbar ward.

7. Denn de Bosheit rögt sik all heemlich, blot de, de dat nu noch upholn deiht, mutt eerst weg dahn warrn. Apost. 20, 29.

8. Un denn ward de Boshaftige apenbart warrn, den de HErr tonicht maken ward mit den GEist vun Sin Mund un ward en End mit em maken dörch Sin tokünftige Erschienung. Jes. 11, 4. Offenb. 19, 15. 20.

9. Den Sin Tokamen geschüht na den Satan sin Wirken, mit allerhand lögenhaft Kräfte, un Teken un Wunner, Matth. 24, 24.

10. Un mit allerhand Verföhrung to Ungerechtigkeit mank de, de verlarn ward, darum dat se de Leev to de Wahrheit nich annahmen hebbt, dat se selig ward. 2. Cor. 2, 15. Kap. 4, 3.

11. Darum ward GOtt se kräftigen Irrdom schicken, dat se glovt an Lögen; Röm. 1, 24.

12. Up dat richt ward Alle, de an de Wahrheit nich glovt, sonnern Lust hebbt an de Ungerechtigkeit. Ezech. 20, 24. 25. Röm. 1, 32.

13. Wi awer möt GOtt danken alle Tied wegen ju Bröder, de de HErr leef hett, dat GOtt ju utwählt hett to Seligkeit vun Anfang an, in de Hilligung dörch den GEist un de Glov an de Wahrheit, Kap. 1, 3. 4. Eph. 1, 4.

14. Woto He ju beropen hett dörch unse Evangelium to uns HErrn JEsus Christus Sin prächdig Egendom.

15. So staht nu fast, leeve Bröder un holt an de Öwerleverungen, de ju lehrt sünd, dat wes’ dörch unse Wort, oder unse Breef. Kap. 3, 6.

16. He awer, uns’ HErr JEsus, un GOtt, uns’ Vader, de uns leef hatt hett un dörch Gnad en ewigen Trost un en gude Hoffnung geven hett,

17. De vermahn ju Harten, un stärk ju in allerhand Lehr un gude Warke! 1. Thess. 3, 13.

Dat 3. Kapitel.

1. Öwrigens, leeve Bröder, bedt för uns, dat den HErrn Sin Wort lopen un herrlich ward, so as ok bi ju! Kol. 4, 3.

2. Un dat wi erlöst ward vun de bösen un slechten Minschen. Denn de Glov is nich Jedereen geven.

3. Awer de HErr is tru, de ward ju stark maken un bewahrn vör dat Böse. 1. Cor. 1, 9. 10, 13.

4. Wi verlat uns awer up ju in den HErrn, dat ji doht un dohn ward, wat wi ju gebedt. 2. Cor. 7, 16. Gal. 5, 10.

5. De HErr awer richt ju Harten na GOtt Sin Leev un Christus Sin Geduld hen.

6. Wi gebedt ju awer, leeve Bröder, in unsen HErrn JEsus Christus Sin Nam, dat ji ju afkehrt vun jeden Broder, de dar unschicklich wandeln deiht un nich na de Öwerleverung, de he vun uns kregen hett. Matth. 18, 17. Röm. 16, 17.

7. Deen wi weet, woans ji uns nafolgen schüllt. Denn wi sünd nich unschicklich mank ju west; 1. Cor. 4, 16. 1. Thess. 1, 6.

8. Hebbt ok nich umsunst dat Brod vun Nüms nahm, sonnern mit Arbeit un Möh hebbt wi Dag un Nacht schafft, dat wi nich irgend Een mank ju to Last falln dä’n. 1. Cor. 4, 12.

9. Darum nich, dat wi darto keen Macht harrn, sonnern wiel wi uns ju to en Vörbild geven, uns natofolgen. Matth. 10, 10. 1. Cor. 4, 16.

10. Un as wi bi ju weern, geboden wi ju, dat, wenn Jemand nich arbeiden will, he ok nich eten schall. 1. Mos. 3, 19.

11. Denn wi hört, dat wek’ mank ju unschicklich wandelt un nich arbeidt, sonnern de Tied mit unnütze Saken tobringt.

12. Düsse awer gebedt wi un vermahnt se, dörch unsen HErrn JEsus Christus, dat se mit stillen Wesen arbeiden un ehr egen Brod eten doht. 1. Thess. 4, 11.

13. Ji awer, leeve Bröder, lat ju nich verdreten, Gudes to dohn. Gal. 6, 9.

14. Wenn awer Jemand nich gehorsam is unse Wort, dat düsse Breef enthollt, den makt bekannt un hebbt Nicks mit em to schaffen, up dat he sik schämen deiht. v. 6. Matth. 18, 17. 1. Cor. 5, 9. 11.

15. Doch behandelt em nich as en Fiend, sonnern vermahnt em as en Broder. Matth. 18, 15.

16. He awer, de HErr vun Fred, gev ju Fred allerwärts un up allerhand Wies’. De HErr wes’ mit ju All! Röm. 15, 33. 16, 20.

17. Ik gröt mit min Paulus-Hand. Dat is dat Teken in alle Breev; so schriev ik! 1. Cor. 16, 21.

18. Unsen HErrn JEsus Christus Sin Gnad wes’ mit ju All! Amen. 2. Tim. 4, 22.

De Breef is schreven vun Athen.

De eerste Epistel St. Pauli an Timotheus.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, een vun JEsus Sin Apostel, na GOtt unsen HEiland un den HErrn JEsus Christus, de unse Hoffnung is, Sin Befehl. Apost. 9, 15. Röm. 1, 1. Kol. 1, 27.

2. An Timotheus, min rechtschaffen Söhn in de Glov, Gnade, Barmhartigkeit, Fred vun GOtt, unsen Vader un unsen HErrn JEsus Christus! Tit. 1, 4.

3. Wenn ik di vermahnt hef, dat du in Ephesus blieven schust, as ik na Macedonien trock un gewisse Lüd befehln schust, keen anner Lehr to lehrn,

4. Un nich to passen up de Fabeln un de Geslechts-Register, de keen End hebbt un Fragen upbringen doht, mehr as Beterung to GOtt in de Glov noth is. Kap. 4, 7.

5. Denn dat Gebot sin Hauptzweck is Leev vun reinen Harten un vun guden Geweten un Glov ahn Falsch. Pred. 12, 13. Röm. 12, 9. 10. 13, 10.

6. Woran wek’ dat hebbt fehln laten un hebbt sik umkehrt to unnütze Snackerie, Kap. 6, 4. 20.

7. Wöllt Meisters vun de Schrift wesen un verstaht nich, wat se seggt un wat se fastsetten doht. Joh. 3, 10. 1. Tim. 6, 4.

8. Wi weet awer, dat dat Gesetz gut is, wenn man dat recht bruken deiht, Röm. 7, 12.

9. Un weet, dat för den Gerechten keen Gesetz geven is, sonnern för de Ungerechten un Ungehorsamen, de Gottlosen un Sünders, de Unhilligen un Ungeistlichen, de Vadermörders un Modermörders, de Mörders,

10. De Horers, un de, weke mit Jungs Schann drievt, de Minschen stehlen doht, de Lögners, de Meeneedigen, un all wat sunst noch gegen de gesunde Lehr is; 2. Mos. 21, 16.

11. Na den hilligen GOtt Sin herrliche Evangelium, dat mi anvertrut is. Kap. 6, 15.

12. Un ik dank unsen HErrn JEsus Christus, de mi stark makt un mi för tru holn hett un in dat Amt sett hett; Apost. 9, 15.

13. De ik vördem en Lästerer un en Verfolger un en Schimpbroder weer; awer mi is Barmhartigkeit wedderfahrn, denn ik hef dat dummer Wies’ dahn, in Unglov.

14. Unsen HErrn Sin Gnad is awer desto rieker west, togliek mit de Glov un de Leev, de in Christus JEsus is.

15. Denn dat is toverlässig un en kostbar Wort, dat Christus JEsus in de Welt kamen is, de Sünder selig to maken, mank wek’ ik de grötste bün. Matth. 18, 11.

16. Awer darum is mi Barmhartigkeit wedderfahrn, up dat an mi besonders JEsus Christus wiesen dä all sin Geduld, to en Exempel för de, de an Em gloven un dat ewige Leven arven schüllt.

17. Awer GOtt, den ewigen König, den Unvergänglichen, den Unsichtbaren, un alleen Wiesen, wes’ Ehr un Pries in Ewigkeit! Amen.

18. Min Söhn Timotheus, ik empfehl di düt Gebot, dat na de Prophezeiungen, de öwer di makt sünd, du darna düssen guden Kampf kämpfen deihst, Kap. 6, 12. Jud. v. 3.

19. Un den Glov un en gud Geweten hest, wat wek’ vun sik stött un an den Glov Schipbruch leden hebbt; Kap. 3, 9.

20. Mank wek’ Hymenäus un Alexander sünd, de ik den Satan öwergeven hef, dat se tüchtigt ward un nich mehr lästert. 2. Tim. 2, 17. 1. Cor. 5, 5.

Dat 2. Kapitel.

1. So vermahn ik nu, dat man vör all Ding doh Bitt, Gebet, Vörbitt un Dankseggung vör alle Minschen, Phil. 4, 6.

2. För de Königs un alle Obrigkeit, up dat wi en ruhig, stille Leven föhrn künnt in alle Gottsfurcht un Ehrbarkeit.

3. Denn dat is gut, darto ok angenehm vör GOtt, unsen HEiland, Kap. 4, 10.

4. Weke will, dat alle Minschen hulpen ward, un se to de Erkenntnis vun de Wahrheit kamt. Ezech. 18, 23. 2. Pet. 3, 9.

5. Denn dat gift Een GOtt un Een Middelsmann twischen GOtt un de Minschen, ik meen de Minsch JEsus Christus, Jes. 45, 21. 22. Joh. 17, 3. Ebr. 12, 24.

6. De Sik Sülvst geven hett to en Erlösung för Alle, up dat düt to sin Tied predigt war. Gal. 1, 4. Kap. 2, 20. Tit. 2, 14.

7. Darto ik sett bün as Prediger un Apostel (ik segg de Wahrheit in Christus un leeg nich,) en Lehrer vun de Heiden in den Glov un in Wahrheit. Apost. 9, 15. 13, 2. 22, 14. 2. Tim. 1, 11.

8. So will ik nu, dat de Mannslüd beden an jeden Ort un hillige Hann hoch holn schüllt ahn Torn un Twiefel.

9. So ok de Fruens, dat se in anständige Kleeder mit Scham un Tucht sik schmückt, nich mit Haarflechten, oder Parlen, oder Gold, oder kostbare Kleederstaat; Jes. 3, 16. 1. Pet. 3, 3.

10. Sonnern so as sik dat för Fruens schicken deiht, de Gottseligkeit in gude Warke bewiest. Kap. 5, 10.

11. En Fru schall in de Still lehrn mit alle Unnerdänigkeit. Eph. 5, 22.

12. En Fru awer verlöv ik dat nich, dat se lehrn deiht, ok nich, dat se den Mann sin Herr is, sonnern se schall still wesen. 1. Cor. 14, 34. 1. Mos. 3, 16.

13. Denn Adam is eerst makt, naher Eva.

14. Un Adam war nich verföhrt, de Fru awer war verföhrt un hett de Öwertredung upbrocht. 1. Mos. 3, 6. Sir. 25, 32.

15. Se ward awer selig warrn dörch Kinnertügen, wenn se in den Glov, un in de Leev, un in de Hilligung, togliek mit de Tucht blieven deiht.

Dat 3. Kapitel.

1. Dat is wol gewis un wahr, wenn Jemand na en Bischofsamt trachten deiht, de söcht en kostbar Wark. Apost. 20, 28.

2. En Bischof schall awer unsträflich wesen, Een Fru ehr Mann, nüchtern, mäßig, gastfrie, düchtig to lehrn; 3. Mos. 21, 17. Tit. 1, 6. 7.

3. Nich en Wiensüper, nich puchen, nich unehrlich Handwark drieven, sonnern gelind, nich striedsüchtig, nich giezig; 3. Mos. 10, 8. Tit. 1, 7.

4. De sin egen Hus wol besorgen deiht, de gehorsame Kinner hett mit all Ehrbarkeit; 1. Sam. 2, 12.

5. (Wenn awer Jemand sin egen Hus nich to besorgen weet, wa ward he GOtt Sin Gemeen vörstahn könn?)

6. Nich Een, de sik vör Korten bekehrt hett, up dat he nich stolt is un sik wichtig maken deiht, un in den Düvel sin Gericht falln deiht. v. 11. Sir. 23, 1.

7. He mutt awer ok en gut Tügnis hebben vun de, de buten sünd, up dat he nich in den Düvel sin Lästerung un Strick falln deiht. Kap. 5, 10. 1. Cor. 5, 12. 13.

8. Gliekerwies schüllt ok de Diakonen ehrbar wesen, nich duppeltungig, keen Wiensüpers, keen unehrlich Handwark drieven;

9. De dat Geheemnis vun de Glov in rein Geweten hebbt.

10. Un desülvigen schüllt eerst up Prov anstellt warrn un denn mag se de Deenst geven warrn, wenn Nicks an se uttosetten is.

11. Gliekerwies schüllt ok ehr Fruens ehrbar wesen, keen Klatschsösters, nüchtern, tru in all Ding’. Tit. 2, 3.

12. Een Diakon schall nich mehr as een Fru hebben un sin Kinner uptrecken un sin egen Hus gut regeern.

13. Wokeen awer gut deent hett, de erwarvt sik sülvst en guden Upgang un grote Freudigkeit in de Glov an JEsus Christus. Matth. 25, 21. Joh. 3, 21.

14. All düt schriev ik di un höp, bald to di hen to kamen;

15. Schull dat awer noch sik wat hentrecken, dat du weten deihst, woans du wandeln schast in GOtt Sin Hus, weke is den lebendigen GOtt Sin Gemeen, en Pieler un Grundvest vun de Wahrheit. 2. Tim. 2, 20.

16. Un unwedderspreklich grot is dat Geheemnis vun de Gottseligkeit: GOtt is apenbart in dat Fleesch, rechtfardigt in den GEist, de Engeln kund warn, de Heiden predigt, vun de Welt glovt, upnahmen in de Herrlichkeit. Joh. 1, 14. Mark. 16, 19.

Dat 4. Kapitel.

1. De GEist awer seggt dütlich, dat in de letzte Tieden, weke vun de Glov affalln un de verföhrerischen Geister un de Düvel ehr Lehren anhangen warrn; Dan. 7, 25. 2. Tim. 3, 1. 2. Pet. 3, 3. Jud. v. 18. 1. Joh. 2, 18.

2. Dörch de, weke in Schienhilligkeit mit Lögen umgaht un brandmarkt sünd in ehr Geweten.

3. Un verbedt, to frien, un de Spies nich to eten, de GOtt schapen hett, dat de Glövigen un de de Wahrheit erkennt, se mit Dankseggung nehmt. 1. Mos. 9, 3. 1. Cor. 10, 30. 31.

4. Denn Allns, wat GOtt makt hett is gut un Nicks verwerflich, wenn dat mit Dankseggung annahmen ward. 1. Mos. 1, 31. Apost. 10, 15.

5. Denn dat ward hilligt dörch GOttes Wort un dat Gebet.

6. Wenn du all düt de Bröder vörhöllst, so warrst du en gude Deener vun JEsus Christus wesen, uptrocken in de Wör’ vun de Glov un vun de gude Lehr, wobi du ja ok ümmer wesen büst. 2. Tim. 1, 5.

7. Du schast Nicks to dohn hebben mit de ungeistlichen un awerglövischen Fabeln. Öv di awer in de Gottseligkeit, Kap. 1, 4. 6, 20. 2. Tim. 2, 16. 23. Tit. 1, 14. 3, 9.

8. Denn den Lief sin Övung is to wenig nütz, awer de Gottseligkeit is to all Ding nütz un hett de Tosag’ vun düt un dat tokünftige Leven. Kap. 6, 6.

9. Dat is ganz gewißlich wahr un en tovertrut Wort. Kap. 1, 15.

10. Denn darför arbeit wi ok un ward darum schimpt, wiel wi up den lebendigen GOtt höpt, de alle Minschen ehr HEiland is, besonners awer de Glövigen ehr. Tit. 2, 10. 11. Eph. 5, 23.

11. All düt schast du befehln un lehrn.

12. Nüms schall din Jugend verachten, du schast awer en Vörbild in Wort, Wandel, Leev, GEist, Glov un Keuschheit vör de Glövigen wesen. _Tit. 2, 15._

13. Hol an mit dat Lesen, Vermahnen, Lehrn, bet dat ik kam. Joh. 5, 39.

14. Lat nich ut Acht de Gav, de di geven is na de Prophezeiung dörch de Öllsten ehr Handupleggen. Kap. 5, 22. Apost. 6, 6. 8, 17.

15. All düt schast du dohn un di dat hengeven, up dat Jedereen sehn kann, wa du in alle Ding’ tonehmen deihst.

16. Du schast up di sülvst Acht hebben un up de Lehr, bliev fast in düsse Stück. Denn wenn du dat deihst, warst du di sülvst un de di hört, selig maken. Röm. 11, 14.

Dat 5. Kapitel.

1. Du schast keen olen Mann utschelln, sonnern em vermahnen as en Vader; de junge Lüd as Bröder. 3. Mos. 19, 32.

2. De olen Fruens as Moders, de jungen as Swestern, mit alle Keuschheit. Joh. 19, 27.

3. Du schast de Wittfruens, de rechte Wittfruens sünd, in Ehren holn.

4. Hett awer en Wittfru Kinner oder Kinners Kinner, so schall se de Kinner un ehr Kinner eerst lehrn, ehr egen Hüs’ göttlich to regeren un de Öllern Gliekes to vergelln, denn dat is woldahn un angenehm vör GOtt. Sir. 3, 13. 14.

5. Dat is awer en rechte Wittfru, de eensam is, de ehr Hoffnung up GOtt stellt un Dag un Nacht in Gebet un Flehn blift. Luk. 2, 37. 18, 1.

6. Weke awer in Wollust leven deiht, de is lebendig dod. Röm. 8, 13.

7. Erinner se hieran, so dat an se Nicks uttosetten is.

8. Wenn awer Jemand för de Sienigen, besonners sin egen neegsten Verwandten nich sorgen deiht, de is vun de Glov affulln un is slechter as en Heid. Gal. 6, 10. 2. Tim. 3, 5.

9. Lat blot een Wittfru wählt warrn, de unner sößtig Jahr olt is un de een Mann sin Fru west is,

10. Un de en Tügnis vun gude Warke hett, wenn se Kinner uptrocken hett, wenn se gastfrie wesen is, wenn se de Hilligen ehr Föt wuschen hett, wenn se de Bedrövten hulpen hett un wenn se ümmer gude Warke dahn hett. Ebr. 13, 2.

11. Mit de jungen Wittfruens awer schast du Nicks to dohn hebben, denn wenn se üppig warn sünd gegen Christus, so wüllt se frien.

12. Un hebbt ehr Ordeel, wiel se vun de eerste True afweken sünd.

13. Darbi sünd se ful un lopt in de Hüs’ umher, se sünd awer nich blot ful, sonnern ok klatschig un näs’wies un red, wat nich wesen schall. Spr. 7, 11.

14. So will ik nu, dat de jungen Wittfruens friet, Kinner gebärt, husholt, den Weddersaker keen Orsak gevt, to schelln. 1. Cor. 7, 9.

15. Denn Weken hebbt sik all umdreiht na den Satan hen.

16. Wenn awer en glövig Mann oder en glövige Fru Wittwen hett, de schall för desülvigen sorgen, un se nich de Gemeen to Last falln laten, up dat de, de rechte Wittfruens sünd, nog hebbt.

17. De Öllsten, de ehr Amt gut vörstaht, de schüllt doppelt ehrt warrn, besonners de in dat Wort un in de Lehr arbeiden doht. Röm. 12, 8. 15, 27.

18. Denn de Schrift sprickt: Du schast den Ossen, de döschen deiht, nich dat Mul tobinnen, un: en Arbeider is sin Lohn werth. 5. Mos. 25, 4. 1. Cor. 9, 9. Luk. 10, 7.

19. Nimm keen Klag an gegen en Öllsten, wenn nich twee oder dree Tügen sünd. Joh. 8, 17.

20. De nu sündigen doht, de straf vör All, up dat ok de Annern bang ward. Eph. 5, 12. 13.

21. Ik betüg vör GOtt un den HErrn JEsus Christus, un de uterwählten Engels, dat du all düt holn schast ahn Vörordeel un dat du Nicks deihst na Gunst.

22. Du schast Nüms gliek de Hand upleggen, ok an fremde Sünd keen Deel hebben. Hol di sülvst keusch! Apost. 6, 6.

23. Drink nich ümmer Water, sonnern bruk en beten Wien wegen din Mag, wiel du so oft krank büst. Ps. 104, 15.

24. Enige Minschen ehr Sünd sünd apenbar, dat man se gliek richten kann, weke ehr awer ward naher apenbar.

25. Gliekerwies sünd ok Enige ehr gude Warke gliek apenbar, un de Annern ehr blivt ok nich verborgen. Gal. 5, 22.

Dat 6. Kapitel.

1. De Knechte, de lieveegen sünd, schüllt ehr Herrn in all Ehren holn, up dat nich GOtt Sin Nam un Lehr verlästert ward. Eph. 6, 5.

2. De, weke awer glövige Herren hebbt, de schüllt se nich verachten, wiel se Bröder sünd; sonnern schüllt noch veel mehr up ehr Deenst passen, wiel se glövig un se leef sünd un an de Woldaht Andeel hebbt. All düt schast du lehrn un vermahnen. Kap. 4, 11. Tit. 3, 8.

3. Wenn Jemand anners lehrt un nich bi unsen HErrn Christus Sin gesunde Wör’ un bi de Lehr vun de Gottseligkeit blieven deiht, Gal. 1, 6-9. 2. Tim. 1, 13.

4. Bi den süht dat düster ut un he weet Nicks, sonnern he is krank vun Fragerie un Wortstriederie, ut weke Nied, Striet, Schimpen, böse Verdacht kamen deiht.

5. Partiehader vun son Minschen, de ehr Sinn nich mehr hebbt un vun de Wahrheit af sünd, de meenen doht, Gottseligkeit wes’ en Gewarv. Vun son hol di wiet af!

6. De hett awer veel Gewinn, de gottselig un tofreden is. Kap. 4, 8. Spr. 15, 16. Phil. 4, 11-12.

7. Denn wi hebbt Nicks in de Welt brocht, darum is dat apenbar, wi ward ok Nicks rut nehmen. Pred. 5, 14.

8. Hebbt wi awer Nahrung un Kleeder, so lat uns tofreden wesen. 1. Mos. 28, 20. Spr. 30, 8.

9. Denn de riek warrn wüllt, de fallt in Versökung un Strick un veele dörichte un schädliche Lüste, de de Minschen in’t Verdarven un Verdammnis stöten doht. Spr. 23, 4. 28, 22. Sir. 27, 1.

10. Denn de Giez is de Wottel vun all Övel; Enige sünd vun düsse Lust dreven, un vun de Glov gahn un makten sik sülvst veel Pien. 2. Mos. 23, 8.

11. Awer du Minsch vun GOtt, mak, dat du vun so wat weg kummst! Strev awer ivrig na de Gerechtigkeit, de Gottseligkeit, de Glov, de Leev, de Geduld, un de Sachtmoth; 2. Tim. 2, 22.

12. Kämpft den guden Kampf för de Glov, griep awer na dat ewige Leven, woto du ok beropen büst un en gude Bekenntnis vör veele Tügen afleggt hest. 1. Cor. 9, 25. 26.

13. Ik gebedt di vör GOtt, de all Ding lebendig maken deiht, un vör Christus JEsus, de vör Pontius Pilatus en gude Bekenntnis afleggt hett, 5. Mos. 32, 39. Joh. 18, 36. 19, 11.

14. Dat du düt Gebot rein holst, un so dat Nüms wat daran uttosetten hett, bet up unsen HErrn JEsus Christus Sin Erschienung.

15. Weke sehn laten ward to sin Tied de Selige un alleen Gewaltige, de Herr vun alle Herren. Offenb. 17, 14. 19, 16. 5. Mos. 10, 17.

16. De alleen Unstarvlichkeit hett, de in en Licht wahnen deiht, wo Nüms henkamen kann, den keen Minsch sehn hett noch sehn kann, den wes’ Ehr un ewig Riek! Amen.

17. De Rieken vun düsse Welt schast du gebeden, dat se nich stolt sünd, ok nich höpt up den ungewissen Riekdom, sonnern up den lebendigen GOtt, de uns rieklich allerhand to geneeten gift. Ps. 62, 11.

18. Dat se Gudes doht, riek ward an gude Warke, geern geven un helpen doht, 5. Mos. 15, 7. 10.

19. Schätz sammelt to en guden Grund för se sülvst, up dat Tokünftige, dat se dat ewige Leven erlangt.

20. O, Timotheus! bewahr, wat di anvertrut is, un hol di wiet af vun dat ungeistliche, lose Klatsch un vun de Striederien vun de, de sik so nennt ahn dat to wesen, 2. Tim. 1, 14. 1. Tim. 4, 7.

21. To weke sik weke holn doht un sünd vun de Glov afgahn. De Gnad wes’ mit di! Amen. Kap. 1, 6. 2. Tim. 2, 18.

Schreven vun Laodicea, de en Hauptstadt vun dat Land Phrygia Pacatiana is.

De anner Epistel St. Pauli an Timotheus.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, een vun JEsus Christus Sin Apostel, dörch GOtt Sin Willn, na de Tosag’ vun dat Leven in Christus JEsus, Kap. 2, 10. Joh. 1, 4. 1. Joh. 5, 11-13.

2. An min leeven Söhn Timotheus, Gnad, Barmhartigkeit, Fred vun GOtt, den Vader, un Christus JEsus, unsen HErrn. 1. Cor. 7, 25. 1. Tim. 1, 2. Tit. 1, 4.

3. Ik dank GOtt, den ik deen vun min Öllern her mit rein Geweten, dat ik ahn Uphörn an di denk in min Gebet Dag un Nacht. Apost. 23, 1. 24, 16. Röm. 1, 8. 9.

4. Mi verlangt darna, di to sehn, wenn ik an din Thranen denk, up dat ik vull vun Freud ward.

5. Un erinner mi an de ungehüchelte Glov in di, de vörher in din Grotmoder Lois un din Moder Eunike wahnen dä, bün awer gewiß, ok in di. Apost. 1, 10.

6. Wegen weke Sak ik di erinnern will, dat du upwecken deihst de Gav vun GOtt, de in di is, dörch dat Upleggen vun min Hann. 1. Thess. 5, 19. 1. Tim. 4, 14.

7. Denn GOtt hett uns nich den Geist vun de Furcht geven, sonnern den Geist vun de Kraft un de Tucht. Röm. 8, 15.

8. Darum scham di nich öwer dat Tügnis vun unsen HErrn, noch öwer mi, de ik Sin Gefangene bün, sonnern stah ok wat ut um dat Evangelium willn, as ik, na GOtt Sin Kraft,

9. De uns selig makt hett un beropen mit en hilligen Rop, nich na unse Warke, sonnern na sin Vörsatz un Gnad, de uns geven is in Christus JEsus vör de Welt ehr Tied, Tit. 3, 5.

10. Nu awer apenbart dörch unsen HEiland JEsus Christus Sin Erschienung, de den Dod de Macht nahmen un dat Leven un en unvergänglich Wesen an dat Licht brocht hett dörch dat Evangelium, Röm. 16, 25. Jes. 25, 8. Hohel. 13, 14. 1. Cor. 15, 55. 57. Ebr. 2, 14.

11. Den ik sett bün as en Prediger un Apostel un en Lehrer vun de Heiden. 1. Tim. 2, 7.

12. Wegen weke Sak ik so veel utstahn mutt, awer ik scham mi nich daröwer, denn ik weet, an wen ik gloven doh un bün gewiß, dat He mi dat, wat He mi anvertrut hett, mi upheven kann bet up jenen Dag.

13. Hol an dat Vörbild vun de gesunden Wör’, de du vun mi hört hest, vun de Glov un vun de Leev in Christus JEsus. 1. Tim. 6, 3. Tit. 2, 1.

14. Dat gude Pand, wat di anvertrut is, hol fast dörch den hilligen GEist, de in uns wahnen deiht. v. 12. 1. Tim. 6, 20.

15. Dat weetst du, dat sik wend hebbt vun mi All, de in Asien sünd, mank weke is Phigellus un Hermogenes.

16. De HErr wes’ barmhartig gegen Onesiphorus sin Hus, denn he hett mi oft erquickt un hett sik för min Keden nich schamt;

17. Sonnern as he in Rom weer, besöch he mi flietig un funn mi. Apost. 28, 16.

18. De HErr gev em, dat he finnen deiht Barmhartigkeit an jenen Dag. Un wa veel he mi to Ephesus deent hett, weetst du am besten.

Dat 2. Kapitel.

1. So wes’ nu stark, min Söhn, dörch de Gnad in Christus JEsus.

2. Un wat du vun mi hört hest dörch veele Tügen, dat anvertru’ true Minschen, de dar düchtig sünd, Annere ok to lehrn. 1. Tim. 3, 2.

3. Hol in’t Lieden ut as en gude Kriegsmann vun JEsus Christus. Kap. 1, 8. 4, 5.

4. Nüms, de in den Krieg geiht, kümmert sik um Nahrungssorgen, up dat he den gefallt, de em annahmen hett. 1. Cor. 9, 25.

5. Un wenn Jemand ok kämpfen deiht, he ward doch nich krönt, wenn he nich recht kämpfen deiht.

6. De Ackersmann awer, de den Acker bebut, schall toeerst de Frucht darvun geneeten. Paß up, wat ik segg!

7. De HErr awer ward di in alle Ding’ Verstand geven.

8. Hol in’t Gedächtnis JEsus Christus, de upstahn is vun de Doden, ut David sin Samen, na min Evangelium. 1. Cor. 15, 4. 20. 2. Sam. 7, 12.

9. För dat ik veel lieden mutt bet to Keden, as en Öveldoer, awer GOttes Wort is darum nich bunnen. Eph. 3, 1. 13. Phil. 2, 17.

10. Darum dreg ik Allns wegen de Uterwählten, up dat se ok de Seligkeit in Christus JEsus, mit ewige Herrlichkeit kriegen doht. Phil. 2, 17. Kol. 1, 24.

11. Darup künnt wi uns verlaten: Blievt wi mit dod, so ward wi mit leven; Röm. 6, 5. 1. Pet. 4, 13.

12. Wenn wi mit utholt, so ward wi mit herrschen; verleugnet wi, so ward He uns ok verleugnen; Matth. 10, 33. Luk. 9, 26.

13. Glovt wi nich, He blift tru, He kann Sik sülvst nich untru warrn. Röm. 3, 3. 4. Mos. 23, 19.

14. An dat erinner se un betüg vör den HErrn, dat se nich wegen Wör’ striet, wat to Nicks nütz is, as de to verkehrn, de tohörn doht. 1. Tim. 6, 4. Tit. 3, 9.

15. Beflietige di, di GOtt as en rechtschaffen un unsträflichen Arbeider to bewiesen, de dat Wort vun de Wahrheit recht utdeelen deiht. 1. Tim. 4, 6. Tit. 2, 7. 8.

16. Gev di nich mit ungeistliche lose Klatsch af, denn dat helpt veel to en ungöttlich Wesen. 1. Tim. 4, 7. Tit. 1, 14. 3, 9.

17. Un ehr Wort fritt um sik as de Krev, mank weke is Hymenäus un Philetus. 1. Tim. 1, 20.

18. Weke de Wahrheit verdreiht hebbt un seggen doht, de Uperstahung is all west, un hebbt wek ehrn Gloven verkehrt.

19. Awer de faste Grund vun GOtt besteiht un hett düt Siegel: »De HErr kennt de Sienen,« un: »De schall vun de Ungerechtigkeit aftreden, de Christus Sin Nam nennen deiht!«

20. In en grot Hus awer is nich blot golden un sülvern Geschirr, sonnern ok holten un steenern, un wek to Ehren, wek to Schann.

21. Wenn nu Jemand sik vun son Lüd rein hollt, de ward en hilligmakt Fatt wesen to de Ehr, vun den Husherrn brukt, un to all gude Wark bereit.

22. Flücht di awer vör de Lüste vun de Jugend, strev awer na de Gerechtigkeit, de Glov, de Leev, den Freden, mit All de den HErrn anropt vun reinen Harten. 1. Tim. 6, 11.

23. Awer hang di nich an dörichte un unnütze Fragen, denn du weetst, dat se blot Stried tügt. 1. Tim. 4, 7. 6, 4.

24. En Knecht vun den HErrn awer schall nich striedsüchtig wesen, sonnern fründlich gegen Jedereen, düchtig, annern to lehrn, de de Bösen verdregen kann mit Sachtmoth, Tit. 1, 7. 9.

25. Un straf de sik upsetten doht, to versöken, ob GOtt se nich dermaleenst Buß geven deiht, de Wahrheit to erkennen,

26. Un wedder nüchtern warrn ut den Düvel sin Strick, vun den se fungen sünd, sin Willen to dohn.

Dat 3. Kapitel.

1. Du schast awer weten, dat in de letzte Dag’ grulige Tieden kamen ward. 1. Tim. 4, 1.

2. Denn dar ward Minschen wesen, de vun sik sülvst holt, giezig, ruhmredig, stolt, Lästerers, ehr Öllern ungehorsam, undankbar, ungeistlich. Röm. 1, 29-31.

3. Upsetzig, unversöhnlich, Schänder, liederlich, wild, ungefällig,

4. Verräders, Frevlers, upblast, de de Wollust leever hebbt, as GOtt; Phil. 3, 19.

5. De sik den Anschien vun en gottselig Wesen gevt, awer de Kraft darvun leegt se af. Mit son schast du Nicks to dohn hebben. Matth. 7, 15. Tit. 1, 16. Matth. 18, 17.

6. Mank se sünd wek, de sik in de Hüs’ sliekt, de Fruenslüd, de mit Sünd beladen sünd un allerhand Lüst hebbt, gefangen nehmt, Matth. 23, 14. Mark. 12, 40.

7. Ümmerlos lehrt un doch nich to de Erkenntnis vun de Wahrheit kamt. 1. Tim. 2, 4.

8. Gliek awer, as Jannes un Jambres Moses wedderstahn dän, so staht ok düsse gegen de Wahrheit, dat sünd Minschen, de nich recht bi Trost sünd, undüchdig to den Glov. 2. Mos. 7, 11. 22.

9. Awer se ward dat nich lang so drieven, denn ehr Dohrheit ward apenbar warrn Jedereen, gliek as jener ehr weer.

10. Du awer hest erfahrn min Lehr, min Wies’, min Meenung, min Glov, min Langmoth, min Leev, min Geduld,

11. Min Verfolgung, min Lieden, de ik utstahn hef in Antiochien, in Ikonien, in Lystra, wat för Verfolgung ik dar uttostahn harr, un ut All dat hett de HErr mi erlöst. Apost. 13, 50. 14, 2. 19, 22. Ps. 34, 20.

12. Un All, de gottselig leven wöllt mutt Verfolgung utstahn. Ps. 34, 20. Matth. 16, 24. Apost. 14, 22.

13. Mit de bösen un verföhrerischen Minschen awer ward dat je länger je duller, se verföhrt un ward verföhrt. 1. Tim. 4, 1.

14. Du schast awer in dat blieven, wat du lehrt hest un di anvertrut is, tomal du weten deihst, vun wen du dat lehrt hest. Kap. 2, 2.

15. Un wiel du vun lütt up de hillige Schrift weten deihst, kann desülvige di klok maken to de Seligkeit, dörch de Glov an Christus JEsus.

16. Denn all Schrift, vun GOtt ingeven, döcht wat to de Lehr, to de Straf, to de Beterung, to de Tüchtigung in Gerechtigkeit; Röm. 15, 4. 2. Pet. 1, 19.

17. Dat en Minsch GOttes vullkamen is, geschickt to alle gude Wark. 1. Tim. 6, 11. 2. Tim. 2, 21.

Dat 4. Kapitel.

1. So betüg ik nu vör GOtt un den HErrn JEsus Christus, de dar kamen ward to richten de Lebendigen un de Doden mit Sin Erschienung un mit Sin Riek. Matth. 25, 31. Joh. 5, 27. Apost. 10, 42. 2. Cor. 5, 10. 2. Thess. 1, 7. 8. 2, 8. 1. Pet. 4, 5.

2. Predig dat Wort, lat nich na, dat mag to rechte Tied oder to Untied wesen; straf, drau, vermahn mit all Geduld un Lehr. Jes. 58, 1. Tit. 1, 9. 11. 2. Tim. 2, 24. 2. Tim. 3, 10. 16.

3. Denn dat ward en Tied wesen, wa se de gesunde Lehr nich lieden ward, sonnern na ehr egen Lüst ward se sik Lehrers upladen, na de ehr Ohren jöken doht. 1. Tim. 6, 3.

4. Un ward de Ohren vun de Wahrheit kehrn un sik na de Fabeln hen wenden. 1. Tim. 4, 7. 6, 10. Tit. 1, 10. 14.

5. Du schast awer allerwärts nüchtern wesen, erdräg dat Öwel un doh dat Wark vun en evangelischen Prediger, un richt din Amt redlich ut. Apost. 21, 8.

6. Denn ik ward all opfert, un de Tied, dar ik afscheeden warr, is up de Neeg. Phil. 1, 23. 2, 17.

7. Ik hef en guden Kampf kämpft, ik hef den Lop vullbrocht, ik hef den Glov fastholn. 1. Cor. 9, 25. 1. Tim. 6, 12. Ebr. 12, 1. Phil. 3, 14.

8. Vun nu af an is de Gerechtigkeit ehr Kron för mi henleggt, de mi de HErr, de gerechte Richter, an jenen Dag geven ward, nich awer mi alleen, sonnern All, de Sin Erschienung leef hebbt. Kap. 2, 5. 1. Pet. 5, 4. Jak. 1, 12. Offenb. 2, 10.

9. Süh to, dat du bald na mi her kamen deihst. v. 21.

10. Denn Demas hett mi verlaten un düsse Welt leef gewunnen un is na Thessalonich trocken, Cresens na Galatien, Titus na Dalmatien. Kol. 4, 14. 2. Tim. 1, 15.

11. Lukas is alleen bi mi. Markus nimm to di hen un bring em mit, denn he is mi nützlich ton Deenst. Apost. 15, 37. Kol. 4, 10.

12. Tychikus hef ik na Ephesus hen schickt. Apost. 20, 4. Eph. 6, 21. Kol. 4, 7.

13. Den Mantel, den ik in Troas bi Carpus leet, bring mit, wenn du kamen deihst, un de Böker, besonners dat Pergament.

14. Alexander, de Smid, hett mi veel Böses dahn, de HErr ward em na sin Wark betalen. 1. Tim. 1, 20. 2. Sam. 3, 39. Ps. 28, 4.

15. Vör den nimm du di ok in Acht, denn he hett unse Wör’ stark wedderspraken.

16. In min eerste Verantwordung hett Nüms mi bistahn, sonnern se leeten mi All in Stich. Dat schall se awer nich torekent warrn. Joh. 16, 32. 2. Tim. 1, 15.

17. De HErr awer hett mi bistahn un mi stark makt, up dat dörch mi de Predigt bestätigt war un alle Heiden dat hörn dän. Un ik bün erlöst ut den Löwen sin Rachen. Apost. 23, 11. 27, 23. 12, 11.

18. De HErr awer ward mi erlösen vun all Öwel un uthelpen to Sin himmlische Riek; den wes’ Ehr vun Ewigkeit to Ewigkeit! Amen. Röm. 9, 5. 16, 27. Gal. 1, 5. 1. Tim. 6, 16.

19. Gröt’ Prisca un Aquilas, un Onesiphorus sin Hus. Apost. 18, 2. Röm. 16, 3. 2. Tim. 1, 16.

20. Erastus bleev in Corinth, Trophimus awer leet ik krank in Miletus. Apost. 19, 22. 20, 4. 21, 29.

21. Süh to, dat du vör den Winter kamen deihst. Eubulus, Pudens, Linus, Claudia un all de Bröder gröt’ di.

22. De HErr JEsus wes’ mit din Geist! De Gnad wes’ mit ju! Amen. Tit. 3, 15.

Schreven vun Rom, de annner Epistel an Timotheus, as Paulus ton annern Mal vör den Kaiser Nero stellt weer.

De Epistel St. Pauli an Titus.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, GOtt Sin Knecht, un een vun JEsus Christus Sin Apostel, to GOtt Sin Utwählten ehrn Glov un de Erkenntnis vun de Wahrheit to de Gottesfurcht, 1. Tim. 3, 16. 6, 3.

2. In de Hoffnung up dat ewige Leven, wat toseggt hett, GOtt, de nich leegen deiht, vör de Welt ehr Tied, Röm. 1, 2.

3. Awer apenbart hett to Sin Tied Sin Wort dörch de Predigt, de mi anvertrut is, na GOtt, unsen HEiland Sin Befehl: Eph. 1, 9. 10. Apost. 9, 6. 15. 20, 24. Gal. 1, 1. 1. Thess. 2, 4.

4. An Titus, min rechtschaffen Söhn na unse beide Glov, Gnad, Barmhartigkeit, Freden vun GOtt, den Vader un den HErrn JEsus Christus, unsen HEiland! 1. Tim. 1, 2. Eph. 1, 2. Kol. 1, 2.

5. Darum leet ik di up Kreta, dat du schast to End bringen, wa ik dat laten harr un besetten de Städ umher mit Öllsten, as ik di befahlen harr;

6. Wo Een is unsträflich, Een Fru ehr Mann, de glövige Kinner hett, nich berüchtigt, dat se liederlich un ungehorsam sünd. 3. Mos. 21, 17. 1. Tim. 3, 2. 1. Pet. 5, 3.

7. Denn en Bischof schall unsträflich wesen, as een vun GOtt Sin Husholers, nich eegensinnig, tornig, keen Wiensüper, nich puchen, keen unehrlich Geschäft drieven; 3. Mos. 10, 9. Ezech. 44, 21.

8. Sonnern gastfrie, dat Gude leef hebben, züchtig, gerecht, hillig, keusch,

9. Un sik an dat Wort holen, dat gewiß is un lehrn kann, up dat he mächtig is, to vermahnen dörch de gesunde Lehr, un to strafen den, de weddersprickt. 2. Thess. 2, 15.

10. Denn dar sünd veele freche un unnütze Snackers un Verföhrers, besonders de ut de Besniedung;

11. Weke man dat Mul stoppen mutt, de dar ganze Hüs’ afwend un lehrt, wat Nicks döcht, för schändlichen Gewinn. Matth. 22, 34. 2. Tim. 3, 6.

12. Een vun se hett seggt, ehr eegen Prophet: De Kreters sünd ümmer Lögners, leege Deerder, un fule Bük.

13. Düt Tügnis is wahr. Wegen de Sak schast du se scharp strafen, up dat se gesund in de Glov sünd. 2. Tim. 4, 2.

14. Un nich achten doht up de jüdischen Fabeln un Minschengebote, de sik vun de Wahrheit afwenden doht. 1. Tim. 4, 7.

15. För de Reinen is Allns rein, för de Unreinen awer un Unglövigen is Nicks rein, sonnern unrein is beides, ehr Sinn un Geweten. Matth. 15, 11. Röm. 14, 20.

16. Se seggt, se erkennt GOtt, awer mit ehr Warke straft se dat Lögen, denn se sünd en Gruel vör GOtt, un gehorcht nich un sünd to all gude Wark undüchtig. 2. Tim. 3, 5.

Dat 2. Kapitel.

1. Du awer schast reden, as sik dat hört na de gesunde Lehr. 1. Tim. 6, 3. 2. Tim. 1, 13.

2. De Olen schüllt nüchtern wesen, ehrbar, züchtig, gesund in den Glov, in de Leev, in de Geduld;

3. De olen Fruens gliekerwies, dat se sik upföhrt, as dat de Hilligen tokummt, keen Lästermüler wesen, keen Wiensüpers, gude Lehrerinnen; 1. Tim. 2, 9. 3, 11. 1. Pet. 3, 1-5.

4. Se schüllt de jungen Fruens lehrn, ehrbar to wesen, ehr Manns un ehr Kinner leef to hebben,

5. Se schüllt sittsam wesen, keusch, hüslich, gut, ehr Mannslüd unnerdahn, up dat GOtt Sin Wort nich verlästert ward. Eph. 5, 23.

6. Gliekerwies schast du de jungen Mannslüd vermahnen, dat se ehrbar sünd.

7. Allerwärts awer stell di sülvst to en Vörbild vun gude Warke, mit unverfälschte Lehr, mit Ehrbarkeit, 1. Tim. 4, 12. 1. Pet. 5, 3.

8. Mit en gesund, unanfechtbar Wort, up dat de Wedderstrevende sik scham un keen Orsak hef, Leeges vun uns to seggen.

9. De Knechte, dat se ehr Herrschaft unnerdahn sünd, in all Ding to Gefalln levt un nich gegenan blefft, Eph. 6, 5. Kol. 3, 22. 1. Tim. 6, 1. 1. Pet. 2, 18.

10. Nicks veruntrut, sonnern ümmer rechte True bewiest, up dat se GOtt, unsen HEiland Sin Lehr in all Stück zieren doht. 1. Tim. 1, 1. Tit. 1, 3. Neh. 5, 9.

11. Denn GOtt Sin heilsame Gnad is för alle Minschen upgahn; Kap. 3, 4. 1. Joh. 4, 9.

12. Un tüchtigt uns, dat wi schüllt nalaten dat ungöttliche Wesen un de weltliche Lust, un züchtig, gerecht un gottselig leven in de Welt, Eph. 1, 4.

13. Un töven up de selige Hoffnung un dat Erschienen vun den groten GOtt un unsen HEiland, JEsus Christus Sin Herrlichkeit,

14. De Sik Sülvst vör uns geven hett, up dat He uns erlösen dä vun all Ungerechtigkeit un Sik Sülvst rein mak en Volk to Sin Eegendom, dat ivrig weer to gude Warke. Gal. 1, 4. 2, 20. 1. Tim. 2, 6. Ebr. 13, 21.

15. So wat schast du reden un vermahnen un mit ganzen Ernst strafen. Lat di vun keen verachten. 1. Tim. 4, 12.

Dat 3. Kapitel.

1. Du schast se erinnern, dat se de Fürsten un de Obrigkeit unnerdahn un gehorsam to all gude Warke bereit sünd, 1. Pet. 2, 13. Eph. 2, 10. 2. Tim. 3, 17.

2. Nüms slecht makt, keen Stried anfangt, Sachtmödigkeit bewiest gegen alle Minschen. Gal. 6, 1. Eph. 4, 2. Phil. 4, 5.

3. Denn wi weern fröher ok unklok, ungehorsam, verbiestert, de Lust un allerhand Wollust deenend, un wandelten in Bosheit un Nied un haßten uns enanner. 1. Cor. 6, 11. Eph. 2, 2. 4, 17. 18. 5, 8.

4. Dar awer keem GOtt unsen HEiland Sin Fründlichkeit un Minschenfründlichkeit: Kap. 2, 11. 1. Joh. 4, 9.

5. Nich wegen de Gerechtigkeit ehr Wark, de wi dahn harrn, sonnern na Sin Barmhartigkeit mak He uns selig dörch dat Bad vun de Weddergeburt un dat Vernien dörch den hilligen GEist, Eph. 2, 8. 9. 2. Tim. 1, 9.

6. Den He utgaten hett öwer uns in Hüll un Füll dörch JEsus Christus, unsen HEiland; Ezech. 36, 25. Joel. 3, 1. Joh. 7, 39.

7. Up dat wi dörch den Sin Gnad gerecht un Arven vun dat ewige Leven sünd na de Hoffnung; Röm. 5, 1. 8, 17.

8. Dat is ganz gewiß wahr. Dat schast du fast lehrn, up dat de an GOtt glövig warn sünd, in en Stand vun gude Warke funnen ward. All düt is de Minschen gut un nützlich.

9. Du schast Nicks to dohn hebben mit döricht Fragen, Geslechtsregister, Kiev un Striederien in dat Gesetz, denn se sünd unnütz un dögt Nicks. _1. Tim. 4, 7._

10. Gev di nich mit en ketzerisch Minsch af, wenn he een oder twee Mal vermahnt is, Matth. 7, 15. 1. Cor. 5, 9. 11. Matth. 18, 15.

11. Du schast weten, dat so Een verkehrt is un sündigen deiht, as een de sik sülvst verordeelt hett. 1. Tim. 6, 4. 5.

12. Wenn ik Artemas oder Tychicus to di hen schicken warr, so mak dat du na Nikopolis to mi kummst, denn ik hef beslaten, den Winter öwer dar to blieven. Apost. 20, 4.

13. Zenas, den Schriftgelehrten, un Apollos, schick bald af un sorg, dat se Nicks fehln deiht. Apost. 18, 24. 1. Cor. 1, 12.

14. Lat awer de Unsen lehrn, dat se in den Stand vun gude Warke sik finnen lat, wa se nödig sünd, up dat se nich unfruchtbar funnen ward. Eph. 4, 28. 1. Tim. 6, 18. Matth. 7, 19. Phil. 4, 17.

15. All, de bi mi sünd, gröt’ di. Gröt All, de uns in de Glov leef hebbt. De Gnad wes’ mit ju all! Amen. Gal. 5, 6.

Schreven vun Nikopolis in Macedonien.

De Epistel St. Pauli an Philemon.

1. Paulus, Christus JEsus Sin Gefangene, un Timotheus, de Broder an den leeven Philemon, unsen Helper, Eph. 3, 1. 4. 4, 1. 6, 20.

2. Un an de leeve Appia un Archippus, unsen Mitstrieder, un an de Gemeen in din Hus. Kol. 4, 17. Röm. 16, 5. 1. Cor. 16, 19.

3. Gnade wes’ mit ju un Freden vun GOtt, unsen Vader, un den HErrn JEsus Christus! Kol. 1, 2.

4. Ik dank min GOtt un denk an ju ahn Unnerlat in min Gebet. Röm. 1, 8. Eph. 1, 16.

5. Na dat, wat ik hörn doh vun de Leev un de Glov, de du hest an den HErrn JEsus un an alle Hilligen, Eph. 1, 15. Kol. 1, 4.

6. Dat din Glov, den wi tosamen hebbt, in di kräftig ward dörch Erkenntnis vun all dat Gude, dat ji hebbt in Christus JEsus. Tit. 3, 14. Ebr. 10, 24.

7. Wi hebbt awer grote Freud un Trost an din Leev, denn de Hilligen ehr Harten sünd erquickt dörch di, leeve Broder. 2. Cor. 7, 4. 2. Tim. 1, 16.

8. Darum, obgliek ik grote Freudigkeit in Christus hef, di to befehln, wat sik schickt; 1. Thess. 2, 7.

9. So will ik doch wegen de Leev blot vermahnen, obgliek ik so Een bün as ik bün, ik meen en ole Paulus, nu awer ok noch JEsus Christus Sin Gefangene.

10. Ik vermahn di also wegen min Söhn Onesimus, den ik tügt hef in min Band’n, Kol. 4, 9. 1. Cor. 4, 15. Gal. 4, 19.

11. Weke insmal di unnütz, nu awer di un mi wat nütz is, den hef ik wedder henschickt.

12. Nimm em up as weer he min egen Hart.

13. Denn ik wull em bi mi beholn, dat he mi an din Stell deenen dä in de Band’n vun dat Evangelium; 1. Cor. 16, 17. Phil. 2, 30.

14. Awer ahn din Willn wull ik Nicks dohn, up dat din Woldaht nich dwungen, sonnern friewillig bi mi bliev. 2. Cor. 9, 7.

15. Vellicht is he awer darum en Tied lang vun di af kamen, dat du em ewig wedder krigst, 1. Mos. 45, 5.

16. Nu nich mehr as en Knecht, sonnern mehr as en Knecht, en leeve Broder, besonners för mi, wa veel mehr awer för di, sowol na dat Fleesch, as in den HErrn! Matth. 23, 8.

17. Wenn du mi för din Gesellen holn deihst, so kannst du em as mi sülvst annehmen.

18. Hett he di awer Schaden dahn, oder is he di wat schuldig, dat kannst du mi anreken.

19. Ik, Paulus, hef dat schreven mit min Hand, ik will dat betalen. Ik bruk wol nich to seggen, dat du di sülvst mi schuldig büst.

20. Ja, leeve Broder, günn mi, dat ik an di min Vergnögen hef in den HErrn, erquick min Hart in den HErrn!

21. Ik hef mi up din Glov verlaten, wenn ik düt schrieven doh, denn ik weet, du warrst mehr dohn, as ik segg. 2. Cor. 7, 15. 16.

22. Mak mi denn ok de Harbarg torecht, denn ik höp, dat ik dörch ju Gebet ju schenkt warr. Phil. 1, 25. 2, 24.

23. Epaphras, min Mitgefangen in Christus JEsus, Kol. 1, 7. 4, 12.

24. Markus, Aristarchus, Demas, Lucas, min Helpmaten, gröt’ di. Apost. 12, 12. 25. 15, 37. 19, 29. 20, 4. 27, 2. Kol. 4, 10. 14.

25. Unsen HErrn JEsus Christus Sin Gnad wes’ mit ju Geist! Amen.

Schreven vun Rom dörch Onesimus.

De eerste Epistel St. Petri.

Dat 1. Kapitel.

1. Petrus, een vun JEsus Christus Sin Apostels, an de erwählten Fremden hen un her in Pontus, Galatien, Cappadocien, Asien un Bithynien, Joh. 7, 35.

2. Na GOtt den Vader Sin Vörsehung, dörch de Hilligung vun den GEist, to den Gehorsam un de Besprengung vun JEsus Christus Sin Blod. GOtt gev ju veel Gnad un Freden! Röm. 8, 29.

3. Lavt wes’ GOtt un uns’ HErrn JEsus Christus Sin Vader, de uns na Sin grot Barmhartigkeit weddergebarn hett to en lebendige Hoffnung, dörch JEsus Christus Sin Uperstahung vun de Doden, 2. Cor. 1, 3. Eph. 1, 3.

4. To en Arvdeel, dat niemals vergeiht, nich besmutzt is, un nich verwelken deiht, dat in den Himmel upbewahrt ward för uns, Kap. 5, 4.

5. Ju, de ji ut GOtt Sin Macht dörch de Glov bewahrt ward för de Seligkeit, de torecht makt is, dat se apenbar ward in de letzte Tied, Joh. 10, 28. 17, 11.

6. In weke ji ju freun ward, dat ji em en lütte Tied (wo dat sien schall) trurig sünd in allerhand Anfechtung, Röm. 5, 3. 2. Cor. 4, 17.

7. Up dat ju Glov rechtschaffen un veel köstlicher funnen ward, as dat vergänglich Gold, dat dörch dat Füer as echt funnen ward, to Lof, Pries un Ehr, wenn nu apenbart ward JEsus Christus, Spr. 17, 3. Sir. 2, 5. Offenb. 3, 18.

8. Den ji nich sehn un doch leef hebbt un nu an Em gloven doht, ahn Em to sehn, so ward ji vergnögt wesen mit unutspreklich un herrliche Freud, Joh. 20, 29. 2. Cor. 5, 7.

9. Un dat End vun ju Glov kriegen, nämlich de Seelen ehr Seligkeit. Röm. 6, 22.

10. Na weke Seligkeit söcht hebbt de Propheten, de vun de tokünftig Gnad up ju propheziet hebbt, Dan. 9, 23. 24. Luk. 10, 24.

11. Un hebbt grüvelt, up wek un wat för en Tied hendüdt Christus Sin GEist, de in ehr weer un vörut betügt hett de Lieden, de in Christus sünd un de Herrlichkeit naher, Ps. 22, 7. Jes. 53, 3.

12. Weke dat apenbart is. Denn se hebbt dat nich för sik sülvst, sonnern för uns apenbart, wat ju nu verkündigt is vun de, de ju dat Evangelium verkündigt hebbt, dörch den hilligen GEist vun den Himmel schickt, wona ok de Engel begierig sünd, rin to sehn.

13. Darum schört’ up ju Gemöth sin Lenden, west nüchtern un sett ju Hoffnung ganz up de Gnad, de ju anbaden ward dörch de Apenbarung vun JEsus Christus, Jer. 1, 17. Luk. 12, 35.

14. As gehorsame Kinner, un stellt ju nich so as fröher, as ji in Unwetenheit na de Lust leven dä’t; Röm. 12, 2.

15. Sonnern na den, de ju beropen hett un hillig is, west ok ji hillig in ju ganzen Wandel. Luk. 1, 75.

16. Denn dar steiht schreven: Ji schüllt hillig wesen, denn ik bün hillig. 3. Mos. 11, 44. 19, 2. Ps. 71, 22.

17. Un tomal ji den as Vader anropen doht, de ahn Ansehn vun de Person richten deiht, na Jedereen sin Wark, so föhrt ju Wandel so lang ji hier wallen doht, mit Furcht; Apost. 17, 31.

18. Un ji schüllt weten, dat ji nich mit vergänglich Sülver oder Gold erlöst sünd vun ju nicksnutzigen Wandel na de Vaders ehr Wies; 1. Cor. 6, 20. 7, 23. 1. Pet. 4, 3.

19. Sonnern mit dat düre Blod vun Christus, as en unschüllig Lamm, dat keen Smutzplacken hett;

20. De twar vörher utsehn is, ehr noch de Grund vun de Welt leggt weer, awer apenbart in de letzte Tied wegen ju, Röm. 16, 25.

21. De ji dörch Em an GOtt gloven doht, de Em uperweckt hett vun de Doden, un Em de Herrlichkeit geven, up dat ji Glov un Hoffnung up GOtt hebben doht. Joh. 14, 6. Apost. 3, 15.

22. So reinigt nu ju Seelen in den Gehorsam vör de Wahrheit dörch den GEist, to Broderleev ahn Falsch, un hebbt enanner brünstig leef ut reinen Harten,

23. As de vun nien gebarn sünd, nich ut vergänglich, sonnern ut unvergänglich Samen, ik meen ut dat lebendig Wort vun GOtt, dat ewiglich blieven deiht.

24. Denn all Fleesch is as Gras un all de Minschen ehr Herrlichkeit as dat Gras sin Blom. Dat Gras is verdrögt un de Blom is affulln. Ps. 102, 12. 103, 15. Jes. 40, 6. 7. Sir. 14, 19. Jak. 1, 10. 11.

25. Awer den HErrn Sin Wort blift in Ewigkeit. Dat is awer dat Wort, dat mank ju verkündigt is.

Dat 2. Kapitel.

1. So leggt nu af all Bosheit un allen Bedrug, un Heuchelie, un Nied, un all böse Nareden; Röm. 6, 4. 12, 9. 1. Cor. 14, 20.

2. Un west recht begierig na de vernünftige, unverfälschte Melk, as de niegebaren Kinner, up dat ji dörch düsse wassen doht; Ebr. 5, 13. Matth. 18, 3.

3. Wenn ji nu doch smeckt hebbt, dat de HErr fründlich is, Ps. 34, 9.

4. To den ji henkamen sünd, as na den lebendigen Steen, de vun de Minschen wegsmeten, awer bi GOtt utwählt un köstlich is. Ps. 118, 22. Dan. 2, 34. 44. 45.

5. Un ok ji, as de lebendigen Steen, bu’t ju to en geistlich Hus un to en hillig Presterdom, to opfern geistlich Opfer, de GOtt angenehm sünd, dörch JEsus Christus. Jes. 61, 6. 66, 21. Hos. 14, 3. Mal. 1, 11. Röm. 12, 1.

6. Darum steiht in de Schrift: Süh dar, Ik legg en utwählten, köstlichen Ecksteen in Zion, un un wokeen an Em glovt, de schall nich to Schann warrn. Jes. 28, 16.

7. För ju, de ji gloven doht, is he köstlich, för de Unglövigen awer is de Steen, den de Bulüd wegsmeten hebbt, un ton Ecksteen warn is, Matth. 21, 42.

8. En Steen, an den se sik stöt un en Fels, an den se Argernis nehmt, de sik an dat Wort stöten doht, un nich daran glovt, warup se gründt sünd. Jes. 8, 14. Luk. 2, 34. Röm. 9, 33.

9. Ji awer sünd dat uterwählte Geslecht, dat königlich Presterdom, dat hillige Volk, dat Volk vun dat Egendom, up dat ji verkündigen schüllt den sin Tugenden, de ju beropen hett vun de Düsternis to Sin wunnerbar Licht. Jes. 43, 20. 21. 2. Mos. 19, 6.

10. De ji vörher nich en Volk weert, nu awer GOtt Sin Volk sünd un vörher nich in Gnaden weert, nu awer in Gnaden sünd. Hos. 2, 23. Röm. 9, 25.

11. Leeve Bröder, ik vermahn ju, as de Pilgrims in de Fremde, holt ju vun fleeschliche Lüste, de gegen de Seel striedt, af; Ps. 39, 13. Röm. 13, 13. Spr. 1, 32.

12. Un föhrt ju gut up mank de Heiden, up dat de, de ju slecht maken doht, as weert ji Öveldoers, ju gude Warke seht un GOtt priest, wenn dat an den Dag kamen ward. Matth. 5, 16.

13. West unnerdahn all minschliche Ordnung, den HErrn Sin wegen, mag dat den König, as den Böwersten wesen, Röm. 13, 1. 5. Tit. 3, 1.

14. Oder de Stattholer, as de schickt sünd vun Em to Rach öwer de, de Övel doht un to Lof för de Frommen.

15. Denn dat is GOtt Sin Will, dat ji mit Woldohn de dörichten Minschen ehr Unwetenheit tostoppt. Kap. 3, 9.

16. As de Frien, un nich as harrn ji de Frieheit as en Dek för de Bosheit, sonnern as GOttes Knecht. 1. Cor. 7, 23. 8, 9.

17. Doht Jedereen Ehr an. Hebbt de Bröder leef. Fürcht GOtt. Ehrt den König. Röm. 12, 10. Spr. 24, 21. Matth. 22, 21.

18. Ji Knechte, west ju Herrn unnerdahn mit alle Furcht, nich blot de guden un gelinden, sonnern ok de wunnerlichen. Eph. 6, 5. Tit. 2, 9.

19. Denn dat is Gnad, wenn Jemand wegen dat Geweten vör GOtt dat Unrecht litt un dat Övel utsteiht. Matth. 5, 10.

20. Denn wat is dat för en Ehr, wenn ji wegen Missedaht Släg kriegen doht? Awer wenn ji wegen Woldaht wat utstaht un utholt, dat is Gnad bi GOtt. Kap. 3, 14. 17. 4, 14. Matth. 5, 10.

21. Denn darto sünd ji beropen, wiel ok Christus för uns leden hett un uns en Vörbild laten hett, dat ji schüllt nafolgen Sin Fotsporen; Joh. 13, 15.

22. De keen Sünd dahn hett, is ok keen Bedrug in Sin Mund funnen; Jes. 53, 9. Joh. 8, 46. 2. Cor. 5, 21.

23. De nich wedder schelln dä, wenn He schulln war, nich drauen dä, as He lieden muß, sonnern öwerleet dat Em, de recht richten deiht; Jes. 53, 7.

24. De sülvst uns Sünden opfert hett an Sin Lief up dat Holt, up dat wi, afstorven vun de Sünd, för de Gerechtigkeit levt; dörch den Sin Wunden wi heel warn sünd. 1. Joh. 3, 5. Röm. 6, 11.

25. Denn ji weert as verbisterte Schap, awer ji sünd nu bekehrt to den Harr un Bischof vun ju Seelen. Ps. 119, 176. Jes. 53, 6. Ezech. 34, 5. Joh. 10, 12.

Dat 3. Kapitel.

1. Gliekerwies schüllt de Fruens ehr Mannslüd unnerdahn wesen, up dat ok de, de nich an dat Wort gloven doht, dörch de Fruens ehr Wandel ahn Wort wunnen ward, Eph. 5, 22.

2. Wenn se anseht ehrn keuschen Wandel in de Furcht.

3. De Fruens ehr Staat schall nich butenup wesen mit Haarflechten, mit Goldbehang oder mit schöne Klederdracht, Jes. 3, 18. 1. Tim. 2, 9.

4. Sonnern ehr Staat schall wesen dat Hart sin verborgene Minsch mit sanften un stillen Geist, denn so wat mag GOtt geern lieden. Ps. 45, 14.

5. Denn so hebbt sik in fröhern Tieden de hilligen Fruens smückt, de ehr Hoffnung up GOtt setten dän un ehr Mannslüd unnerdahn weern.

6. So as Sarah Abraham unnerdahn weer un em Herr heeten dä, weke ehr Döchter ji warn sünd, wenn ji wol doht un nich so blöd sünd. 1. Mos. 18, 12.

7. Ebenso ok ji Mannslüd, wahnt bi se mit Vernunft un gevt dat Wief, as dat swachste Warktüg, sin Ehr, as se ok de Gnad vun dat Leven mitarven doht, up dat ju Gebete nich upholn ward. Eph. 5, 25. Kol. 3, 19.

8. Toletzt awer west alltosamen vun glieken Sinn, mitliedig, bröderlich, barmhartig, fründlich. Phil. 3, 16.

9. Vergellt nich Leeg’s mit Leeg’s, oder Schelln mit Schelln, sonnern segent leever, denn ji schüllt weten, dat ji darto beropen sünd, den Segen to arven. 1. Thess. 5, 15.

10. Denn wokeen leven will un gude Dag’ sehn, de hol sin Mund, dat he nich wat Leeges reden deiht un lat nicks Bedregliches öwer sin Lippen kamen. Ps. 34, 13. Jak. 1, 26.

11. He wend sik vun dat Leege af un doh Gudes, he sök Freden un strev em na. Jes. 1, 16. 17. Ebr. 12, 14.

12. Denn den HErrn Sin Ogen markt de Gerechten, un Sin Ohren hört up ehr Gebet, awer den HErrn Sin Angesicht is gegen de, de wat Leeges doht. Ps. 33, 18. 34, 16. 17.

13. Un wokeen kann ju Schaden dohn, wenn ji ju an dat Gude holt?

14. Un wenn ji ok wegen de Gerechtigkeit wat uttostahn hebbt, so sünd ji doch selig. West awer nich bang vör ehr Trutzen un verfehrt ju nich. Kap. 2, 20. Matth. 5, 10.

15. Ji schüllt awer GOtt den HErrn in ju Harten hilligen. West awer to alle Tieden bereit, Jedereen to antworden, de dar Grund förrert vun de Hoffnung, de in ju is. Jes. 8, 13.

16. Un dat mit Sachtmodigkeit un Furcht un hebbt en gud Geweeten, up dat de, de ju slecht maken doht, as weert ji Öveldoers, to Schann ward, dat se schimpt hebbt up ju guden Wandel in Christus. Phil. 2, 12.

17. Denn dat is beter, wenn GOtt dat so will, dat wi wegen Gudes dohn wat utholn doht, as wegen Öwel dohn. Kap. 2, 19. 20.

18. Denn ok Christus hett eenmal för uns’ Sünden leden, de Gerechte för de Ungerechten, up dat He uns to GOtt henbringen dä, un is dod makt warn na dat Fleesch, awer lebendig makt na den Geist. Röm. 5, 6. Ebr. 9, 28. 10, 12.

19. In densülvigen is He ok hengahn un hett predigt vör de Geister in dat Gefängnis, Kap. 4, 6.

20. De fröher nich gloven dän, as GOtt noch tövte un Geduld harr to Noah sin Tied, as se de Arch torüsten dän, in weke wenige, dat heet acht Seelen, rett warn sünd dörch dat Water; Matth. 24, 37.

21. Wat nu uns ok selig makt in de Döp, de dörch de Sündflot andüt is, nich dat Afdohn vun Unflath an dat Fleesch, sonnern den Bund vun en gud Geweeten mit GOtt dörch JEsus Christus Sin Uperstahung; Mark. 16, 16. Eph. 5, 26. 5. Mos. 26, 17. 18.

22. De to GOtt Sin rechte Hand in den Himmel fahrn is, wo Em de Engels un de Gewalten un de Kräfte unnerdänig warn sünd. Ps. 110, 1. Eph. 1, 20.

Dat 4. Kapitel.

1. Wiel nu Christus in dat Fleesch Veel för uns leden hett, so wapent ju mit densülvigen Sinn, denn de ant Fleesch leden hett, de lett na to sündigen.

2. Up dat so lang as ji noch dat Fleesch leven doht, ji nich na de Lüst vun Minschen, sonnern na GOtt Sin Willn levt. Gal. 2, 20.

3. Denn dat is genog, dat wi de Tied, de nu vöröwergahn is vun unse Leven tobrocht hebbt na de Heiden ehr Willn, dar wi wandeln dän in Untucht, Lüsten, Drunk, Freten, Supen, in gruliche Afgötterie. Eph. 4, 17. 18. Tit. 3, 3.

4. Se wunnert sik, dat ji nich mit se lopen doht in datsülvige wüste, unordentliche Wesen, darum lästert se ju.

5. Se möt awer Rekenschaft afleggen vör den, de bereit is to richten de Lebendigen un de Doden. 2. Tim. 4, 1.

6. Denn darto is ok de Doden dat Evangelium verkündigt, up dat se richt ward na den Minschen int Fleesch, awer in den Geist för GOtt leven doht. Kap. 3, 19.

7. Dat End vun alle Ding’ is awer neegbi kamen. 1. Cor. 10, 11. 1. Joh. 2, 18.

8. So west nu mäßig un nüchtern to dat Gebet. Vör alle anner Ding schüllt ji en hartlich Leev de Een to den Annern hebben, denn de Leev deckt ok de Menge vun Sünden. Luk. 21, 34. 36. Spr. 10, 12.

9. West gastfrie ahn Murren gegen eenanner. Ebr. 13, 2.

10. Un deent de Een den Annern mit de Gav, de he kregen hett, as de guden Husholers vun GOtt Sin mannigfache Gnad.

11. Wenn Jemand reden deiht, schall he GOtt Sin Wort reden. Wenn Jemand en Amt hett, schall he dat verwalten mit de Macht, de GOtt em darto geven hett, up dat in all Ding GOtt lavt ward dörch JEsus Christus, weken wes’ Ehr un Gewalt vun Ewigkeit to Ewigkeit! Amen. 2. Cor. 2, 17.

12. Min Leeven, wunnert ju nich öwer de Hitt, dörch de ji gahn möt, damit ji versöcht ward, as wedderfahr ju wat ganz Sonnerbares;

13. Sonnern freut ju, dat ji gliek as Christus wat to lieden hebbt, up dat ji to de Tied vun de Apenbarung vun Sin Herrlichkeit ju freuen un juchen doht. Matth. 5, 10. Apost. 5, 41. Röm. 8, 17. 2. Cor. 1, 7. 8. Jak. 1, 2.

14. Selig sünd ji, wenn ji schimpt ward wegen Christus Sin Nam, denn de GEist, de en GEist vun de Herrlichkeit un vun GOtt is, ruht up ju. Bi de Lüd ward he lästert, awer bi ju ward he lavt. Jes. 51, 7. Matth. 5, 11.

15. Nüms mank ju schall as Mörder, oder Deef, oder Öveldoer, oder as Een, de in en fremde Amt griepen deiht, lieden.

16. Mutt he awer as en Christ lieden, so schall he sik darum nich schamen, he schall in son Fall awer GOtt ehren. Joh. 21, 19. Phil. 1, 29.

17. Denn dat ward Tied, dat dat Gericht an GOtt Sin Hus anfangen deiht. Wenn nu toeerst an uns, wat ward dat för en End warrn mit de, de an GOtt Sin Evangelium nich glovt hebbt? Jes. 25, 29. 49, 12. Ezech. 9, 6.

18. Un wenn de Gerechte kum erholn ward, wat ward ut den Gottlosen un den Sünner warrn? Spr. 11, 31.

19. Darum schüllt de, de na GOtt Sin Willn Veel utstahn möt, wenn se ok wat Gudes doht, Em ehr Seelen anbefehln, as den truen Schöpfer.

Dat 5. Kapitel.

1. De Öllsten, de mank ju sünd, vermahn ik, de Mitöllste un Tüg’ vun de Lieden, de in Christus sünd, un de Deel hett an de Herrlichkeit, de apenbart warrn schall. Luk. 24, 48. Röm. 8, 17.

2. Höd Christus Sin Heerde, as ju anbefahln is un paßt gud up, nich dwungen, sonnern friewillig; nich wegen schändlichen Gewinn, sonnern ut Hartensgrund. Joh. 21, 16. Apost. 20, 28.

3. Nich as wenn ji öwer dat Volk herrschen doht, sonnern ward Vörbilder för de Heerde. 1. Cor. 3, 5. 17. 2. Cor. 1, 24. Phil. 3, 17. 2. Thess. 3, 9. Tit. 2, 7.

4. So ward ji (wenn de Erzharr kamen ward) de unverwelkliche Ehrenkron kriegen. Joh. 40, 11. 1. Pet. 1, 4.

5. Gliekerwies ji jungen Lüd, west unnerdahn de Olln. West alltosamen de een den annern unnerdahn un holt fast an de Demoth. Denn GOtt will Nicks mit de Hochfarigen to dohn hebben, de Demödigen awer gift He Gnad. Eph. 5, 21. Matth. 23, 12. Luk. 1, 52. Jak. 4, 6.

6. So makt ju nu ganz lütt unner GOtt Sin gewaltige Hand, up dat He ju grot maken deiht to Sin Tied. Hiob. 22, 29. Jak. 4, 10.

7. All ju Sorg leggt up Em, denn He sorgt för ju. Matth. 6, 25. Weish. 12, 13.

8. West nüchtern un wakt, denn ju Weddersaker, de Düvel, geiht umher as en brüllende Löw un söcht, wen he öwersluken kann. Luk. 21, 36. 1. Thess. 5, 6.

9. Gegen den wehrt ju gud in de Glov; un weet, dat desülvigen Lieden öwer ju Bröder in de Welt gaht. Eph. 6, 12. 13.

10. De GOtt awer, vun den all Gnad is, de uns beropen hett to Sin ewige Herrlichkeit in Christus JEsus, de ward ju, de ji en lütt Tied to lieden hebbt, vullbereiten, stark un kräftig maken, gründen.

11. Densülvigen wes’ Ehr un Macht vun Ewigkeit to Ewigkeit! Amen.

12. Dörch ju truen Broder Silvanus hef ik, so denk ik, ju en beten schreven, to vermahnen un to betügen, dat dat de rechte Gnad vun GOtt is, in de ji stahn doht. Ebr. 13, 22.

13. Ju gröt’, de mit ju utwählt sünd to Babylon un min Söhn Marcus. Apost. 12, 12. 25.

14. Gröt’ ju, de een den annern, mit den Kuß vun de Leev. Freden wes’ mit ju All, de ji in Christus JEsus sünd! Amen. 1. Cor. 16, 20.

De anner Epistel St. Petri.

Dat 1. Kapitel.

1. Simon Petrus, JEsus Christus Sin Knecht un Apostel, an de, de mit uns densülven düren Glov annahmen hebbt in de Gerechtigkeit, de uns GOtt gift un de HEiland JEsus Christus. Röm. 1, 12.

2. GOtt gev ju veel Gnad un Freden dörch de Erkenntnis vun GOtt un JEsus Christus, unsen HErrn.

3. Wiel Sin göttliche Macht uns geven hett Allns, wat to dat Leven un den göttlichen Wandel gehört dörch de Erkenntnis vun den, de uns beropen hett dörch Sin Herrlichkeit un Tugend; 1. Pet. 2, 9.

4. Dörch wek uns geven sünd de dürsten un allergrötsten Tosagen, nämlich, dat ji dörch datsülvige Andeel kriegt an de göttliche Natur, wenn ji flücht sünd vör de Welt ehr vergängliche Lust:

5. So wend all ju Fliet daran un bewiest in ju Glov Tugend un in de Tugend Beschedenheit, Gal. 5, 6. 22.

6. Un in de Beschedenheit Mäßigkeit, un in de Mäßigkeit Geduld un in de Geduld Gottseligkeit,

7. Un in de Gottseligkeit bröderliche Leev un in de bröderliche Leev allgemeene Leev.

8. Denn wenn all düt rieklich bi ju is, ward dat ju nich ful noch unfruchtbar wesen laten in de Erkenntnis vun unsen HErrn JEsus Christus. Tit. 3, 14.

9. Wokeen düt awer nich hett, de is blind un süht nich wiet un vergitt de Reinigung vun sin vörige Sünden. 1. Joh. 2, 9. 11.

10. Darum, leeve Bröder, nehmt ju desto mehr tosamen, ju Berop un Erwählung fast to maken. Denn wenn ji dat doht, ward ji nich utglieden, Ebr. 3, 14.

11. Un denn ward ju rieklich geven warrn de Ingang to unsen HErrn un HEiland Sin ewig Riek.

12. Darum will ik nich nalaten, ju an all düt to erinnern, wenn ji dat ok weten doht un stark makt sünd in de gegenwärtige Wahrheit. Röm. 15, 14. 15.

13. Denn ik hol dat för recht, so lang ik in düsse Hütt bün, ju uptowecken un to erinnern.

14. Denn ik weet, dat ik bald ut min Hütt rut mutt, as mi denn ok uns’ HErr Christus seggt hett. Joh. 21, 18. 19.

15. Ik will awer mit Fliet tosehn, dat ji na min Afscheed allerwärts wat hebbt, düt int Gedächtnis to ropen.

16. Denn wi hebbt keen kloke Fabeln makt, as wi ju kund makt hebbt unsen HErrn JEsus Christus Sin Kraft un Sin Tokunft, sonnern wi hebbt Sin Herrlichkeit sülvst sehn, 1. Cor. 1, 17. 1. Cor. 2, 4.

17. As He vun GOtt den Vader Ehr un Pries kreeg dörch en Stimm, de sik hören leet, also vun de grote Herrlichkeit: Düt is Min leeve Söhn, an den Ik Wolgefalln hef. Matth. 3, 17. 17, 5. Luk. 9, 35. Eph. 1, 6.

18. Un de Stimm hebbt wi vun den Himmel schalln hört, as wi mit Em up den hilligen Barg weern. Matth. 17, 5.

19. Wi hebbt en faste prophetische Wort un ji doht gud, darup to achten, as up en Licht, dat an en düstern Ort schienen deiht, bet de Dag anbrickt un de Morgensteern upgeiht in ju Harten. Ps. 119, 105. 2. Cor. 4, 6.

20. Un dat schüllt ji toeerst weten, dat keen Vörherseggen in de Schrift dörch egen Utleggung geschüht. Röm. 12, 7. 2. Tim. 3, 16.

21. Denn en Vörherseggen is noch nie ut minschlichen Willen toweg’ brocht, sonnern GOtt Sin hillige Minschen hebbt redt vun den hilligen GEist dreven. Weish. 7, 27. Apost. 28, 25.

Dat 2. Kapitel.

1. Dar weern awer ok falsche Propheten mank dat Volk, as ok mank ju falsche Lehrer wesen ward, de inföhrn ward Secten ton Verdarven, un verleugnet den HErrn, de se kofft hett, un föhrt öwer sik sülvst heel bald dat Verdarven. Matth. 24, 11. 1. Tim. 4, 1.

2. Un Veele ward ehr Verdarv nafolgen, dörch weke de Wahrheit ehr Weg lästert ward. 2. Tim. 4, 3. 4.

3. Un ut Giez ward se Lehren, de updicht sünd, verschachern, ehr Ordeel ward awer vun lang her nich up sik töven laten un ehr Verdammnis slöpt nich.

4. Denn wenn GOtt de Engel, de sündigt hebbt, nich verschont hett, sonnern hett se mit dat Düster sin Keden in de Höll stött un öwergeven, dat se to dat Gericht verwahrt ward. Jud. v. 6.

5. Un hett de ole Welt nich schont un bewahrte blot Noah, den Prediger vun de Gerechtigkeit, sülvst acht, un föhr de Sündflot öwer de Gottlosen ehr Welt. Kap. 3, 6. 1. Mos. 7, 7. 8.

6. Un hett de Städ, Sodom un Gomorra to Asch makt, umkehrt un verdammt un darmit de Gottlosen, de naher kamen ward, en Exempel sett; 1. Mos. 19, 24. Ebr. 11, 7.

7. Un hett den gerechten Lot erlöst, den de schändlichen Lüd all dat Leed, wat man möglich weer, dän mit ehr untüchtigen Wandel;

8. Denn wiel he gerecht weer un mank se wahnen dä un dat he dat sehn un hörn muß, quälten se de gerechte Seel vun Dag to Dag mit ehr ungerechte Warke, Ps. 119, 158. Ezech. 9, 4.

9. De HErr weet de Gottseligen ut de Versökung to erlösen, de Ungerechten awer uptowahrn för den Dag vun dat Gericht, se to pienigen; 1. Cor. 10, 13.

10. Am meisten awer de, de dar wandelt na dat Fleesch in unrein Lust un de Herrschaft veracht, frech, egensinnig, sik nich schuet, up de Majestäten to schimpen;

11. So doch de Engel, de mehr Stärk un Macht hebbt, nich verdregt dat lästerliche Gericht gegen se vun den HErrn.

12. Awer se sünd as unvernünftige Deerder, de vun Natur darto gebarn sünd, dat se infungen un slacht ward, schimpt öwer dat, wat se nich kennt un ward in ehr verdarvliche Wesen umkamen, Jer. 12, 3. Jud. v. 10.

13. Un den Lohn för de Ungerechtigkeit kriegen. Se holt dat Wolleven vun hüt för Wollust, se sünd Schand un Laster, un drievt Bedregeri in ehr Wolleven, wenn se mit ju to Disch sitt, Jud. v. 12.

14. Hebbt Ogen vull vun Ehebrekeri, lat sik de Sünd nich wehrn, lockt de lichtfardigen Seelen an sik un hebbt en Hart, dörchdreven mit Giez, dat sünd verfluchte Lüd;

15. Gaht vun den rechten Weg af un verbiestert sik un folgt Balam, Basor sin Söhn, sin Weg, de den Lohn för de Ungerechtigkeit geern harr, Offenb. 2, 14.

16. He kreeg awer de Straf för sin Öwertredung, denn dat stumme lastbare Deerd re’ mit Minschenstimm un hinner den Propheten sin Dohrheit. 4. Mos. 22, 28.

17. Dat sünd Borns ahn Water un Wolken, de de Wind umher drift; en dichte Düsternis is för se upbewahrt in Ewigkeit.

18. Denn se redt stolte Wör’, wo Nicks achter is un reizt de dörch Untucht to fleeschliche Lust, de up den rechten Weg weern un nu umher irrt;

19. Un versprekt se Frieheit, obgliek se sülvst Knechte vun dat Verdarven sünd. Denn vun wen Jemand unner kregen is, den sin Knecht is he. Joh. 8, 34.

20. Denn wenn se rut sünd ut de Welt ehrn Schmutz dörch de Erkenntnis vun den HErrn un HEiland JEsus Christus, vermengt sik awer wedder darmit un ward unner kregen, so is dat Letzte mit se duller warn, as dat Eerste. Phil. 3, 7. 8. Matth. 12, 45. Ebr. 10, 26. 27.

21. Denn dat weer beter för se, se harrn den Weg vun de Gerechtigkeit gar nich kennt, as dat se em kennt un sik afkehrt vun dat hillige Gebot, dat se geven is. Luk. 12, 47. 48.

22. Up se paßt dat wahre Sprickwort: »De Hund fritt wedder, wat he utspiet hett« un »De Sög wälzt sik, nadem se wuschen is, wedder in den Dreck.« Spr. 26, 11.

Dat 3. Kapitel.

1. Düt is de anner Breef, de ik ju schriev, ji Leeven, in weke dörch Vermahnen ik ju uprichtigen Sinn upwecken doh, Kap. 1, 13.

2. Dat ji denkt an de Wör’, de ju fröher seggt sünd vun de hilligen Propheten un an unse Gebot, de wi den HErrn un HEiland Sin Apostels sünd;

3. Indem ji tonächst bedenkt, dat in de letzte Dag’ Spötters kamen ward, de na ehr egen Lüst wandelt, 1. Tim. 4, 1.

4. Un seggt: Wo is de Tosag nun Sin Tokunft? Denn nadem de Vaders storven sünd, blift dat Allns, as dat vun de Kreatur ehr Anfang wesen is. Jes. 5, 19.

5. Se verget awer mit Willn, dat de Himmel vör Tieden ok weer, darto de Eer ut dat Water kamen is un dat se int Water besteiht dörch GOtt Sin Wort; 1. Mos. 1, 2. 6. Ps. 24, 2.

6. Doch ward to de Tied de Welt dörch desülvigen mit de Sündflot verdarvt. 1. Mos. 7, 21. Weish. 10, 4. Matth. 24, 39.

7. So ward nu ok de Himmel un de Eer dörch Sin Wort upspart, dat se to dat Füer upbewahrt ward up den Gerichtsdag un de gottlosen Minschen ehr Verdammnis. v. 10.

8. Eens awer schüllt ji weeten, min Leeven, dat een Dag vör den HErrn is as dusend Jahr un dusend Jahr as een Dag. Ps. 90, 4.

9. De HErr vertögert de Tosag’ nich, as wek dat för en Vertögern holt, sonnern He hett Geduld mit uns un will, dat Nüms verlarn ward, sonnern dat Jedereen Buß dohn kann. Hab. 2, 3. Ezech. 18, 23. 1. Tim. 2, 4.

10. Den HErrn Sin Dag ward awer kamen as en Deef in de Nacht, an weken de Himmel vergahn ward mit grote Krachen, de Elemente ward vör Hitt smölten, un de Eer un de Warke, de darin sünd, ward verbrennen. 1. Thess. 5, 2. 3. 2. Pet. 3, 7. Luk. 21, 33. Ebr. 1, 11. 12.

11. Wenn nu all düt vergahn schall, wa schüllt ji denn dar geschickt wesen mit hilligen Wandel un gottseligen Wesen?

12. Dat ji tövt un ielt na de Tokunft vun den HErrn Sin Dag hen, an weken de Himmel vun Füer vergahn un de Element vör Hitt smölten ward?

13. Wi tövt awer up en nie Eer un en nien Himmel, na Sin Tosag’, in weke Gerechtigkeit wahnen deiht. Jes. 65, 17. 66, 22. Offenb. 21, 1.

14. Darum, mine Leeven, wiel ji töven schüllt, so gevt ju Möh, dat ji vör Em rein un unsträflich funn ward. 1. Thess. 3, 13. 1. Cor. 1, 8.

15. Un holt den HErrn Sin Geduld för ju Seligkeit, as ok unse leeve Broder Paulus na de Wiesheit, de em geven is, ju schreven hett. Röm. 2, 4.

16. As he ok in all sin Breev darvun reden deiht, in de weke Ding swar to verstahn sünd, weke de Ungelehrigen un de, de nich fast staht, to ehr egen Verdarv verwirrt as ok de annern Schriften.

17. Ji awer, mine Leeven, wiel ji dat vörut weten doht, so nehmt ju in Acht, dat ji nich dörch de ruchlosen Lüd ehrn Irrdom samt se verföhrt ward un ut ju fasten Standpunkt rutfalln doht. Mark. 13, 5. 9. 33.

18. Waßt awer in de Gnad un de Erkenntnis vun unsen HErrn un HEiland JEsus Christus. Densülvigen wes’ Ehr, nu un in ewige Tieden! Amen.

De eerste Epistel St. Johannis.

Dat 1. Kapitel.

1. Dat dar vun Anfang west is, dat wi hört hebbt, dat wi sehn hebbt mit unse Ogen, dat wi bekeken hebbt un uns’ Hann beföhlt hebbt, nämlich dat Levens Wort; Joh. 1, 1. 1, 14. Luk. 24, 39.

2. (Denn dat Leven hett Sik sehn laten, un wi hebbt sehn un betügt un verkündigt ju dat Leven, dat ewig is, wat bi den Vader weer un hett sik bi uns sehn laten;) Joh. 1, 4. 1, 1.

3. Wat wi sehn un hört hebbt, dat verkündigt wi ju, up dat ok ji mit uns Gemeenschaft hebbt; un up dat unse Gemeenschaft mit den Vader un mit Sin Söhn JEsus Christus is.

4. Un all düt schrievt wi ju, up dat ju Freud völlig wes’. Joh. 15, 11. 16, 24.

5. Un dat is de Verkündigung, de wi vun Em hört hebbt un ju verkündigen doht, dat GOtt en Licht is un in Em keen Düsternis. Ps. 104, 2. Joh. 8, 12.

6. Wenn wi nu seggt, dat wi Gemeenschaft mit Em hebbt, un wandelt in de Düsternis, so leegt wi un doht nich de Wahrheit.

7. Wenn wi awer in dat Licht wandelt, as He in dat Licht is, so hebbt wi Gemeenschaft mit eenanner un dat Blod vun JEsus Christus, Sin Söhn, makt uns rein vun all Sünd.

8. Wenn wi seggt, wi hebbt keen Sünd, so verföhrt wi uns sülvst un de Wahrheit is nich in uns.

9. Wenn wi awer uns’ Sünd bekennt, so is He tru un gerecht, dat He uns de Sünd vergeven un uns vun all Untugend rein maken deiht. Spr. 28, 13. 1. Thess. 5, 24.

10. Wenn wi seggt, wi hebbt nich sündigt, so makt wi Em ton Lögner un Sin Wort is nich in uns.

Dat 2. Kapitel.

1. Min luer lütt Kinner, ik schriev ju düt, up dat ji nich sündigen doht. Un wenn nu Jemand sündigt, so hebbt wi Een bi den Vader, de för uns sprickt, JEsus Christus, de gerecht is. Röm. 8, 34. Ebr. 7, 25.

2. Un desülvige is de Versöhnung för unse Sünd; nich blot för unse Sünd, sonnern för de ganze Welt ehr. Kol. 1, 20.

3. Un daran markt wi, dat wi Em kennen doht, wenn wi Sin Gebote holt.

4. Wokeen dar seggt: Ik kenn Em un hollt Sin Gebote nich, de is en Lögner un in den is keen Wahrheit. Kap. 1, 6. 4, 20.

5. Wokeen awer Sin Wort hollt, in den is wirklich GOtt Sin Leev vullkamen. Daran erkennt wi, dat wi in Em sünd. Joh. 14, 21. 23.

6. Wokeen seggt, dat he in Em blieven deiht, de schall ok wandeln, as He wandelt hett. Joh. 15, 4. 5.

7. Bröder, ik schriev ju nich en nie Gebot, sonnern dat ole Gebot, dat ji vun Anfang hatt hebbt. Dat ole Gebot is dat Wort, dat ji vun Anfang hört hebbt.

8. Doch wedder schriev ik ju en nie Gebot, dat wahrhaftig is bi em un bi ju, denn de Düsternis is vörbi, un dat wahre Licht schient nu. Röm. 13, 12.

9. Wokeen seggt, dat he in dat Licht is, awer sin Broder haßt, de is noch in de Düsternis. Kap. 3, 15. 4, 20.

10. Wokeen sin Broder leef hett, de blift in dat Licht un keen Argernis is bi em. Kap. 3, 14.

11. Wokeen awer sin Broder haßt, de is in Düsternis un wandelt in Düsternis un weet nich, wo he hengeiht, denn de Düsternis hett sin Ogen blind makt.

12. Min leeve lütte Kinner, ik schriev ju, dat ju de Sünd vergeven ward dörch Sin Nam. Luk. 24, 47. Apost. 4, 12.

13. Ik schriev an ju, Vaders, denn ji kennt den, de vun Anfang is. Ik schriev an ju, Junggesellen, denn ji hebbt den Bösewicht unner kregen. Ik schriev an ju, Kinner, denn ji kennt den Vader.

14. Ik hef an ju, Vaders, schreven, wiel ji den kennt, de vun Anfang is. Ik hef an ju, Junggesellen, schreven, wiel ji stark sünd un GOtt Sin Wort bi ju blift un ji den Bösewicht unnerkregen hebbt. Eph. 6, 10.

15. Ji schüllt de Welt nich leef hebben, noch wat in de Welt is. Wenn Jemand de Welt leef hett, in den is nich den Vader Sin Leev.

16. Denn Allns, wat in de Welt is (ik meen dat Fleesch sin Lust, un de Ogen ehr Lust un hoffärtig Leven) is nich vun den Vader, sonnern vun de Welt.

17. Un de Welt vergeiht mit ehr Lust, wokeen awer GOtt Sin Willen deiht, de blift in Ewigkeit.

18. Min luer lütt Kinner, düt is de letzte Stund, un as ji hört hebbt, dat de Wedderchrist kummt, un nu veele Wedderchristen warn sünd, so is dat uns klar, dat de letzte Stund dar is. Matth. 24, 5. 24.

19. Se sünd vun uns utgahn, awer se weern nich vun uns, denn wenn se vun uns west weern, weern se ja bi uns bleven, awer up dat se apenbar ward, dat se nich All vun uns sünd. Apost. 20, 30. 1. Cor. 11, 19.

20. Un ji hebbt de Salvung vun den, de hillig is un weet Allns. v. 27.

21. Ik hef ju nich schreven, as wüßt ji de Wahrheit nich, sonnern ji weet se un weet, dat keen Lög ut de Wahrheit kamen deiht.

22. Wokeen is en Lögner, wenn nich de, de verleugnen deiht, dat JEsus de Christ is? Dat is de Wedderchrist, de den Vader un den Söhn verleugnen deiht.

23. Wokeen den Söhn leugnet, de hett ok den Vader nich. Kap. 4, 15.

24. Wat ji nu hört hebbt vun Anfang, dat lat bi ju blieven. Wenn dat bi ju blift, wat ji vun Anfang hört hebbt, so ward ji ok bi den Söhn un den Vader blieven. v. 7.

25. Un dat is de Tosag’, de He uns makt hett, dat ewige Leven.

26. All düt hef ik ju schreven vun de, de ju verföhrn deiht.

27. Un de Salvung, de ji vun Em kregen hebbt, blift bi ju, un ji brukt Keen, ju wat to lehrn, sonnern Allns, wat ju de Salvung lehrt, dat is wahr un keen Lög, un as se ju lehrt hett, darbi schüllt ji blieven. v. 20. Joh. 14, 26. 16, 13.

28. Un nu, Kinner, blievt bi Em, up dat, wenn He apenbart ward, wi Friemodigkeit hebbt un nich to Schann ward vör Em bi Sin Tokunft. Kap. 3, 21. 4, 17. 5, 14.

29. Wenn ji weet, dat He gerecht is, so schall ju dat ok klar wesen, dat, wokeen recht deiht, de is vun Em gebarn. Kap. 3, 7. 10.

Dat 3. Kapitel.

1. Seht, wat för en Leev hett uns de Vader bewiest, dat wi GOtt Sin Kinner heeten schüllt! Darum kennt de Welt ju nich, denn se kennt Em nich. Joh. 17, 25.

2. Mine Leeven, wi sünd nu GOtt Sin Kinner, awer wat wi wesen ward, is noch nich apenbar. Wi weet awer, dat, wenn dat apenbar warrn ward, wi Em gliek wesen ward, denn wi ward Em sehn, so as He is. Joh. 1, 12. Röm. 8, 18.

3. Un Jedereen, de son Hoffnung hett to Em, de makt sik rein, so as He ok rein is.

4. Wokeen Sünd deiht, de deiht ok Unrecht, un de Sünd is dat Unrecht.

5. Un ji weet, dat He kamen is, up dat He unse Sünden wegnehmen dä, un dar is keen Sünd in Em. Jes. 53, 4. 1. Pet. 2, 24.

6. Wokeen in Em blift, de sündigt nich, wokeen sündigt, de hett Em nich sehn noch kennt.

7. Kinner, lat ju vun Nüms verföhrn. Wokeen recht deiht, de is gerecht, gliek as He gerecht is.

8. Wokeen Sünd deiht, de is vun den Düvel, denn de Düvel sündigt vun Anfang. Darto is GOttes Söhn kamen, dat He den Düvel sin Wark tonicht maken dä. Joh. 8, 44.

9. Wokeen ut GOtt gebarn is, de deiht keen Sünd, denn Sin Samen blift bi em, un he kann nich sündigen, denn he is vun GOtt gebarn. v. 6. Kap. 5, 18.

10. Daran ward dat apenbar, weke GOtt Sin Kinner un weke den Düvel sin Kinner sünd. Wokeen nich recht deiht, de is nich vun GOtt un wokeen sin Broder nich leef hett.

11. Denn dat is de Botschaft, de ji hört hebbt vun Anfang, dat wi enanner leef hebben schüllt. Joh. 13, 34.

12. Nich as Kain, de vun dat Böse weer un sin Broder umbroch. Un worum broch he em um? Wiel sin Warke bös weern un sin Broder sin gerecht. 1. Mos. 4, 8. Matth. 23, 35. Jud. v. 11.

13. Wunnert ju nich daröwer, mine Bröder, dat de Welt ju hassen deiht. Matth. 5, 11. Joh. 15, 18. 19.

14. Wi weet, dat wi ut den Dod in dat Leven kamen sünd, denn wi hebbt de Bröder leef. Wokeen den Broder nich leef hett, de blift in den Dod. Kap. 2, 11. 3. Mos. 19, 17.

15. Wokeen sin Broder haßt, is en Dodsläger un ji weet, dat en Dodsläger nich dat ewige Leven bi em blievend hett.

16. Daran hebbt wi de Leev kennt, dat He Sin Leven för uns laten hett, un wi schüllt ok dat Leven för de Bröder laten.

17. Wenn awer Jemand düsse Welt ehr Göder hett un süht sin Broder Noth lieden, un slutt sin Hart vör em to, wa blift GOtt Sin Leev in em?

18. Min luer lütt Kinner, lat uns nich leef hebben mit Wör’, noch mit de Tung, sonnern mit de Daht un mit de Wahrheit. Jak. 1, 22. 2, 15.

19. Daran kennt wi, dat wi ut de Wahrheit sünd un künnt unse Hart vör Em still maken,

20. Dat, wenn unse Hart uns verdammen deiht, GOtt grötter is, as unse Hart un alle Ding’ kennt.

21. Ji Leeven, wenn unse Hart uns nich verdammt, so hebbt wi Friemodigkeit to GOtt. Kap. 2, 28. 4, 17. 5, 14. Eph. 3, 12. Ebr. 4, 16.

22. Un wat wi bitten doht, ward wi vun Em nehmen, denn wi holt Sine Gebote un doht, wat Em wol gefallt. Mark. 11, 24.

23. Un dat is Sin Gebot, dat wi glovt an Sin Söhn, JEsus Christus, Sin Nam, un hebbt uns leef een den annern, as He uns en Gebot geven hett. Joh. 6, 29. Mark. 12, 31.

24. Un wokeen Sin Gebote holn deiht, de blift in Em, un He in em. Un daran kennt wi, dat He in uns blift, an den GEist, den He uns geven hett. Joh. 14, 23. 1. Joh. 4, 13. Röm. 8, 9.

Dat 4. Kapitel.

1. Mine Leeven, glovt nich jeden Geist, sonnern versökt de Geister, ob se vun GOtt sünd, denn veele falsche Propheten sünd in de Welt utgahn.

2. Daran schüllt ji GOttes GEist kennen: En jede Geist, de bekennen deiht, dat JEsus Christus in dat Fleesch kamen is, de is vun GOtt. 1. Cor. 12, 3.

3. Un en jede Geist, de nich bekennen deiht, dat JEsus Christus in dat Fleesch kamen is, de is nich vun GOtt. Un dat is den Wedderchrist sin Geist, vun den ji hört hebbt, dat he kamen ward un is nu all in de Welt.

4. Min luer lütt Kinner, ji sünd vun GOtt un hebbt de Welt öwerwunden, denn de in ju is, is grötter as de, de in de Welt is. 2. Kön. 6, 16. 2. Chron. 32, 7.

5. Se sünd vun de Welt, darum redt se vun de Welt, un de Welt hört se. Joh. 3, 31. 15, 19.

6. Wi sünd vun GOtt, un wer GOtt kennt, de hört uns; wer nich vun GOtt is, de hört uns nich. Darup kennt wi denn de Wahrheit ehrn Geist un den Irrdom sin Geist. Joh. 8, 47.

7. Ji Leeven, lat uns Een den Annern leef hebben; denn de Leev is vun GOtt, un wokeen leef hett, de is vun GOtt gebarn un kennt GOtt. Joh. 8, 42.

8. Wokeen nich leef hett, de kennt GOtt nich, denn GOtt is de Leev.

9. Daran hebbt wi GOtt Sin Leev sehn, dat GOtt Sin eengebarn Söhn schickt hett in de Welt, dat wi dörch Em leven schüllt. Joh. 3, 16. Tit. 2, 11.

10. Darin besteiht de Leev: nich dat wi GOtt leef hatt hebbt, sonnern dat He uns leef hatt hett un Sin Söhn schickt hett to en Versöhnung för unse Sünden. Röm. 5, 10. 2. Cor. 5, 19. Kol. 1, 20.

11. Mine Leeven, hett uns GOtt so leef hatt, so schüllt wi enanner ok leef hebben. Matth. 18, 33.

12. Nüms hett GOtt jemals sehn. Wenn wi enanner leef hebbt, so blift GOtt in uns, un Sin Leev is ganz in uns. 2. Mos. 33, 20. Joh. 1, 18. 1. Tim. 6, 16.

13. Daran erkennt wi, dat wi in Em blieven doht, un He in uns blift, dat He uns vun Sin GEist geven hett.

14. Un wi hebbt sehn un betügt, dat de Vader den Söhn schickt hett to en HEiland för de Welt.

15. Wokeen nu bekennen deiht, dat JEsus GOttes Söhn is, in den blift GOtt un he in GOtt. Kap. 5, 5.

16. Un wi hebbt erkennt un glovt de Leev, de GOtt to uns hett.

17. Darin is de Leev vullkamen bi uns, up dat wi en Friemödigkeit hebbt up den Dag vun dat Gericht, denn gliek as He, so sünd ok wi in düsse Welt.

18. Furcht is nich in de Leev, sonnern de vulle Leev drift de Furcht ut, denn de Furcht hett Pien. Wokeen sik nu awer fürchten deiht, de is nich vullkamen in de Leev.

19. Lat uns Em leef hebben, denn He hett uns toeerst leef hatt. v. 10.

20. Wenn Jemand sprickt: Ik hef GOtt leef, un haßt sin Broder, de is Lögner. Denn wokeen sin Broder nich leef hett, den he süht, wa kann he GOtt leef hebben, den he nich süht? Kap. 2, 4. 11.

21. Un düt Gebot hebbt wi vun Em, dat, wokeen GOtt leef hett, ok sin Broder leef hebben schall. Mark. 12, 31.

Dat 5. Kapitel.

1. Wokeen gloven deiht, dat JEsus de Christ is, de is vun GOtt gebarn. Un wokeen den leef hett, de Em gebarn hett, de hett ok den leef, de vun Em gebarn is. Joh. 1, 12. 13.

2. Daran kennt wi, dat wi GOtt Sin Kinner leef hebbt, wenn wi GOtt leef hebbt un Sine Gebote holt. Kap. 3, 19.

3. Denn dat is de Leev to GOtt, dat wi Sine Gebote holt, un Sine Gebote sünd nich swar. Joh. 14, 15. 23. 24. Matth. 11, 30.

4. Denn Allns, wat vun GOtt gebarn is, öwerwindt de Welt, un unse Glov is de Sieg, de de Welt öwerwunnen hett. Joh. 1, 13. 16. 33.

5. Wokeen is awer, de de Welt öwerwindt, wenn he nich gloven deiht, dat JEsus GOtt Sin Söhn is? Kap. 4, 4. 1. Cor. 15, 57.

6. Düsse is dat, de kamen deiht mit Water un mit Blod, JEsus Christus, nich blot mit Water, sonnern mit Water un Blod. Un de GEist is dat, de betügen deiht, dat de GEist Wahrheit is. Joh. 19, 34. 35.

7. Denn dree sünd, de in den Himmel tügen doht: de Vader, dat Wort un de hillige GEist, un düsse dree sünd eens. Matth. 28, 19.

8. Un dree sünd, de tügen doht up de Eer: de GEist un dat Wort un dat Blod, un de dree sünd tosamen.

9. Wenn wi de Minschen ehr Tügnis annehmt, so is GOtt Sin Tügnis grötter, denn GOtt Sin Tügnis is dat, wat He vun Sin Söhn tügt hett. Joh. 8, 17.

10. Wokeen an GOtt Sin Söhn gloven deiht, de hett dat Tügnis in sik. Wokeen GOtt nich gloven deiht, de makt Em to en Lögner; denn he glovt nich dat Tügnis, dat GOtt vun Sin Söhn tügt. Röm. 8, 16. Joh. 3, 36.

11. Un dat is dat Tügnis, dat GOtt uns dat ewige Leven geven hett un son Leven is in Sin Söhn. Joh. 1, 4.

12. Wokeen GOtt Sin Söhn hett, de hett dat Leven; wokeen GOtt Sin Söhn nich hett, de hett dat Leven nich.

13. All düt hef ik ju schreven, de ji an GOtt Sin Söhn Sin Nam gloven doht, up dat ji weet, dat ji dat ewige Leven hebbt un dat ji glovt an GOtt Sin Söhn Sin Nam.

14. Un dat is de Friemödigkeit, de wi hebbt to Em, dat, wenn wi wat bitten doht na Sin Willn, He uns hört. Kap. 2, 28. 3, 21. 4, 17. Eph. 3, 12. Ebr. 4, 16.

15. Un wenn wi weet, dat He uns hörn deiht, wat wi ok bitten, so weet wi, dat wi de Bitt hebbt, de wi vun Em beden hebbt.

16. Wenn Jemand Sin Broder sündigen süht, en Sünd nich ton Dod, de mag bitten, so ward He geven dat Leven de, de sündigt nich ton Dod. Wenn dat en Sünd ton Dod is, darför segg ik nich, dat Jemand bitten schall. Matth. 12, 31.

17. All Undugend is Sünd, awer dat gift en Sünd, nich ton Dod.

18. Wi weet, dat, wokeen vun GOtt gebarn is, de sündigt nich; sonnern de vun GOtt gebarn is, de nimmt sik in Acht, un de Bös ward em nich anfaten. Kap. 3, 9. 2. Thess. 3, 3.

19. Wi weet, dat wi vun GOtt sünd, un de ganze Welt liggt int Arge. Gal. 1, 4.

20. Wi weet awer, dat GOtt Sin Söhn kamen is un hett uns en Sinn geven, dat wi erkennt den Wahrhaftigen un sünd in den Wahrhaftigen, in Sin Söhn, JEsus Christus. Düsse is de wahrhaftige GOtt un dat ewige Leven. Joh. 1, 1. 4. Apost. 3, 15. 20, 28. Röm. 9, 5. 1. Tim. 3, 16. Ebr. 1, 8.

21. Kinner, hödt ju vör de Afgötter. Amen. 2. Mos. 20, 3. 1. Cor. 10, 14.

De anner Epistel St. Johannis.

1. De Öllste an de uterwählte Fru un ehr Kinner, de ik leef hef in de Wahrheit un nich ik alleen, sonnern ok All, de de Wahrheit kennen lehrt hebbt, 3. Joh. v. 1.

2. Wegen de Wahrheit, de in uns blift un bi uns wesen ward in Ewigkeit.

3. Gnade, Barmhartigkeit, Freden vun GOtt den Vader un vun den HErrn JEsus Christus, den Vader Sin Söhn, in de Wahrheit un in de Leev, wes’ mit ju! 1. Tim. 1, 2.

4. Dat freut mi öwer de Maten, dat ik mank din Kinner weke funnen hef, de in de Wahrheit wandelt, so as wi en Gebot vun den Vader kregen hebbt.

5. Un nu bitt ik di, Fru (nich as en nie Gebot schriev ik di, sonnern dat wi hatt hebbt vun Anfang), dat wi uns leef hebbt, de een den annern. Mark. 12, 31.

6. Un dat is de Leev, dat wi wandelt na Sin Gebot. Dat is dat Gebot, as ji dat hört hebbt vun Anfang, up dat ji ümmer darin wandeln doht. 1. Joh. 5, 3.

7. Denn veele Verföhrers sünd in de Welt kamen, de vun JEsus Christus nich bekennt, dat He in dat Fleesch kamen is. Düsse is de Verföhrer un de Wedderchrist. Matth. 24, 5. 24. 2. Pet. 2, 1. 1. Joh. 2, 18. Kap. 4, 1-3.

8. Seht ju vör, dat wi nich verleert, wat wi arbeit hebbt, sonnern vullen Lohn kriegt. Mark. 13, 9. Gal. 3, 4. 4, 11.

9. Wokeen daröwer utgeiht un blift nich in Christus Sin Lehr, de hett GOtt nich; wokeen in düsse Lehr blift, de hett den Vader un den Söhn.

10. Wenn Jemand to ju kummt, un bringt düsse Lehr nich, den schüllt ji nich in dat Hus nehmen un ok nich gröten. 2. Thess. 3, 6.

11. Denn wokeen em gröten deiht, de hett Andeel an sin böse Warke.

12. Ik harr ju wol veel mehr to schrieven, awer ik wull nich mit Breev un mit Black schrieven, sonnern ik höp na ju hen to kamen un mündlich mit ju to spreken, up dat ju Freud vullkamen warr. 3. Joh. v. 13.

13. De Kinner vun din Swester, de uterwählte, gröt’ di! Amen.

De drüdde Epistel St. Johannis.

1. De Öllste an Gajus, den Leeven, den ik leef hef in de Wahrheit. 2. Joh. v. 1.

2. Min Leeve, ik wünsch in all Stück, dat di dat gud geiht, un du gesund büst; so as dat din Seel gud geiht.

3. Ik freu mi awer öwer de Maten, as de Bröder keemen un vun din Wahrheit tügten, woans du in de Wahrheit wandeln deihst. 2. Joh. v. 4.

4. Ik hef keen grötter Freud, as wenn ik hör, dat min Kinner in de Wahrheit wandeln doht.

5. Min Leeve, du deihst dat tru, wat du deihst an de Bröder un an de Fremden,

6. De vun din Leev tügt hebbt vör de Gemeen, un du deihst wol, wenn du se dat Geleit gifst, as sik dat vör GOtt schicken deiht. Tit. 3, 13.

7. Denn wegen Sin Nam sünd se uttrocken un hebbt vun de Heiden Nicks nahmen. Matth. 10, 8. 1. Cor. 9, 12. 15.

8. So schüllt wi se nu upnehmen, up dat wi ehr Helpers för de Wahrheit ward. Matth. 10, 14. Luk. 10, 8. Ebr. 13, 2.

9. Ik hef an de Gemeen schreven, awer Diotrephes, de mank se will hoch holn wesen, nimmt uns nich an.

10. Darum, wenn ik kam, will ik em jo denken helpen an sine Warke, de he deiht, dardörch dat he mit böse Wör’ vun uns redt un hört ok darmit noch nich up. He sülvst nimmt de Bröder nich an un wehrt de, de dat dohn wüllt un stött se ut de Gemeen. Matth. 23, 13.

11. Min Leeve, folg nich dat Bös na, sonnern dat Gude. Wokeen Gudes deiht, is vun GOtt, wokeen Böses deiht, de süht GOtt nich. Ps. 37, 27. 1. Joh. 3, 6. 9.

12. Demetrius hett Tügnis vun Jedereen un vun de Wahrheit sülvst, un wi tügt ok, un ji weet, dat unse Tügnis wahr is. Joh. 19, 35. 21, 24.

13. Ik harr veel to schrieven, awer ik wull nich mit Black un Fedder an di schrieven.

14. Ik höp, di bald to sehn, denn wüllt wi vun Mund to Mund mit enanner reden.

15. Freden wes’ mit ju. De Fründ gröt’ di. Gröt de Fründ’ mit Namen. 1. Pet. 5, 14.

De Epistel an de Ebräers.

Dat 1. Kapitel.

1. Nadem vör Tieden GOtt mennigmal un up mancherlie Wies’ redt hett to de Vaders dörch de Propheten:

2. Hett He toletzt in düsse Dag’ to uns spraken dörch den Söhn, den He sett hett to en Arv öwer Allns, dörch den He ok de Welt makt hett. Ps. 2, 8. Matth. 21, 38. Joh. 1, 10.

3. Wek, wiel He is de Glanz vun Sin Herrlichkeit un dat Ebenbild vun Sin Wesen un drigt alle Ding mit Sin kräftiges Wort un hett uns rein makt vun unse Sünden dörch Sik Sülvst, hett He Sik sett to de rechte Hand vun de Majestät in de Högde; Weish. 7, 26. 2. Cor. 4, 4. Kol. 1, 15. Ebr. 9, 14. 26.

4. Un is so veel beter warn as de Engel un hett en so gar veel högern Nam vör se arvt.

5. Denn to weken Engel hett He jemals seggt: Du büst min Söhn, hüt hef ik di tügt? Un ok noch: Ik warr sin Vader wesen un He ward min Söhn wesen. Ps. 2, 7. 2. Sam. 7, 14.

6. Un awermal, as He inföhrt den Eerstgebaren in de Welt, sprickt He: Un alle GOttes Engel schüllt em anbeden! Röm. 8, 29. Ps. 97, 7.

7. Vun de Engel sprickt He twar: He makt Sine Engel to Geister un Sine Deeners to Füerflammen. Ps. 104, 4.

8. Awer vun den Söhn: GOtt, Din Stohl blift vun Ewigkeit to Ewigkeit. Dat Scepter vun Din Riek is en richtig Scepter: Ps. 45, 7.

9. Du hest Gerechtigkeit leef un haßt en gottlos Wesen, darum hett Di GOtt, Din GOtt, salvt mit Freudenöl, mehr as Din Helpers. Ps. 45, 8.

10. Un »Du, HErr, hest vun Anfang de Eer gründt un de Himmel sünd dat Wark vun Din Hann. Ps. 8, 4. 102, 26.

11. Desülvigen ward vergahn, Du awer warrst blieven, un se ward all old warrn, as en Kleed,

12. Un as en Mantel warrst Du se uprullen un se ward sik verwandeln; Du awer büst desülvige un Din Jahrn ward nich uphörn.« Jes. 34, 4. 51, 6.

13. To weken Engel awer hett He jemals seggt: Sett di to min rechte Hand, bet ik din Fiende to din Föt ehr Fotbank leggen doh? Matth. 22, 44.

14. Sünd se nich alltosam deenstbare Geister, weke utschickt sünd to deenen de, de arven schüllt de Seligkeit? Ps. 34, 8. 91, 11.

Dat 2. Kapitel.

1. Darum schüllt wi desto mehr passen up dat Wort, dat wi nich darhen fahrt. Spr. 3, 21.

2. Denn wenn dat Wort fast makt is, dat de Engeln redt hebbt un jede Öwertredung un Ungehorsam hett sin rechten Lohn kregen: Apost. 7, 53. Gal. 3, 19.

3. Woans wüllt wi darvun kamen, wenn wi so en Seligkeit för Nicks achten doht? weke, nadem se uns toeerst predigt warn is dörch den HErrn, up uns kamen is dörch de, weke dat hört hebbt; Kap. 10, 29. 12, 25.

4. Un GOtt hett ehr Tügnis geven mit Teken, Wunner, un allerhand Kräft un mit Utdelung vun den hilligen GEist na Sin Willen. Mark. 16, 20. Apost. 2, 4. 1. Cor. 12, 11.

5. Denn He hett nich de Engel öwer de tokünftige Welt sett, vun de wi reden doht. 2. Pet. 3, 13.

6. Dat betügt awer Een an en annern Ort un sprickt: Wat is de Minsch, dat Du an em denken deihst un dat Minschenkind, dat Du up em achten deihst? Ps. 8, 5.

7. Du hest em en korte Tied lütter makt as de Engeln: mit Pries un Ehr hest Du em krönt un hest em sett öwer Din Hann ehr Wark; Matth. 28, 18. Eph. 1, 22.

8. Allns hest Du unner sin Föt dahn. Darin, dat He sik Allns hett unnerdahn makt, hett He Nicks laten, dat Em nich unnerdahn is; nu awer seht wi noch nich, dat Em Allns unnerdahn is. Matth. 11, 27.

9. Den awer, de en korte Tied lütter as de Engel weer, seht wi, dat He JEsus is, dörch dat Utstahn vun den Dod krönt mit Pries un Ehr, up dat He vun GOtt Sin Gnad för Alle den Dod smecken dä. Phil. 2, 8. 9. 2. Cor. 5, 14. 1. Joh. 2, 2.

10. Denn dat keem den to, wegen den all Ding sünd un dörch den all Ding sünd, de veel Kinner na de Herrlichkeit hen föhrt hett, dat He den Hertog vun ehr Seelen dörch Lieden vullkamen maken dä. Joh. 1, 3.

11. Wiel se All vun Een kamen, beide, de hilligen deiht un de hilligt ward. Darum schamt He Sik ok nich, se Bröder to heeten, Mark. 3, 34. 35.

12. Un sprickt: »Ik will verkündigen Din Nam an min Bröder un midden in de Gemeen Din Lof singen.« Ps. 22, 23. Joh. 20, 17.

13. Un awermals: »Ik will min Vertruen up Em setten; un awermal: Süh dar, ik un de Kinner, de GOtt mi geven hett.« Ps. 18, 3. Jes. 8, 18.

14. So as nu de Kinner Fleesch un Blod hebbt, hett He dat ok annahmen, up dat He dörch den Dod de Macht nehm vun den, de den Dod Sin Gewalt harr, dat is, vun den Düvel, 2. Tim. 1, 10.

15. Un erlösen dä, de, de dörch Furcht vör den Dod ehr ganze Leven lang Knecht wesen mussen. Luk. 1, 74.

16. Denn He nimmt nirgends de Engel an Sik, sonnern Abraham Sin Samen nimmt He an Sik.

17. Darum muß He in all Ding Sin Bröder gliek warrn, up dat He barmhartig war un en true Hoheprester vör GOtt, to versöhnen dat Volk sin Sünd. Kap. 4, 15.

18. Denn worin He wat utstahn hett un versöcht is, kann He de helpen, de versöcht ward.

Dat 3. Kapitel.

1. Darum, ji hillige Bröder, de ji mit beropen sünd dörch den himmlischen Berop, nehmt den Apostel un Hohenprester den wi bekennen doht, Christus JEsus, in Ogenschien, Kap. 4, 14.

2. De tru is den, de em makt hett, as ok Moses in sin ganzes Hus. 4. Mos. 12, 7.

3. Düsse awer is grötter Ehr werth, so as de grötter Ehr an dat Hus hett, de dat but, as dat Hus sülvst.

4. Denn jedes Hus ward vun Jemand but, de awer Allns buen deiht, dat is GOtt. 2. Cor. 5, 5. 17, 18.

5. Un Moses twar weer tru in sin ganze Hus, as en Knecht, to en Tügnis vun dat, wat seggt warrn schull;

6. Christus awer as en Söhn öwer dat Hus; wek Hus wi sünd, wenn wi blot dat Vertruen un de Hoffnung de unse Ehr is, fast beholn doht.

7. Darum, as de hillige GEist sprickt: »Hüt, wenn ji Sin Stimm hörn ward,

8. So verstockt ju Hart nich, as geschehn dä in de Verbitterung, an den Dag vun de Versökung, in de Wüstenie;

9. As Mi ju Vaders versöken dän, se versöchten Mi un seegen Min Wark veertig Jahr lang; 2. Mos. 17, 7.

10. Darum war Ik tornig öwer dat Geslecht un sprok: In Een fort verbiestert se mit dat Hart, awer se wussen Min Weg nich;

11. Dat Ik ok swören dä in Min Torn, se schulln to Min Ruh nich kamen.« 4. Mos. 14, 23. 28. 35.

12. Nehmt ju in Acht, leeve Bröder, dat nich Jemand mank ju en arge, unglövige Hart hett, dat vun den lebendigen GOtt afgahn deiht,

13. Sonnern vermahnt ju sülvst all Dag’, so lang dat noch Dag is, dat nich Jemand mank ju verstockt ward dörch de Sünd ehr Bedrug. Matth. 18, 15. 1. Thess. 5, 11. 14.

14. Denn wi hebbt Deel an Christus kregen, wenn wi dat, wat wi anfungen, bet an dat End beholn doht; Kap. 6, 11.

15. So lang as seggt ward: Hüt, wenn ji Min Stimm hörn ward, so verstockt ju Hart nich, as in de Verbitterung gescheeg. Kap. 4, 7. Ps. 95, 7-9.

16. Denn wek, as se Em hörn dän, weckten Sin Torn, awer nich All, de vun Egypten utgahn dän dörch Moses.

17. Öwer wek weer He veertig Jahr lang bös? Weer dat nich öwer de, de sündigen dän un de ehr Liever in de Wüstenie fulln? 4. Mos. 14, 36. 1. Cor. 10, 10.

18. Weke swor He awer, dat se nich to Sin Ruh kamen schulln, wenn nich de Unglövigen?

19. Un wi seht, dat se nich rin kamen kunnen wegen de Unglov.

Dat 4. Kapitel.

1. So lat uns nu bang wesen, up dat wi de Tosag’, to sin Ruh kamen, nich versümt un Keen vun uns torügg blift.

2. Denn uns is dat ok verkündigt, ebenso as de Annern, awer dat Wort vun de Predigt hulp de Nicks, de nich gloven dän, wat se hörten.

3. Denn wi, de wi gloven doht, gaht in de Ruh, as He sprickt: Dat Ik swören dä in Min Torn, se schüllt nich to Min Ruh her kamen. Un twar as de Wark vun de Welt ehr Anbeginn makt weern, Kap. 3, 11. Ps. 95, 11.

4. Sprok He an en Stell vun den söbenden Dag also: Un GOtt ruh an den söbenden Dag vun all Sin Wark. 1. Mos. 2, 2.

5. Un hier an düsse Stell awermals: Se schüllt nich kamen to Min Ruh.

6. Wiel dat nu awer noch so is, dat wek na desülvige kamen schüllt, un de, de dat toeerst verkündigt is, sünd nich darto kamen, wegen ehr Unglov;

7. Bestimm He awermal en Dag na all de Tied un sä dörch David sin Mund: Hüt, as seggt is, wenn ji Sin Stimm hörn ward, so verstockt ju Harten nich. Kap. 3, 7. Ps. 95, 7-9.

8. Denn harr Josua se to Ruh brocht, so war He naher nich vun en annern Dag seggt hebben. 5. Mos. 31, 7.

9. Darum is dar noch en Ruh vörhanden för GOtt Sin Volk.

10. Denn wokeen to Sin Ruh kamen is, de ruht ok vun sin Wark, gliek as GOtt vun Sin. Offenb. 14, 13.

11. So lat uns nu tomaken, rintokamen na düsse Ruh, up dat nich Jemand falln deiht in datsülvige Bispill vun Unglov.

12. Denn GOtt Sin Wort is lebendig un kräftig un scharper as en tweesniedig Swerdt un dringt dörch, bet dat Seel un Geist, Mark un Knaken scheeden deiht, un is en Richter vun dat Hart sin Gedanken un Sinnen. Pred. 12, 11. Jer. 23, 29.

13. Un keen Kreatur is unsichtbar vör Em, Allns is blot un updeckt vör Sin Ogen, vun den reden wi. Sir. 15, 19. 23, 28.

14. Wiel wi nu en groten Hoheprester hebbt, JEsus, GOtt Sin Söhn, de gen Himmel fahrt is, so lat uns holn an dat Bekenntnis. Kap. 3, 1. 6, 20. 7, 26. 8, 1. 9, 11.

15. Denn wi hebbt nich en Hohenprester, de nich kunn Mitleed hebben mit unse Swakheet, sonnern de versöcht is allerwärts, gliek as wi, doch ahn Sünd. Kap. 2, 17.

16. Darum lat uns rantreden mit Friemödigkeit an den Gnadenstohl, up dat wi Barmhartigkeit kriegen un Gnad finnen up de Tied, wenn Hülp uns noth dohn ward. 1. Joh. 3, 21. Röm. 3, 25.

Dat 5. Kapitel.

1. Denn jede Hoheprester, de mank de Minschen utnahmen ward, de ward sett för de Minschen in de Saken, de bi GOtt to dohn sünd, up dat he Gaven un Opfer för de Sünden opfern deiht. Kap. 2, 17.

2. De mit lieden kann för de, de vun Nicks weet un verbiestern doht, wiel he sülvst mit Swachheet umgeven is.

3. Darum mutt he ebenso as för dat Volk, ok för sik sülvst opfern för de Sünden,

4. Un Nüms nimmt sik sülvst de Ehr; as blot de ok vun GOtt beropen is, gliekerwies as Aaron.

5. So hett Sik Christus nich Sülvst de Ehr geven, dat He Hoheprester is warn, sonnern de to Em seggt hett: Du büst Min Söhn, hüt hef Ik di tügt. Ps. 2, 7. Apost. 13, 33. Ebr. 1, 5.

6. As He an en anner Stell sprickt: Du büst en Prester in Ewigkeit na Melchisedek sin Art. Kap. 6, 20. 7, 17. Ps. 110, 4.

7. Un He hett in de Dag’ vun Sin Fleesch Gebet un Flehn mit stark Geschrie un Thranen opfert to den, de Em vun de Dod afhelpen kunn, un is ok erhört, darum dat He GOtt in Ehren heel.

8. Un obgliek He GOttes Söhn weer, hett He doch daran, dat He Veel utstunn, Gehorsam lehrt. Phil. 2, 8.

9. Un nadem He vullkamen is, is He för All, de Em gehorsam sünd, en Orsak to de ewig Seligkeit warn;

10. Nennt vun GOtt en Hoheprester na Melchisedek sin Art.

11. Daröver leet sik veel seggen, awer dat is swar, wiel ji so unverständig sünd. Joh. 16, 12.

12. Un de ji all längst schullt Meisters wesen, ju mutt man de eersten Bokstaven vun dat göttliche Wort lehrn un mutt ju Melk geven un keen stark Spies. 1. Cor. 3, 1-3.

13. Denn wokeen man noch Melk geven mutt, de is unerfahrn in dat Wort vun de Gerechtigkeit, denn he is en lütt Kind. Eph. 4, 14.

14. De Vullkamen awer deent starke Spies, de dörch de Gewohnheit hebbt övte Sinn, dat Gude un Böse to unnerscheeden.

Dat 6. Kapitel.

1. Darum wüllt wi de Lehr vun den Anfang in dat christliche Leven nu fahrn laten un na dat Vullkamne trachten un nich wedder Grund leggen öwer de Buß vun de doden Warke, un vun de Glov an GOtt,

2. Vun de Döp, vun de Lehr, vun dat Handupleggen, vun de Doden ehr Uperstahung un vun dat ewige Gericht.

3. Un dat wüllt wi dohn, wenn GOtt dat tolaten deiht. Apost. 18, 21.

4. Denn dat is unmöglich, dat de, de eenmal hell makt sünd un de himmlische Gav smeckt hebbt un an den hilligen GEist Deel kregen hebbt, Kap. 10, 26.

5. Un smeckt hebbt GOtt Sin gude Wort un de tokünftige Welt ehr Kraft,

6. Wenn de affallt un wedder för sik sülvst GOtt Sin Söhn krüzigen un ton Narren hebbt, dat de to Buß schull wedder verniet warrn. Kap. 10, 29.

7. Denn de Eer, de den Regen drinken deiht, de oft öwer se kummt, un nützlich Krut hervörbringt för de, de se anbut, krigt Segen vun GOtt.

8. Wek awer Dorn un Disteln dregen deiht, de dögt Nicks un is dicht vör den Fluch, un man verbrennt se toletzt. Jes. 5, 6.

9. Wi trut ju awer wat Beter to, mine Leevsten; un dat de Seligkeit neeger is, wenn wi ok so spreken doht.

10. Denn GOtt is nich ungerecht, dat He ju Wark un ju Leevsarbeit vergeten schull, de ji bewiest hebbt an Sin Nam as ji de Hilligen deenen doht as ji dat noch doht. Mal. 3, 14. 16. Matth. 10, 42.

11. Wi wünscht awer, dat Jedereen vun ju densülven Iwer bewiest, de Hoffnung fast to holn bet an dat End, Kap. 3, 14. Phil. 1, 6.

12. Dat ji nich ful ward, sonnern Nafolgers vun de, de dörch de Glov un de Geduld de Tosag’ arvt.

13. Denn as GOtt Abraham toseggen dä, un He bi keen Gröttern swören kunn, swor He bi Sik Sülvst, 1. Mos. 22, 16.

14. Un sprok: Wahrlich, Ik will di segen un di vermehrn.

15. Un so kreeg he de Tosag’, wiel he Geduld harr.

16. De Minschen swört wol bi en Gröttern, as se sünd un de Eed makt en End up alle Striederien, wiel he dat Wort fast makt. 2. Mos. 22, 11.

17. Awer wiel GOtt de Arven vun de Tosag’ öwer allen Twiefel bewiesen wull, dat Sin Rath fast stahn deiht, hett He en Eed darto dahn, 1. Mos. 22, 16.

18. Up dat wi dörch twee Stück, de fast staht (denn dat is unmöglich, dat GOtt leegen schull) en starken Trost hebbt, wo wi Toflucht hebbt un an de anbaden Hoffnung fast holt; Tit. 1, 2.

19. Weke wi hebbt as en sekern un fasten Anker för unse Seel, de ok ringeiht na dat Binnerste achter den Vörhang.

20. Wokeen as en Vörlöper för uns ingahn is, JEsus, en Hoheprester in Ewigkeit, na Melchisedek sin Art. Kap. 4, 14.

Dat 7. Kapitel.

1. Düsse Melchisedek weer en König to Salem, GOtt den Allerhöchsten Sin Prester, de Abraham in de Möt gung, as he vun de Slacht mit de Könige na Hus keem un em segen dä; 1. Mos. 14, 18.

2. Den ok Abraham den Teinten geven dä vun all sin Göder. Sin Nam bedüht toeerst König vun de Gerechtigkeit, darna is he ok en König to Salem, dat heet en Fredenskönig;

3. Ahn Vader, ahn Moder, ahn Geslecht, un sin Dag’ hebbt keen Anfang un sin Leven hett keen End; he is awer en Vörbild vun GOtt Sin Söhn un blift Prester in Ewigkeit.

4. Seht nu awer, wa grot de wesen mutt, den ok Abraham, de Patriarch, den Teinten geven deiht vun dat, wat he erovert hett. 1. Mos. 14, 20.

5. Twar hebbt de Kinner vun Levi, as se dat Presterdom kregen, en Gebot, den Teinten vun dat Volk, dat heet, vun ehr Bröder to nehmen, na dat Gesetz, obgliek se ok ut Abraham sin Lenden kamen sünd. 5. Mos. 14, 28. 29.

6. Awer de, den sin Geslecht nich nennt ward mank se, de nehm den Teinten vun Abraham, un segen den, de de Tosag’ harr. 1. Mos. 14, 19. 20.

7. Nu is dat ahn all Wedderspreken so, dat de Geringe vun den Betern segent ward.

8. Un hier nehmt den Teinten Minschen, weke henstarvt, awer dar Een, vun den betügt ward, dat he leven deiht.

9. Un so to seggen, Levi sülvst, de den Teinten nimmt, hett dörch Abraham de Teinte geven.

10. Denn he weer ja noch in den Vader sin Lenden, as Melchisedek em in de Möt gung. 1. Mos. 14, 18.

11. Wenn nu de Vullkamenheit in dat levitische Presterdom weer, denn unner datsülvige hett dat Volk dat Gesetz kregen, wat brukt wi denn to seggen, dat en anner Prester kamen schall na Melchisedek sin Art un nich na Aaron sin Art? v. 18. 19. Gal. 2, 21.

12. Denn wo dat Presterdom ännert ward, denn mutt ok dat Gesetz ännert warrn.

13. Denn de, vun den all düt seggt is, de is ut en anner Geslecht, ut weke nümmer Keen de Altar besorgt hett.

14. Denn apenbar is jo, dat vun Juda unse HErr utgahn is, to weke Geslecht Moses Nicks redt hett vun dat Presterdom. 1. Mos. 49, 10. Jes. 11, 1.

15. Un dat is noch klarer, wenn en anner Prester na Melchisedek sin Art upkamen deiht,

16. De nich na dat Gesetz vun dat fleeschliche Gebot makt, sonnern na de Kraft vun dat unendliche Leven.

17. Denn he betügt: Du büst en Prester ewiglich na Melchisedek sin Art. Kap. 5, 6.

18. Denn darmit ward dat vörige Gesetz uphaven, darum, wiel dat to swach un Nicks nütz weer.

19. Denn dat Gesetz kunn Nicks vullkamen maken, un en beter Hoffnung ward inföhrt, dörch de wi to GOtt henkamt;

20. Un darto, wat Veel is, nich ahn Eed. Denn jene sünd ahn Eed Presters warn;

21. Düsse awer mit den Eed dörch den, de to Em sprickt: De HErr hett swarn un dat ward Em nich gerüen: Du büst en Prester ewiglich na Melchisedek sin Art. Ps. 110, 4.

22. So is denn JEsus de Vollstrecker vun en veel beter Testament warn. Kap. 8, 6. 12, 24.

23. Un vun de Annern sünd veele, de Presters warn sünd, darum, wiel de Dod se nich blieven leet;

24. Düsse awer darum, dat He ewig blieven deiht, hett He en unvergänglich Presterdom.

25. Darum kann He ok selig maken ümmerto de dörch Em to GOtt kamen doht un levt ümmerto un bedt för se. Joh. 14, 6. 1. Joh. 2, 1.

26. Denn son Hohenprester mussen wi hebben, de dar weer hillig, unschuldig, rein, vun de Sünners afsonnert, un höger as de Himmel is;

27. De nich däglich nödig harr, as de annern Hohenpresters, toeerst för egen Sünd Opfer to dohn, darna för dat Volk sin Sünd, denn dat hett He eenmal dahn, as He Sik Sülvst opfern dä. 3. Mos. 16, 3. 6.

28. Denn dat Gesetz makt Minschen to Hohepresters, de Swachheit hebbt, düt Eedeswort awer, dat na dat Gesetz seggt is, sett den Söhn, de ewig vullkamen is. Kap. 5, 1. 2.

Dat 8. Kapitel.

1. Düt is nu dat Hauptstück wovun wi reden doht: Wi hebbt son Hohenprester, de dar sitt to de rechte Hand, up den Stohl vun de Majestät in den Himmel, Kap. 4, 14.

2. Un is en Pleger vun de hilligen Göder un vun de wahrhaftige Hütt, de GOtt upricht hett, un keen Minsch.

3. Denn en jede Hoheprester ward insett to opfern Gaven un Opfer. Darum mutt ok düsse wat hebben, dat He opfern kann. Kap. 5, 1. Eph. 5, 2.

4. Wenn He nu up de Eer weer, weer He nich Prester, wiel dar Presters sünd, de na dat Gesetz de Gaven opfern doht,

5. Weke deent as Vörbild un as Schatten vun de himmlischen Göder, as de göttliche Antwort to Moses sprok, as he de Hütt fardig maken schull: Süh to, sä He, dat du Allns maken deihst na dat Bild, dat di up den Barg wiest is. Kol. 2, 17. 2. Mos. 25, 40. Apost. 7, 44.

6. Nu awer hett He en beter Amt kregen, wiel He de Middelsmann vun en beter Testament is, dat ok up betere Tosag’ stahn deiht. Kap. 7, 22. 12, 24. 2. Cor. 3, 6.

7. Denn wenn dat anner, dat eerste, ahn Tadel west weer, weer dat nich nödig west, na en annern to söken.

8. Denn He tadelt se un sprickt: Süh, de Dag’ kamt, sprickt de HErr, dat Ik mit dat Hus Israel un mit dat Hus Juda en nie Testament maken will, Kap. 10, 16. Jer. 31, 31.

9. Nich na dat Testament, dat ik makt hef mit ehr Vaders den Dag, as ik ehr Hand faten dä, se ut Egyptenland to föhrn. Denn se sünd nich bleven in min Testament, darum hef Ik se ok nich achten wullt, sprickt de HErr. 2. Mos. 19, 5.

10. Denn dat is dat Testament, dat Ik maken will mit dat Hus Israel na düsse Dag, sprickt de HErr: Ik will Min Gesetz geven in ehr Sinn, un in ehr Hart will Ik dat schrieven, un will ehr GOtt wesen un se schüllt min Volk wesen. Spr. 3, 3. Jes. 54, 13.

11. Un schall nich Jemand sin Neegsten lehrn, noch Jemand sin Broder, un seggen: Du must den HErrn kennen. Denn se schüllt mi All kennen, vun den Lüttsten an bet to den Grötsten.

12. Denn Ik will gnädig wesen mit ehr Undögd un ehr Sünd, un an ehr Ungerechtigkeit will Ik nich mehr denken. Jer. 31, 34.

13. Wiel He dat seggen deiht: »En nie,« makt He dat eerste old. Wat awer old un öwerjährig is, dat is dicht bi sin End.

Dat 9. Kapitel.

1. Dat eerste harr twar ok sin Recht up Gottesdeenst un utwennige Hilligkeit.

2. Denn dar weer upricht dat Vörrerdeel vun de Hütt, darin weer de Lüchter un de Disch, un de Schubrod, un düt heet dat Hillige. 2. Mos. 25, 23. 31.

3. Achter den annern Vörhang awer weer de Hütt, de dar heet dat Allerhilligst. 2. Mos. 26, 33.

4. De harr dat golden Rokfatt un de Lad vun dat Testament, allerwärts mit Gold öwertrocken, in weke weer de golden Krog mit dat Himmelsbrod, un Aaron sin Staf, de grön utsla’n weer un de Tafels vun dat Testament.

5. Baben öwer weern de Cherubims vun de Herrlichkeit, de den Gnadenstohl beschatten doht; vun weke nu Nicks besonners to seggen is. 2. Mos. 25, 18. 26, 34.

6. So weer dat nu Allns inricht, de Presters gungen ümmer in de vörste Hütt un besorgten den Gottesdeenst. 4. Mos. 18, 3.

7. In de anner awer gung man een Mal int Jahr blot de Hoheprester rin, nich ahn Blod, dat he opfern dä för sin egen un dat Volk sin Öwertredungen. 2. Mos. 30, 10. 3. Mos. 16, 2.

8. Darmit hett de hillige GEist andüdt, dat noch nich apenbart weer de Weg na de Hilligkeit hen, so lang as de eerst Hütt stahn dä, Kap. 10, 19.

9. Weke to desülvige Tied en Vörbild wesen muß, in weke Gaven un Opfer opfert ward un kunnen nich vullkamen maken na dat Geweten den, de den Gottesdeenst besorgen deiht.

10. Blot mit Spies un Gedränke un allerhand Döpen, un utwennige Hilligkeit, de bet up de Tied vun de Beterung upleggt sünd. 3. Mos. 11, 2. 5. Mos. 14, 3.

11. Christus awer is kamen, up dat He en Hoheprester vun de tokünftigen Göder wes’, dörch en grötter un vullkamner Hütt, de nich mit de Hand makt is, dat heet, de nich up son Art but is; Kap. 3, 1. 4, 14. 6, 20. 7, 27.

12. Ok nich dörch dat Blod vun Böck oder Kalver, sonnern He is dörch Sin egen Blod Een Mal in dat Hillige ingahn un hett en ewige Erlösung to weg’ brocht. Apost. 20, 28.

13. Denn wenn dat Blod vun Ossen un Böck, un de Asch vun de Koh sprengt, de Unreinen hilligt to den Lief sin Reinheit; 3. Mos. 16, 14. 4. Mos. 19, 9. 12. 17. 18.

14. Wa veel mehr ward Christus Sin Blod, de Sik Sülvst untadelich dörch den hilligen GEist GOtt opfert hett, unse Geweten rein maken vun de doden Warke, to deenen den lebendigen GOtt! 1. Pet. 1, 19. 1. Joh. 1, 7. Offenb. 1, 5.

15. Un darum is He en Middelsmann vun dat nie Testament, up dat dörch den Dod, de geschehn is to Erlösung vun de Öwertredungen, de unner dat eerste Testament geschehn weern, de, weke beropen sünd, dat toseggte ewige Arv kriegen kunn. Kap. 12, 24. 1. Tim. 2, 5.

16. Denn wo en Testament is, dar mutt den sin Dod intreden, de dat Testament makt hett.

17. Denn en Testament ward fast dörch den Dod, sunst hett dat noch keen Macht, wenn de noch levt, de dat makt hett. Gal. 3, 15.

18. Darum ward ok dat eerste nich ahn Blod stift.

19. Denn as Moses utredt harr vun alle Gebote na dat Gesetz to all dat Volk, nehm he dat Blod vun Kalver un Böck mit Water un Purpurwoll un Isop un bespreng dat Bok un dat Volk, 2. Mos. 24, 5. 6.

20. Un sprok: Düt is dat Blod vun dat Testament, dat GOtt ju befahln hett. 2. Mos. 24, 8.

21. Un de Hütt un Allns, wat to den Gottesdeenst hörn dä, bespreng he gliekerwies mit Blod. 3. Mos. 8, 15. 19.

22. Un binah Allns ward mit Blod rein makt na dat Gesetz. Un ahn Blodvergeeten is keen Vergevung. 3. Mos. 17, 11. Eph. 1, 7.

23. So mussen nu de Vörbiller vun de himmlischen Ding mit Blod rein makt warrn, awer se sülvst, de himmlischen, mussen beter Opfer hebben, as de annern weern.

24. Denn Christus is nich ingahn in dat Hillige, dat mit Hann makt is (wat en Afbild is vun dat wahre Hilligdom); sonnern in den Himmel sülvst, nu to erschienen vör GOtt Sin Angesicht för uns. 1. Joh. 2, 1.

25. Ok nich, dat He Sik mehrmals opfern deiht, as de Hoheprester alle Jahr mit fremde Blod in dat Hillige gahn deiht. 2. Mos. 30, 10.

26. Sunst harr He oft lieden mußt vun Anfang vun de Welt her. Nu awer an dat End vun de Welt is He een Mal kamen, dörch Sin egen Opfer de Sünd uptoheven. 1. Cor. 10, 11. Gal. 4, 4. Ebr. 9, 12.

27. Un so as dat för de Minschen bestimmt is, een Mal to starven, darna awer dat Gericht: 1. Mos. 3, 19.

28. So is Christus een Mal opfert, um Veele ehr Sünden weg to nehmen. Dat anner Mal awer ward He ahn Sünd erschienen för de, de up Em tövt, to de Seligkeit. Kap. 10, 12.

Dat 10. Kapitel.

1. Denn dat Gesetz hett den Schatten vun de tokünftigen Göder, nich dat Wesen vun de Göder sülvst. Alle Jahr mutt man opfern ümmer datsülvige Opfer un kann nich de, weke opfern doht, vullkamen maken. Kol. 2, 16. 17. Kap. 7, 19.

2. Sunst harr dat Opfern uphört, wenn de, de den Gottesdeenst doht, Nicks mehr vun de Sünden weten, wenn se een Mal rein makt sünd.

3. Sonnern dat is blot, dat se an ehr Sünden denken doht alle Jahr. 3. Mos. 16, 21.

4. Denn dat is unmöglich, dörch Blod vun Ossen un Böck Sünden weg to nehmen. 3. Mos. 16, 14. 18. Ps. 50, 13.

5. Darum sprickt He, wenn He in de Welt kummt: Opfer un Spiesopfer hest Du nich wullt, den Lief awer hest Du mi bereit. Ps. 40, 7.

6. Brandopfer un Sündopfer gefallt Di nich.

7. Do sprok ik: Süh, ik kam, in dat Bok steiht vun mi schreven, dat ik dohn schall, GOtt, Din Willen.

8. As He tovör seggt harr: Opfer un Gaven, Brandopfer un Sündopfer hest Du nich wullt, noch hest du Wolgefalln daran, de doch na dat Gesetz opfert ward;

9. Do sprok he: Süh, ik kam, GOtt, Din Willen to dohn. Do hevt He dat eerste up, up dat He dat anner insett.

10. In düssen Willen sünd wi hilligt, een Mal geschehn dörch dat Opfer vun JEsus Christus Sin Lief.

11. Un jede Prester is insett, dat he alle Dag’ Gottesdeenst holn schall un oft een un datsülve Opfer bring, weke nümmer mehr de Sünden wegnehmen künnt.

12. Düsse awer, as He en Opfer för de Sünd brocht hett, dat ewig gelln deiht, sitt nu to GOtt Sin rechte Hand, Kap. 10, 14. 7, 27. 9, 12. 26, 28. Ps. 110, 1.

13. Un tövt vun nu an, bet dat Sine Fiende to den Schemel vun Sin Föt leggt ward. Kap. 2, 8. Ps. 110, 1.

14. Denn mit Een Opfer hett He för ewig de vullkamen makt, de hilligt ward.

15. De hillige GEist betügt uns dat awer ok. Denn nadem He fröher seggt hett:

16. »Düt is dat Testament, dat Ik mit se maken will na düsse Dag’,« sprickt de HErr: »Ik will Min Gesetz in ehr Hart geven un in ehr Sinn will Ik dat schrieven, Röm. 11, 27. Ebr. 8, 10.

17. Un an ehr Sünd un Ungerechtigkeit will Ik nich denken.« Jer. 31, 34.

18. Wo awer de Sünd vergeven sünd, dar is keen Opfer mehr nödig för de Sünd.

19. So hebbt wi denn nu, leeve Bröder, de Friemodigkeit ton Ingang in dat Hillige dörch JEsus Sin Blod, Joh. 14, 6.

20. Den He uns bereitet hett ton nien un lebendigen Weg dörch den Vörhang, dat is dörch Sin Fleesch. Kap. 9, 6.

21. Un wi hebbt en Hohenprester öwer GOtt Sin Hus:

22. So lat uns hento gahn mit en wahrhaftige Hart, in en vullkamen Glov, besprengt in unse Harten, un los vun dat böse Geweten, un den Lief wuschen mit rein Water; Kap. 4, 16.

23. Un lat uns fastholn an dat Bekenntnis vun de Hoffnung un nich wankelmödig wesen; denn He is tru, de se toseggt hett; Kap. 4, 14.

24. Un lat uns up enanner Acht hebben un uns enanner to Leev un to gude Warke anreizen; Joh. 13, 34. Mark. 12, 31.

25. Un nich unse Versammlung verlaten, as weke to dohn plegt, sonnern uns enanner vermahnen, un dat so veel mehr, je mehr ji gewahr ward, dat de Dag neeg un neeger kamen deiht. 1. Cor. 10, 11.

26. Denn wenn wi mothwillig sündigen doht, nadem wi de Erkenntnis vun de Wahrheit kregen hebbt, hebbt wi vun dar an keen anner Opfer mehr för de Sünd; Kap. 6, 4.

27. Sonnern en grulich Töven up dat Gericht un den Füeriever, de de Upsetzigen vertehrn ward. Zeph. 1, 18.

28. Wenn Jemand Moses sin Gesetz breken deiht, de mutt starven ahn Barmhartigkeit dörch twee oder dree Tügen. Joh. 8, 17.

29. Wa veel mehr Straf mutt de doch verdeenen, künnt ji ju wol denken, de GOtt Sin Söhn mit Föten perren un dat Blod vun dat Testament för unrein holn deiht, dörch wat he hilligt is, un den Geist vun de Gnad schändt? Kap. 2, 3. 12, 25. 1. Cor. 11, 25. 27.

30. Denn wi kennt den, de dar seggt: »De Rach is Min Sak, Ik will vergelln,« sprickt de HErr. Un awermals: »De HErr ward Sin Volk richten.« Röm. 12, 19.

31. Schrecklich is dat, in den lebendigen GOtt Sin Hann to falln.

32. Denkt an de vörigen Dag’, in weke ji, nadem ji hell makt sünd, en groten Kampf vull Lieden hebbt uttostahn hatt; Phil. 1, 29. 30.

33. To en Deel sülvst dörch Schimp un Bedröfnis to en Schauspill warn sünd; ton annern Deel Gemeenschap hatt mit de, de dat ebenso geiht.

34. Denn ji hebbt mit min Keden Mitlieden hatt un den Roof vun ju Göder mit Freuden hennahmen, wiel ji weten doht, dat ji bi ju sülvst wat Beters un wat Blievendes in den Himmel hebbt. Matth. 6, 20.

35. Smiet ju Vertruen nich weg, denn dat hett en groten Lohn. Kap. 11, 26.

36. Geduld awer deiht ju noth, up dat ji GOtt Sin Willen doht un de Tosag’ kriegt.

37. Denn öwer en kleene Wiel ward de kamen, de dar kamen schall un nich utblieven. Hagg. 2, 7. 1. Pet. 1, 6.

38. De Gerechte awer ward dörch sin Glov leven. Wokeen awer wieken ward, an den ward min Seel keen Gefalln hebben. Röm. 1, 17.

39. Wi awer sünd nich vun de, de wiekt un verdammt ward, sonnern vun de, de glovt un ehr Seel retten doht. Tob. 2, 18.

Dat 11. Kapitel.

1. De Glov awer is en faste Toverlat up dat, wat man höpt un nich twiefelt an dat, wat man nich süht. 1. Cor. 2, 9.

2. Dörch den hebbt de Olen Tügnis kregen.

3. Dörch de Glov markt wi, dat de Welt dörch GOtt Sin Wort fardig makt is, dat Allns, wat man süht, ut Nicks warn is. 1. Mos. 1, 1. Joh. 1, 10. Ebr. 1, 2.

4. Dörch de Glov hett Abel GOtt en grötter Opfer brocht, as Kain, wodörch he dat Tügnis vun GOtt kriegen dä, dat he gerecht weer, as GOtt to sin Gav Sik bekennen dä, un dörch densülvigen redt he noch, obgliek he dod is. 1. Mos. 4, 4. Matth. 23, 35.

5. Dörch de Glov war Enoch wegnahmen, dat he den Dod nich seeg un war nich funnen, darum wiel GOtt em wegnahmen harr; denn ehr he wegnahm war, hett he Tügnis hatt, dat GOtt em lieden much. 1. Mos. 5, 24.

6. Awer ahn Glov is dat unmöglich, GOtt to gefalln; denn wokeen to GOtt kamen will, de mutt gloven, dat he is, un för de, de Em söken doht, en Vergeller wesen ward.

7. Dörch de Glov hett Noah GOtt ehrt un de Arch torecht makt, um sin Hus to retten, as he en göttlichen Befehl kreeg vun dat, wat man noch nich sehn dä; dörch weke he de Welt verdammen dä un hett arvt de Gerechtigkeit, de dörch de Glov kummt. 1. Mos. 6, 8. 14. Röm. 4, 20. 3, 22. 24.

8. Dörch de Glov ward Abraham gehorsam, as he beropen ward, ut to gahn in dat Land, dat he arven schull, un gung ut un wuß nich, wo he hen kamen dä. 1. Mos. 12, 1. 4.

9. Dörch de Glov is he fremd bleven in dat gelavte Land, as weer he in fremde Land, un wahn in Hütten mit Isaak un Jacob, de Mitarven vun de Tosag’. 1. Mos. 14, 13.

10. Denn he töv up en Stadt, de en Grund hett, un de GOtt but un makt hett.

11. Dörch de Glov kreeg ok Sarah Macht, dat se swanger war un öwer de Tied vun ehr Öller hen gebären dä, denn se heel Em för tru, de dat toseggt harr. 1. Mos. 21, 2. Luk. 1, 36.

12. Darum sünd ok vun een Lief, de tomal afstorven weer, Veele gebarn, as de Steern an den Himmel un de Sand an de See ehr Rand, de sik nich tellen lett. Röm. 4, 19. 1. Mos. 15, 5. 22, 17.

13. Düsse All sünd storven in de Glov un hebbt de Tosag’ nich kregen, sonnern se blot vun Wieden sehn, un sik darmit tröst un sünd darmit tofreden west un hebbt bekennt, dat se Gäst un Fremd up de Eer sünd. Ps. 39, 13.

14. Denn de so wat seggt, de gevt darmit to verstahn, dat se en Vaderland sökt.

15. Un twar, wenn se dat meent harrn, vun wo se uttrocken weern, harrn se ja Tied noch, wedder um to kehrn.

16. Se begehrt awer en beter, ik meen, en himmlisches. Darum schamt GOtt Sik nich, ehr GOtt to heten; denn He hett en Stadt för se fardig makt. 2. Mos. 3, 6. Matth. 22, 32.

17. Dörch de Glov opfer Abraham Isaak, as he versöcht war; un gev den Eengebornen hen, as he all de Tosag’ kregen harr, 1. Mos. 22, 1.

18. Vun weken seggt weer: »In Isaak ward di de Samen nennt warrn.« Röm. 9, 7.

19. Un dach, GOtt kunn ok wol vun de Doden upwecken, darum he em ok to en Vörbild wedder kreeg. Röm. 4, 17.

20. Dörch de Glov segen Isaak vun de tokamende Ding’ den Jakob un Esau. 1. Mos. 27, 27.

21. Dörch de Glov segen Jakob, as he storv, Joseph sin beiden Söhns un full vör GOtt dal, indem he sik an sin Stock holn dä. 1. Mos. 48, 15. 47, 31.

22. Dörch de Glov red Joseph vun de Kinner Israel ehrn Uttog, as he storv un gev Order wegen sin Gebeen. 1. Mos. 50, 24.

23. Dörch de Glov war Moses, as he gebarn weer, dree Monat vun sin Öllern versteken, darum dat se sehn dän, wat he för en smuck Kind weer un weern nich bang för den König sin Gebot. 2. Mos. 2, 2. Apost. 5, 29.

24. Dörch de Glov wull Moses, as he grot weer, nich mehr en Söhn vun Pharao sin Dochter heten, 2. Mos. 2, 11. 12.

25. Un wull leever mit GOtt Sin Volk Ungemach utstahn, as de Sünd ehr Wollust för en Tied to hebben; Ps. 84, 11.

26. Un acht de Smach um Christus Sin wegen för gröttern Riekdom as de Schätz vun Egypten: denn he seeg up de Belohnung.

27. Dörch de Glov gung he ut Egypten un weer för den König sin Torn nich bang, denn he heel sik an den, den he nich sehn dä, as wenn he Em seeg! 2. Mos. 2, 15. Apost. 7, 29.

28. Dörch de Glov heel he Ostern un dat Blodvergeten, up dat de de Eerstgeburten umbroch, se nich drapen dä. 2. Mos. 12, 12. 18.

29. Dörch de Glov gungen se dörch de rode See, as dörch drög Land; wat de Egypter ok versöken dän un versopen. 2. Mos. 14, 22.

30. Dörch de Glov fulln de Muern vun Jericho, nadem se söben Dag’ darum lopen harrn. Jos. 6, 20.

31. Dörch de Glov war de Hor Rahab nich verlarn mit de Unglövigen, as se de Kundschafters fründlich upnehmen dä. Jos. 2, 18. 6, 17. 23. Jak. 2, 25.

32. Un wat schall ik noch mehr seggen? De Tied war to kort wesen, wenn ik schull vertelln vun Gideon un Barak un Simson, un Jephta un David un Samuel un de Propheten; Richt. 4, 6. 15, 20. 6, 11. 11, 6. 9. 2. Sam. 2, 4. 1. Sam. 7, 15.

33. Weke hebbt dörch de Glov Königrieke dal smeten, Gerechtigkeit wirkt, de Tosag’ kregen, de Löwen dat Mul stoppt, 2. Sam. 8, 1.

34. Dat Füer utlöscht, sünd vun dat blote Swerdt wegkamen, sünd kräftig warn ut de Swachheit, sünd stark warn in den Striet, hebbt de Fremden ehr Heer dal smeten. Dan. 3, 23-25.

35. De Fruens hebbt ehr Doden vun de Uperstahung wedder kregen; de annern awer sünd tonicht sla’n un hebbt keen Erlösung annahm, up dat se de Uperstahung kregen, de beter is.

36. Weke hebbt Spott un Släg’ utstahn, darto Keden un Gefängnis; 1. Mos. 39, 20. Jer. 20, 2.

37. Se sünd steenigt, intweihackt, dörchstaken, dörch dat Swerdt dod makt, se sünd rumgahn in Pelz un Ziegenfell, mit Mangel, mit Bedröfnis, mit Ungemach, 1. Kön. 21, 13. Apost. 7, 58. 59.

38. (De de Welt nich werth weer) un sünd in Elend rumgahn in de Wüstenien, up de Bargen un in de Klüft un Löcker vun de Eer.

39. Düsse All hebbt dörch de Glov Tügnis un nich de Tosag’ kregen.

40. Darum, dat GOtt wat Beters för uns tovör utsehn harr, dat se nich ahn uns to de Vullendung kamen dän. Kap. 7, 22.

Dat 12. Kapitel.

1. Darum lat ok uns, de wi son Hupen Tügen um uns hebbt, de Sünd afleggen, de uns ankleven deiht un uns ful makt un lat uns lopen mit Geduld in den Kampf, de uns verordnet is, Röm. 6, 4. 1. Cor. 9, 24. Ebr. 10, 36.

2. Un up JEsus sehn, de de Glov anfungen un vollenden deiht, de, ob He ok Freud harr hebben kunnt, duld He dat Krüz, frog Nicks na de Schand un sitt nu to de rechte Hand up GOtt Sin Stohl. Jes. 53, 4. 7.

3. Denkt an den, de Sik so veel vun de Sünders hett wedderspreken laten, dat ju Moth nich matt ward un ji weglopt. Luk. 2, 34.

4. Denn ji hebbt noch nich bet up dat Blod utholn in de Kämpf gegen de Sünd;

5. Un hebbt den Trost all vergeten, de to ju reden deiht, as to de Kinner: Min Söhn, acht nich gering de Tüchtigung vun den HErrn un wes’ nich bang, wenn du vun Em straft warrst. Hiob. 5, 17.

6. Denn, weken de HErr leef hett, den tüchtigt He; He sleiht awer jeden Söhn, den He upnimmt. Offenb. 3, 19.

7. Wenn ji bi de Tüchtigung ganz still holt, so süht GOtt ju as Sin Kinner an, denn wo is en Söhn, den de Vader nich tüchtigen deiht?

8. Sünd ji awer ahn Tüchtigung, de se All to Deel warn is, so sünd ji Bastards un keen Kinner. Ps. 73, 14. 15.

9. Ok so as wi vun uns lieflichen Vaders Schläg kreegen hebbt un sünd bang för se west, schüllt wi denn nich veel mehr den geistlichen Vader unnerdahn wesen, up dat wi leven doht?

10. Jene hebbt uns schlagen weke Dag’, as se dat för gut heeln, düsse awer uns to Nutz, up dat wi Sin Hilligung kriegen.

11. All Tüchtigung awer, to de Tied, wenn wi se lieden doht, dücht uns nich Freud, sonnern Bedröfnis to wesen, awer nasten ward se geven en fredsame Frucht vun Gerechtigkeit an de, de dardörch övt sünd.

12. Darum richt de tragen Hann un de möden Knee wedder up;

13. Un makt sekere Tritt mit ju Föt, dat Keen strukelt as en lahm, sonnern veel mehr gesund ward! Ps. 73, 2.

14. Jagt na den Freden gegen jeden een un de Hilligung, ahn wek Nüms den HErrn sehn ward. Röm. 12, 18. 2. Tim. 2, 22.

15. Un seht darna, dat Keen GOttes Gnad versümen deiht, dat nich en bitter Wuttel upwassen un Unfreden anrichten deiht, un Veele dörch desülvige sik unrein makt; 5. Mos. 29, 18.

16. Dat nich Jemand en Horer oder en Gottlose wes’, as Esau, de för en Gericht Eten sin Eerstgeburtsrecht verkoff. 1. Mos. 25, 33.

17. Ji schüllt awer weten, dat he darna, as he den Segen arven wull, verstött war, denn he funn keen Platz to de Buß, obgliek he se mit Thranen söken dä. 1. Mos. 27, 30.

18. Denn ji sünd nich kamen to den Barg, den man anrögen kunn un mit Füer brenn, noch to dat Dunkel un de Düsternis un dat Unwedder; 2. Mos. 19, 12.

19. Noch to den Schall vun de Basunen un to de Stimm vun de Wör’, um weke de, de se hörn dän, nich wulln, dat se dat Wort seggt war. 2. Mos. 19, 16. 20, 19.

20. Denn se kunnen nich utholn, wat dar seggt war: »Un wenn en Deerd den Barg anrögen dä, schull dat steenigt oder dod schaten warrn.« 2. Mos. 19, 12. 13.

21. Un so schrecklich weer dat Gesicht, dat Moses sprok: Ik bün bang un bever!

22. Sonnern ji sünd kamen to den Barg Zion un to den lebendigen GOtt Sin Stadt, to dat himmlische Jerusalem un to de Meng vun veele dusend Engel, Ps. 68, 17. Jes. 2, 2. 5. Mos. 33, 2.

23. Un to de Gemeen vun de Eerstgebarnen, de in den Himmel anschreven sünd, un to GOtt, den Richter öwer Alle, un to de vullkamen Gerechten ehr Geister; 2. Mos. 4, 22. Luk. 10, 20.

24. Un to den Middelsmann vun dat nie Testament, JEsus, un to dat Blod vun de Besprengung, dat beter reden deiht, as Abel sin. Kap. 8, 6. 9, 15. 1. Tim. 2, 5. 1. Mos. 4, 10.

25. Nehmt ju in Acht, dat ji den nich verachten doht, de dar redt. Denn so as jene nich wegkamen sünd, de verachten dän, as He up de Eer reden dä, so veel weniger wi, wenn wi den veracht, de vun den Himmel redt. Kap. 2, 1-3. 3, 17. 10, 28. 29.

26. Den Sin Stimm to de Tied de Eer beweg. Nu awer seggt He to un sprickt: Noch eenmal will Ik bewegen, nich alleen de Eer, sonnern ok den Himmel. Hagg. 2, 7.

27. Awer düt »noch eenmal« düdt an, dat dat Bewegliche schall ännert warrn, as dat makt is, up dat dat Unbewegliche blieven deiht.

28. Darum, wiel wi en unbeweglich Riek kriegt, hebbt wi Gnad, dörch weke wi GOtt deenen schüllt, Em to gefalln, mit Tucht un Furcht. Jes. 9, 7. Dan. 2, 44. 7, 14. Phil. 2, 12.

29. Denn unse GOtt is en vertehrend Füer. 5. Mos. 4, 24. Kap. 9, 3.

Dat 13. Kapitel.

1. Blievt fast in de bröderliche Leev. Röm. 12, 10. Eph. 4, 3. 1. Thess. 4, 9.

2. Gastfrie to wesen verget nich, denn dardörch hebbt Enige, ahn dat to weten, Engels beharbargt. Jes. 58, 7. Röm. 12, 13. 1. Pet. 4, 9. 1. Mos. 18, 3. 19, 2. 3.

3. Denkt an de, de bunden sünd, as de ok mitbunden sünd, un an de, de Bedröfnis liedt, as de de ok noch up de Eer levt. Matth. 25, 36.

4. De Eh schall ehrbar holn warrn bi All, un dat Ehbett unbefleckt; de Horer awer un Ehebrekers ward GOtt richten. 1. Cor. 6, 9. Gal. 5, 19. 21. Eph. 5, 5.

5. Ju Wandel wes’ ahn Giez un lat ju dat nog wesen, wat ji hebbt. Denn He hett seggt: »Ik will di nich verlaten noch versümen.« Jos. 1, 5.

6. Also dat wi seggen könnt: »De HErr is min Helper, un ik will nich bang wesen. Wat schull mi en Minsch dohn?« Ps. 56, 5. 118, 6.

7. Denkt an ju Lehrer, de ju GOttes Wort seggt hebbt, de ehr End seht an un folgt ehr Glov na. v. 17. 1. Cor. 4, 16. Kap. 11, 1.

8. JEsus Christus, güstern un hüt un desülvige ok in Ewigkeit. 1. Cor. 3, 11. Offenb. 1, 17.

9. Lat ju nich vun allerhand fremde Lehren umdrieven, denn dat is en köstlich Ding, dat dat Hart fast ward, wat dörch Gnad geschüht, nich dörch Eten, wovun de keen Nutzen hebbt, de darmit umgahn doht. Jer. 29, 8. Matth. 24, 4. Spr. 16, 2. 21, 2. Röm. 14, 17.

10. Wi hebbt en Altar, vun den de nich eten könnt, de in de Hütt upwahrt.

11. Denn de Lieknams vun de Deerter, de ehr Blod vun den Hohenprester na dat Hillige rin dragen ward för de Sünd, de ward buten vör dat Lager verbrennt. 3. Mos. 16, 27. 2. Mos. 29, 14. 4. Mos. 19, 3.

12. Darum hett ok JEsus, up dat He dat Volk dörch Sin egen Blod hilligen dä, buten vör dat Dohr leden. Mark. 12, 8. Joh. 19, 17.

13. So lat uns nu to Em buten rut gahn ut dat Lager un Sin Smach dregen. Kap. 11, 26. 12, 2. 1. Pet. 4, 14.

14. Denn wi hebbt hier keen blievende Stadt, sonnern de tokünftige sökt wi. Ps. 39, 13. 14.

15. So lat uns nu opfern dörch Em dat Lofopfer GOtt alletied, dat is de Frucht vun de Lippen, de Sin Namen bekennt. 3. Mos. 7, 12. Ps. 50, 23.

16. Gudes to dohn un geern to geven verget nich, denn son Opfers mag GOtt lieden. Sir. 41, 17. Phil. 4, 18.

Spotted a typo or a problem in this chapter? Tell us